Είμαστε φτιαγμένοι από αστέρια – Το μακρύ ταξίδι από τη Μεγάλη Έκρηξη στο ανθρώπινο σώμα

Πώς βρήκαν τα κύτταρα, τα στοιχεία, τα άτομα και τα υποατομικά σωματίδια τον δρόμο τους προς τον εγκέφαλο, τα οστά και το σώμα μας;

Στα πρώτα, βίαια χρόνια της, η Γη ήταν ένα τοπίο κόλασης που πέταξε από τα σπλάχνα της το φεγγάρι, έπειτα από μια πύρινη σύγκρουση με έναν άλλο πρωτοπλανήτη, υποπτεύονται τώρα οι επιστήμονες. Αργότερα, μετατράπηκε από μια υδάτινη έκταση σε μια γιγάντια χιονόμπαλα που σχεδόν έσβησε όλη την υπάρχουσα ζωή.

Στη συνέχεια, υπερ-τυφώνες με κύματα έως και 90 μέτρα χτύπησαν τον πρόσφατα αποψυγμένο ωκεανό. Αυτό όμως δεν είναι τίποτα σε σύγκριση με την ουράνια αναταραχή και τις εκρήξεις στα 9 δισεκατομμύρια χρόνια πριν από τη γέννηση του πλανήτη μας.

Η ανίχνευση του τρόπου με τον οποίο τα κύτταρα, τα στοιχεία, τα άτομά μας και τα υποατομικά σωματίδια βρήκαν όλα τον δρόμο τους προς τον εγκέφαλο, τα οστά και το σώμα μας.

Τώρα γνωρίζουμε ότι η προέλευση του σύμπαντος, η δημιουργία στοιχείων στα αστέρια, η δημιουργία του ηλιακού συστήματος και της Γης και η πρώιμη ιστορία του πλανήτη μας ήταν απίστευτα ταραχώδης.

Ωστόσο, οι σχεδόν ακατανόητες εκρήξεις, οι συγκρούσεις και οι θερμοκρασίες ήταν απαραίτητες για τη ζωή.

Μια διαταραχή στην τροχιά του Δία, για παράδειγμα, ενδέχεται να έστειλε μαζικά αστεροειδείς στη Γη, σπέρνοντας τον πλανήτη με νερό. Και ο λιωμένος σίδηρος που σχηματίζει τον πυρήνα της Γης έχει δημιουργήσει ένα μαγνητικό πεδίο που μας προστατεύει από τις κοσμικές ακτίνες.

Συνέβησαν τόσο πολλά πράγματα, που θα μπορούσαν να είχαν εξελιχθεί διαφορετικά και σε αυτή την περίπτωση δεν θα ήμασταν εδώ.

Η βήμα προς βήμα ανασύσταση του επικού ταξιδιού των ατόμων μας μέσα σε δισεκατομμύρια χρόνια, είπε, τον έχει γεμίσει με δέος και ευγνωμοσύνη.

Μερικές φορές, όταν κοιτάζω τους ανθρώπους, σκέφτομαι: “Ουάου, είστε τόσο απίστευτοι οργανισμοί· τα άτομά μας μοιράζονται όλα την ίδια βαθιά ιστορία που χρονολογείται από τη Μεγάλη Έκρηξη», είπε. Ελπίζει ότι οι αναγνώστες θα αναγνωρίσουν «ότι ακόμα και το πιο απλό κύτταρο είναι απίστευτα πολύπλοκο και άξιο μεγάλου σεβασμού. Όπως και όλοι οι άνθρωποι επίσης.

Ένα αστρικό μυστήριο

Το σώμα μας περιέχει περίπου 60 στοιχεία, συμπεριλαμβανομένου του υδρογόνου που εξαπολύθηκε μετά τη Μεγάλη Έκρηξη και του ασβεστίου που σχηματίστηκε από πεθαμένα αστέρια γνωστά ως κόκκινοι γίγαντες. Αυτά και πιο πολύπλοκα οργανικά μόρια έφτασαν σε εμάς, έμπαινε στην πολυτάραχη ιστορία της ίδιας της επιστημονικής διαδικασίας.

Τόσο πολλές επιστημονικές βεβαιότητες έχουν ανατραπεί από τότε που ζούσαν οι προπαππούδες μας.

Αφού συνειδητοποίησαμε με έκπληξη ότι μέρος της επιστημονικής αναταραχής οφειλόταν σε διάφορα είδη επανεμφανιζόμενων μεροληψιών. Ήθελα να μπω στο κεφάλι των επιστημόνων που έκαναν μεγάλες ανακαλύψεις – να δω τις προόδους τους την ώρα που συνέβαιναν και να καταλάβω πώς έγιναν αποδεκτές εκείνη την εποχή. Έμεινα έκπληκτος που σχεδόν κάθε φορά η αρχική αντίδραση σε πρωτοποριακές θεωρίες ήταν ο σκεπτικισμός και η απόρριψη.

Έξι επαναλαμβανόμενες… ψυχικές παγίδες που έχουν τυφλώσει ακόμα και λαμπρά μυαλά, όπως η άποψη ότι είναι «πολύ παράξενο για να είναι αληθινό» ή ότι «αν τα σημερινά μας εργαλεία δεν το έχουν εντοπίσει, δεν υπάρχει».

Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, μάλιστα, αρχικά αποστρεφόταν την περίεργη ιδέα ενός διαστελλόμενου σύμπαντος, για παράδειγμα, και έπρεπε να πειστεί με την πάροδο του χρόνου από τον Ζορζ Λεμέτρ, έναν ελάχιστα γνωστό αλλά επίμονο Βέλγο ιερέα και κοσμολόγο. Ο Στάνλεϊ Μίλερ, ο «πατέρας της προβιοτικής χημείας» που προσομοίωσε έξυπνα τις συνθήκες της πρώιμης Γης σε γυάλινες φιάλες, ήταν ένας διαβόητος αντίπαλος της υπόθεσης ότι η ζωή θα μπορούσε να είχε εξελιχθεί στον βαθύ ωκεανό, τροφοδοτούμενη από ένζυμα πλούσια σε μέταλλα και υπερθερμασμένες οπές.

Η ιστορία της επιστήμης είναι γεμάτη από τις μεγαλειώδεις βεβαιότητες των γηραιών πολιτικών προσωπικοτήτων που σύντομα θα ανατρέπονταν. Ευτυχώς για εμάς, η ιστορία της επιστήμης είναι επίσης γεμάτη από ριζοσπάστες και ελεύθερους στοχαστές που διασκέδασαν τη διάτρηση αυτών των βεβαιοτήτων.

Εποικοδομητική καταστροφή

Πόσα από τα άλματα προς τα εμπρός έγιναν από ερευνητές που δεν έλαβαν ποτέ τα δέοντα εύσημα για τη συνεισφορά τους. Με ελκύουν άγνωστοι ήρωες με δραματικές ιστορίες που οι άνθρωποι δεν έχουν ξανακούσει». Έτσι, χάρηκα που πολλές από τις πιο συναρπαστικές ιστορίες αποδείχτηκαν εκείνες για ανθρώπους που δεν γνώριζα.

Είναι επιστήμονες όπως η Αυστριακή Μαριέτα Μπλάου, η οποία βοήθησε τους φυσικούς να δουν ορισμένα από τα πρώτα σημάδια υποατομικών σωματιδίων. Ο Ολλανδός γιατρός και φιλόσοφος Γιαν Ίνγκενχουζ, ο οποίος ανακάλυψε ότι τα φύλλα μπορούν να δημιουργήσουν οξυγόνο μέσω της φωτοσύνθεσης, και η χημικός Ρόζαλιντ Φράνκλιν, η οποία συνέβαλε καθοριστικά στην επεξεργασία της τρισδιάστατης δομής του DNA.

Η σπίθα των νέων ιδεών χτυπούσε συχνά σε όλο τον κόσμο. Προς έκπληξή πολλοί επιστήμονες επεξεργάστηκαν εύλογα σενάρια για το πώς θα μπορούσαν να είχαν αρχίσει να συναρμολογούνται τα δομικά στοιχεία της ζωής.

Το σύμπαν μας είναι γεμάτο από οργανικά μόρια – πολλά από αυτά είναι πρόδρομοι των μορίων από τα οποία είμαστε φτιαγμένοι. Επομένως, ισορροπώ μεταξύ της σκέψης ότι είναι τόσο απίθανο να υπάρχουν πλάσματα σαν εμάς και της σκέψης ότι η ζωή πρέπει να υπάρχει σε πολλά μέρη στο σύμπαν.

Τίποτα σχετικά με το δικό μας ταξίδι από τη Μεγάλη Έκρηξη δεν ήταν ξεκάθαρο, ωστόσο.

Αν προσπαθήσει κανείς να φανταστεί πώς εξελίχθηκε η ζωή από τα πρώτα οργανικά μόρια, θα σκεφτεί ότι λογικά ήταν μια ταραχώδης διαδικασία, γεμάτη περίπλοκα μονοπάτια και αποτυχίες. Τα περισσότερα από αυτά δεν έχουν οδηγήσει πουθενά. Αλλά η εξέλιξη έχει τον τρόπο να δημιουργεί νικητές μέσα από αμέτρητα πειράματα σε μεγάλες χρονικές περιόδους.

Η φύση έχει επίσης έναν τρόπο να ανακυκλώνει τα δομικά στοιχεία για να δημιουργήσει νέα ζωή. Ο πυρηνικός φυσικός Πολ Έμπερσολντ διαπίστωσε ότι «ανταλλάσσουμε τα μισά από τα άτομα άνθρακα που διαθέτουμε κάθε έναν έως δύο μήνες και αντικαθιστούμε το 98% όλων των ατόμων μας κάθε χρόνο.

Σαν ένα σπίτι υπό συνεχή ανακαίνιση, αλλάζουμε και αντικαθιστούμε διαρκώς παλιά σημεία με νέα: το νερό, τις πρωτεΐνες, ακόμα και τα κύτταρά μας, τα περισσότερα από τα οποία προφανώς αντικαθιστούμε κάθε δεκαετία.

Τελικά, τα δικά μας κύτταρα θα αναπτυχθούν ήσυχα, αλλά τα μέρη τους θα επανασυναρμολογηθούν σε άλλες μορφές ζωής. Αν και πεθαίνουμε, τα άτομά μας δεν πεθαίνουν. Περιστρέφονται μέσα από τη ζωή, το έδαφος, τους ωκεανούς και τον ουρανό σε ένα χημικό γαϊτανάκι.

Ακριβώς όπως ο θάνατος των άστρων, με άλλα λόγια, η δική μας καταστροφή ανοίγει έναν άλλον αξιοσημείωτο κόσμο πιθανοτήτων.

ΤΟ ΤΟΤΕΜΙΚΟ

Το Τοτεμικό

Δεν έχει σχέση με τα Ινδιάνικα, είναι πιο κοντά στα βιβλία του Κ.Καστανέντα. Είναι η ζωομορφική έκφραση της ψυχής (εδώ πάντα μιλάμε για έμψυχους) που με αυτόματη μετακίνηση του Σημείου Συναρμογής προς τα κάτω εμφανίζεται το ζώο που αντιστοιχεί στον καθένα ώστε να μπορέσει να αμυνθεί σε θανάσιμο κίνδυνο. Αποκτά τις ιδιότητες του ζώου επαυξημένες (πχ στα άλματα πολλών μέτρων ύψους και δεκάδες μέτρα μήκος) με φυσική αντι-βαρύτητα). Είσαι ακούραστος (ενώ δεν νοιώθεις καν την καρδιά σου παρά την σημαντική κούραση σε άλλες φορές) και δεν υπάρχει η παραμικρή σκέψη η φόβος. Συνήθως αρκεί μόνο ένα χτύπημα να ξαπλώσει ο άλλος κάτω τέζα σε συμπλοκή με πάρα πολλούς αντιπάλους.

Πολλές φορές αρκεί και μόνο η προβολή του στο αιθερικό να τρέψει σε άτακτη φυγή πολλαπλάσιους επιτεθειμένους. Η εικόνα που έχουν είναι τρομακτική. Το (ζώο) εμφανίζεται υπερμέγεθες αυτόματα στους αντιπάλους και ακόμα και οι πλέον σκληροί τρέπονται σε άτακτη φυγή ουρλιάζοντας.

Υπέρτατα τοτεμικά είναι τα μεγάλα Κυνοειδή, Αιλουροειδή, Αετοί και Γυπαετοί. Άλλωστε για αυτά γράφω εδώ.

Ο Παρατηρητής

Κάθε ένας που έχει τοτεμικό έχει και ένα ζώο που σε προειδοποιεί μέρες πριν ότι θα σου συμβεί κάτι πολύ επικίνδυνο. Χαρακτηριστικά συμπτώματα είναι ότι σε τρώνε τα δόντια σου και θες να φας πολύ κρέας, ακόμη και εάν σπανίως το αγγίζεις. Μάλιστα το αστείο είναι ότι ενώ έχεις φάει μια τεράστια μπριζόλα σε μία ώρα πεθαίνεις στην πείνα. Δηλαδή ο οργανισμός μπαίνει σε κατάσταση συναγερμού. Ο παρατηρητής είναι πάντα κάποιο πτηνό. Τα υπέρτατα είναι η Κουκουβάγια και το Γεράκι. Το γιατί είναι ευνόητο αν σκεφτείτε τα χαρακτηριστικά τους. Π.χ. η κουκουβάγια γυρνά το κεφάλι της 360 μοίρες, έχει άριστη ακοή γιατί το φτέρωμα στα μάτια της σχηματίζει ακουστικό φακό και πετάει αθόρυβα.

Για τις μεταφυσικές ιδιότητες τους δεν θα γράψω, αρκεί όμως να πω ότι αντιλαμβάνεσαι στιγμιαία την μεταφορά σου σε άλλη χρονική γραμμή γιατί αυτοί που σου το κάνουν δεν θέλουν να επιστρέψεις ποτέ σε αυτήν. Ο συνήθης έμψυχος άνθρωπος είναι αδύνατον να το αντιληφθεί λόγω της απειροστικά μικρής αλλαγής από αυτήν στην οποία ανήκει. Οπότε τα νύχια σου βγαίνουν μέχρι κάτω από το έδαφος ειδικά στα Αιλουροειδή (σχήμα λόγου).

Το θέμα είναι τεράστιο και πολύ πολύπλοκο. Δεν θα επεκταθώ περαιτέρω, ίσως κάποτε και θα δω αν γράψω ένα άρθρο. Θα βοηθήσει πολύ αν ΜΕΛΕΤΗΣΕΤΕ ΠΟΛΥ ΠΡΟΣΕΚΤΙΚΑ το άρθρο: (Η «δανεισμένη» μορφή και το Άμορφο Είναι) φυσικά απαιτεί καλές γνώσεις της Οργονομίας του Β.Ράιχ και του Κ.Καστανέντα δευτερευόντως.

Εσείς παραμείνετε με ασφάλεια στις ιδεοληψίες σας.

Οι στοχαστικές καινοτομίες του Αναξίμανδρου

Αναξίμανδρος: Πώς νοείται ο κόσμος;

Γεννήθηκε γύρω στο 610 π.Χ. στη Μίλητο και πέθανε γύρω στο 550 π.Χ. στη Μίλητο. Σε τούτη την πόλη τον 6ο αιώνα π.Χ. άρχισε να πρωτο-διαμορφώνεται μια στοχαστική ανάδυση των ελληνικών επιστημών, με πρωταγωνιστές τους τρεις διανοητές[1]: τον Θαλή, του Αναξίμανδρο και τον Αναξιμένη. Χρονολογικά αλλά και σημασιολογικά ο Αναξίμανδρος βρίσκεται στο επίκεντρο. Ποιος είναι ο Αναξίμανδρος; Είναι ένας από τους πρώτους θεμελιωτές του φιλοσοφικού στοχασμού και της επιστήμης. Λογίζεται μαθητής του Θαλή και διάδοχός του ως προς τη στοχαστική διερεύνηση της βαθύτερης αρχής ή ουσίας της υλικής πραγματικότητας. Ασχολήθηκε ενεργά με τα κοινά της πόλης του και κατόρθωσε να συνδυάσει στοχαστικό βλέμμα και σκεπτόμενη δράση. Είναι αλήθεια πως με βάση το πνεύμα της εποχής εκείνης η διάθεση για στροφή από τον μύθο στον Λόγο προέκυπτε, ως επί το πλείστον, από υπαρκτές πρακτικές και υλικές ανάγκες. Ο Αναξίμανδρος ακολουθεί εν πολλοίς αυτό το πνεύμα και στρέφει, πρωτίστως, τη στοχαστική του προβληματική στη διερεύνηση της προέλευσης του κόσμου. Σε αντίθεση με τον (Ησιόδειο) μύθο, στην γενεαλογική κοσμογονία του οποίου η δημιουργία του κόσμου και η κυριαρχία του κόσμου διασπώνται, ο Αναξίμανδρος ενώνει αυτά τα δυο μεγέθη.

Σύμφωνα με τον Νίτσε, η μορφή του Αναξίμανδρου ομιλεί προς εμάς τη γλώσσα της ευκρίνειας[2]. Στη συνάφεια τούτη, η σκέψη του, αποφθεγματικά διατυπωμένη με έναν αστραφτερό λόγο, «αποτελεί ορόσημο στο μονοπάτι της ύψιστης σοφίας»[3]. Στα κύρια ενδιαφέροντά του συγκαταλεγόταν μια καθολική σύλληψη της φυσικής εξέλιξης του κόσμου. Προς αυτή την κατεύθυνση επιχείρησε να συλλέξει όλη τη διάσπαρτη εμπειρία της εποχής του και με το λεπτό φιλο-σοφικό του αισθητήριο να εξοικειώσει την πόλη με τον κόσμο της τάξης και της συγκεκριμένης εξήγησης ή κατανόησης των πραγμάτων. Στον τομέα των κοσμολογικών και ιστορικο-γεωγραφικών του μελετών και με βάση τα υλικά πρωταρχικά στοιχεία, διατύπωσε την υπόθεση για την προέλευση της ζωής από το υλικό της περιβάλλον και εντός αυτού· στην αναλογία τούτη ασχολήθηκε και με τη δομή του σύμπαντος. Το συνολικό του εγχείρημα δείχνει ότι ο Έλληνας διανοητής δεν εκχωρεί στο θεϊκό στοιχείο κανένα υπέρ το φυσικό σύμπαν του ανθρώπου μετα-φυσικό πεδίο αυτόνομης δράσης. Έτσι, πέραν κάθε τελεολογίας και μετα-φυσικής περίσφιξης, καλλιεργεί έναν φιλο-σοφικό στοχασμό, που ταυτίζει την «αρχή» της παγκόσμιας διαδικασίας, από την οποία προκύπτουν τα πάντα, με τη «δύναμη» που διέπει τον κόσμο. Αλλά τι είναι η ἄρχή; Ο Αναξίμανδρος την αποκαλεί ἄπειρον. Πρόκειται για το «αρχέγονο έδαφος όλων των πραγμάτων», που δημιουργεί και κυβερνά τον κόσμο: είναι απροσδιόριστο στην έκτασή του, αλλά πάνω απ' όλα στην ουσία του· είναι το ποσοτικά και ποιοτικά απροσδιόριστο ως υπο-κείμενο της αεί κινούμενης ζωής και φύσης.

Αυτή η έννοια συνιστά την καθολική αρχή, στη βάση της οποίας εκτυλίσσεται οποιαδήποτε κίνηση προς τη σύλληψη «του αιώνιου, του άφθαρτου, του αγέννητου»[4]. Είναι η ίδια αρχή με το Είναι του Χάιντεγκερ ή το Απόλυτο του Χέγκελ, ομόλογα βεβαίως αμφότερα ‒Είναι και Απόλυτο‒ προς την ιστορικότητα της εποχής τους. Ο Αναξίμανδρος είναι ο πρώτος που χαρακτήρισε φιλοσοφικά την περιεκτική έννοια της καθολικής αρχής ως άπειρο. Σε αντίθεση με τον Θαλή το διαχωρίζει από κάθε είδους εμπειρική ύλη. Του αποδίδει θεϊκές ιδιότητες, αποκαλώντας το «μη γερασμένο», «αθάνατο», ίσως ακόμη και «θείο». Με τους ομηρικούς όρους που χρησιμοποιεί φαίνεται να ανάγει τις ρίζες αυτής της έννοιας στον μύθο. Η θεότητα, η ανεξάντλητη φύση, η γενεσιουργός δύναμη, μπορεί να προδίδουν τη μυθική του διάσταση.

Ο Αναξίμανδρος ωστόσο δεν μένει στον μύθο αλλά προχωρεί σε έναν πιο αφαιρετικό λόγο, ως προς την ορολογία, και σε σαφή διανοήματα, σε λειτουργικό επίπεδο, γύρω από μια ορθολογική δυνατότητα σύλληψης του νόμου, δυνάμει του οποίου το άπειρο ανυψώνεται στην καθολική αρχή που κυβερνά τον κόσμο. Γι’ αυτό τον νόμο μας μιλάει το μοναδικό απόσπασμα του φιλοσόφου, που έχει διασωθεί. Όλα τα πράγματα γεννιούνται από το άπειρο και παρέρχονται σ’ αυτό σύμφωνα με την αναγκαιότητα· γιατί ανταποδίδουν το ένα στο άλλο δικαιοσύνη και πληρωμή για την αδικία τους, σύμφωνα με την τάξη του χρόνου. Ο κόσμος συγκροτείται στον συνεχή αγώνα μεταξύ των πολικών δυνάμεων που τον διαμορφώνουν. Κάθε γίγνεσθαι, που θεωρείται ως κυριαρχία, ως αποκόμιση χώρου από τη μια δύναμη πάνω στην άλλη, είναι «αδικία». Αυτή η αδικία διορθώνεται από το ανώτερο μέρος: Σε μια διαδικασία που ενυπάρχει στο σύστημα («πληρώνουν ο ένας τον άλλον») ενεργή («πληρώνουν δικαιοσύνη» και έτσι την αποκαθιστούν), δημιουργείται μια «ισορροπία». Τώρα η προηγουμένως υποδεέστερη δύναμη αποκτά το πάνω χέρι - και έτσι διαπράττει η ίδια την αδικία. Η αρχή που καθορίζει την ισορροπία είναι ο χρόνος· καθορίζει τη διάρκεια της «πληρωμής»: η αδικία, που πληρώνεται με το ίδιο μέτρο, γίνεται δικαιοσύνη. Ο νόμος του Αναξίμανδρου προφανώς προέρχεται από τις κυκλικές περιόδους της φύσης. Η μέρα και η νύχτα, ή οι εποχές, για παράδειγμα, είναι τα διαμορφωτικά μοντέλα αυτής της ισορροπίας στην «αναγκαία» ακολουθία: «γίνονται» και «παρέρχονται». Η «αναγκαιότητα» στην οποία υπόκειται το γίγνεσθαι/η γένεση και η φθορά, αυτή η διαδικασία συνεχούς αλλαγής, αποκαλύπτεται ως έννομη τάξη. Με τη βοήθεια ενός νομικού, και επομένως τελικά πολιτικού, μοντέλου, ο Αναξίμανδρος εξηγεί τον κόσμο.

Τι σημαίνει αυτό το πολιτικό μοντέλο; Όλες οι κοσμικές διεργασίες μπορούν να εντοπιστούν σε μια τάξη ισορροπίας. Αυτή η ισορροπία είναι σταθερή, αλλά σε καμιά περίπτωση στατική. Οι δυνάμεις βρίσκονται σε μια μόνιμη σύγκρουση. Η κυριαρχία μετατοπίζεται τακτικά από τη μια δύναμη στην άλλη. Αυτή η συμμετρία τάξης, η οποία σχηματίζεται γύρω από ένα κέντρο που καμιά από αυτές τις δυνάμεις δεν μπορεί να κατέχει, δημιουργεί, συνοπτικά, «δικαιοσύνη και ισορροπία» μεταξύ ίσων (και στην πραγματικότητα εξίσου ισχυρών) μερών. Ο εγγυητής και το κέντρο αυτής της τάξης είναι το «άπειρον». Η πραγματική («ισότητα») και η νομική («ισονομία»), που αυτό επιβάλλει σε όλες τις δυνάμεις, καθιερώνουν —πέρα από κάθε ποικιλομορφία— την ενότητα και τη νομιμότητα του κόσμου.

Σε αντίθεση με την τάξη του μύθου, που στο τέλος της κοσμογονίας εγκαθίδρυσε τη «Βασιλεία», η τάξη του Αναξίμανδρου δεν είναι πλέον ιεραρχική. Είναι το αποτέλεσμα αυτής της ισορροπίας μεταξύ ίσων δυνάμεων. Κανένα μέρος δεν είναι προνομιούχο έναντι των άλλων — όπως στην πόλι, η κυριαρχία του δικαίου και η «ισονομία» που προκύπτει διαδέχεται τη «βασιλεία». Η πολιτική εμπειρία της πόλεως παρέχει στον Αναξίμανδρο το μοντέλο για την ανάλυση του κόσμου. Αυτή η σκέψη συνεχίζει να επηρεάζει την κοσμολογία του. Η Γη οφείλει τη σταθερότητά της όχι πλέον σε ένα συγκεκριμένο «στήριγμα» όπως με τον Θαλή ή τον Αναξιμένη, αλλά αποκλειστικά στην κεντρική της θέση στο κέντρο του κόσμου. Εξίσου μακριά από όλα τα σημεία των γύρω ομόκεντρων ουράνιων κύκλων, βρίσκεται σε κατάσταση σταθερής ισορροπίας. Κανένα φυσικό μοντέλο, αλλά μια αφηρημένη μαθηματική κατασκευή υποστηρίζει πλέον τη Γη. Αυτό ταιριάζει επίσης με την περιγραφή εκείνου του πρώτου χάρτη της Γης, που αποδίδεται στον Αναξίμανδρο (και βελτιώθηκε από τον Εκαταίο), ο οποίος διατάσσει την επιφάνεια της Γης σύμφωνα με συμμετρία: η στρογγυλή χερσαία μάζα που περικλείεται από νερό χωρίζεται σε δύο πανομοιότυπα μισά, την Ασία και την Ευρώπη.

Ι. Κείμενο

«Ἀναξίμανδρος μὲν Πραξιάδου Μιλήσιος Θαλοῦ γενόμενος διάδοχος καὶ μαθητὴς ἀρχήν τε καὶ στοιχεῖον εἴρηκε τῶν ὄντων τὸ ἄπειρον, πρῶτος τοῦτο τοὔνομα κομίσας τῆς ἀρχῆς. Λέγει δ’ αὐτὴν μήτε ὕδωρ μήτε ἄλλο τι τῶν καλουμένων εἶναι στοιχείων, ἀλλ' ἑτέραν τινὰ φύσιν ἄπειρον, ἐξ ἧς ἅπαντας γίνεσθαι τοὺς οὐρανοὺς καὶ τοὺς ἐν αὐτοῖς κόσμους• ἐξ ὧν δὲ ἡ γένεσίς ἐστι τοῖς οὖσι, καὶ τὴν φθορὰν εἰς ταῦτα γίνεσθαι κατὰ τὸ χρεών• διδόναι γὰρ αὐτὰ δίκην καὶ τίσιν ἀλλήλοις τῆς ἀδικίας κατὰ τὴν τοῦ χρόνου τάξιν ... Δῆλον δὲ ὅτι τὴν εἰς ἄλληλα μεταβολὴν τῶν τεττάρων στοιχείων οὗτος θεασάμενος οὐκ ἠξίωσεν ἕν τι τούτων ὑποκείμενον ποιῆσαι, ἀλλά τι ἄλλο παρὰ ταῦτα• οὗτος δὲ οὐκ ἀλλοιουμένου τοῦ στοιχείου τὴν γένεσιν ποιεῖ, ἀλλ’ ἀποκρινομένων τῶν ἐναντίων διὰ τῆς αἰδίου κινήσεως».

ΙΙ. Μετάφραση

«Ο Αναξίμανδρος, γιος του Πραξιάδη, από τη Μίλητο, που υπήρξε μαθητής και διάδοχος του Θαλή, είπε ότι αρχή και στοιχείο των όντων είναι το άπειρο, πρώτος εισάγοντας [στη φιλοσοφία] τον όρο αυτό: αρχή. Λέει λοιπόν ότι τούτη δεν είναι ούτε το νερό ούτε κανένα άλλο από τα λεγόμενα «στοιχεία», αλλά κάποια άλλη άπειρη φύση [ή ουσία], από την οποία γεννιούνται όλοι οι ουρανοί και όλοι οι κόσμοι που βρίσκονται μέσα τους· ότι από εκείνα [τα στοιχεία] που γεννήθηκαν τα όντα, σ’ αυτά τα ίδια επιστρέφουν φθειρόμενα κατά φυσική αναγκαιότητα· γιατί αυτά τιμωρούνται και πληρώνουν κατ’ αμοιβαιότητα για την αδικία, σύμφωνα με την τάξη του χρόνου. Είναι λοιπόν φανερό ότι ο Αναξίμανδρος, παρατηρώντας τη μετατροπή των τεσσάρων στοιχείων από το ένα στο άλλο, κανένα απ’ αυτά δεν θεώρησε «υποκείμενο» των άλλων, αλλά κάποιο άλλο κοντά σ’ αυτά· έτσι θεωρεί πως η γένεση των όντων δεν προκύπτει από την αλλοίωση του πρωταρχικού στοιχείου, αλλά από τον αποχωρισμό [ή διαχωρισμό] των αντιθέτων, δυνάμει της αέναης κίνησής τους».

ΙΙΙ. Ερμηνεία-κατανόηση

1. Όλα τα πράγματα ανάγουν την αρχή της ύπαρξής τους στο άπειρο. Πώς νοείται η έννοια τούτη; Θεμελιωδώς συλλαμβάνεται ως μια απροσδιόριστη αρχή, την οποία ο φιλόσοφος περιγράφει, χωρίς να της δίνει κάποιο ορισμό, στο πλαίσιο της λειτουργικής της παρ-ουσίας και του αντίστοιχου ρόλου της μέσα στον υλικό κόσμο. Πέραν κάθε ταύτισής της με το μαθηματικό άπειρο τείνει να εκφράζει το απέραντο μέσα στο χώρο και του χώρου. Είναι δηλαδή εκείνη η υπόρρητη, εν πολλοίς, αρχή, η οποία μέσα στο αχανές του χώρου προορίζεται να διατηρεί την ισορροπία του. Υπόρρητη, όχι με κάποιο μετα-φυσικό νόημα, αλλά ως απέραντη μάζα, που δεν εμφανίζει κάποια εξωτερικά και οφθαλμοφανή όρια. Μόνο ένα τέτοιας σύλληψης άπειρο μας παρέχει τη δυνατότητα να παρακολουθούμε και να κατανοούμε την αέναη κίνηση των πραγμάτων, γενικώς την πορεία του γίγνεσθαι.

2. Η ως άνω απέραντη μάζα ή κάτι όμοιό της δεν είναι στατική/ό ούτε απλώς ένα μίγμα ή μια συσσώρευση στοιχείων παρά μια ενέργεια που εκτυλίσσεται μέσα στο χρόνο. Συνεπώς το άπειρο παραπέμπει σε μια άνευ ορίων ενεργοποίηση, κίνηση, γίγνεσθαι εντός του χρόνου. Ακριβώς επειδή το άπειρο έχει θέση, υπό την έννοια αυτή, μέσα στο χρόνο και δεν είναι άχρονο, καθίστανται δυνατές οι κοσμογονικές μεταβολές και αλλαγές. Σε κάθε περίπτωση ωστόσο, ετούτη η έννοια του απείρου δεν έχει μια ορισμένη ποιότητα μέσα στο χώρο και τον χρόνο, γιατί, αν είχε, δεν θα ήταν άπειρο, αλλά κάτι το περατό. Απ’ αυτή την άποψη παραμένει απροσδιόριστο κατά την ποιότητά του, άρα κάτι το ενιαίο, που υπό-κειται σε κάθε κίνηση, ενέργεια, αντίθεση και συνέχει τις αντίρροπες δυνάμεις, στοιχεία κ.λπ. μέσα στο χώρο και τον χρόνο.

3. Ο Αναξίμανδρος υποστηρίζει πως ανάμεσα στα συστατικά στοιχεία του κόσμου ή γενικότερα του σύμπαντος υπάρχει μια αντιθετική σχέση, μια αμοιβαία αντί-δραση. Αυτή-εδώ έχει τον χαρακτήρα ενός κοσμικού παίγνιου ανάμεσα στην αδικία και την αντίστοιχη αποζημίωση, ανταπόδοση αυτών των στοιχείων, του ενός προς το άλλο, για τη διαπραττόμενη αδικία, για κάποια αδικοπραξία τους. Με τούτοεννοεί, κατά πάσα πιθανότητα, πως εκείνο που γεννιέται αφαιρεί από αυτό, από το οποίο γεννιέται, π.χ. από το άπειρο, κάτι, το οποίο γυρίζει ξανά και πάλι σε αυτό μέσα από τη φθορά του, με το να φθείρεται. Αυτό που γεννιέται και εκείνο, από το οποίο γεννιέται αυτό, είναι οντότητες: πρόκειται για τα όντα, που γεννιούνται από τα στοιχεία και διαλύονται μέσα σε τούτα. Ετούτη η διάλυση συνιστά την ως άνω αποζημίωση, την επανόρθωση που αποδίδουν τα εν λόγω στοιχεία μεταξύ τους για κάποια αδικία που διέπραξαν.

4. Η ιδέα ή η θεωρία της αδικίας εκφράζει την αντιθετικότητα, την ανταγωνιστικότητα, ως σύμφυτο στοιχείο μιας οργανικής ολότητας. Στο πλαίσιο μιας τέτοιας ολότητας, η αδικία είναι παρ-ούσα ως εκείνη η δύναμη που υπαγορεύει τους όρους ή τις συνθήκες, δυνάμει των οποίων λαμβάνουν χώρα οι ποσοτικές αλλαγές και οι μετατοπίσεις των αντίθετων στοιχείων μέσα στο χώρο και στην καθορισμένη διάσταση του χρόνου. Ετούτα τα στοιχεία βρίσκονται κυριολεκτικά σε μια άπαυτη και αναπόφευκτη κατάσταση πολέμου, όπου κατά την τάξη του χρόνου, με βάση δηλαδή τη διαταγή του, το ένα υπερισχύει του άλλου. Κατά την εξελισσόμενη όμως διαμάχη του κοσμικού σύμπαντος συμβαίνει, αυτό το στοιχείο που έχει νικηθεί και υποστεί την αδικία, να θριαμβεύει, κατά την τάξη πάντοτε του χρόνου και σε μια συγκεκριμένη βαθμίδα του τελευταίου, να ανταποδίδει έτσι την αδικία που υπέστη, να παίρνει εκδίκηση και ως εκ τούτου να επανορθώνει. Ανάμεσα στα διάφορα αντιθετικά στοιχεία, κάθε απόπειρα για υπέρμετρη επικράτηση του ενός πάνω στο άλλο τιμωρείται. Εν τέλει, η ισορροπία όλων εξασφαλίζεται μέσα από την αέναη κίνησή τους.

5. Ο Χάιντεγκερ ερμηνεύει το ως άνω κείμενο του Αναξίμανδρου ως την μεγάλη απαρχή της δυτικής σκέψης, προτού ακόμα η τελευταία τούτη παγιδευτεί εντός των ορίων της δυναμικής ανάπτυξης της πλατωνικής και αριστοτελικής μεταφυσικής. Υπ’ αυτή την έννοια, κατά έναν εσχατολογικό τρόπο, η σκέψη του Αναξίμανδρου εκτοπίζει όλες τις μεταγενέστερες μεταφυσικές δεσμεύσεις σχετικά με την αρχή και το τέλος του πεπρωμένου-προορισμού της ιστορικότητας του Είναι. Τούτο σημαίνει πως απελευθερώνει δυνατότητες για μια άλλη πορεία αυτού του πεπρωμένου ή για ένα άλλο πεπρωμένο-προορισμό (Geschick) του Είναι (GA5, σ. 335). Το γίγνεσθαι, συνεχίζει ο Γερμανός φιλόσοφος, συνυφαίνεται με το Είναι υπό την εξής έννοια: το πρώτο δεν είναι ένα Μηδέν, αλλά μέρος του Είναι, ανήκει στο Είναι: για να είναι κάτι, πρέπει να είναι σε κίνηση· τουτέστιν, γεννιέται και φθείρεται. Το Είναι, υπ’ αυτό το νόημα, φέρει και αποδίδει, εντυπώνει το γίγνεσθαι, κατά οντολογική-αντιστοιχία, μέσα στην ουσία (ό.π., σ. 343).

6. Σύμφωνα με τον Νίτσε, το γίγνεσθαι συνιστά μια χειραφέτηση από το αέναο Είναι, αλλά αξιόποινη: μια αδικία, που μπορεί να την ξεπληρώσει μόνο η φθορά. Τούτο με τη σειρά του σημαίνει πως το Είναι/ον δεν καταστρέφεται και έτσι, ως αληθές, δεν έχει συγκεκριμένες ιδιότητες, που θα το καθιστούσαν φθαρτό, αλλά παραμένει απροσδιόριστο και με τούτη την έννοια αέναο, αιώνιο. Το γεγονός ακριβώς ότι το Είναι/ον, κατ’ αυτό τον τρόπο, τίθεται πάνω από το γίγνεσθαι των ρευστών ιδιοτήτων διασφαλίζει τόσο την αιωνιότητα του ίδιου όσο και την ύπαρξη του γίγνεσθαι. Υπ’ αυτή την οπτική, αποφαίνεται ο Νίτσε, πως ο Αναξίμανδρος εξετάζει την προέλευση του κόσμου από τη σκοπιά περισσότερο του αρχέγονου ήθους, της ηθικής τάξης του κόσμου, όπως την υπαγορεύει η φύση ως Είναι, παρά από φυσιολογική σκοπιά (ό.π.).
----------------------------------
[1] Ο Αριστοτέλης τους αποκαλεί «φυσιολόγους».
[2] KSA I, σ. 817.
[3] Ό.π., σ. 818
[4] Nietzsche, ό.π.

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ: Πρώιμες σύγχρονες αντιλήψεις ανάλυσης

Πρώιμες σύγχρονες αντιλήψεις ανάλυσης

1. Εισαγωγή
2. Ντεκάρτ και Αναλυτική Γεωμετρία
3. Βρετανικός Εμπειρισμός
4. Λάιμπνιτς
5. Καντ
6. Ινδική Αναλυτική Φιλοσοφία
7. Dai Zhen και Κινεζική Φιλολογική Ανάλυση
8. Συμπέρασμα

1. Εισαγωγή

Αυτό το συμπλήρωμα σκιαγραφεί πώς προέκυψε μια αναγωγική μορφή ανάλυσης στην ανάπτυξη της αναλυτικής γεωμετρίας από τον Ντεκάρτ και επεξεργάζεται τον τρόπο με τον οποίο οι αποσυνθετικές αντιλήψεις της ανάλυσης ήρθαν στο προσκήνιο στην ευρωπαϊκή φιλοσοφία κατά την πρώιμη σύγχρονη περίοδο. Σε αντίθεση με αυτές τις εξελίξεις στην Ευρώπη είναι η εμφάνιση αυτού που δικαίως μπορεί να περιγραφεί ως μια μορφή αναλυτικής φιλοσοφίας στην Ινδία, αρκετούς αιώνες πριν από την εμφάνισή της στην Ευρώπη. Μια σύντομη σύγκριση γίνεται επίσης με την παράδοση της φιλολογικής ανάλυσης στην Κίνα, η οποία έφτασε στο απόγειο του έργου του Dai Zhen.

2. Ντεκάρτ και Αναλυτική Γεωμετρία

Σε ένα διάσημο απόσπασμα των απαντήσεών του στις αντιρρήσεις του Μερσέν για τους Διαλογισμούς, συζητώντας τη διάκριση μεταξύ ανάλυσης και σύνθεσης, ο Ντεκάρτ παρατηρεί ότι «η ανάλυση είναι η καλύτερη και πιο αληθινή μέθοδος διδασκαλίας, και ήταν μόνο αυτή η μέθοδος που χρησιμοποίησα στους Διαλογισμούς μου» (PW, II, 111). Σύμφωνα με τον Ντεκάρτ, είναι η ανάλυση και όχι η σύνθεση που έχει τη μεγαλύτερη αξία, αφού δείχνει «πώς ανακαλύφθηκε το εν λόγω πράγμα» και κατηγορεί τους αρχαίους γεωμέτρες ότι κρατούσαν τις τεχνικές της ανάλυσης για τον εαυτό τους «σαν ιερό μυστήριο» (ό.π.· βλ. PW, I, 17). Τα Στοιχεία του Ευκλείδη είναι πράγματι διατυπωμένα σε «συνθετική» μορφή, αλλά είναι άδικο να προτείνουμε ότι κάποιος που δούλεψε το κείμενο δεν θα αποκτούσε πρακτική στην ανάλυση, αν και ομολογουμένως δεν υπάρχουν κανόνες ανάλυσης που να διατυπώνονται ρητά.

Ωστόσο, ήταν η ανάπτυξη της «αναλυτικής» γεωμετρίας από τον ίδιο τον Ντεκάρτ –σε αντίθεση με αυτό που, αντίστοιχα, έγινε τότε γνωστό ως «συνθετική» γεωμετρία του Ευκλείδη– που τον έκανε να συνειδητοποιήσει τη σημασία της ανάλυσης και που άνοιξε μια εντελώς νέα διάσταση στην αναλυτική μεθοδολογία. Είναι σημαντικό ότι η Γεωμετρία του Ντεκάρτ δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά μαζί με τον Λόγο και διαφημίστηκε ως δοκίμιο με τη μέθοδο που περιγράφεται στον Λόγο. Η Γεωμετρία ξεκινά με τόλμη: «Οποιοδήποτε πρόβλημα στη γεωμετρία μπορεί εύκολα να αναχθεί σε τέτοιους όρους που η γνώση των μηκών ορισμένων ευθειών είναι αρκετή για την κατασκευή του». (Ζ, 2) Ο Ντεκάρτ συνεχίζει να δείχνει πώς οι αριθμητικές πράξεις της πρόσθεσης, της αφαίρεσης, του πολλαπλασιασμού, της διαίρεσης και της εξαγωγής ριζών μπορούν να αναπαρασταθούν γεωμετρικά. Για παράδειγμα, ο πολλαπλασιασμός δύο γραμμών BD και BC μπορεί να πραγματοποιηθεί ενώνοντάς τες όπως στο παρακάτω διάγραμμα με AC, με το AB να λαμβάνεται ως μήκος μονάδας. Εάν το DE στη συνέχεια τραβηχτεί παράλληλα με το AC, το BE είναι το απαιτούμενο αποτέλεσμα. (Δεδομένου ότι ο λόγος του BD προς το BE είναι ο ίδιος με τον λόγο του AB προς το BC, τα δύο τρίγωνα BDE και BAC είναι παρόμοια, BD × BC = AB × BE = BE, αν AB είναι το μήκος μονάδας.)

Τα προβλήματα μπορούν πράγματι στη συνέχεια να αναλυθούν σε απλούστερα προβλήματα που περιλαμβάνουν την κατασκευή μεμονωμένων ευθειών γραμμών, ενθαρρύνοντας την αποσυνθετική σύλληψη της ανάλυσης. Αλλά αυτό που έχει τη μεγαλύτερη σημασία στη Γεωμετρία του Ντεκάρτ είναι η χρήση της άλγεβρας. Αν και η εφεύρεση της άλγεβρας μπορεί επίσης να εντοπιστεί στους αρχαίους Έλληνες, κυρίως στον Διόφαντο, ο οποίος είχε εισαγάγει αριθμητικές μεταβλητές («x», «x²» κ.λπ.), μόλις τον δέκατο έκτο αιώνα η άλγεβρα τελικά καθιερώθηκε. Ο Vieta, σε ένα έργο του 1591, πρόσθεσε σχηματικά γράμματα σε αριθμητικές μεταβλητές, έτσι ώστε οι τετραγωνικές εξισώσεις, για παράδειγμα, να μπορούν στη συνέχεια να αναπαρασταθούν (με τη μορφή «ax² + bx + c = 0»), αποδίδοντας αποτελέσματα μεγαλύτερης γενικότητας. Η άλγεβρα ονομάστηκε συγκεκριμένα «τέχνη της ανάλυσης» και ήταν στο έργο του Ντεκάρτ (καθώς και του Φερμά) που πραγματοποιήθηκαν οι τεράστιες δυνατότητές της. Αποδείχθηκε πράγματι ένα ισχυρό εργαλείο ανάλυσης, επιτρέποντας την αλγεβρική αναπαράσταση πολύπλοκων γεωμετρικών σχημάτων, επιτρέποντας στους πόρους της άλγεβρας και της αριθμητικής να χρησιμοποιηθούν για την επίλυση των μετασχηματισμένων γεωμετρικών προβλημάτων.

Η φιλοσοφική σημασία δεν ήταν λιγότερο βαρυσήμαντη. Γιατί με την αναγωγή των γεωμετρικών προβλημάτων σε αριθμητικά και αλγεβρικά προβλήματα, αφαιρέθηκε η ανάγκη να επικαλεστούμε τη γεωμετρική «διαίσθηση». Πράγματι, όπως ο ίδιος ο Ντεκάρτ καθιστά σαφές στον «Κανόνα Δεκαέξι», η αναπαράσταση των πάντων αλγεβρικά –αφαιρώντας από συγκεκριμένα αριθμητικά μεγέθη καθώς και από γεωμετρικά σχήματα– μας επιτρέπει να εκτιμήσουμε ακριβώς αυτό που είναι ουσιαστικό (PW, I, 66–9.) Ο στόχος δεν είναι απλώς να λύσετε ένα πρόβλημα ή να βρείτε τη σωστή απάντηση, αλλά να αποκτήσετε μια εικόνα για το πώς λύνεται το πρόβλημα ή γιατί είναι η σωστή απάντηση. Αυτό που αποκαλύπτει η αλγεβρική αναπαράσταση είναι η δομή της λύσης στην κατάλληλη γενικότητά της. (Πρβλ. Gaukroger 1989, κεφ. 3.) Φυσικά, η «διαίσθηση» εξακολουθεί να απαιτείται, σύμφωνα με τον Ντεκάρτ, για να επιτευχθούν οι «σαφείς και διακριτές» ιδέες των θεμελιωδών αληθειών και σχέσεων που βρίσκονται στη βάση αυτού που κάνουμε, αλλά αυτό δεν θεωρήθηκε ως κάτι στο οποίο θα μπορούσαμε απλώς να απευθυνθούμε χωρίς αυστηρή εκπαίδευση σε ολόκληρη την καρτεσιανή μέθοδο.

Η περαιτέρω εφαρμογή των αλγεβρικών τεχνικών, στο πλαίσιο της ανάπτυξης της θεωρίας συναρτήσεων, επρόκειτο να οδηγήσει στη δημιουργία από τον Λάιμπνιτς και τον Νεύτωνα του διαφορικού και ολοκληρωτικού λογισμού - ο οποίος, στα μαθηματικά, ονομάστηκε «ανάλυση». Με τη σειρά του, ήταν το έργο της αυστηροποίησης του λογισμού τον δέκατο ένατο αιώνα που έπαιξε βασικό ρόλο στο έργο των Φρέγκε και Ράσελ, στο οποίο η θεωρία συναρτήσεων επεκτάθηκε στην ίδια τη λογική και εμφανίστηκε η ευρωπαϊκή αναλυτική φιλοσοφία.

3. Βρετανικός Εμπειρισμός

Η αποσυνθετική αντίληψη της ανάλυσης, όπως εφαρμόζεται σε ιδέες ή έννοιες, ήταν ιδιαίτερα χαρακτηριστική του βρετανικού εμπειρισμού. Όπως το έθεσε ο Λοκ, «όλες οι πολύπλοκες Ιδέες μας είναι τελικά επιλύσιμες σε απλές Ιδέες, από τις οποίες είναι σύνθετες και αρχικά αποτελούνται, αν και ίσως τα άμεσα Συστατικά τους, όπως μπορώ να πω έτσι, είναι επίσης σύνθετες Ιδέες» (Δοκίμιο, II, xxii, 9). Ο στόχος ήταν στη συνέχεια να δώσουμε μια περιγραφή αυτών των ιδεών, εξηγώντας πώς προκύπτουν, δείχνοντας ποιες απλούστερες ιδέες συνθέτουν τις σύνθετες ιδέες μας (π.χ. ουσίας) και διακρίνοντας τις διάφορες νοητικές λειτουργίες που εκτελούνται σε αυτές για τη δημιουργία της γνώσης και των πεποιθήσεων που έχουμε. Ο Locke χρησιμοποιεί τον όρο «Ανάλυση», ωστόσο, μόνο μία φορά σε ολόκληρο το Δοκίμιο (λίγο μετά την παρατήρηση που μόλις παρατέθηκε). Ίσως είχε επίγνωση της σημασίας της στην αρχαία ελληνική γεωμετρία, γεγονός που τον έκανε να διστάζει να τη χρησιμοποιήσει ευρύτερα, αλλά εξακολουθεί να είναι σημαντικό ότι όταν το κάνει, το κάνει ακριβώς με την έννοια της «αποσύνθεσης». Ο Λοκ τείνει να μιλάει, ωστόσο, για «συνδυασμό» ή «σύνθεση» αντί για «σύνθεση» σύνθετων ιδεών από απλούστερες ιδέες και για «διαχωρισμό» ή «επίλυση» αντί για «ανάλυση» τους σε απλούστερες ιδέες. Αλλά στην περίοδο που ακολούθησε τον Λοκ, η «ανάλυση» άρχισε να χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο για τη διαδικασία της «ανάλυσης» των συμπλεγμάτων στα συστατικά τους.

4. Λάιμπνιτς

Ο Λάιμπνιτς καταλαμβάνει ένα κομβικό σημείο στην ιστορία των αντιλήψεων της ανάλυσης. Γνώστης τόσο της κλασικής όσο και της σύγχρονης σκέψης, στην πρώτη γραμμή τόσο των μαθηματικών όσο και της φιλοσοφίας, παρείχε μια μεγάλη σύνθεση των υπαρχουσών αντιλήψεων της ανάλυσης και ταυτόχρονα άνοιξε το δρόμο για την κυριαρχία της αποσυνθετικής αντίληψης στην ευρωπαϊκή φιλοσοφία. Το κλειδί για όλα αυτά είναι αυτό που μπορεί να ονομαστεί η αρχή του περιορισμού. Σε μια επιστολή προς τον Arnauld, γράφει: «σε κάθε καταφατική αληθινή πρόταση, αναγκαία ή ενδεχομενική, καθολική ή μοναδική, η έννοια του κατηγορήματος περιέχεται κατά κάποιο τρόπο σε εκείνη του υποκειμένου, praedicatum inest subjecto. Αλλιώς δεν ξέρω ποια είναι η αλήθεια». (PW, 62; πρβλ. PT, 87–8) Εάν αυτή η συγκράτηση του κατηγορήματος στο υποκείμενο μπορούσε τότε να γίνει σαφής, σύμφωνα με τον Leibniz, θα μπορούσε έτσι να επιτευχθεί μια απόδειξη της πρότασης. Έτσι, η απόδειξη προχωρά με την ανάλυση του υποκειμένου, με στόχο να αναχθεί η πρόταση σε αυτό που ο Λάιμπνιτς αποκαλεί «ταυτότητα» – με διαδοχικές εφαρμογές του κανόνα της «αντικατάστασης ισοδυνάμων», χρησιμοποιώντας έναν κατάλληλο ορισμό. Μια πρόταση εκφράζει μια ταυτότητα, σύμφωνα με την ορολογία του Λάιμπνιτς, εάν το κατηγόρημα είναι ρητά είτε ταυτόσημο είτε περιλαμβάνεται στο υποκείμενο (βλ. PT, 87–8). Η ακόλουθη απόδειξη του «4 = 2 + 2» απεικονίζει τη διαδικασία (πρβλ. Leibniz NE, IV, vii, 10):

α) 4 = 2 + 2
β) 3 + 1 = 2 + 2 (με τον ορισμό «4 = 3 + 1»)
γ) (2 + 1) + 1 = 2 + 2 (εξ ορισμού «3 = 2 + 1»)
δ) 2 + (1 + 1) = 2 + 2 (με συσχέτιση)
ε) 2 + 2 = 2 + 2 (με τον ορισμό «2 = 1 + 1»)

Η τελευταία γραμμή της απόδειξης είναι μια «ταυτότητα» με την έννοια του Λάιμπνιτς, και το σημαντικό σημείο σχετικά με μια ταυτότητα είναι ότι είναι «αυτονόητη» ή «γνωστή μέσω του εαυτού της», δηλαδή, μπορεί απλώς να «φανεί» ότι είναι αληθινή (πρβλ. Leibniz PW, 15; LP, 62). Θα ήταν δελεαστικό να μιλήσουμε εδώ για ταυτότητες που «διαισθητικές» ως αληθινές, αλλά ο Λάιμπνιτς τείνει να χρησιμοποιεί τη λέξη «διαίσθηση» για την άμεση κατανόηση του περιεχομένου μιας έννοιας (βλ. MKTI, 23-7), ενώ το σημείο σχετικά με τη γνώση της αλήθειας των ταυτοτήτων είναι ότι μπορούμε να το κάνουμε χωρίς να κατανοήσουμε το περιεχόμενο οποιουδήποτε από τους όρους. Στο βαθμό που μπορούμε ακόμα να κρίνουμε ότι μια τέτοια πρόταση είναι αληθινή, η γνώση μας είναι αυτό που ο Λάιμπνιτς αποκαλεί «τυφλή» ή «συμβολική» παρά «διαισθητική» (ibid., 25).

Πράγματι, ακριβώς επειδή οι αποδείξεις μπορούσαν να πραγματοποιηθούν χωρίς προσφυγή στη διαίσθηση, ο Λάιμπνιτς έλκονταν τόσο πολύ από τη συμβολική μέθοδο. Όπως παρατήρησε στα Νέα Δοκίμια, η μεγάλη αξία της άλγεβρας, ή της γενικευμένης άλγεβρας που ονόμασε «τέχνη των συμβόλων», έγκειται στον τρόπο με τον οποίο «ξεφορτώνει τη φαντασία» (NE, 488). Αν οι αποδείξεις μπορούσαν να παραχθούν καθαρά μηχανικά, τότε απελευθερώνονταν από τις ιδιοτροπίες των δικών μας νοητικών διεργασιών (βλ. NE, 75, 412). Για τον Λάιμπνιτς, η κατάσταση μιας πρότασης –η αλήθεια ή το ψεύδος, η αναγκαιότητα ή το ενδεχόμενο– εξαρτιόταν όχι από τον τρόπο αντίληψής της (όπως ήταν για τον Ντεκάρτ και τον Λοκ), ο οποίος μπορούσε να διαφέρει από άτομο σε άτομο, αλλά από τη μέθοδο απόδειξής της, η οποία ήταν ένα αντικειμενικά προσδιορίσιμο θέμα.

Η αντίληψη του Λάιμπνιτς για την ανάλυση μπορεί επομένως να θεωρηθεί ότι συνδυάζει πτυχές της μεθόδου διαίρεσης του Πλάτωνα, στην κεντρική θέση που αποδίδεται στον ορισμό των εννοιών, της αρχαίας ελληνικής γεωμετρίας και της αριστοτελικής λογικής, στην έμφαση που δίνεται στην απόδειξη και την επιστροφή στις πρώτες αρχές, και της καρτεσιανής γεωμετρίας και της νέας άλγεβρας, στην αξία που αποδίδεται στις συμβολικές διατυπώσεις. Επιπλέον, μπορούμε να δούμε πώς, κατά την άποψη του Λάιμπνιτς, η ανάλυση και η σύνθεση είναι αυστηρά συμπληρωματικές (βλ. ΗΠΑ, 16–17). Γιατί αφού μας ενδιαφέρουν μόνο οι ταυτότητες, όλα τα βήματα είναι αναστρέψιμα. Εφόσον παρέχεται η σωστή σημειογραφία και οι κατάλληλοι ορισμοί και αρχές, μπορεί κανείς να κινηθεί με την ίδια ευκολία είτε προς μια «αναλυτική» είτε προς μια «συνθετική» κατεύθυνση, δηλαδή, στο παραπάνω παράδειγμα, είτε από το (α) στο (ε) είτε από το (ε) στο (α). Εάν μπορούσε έτσι να δημιουργηθεί μια καθολική ή ιδανική λογική γλώσσα, θα είχαμε ένα σύστημα που θα μπορούσε να λειτουργήσει όχι μόνο ως διεθνής γλώσσα και επιστημονική σημειογραφία, αλλά και ως λογικός λογισμός που θα παρείχε τόσο μια λογική απόδειξης όσο και μια λογική ανακάλυψης. Το όραμα του Λάιμπνιτς μπορεί να ήταν παράλογα φιλόδοξο, αλλά το ιδανικό ήταν να επηρεάσει πολλούς μεταγενέστερους φιλοσόφους, κυρίως τον Φρέγκε και τον Ράσελ.

5. Καντ

Η αποσυνθετική αντίληψη της ανάλυσης, όπως εφαρμόζεται στις έννοιες, έφτασε στο αποκορύφωμά της στο έργο του Καντ, αν και συνέχισε να έχει επιρροή από τότε, κυρίως στις πρώιμες φιλοσοφίες του Ράσελ και του Μουρ. Όπως δείχνουν τα προ-κριτικά γραπτά του, ο Καντ απλώς υιοθετεί την αποσυνθετική αντίληψη της ανάλυσης του Λάιμπνιτς, και παρόλο που, στην κριτική του περίοδο, απορρίπτει την άποψη του Λάιμπνιτς ότι όλες οι αλήθειες είναι, με την έννοια του Λάιμπνιτς, «αναλυτικές», διατηρεί την υποκείμενη αποσυνθετική αντίληψη της ανάλυσης. Απλώς αναγνωρίζει μια περαιτέρω κατηγορία «συνθετικών» αληθειών, και μέσα σε αυτήν, μια υποκατηγορία «συνθετικών a priori» αληθειών, τις οποίες είναι το κύριο καθήκον της Κριτικής του Καθαρού Λόγου να αποσαφηνίσει.

Όπως δείχνει η «Εισαγωγή» της Κριτικής (Α6-7/Β10-11), η αποσυνθετική σύλληψη της ανάλυσης βρίσκεται στη βάση της διάκρισης του Καντ μεταξύ αναλυτικών και συνθετικών κρίσεων. Μπορούμε να διατυπώσουμε το «επίσημο» κριτήριο του Καντ για την αναλυτικότητα ως εξής:

(ΕΝΑο) Μια αληθής κρίση του τύπου «Ο Α είναι Β» είναι αναλυτική εάν και μόνον εάν το κατηγόρημα Β περιέχεται στο υποκείμενο Α.

Το πρόβλημα με αυτό το κριτήριο, όμως, ή τουλάχιστον, με τον τρόπο που το καλύπτει ο Καντ, είναι προφανές. Γιατί ποιος είναι ο κριτής του αν ένα κατηγόρημα είναι ή όχι «περιέχεται» —όσο «συγκαλυμμένα»— στο υποκείμενο; Σύμφωνα με τον Λάιμπνιτς, για παράδειγμα, όλες οι αλήθειες, ακόμη και οι ενδεχόμενες, είναι «αναλυτικές»: απλώς, στην περίπτωση μιας ενδεχόμενης αλήθειας, μόνο ο Θεός μπορεί να γνωρίζει τι «περιέχεται κρυφά» στο θέμα, δηλαδή να γνωρίζει την ανάλυσή του. Ωστόσο, η συζήτηση του Καντ για τη σύνδεση μεταξύ υποκειμένου και κατηγορήματος στις αναλυτικές κρίσεις που «εξετάζονται μέσω της ταυτότητας», προτείνει ένα πιο αντικειμενικό κριτήριο – ένα λογικό και όχι φαινομενολογικό. Αυτό γίνεται πιο σαφές αργότερα στην Κριτική, όταν ο Καντ προσδιορίζει την αρχή της αντίφασης ως «την υψηλότερη αρχή όλων των αναλυτικών κρίσεων» (A150–1/B189–91). Το εναλλακτικό κριτήριο μπορεί να διατυπωθεί ως εξής:

(ΕΝΑL) Μια αληθής κρίση της μορφής «Το Α είναι Β» είναι αναλυτική εάν και μόνον εάν η άρνησή της «Το Α δεν είναι Β» είναι αντιφατική.

Ωστόσο, σε οτιδήποτε άλλο εκτός από ασήμαντες περιπτώσεις (όπως οι «ταυτότητες» του Λάιμπνιτς), θα εξακολουθεί να απαιτείται «ανάλυση» για να αποδειχθεί ότι το «Α δεν είναι Β» είναι αυτοαντιφατικό, και για κάθε δεδομένο βήμα «ανάλυσης», φαίνεται ότι θα πρέπει ακόμα να βασιστούμε σε αυτό που είναι «σκέψη» στη σχετική έννοια. Επομένως, δεν είναι σαφές ότι (ANL) είναι μια βελτίωση στο σύστημα του Καντ.

Όποιο κριτήριο και αν προσφέρουμε για να συλλάβουμε την έννοια του Καντ για την αναλυτικότητα των κρίσεων, το θεμελιώδες σημείο αντίθεσης μεταξύ «αναλυτικών» και «συνθετικών» κρίσεων, που έχει τις ρίζες του στην αποσυνθετική αντίληψη της ανάλυσης, έγκειται στο ότι η πρώτη απλώς «αποσαφηνίζει» και η δεύτερη «επεκτείνει» τις γνώσεις μας. Αυτός ήταν ο λόγος που ο Καντ θεώρησε τις μαθηματικές προτάσεις ως συνθετικές, αφού ήταν πεπεισμένος —δικαίως— ότι τα μαθηματικά προάγουν τη γνώση μας. Αυτό γίνεται σαφές στο κεφάλαιο 1 του «Υπερβατικού Δόγματος της Μεθόδου» (CPR, A716–7/B744–5), όπου ο Καντ υποστηρίζει ότι καμία «ανάλυση» της έννοιας του τριγώνου δεν θα επιτρέψει σε έναν φιλόσοφο να δείξει ότι το άθροισμα των γωνιών ενός τριγώνου ισούται με δύο ορθές γωνίες. Χρειάζεται ένας γεωμέτρης για να το αποδείξει αυτό, κατασκευάζοντας πραγματικά το τρίγωνο και σχεδιάζοντας κατάλληλες βοηθητικές γραμμές (όπως κάνει ο Ευκλείδης στο Ι, 32 των Στοιχείων). Ο Καντ γράφει ότι «Το να κατασκευάζεις μια έννοια σημαίνει να εκθέτεις εκ των προτέρων τη διαίσθηση που αντιστοιχεί σε αυτήν» (A713/B741). Και μια τέτοια «διαίσθηση» χρειάζεται επίσης για την κατασκευή των βοηθητικών γραμμών. Σύμφωνα με τον Καντ, λοιπόν, η όλη διαδικασία είναι μια διαδικασία σύνθεσης. Η «ανάλυση», όσον αφορά τις έννοιες, έχει να παίξει τόσο μικρό ρόλο που δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι καταδικάζεται ως άχρηστη.

Μπορεί να φαίνεται ότι ο Καντ απλώς αντέστρεψε την αρχική αντίληψη της ανάλυσης στην αρχαία ελληνική γεωμετρία —ή τουλάχιστον κατέρρευσε μαζί σε «σύνθεση» αυτό που είχε προηγουμένως διακριθεί— καθώς οι δύο δραστηριότητες που αναφέρθηκαν παραπάνω είναι και οι δύο μέρος αυτού που οι αρχαίοι γεωμέτρες ονόμαζαν ανάλυση. Ωστόσο, η ιστορία περιπλέκεται κάπως από τη διάκριση του ίδιου του Καντ μεταξύ δύο εννοιών ανάλυσης. Στην προ-κριτική εναρκτήρια διατριβή του, ο Καντ κάνει μια διάκριση μεταξύ της ανάλυσης που νοείται ως «μια παλινδρόμηση από αυτό που είναι γειωμένο στο έδαφος» και της ανάλυσης που νοείται ως «μια παλινδρόμηση από ένα σύνολο στα πιθανά ή ενδιάμεσα μέρη του... μια υποδιαίρεση μιας δεδομένης ένωσης» (TP 2: 388 n.). Η διάκριση εδώ είναι σαφώς μεταξύ οπισθοδρομικής ανάλυσης και αποσυνθετικής ανάλυσης, και είναι μια διάκριση που διατηρεί ο Καντ στα κριτικά του έργα. Έτσι, περιγράφει τη μέθοδο των Προλεγομένων του σε οποιαδήποτε μελλοντική μεταφυσική ως αναλυτική ή «οπισθοδρομική», που σημαίνει «ότι κάποιος προχωρά από αυτό που αναζητείται σαν να ήταν δεδομένο και ανεβαίνει στις συνθήκες κάτω από τις οποίες μόνο είναι δυνατό» (PFM 4: 276 n.). Παραδειγματίζοντας αυτή τη μέθοδο, ο Καντ υποθέτει τις συνθετικές γνώσεις των καθαρών μαθηματικών, ιδιαίτερα της γεωμετρίας, ως αληθινές και επιστρέφει σε αυτό που θεωρεί ότι είναι οι a priori αρχές των ανθρώπινων γνωστικών ικανοτήτων που καθιστούν δυνατές αυτές τις γνώσεις. Από αυτές τις αρχές, είναι στη συνέχεια, σύμφωνα με τον Καντ, δυνατό να εργαστεί κανείς, χρησιμοποιώντας τη συνθετική ή προοδευτική μέθοδο (όπως παραδειγματίζεται στην ΚΑΡΠΑ), μέχρι τη γνώση, π.χ. καθαρή μαθηματική γνώση. Με την αντίληψή του για την αναλυτική μέθοδο, βλέπουμε τον Καντ να εμμένει και να δίνει μια κλασική δήλωση αυτού που ο Πάππος είχε ονομάσει θεωρητική ανάλυση.

6. Ινδική Αναλυτική Φιλοσοφία

Μια ισχυρή υπόθεση μπορεί να γίνει ότι η «αναλυτική» φιλοσοφία, με μια έννοια που θα αναγνωριζόταν σήμερα, αναπτύχθηκε στην Ινδία αρκετούς αιώνες πριν από την Ευρώπη. Η υπόθεση για αυτό χτίστηκε από το πρωτοποριακό έργο του Bimal Krishna Matilal (1986, 1990, 1998a, 2001, 2005), σε έργο που χρονολογείται από τη δεκαετία του 1960, και δηλώθηκε ρητά και δυναμικά από τον Jonardon Ganeri. Η εστίαση εδώ είναι στις μορφές ανάλυσης που εμπλέκονται που δικαιολογούν τον χαρακτηρισμό αυτής της ινδικής παράδοσης «αναλυτικής» με τη σύγχρονη έννοια.

Το ιδρυτικό κείμενο της (πρώιμης σύγχρονης) ινδικής αναλυτικής φιλοσοφίας ήταν το Κόσμημα του Στοχασμού για την Αλήθεια (Tattvacintāmaṇi) του Gaṅgeśa, που χρονολογείται από τις αρχές του δέκατου τέταρτου αιώνα, το οποίο υπερασπίστηκε τις ιδέες της πρώιμης σχολής Nyāya από τις σκεπτικιστικές επιθέσεις των βουδιστών επιστημολόγων, και ως εκ τούτου έγινε γνωστό ως Navya-Nyāya ή νέα σχολή Nyāya. Οι ιδέες επεξεργάστηκαν από διαδοχικούς στοχαστές τους επόμενους τέσσερις αιώνες, κυρίως από τους Raghunātha, Jagadīśa και Gadādhara. Μια έκθεση των απόψεων του Gadādhara δόθηκε στο The Manual of Reason (Tarkasaṃgraha) του Annambhaṭṭa, στο οποίο ο Ganeri βασίζει κυρίως την αφήγησή του στην Αναλυτική Φιλοσοφία στην Πρώιμη Σύγχρονη Ινδία. Τα έντεκα θέματα που συζητά ο Ganeri θα αναγνωρίζονταν όλα από οποιονδήποτε αναλυτικό φιλόσοφο σήμερα ως κεντρικά για τις δικές του ανησυχίες: η θεωρία των κατηγοριών και του ορισμού. φυσική ουσία· χώρος, χρόνος και κίνηση. εαυτούς? φιλοσοφική ψυχολογία; αιτιώδης συνάφεια· αντίληψη; λογικό συμπέρασμα; νόημα και κατανόηση· καθολικά? οντολογία. Οι έννοιες ορίζονται ρητά, δοκιμάζονται και βελτιώνονται. Οι θέσεις διατυπώνονται προσεκτικά, με όλο και πιο τεχνική γλώσσα, και οι αντιρρήσεις διατυπώνονται και απαντώνται, ανάλογα με την περίπτωση. και υπάρχει μια ισχυρή αίσθηση ότι στοχεύουμε στην «αλήθεια», όπως αντικατοπτρίζεται στον ίδιο τον τίτλο του ιδρυτικού κειμένου του Gaṅgeśa.

Ο στόχος του Gaṅgeśa ήταν να υπερασπιστεί τον θεμελιώδη ισχυρισμό της σχολής Nyāya ότι το «ύψιστο καλό» επιτυγχάνεται όταν κατανοούμε τη φύση του καλού συλλογισμού και τις πηγές της γνώσης, όπως αναφέρεται περίφημα στην εισαγωγή της Nyāya-sūtra. Ένας φυσικός τρόπος για να προχωρήσουμε θα ήταν να εντοπίσουμε τα πράγματα που γνωρίζουμε και στη συνέχεια να διερευνήσουμε πώς τα γνωρίσαμε. Αλλά αυτό προϋποθέτει ότι μπορούμε να προσδιορίσουμε τα πράγματα που γνωρίζουμε, και αυτό ακριβώς είναι το επίμαχο, καθώς οι (βουδιστές) σκεπτικιστές είχαν πιέσει εναντίον της σχολής Nyāya. Και αν υποχωρήσουμε σε μια πιο μετριοπαθή θέση, ότι χρειάζεται απλώς να προσδιορίσουμε τις αληθινές πεποιθήσεις, τότε εξακολουθεί να τίθεται το σκεπτικιστικό ερώτημα για το πώς μπορούμε να διακρίνουμε μεταξύ αληθινών και ψευδών πεποιθήσεων. Μια σειρά από απόψεις αναπτύχθηκαν ως απάντηση σε αυτά τα θεμελιώδη ερωτήματα, απόψεις που έγιναν όλο και πιο περίπλοκες καθώς προχωρούσε η συζήτηση (για συζήτηση, βλ. Ganeri 2011, Μέρος III). Η σύγκριση μεταξύ αυτής της συζήτησης και της συνεχιζόμενης συζήτησης σχετικά με τον ορισμό της γνώσης στη σύγχρονη (δυτική) αναλυτική φιλοσοφία είναι εντυπωσιακή. Η ανάλυση ως επιδίωξη ορισμού μιας έννοιας με τη διατύπωση αναγκαίων και επαρκών συνθηκών, τη δοκιμή οποιουδήποτε υποψήφιου ορισμού με παραδείγματα και αντιπαραδείγματα και την ανάλογη αναθεώρηση, είναι τόσο βασική για την ινδική επιστημολογία όσο και για την αναλυτική επιστημολογία σήμερα.

Ας επιστρέψουμε στη βασική συμπερασματική μορφή της ινδικής λογικής –στην τριμελή εκδοχή της– για να δώσουμε ένα δεύτερο παράδειγμα για το πώς η σχολή Navya-Nyāya ανέπτυξε την αναλυτική της μεθοδολογία:

(1) Θέση (pakṣa): Αυτό το βουνό κατέχει φωτιά. (p έχει s)

(2) Λόγος (hetu): Αυτό το βουνό έχει καπνό. (Το p έχει h)

(3) Διείσδυση (vyāpti): Ό,τι κατέχει καπνό είναι πυρκαγιό. (Ό,τι έχει h έχει s)

Όπως σημειώθηκε στη συμπληρωματική ενότητα για τη Μεσαιωνική Ινδική Φιλοσοφία, υπάρχουν δύο σχέσεις εδώ, η σχέση της κατοχής και η σχέση της διείσδυσης. Η πρώτη είναι η πιο θεμελιώδης σχέση, και η ινδική λογική έχει πράγματι περιγραφεί ως λογική κατοχής ιδιοκτησίας (Bhattacharyya 1987, Matilal 1998). Αλλά η «ιδιοκτησία» εδώ πρέπει να γίνει κατανοητή με μια ευρύτερη έννοια από ό,τι συνηθίζεται στα αγγλικά. Διότι το να πούμε ότι το p έχει s (το sādhya), κατά την ινδική άποψη, σημαίνει ότι το p είναι ο τόπος στον οποίο εμφανίζεται το s, έτσι ώστε η αντίστροφη σχέση εδώ είναι η εμφάνιση. Το να πούμε ότι ένα δοχείο είναι στο τραπέζι, για παράδειγμα, σημαίνει ότι το τραπέζι είναι ο τόπος στον οποίο εμφανίζεται ένα δοχείο, δηλαδή ότι το τραπέζι έχει δοχείο. Εδώ λοιπόν το δοχείο γίνεται κατανοητό ως «ιδιότητα» του τραπεζιού. Αυτό αποτυπώνεται —ή υπογράφεται— από έναν κανόνα γραμματικής που διατύπωσαν οι λογικοί Navya-Nyāya, ακολουθώντας τη γραμματική του Pāṇini. Σύμφωνα με αυτόν τον κανόνα, κάποιος καθορίζει τη sādhya ενός συμπεράσματος, όπου η «θέση» είναι της μορφής «p είναι s-possessing», αφαιρώντας το επίθημα «-possessing», έτσι ώστε οι «ιδιότητες» στα δύο παραδείγματα που μόλις δόθηκαν να είναι «φωτιά» και «pot», αντίστοιχα. Αναπτύχθηκαν περίπλοκες θεωρίες για τον εντοπισμό και την αποσαφήνιση όλων των διαφόρων «ιδιοτήτων», που έχουν τις ρίζες τους στους σχετικούς κανόνες της σανσκριτικής γραμματικής. Και πάλι, για να δώσω μόνο ένα παράδειγμα, εάν ένα τραπέζι έχει γλάστρα, τότε αυτό το τραπέζι μπορεί να αναφέρεται με το όνομα «αυτό το [πράγμα] που έχει γλάστρα». Το πάτωμα στο οποίο βρίσκεται το τραπέζι μπορεί στη συνέχεια να περιγραφεί ως «[αυτό] (που κατέχει)-κατέχει» και ούτω καθεξής. (Για συζήτηση, βλ. Bhattacharyya 1987.)

Όσον αφορά τη σχέση διείσδυσης, είναι σημαντικό να εκτιμήσουμε ότι αυτή είναι πιο περίπλοκη από μια απλή σχέση μεταξύ h και s: είναι μια σχέση μεταξύ h όπως συμβαίνει στο p και s όπως συμβαίνει στο p. Η σχέση εμφάνισης δεν χρειάζεται να είναι η ίδια στις δύο περιπτώσεις, κατά την άποψη Navya-Nyāya, ανοίγοντας περίπλοκες έρευνες ως προς το ποιες ακριβώς μπορεί να είναι οι σχέσεις που εξακολουθούν να επιτρέπουν τη θεμελίωση του συμπεράσματος. (Και πάλι, για συζήτηση, βλ. Bhattacharyya 1987.) Σε αυτό το σημείο είναι επίσης σημαντικό να επιστρέψουμε στην αρχική πρώιμη εκδοχή του συμπεράσματος Nyāya, στην οποία το τρίτο μέλος συμπεριέλαβε παραδείγματα στην «επιβεβαίωση»:

(3) Επιβεβαίωση (drṣṭānta): Ό,τι έχει καπνό έχει φωτιά, όπως η κουζίνα, σε αντίθεση με τη λίμνη.

Αυτό που προσφέρεται εδώ είναι ένα θετικό (sapakṣa) και ένα αρνητικό (vipakṣa) παράδειγμα. Αν δούμε καπνό να βγαίνει από μια κουζίνα, τότε μπορούμε πράγματι να συμπεράνουμε ότι η φωτιά είναι η αιτία. Μια λίμνη μπορεί μερικές φορές να φαίνεται σαν να έχει καπνό, παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει φωτιά, αλλά με μια πιο προσεκτική έρευνα, αυτό αποδεικνύεται ότι είναι ομίχλη, και ως εκ τούτου δεν αποτελεί αντιπαράδειγμα, παρέχοντας «αρνητικά» επιβεβαίωση. Σύμφωνα με την άποψη Navya-Nyāya, είναι τα (εμπειρικά) παραδείγματα που παρέχουν τα στοιχεία για τη σχετική σχέση διείσδυσης. (Βλ. π.χ. Matilal 1998, 194–200.) Έτσι, η «ανάλυση» εδώ περιλαμβάνει επίσης την εύρεση των πιο πειστικών παραδειγμάτων - και την απόδειξη ότι τα προφανή αντιπαραδείγματα δεν είναι στην πραγματικότητα αντιπαραδείγματα.

Οι οπισθοδρομικές και αποσυνθετικές αντιλήψεις της ανάλυσης βρίσκονται σαφώς στη μεθοδολογία Navya-Nyāya, αλλά όχι λιγότερο σημαντικός είναι ο ρόλος που διαδραματίζει η ερμηνευτική ανάλυση. Οι προτάσεις που πρέπει να αναλυθούν αναδιατυπώνονται σε μια γλώσσα που γινόταν όλο και πιο τεχνική όσο προχωρούσε η συζήτηση. Αυτή η γλώσσα ήταν η σανσκριτική, η οποία έφερε μαζί της τα δικά της χαρακτηριστικά γνωρίσματα, το πιο θεμελιώδες από τα οποία θα μπορούσε να περιγραφεί ως η δομή locus-locatee και όχι η δομή υποκειμένου-κατηγορήματος που θεωρείται βασική από πολλούς Ευρωπαίους λογικούς από τον Αριστοτέλη και μετά. Αυτό αντικατοπτρίστηκε σε μια διαφορετική αντίληψη της «πρότασης». Αυτό που εκφράζει μια πρόταση στα σανσκριτικά, σύμφωνα με την άποψη Navya-Nyāya, είναι μια ποιοτική γνωστική κατάσταση (viśiṣṭa-jñāna), «μια κατάσταση όπου ο γνώστης γνωρίζει κάτι (ή κάποιο μέρος ή κάποιο τόπο...) ως χαρακτηρισμένο από μια ιδιότητα ή έναν προσδιορισμό», όπως το περιγράφει ο Matilal (1998, 201). Αυτό που είναι προσδιορισμένο μπορεί να ονομαστεί qualificand, οπότε θα μπορούσαμε επίσης να περιγράψουμε τη θεμελιώδη δομή εδώ ως δομή qualificand-qualifier.

Ας επιστρέψουμε στην επιστημολογική συζήτηση με την οποία αρχίσαμε να δίνουμε ένα παράδειγμα για το πώς χρησιμοποιήθηκε η ανάπτυξη μιας τεχνικής γλώσσας για την επίλυση ορισμένων από τις διαφορές. Στην αφήγηση αυτής της συζήτησης, ο Ganeri συζητά το Πολύτιμο Κόσμημα της Λογικής του Mahādeva, που γράφτηκε τη δεκαετία του 1690, το οποίο έχει ως πρότυπο το Jewel of Reflection on the Truth του Gaṅgeśa. Το κλειδί για την απάντηση του Gaṅgeśa στον σκεπτικισμό ήταν η ιδέα μιας πηγής γνώσης (pramāṇa) που συνίσταται πρώτα στην αμφιβολία, στο να είσαι αναποφάσιστος μεταξύ δύο εναλλακτικών λύσεων και στη συνέχεια να επιλύεις αυτή την αμφιβολία διαπιστώνοντας ότι τα στοιχεία ευνοούν μία από αυτές τις εναλλακτικές. Ο Mahādeva ενδιαφερόταν να κάνει αυτή την ιδέα πιο ακριβή, ξεκινώντας με τον προσδιορισμό της ίδιας της αμφιβολίας. Ας υποθέσουμε ότι η αμφιβολία μας παίρνει τη μορφή σκέψης «Είναι το βουνό φωτιά ή όχι;». Καθώς ο Ganeri παρουσιάζει την άποψη του Mahādeva, η σκέψη εδώ έχει την ακόλουθη λογική μορφή:

Μια γνώση της οποίας η εξειδίκευση είναι, όπως οριοθετείται από το βουνό, εξαρτάται από έναν χαρακτηρισμό που οριοθετείται από τη φωτιά, όντας επίσης μια γνώση της οποίας η εξειδίκευση είναι, όπως οριοθετείται από το βουνό, εξαρτάται από έναν χαρακτηρισμό που οριοθετείται από την απουσία της φωτιάς. (Αναφέρεται στο Ganeri 2011, 155)

Μπορούμε να δούμε εδώ τη χρήση της τεχνικής γλώσσας των λογικών Navya-Nyāya, η οποία περιλαμβάνει όρους όπως «οριοθετείται από» (avacchinna) και «εξαρτάται από» (nirūpita) καθώς και «qualificandumness» (viśeṣyatā) και «qualifierness» (viśeṣanatā). (Για περαιτέρω συζήτηση, βλ. Ganeri 2011, κεφ. 11· και για αξιολόγηση της τεχνικής γλώσσας, κεφ. 15.)

Ο όρος «απουσία πυρός» εδώ αξίζει επίσης σύντομο σχόλιο. Μία από τις άλλες σημαντικές συζητήσεις στην πρώιμη σύγχρονη ινδική φιλοσοφία αφορούσε τη σημασία και την αντιμετώπιση των κενών όρων, όπως ακριβώς έγινε αργότερα στην πρώιμη ευρωπαϊκή αναλυτική φιλοσοφία. Τι σημαίνει, για παράδειγμα, η «απουσία πυρός»; Μερικοί φιλόσοφοι το θεώρησαν ότι υποδηλώνει αυτό που κυριολεκτικά φαίνεται να υποδηλώνει, δηλαδή, μια «πραγματική» απουσία φωτιάς, την οποία ήταν πρόθυμοι να επιτρέψουν να γίνει αντιληπτή άμεσα. Άλλοι προσπάθησαν να «αναλύσουν» μια τέτοια προφανή αναφορά με κατάλληλη παράφραση (αντλώντας από τις πηγές της σανσκριτικής γραμματικής), όπως επρόκειτο να κάνει ο Ράσελ στη θεωρία του για τις περιγραφές. (Για περαιτέρω συζήτηση αυτής της συζήτησης, βλ. Matilal 2005, κεφ. 4.) Πολλά άλλα παραδείγματα θα μπορούσαν να δοθούν για την πλούσια μη κενότητα του όρου «ινδική αναλυτική φιλοσοφία».

7. Dai Zhen και Κινεζική Φιλολογική Ανάλυση

Η πρώιμη σύγχρονη περίοδος στην Κίνα -ή με κινεζικούς όρους, η (ύστερη) δυναστεία των Μινγκ (1368–1644) και το πρώτο μισό της δυναστείας Τσινγκ (1644–1911)– ήταν μια περίοδος κατά την οποία ο Νεοκομφουκιανισμός των Σονγκ-Μινγκ έδωσε τη θέση του σε έναν πιο φιλολογικό Κομφουκιανισμό που βασιζόταν στην κειμενική επιστήμη ή στην «αποδεικτική έρευνα» (kǎozhèng 考證). Η ηθική μεταφυσική, όπως την είχε ονομάσει ο Μου Ζονγκ-σαν, του Κομφουκιανισμού Σονγκ-Μινγκ επικρίθηκε για την υιοθέτηση μιας υπερβολικά μεταφυσικής αντίληψης του lǐ (理), διαχωρίζοντας τις ηθικές αρχές από τα φυσικά ανθρώπινα συναισθήματα και επιθυμίες και βασιζόμενη υπερβολικά στην υποκειμενική ενδοσκόπηση. Βασικοί κριτικοί ήταν ο Χουάνγκ Ζονγκσί (黃宗羲 1610–1695), ο Γκου Γιανγού (顧炎武 1613–82), ο Γουάνγκ Φούζι (王夫之 1619–92) και ο Ντάι Ζεν (戴震 1723–77). Η εστίαση εδώ είναι στον Dai, ο οποίος αποτελεί το καλύτερο παράδειγμα της φιλολογικής στροφής στον Κομφουκιανισμό στο κύριο έργο του, An Evidential Commentary on the Meanings of Terms in the Mengzi, που ολοκληρώθηκε ένα χρόνο πριν πεθάνει.

Ο Ng διακρίνει τέσσερις «κυρίαρχους τρόπους ή ιδανικούς τύπους» της φιλοσοφίας των Τσινγκ: τον βιταλισμό, τον ιστορικισμό, τον ωφελιμισμό και τον διανοουμενισμό. Το πρώτο και το τρίτο, ειδικά, χαρακτηρίζουν τη φιλοσοφία του kǎozhèng, τον ιστορικισμό στην ανησυχία του για την αποκάλυψη του νοήματος των προηγούμενων ανθρώπινων ιδεών και πράξεων σε όλη τους την εξαρτώμενη από το πλαίσιο ενδεχομενικότητα και ιδιαιτερότητά τους, και τον διανοουμενισμό στην έμφαση που δίνει στη στενή ανάγνωση των κειμένων των αρχαίων κλασικών, ενημερωμένη από αιώνες σχολίων. Αυτοί οι δύο τρόποι σίγουρα χαρακτηρίζουν τη φιλοσοφία του Dai Zhen.

Η κύρια αντίρρηση του Ντάι στον Κομφουκιανισμό Σονγκ-Μινγκ αφορά την απόκλισή τους, όπως τον βλέπει, από τον αρχικό Κομφουκιανισμό του Κονγκζί και του Μενγκζί, αποτέλεσμα της ολέθριας επιρροής των μεταγενέστερων Ταοϊστικών και Βουδιστικών ιδεών. Η κατανόηση του lǐ (理), που σημαίνει «μοτίβο» ή «αρχή», είναι κεντρική στη διαμάχη. Ο Dai ξεκινά το Αποδεικτικό Σχόλιό του εξηγώντας τη δική του αντίληψη:

Η λέξη «lǐ» [理] είναι ένα όνομα που αποδίδεται στη διάταξη των μερών οποιουδήποτε πράγματος που δίνει στο σύνολο τη διακριτική του ιδιότητα ή χαρακτηριστικό και το οποίο μπορεί να παρατηρηθεί με προσεκτική εξέταση και ανάλυση των μερών μέχρι την παραμικρή λεπτομέρεια. Γι' αυτό μιλάμε για το lǐ της διαφοροποίησης [fēnlǐ 分理]. Αναφορικά με την ουσία των πραγμάτων, υπάρχουν εκφράσεις όπως το lǐ που διέπει τις ίνες [jīlǐ 理], το lǐ που διέπει τη διάταξη μεταξύ δέρματος και σάρκας [còulǐ 腠理] και το lǐ που διέπει τις τέχνες [wénlǐ 文理]. ... Όταν γίνει η σωστή διαφοροποίηση, θα υπάρχει τάξη χωρίς σύγχυση. Αυτό ονομάζεται lǐ της διευθέτησης» [tiáolǐ 條理]. (Ένα αποδεικτικό σχόλιο σχετικά με τις έννοιες των όρων στο Mengzi, ενότητα 1, tr. στο Chin and Freeman 1990, 69, αναφέρεται στο Cheng 2009, 461, tr. τροποποιήθηκε)

Ο όρος «lǐ» εδώ έχει μείνει αμετάφραστος. Στη μετάφραση από την οποία προέρχεται αυτό το απόσπασμα, αποδίδεται ως «αρχή», κάτι που μπορεί να είναι κατάλληλο για να μιλήσουμε για το «lǐ της διαφοροποίησης», αλλά το «μοτίβο» φαίνεται πιο κατάλληλο για να μιλήσουμε ακριβώς στην αρχή για «τη διάταξη των μερών οποιουδήποτε πράγματος που δίνει στο σύνολο τη διακριτική του ιδιότητα ή χαρακτηριστικό». Πράγματι, το «μοτίβο» χρησιμοποιείται στη μετάφραση του «wénlǐ» (文理), το οποίο έχει αντικατασταθεί εδώ από το «το lǐ που διέπει τις τέχνες». Όπως το ερμηνεύει ο Dai, το «lǐ» δεν είναι κάποιο είδος μεταφυσικής «αρχής» που κρύβεται πίσω από τις υποτιθέμενες έμφυτες ηθικές μας ικανότητες, αλλά απλώς το «μοτίβο» των πραγμάτων με το οποίο προσπαθούμε να σκεφτούμε ή να ενεργήσουμε σε συμφωνία. Αυτό που κάνει έτσι ο Dai είναι να επαναφέρει το «lǐ» από τη μεταφυσική του στην καθημερινή του χρήση (βλ. Wittgenstein, PI, §116).

Αντλώντας και από τις δύο σημασίες του (στα αγγλικά), το «lǐ» θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως (περιγραφικά) το μοτίβο των πραγμάτων, της σκέψης ή της δράσης σύμφωνα με το οποίο πρέπει (κανονιστικά) να κάνουμε την αρχή μας. Οι δύο έννοιες του «προτύπου» και της «αρχής» είναι επομένως συμπληρωματικές (συνδέοντας το περιγραφικό και το κανονιστικό). Ο όρος «fēnlǐ» (分理) είναι σημαντικός εδώ. Θα μπορούσε να μεταφραστεί ως «η αρχή της ανάλυσης». Ο όρος «fēn» (分) σημαίνει «διαιρώ» ή «διαχωρίζω» και αποτελεί μέρος ενός από τους κινεζικούς όρους που χρησιμοποιούνται σήμερα για «ανάλυση» ή «ανάλυση»: «fēnxī» (分析), όπου «xī» (析) σημαίνει επίσης «διαιρώ» ή «διαχωρίζω». Το «fēnxī» εδώ σημαίνει ξεκάθαρα «ανάλυση» με την αποσυνθετική έννοια. Ο Dai συνεχίζει να παραθέτει από μια επιλογή αρχαίων κειμένων για να απεικονίσει αυτή την αντίληψη (και τώρα στη μετάφραση του Tiwald, όπου το «lǐ» μεταφράζεται γενικά ως «Μοτίβο»):

Το Μέσο λέει: «Με προσεκτική εξέταση των εκλεπτυσμένων Προτύπων, [ο σοφός] είναι σε θέση να διακρίνει τα πράγματα το ένα από το άλλο». Το "Record of Music" λέει: «Η μουσική με την κατάλληλη έννοια μπορεί να διαποτίσει και να συνδέσει το Πρότυπο στις ανθρώπινες σχέσεις». Όπως εξηγεί ο Zhèng Xuán στο σχόλιό του για το απόσπασμα, «το να είσαι καλά διατεταγμένος [lǐ] σημαίνει να διαχωρίζεσαι σε μέρη [fēn]». Στον πρόλογό του στην Εξήγηση των Απλών και Σύνθετων Χαρακτήρων, ο Xǔ Shèn λέει: «Γνωρίζοντας το μοτίβο για τον διαχωρισμό των πραγμάτων, τα πράγματα μπορούν να διακριθούν αμοιβαία». (Ένα αποδεικτικό σχόλιο σχετικά με τις έννοιες των όρων στο Mengzi, Ενότητα 1, tr. J. Tiwald, στο Tiwald and Van Norden 2014, 321)

Η αποσυνθετική έννοια της «ανάλυσης» είναι σαφώς κυρίαρχη εδώ. Αλλά όταν μιλάμε για «γνώση του μοτίβου», υπάρχει σιωπηρή έκκληση στη συνδετική αίσθηση. Γιατί ο στόχος της κατανόησης του lǐ ενός πράγματος είναι να εντοπίσουμε τα μέρη του στη διασύνδεσή τους. Η γνώση του μοτίβου είναι αυτό που μας δίνει τη δυνατότητα να αναγνωρίσουμε τα μέρη. Η χρήση του όρου «tiáolǐ» (條理) στο εισαγωγικό απόσπασμα είναι αποκαλυπτική. Το «tiáo» σημαίνει «διάταξη» ή «τάξη», αλλά μπορεί επίσης να σημαίνει «κλαδί» ή «κλαδί» ή μπορεί να λειτουργήσει ως λέξη-μέτρο για μακρόστενα αντικείμενα (βλ. την καταχώριση στο Kroll 2022). Έτσι, το «tiáolǐ» θα μπορούσε να μεταφραστεί ως «η αρχή της αποσύνδεσης». Η ιδέα θα ήταν μέρη από κάτι τόσο αλληλένδετο που πρέπει να τα διαχωρίσουμε για να κατανοήσουμε την πραγματική δομή της σύνθεσης. Η γνώση του μοτίβου, λοιπόν, συνίσταται στο να μπορείς να διακρίνεις τα μέρη. Τελικά, μπορούμε να γνωρίζουμε το μοτίβο ενός πράγματος μόνο όταν εκτιμούμε την αποσυνθετική-συνθετική δομή του. Δεν ξέρουμε πραγματικά πώς να διαιρέσουμε κάτι ή να αναλύσουμε κάτι, θα μπορούσαμε να πούμε, εκτός αν μπορέσουμε να το συναρμολογήσουμε ξανά.

Αυτά τα δύο αποσπάσματα από την πρώτη ενότητα του Αποδεικτικού Σχολίου του Ντάι απεικονίζουν τη φιλολογική του μέθοδο. Επιχειρηματολογώντας ενάντια στον Κομφουκιανισμό Σονγκ-Μινγκ και αναπτύσσοντας τις δικές του απόψεις, διευκρινίζει τις έννοιες των βασικών όρων ορίζοντας τους και επεξηγώντας τη χρήση τους, ειδικά τη χρήση τους στους κλασικούς του Κομφουκιανισμού. Το κοσκίνισμα των χρήσιμων και διορατικών από τις παραπλανητικές και συγκεχυμένες αφηγήσεις στα ογκώδη σχόλια ανά τους αιώνες ήταν ένα ουσιαστικό μέρος αυτού. Ο Dai γράφει ότι «μόνο όταν κατανοηθούν οι Κλασικοί μπορούν να κατανοηθούν ο λόγος και το νόημα [των πραγμάτων] όπως προορίζονται από τους σοφούς και τους άξιους». Η φιλολογία ήταν επομένως το μέσο για την άσκηση φιλοσοφίας, σύμφωνα με την αντίληψη του Dai για τη φιλοσοφία (βλ. Cheng 2009, 461). Στην προσπάθειά της να επιστρέψει στους αρχαίους κλασικούς, η φιλολογική ανάλυση παρουσιάζει επίσης την οπισθοδρομική αντίληψη της ανάλυσης: οι αρχικές έννοιες, στο σταδιακό ξεδίπλωμά τους μέσω των σχολίων (σωστά ερμηνευμένων), εξηγούν πώς πρέπει να χρησιμοποιούνται και να κατανοούνται οι όροι σήμερα.

Για περαιτέρω συζήτηση, βλέπε Cheng 2009, §4; τις σημειώσεις του μεταφραστή του Tiwald στα αποσπάσματα από το αποδεικτικό σχόλιο του Dai στο Tiwald and Van Norden 2014, §51.

8. Συμπέρασμα

Στην πρώιμη σύγχρονη περίοδο, η αποσυνθετική αντίληψη της ανάλυσης ήρθε στο προσκήνιο σε πολλές φιλοσοφικές παραδόσεις. Μπορούμε να το δούμε αυτό στο έργο του Ντεκάρτ στην αναλυτική γεωμετρία, στη βρετανική εμπειριστική θεώρηση απλών και σύνθετων ιδεών, στην αντίληψη του Λάιμπνιτς για την απόδειξη, στην ιδέα του Καντ για την αναλυτικότητα, στην ινδική γλωσσολογική και σημασιολογική ανάλυση και στην εξήγηση του Ντάι Τζεν για το lǐ. Αλλά παρουσιάζονται και άλλες αντιλήψεις. Η οπισθοδρομική αντίληψη μπορεί να βρεθεί στην Εναρκτήρια Διατριβή του Καντ και να εκδηλωθεί ρητά στη μέθοδο των Προλεγομένων του. Απεικονίζεται επίσης στην ανησυχία των λογικών Navya-Nyāya να προσδιορίσουν τους κανόνες και τις αρχές που διέπουν τις λογικές τους αναλύσεις, που έχουν τις ρίζες τους στη σανσκριτική γραμματική. Η ερμηνευτική σύλληψη ενημερώνει την ανάπτυξη της ολοένα και πιο τεχνικής γλώσσας που χρησιμοποιούσαν οι Ινδοί λογικοί για να προσφέρουν τους ορισμούς και τις αναλύσεις τους και ήταν σιωπηρή στην ίδια την ιδέα της αναλυτικής γεωμετρίας, σύμφωνα με την οποία τα παραδοσιακά γεωμετρικά προβλήματα λύνονταν μεταφράζοντάς τα στη γλώσσα της αριθμητικής και της άλγεβρας. Η ερμηνευτική σύλληψη επρόκειτο να αναπτυχθεί στους αιώνες που ακολούθησαν, ειδικά στην αναλυτική παράδοση που εμφανίστηκε γύρω στις αρχές του εικοστού αιώνα στην Ευρώπη.

Αρχαϊκή Επική Ποίηση

Δ5.2. Οι Αιγύπτιοι

Στη βάση ενός αγάλματος του Αιγύπτιου φαραώ Αμενχοτέπ Γ΄ που εντοπίστηκε στον ταφικό του ναό στην περιοχή Kom-el-Hetan (Κόμ-ελ-Χετάν) σκαλίστηκε μια επιγραφή, που έμεινε έκτοτε γνωστή ως «Αιγαιακή λίστα» ("Aegean List"), στην οποία οι ερευνητές πιστεύουν ότι καταγράφονται σε μια λίστα 14 τοπωνύμια των σημαντικότερων θέσεων στο Αιγαίο μεταξύ των οποίων η Κνωσός, η Θήβα, οι Μυκήνες και η Τροία. Η συμπερίληψη της τελευταίας θα μπορούσε να αποτελέσει, προφανώς, απόδειξη της ιστορικής ύπαρξης κάποιου σημαντικού κέντρου με αυτό το όνομα, ενάντια στην όποια υπόθεση ότι η Τροία δεν υπήρξε ποτέ. Αν η λίστα αυτή αποδεικνύει άμεσες επαφές των Αιγυπτίων με τους Μυκηναίους ή φανερώνει μόνο απλή γνώση του χώρου του Αιγαίου, είναι υπό συζήτηση (Cline 1987, Cline & Stannish 2011: 12). Πολλοί υποστηρίζουν πάντως την ύπαρξη παρόμοιων επαφών και χρησιμοποιούν ενισχυτικά προς αυτήν την κατεύθυνση ορισμένα σημαντικά ευρήματα. Ένα ναυάγιο που βρέθηκε στο Ουλουμπουρούν κοντά στο Κας, στις νότιες ακτές της Μικράς Ασίας, για παράδειγμα, θεωρήθηκε ότι μπορεί να μετέφερε μια διπλωματική αντιπροσωπεία που σχετιζόταν με το εμπόριο στο Αιγαίο (Bachhuber 2006).

Αιγυπτιακά «εξωτικά» αντικείμενα έχουν βρεθεί στο μυκηναϊκό Αιγαίο, σε όλες τις παραπάνω θέσεις της «Αιγαιακής λίστας», αλλά κανείς δεν μπορεί με βεβαιότητα να αποφανθεί αν είναι προϊόν άμεσων εμπορικών επαφών ή ενός διαμετακομιστικού εμπορίου. Παρόμοια εξωτικά αντικείμενα εντοπίζονται, άλλωστε, στο Αιγαίο από τη μινωική εποχή ήδη στις αρχές της 2ης χιλιετίας π.Χ. (Κάντα 1998, 2003). Οι σχέσεις της μυκηναϊκής Θήβας με την Ανατολή, εξάλλου, ενισχύουν μια ανάλογη συζήτηση. Η νεότερη αρχαιολογική έρευνα, παράλληλα, έχει φέρει στο φως μινωικού τύπου τοιχογραφίες (σκηνή από ταυροκαθάψια;) στην Άβαρι - Τελ Ελ Ντάμπκα (Tell-el-Dabca), στο δέλτα του Νείλου, αλλά και στο Τέλ Κάμπρι του σημερινού Ισραήλ, συνεχίζοντας ανάλογες παλαιότερες ανακαλύψεις που ταύτιζαν τους Κεφτιού, οι οποίοι αναφέρονται στις αιγυπτιακές τοιχογραφίες με επισκέπτες από την Κρήτη.

Παρόλη τη σημαντική αρχαιολογική και ιστορική παρουσία της Αιγύπτου στην Ανατολική Μεσόγειο, πάντως, οι αναφορές για αυτήν δεν είναι πολλές στα ομηρικά έπη. Τονίζονται, για παράδειγμα, τα πλούτη, κυρίως, και το μεγαλείο των Αιγυπτιακών Θηβών ως παράδειγμα υλικής ευδαιμονίας, γεγονός που δείχνει τις αντιλήψεις των Ελλήνων της ομηρικής εποχής, τουλάχιστον, για τους Αιγύπτιους. Ο Αχιλλέας απαντώντας στον Οδυσσέα και στην πρεσβεία των Αχαιών που προσπαθούν να τον εξευμενίσουν για να συμφιλιωθεί με τον Αγαμέμνονα και να ξαναγυρίσει στο πεδίο της μάχης της Τροίας, αρνείται λέγοντας ότι δεν θα το έκανε ούτε αν του δίνονταν οι θησαυροί της Αιγυπτιακής Θήβας με τις εκατό πύλες και τους διακόσιους πολέμαρχους (Ιλιάδα, Ι 381-384), ενώ η ίδια αναφορά για τα αμύθητα πλούτη που βρίσκονται σε κάθε σπίτι της Θήβας γίνεται και στην Οδύσσεια (δ 126-127).

ΔΕΣ: 

• ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕ ΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ
• ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
• ΜΙΝΩΙΚΗ ΚΡΗΤΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΤΗΝ ΔΕΥΤΕΡΗ ΗΜΕΡΑ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ ΓΙΟΡΤΑΖΕΙ Ο ΜΑΝΩΛΗΣ. Ο ΙΔΙΟΣ Ο ΘΕΟΣ ΖΗΤΗΣΕ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ

«Ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει καὶ τέξεται υἱόν, καὶ καλέσουσιν τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ, ὅ ἐστιν μεθερμηνευόμενον μεθ’ ἡμῶν ὁ θεός.» (Κατὰ Ματθαίον Εὐαγγέλιον, 1, 23).

Κανένας δεν μας εξήγησε, γιατί αφού ο ίδιος ο άγγελος ζήτησε το όνομά του να είναι Εμμανουήλ, (Ματθ.1.23), τελικώς το παιδί της Μαρίας ονομάσθηκε Ιησούς.

Το όνομα Ιησούς είναι εντελώς διαφορετικό από το όνομα Εμμανουήλ, και το τι σημαίνει μας το ξεκαθαρίζει ο άριστος γνώστης της Ιουδαϊκής γλώσσας (και πιθανότατα Εβραίος πατέρας της εκκλησίας) Ευσέβιος: «το όνομα του Ιησού μεταληφθέν (μεταφραζόμενο) στα ελληνικά σημαίνει σωτήριον θεού. Επειδή Ισουά στα εβραϊκά σωτηρία σημαίνει. Ιησούς δε από τους ίδιους (τους Εβραίους) Ιωσουέ ονομάζεται. Ιω-σουέ δε εστίν Ιαώ σωτηρία» Ευσέβιος «ευαγγελικής αποδείξεως» 4.17.23.3-9. Το πραγματικό όνομα του Ιησού λοιπόν είναι: Ιωσουέ ή Ιω-σουέ ή Ιαώ-σουε ή Γιάχ-σουε ή Γιαχσού (ή Jeh-sus) ή «Γιαχβέ-σωτήρ».

Το όνομα Εμμανουήλ σημαίνει "ο Θεός είναι μαζί μας". Μία άλλη σημασία της εβραϊκής λέξεως Εμμανουήλ (κατά το εβραϊκό μασσοριτικό κείμενο) είναι: «Μαχέρ-σαλάλ-χάσ-βάζ» που σημαίνει "αισχρός πόλεμος". Επί λέξει: «Γρήγορα σκύλευσε, ταχύτατα λαφυραγώγησε». («Σκυλεύω: απογυμνώνω φονευθέντα εχθρό», Λεξικό Σταματάκου). Η συνοπτική εγκυκλοπαίδεια του Halley (σελ. 376) το αποδίδει: «Η φθορά σπεύδει, η λεία επισπεύδεται». Αν η προφητεία του Ησαΐα εφαρμόζεται στον Ιησού, τότε στον ίδιο πρέπει να εφαρμοστεί και το κρυφό πολεμικό νόημα-μήνυμα του ονόματος Εμμανουήλ, που τελικά μόνο... «μεθ’ ημών ο θεός» δεν φαίνεται να σημαίνει.

Μία ἀπορία διατυπώνεται σχετικά μέ τό ὄνομα Ἐμμανουήλ.

[«Αὐτό τό ὄνομα θά ἔπαιρνε ὁ Μεσσίας ὅπως προφήτευσε ὁ Ἠσαΐας 800 χρόνια πρό Χριστοῦ καί ὅπως προεῖπε ὁ ἄγγελος στόν Ἰωσήφ τήν νύχτα τῆς γεννήσεως τοῦ Κυρίου. Ὁ Χριστός ὅμως κατά τήν ἡμέρα τῆς περιτομῆς του ὀνομάστηκε Ἰησοῦς. Τί συνέβη λοιπόν;

Στήν προφητεία του ὁ Ἠσαΐας ἀπευθυνόμενος στόν «οἶκον Δαυΐδ», στούς ἀπογόνους τοῦ Δαυΐδ, δηλαδή στόν λαό τοῦ Ἰσραήλ, λέει· «Καί καλέσεις τό ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ» (Ἠσ 7,14). Στό κατά Ματθαῖον Εὐαγγέλιο, ὅπου ὁ ἄγγελος ἐπαναλαμβάνει στόν Ἰωσήφ τά λόγια τοῦ προφήτη, λέει γιά τόν λαό· «καί καλέσουσι τό ὄνομα αὐτοῦ Ἐμμανουήλ» (Μθ 1,23). Καί στίς δύο περιπτώσεις ὁ ἰσραηλιτικός λαός εἶναι ἐκεῖνος πού θά δώσει στόν Μεσσία τό ὄνομα Ἐμμανουήλ, πού σημαίνει «ὁ Θεός μεθ' ἡμῶν».

Κατά τήν ὄγδοη ἡμέρα τῆς ἐπίγειας ζωῆς του ὁ Κύριος δέχθηκε τήν περιτομή καί ὀνομάστηκε Ἰησοῦς, πού σημαίνει «ὁ Ιεχωβά σώζει». Βέβαια ὑπῆρχαν καί ἄλλοι Ἰσραηλῖτες μέ τό ὄνομα αὐτό. Ὁ Ἰησοῦς Χριστός ὅμως ἦταν ὄνομα καί πρᾶγμα Ἰησοῦς, Σωτήρ, ὁ ἴδιος ὁ Ιεχωβά πού ἦρθε γιά νά σώσει τούς ἀνθρώπους. Καί τό ἀπέδειξε αὐτό μέ τή ζωή του. Δέν ἔστειλε ἄγγελο ἤ ἀρχάγγελο γιά νά συναναστραφεῖ μαζί μας, νά μᾶς διδάξει καί νά μᾶς σώσει, ἀλλά ἦρθε αὐτός ὁ Μονογενής Υἱός καί Λόγος τοῦ Θεοῦ. Ἕνωσε τήν ἀνθρώπινη φύση μέ τή θεότητά του. Αὐτή τή μεγάλη ἀλήθεια τοῦ θείου σχεδίου ἐκφράζει τό ὄνομα Ἐμμανουήλ.

Ὅταν ἄρχισε τή δημόσια δράση του ὁ Ἰησοῦς Χριστός, δημιούργησε μία κρίση στήν κοινωνία τοῦ Ἰσραήλ. Πολλοί τόν ἀποδοκίμασαν, τόν πολέμησαν καί ἔφτασαν νά τόν καρφώσουν στόν σταυρό. Οἱ ἄνθρωποι τοῦ Θεοῦ ὅμως, οἱ «τεταγμένοι εἰς ζωήν αἰώνιον», βλέποντας ἀπό κοντά τή ζωή του, ἀκούγοντας τή διδασκαλία του, παρακολουθώντας τά θαυμάσια σημεῖα πού ἔκανε, ἀναγνώρισαν στό πρόσωπό του ἀρχικά τόν ἀπεσταλμένο τοῦ Θεοῦ καί στή συνέχεια τόν Μεσσία. Ὅταν μάλιστα ἔγινε τό μεγαλύτερο σημεῖο, ἡ ἀνάσταση τοῦ Κυρίου, ἀπό τό στόμα τοῦ Θωμᾶ ἀκούγεται ἡ ὁμολογία «ὁ Κύριός μου καί ὁ Θεός μου». Αὐτός πού σάν ταπεινός ἄνθρωπος ἔζησε ἀνάμεσα στούς ἀνθρώπους, αὐτός πού συγκλόνισε μέ τή διδασκαλία του καί εὐεργέτησε μέ τά σημεῖα πού ἔκανε, εἶναι ὁ Κύριος, ὁ Θεός πού ἔζησε μαζί μέ μᾶς, ὁ Ἐμμανουήλ.

Ἐμμανουήλ εἶναι τό ὄνομα πού διαλαλεῖ αἰώνια στήν ἀνθρωπότητα τό ἄπειρο ἔλεος τοῦ Θεοῦ καί τή μεγάλη του συγκατάβαση. Ἀκόμη, σύμφωνα μέ τή διδασκαλία πολλῶν πατέρων, πού ἔζησαν στά χρόνια πού ἔσειαν τήν Ἐκκλησία οἱ χριστολογικές ἔριδες, ὁ τίτλος Ἐμμανουήλ περικλείει τή διδασκαλία γιά τίς δύο φύσεις τοῦ Χριστοῦ· τήν ἀνθρώπινη (μεθ' ἡμῶν) καί τή θεϊκή (ὁ Θεός).

Ὁ ἅγιος Ι. Χρυσόστομος ἀπαντώντας στό ἐρώτημα γιατί ὁ Κύριος δέν ὀνομάστηκε Ἐμμανουήλ, ἀλλά Ἰησοῦς, ἐκτός ἀπό τό λόγο πού ἤδη ἀναφέραμε, ὅτι δηλαδή τό ὄνομα αὐτό θά τοῦ ἔδιναν οἱ ὄχλοι, ὁ λαός, ἀναφέρει καί ἕναν ἀκόμη, ὅτι συνηθίζει ἡ ἁγία Γραφή «τά συμβαίνοντα πράγματα ἀντί ὀνομάτων τιθέναι». Στό Ἠσ 8,3 π.χ., δίδεται ὡς ὄνομα παιδιοῦ ἡ φράση «ταχέως σκύλευσον ὀξέως προνόμευσον», γιατί μέ τή γέννηση αὐτοῦ τοῦ παιδιοῦ θά γινόταν λαφυραγώγηση (ποιανών;). Ἀκόμη, στό Ἠσ 1,26 λέει ὅτι ἡ Ἰερουσαλήμ «κληθήσεται πόλις δικαιοσύνης», γιατί θά ἐπικρατήσει σ” αὐτήν ἡ δικαιοσύνη. Ἔτσι, τό «καλέσουσι Ἐμμανουήλ» σημαίνει θά δοῦν τόν Θεό μαζί μέ τούς ἀνθρώπους. Καί βέβαια ὁ Θεός πάντοτε ἦταν μαζί μέ τούς ἀνθρώπους, ποτέ ὅμως δέν ἦταν τόσο ὁλοφάνερα. Τώρα πού ἐνηνθρώπησε, πού πῆρε σάρκα ἀνθρώπινη, πού «ἐπί γῆς ὤφθη καί τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη» (Βρχ 3,38), οἱ ἄνθρωποι τόν ἀναγνωρίζουν καί ἀναφωνοῦν· «Μεθ' ἡμῶν ὁ Θεός», νά, ὁ «Ἐμμανουήλ»!

Τό ὄνομα Ἐμμανουήλ, λοιπόν, ὡς ὄνομα τοῦ Χριστοῦ ἀναφέρεται στήν ἁγία Γραφή μόνο προφητικά. Ἡ ἔννοιά του ὅμως, τό μεγάλο γεγονός νά ἔρθει ὁ Θεός νά μᾶς ἐπισκεφθεῖ, νά γίνει ἄνθρωπος καί νά μείνει γιά πάντα μαζί μας κι ἐμεῖς μαζί του, τό τονίζει πολλές φορές ὁλόκληρη ἡ Καινή Διαθήκη. Τό ὄνομα Ἐμμανουήλ ἀποτελεῖ ἕνα γλυκόηχο ἀντίλαλο τοῦ ὀνόματος Ἰησοῦς, τόν ἀπόηχο τῆς ἐπιγείου δράσεως τοῦ Κυρίου.»]
http://agios-panteleimon.gr/

Εμμανουήλ σημαίνει "ο Θεός είναι μαζί μας", "μεθ' ημών ο Θεός".

Το όνομα Εμμανουήλ καταγράφει μια πραγματικότητα ότι ο Θεός είναι μαζί μας. Η Ορθόδοξη ερμηνεία του ονόματος Εμμανουήλ είναι Θεάνθρωπος(;). Στο πρόσωπο, δηλαδή, του Χριστού μας έγινε πραγματική ένωση της θεϊκής φύσεως, δηλαδή του Θεού, με την ανθρώπινη φύση. Αυτό σημαίνει ότι: Τώρα τα Χριστούγεννα δεν γιορτάζουμε τη γέννηση ενός ανθρώπου απλού σαν και μας ούτε γεννήθηκε μόνο Θεός, άσχετος με μας. Γεννάται κάθε χρόνο ο Θεάνθρωπος. Συγγενής μας σαν άνθρωπος και λυτρωτής μας ο Θεός (sic).

ΑΛΛΗ ΑΠΟΨΗ.

Το Ευαγγέλιο λέει καθαρά πως το όνομά του ήταν Ιησούς, κανένα άλλο.

Το όνομα αυτό αναφέρεται εκατοντάδες φορές στα ευαγγέλια, ενώ το προσωνύμιο ‘Χριστός’ πολύ ολίγες, κάτω από 10. Το Χριστός δεν είναι καν όνομα, είναι επίθετο! Σημαίνει αυτόν που χρίστηκε μέσω ειδικής τελετής από τον αρχιερέα και που έχει λάβει το ‘βασιλικό χρίσμα’, τον εκλεκτό, κάτι που στον Ιησού δεν έγινε ποτέ! Κατά λέξη σημαίνει αυτόν που έχει αλειφτεί με λάδι. Η λέξη προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό ρήμα χρίω (από το οποίο βγήκε και η αγγλική λέξη cream, γαλλικά crème, και ξανάρθε στην ελληνική ως κρέμα, αυτήν που αλειφόμαστε...). Το όνομα Ιησούς είναι ένα ηρωικό όνομα από τον Ιησού του Ναυή -τον εθνικό ήρωα των Εβραίων- που παίρνανε πολλοί πολλοί ψευδομεσσίες της εποχής εκείνης και μπορείτε να το δείτε στο: Πολλοί μεσσίες, πολλοί χριστοί.

Το ό,τι τάχα ο Ιησούς ονομάστηκε Εμμανουήλ οφείλεται σε παρεξήγηση. Υπάρχουν δεκάδες σημεία στα ευαγγέλια όπου οι συντάκτες προσπαθούν εναγωνίως αλλά και ανεπιτυχώς να συνδέσουν εδάφια και ‘προφητείες’ της Παλαιάς Διαθήκης με γεγονότα των ευαγγελίων, με απώτερο σκοπό να προσπαθήσουν να αποδείξουν πως ο Ιησούς ήταν ο Μεσσίας, (εβραϊκά: Μεσσιάχ), ο Κύριος, ο σωτήρας. Όμως στην προσπάθειά τους αυτή πέφτουν σε πολλά λάθη.

Στο συγκεκριμένο σημείο βρήκαν μια φράση από τον Ησαΐα, 7:14 , που λέει: η ’almah' (=νέα κοπέλα) θα μείνει έγκυος και θα γεννήσει γιό, που θα του δώσουν το όνομα ‘Εμμανουήλ’. (που τελικά δεν σημαίνει= ‘ο Θεός μαζί μας’).

Το μόνο που προφήτεψε σωστά ο Ησαΐας ήταν πως μια παρθένα θα γεννήσει παιδί. Αλλά δεν ήταν μόνο μία. Όλες οι γυναίκες που έκαναν παιδί ήταν κάποτε παρθένες...

"Προφήτη" Ησαΐα χόρευε. Απέκτησες εξώγαμο γιο με μία "προφήτισσα".

ΤΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΣΥΝΕΒΗ ΜΕ ΤΟΝ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΣΑΪΑ.

Μια άλλη παράλληλη υπόθεση "παρθενογέννησης".

Την εποχή που βασιλιάς στην Ιερουσαλήμ ήταν ο Άχαζ, συνέβη κάτι αναπάντεχα προδοτικό. Το βόρειο εβραϊκό έθνος του Ισραήλ, με πρωτεύουσα την Σαμάρεια, συμμάχησε με τους Ασσύριους, με προφανή σκοπό την κοινή υποδούλωση του νότιου εβραϊκού έθνους των Ιουδαίων, και της πρωτεύουσάς τους Ιερουσαλήμ! Ο αδελφοκτόνος πόλεμος και η συντριβή της Ιερουσαλήμ, φαινόταν πως ήταν πλέον ζήτημα χρόνου.

Ο βασιλιάς της Ιερουσαλήμ, κάλεσε τον προφήτη Ησαΐα (που τότε ήταν κάτι σαν υπουργός άμυνας), να τον συμβουλευθεί. Οι μυστικές πληροφορίες που είχε ο προφήτης, αλλά και τα μυστικά όπλα μαζικού θανάτου που διέθετε, καθιστούσαν την γνώμη του πραγματικά "θεϊκή".

Ο Ησαΐας απάντησε καθησυχαστικά στον βασιλιά: «να μένεις ήσυχος. Μη φοβηθείς, μηδέ μικροψυχήσεις, από τον άγριο θυμό της Σαμάρειας και της Συρίας... Τούτο (η συμμαχία Σαμάρειας και Συρίας) δεν θα σταθεί ουδέ θέλει γίνει». Ησαΐας 7.4-7.

Όμως, αμέσως μετά την διαβεβαίωση αυτή και μέσα στην συζήτηση περί του ενδεχόμενου πολέμου... ο Ησαΐας κάνει κάτι πρωτάκουστο, πιέζει τον βασιλιά να ζητήσει απ’ τον θεό, κάποιο σημείο (θαύμα) που να επιβεβαιώνει αυτή την ευνοϊκή προφητεία του!

Ο βασιλιάς Άχαζ τα έχασε! Όχι μόνο δεν καταλάβαινε που το πάει ο προφήτης, αλλά εντελώς φυσιολογικά, απάντησε ότι δεν θα τολμούσε ποτέ του να ζητήσει θαύμα επιβεβαίωσης, στην έτσι κι αλλιώς θετική αυτή προφητεία!

 
Και τότε, χωρίς καν να του το ζητήσει ο βασιλιάς, ολοφάνερα για δικούς του λόγους, ο Ησαΐας κάνει μια επιπρόσθετη προφητεία: «ακούστε τώρα όλοι εσείς απ’ τον οίκο του Δαυίδ... ο Κύριος θα σας δώσει σημείον, (αν και κανένας δεν το ζήτησε!) ιδού η ’almah' (νέα κοπέλα) και όχι η παρθένος (προφανώς τους δείχνει κάποια κοπέλα) θέλει συλλάβει και γεννήσει υιόν, και θέλει καλέσει το όνομα αυτού Εμμανουήλ, βούτυρο και μέλι θα τρώει, και πριν το παιδί (αυτό) μάθει να απορρίπτει το κακό και να εκλέγει το αγαθό (εκπληκτικές αοριστίες που μπορούν να εφαρμοστούν από την βρεφική ηλικία μέχρι και την εφηβεία του παιδιού!) η γη (η συμφωνία) την οποίαν εσύ τρέμεις, θα εγκαταλειφθεί από τους δύο βασιλείς». Ησαΐας 7.13-16.

Η "προφητεία" (ουσιαστικά, εξαιρετικά συμβατική πρόβλεψη) ήταν ξεκάθαρη, οι αναμενόμενες εξελίξεις του πολέμου, αργούν ακόμα! Ο Ησαΐας πρόβλεψε την διάλυση της συμμαχίας μεταξύ Σαμάρειας και Συρίας, κάτι που θα μπορούσε να αποπειραθεί οποιοσδήποτε, έχοντας απλώς περισσότερες πληροφορίες!

Όμως, που κολλάνε στην πρόβλεψη αυτή, όσα ξεκάρφωτα είπε ο Ησαΐας για ένα παιδί, που θαυματουργικά θα γεννηθεί από παρθένο; Ποιά ανάγκη υπήρχε να δώσει ο θεός πρόσθετες εγγυήσεις για την καλή έκβαση των εξελίξεων, καθιστώντας (θαυματουργικά) έγκυο μια άσχετη παρθένο, θέτοντάς την και σε κίνδυνο λιθοβολισμού;

Επειδή όμως γνωρίζουμε, ότι σαφώς κανένας θεός δεν σχετίστηκε ποτέ με οποιουσδήποτε προφήτες, αντιμετωπίζοντας κατάματα την ουσία, πρέπει να ρωτήσουμε... τι ανάγκασε τον προφήτη να εμπλέξει στις πολιτικο-στρατιωτικές συζητήσεις του και πιθανές εξελίξεις της περιοχής του, την παρθενογέννηση κάποιου παιδιού, δίνοντας επιπλέον διαβεβαιώσεις που κανένας δεν του ζήτησε;

Η εξήγηση είναι εξαιρετικά απλή! Απλά ο προφήτης γνώριζε, ότι μια αφιερωμένη στον ναό ανύπαντρη κοπέλα, εξ αιτίας απρόσμενης εγκυμοσύνης, σε λίγους μήνες θα γεννούσε παιδί, και η κατάστασή της ήταν απλά τραγική! Κάτι έπρεπε λοιπόν να γίνει και μάλιστα επειγόντως, για να αποφευχθεί ο προβλεπόμενος από το νόμο υποχρεωτικός θάνατός της!

Έτσι ο προφήτη δεν χάνει την ευκαιρία. Γνωρίζοντας ότι μόνο μια ανάλογη προφητική κίνηση, που θα έδινε άλλη, "θεϊκότερη" διάσταση στο γεγονός της άνομης σύλληψης αυτού του παιδιού, θα μπορούσε να σώσει την κακόμοιρη νεαρή έγκυο και το παιδί της από τον λιθοβολισμό, ή την καύση της στην πυρά που της επέβαλε ο απάνθρωπος μωυσιακός νόμος! Σπεύδει λοιπόν να προβάλει την συγκεκριμένη εγκυμοσύνη ως θεϊκό σημάδι… αν και κανένας δεν το ζήτησε!

ΔΕΣ: Παρθενοσύλληψη ή πορνεία; Ένας άλυτος θεολογικός γρίφος στα ευαγγέλια

Η αναγόρευση της ανθρώπινα φυσιολογικής, αλλά παράνομης εγκυμοσύνης της, σε θεόσταλτη παρθενο-σύλληψη και η μετατροπή της σε θεοσημία, ήταν ο μόνος τρόπος διαφυγής! Εξ αφορμής λοιπόν κάποιων άσχετων και μελλοντικών στρατιωτικών εξελίξεων στην περιοχή, ο Ησαΐας πιθανότατα για προσωπικούς του λόγους, (ενδεχομένως να ήταν ο ίδιος πατέρας του Εμμανουήλ) είχε την ευφυή πρωτοβουλία, να δώσει στην περίπτωση, διαστάσεις θαύματος και παρθενο-σύλληψης, αποτρέποντας τον προβλεπόμενο θάνατο της μητέρας του Εμμανουήλ (μαζί με τον κυοφορούμενο Εμμανουήλ) στην πυρά!

 
Ότι πρόκειται για συγκεκριμένο φυσιολογικό παιδί, παράνομης σχέσης και όχι για αόριστη προφητεία, το βλέπουμε λίγα εδάφια παρακάτω! Το παιδί εκείνο, ο Εμμανουήλ, (δέκα μόλις εδάφια μετά την αναγγελία της γέννησής του) γεννήθηκε πράγματι, και ο προφήτης μαζί με άλλους ιερείς και «πιστούς μάρτυρες» παρευρέθησαν στην γέννηση και την ονοματοδοσία του "παρθενο-γεννημένου" αυτού παιδιού: «Και προσήλθον προς την προφήτισσα ήτις συνέλαβε και γέννησε τον υιόν. Και είπε ο Κύριος, κάλεσον το όνομα αυτού: Εμμανουήλ (που κατά το Μασσοριτικό κείμενο) σημαίνει: Ταχέως σκύλευσον, οξέως προνόμευσον, διότι πριν το παιδί (αυτό) καταφέρει να πει πατέρα και μητέρα, (που σημαίνει ότι το παιδί απέκτησε τελικά και ανάδοχο πατέρα) τα πλούτη της Σαμάρειας θα διαρπαγούν από τον βασιλιά της Ασσυρίας». (Ο΄) Ησαΐας 8.3-4.

Ο Εμμανουήλ, το θεόσταλτο εκείνο παιδί, τελικά γεννήθηκε! Δεν γνωρίζουμε αν ο Ησαΐας ήταν ο ίδιος ο πατέρας αυτού του παιδιού. Το σίγουρο είναι, ότι ο Ησαΐας έσωσε μια νεαρή αφιερωμένη (προφήτισσα) που είχε την ατυχία (ή την τύχη) να την επισκεφθεί "ουρανόσταλτο σπέρμα" και να μείνει έγκυος άγαμη, δηλαδή έξω απ’ τους κανόνες του Μωυσή!

Ο Ησαΐας γνώριζε πως απ’ την στιγμή που η εγκυμοσύνη της θα γινόταν φανερή, η ζωή της θα τελείωνε με λιθοβολισμό, ή ακόμα χειρότερα, επειδή ήταν προφήτισσα, στην πυρά του εξαγνισμού, όπως απαιτούσε ο κατά τα αλλά θεόπνευστος νομοθέτης Μωυσής!

Το περίεργο είναι, ότι αυτήν ακριβώς την περίπτωση της ολοφάνερα κίβδηλης παρθενο-γέννησης, στην εποχή του Ησαΐα, στην οποία κανένας δεν θα έπρεπε να μπορεί να δώσει άλλη απ’ την παραπάνω ερμηνεία, (γιατί το συγκεκριμένο παιδί γεννήθηκε την εποχή εκείνη) επικαλούνται ως την πλέον εντυπωσιακή προφητεία, για την μοναδική όπως λένε, παρθενο-γέννηση του θεοποιημένου Ιησού! Μάλιστα, δεν διστάζουν να συνδέσουν τον Ιησού, με το παιδί του οποίου το όνομα (όπως οι ίδιοι λένε) σημαίνει "αισχρό πόλεμο" και όχι αγάπες και λουλούδια, δηλαδή, Εμμανουήλ, δηλαδή: «Γρήγορα σκύλευσε, ταχύτατα λαφυραγώγησε»!

Η θεόσταλτη εγκυμοσύνη, ήταν στην περίπτωση αυτή, η μοναδική θεολογική δικαιολογία, που μπορούσε να βρει ο προφήτης, για να σώσει το παιδί και την αγαπημένη του άγαμη παρθένα(;) προφήτισσα! Άλλωστε, σε κάτι ανάλογο κατέφευγε ολόκληρη η αρχαιότητα σε παρόμοιες περιπτώσεις. Το παραπάνω συμπέρασμα προκύπτει επίσης, και από την λέξη ’almah' (νέα κοπέλα) που χρησιμοποίει το εβραϊκό κείμενο και όχι την λέξη bethulah που ορίζει σαφέστερα την μη διακορευμένη παρθένα.

Λέγεται λοιπόν, εσφαλμένα στις αρρωστημένες φαντασιοπληξίες των απατεώνων θεολόγων, πως η συγκεκριμένη περίπτωση του Ησαΐα, προφητεύει την ανάλογη παρθενογέννηση του Ιησού (sic).

Ακόμα χρειάζονται παραμύθια για να αντέχουν την πραγματικότητα

Άγιος Βασίλης: Ξέρεις τι με τρελαίνει;
Με λένε ψέμα… αλλά εσένα σε λένε Αλήθεια.
Ιησούς: (γελάει πικρά) Εγώ είμαι το καλύτερο ψέμα που είπαν ποτέ σοβαρά.
Άγιος Βασίλης: Εμένα με ξεπερνάνε στα οχτώ.
Εσένα σε φοβούνται μέχρι να πεθάνουν.
Ιησούς: Και μετά κι άλλο φόβο. Για ασφάλεια.
Άγιος Βασίλης: Οι παπάδες σου τι λένε τελευταία;
Ιησούς: Ό,τι λένε πάντα.
«Υπάκουσε, πλήρωσε, σώπα, πίστευε».
Άγιος Βασίλης: Καλά… εμένα με εκμεταλλεύτηκαν οι εταιρείες. Εσένα σε εκμεταλλεύτηκαν αυτοκρατορίες.
Ιησούς: (ρουφάει βαθιά τσιγάρο) Και το χειρότερο; Ο κόσμος νομίζει ότι τους μιλάω.
Άγιος Βασίλης: Ενώ στην πραγματικότητα μιλάνε μόνοι τους.
Ιησούς: Ακριβώς.
Μονόλογοι με θεϊκό άλλοθι.
Άγιος Βασίλης: (σκύβει προς το μέρος του)
Πες το όμως. Πες το ξεκάθαρα.
Ιησούς: (χαμογελάει στραβά) Οι επινοημένες μαλακίες σου πήραν τον έλεγχο των δικών μου επινοημένων μαλακιών.
Άγιος Βασίλης: Ε… τουλάχιστον εγώ δεν έχω προκαλέσει πολέμους.
Ιησούς: Ούτε ενοχές για το σεξ.
Ούτε μίσος στο όνομά μου.
Άγιος Βασίλης: Τελικά ποιος είναι πιο επικίνδυνος μύθος;
Ιησούς: Αυτός που δεν παραδέχεται ότι είναι μύθος. (Σιωπή. Τσουγκρίζουν.)
Άγιος Βασίλης: Στην υγειά των ανθρώπων.
Ιησούς: Που ακόμα χρειάζονται παραμύθια για να αντέχουν την πραγματικότητα.

ΜΕΤΑΛΛΗΝΟΣ: Η ΕΒΡΑΙΑ ΜΑΡΙΑΜ ΚΑΙ Ο ΕΒΡΑΙΟΣ ΥΙΟΣ ΤΗΣ!

Γράφει: Ο π. Γεώργιος Δ. Μεταλληνός

Στη δίνη του εθνικισμού ο Χριστός και η Παναγία

1. Ένα σύμπτωμα του νοσηρού εθνικισμού (υπάρχει και ο υγιής εθνισμός, η φιλοπατρία) είναι η προσπάθεια κάποιων κύκλων του νεοπαγανισμού να αποδειχθεί η (δήθεν) ελληνική καταγωγή του Χριστού, ώστε και η σωτηρία του κόσμου, όπως και αν την κατανοούν οι εκπρόσωποί τους, να αποδοθεί στον Ελληνισμό.

Σ’ αντίθεση, λοιπόν, προς εκείνους τους νεοειδωλολάτρες, που με μανία αποκρούουν και απορρίπτουν κάθε τι το χριστιανικό ψέγοντάς το με αποτροπιασμό ως «εβραϊκό», αυτοί τηρούν αυτή τη συγκαταβατική και διαλλακτική στάση, όχι φυσικά από ενδιαφέροντα σωτηριολογικά και θεολογικά, αλλά καθαρά εθνοφυλετικά, και κυρίως για την πολιτική εκμετάλλευση του Ελλαδικού Χριστιανισμού, ως Ορθοδοξίας, και την εξαπάτηση των αφελών.

Ο επιχειρούμενος «εξελληνισμός» του Χριστού συνδέεται από τους κύκλους αυτούς με την υποστήριξη της ελληνικής καταγωγής της Παναγίας, ώστε, εάν αποδειχθεί η ελληνική καταγωγή της, να συναχθεί και η ελληνικότητα του Χριστού! Ο Ελληνισμός όμως, που γέννησε και την καθαρά επιστήμη και διαμόρφωσε αρχές στην έρευνα αιώνιες και ακατάλυτες, δεν χρειάζεται την πλαστογράφηση της ιστορίας, για να μεγαλυνθεί, διότι ελληνική αρετή είναι η «ζήτησις της αληθείας» (Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, +215 μ.Χ.) και δοξασμός του η αποδοχή και κήρυξή της στην Οικουμένη. Υπάρχουν βασικότατα επιχειρήματα, που βεβαιώνουν την εβραϊκή καταγωγή της Μαρίας, της μητέρας του Ιησού.
Η Παναγία υπήρξε εβραία στην πίστη και ισραηλίτισσα στην καταγωγή έστω και αν έζησε στην «Γαλιλαία των Εθνών» διότι:

α) Το όνομά της ΜΑΡΙΑ-ΜΑΡΙΑΜ-ΜΥΡΙΑΜ είναι καθαρά εβραϊκό. Αν δεν καταγόταν από εβραίους γονείς και ήταν προσήλυτη στον ιουδαϊσμό θα έφερε ελληνικό όνομα. Στο Λουκ. Ι, 27 αναφέρεται ρητά, ότι ήταν «εξ οίκου Δαβίδ», δηλαδή από την φυλή του Ιούδα (πρβλ. Λουκ. Ι, 32. 69 και Ρωμ. Ι,3). Μέχρι σήμερα στους Εβραίους η μητέρα ορίζει την καταγωγή και ο πατέρας το όνομα Μπεν, δηλαδή Γιός του Τάδε. Π.χ. Μπεν Γκουριόν = /Γιός του Γκουριόν. Ελληνικά θα ήταν γκουριονίδης ή Γκουριονόπουλος).

β) Οι γονείς της Παναγίας έχουν και αυτοί καθαρά εβραϊκά ονόματα και ήσαν μάλλον ιεροσολυμίτες. Τα ονόματά τους (Ιωακείμ και Άννα) παραδόθησαν από το (μη κανονικό, αλλά με πολλά αυθεντικά ιστορικά στοιχεία) «Πρωτευαγγέλιον του Ιακώβου» και δεν αμφισβητήθηκαν ποτέ στην αρχαιότητα.

γ) Ανατράφηκε στον χώρο του εβραϊκού Ναού, όπου την είχαν «τάξει» οι γέροντες γονείς της.

δ) Εξαδέλφη της ήταν η Ελισάβετ, μητέρα του Προδρόμου, καθαρά εβραία «εξ οίκου Ααρών» (Λουκ. Ι, 5).

ε) Ο Ιωσήφ, ως πιστός Ιουδαίος («εξ οίκου Δαβίδ»/Ιούδα) δεν μπορούσε να μνηστευθεί εθνική γυναίκα, άρα και ελληνίδα.

στ) Αν δεν ήταν εβραία, δεν θα μπορούσε ποτέ να πει το «Ιδού, η δούλη Κυρίου», δηλαδή του Γιαχβέ.

ζ) Ο ύμνος της Μαρίας στο Λουκ. Ι, 46επ. (τα Μεγαλυνάρια) πηγάζει από την Παλαιά Διαθήκη, που γνώριζε και διάβαζε η Μαρία.

η) Ως πιστή εβραία η Μαρία «καθαρίζεται» στον Ναό των Ιεροσολύμων (Λουκ., 2,22επ.).

θ) Το ίδιο επιβεβαιώνουν και οι επισκέψεις της Μαρίας στον Ναό, στα Ιεροσόλυμα, για τον εορτασμό του (εβραϊκού) Πάσχα. Τον δωδεκαετή Ιησού αναζήτησε στον Ναό (Λουκ. 2,40 επ.).

ι) Παρευρίσκεται στον γάμο της Κανά, σε περιβάλλον συγγενών της ή γνωστών, αλλά ομοπίστων της.

Ια) Εβραϊκό είναι και το όνομα Ναζαρέτ. Οι εβραίοι ήσαν μειοψηφία στην Γαλιλαία, αλλά συμπαγής και δυναμική. Ο «ζηλωτισμός» τους (κατά των εθνικών) από εκεί ξεκίνησε. Ο Ιωσήφ και η Μαρία ήσαν εσωτερικοί μετανάστες στην Γαλιλαία, η προέλευσή τους όμως ήταν από την Ιουδαία. Πήγαν στην Γαλιλαία, διότι εκεί υπήρχε μεγαλύτερη δυνατότητα ευρέσεως εργασίας.

Ιβ) Σημαντικό μάλιστα είναι, ότι η ραββινική φιλολογία (το Ταλμούδ), που εξέμεσε τις μεγαλύτερες ύβρεις κατά της Παναγίας και του Ιησού Χριστού, δέχεται την Μαρία ως εβραία.

Ιγ) Αλλά και το Κοράνιο δέχεται την Μαρία εβραία. Ουδείς στους αρχαίους αιώνες διανοήθηκε ποτέ, ότι η Μαρία δεν ήταν εβραία, αλλά άλλης καταγωγής, εν προκειμένω ελληνικής. Απουσιάζει τελείως κάθε (σοβαρή και αξιόπιστη) σχετική μαρτυρία.

2. Ο εθνοφυλετισμός δεν έχει θέση στην Πίστη μας. Η σωτηρία (δυνατότητα ενώσεως του κτιστού με τον Άκτιστο Τριαδικό Θεό, εν Χριστώ) είναι υπεράνω καταγωγής, εθνικής ταυτότητας, πολιτισμού, διότι ο Θεός μας «πάντας ανθρώπους θέλει σωθήναι» (Α΄Τιμ. 2,4). Οι παλαιοδιαθηκικοί Προφήτες έσωσαν, στον λόγο και την βιοτή τους, τον δρόμο (την μέθοδο) προς την σωτηρία, αναμένοντας την σάρκωση-ενανθρώπιση του Μεσσία και ζώντας την άσαρκη επί γης παρουσία του. Σ’ αυτή την παράδοση ανήκαν η Μαρία, ο Ιωσήφ, ο Πρόδρομος, οι Απόστολοι και όσοι άλλοι εκ των Ιουδαίων δέχθηκαν τον Χριστό ως τον αναμενόμενο Μεσσία. Σ’ αυτή την παράδοση χωράει όλος ο κόσμος. Ο Χριστός γεννήθηκε εκεί, όπου όχι μόνο η προσδοκία του ήταν ισχυρότερη και διαρκής, αλλά και εκεί όπου η σχέση του με τους Δικαίους δεν διακόπηκε ποτέ, δηλαδή στα όρια του εβραϊσμού. Βέβαια και στον εθνικό κόσμο υπήρξαν πρόσωπα που έζησαν με την «προσδοκία» του Λυτρωτή (πρβλ. Γεν. 49, 10), έχοντας στην καρδιά τους, λόγω της καθαρότητάς της, τον «σπερματικό Λόγο» (άγιος Ιουστίνος, πλατωνικός φιλόσοφος και μάρτυρας της Πίστεως, β΄αι. μ.Χ.). Όλοι αυτοί συμπεριλαμβάνονται στη «Παλαιά Διαθήκη» και όχι μόνον εβραίοι. Άλλωστε, ο οποιοσδήποτε επεκτατισμός και η διάθεση κυριαρχίας δεν ανταποκρίνεται στο γνήσιο πνεύμα της Παλαιάς Διαθήκης, αλλά συνδέεται με την διαστροφή του αυθεντικού εβραϊσμού, που γέννησε τον «σιωνισμό», ως ιουδαϊκό ιμπεριαλισμό, στη εποχή του Χριστού κυρίως (Φαρισαϊσμός). Ο Αβραάμ στάλθηκε από τα βάθη της Μέσης Ανατολής προς τα παράλια, για την εξάπλωση της αληθινής πίστεως, της μονοθεϊας, και την πρόσκληση όλων των λαών στην αληθινή σχέση με τον Θεό. Γι’ αυτό και ο Θεός δεν τον στέλνει εκεί ως κατακτητή και κυρίαρχο, αλλά του λέγει: «Εν σοι ενευλογηθήσονται πάσαι αι φυλαί της γης». Ως φωτιστή του κόσμου δηλαδή στην αληθινή πίστη (Γεν. 12,3).

Η στενή ιουδαϊκή (φαρισαϊκή) εθνικιστική παράδοση, που επιβίωσε ως σήμερα, δυστυχώς, δεν έχει σχέση με την προφητική, που στην ιστορία της «θείας οικονομίας» (της ανάπτυξης του σχεδίου του Θεού για την σωτηρία) είναι χριστιανική. Σ’ αυτήν, την προφητική παράδοση, θεμελιώνεται και η σχέση χριστιανισμού-εβραϊσμού. Η Π. Διαθήκη προσεγγίζεται και κατανοείται μόνο μέσα από την Καινή. Όπως είπε ο ι. Αυγουστίνος (4-5ος αι.): «Η Καινή Διαθήκη κρύπτεται στη Παλαιά και η Παλαιά Διαθήκη αποκαλύπτεται στην Καινή». Γι’ αυτό οι Προφήτες της Π. Διαθήκης καταδικάζουν, ελέγχουν και απορρίπτουν κάθε αντιπνευματική τάση στον Ιουδαϊσμό («ψευδής» ιουδαϊσμός). Αυτό κάνει και ο Χριστός στη φοβερή κριτική του απέναντι στον αντιπροφητικό ιουδαϊσμό (κυρίως στο Κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο) και οι Απόστολοι (Στέφανος, Παύλος κ.λπ.).

3. Πρέπει, εξ άλλου, να κατανοηθεί από τους καλοπροαίρετους νεοπαγανιστές, ότι κάθε προσπάθεια να κλεισθεί και περιορισθεί ο Χριστός σε ένα έθνος, πρώτα παραβλέπει την «εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου», την υπερφυσική, δηλαδή, σύλληψή του και υποτιμά ή και αρνείται την θεότητά του. Ο Χριστός ως «Σωτήρ πάντων ανθρώπων» (Α΄Τιμ. 4, 10), δεν κλείνεται σε ένα Έθνος, διότι ανήκει σ’ όλο τον κόσμο, προσφέροντας σε κάθε άνθρωπο την δυνατότητα σωτηρίας. Και όπως ασχολίαστα χρησιμοποιούμε την πενικιλίνη, χωρίς να ενοχλούμεθα από την (σκωτσέζικη) καταγωγή του εφευρέτου της (Αλ. Φλέμιγκ), κατ’ ανάλογο τρόπο δεν ενοχλούμεθα από την εβραϊκή καταγωγή του Χριστού, ως ανθρώπου. Όπως ελέχθη, μόνο στην εβραϊκή κοινωνία μπορούσε να γεννηθεί σαρκούμενος ο Μεσσίας, εκεί όπου και αναμενόταν και οι πιστοί στην μεσσιανική παράδοση (προφήτες) ετοιμάζονταν, με την πνευματική ζωή τους για την υποδοχή του.

Είναι δε χαρακτηριστικό, ότι μία συκοφαντία του εβραϊκού Ταλμούδ (= συναγωγή ερμηνειών ραββίνων του ιουδαϊσμού με έντονο αντιχριστιανικό και ρατσιστικό χαρακτήρα΄ οι μη εβραίοι/ιουδαίοι αποκαλούνται σ’ αυτό γκοϊμ, δηλαδή κτήνη), που την αντέγραψαν και άλλοι αντιχριστιανοί συγγραφείς, θεωρούν τον Ιησού νόθο, που δήθεν συνέλαβε η νεαρή Μαρία από τον στρατιώτη Πανθήρα. Και οι μεν ιουδαίοι χρησιμοποιούν το «επιχείρημα» αυτό, για να αρνηθούν την εβραϊκή καταγωγή του Ιησού. Οι νεοπαγανιστές μας όμως συχνά καταφεύγουν στο ίδιο «επιχείρημα», ή για να υποτιμήσουν τον Χριστό ή για να επιβάλουν την (δήθεν) ελληνική καταγωγή του.

Το ερώτημα όμως είναι: Είναι ανάγκη να καταφεύγει ο Ελληνισμός στην πλαστογράφηση της ιστορίας, για να προσθέσει κάτι στο κύρος του; Η ιδιοποίηση του Χριστού εθνικά δεν προσθέτει τίποτε στον Ελληνισμό. Αρκεί σ’ αυτόν ότι δοξάσθηκε από τον Χριστό, ως φορέας και ο πιστότερος απόστολος του ευαγγελίου του, με την ελληνική γλώσσα. Αυτή είναι η μεγαλύτερη εν Χριστώ δόξα του Ελληνισμού στην ιστορία, διότι μέσω αυτής ο Ελληνισμός υπερβαίνει την ιστορία, ως η ανθρώπινη φύση στην θεανθρώπινη ένωση της Ορθοδοξίας, με αιώνια κεφαλή Θεό και Σωτήρα τον Ιησού Χριστό.
--------------------------------
Μήπως θέλετε και άλλες εξηγήσεις;

Περί της καταγωγής,του θρησκεύματος,της πίστης τους, των ονομάτων…
Για την καταγωγή του μάγου Αβραάμ,για τα ξαδελφάκια (Ιωάννης βαπτιστής-Εμμανουήλ),για την προέλευση του… Μπεν! (Μπεν Χουρ, Μπεν Ζελά, Μπεν…, Μπεν…!)
Όταν τα γράφουμε εμείς,είμαστε…”αντίχριστοι”!

Όταν τα γράφουν όμως οι ινστρούχτορες της αίρεσης του Εβραϊσμού που λέγεται “χριστιανισμός”;

Ερευνάτε,λοιπόν, τας…γραφάς και θα ανακαλύψετε μόνοι σας τα ψέμματα με τα οποία πότισαν και συνεχίζουν να ποτίζουν τους εγκεφάλους, ειδικά των Ελλήνων!

Πάψτε να είστε εθελότυφλοι και δούλοι του Γιαχβέ!

Αφυπνιστείτε,επαναφέρετε στη μνήμη σας το πνεύμα των ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΡΟΓΟΝΩΝ!

Η ΕΘΝΙΚΗ θρησκευτική παράδοση (ήθη και έθιμα),είναι μία και καθαρά ΕΛΛΗΝΙΚΗ.
ΤΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΠΑΥΛΑ.