Δευτέρα 28 Αυγούστου 2023

Οι Αποκρυφιστικές Αλληγορίες του Πινόκιο

“Επιβεβαιώθηκε από τους προχριστιανικούς Γνωστικούς ότι η λύτρωση της ανθρωπότητας ήταν εξασφαλισμένη μέσω της καθόδου του Νου (Universal Mind), ο οποίος ήταν μια μεγάλη πνευματική οντότητα ανώτερη του Δημιουργού και ο οποίος, συνάπτοντας επαφή με την σύσταση του ανθρώπου, ανατίθενται η συνειδητή αθανασία μετά τις κατασκευές ενός Δημιουργού. ” -Manly P. Hall, Secret Teachings of All Ages.

“Ο Πινόκιο είναι μία μεταφυσική μεταφορά για την διαπαιδαγώγηση των ανηλίκων Αμερικάνων στα μέσα του αιώνα.” -Νίκολας Σάμμοντ.

Είπε επίσης ότι είναι τελικά «μία αφομοίωση του μύθου». Ο ίδιος υποστήριξε πως “η ταινία της Disney έχει ως επίκεντρο την μεσαία τάξη και προορίζεται ώστε να αναμεταδώσει το μήνυμα ότι οι ευχαριστήσεις της μεσαίας τάξης, οδηγούν σε υποζύγιο». Για τον Σάμμοντ, ο σκοπός της ταινίας είναι να βοηθήσει ώστε να εγκλιματιστούν τα παιδιά της μεσαίας τάξης, της αναβληθείσας ικανοποίησης, της αυταπάρνησης και της λιτότητας και ότι αυτά είναι οι εμπειρίες του μέσου Αμερικανού.

“Υπάρχουν δύο τρόποι για να διαβάσεις το έργο «Οι περιπέτειες του Πινόκιο». Ο πρώτος είναι αυτός που θα ονόμαζα “βλάσφημος”, όπου ο αναγνώστης, πιθανότατα ένα παιδί, μαθαίνει για τις ατυχίες της ξύλινης μαριονέτας. Η δεύτερη είναι μια ανάγνωση από μια μασονική προσέγγιση (που μόνον εάν γνωρίζεις την Ελληνική γραμματεία και την Ελληνική γλώσσα θ’ αντιληφθείς), όπου ο βαρύς συμβολισμός το ολοκληρώνει, χωρίς να αντικαθιστά, την απλή και γραμμική αφήγηση των γεγονότων “. -Giovanni Malevolti, «Pinocchio, mio Fratello»

Αλληγορία είναι οτιδήποτε στον προφορικό ή γραπτό λόγο που εμπεριέχει υπαινιγμό και γενικά κρύβει νοήματα διαφορετικά από εκείνα που φαίνεται ότι δηλώνει. Συναντάται σε ευρεία χρήση στους αρχαίους λαούς, καθώς και στην χριστιανική Παλαιά και Καινή Διαθήκη. Στην αρχαία Ελλάδα χρησιμοποιούνταν για παιδαγωγικούς κυρίως σκοπούς, στην Ακαδημία του Πλάτωνα. Ακόμη, στην λαϊκή παράδοση, στην ζωγραφική και στην λογοτεχνία κατά τον Μεσαίωνα και στους μετέπειτα χρόνους υπάρχουν πάμπολλα παραδείγματα αλληγορικών εκφάνσεων.

Η αλληγορία έχει σκοπό να δώσει μια επεξηγηματική εικόνα σε μια έννοια ή ιδέα, η οποία έτσι μπορεί να γίνει κατανοητή από το ευρύ κοινό. Ο δημιουργός της αλληγορίας προσπαθεί να κάνει ορατή την αφηρημένη έννοια, αποβλέποντας πάντα σε ένα διδακτικό αποτέλεσμα. Έτσι, για παράδειγμα, η γυναίκα Γιουστίτια που είναι τυφλή και κρατά ζυγαριά και ξίφος συμβολίζει την δικαιοσύνη, και ένας σκελετός με δρεπάνι συμβολίζει τον Θάνατο. Σύμφωνα με τον Ηρακλείδη τον Ποντικό, πολυγραφότατο συγγραφέα του 4ου π.κ.ε αιώνα, η αλληγορία είναι: «ὁ γὰρ ἄλλα μὲν ἀγορεύων τρόπος, ἕτερα δὲ ὧν λέγει σημαίνων, ἐπωνύμως ἀλληγορία καλεῖται». Έτσι, με αυτόν τον ορισμό οι μύθοι του Αισώπου αποτελούν εύστοχο παράδειγμα αλληγορικής διήγησης. Στο έργο του Πλάτωνα “Πολιτεία”, στο βιβλίο 7 αναφέρεται η «Αλληγορία του Σπηλαίου».

Μερικά ενδεικτικά παραμύθια με αλληγορική σημασία, με διαφορετική πάντα ερμηνεία σε κάθε μυθολογία είναι: Η Κοκκινοσκουφίτσα, όπου η νεαρή είναι η Βασίλισσα του Μάη και το σκουφάκι της είναι το κόκκινο φως της αυγής. Ο κακός Λύκος συμβολίζει τον ήλιο που καταπίνει την αυγή σύμφωνα με ρωμαϊκούς μύθους. Κατά την Σκανδιναβική μυθολογία, ο κακός λύκος συμβολίζει την νύχτα και το σκοτάδι του χειμώνα. Η Σταχτοπούτα, όπου κυριαρχεί ο συμβολισμός της στάχτης. Μοναξιά, ταπείνωση και δυστυχία συντροφεύουν την εφήμερη ζωή του ανθρώπου, σε ένα μέρος όπου δεν υπάρχει το φως της εξευγενισμένης πνευματικής του φύσης.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα σύγχρονης αλληγορίας και μία από τις κλασικές ταινίες της βιομηχανίας κινουμένων σχεδίων της Disney που προβλήθηκε στις κινηματογραφικές αίθουσες το 1940 κι από τότε χαίρει εκτίμησης μεταξύ των παιδιών, αλλά και των ενηλίκων σ’ όλον τον κόσμο είναι το παραμύθι για τον Πινόκιο. Το παραμύθι της ξύλινης μαριονέτας όμως, κρύβει πάμπολλες αποκρυφιστικές αλληγορίες που βασίζονται σε διδασκαλίες μυστικιστικών ταγμάτων εσωτερισμού, Μυστικών Εταιριών, Στοών και Λαγουμιών. Φυσικά αυτή η παράμετρος σπάνια γίνεται αντικείμενο συζήτησης. Ποια να είναι άραγε η ιστορία της συγκεκριμένης ταινίας καθώς και κάποιες από τις όχι και τόσο αθώες ή παιδικές πτυχές της;

Αν παρακολουθήσετε με την Δεύτερη Προσοχή την ταινία (Αυξημένη Αντίληψη) θα δείτε ότι πρόκειται για μία από τις κατεξοχήν προγραμματιστικές που υπάρχουν, μαζί με τον Μάγο του Οζ, Η μύηση του Μπίμπο, η Metropolis κ.ά. (αναζήτησε τα αντίστοιχα άρθρα στο terrapapers) Πρόκειται για μία τεράστια αλληγορική ιστορία σχετικά με το τι είναι η πνευματικότητα στην σύγχρονη κοινωνία. Υπάρχουν στοιχεία που παραπέμπουν σε αναφορές τελετών μυήσεων αποκρυφιστικών μυστηρίων και λατρειών. Αν κάποιος ψάξει από που κρατάει η σκούφια του Πινόκιο πριν από την μεταφορά του στον κινηματογράφο θα επιβεβαιωθεί για τα παραπάνω.

Δεν χρειάζεται φυσικά να αναφέρω ότι τόσο η ταινία όσο και η ίδια η ιστορία του Πινόκιο είναι μία κλασική αναφορά στις μνήμες όλων των παιδιών. Μάλιστα είναι από τα πιο διαβασμένα βιβλία παγκόσμια, πολύ περισσότερο από την Βίβλο και τα υπόλοιπα θρησκευτικά, ή μη, βιβλία. Αλλά φυσικά, δεν θα το ακούσεις πουθενά αυτό. Πίσω από την ιστορία της μαριονέτας που προσπαθεί να γίνει ένα καλό αγόρι βρίσκεται μία βαθιά ιστορία πνευματικής αναζήτησης που έχει τις ρίζες της στις μυστηριακές, αποκρυφιστικές, εσωτερικές σχολές. Μέσα από το μάτια ενός μυημένου, το παιδικό παραμύθι “του να γίνεις καλός” και να “μην λες ψέμματα” γίνεται η αναζήτηση ενός ανθρώπου για σοφία και πνευματικό διαφωτισμό (Πεφωτισμένος/Illouminati). Αν κάποιος λάβει υπόψη του τόσο το περιβάλλον του συγγραφέα του Πινόκιο όσο και τις λογοτεχνικές αναφορές που γίνονται στο βιβλίο τότε μπορεί να καταλάβει το απόκρυφο και ακραία προγραμματιστικό νόημά του, όπως και την “τελετουργία σε κοινή θέα” που συντελείται.

Το Πινόκιο απέσπασε θετικές κριτικές όταν δημοσιεύτηκε, αφού όλα τα ΜΜΕ είναι πλήρως ελεγχόμενα, από την Ελίτ. Ο Φρανκ Σ. Νάγκεντ της εφημερίδας New York Times, έδωσε στην ταινία πέντε αστέρια λέγοντας ότι «Ο Πινόκιο είναι επιτέλους εδώ και είναι τόσο καλό όσο είχαμε ευχηθεί ότι θα είναι -ίσως και καλύτερο- και είναι μία τόσο ευχάριστη, έξυπνη και υπέροχη φανταστική ιστορία όσο το κάθε παιδί αλλά και μεγάλος ήλπιζε να δει».

Το περιοδικό Time έδωσε, επίσης, θετική κριτική λέγοντας ότι «Η ταινία ξεπερνά την Χιονάτη και τους επτά νάνους, στην δεξιοτεχνία και την λεπτομέρεια των σχεδίων, στον χρωματισμό, στην διάρθρωση τόσων χαρακτήρων αλλά και στην μεγαλύτερη ποικιλία των φωτογραφικών εφέ. Επίσης, η γοητεία, η αγάπη και το χιούμορ με το οποίο παρουσιάστηκαν οι χαρακτήρες, την κατατάσσει σε μία κατηγορία που δεν υπάρχει άλλη ταινία». Η ταινία κέρδισε Όσκαρ καλύτερου τραγουδιού αλλά και Καλύτερης μουσικής, τα οποία ήταν και τα πρώτα που έλαβε ταινία της Disney.

Από την άλλη, αρχικά, η ταινία δεν σημείωσε εμπορική επιτυχία, με τις αρχικές αποδόσεις της ταινίας να είναι κάτω από ότι ανάμεναν οι άνθρωποι της εταιρείας, αλλά και πολύ πιο κάτω από αυτές που είχε σημειώσει η προηγούμενη ταινία. Με το αρχικό κόστος της ταινίας να είναι $2.289.247 (διπλάσιο της Χιονάτης) η εταιρεία είχε καταφέρει να αποσβέσει μόλις το ένα έως και τα τέλη της δεκαετίας του 1940, με τις αναφορές από την εταιρεία να λένε ότι είχε λάβει μεταξύ 1,4 και 1,9 εκατομμύρια δολάρια.

Ο ιστορικός του animation Μάικλ Μπάριερ, σημειώνει ότι το Πινόκιο ανάγκασε την εταιρεία να επιστρέψει περίπου 1 εκατομμύριο μισθοδοσία και ότι στην πρώτη ετήσια δήλωσή της αναφέρει ότι είχε βγει 1 εκατομμύριο εκτός προϋπολογισμού από αυτή την ταινία. Η συνολική αποτυχία της ταινίας (και όχι μόνο αυτής) οφείλεται στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο οποίος παρεμπόδισε την εξαγωγή της ταινίας στην ευρωπαϊκή και ασιατική αγορά. Ο Τζόε Γκραντ θυμάται πόσο θλιμμένος ήταν ο Ουώλτ Ντίσνεϋ για την αρχική απόδοση της ταινίας στο box-office. Επίσης, ο διανομέας της ταινίας RKO Pictures, σημείωσε απώλειες περί τα 94.000 δολάρια.

Carlo Collodi, ο Συγγραφέας του Πινόκιο.

Carlo Lorenzini γνωστός σαν Carlo Collodi: Ο Πινόκιο γράφτηκε από τον Carlo Lorenzini (γνωστός συγγραφικά με το ψευδώνυμο Carlo Collodi) μεταξύ του 1881 και 1883 στην Ιταλία. Ο Lorenzini ξεκίνησε την συγγραφική του καριέρα αρθρογραφώντας στις εφημερίδες (Il Lampione and Il Fanfulla) όπου συχνά χρησιμοποιούσε την σάτιρα για να εκφράσει τις πολιτικές τους απόψεις. Το 1875 έκανε την είσοδό του στον κόσμο της παιδικής λογοτεχνίας και χρησιμοποίησε αυτόν τον δρόμο για να μεταδώσει τις πολιτικές του πεποιθήσεις. Η σειρά ιστοριών με τίτλο Giannettino, για παράδειγμα αναφέρεται στην ενοποίηση της Ιταλίας.

“Ο Lorenzini είχε εμμονή με την ιδέα να χρησιμοποιήσει έναν φιλικό και παράλληλα αναξιόπιστο χαρακτήρα σαν ένα μέσο για εκφράσει τις δικές του ιδέες μέσα από μία αλληγορία. Το 1880 ξεκίνησε την συγγραφή της ‘Ιστορίας μίας Μαριονέτας’ (Storia di un burattino) που είναι επίσης γνωστό σαν “Οι περιπέτειες του Πινόκιο” όπου κομμάτια της δημοσιεύονταν στην πρώτη Ιταλική εβδομαδιαία εφημερίδα για παιδιά.” Giornale dei Bambini.

“Οι περιπέτειες του Πινόκιο” είναι ένα παραμύθι που περιγράφει τις ιστορίες μία πεισματάρας μαριονέτας στην αναζήτησή της με σκοπό να γίνει ένα αληθινό αγόρι και που δημοσιεύτηκε το 1883. Το έργο όμως του Lorenzini δεν ήταν μόνο πολιτικό. Τα γραφόμενά του και ιδιαίτερα αυτό που αφορά τον Πινόκιο περιέχουν μία μεγάλη λίστα μεταφυσικών στοιχείων που συχνά προσπερνώνται από τους άνοους αναγνώστες. Ένα γεγονός που πρέπει να κατανοήσουμε πλήρως είναι ότι ο ίδιος ο συγγραφέας ήταν ένας ενεργός Ελευθεροτέκτονας.

Σε ένα δοκίμιο με τίτλο “Πινόκιο, ο αδελφός μου” (Pinocchio, mio Fratello) ένας άλλος Ιταλός Ελευθεροτέκτονας, ο Giovanni Malevolti περιγράφει το Μασονικό παρελθόν του Lorenzini:

“Η μύηση του Carlo Collodi στον Ελευθεροτεκτονισμό, ακόμα και αν δεν μπορεί να πιστοποιηθεί μέσα από επίσημα χαρτιά, είναι παγκόσμια αναγνωρισμένη και αναφέρεται συχνά. Ο Aldo Mola, ένας μη-Μασόνος που συχνά χαρακτηρίζεται σαν ο επίσημος ιστορικός του Ελευθεροτεκτονισμού έχει εκφραστεί με μεγάλη σιγουριά για την μύηση του συγγραφέα στην Μασονική οικογένεια. Συγκεκριμένα γεγονότα από την ζωή του in Collodi φαίνεται ότι επιβεβαιώνουν αυτό το γεγονός: η ίδρυση μίας εφημερίδας το 1848 με τίτλο “Ο φάρος” (Il Lampione) που όπως είπε ο Lorenzini ‘φώτισε όλους εκείνους που έτρεμαν στο σκοτάδι.’ Επιπλέον ο ίδιος θεωρούσε τον εαυτό του ‘έναν πιστό μαθητή του Mazzini, ενός πολλά υποσχόμενου Ιταλού Ελευθεροτέκτονα και επαναστάτη.”

Το όνομα του Collodi μπορεί να βρει κανείς δημοσιευμένο στην Μεγάλη Στοά όλης της Αγγλίας όπου υπάρχουν διάσημοι Ελευθεροτέκτονες. Το κείμενο του Malevolti συνεχίζει:

“Υπάρχουν δύο τρόποι να διαβάσει κάποιος τις Περιπέτειες του Πινόκιο. Ο πρώτος τρόπος είναι ο προφανής, όπου ο αναγνώστης, πιθανότατα ένα παιδί μαθαίνει για τα παραστρατήματα μίας ξύλινης μαριονέτας. Ο δεύτερος τρόπος είναι η ανάγνωση από μία Μασονική οπτική γωνία όπου ο έντονος συμβολισμός συμπληρώνει χωρίς να αντικαθιστά την απλή και γραμμική αφήγηση των γεγονότων.” Απόσπασμα από το έργο του Giovanni Malevolti, Pinocchio, mio Fratello.

O Lorenzini έγραψε τον Πινόκιο ακολουθώντας μία μεγάλη παράδοση στην οποία βασίζονται τα αποκρυφιστικά κι εσωτερικά κείμενα, μία απλή αφηγηματική ιστορία όπου όλοι μπορούν να την απολαύσουν, αλλά με κρυφά μηνύματα που στόχο έχουν εκείνους “που γνωρίζουν” και τους “μυημένους”…τρομάρα τους.

Υπάρχουν πολλές διαφορές ανάμεσα στο βιβλίο του Collodi και της ταινίας του Disney. Το σενάριο έχει απλοποιηθεί και ο Πινόκιο γίνεται ένας αθώος, χαρούμενος χαρακτήρας, παρά ο πεισματάρης, ο αχάριστος και ο απροσάρμοστος ήρωας του βιβλίου. Όλα τα βασικά στοιχεία υπάρχουν, φυσικά προσαρμοσμένα για τις ανάγκες τις ταινίας, αλλά τα βασικά μηνύματα προβάλλονται όπως είναι και στο βιβλίο.

Η ταινία ξεκινάει με έναν Ιταλό μαραγκό, τον Τζεπέττο που φτιάχνει μία μαριονέτα από ένα κομμάτι ξύλο. Ο ίδιος δίνει στην μαριονέτα του ανθρώπινα χαρακτηριστικά, αλλά παρόλο αυτά δεν έχει ζωή. Με έναν τρόπο, ο Τζεπέττο παρουσιάζεται σαν τον Δημιουργό των προχριστιανικών Γνωστικών αλλά και των χριστιανών, σαν τον Μέγα Αρχιτέκτονα των Τεκτόνων. Η λέξη “Δημιουργός” εμπεριέχει επίσης την έννοια του καλλιτέχνη ή αυτού που φτιάχνει κάτι μέσα από την τέχνη.

Σύμφωνα με τους προχριστιανικούς Γνωστικούς όρους ο Δημιουργός είναι ένας “κατώτερος Θεός” του φυσικού κόσμους, μία οντότητα που δημιουργεί ατελή όντα τα οποία είναι καταδικασμένα να αντιμετωπίζουν τις ατυχίες της υλικής ζωής. Το σπίτι του Τζεπέττο είναι γεμάτο από ρολόγια που φτιάχνει ο ίδιος και τα οποία χρησιμοποιούνται για να μετρούν τον χρόνο, που δεν είναι τίποτα άλλο από ένας μεγάλος περιορισμός.όρια σε αυτό το φυσικό πεδίο της ύπαρξης.

Ο Δημιουργός Τζεπέτο έχει δημιουργήσει μία τέλεια μαριονέτα που μοιάζει με άνθρωπο, αλλά αντιλαμβάνεται ότι χρειάζεται την βοήθεια του “Ανώτερου Θεού” για να δώσει στον Πινόκιο τον θείο σπινθήρα, (πνεύμα) ώστε να μεταμορφωθεί σε ένα “πραγματικό αγόρι” ή με όρους αποκρυφισμού έναν πεφωτισμένο άνθρωπο. Τι κάνει λοιπόν; Κάνει μία ευχή σε ένα αστέρι. Ρωτάει τον “Ανώτερο Θεό” (τον Μέγα Αρχιτέκτονα για τους Τέκτονες, χριστιανούς κ.λ.π.) να εμφυσήσει στον Πινόκιο λίγη από την θεϊκή του ουσία. Ξεκάθαρη αναφορά στον Ελευθεροτεκτονισμό.

Η “Μπλε Νεράιδα” είναι η αντιπρόσωπος του “Ανώτερου Θεού” και κατεβαίνει στην Γη για να δώσει στον Πινόκιο έναν σπινθήρα από το Θεϊκό Νου, ή απλά τον “Νου” για τους προχριστιανικούς Γνωστικούς.

Η Νεράιδα μεταδίδει στον Πινόκιο το δώρο της ζωής και της ελεύθερης βούλησης. Αν και ζωντανεύει, η μαριονέτα δεν είναι ακόμα ένα “αληθινό αγόρι”. Οι μυστικιστικές σχολές διδάσκουν ότι η αληθινή ζωή ξεκινά μετά την μύηση. Οτιδήποτε πριν από αυτό δεν είναι τίποτα άλλο παρά μία αργή παρακμή. Όταν ο Πινόκιο ρωτάει “Είμαι ένα αληθινό αγόρι;” η Νεράιδα απαντά “Όχι, Πινόκιο. Για να κάνω την επιθυμία του Τζεπέττο αληθινή είναι αποκλειστικά δική σου ευθύνη. Απόδειξε στον εαυτό σου ότι είσαι γενναίος, αληθινός και ανιδιοτελής και κάποια μέρα θα γίνεις ένα αληθινό αγόρι.”

Αυτό το θέμα της αυτοδυναμίας και της αυτο-βελτίωσης είναι έντονα εμπνευσμένο από την Θεοσοφική Εταιρία/Στοά, συγκρητισμό, στοές και λαγούμια: η πνευματική σωτηρία είναι κάτι που πετυχαίνεται μέσω της πειθαρχίας, της αυτογνωσίας και της δύναμης της θέλησης. Οι Τέκτονες συμβολίζουν αυτή την αλληγορία με την εικόνα του «Σκληρού και Τέλειου Μασόνου.» Στον Τεκτονισμό αυτή η αλληγορία αναφέρεται στους αμύητους λίγο πριν τον διαφωτισμό.

Με τον ίδιο τρόπο οι Μασόνοι αναπαριστάνουν την διαδικασία της διαφώτισης σαν μία μεταμόρφωση μία σκληρής πέτρας σε λεία πέτρα, έτσι και ο Πινόκιο ξεκινάει το ταξίδι του σαν ένα σκληρό και άκαμπτο κομμάτι ξύλου που αναζητά να «λειάνει» τις γωνίες του και να γίνει ένα “αληθινό αγόρι”.

Ωστόσο, τίποτα δεν του δίνεται χωρίς να προσπαθήσει εξαντλητικά ο ίδιος. Μία εσωτερική αλχημική διαδικασία πρέπει να πραγματοποιηθεί έτσι ώστε ο ίδιος να γίνει άξιος αυτής της “διαφώτισης”. Πρέπει να περάσει μέσα από τις δυσκολίες της ζωής, να πολεμήσει τους πειρασμούς να χρησιμοποιήσει την συνείδησή του (που μέσα στην ταινία παρουσιάζεται σαν τον Τζίνιμι, τον Γρύλλο) και πρέπει να βρει το σωστό μονοπάτι. Το πρώτο βήμα είναι να πάει στο σχολείο, γεγονός που αντιπροσωπεύει την εκπαίδευση/υποταγή στο σύστημα. Μετά από αυτό οι πειρασμοί της ζωής εμφανίζονται στο μονοπάτι του Πινόκιο.

Στον δρόμο για το σχολείο ο Πινόκιο συναντά την Αλεπού (Foulfellow, στα αγγλικά) και τον Γιδδεών την Γάτα που τον αποπλανούν τον “εύκολο δρόμο για την επιτυχία”, ο δρόμος της βιομηχανίας του θεάματος. Παρ όλες τις προειδοποιήσεις της συνείδησής του, η μαριονέτα του Πινόκιο ακολουθεί αυτούς τους επικίνδυνους χαρακτήρες και μεταπωλείται στον Στρομπόλι έναν ένθερμο υποστηρικτή της βιομηχανίας του κουκλοθέατρου. Στην διάρκεια της παράστασής του ο Πινόκιο γνωρίζει από κοντά όλες τις πτυχές του “εύκολου δρόμου”, δόξα, χρήματα και σεξ, με καυτές γυναικείες μαριονέτες. Το ελευθέριο σεξ πάντοτε είναι η κατάλληλη μέθοδος προγραμματισμού των ανθρωπόζωων.

Ο Πινόκιο ωστόσο μαθαίνει γρήγορα το κόστος αυτής της ψευδούς αποτυχίας, δεν μπορεί να πάει πίσω να δει τον πατέρα του (τον Δημιουργό), τα χρήματα που κερδίζει πηγαίνουν στα χέρια του Στρόμπολι, του διαχειριστή του και βλέπει ποια θα είναι η τύχη του όταν μεγαλώσει. Δεν είναι ουσιαστικά τίποτα περισσότερο από μια μαριονέτα… μετά βλέπουμε την αληθινή φύση του “εύκολου δρόμου”, όπου ο Πινόκιο καταλαβαίνει την θλιβερή κατάσταση που είναι να ζεις μέσα σε κλουβί.

Αυτός είναι πλέον σαν ζώο και βρίσκεται στο έλεος ενός «σκληρού εργοδότη» που τον εξαπάτησε για να πουλήσει την ψυχή του. Είναι ο δούλος, ο υπάλληλος που τρέχει αλλοπαρμένος κι αλαλάζοντας σαν χάμστερ στο κλουβί του, μηχανιστικά κι επαναλαμβανόμενα. Αυτός που τα χρήματά του που βγάζει δουλεύοντας σκληρά, του τα παίρνει το κράτος και δεν του φτάνουν ποτέ, για να ζήσει αξιοπρεπώς, αυτός που γνωρίζει μόνο το ελευθέριο σεξ κι αγνοεί την αγάπη και την συντροφικότητα. Είναι ο Σίσυφος και η αέναη τιμωρία του από τους Θεούς/Δημιουργούς, γιατί τόλμησε να μην τους υπακούσει.

Ο Πινόκιο τότε ανακτά την συνείδησή του -τον γνωστό Γρύλο- και περιμένει να αποδράσει. Παρά την ευσυνειδησία στον κόσμο δεν μπορεί να τον σώσει ο γρύλος, δεν μπορεί να ανοίξει την κλειδαριά. Είναι τελικά απαραίτητο τίποτα λιγότερο από μια θεϊκή παρέμβαση για να τον σώσει, αλλά όχι πριν προλάβει να είναι ειλικρινής με την νεράιδα (την θεϊκή αγγελιοφόρο) και, κυρίως με τον εαυτό του.

Πίσω στον σωστό δρόμο, ο Πινόκιο συναντά και πάλι την Αλεπού που τον παρασύρει στο “Νησί των Απολαύσεων” ένα μέρος που δεν υπάρχει σχολείο (γνώση) και νόμοι (ηθική). Τα παιδιά μπορούν να τρώνε, να πίνουν, να καπνίζουν και να κάνουν ό,τι θέλουν… όλα κάτω από το βλέμμα του Επόπτη.

Το “Νησί των Απολαύσεων” είναι μία αλληγορία για τον “έκλυτο βίο” από άγνοια και την συνεχή στιγμιαία απόλαυση και άμεση ικανοποίηση όλων των πιο χαμηλών ενστίκτων. Ο Επόπτης ενθαρρύνει αυτή την συμπεριφορά γνωρίζοντας ότι είναι μία τέλεια μέθοδος για να δημιουργήσει δούλους. Τα αγόρια που επιδίδονται υπερβολικά σε αυτόν τον τρόπο ζωής μεταμορφώνονται σε γαϊδούρια τα οποία εκμεταλλεύεται ο Επόπτης για να δουλεύουν σε ένα ορυχείο. Πρόκειται λοιπόν για άλλη μία αλληγορία αυτή την φορά που αφορά τις άβουλες μάζες.

Ο Πινόκιο αρχίζει να μεταμορφώνεται σε γάιδαρο. Αν δούμε υπό το πρίσμα του εσωτερισμού τότε είναι που βρίσκεται πιο κοντά στην υλική πλευρά της υπόστασής του, μία προσωποποίηση αυτού του επίμονου ζώου, παρά μία προσωποποίηση του πνευματικού του εαυτού. Αυτό το τμήμα της ιστορίας είναι μια λογοτεχνική αναφορά στο έργο του Απουλίου «Μεταμορφώσεις ή Χρυσός Όνος» ένα κλασικό έργο που μελετάται από πολλές μυστηριακές σχολές, καθώς και από τον Ελευθεροτεκτονισμό.

Στις Μεταμορφώσεις περιγράφονται οι περιπέτειες του Λούκιου ο οποίος από πειρασμός αποφασίζει να γνωρίσει τα θαύματα τις μαγείας και καταφέρνει να μεταμορφωθεί από την ανοησία του σε γάιδαρο. Αυτό τον οδηγεί σε μια μακρά και επίπονη διαδρομή, όπου τελικά σώθηκε από την Ίσιδα αφού έχει συμμετοχή στην λατρεία και τα μυστήριά της και ενώνει λατρεία και μυστήριο. Η ιστορία των Μεταμορφώσεων φέρει πολλές ομοιότητες με την αντίστοιχη του Πινόκιο σε ό,τι αφορά το σενάριο, την πνευματική του αλληγορία και το θέμα της μυήσεως στον αποκρυφισμό.

Ο Πινόκιο, μόλις ανακτά την συνείδησή του, δραπετεύει από την φυλακή και τον έκλυτο βίο του «Νησιού των Απολαύσεων.»

Ο Πινόκιο επιστρέφει στο σπίτι για να ενωθεί και πάλι με τον Πατέρα/Δημιουργό του, αλλά το σπίτι είναι άδειο. Μαθαίνει ότι τον Τζεπέτο τον έχει καταπιεί μία τεράστια φάλαινα. Ο Πινόκιο τότε, με σκοπό να βρει το Δημιουργό του πηδάει μέσα στο νερό όπου τον καταπίνει κι αυτόν η φάλαινα. Εδώ έχουμε να κάνουμε με την τελική μύηση όπου πρέπει να ξεφύγει από το σκοτάδι μίας ζωής μέσα στην άγνοια -την οποία συμβολίζει το στομάχι του κήτους- και να οδηγηθεί στην πνευματική φώτιση.

Για άλλη μία φορά ο Carlo Collodi εμπνέεται σε μεγάλο βαθμό από την γνωστή πνευματική μύηση που την συναντάμε στην ιστορία του Ιωνά και του Κήτους δημοφιλή στις Αβρααμικές μυθοπλασίες, στον χριστιανισμό, στον ισλαμισμό και στον ιουδαϊσμό, αλλά και στις Μυστικές Εταιρίες/Στοές και λαγούμια.

Ο Ιωνάς είναι επίσης και ο κεντρικός χαρακτήρας του “Βιβλίου του Ιωνά” τον οποίο διατάζει ο Θεός του, να πάει στην Νινευί και να δώσει μία ψεύτικη προφητεία. Ο Ιωνάς θέλοντας να ξεφύγει από αυτό φεύγει και επιβιβάζεται σε ένα πλοίο. Αφού ξεσπάει μία μεγάλη καταιγίδα το πλήρωμα του πλοίου αντιλαμβάνεται ότι κάτι δεν πάει καλά και μαθαίνουν το παράπτωμα του Ιωνά. Ο ίδιος το παραδέχεται και δέχεται να πέσει στην θάλασσα για να σταματήσει η θαλασσοταραχή. Μετά από θαύμα ο Ιωνάς σώζεται αφού τον καταπίνει ένα τεράστιο κήτος στην κοιλιά του οποίου περνάει τρεις μέρες και τρεις νύχτες. Μετά από αυτό ο Ιωνάς υπόσχεται στο Θεό του, ότι θα κάνει αυτό που του είχε πει αρχικά και το κήτος τον ξερνάει στην ξηρά.

Όταν χρησιμοποιείται σαν συμβολισμός του κακού το ψάρι αντιπροσωπεύει την γη (την κατώτατη φύση του ανθρώπου) και την ταφή. Έτσι και ο Ιωνάς, περνώντας τρεις μέρες στην κοιλιά του κήτους, ανασταίνεται. Πολλοί χριστιανοί θεωρούν ότι το κήτος που κατάπιε τον Ιωνά είναι το σύμβολο του “Πατέρα Θεού” που όταν ο προφήτης του πετιέται στην θάλασσα, δέχθηκε τον Ιωνά μέσα στην δική του φύση μέχρι να είναι εκείνος ασφαλής. Η ιστορία του Ιωνά αποτελεί μία περιγραφή μύησης στα Μυστήρια και το μεγάλο κήτος συμβολίζει το σκοτάδι της άγνοιας που περιβάλλει τον άνθρωπο όταν αυτός ρίχνεται έξω από το πλοίο -γέννηση- μέσα στην θάλασσα -την ζωή και πρέπει να είναι υπάκουος, ταπεινός και πρόβατο στον Θεό/Δημιουργό του για να μην χαθεί από το κήτος.

Ο Πινόκιο με τον ίδιο τρόπο πέρασε μέσα από τις δυσκολίες μίας μυήσεως και βγήκε έξω στο ‘φως’ περνώντας μέσα από το ‘σκότος’ της άγνοιας. Βγαίνει έξω από τον τάφο, όπως και ο Ιουδαίος Γιαχβέ-Ιησούς. Είναι τώρα ένα “αληθινό αγόρι” ένας πεφωτισμένος άνδρας που έσπασε τις αλυσίδες της υλικής ζωής και αγκαλιάζει τον πραγματικό ανώτερο εαυτό του. Ο Γρύλος λαμβάνει μία χρυσή καρφίτσα από την Νεράιδα πράγμα που αντιπροσωπεύει την αλχημική διαδικασία της μεταμόρφωσης της συνείδησης του Πινόκιο από ένα ακατέργαστο μέταλλο, σε χρυσό. Επιτέλους, η μαριονέτα μπήκε στις τάξεις των Πεφωτισμένων.

Η “Μεγάλη Δουλειά” η Μύηση έχει πραγματοποιηθεί. Τι μένει λοιπόν να γίνει;

Ένα τρελό πάρτι με την συνοδεία ακορντεόν, φυσικά!

Αν δεις το παραμύθι αυτό χρησιμοποιώντας την Παρατήρηση του Ολοφάνερου (αλλά διαθέτεις και τις απαραίτητες γνώσεις), η ιστορία του Πινόκιο είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα παραμύθι. Οι λεπτομέρειες στην ταινία μπορεί να φαίνονται ασήμαντες, αλλά ξαφνικά δείχνουν έναν ολοφάνερο συμβολισμό και μία αλήθεια. Εμπνευσμένη από άλλα κλασικά μεταφυσικά έργα όπως “Οι Μεταμορφώσεις” και η ιστορία του Ιωνά, ο Carlo Collodi (Μασόνος και ο ίδιος) έγραψε μία σύγχρονη ιστορία μύησης για τον προγραμματισμό του νου των παιδιών, που είναι μία από τις σημαντικότερες πτυχές της Μασονικής ζωής.

Ο Κολόντι, ο οποίος πέθανε το 1890, ήταν αναγνωρισμένος, κατά την διάρκεια της ζωής του, ως ταλαντούχος συγγραφέας και κοινωνικός σχολιαστής, αλλά η φήμη του άρχισε να μεγαλώνει μετά την μετάφραση του Πινόκιο στα αγγλικά, για πρώτη φορά το 1892, και συγκεκριμένα με την ευρέως αναγνωσμένη έκδοση Everyman’s Library το 1911. Η δημοτικότητα της ιστορίας ενισχύθηκε από τον ισχυρό φιλόσοφο-κριτικό Μπενεντέτο Κρότσε (ιταλικά: Benedetto Croce), ο οποίος θαύμασε πολύ την ιστορία επιμένοντας: «πρέπει να το διαβάσει όποιος θέλει να θεωρεί τον εαυτό του καλλιεργημένο άνθρωπο.»

Η σχέση του Disney με τον Ελευθεροτεκτονισμό, είναι αδιαμφισβήτητη και η επιλογή αυτής της ιστορίας για να γίνει ταινία είναι ενδεικτική. Πολλές συμβολικές λεπτομέρειες προστέθηκαν ώστε να γίνουν περισσότερο προφανείς οι αποκρυφιστικές λεπτομέρειες της αρχικής ιστορίας. Αν κάποιος σκεφτεί το πόσες φορές έχει παρουσιαστεί η ιστορία του Πινόκιο και η επιτυχία της ανά τον κόσμο μπορεί να αντιληφθεί ότι αυτό που έχει παρακολουθήσει δεν είναι τίποτα άλλο από μία πορεία προς τους Πεφωτισμένους (Illuminati) που πολλοί λίγοι το αντιλαμβάνονται, γιατί πολλοί λίγοι αντιλαμβάνονται έτσι κι αλλιώς. Λογικό κι αναμενόμενο, όταν κάποιος είναι κλεισμένος σε ένα κλουβί και δουλεύει μηχανιστικά όλη μέρα για τον αφέντη του (κρατισμός/ελίτ) δεν έχει χρόνο να πλουτίσει τις γνώσεις του και να ακονίσει την αντίληψή του.

O Πινόκιο είναι Ολοφάνερα, μία έντεχνα κατασκευασμένη αποκρυφιστική ιστορία κι αποκαλύπτει το υπόβαθρο εκείνων που κατέχουν κι ελέγχουν την δύναμη των μέσων μαζικής ενημέρωσης/αποβλάκωσης και της βιομηχανίας του θεάματος για τον προγραμματισμό/έλεγχο των ανθρώπινων ζώων. Το παραμύθι του Πινόκιο είναι άλλη μια MK-ULTRA τελετουργία σε κοινή θέα.

Η αναθεωρητική αλληγορία και το μυστικιστικό υπόβαθρο του “Pinocchio Guillermo del Toro”

Το “Πινόκιο του Γκιγιέρμο ντελ Τόρο” είναι μια πλήρης αναδιήγηση του πρωτότυπου παραμυθιού του Πινόκιο, αλλά με ένα υποκείμενο μήνυμα που είναι εντελώς διαφορετικό. Ας ρίξουμε μια ματιά στους συμβολισμούς αυτής της ανατριχιαστικής ταινίας και στο σκοτεινό αποκρυφιστικό νόημα που κρύβεται πίσω από αυτήν, με σκοπό, όπως πάντα, τον προγραμματισμό των ανθρωπόζωων.

Ο Guillermo del Toro είναι ένας σκηνοθέτης ταινιών γνωστός για το συνδυασμό παραμυθιών με στοιχεία τρόμου, με ένα ιδιαίτερο οπτικό στυλ που τείνει προς το γκροτέσκο. Είναι επίσης γνωστός για την δημιουργία ιστοριών που διαδραματίζονται σε καταπιεστικά πλαίσια, όπου ο φασισμός, η πατρότητα και ο χριστιανισμός είναι επαναλαμβανόμενα θέματα. Η ταινία του -ο Πινόκιο του Guillermo del Toro- συμπυκνώνει τέλεια όλα αυτά τα χαρακτηριστικά. Στην πραγματικότητα, η ταινία είναι τόσο χαρακτηριστική για τον Guillermo del Toro που το όνομά του είναι ενσωματωμένο ακριβώς στον τίτλο της ταινίας.

Η εκδοχή του Πινόκιο από τον Guillermo del Toro είναι σκοτεινή, ανατριχιαστική και απωθητική. Ενώ όσοι γνωρίζουν το στυλ του σκηνοθέτη το περίμεναν, αρκετοί γονείς πίστευαν ότι πρόκειται για μια παιδική ταινία. Θέλω να πω, μπορεί κανείς εύκολα να την βρει στο τμήμα “kids” του Netflix.

Ενώ τα πάντα σε αυτή την ταινία -από το αρχικό υλικό μέχρι το οπτικό στυλ stop motion – φωνάζουν “παιδική ταινία”, ο ίδιος ο del Torro δήλωσε ότι δεν έγινε για παιδιά. “Δεν είναι απαραίτητα φτιαγμένο για παιδιά, αλλά τα παιδιά μπορούν να το παρακολουθήσουν”… για να πάψουν να είναι παιδιά!!!

Σίγουρα, τα παιδιά μπορούν να την δουν, αλλά μην περιμένετε να δουν τον χαριτωμένο, στρογγυλεμένο Πινόκιο της κλασικής ταινίας της Disney. Όχι, η εκδοχή του Πινόκιο από τον del Torro είναι ένας απωθητικός, νευρικός και ασταθής σωρός από κλαδιά, του οποίου τα άκρα λυγίζουν συνεχώς με κάθε είδους αφύσικο τρόπο. Επίσης, πεθαίνει αρκετές φορές κατά την διάρκεια της ταινίας. Επιπλέον, η ιστορία ξοδεύει πολύ χρόνο για να ασχοληθεί με σκοτεινές έννοιες όπως ο πόλεμος και η θνητότητα, ενώ λαμβάνει χώρα σε ένα σύμπαν που κατοικείται από πολλά ανατριχιαστικά πλάσματα. Εν ολίγοις, αυτή η ταινία μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε εφιάλτη για τα παιδιά.

Πέρα όμως από την γενική ανατριχιαστικότητα αυτής της ταινίας, ο Πινόκιο του Guillermo del Toro επικοινωνεί ένα βαθύτατο απόκρυφο μήνυμα. Και αυτό ήταν αναμενόμενο. Ο Λαβύρινθος του Πάνα μοιράζεται αρκετές ομοιότητες με τον Πινόκιο του Γκιγιέρμο ντελ Τόρο: διαδραματίζεται σε ένα φασιστικό καθεστώς (Ισπανία του Φράνκο), ο πρωταγωνιστής είναι ένα παιδί και υπάρχει ένα κερασφόρο τέρας που λειτουργεί ως οδηγός σε όλη την διάρκεια της ταινίας. Το πιο σημαντικό είναι ότι οι ταινίες μοιράζονται ένα παρόμοιο “ηθικό δίδαγμα της ιστορίας”.

Ένας πολύ διαφορετικός Πινόκιο: Ο Κάρλο και ο πατέρας του περνούν πολύ χρόνο στην τοπική τους εκκλησία, όπου ο Τζεπέτο ανέλαβε να κατασκευάσει έναν μεγάλο σταυρό. Και, ναι, αυτός ο ιερέας έχει ανατριχιαστικά χαρακτηριστικά – αυτό είναι μέρος της αφήγησης του del Toro. Τότε, η τραγωδία χτυπάει.

Πράγματι, ο πρωταγωνιστής ανεβαίνει σε μια μορφή θεότητας μέσω της αυτοβελτίωσης, σε μια αφήγηση που συνάδει με την γνωστική φιλοσοφία του τεκτονισμού. Στην πραγματικότητα, το όνομα Πινόκιο πιστεύεται ότι κατασκευάστηκε από τις λέξεις pino (πεύκο) και occhio (μάτι) – μια αναφορά στην επίφυση (που περιέχει την λέξη πεύκο). Στις αποκρυφιστικές διδασκαλίες, ο πνευματικός φωτισμός λέγεται ότι επιτυγχάνεται μέσω της ενεργοποίησης της επίφυσης.

Παρά κάποιες διαφορές, η κινηματογραφική μεταφορά της ιστορίας αυτής από την Disney το 1940 διατήρησε όλα τα εσωτεριστικά στοιχεία ανέπαφα. Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι ο Walt Disney ήταν μασόνος, υποστηρίζεται ότι αντιλαμβανόταν απόλυτα το αποκρυφιστικό νόημα της ιστορίας και, για το λόγο αυτό, επέλεξε σκόπιμα αυτό το παραμύθι για το δεύτερο animation της Disney.

Με όλα αυτά να λέγονται, ο Πινόκιο του Γκιγιέρμο ντελ Τόρο δεν ακολουθεί καθόλου την αφήγηση του Κολόντι. Δεν πρόκειται πια για την βελτίωση των ελαττωμάτων κάποιου, αλλά για την αποδοχή του από τον υπόλοιπο κόσμο. Έτσι, αν ο Πινόκιο του Collodi μπορεί να χαρακτηριστεί “γνωστικός”, η εκδοχή του del Toro μπορεί να χαρακτηριστεί “κρυπτοσατανική”.

Ο Πινόκιο του Γκιγιέρμο ντελ Τόρο διαδραματίζεται στην Ιταλία του Μουσολίνι πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Παρά το δυσοίωνο αυτό πλαίσιο, ο γερο-Τζεπέτο ζει την καλύτερη ζωή του με τον γιο του Κάρλο.

Το χωριό βομβαρδίζεται από αεροπλάνα μιας ανώνυμης χώρας και η εκκλησία καίγεται… με τον Carlo ακόμα μέσα. Η ταινία καθιστά σαφές ότι το τελευταίο πράγμα που είδε ο Carlo ήταν ο σταυρός. Το μήνυμα: Ο Ιησούς δεν τον έσωσε. Υπάρχουν αρθρώσεις στους ώμους του Ιησού – όχι σαν μαριονέτα. Ο Πινόκιο θα παρομοιαστεί με τον Ιησού σε πολλές περιπτώσεις κατά την διάρκεια της ταινίας. Ο θάνατος του Κάρλο οδηγεί τον Τζεπέτο σε πλήρη απόγνωση. Μέχρι που δημιουργεί έναν αντικαταστάτη. Έναν ανίερο αντικαταστάτη.

Ο Τζεπέτο περνάει χρόνια κλαίγοντας και πίνοντας δίπλα στην ταφόπλακα του γιου του. Είναι σαφές ότι η χριστιανική του πίστη δεν τον βοήθησε να περάσει αυτή την δοκιμασία. Αλλά μια μέρα, ο Τζεπέτο θυμώνει και κόβει το πεύκο που μεγάλωσε από ένα κουκουνάρι που φύτεψε όταν πέθανε ο Κάρλο. Ο Τζεπέτο κόβει και χτυπάει πυρετωδώς κομμάτια ξύλου προκειμένου να αναδημιουργήσει τον Κάρλο … μέχρι που λιποθυμάει μεθυσμένος.

Στην συνέχεια, υπερφυσικά όντα εμπλέκονται στην δημιουργία του Πινόκιο. Ο Σεμπάστιαν Τζ: “Στις πολλές αναρωτήσεις μου σε αυτή τη Γη, έμαθα ότι υπάρχουν παλιά πνεύματα που ζουν στα βουνά, στα δάση, τα οποία σπάνια εμπλέκονται στον κόσμο των ανθρώπων. Αλλά μερικές φορές το κάνουν”.

Τα πνεύματα απεικονίζονται ως μάτια που πετούν γύρω από την Γη (Βολαδόρες, Σκιές, Εγρηγορότα). Αυτή η αναφορά στο αγαπημένο σύμβολο της αποκρυφιστικής ελίτ (το παντοδύναμο μάτι) είναι μια υπόδειξη που λέει ότι αυτό το παραμύθι ταιριάζει στην τρέχουσα ατζέντα τους.

Στην συνέχεια, το Ξύλινο Σπρίτσιο υλοποιείται για να δώσει ζωή στον Πινόκιο. Αυτή δεν είναι η Γαλάζια Νεράιδα από τον Πινόκιο της Disney. Πρώτον, φοράει μια μάσκα, γεγονός που μας κάνει να αναρωτηθούμε: Τι κρύβεται πίσω από αυτήν; Δεύτερον, δεν έχει μάτια – μόνο φως που εκπέμπεται από τις κόγχες των ματιών. Ωστόσο, υπάρχουν μάτια σε όλα τα φτερά του πνεύματος. Εν ολίγοις, αυτό το πράγμα είναι ανατριχιαστικό. Με αυτά τα δεδομένα, οι δημιουργοί της ταινίας επέλεξαν την τέλεια ηθοποιό για να εκφράσει το Ξύλινο Σπρίτσιο. Μπορείτε να μαντέψετε ποια; Την ανατριχιαστική Tilda Swinson.

Όταν ο Τζεπέτο ξυπνάει, κάνει την πρώτη επαφή με τον Πινόκιο. Και δεν είναι υγιεινή. Ο Πινόκιο ξεπροβάλλει από το πουθενά, εντελώς ασταθής, με τα άκρα του να λυγίζουν με ανατρεπτικούς, Μη Ευκλείδειους, τρόπους. Επίσης, υπάρχει μια τρύπα στην θέση που θα έπρεπε να είναι η καρδιά. Εν ολίγοις, μπορεί κανείς να χαρακτηρίσει την διαδικασία δημιουργίας του Πινόκιο ως “ανίερη”. Και οι εκκλησιαζόμενοι κάτοικοι του χωριού το κατάλαβαν αμέσως.

Όταν ο Τζεπέτο φέρνει τον Πινόκιο στην εκκλησία, οι άνθρωποι τον αποκαλούν την μαριονέτα “έργο του διαβόλου”. Οι άνθρωποι της εκκλησίας αποκαλούν επίσης τον Πινόκιο “δαίμονα”, “μαγεία” και “mallochio” (κακό μάτι). Στην συνέχεια, ο ιερέας βρίζει τον Τζεπέτο.

“Αυτός είναι ο οίκος του Θεού! Μεθυσμένε ανόητε! Το σκαλίζεις αυτό το πράγμα ενώ ο ευλογημένος Χριστός μας κρέμεται ημιτελής όλα αυτά τα χρόνια; Πάρε αυτό το ανίερο πράγμα μακριά. Πάρτε το τώρα!” Όταν κατανοεί κανείς το αποκρυφιστικό υποκείμενο της ταινίας, όσοι αποκαλούν τον Πινόκιο “έργο του διαβόλου” έχουν λίγο-πολύ δίκιο, έστω κι από την εκφυλισμένη (από την θρησκεία) οπτική. Ωστόσο, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι ο Πινόκιο και ο Τζεπέτο είναι οι πρωταγωνιστές της ταινίας, οι άνθρωποι της εκκλησίας παρουσιάζονται ως αδαείς και στενόμυαλοι βλάκες που πολύ βολικά, σύμφωνα με τον Τζεπέτο, “δεν καταλαβαίνουν αυτό που δεν ξέρουν”.

Ο ιερέας, ο Podesta (αξιωματικός του καθεστώτος του Μουσολίνι) και ο γιος του χαιρετούν όλοι με τον ίδιο τρόπο. Το μήνυμα: Ο πατέρας μου, ο πατέρας μου, ο πατέρας μου, ο πατέρας μου, ο πατέρας μου, ο πατέρας μου, ο πατέρας μου… Είναι μέρος του ίδιου συστήματος και είναι οι πραγματικές μαριονέτες. Στο κοινωνικό πλαίσιο της ταινίας, όπου η Καθολική Εκκλησία και το καθεστώς του Μουσολίνι αποτελούν μια καταπιεστική οντότητα, ο Πινόκιο γίνεται ένας επαναστάτης που αμφισβητεί και δεν υπακούει στο κυρίαρχο δόγμα.

Ενώ ο Πινόκιο αμφισβητεί και τον ίδιο τον Ιησού, η ταινία κάνει αρκετούς παραλληλισμούς μεταξύ των δύο. Σε αυτή την σκηνή, ο Πινόκιο συγκρίνει τον εαυτό του με τον Ιησού παρατηρώντας ότι “κι αυτός είναι φτιαγμένος από ξύλο” (όντας ξυλουργός). Επιπλέον, η σκηνή προβάλλει σκόπιμα τα καρφιά στην πλάτη του Πινόκιο… όχι σε αντίθεση με τα καρφιά στον Ιησού. Καθώς η ταινία εξελίσσεται, βλέπουμε όλο και πιο ανεπαίσθητους αλλά και προφανείς δεσμούς μεταξύ του Πινόκιο και του Ιησού.

Σε ένα σημείο, ο Πινόκιο “σταυρώνεται” από τον κόμη Βόλπε. Και, όπως και ο Ιησούς, ο Πινόκιο ανασταίνεται. Αρκετές φορές. Και σίγουρα δεν είναι ο Θεός που ανασταίνει.

Καθ’ όλη την διάρκεια της ταινίας, διάφορες δυνάμεις προσπαθούν να εκμεταλλευτούν τα μοναδικά χαρακτηριστικά του Πινόκιο προς όφελός τους. Όπως και στην αρχική ιστορία, ο Κόμης Βόλπε στρατολογεί τον Πινόκιο για να ενταχθεί στο τσίρκο. Ενώ, στην αρχή, ο Βόλπε κακομαθαίνει τον Πινόκιο, γρήγορα γίνεται καταχρηστικός. Επίσης, τον χρησιμοποιεί για προπαγάνδα υπέρ του Μουσολίνι. Στην συνέχεια, ο Ποντέστα, ο οποίος συνειδητοποιεί ότι ο Πινόκιο δεν μπορεί να πεθάνει, τον στρατολογεί για να γίνει στρατιώτης.

Και στις δύο περιπτώσεις (και σε άλλες), ο Πινόκιο δεν υπακούει στις διαταγές και καταλήγει νεκρός. Στην συνέχεια, περνάει από μια παράξενη διαδικασία που τον επαναφέρει στην ζωή. Κάθε φορά που ο Πινόκιο πεθαίνει, μεταφέρεται από ανατριχιαστικά, μισοσκελετωμένα κουνέλια που τραγουδούν ένα δυσοίωνο τραγούδι για τον θάνατο. Στην συνέχεια, ο Πινόκιο περνάει μέσα από μια πόρτα που συμβολικά απεικονίζει τον άπειρο κύκλο μεταξύ ζωής και θανάτου. Μέσα, ο Πινόκιο συναντά τον Θάνατο -την αδελφή του Ξύλινου Ξωτικού.

Ο Θάνατος φοράει μια μάσκα παρόμοια με αυτή του Ξύλινου Σπρίττου (τι κρύβεται πίσω από αυτήν;). Έχει επίσης γιγαντιαία κέρατα μέσα στα οποία βρίσκονται πολυάριθμοι βολβοί ματιών. Σίγουρα υπάρχει μια ατμόσφαιρα Baphomet/Satan/Nyarlathotep πολύ Ολοφάνερη. Μαντέψτε ποιος δίνει την φωνή στον Θάνατο; Η Τίλντα Σουίντον. Μπρρρ… ανατριχιαστικό…

Ο Θάνατος εξηγεί στον Πινόκιο ότι δεν έπρεπε να είναι ζωντανός και, αφού δεν μπορεί ποτέ να πεθάνει πραγματικά, δεν θα γίνει ποτέ “πραγματικό αγόρι”. Ωστόσο, προκειμένου να σώσει τον πατέρα του, ο Πινόκιο δέχεται να γίνει θνητός. Στην συνέχεια, πνίγεται. Ενώ ο Πινόκιο υποτίθεται ότι είχε πεθάνει οριστικά, το Πνεύμα του Δάσους τον ανασταίνει ξανά. Τους αρέσει πολύ αυτό το ανίερο δημιούργημα.

Η ταινία τελειώνει με τον ίδιο τρόπο που ξεκίνησε: Με μια ζοφερή εστίαση στο θάνατο και τις ταφόπλακες. Ο Πινόκιο ζει περισσότερο από τον πατέρα του και τον γρύλο. Στην συνέχεια, τα παιδιά που είδαν αυτή την ταινία πέφτουν για ύπνο με αυτές τις κατάμαυρες και προπαγανδιστικά γκροτέσκες εικόνες στο μυαλό τους.

Το ανατριχιαστικά διεστραμμένο δίδαγμα του παραμυθιού από την ματιά του del Toro.

Σε αντίθεση με την πρωτότυπη ιστορία, και την ταινία της Disney, ο Πινόκιο δεν γίνεται ποτέ “αληθινό αγόρι”. Δεν μαθαίνει ποτέ από τα λάθη του και δεν βελτιώνεται ποτέ. Για την ακρίβεια, αγκαλιάζει όλα τα ελαττώματά του για να ξεφύγει από δύσκολες καταστάσεις. Στην πρωτότυπη ιστορία, ο Πινόκιο παγιδεύεται μέσα σε μια φάλαινα για να βγει τελικά μεταμορφωμένος. Αυτό το κομμάτι παραπέμπει στην βιβλική ιστορία του Ιωνά και της φάλαινας, η οποία συμβολικά αντιπροσωπεύει την πνευματική αναγέννηση.

Στην εκδοχή του ντελ Τόρο, ο Πινόκιο δραπετεύει από την φάλαινα λέγοντας σκόπιμα ψέματα, με αποτέλεσμα η μύτη του να μεγαλώσει και να γίνει ένας γιγάντιος στύλος. Αυτή η διαφορά από την αρχική ιστορία είναι άκρως αλληγορική. Αντί να αναδυθεί πνευματικά μεταμορφωμένος, ο Πινόκιο ουσιαστικά αμαρτάνει για να ξεφύγει από το θαλάσσιο τέρας.

Στο τέλος, ο Πινόκιο δεν αλλάζει, αλλά οι γύρω του. Σε μια τελευταία επιφοίτηση, ο Τζεπέτο λέει στον Πινόκιο: “Προσπαθούσα να σε κάνω κάποιον που δεν ήσουν. Γι’ αυτό μην είσαι ο Κάρλο ή οποιοσδήποτε άλλος. Να είσαι ακριβώς αυτός που είσαι. Σε αγαπώ ακριβώς όπως είσαι”. Αυτή είναι μια συγκινητική στιγμή… (που ταιριάζει με την πολιτική ορθότητα της Woke χαβούζας) μέχρι να συνειδητοποιήσουμε ότι ο Τζεπέτο μιλάει στην πραγματικότητα σε ένα ανίερο, διαβολικό, τεχνητό δημιούργημα με μια τρύπα αντί για καρδιά.

Σ’ ένα κόσμο αφθονίας πληροφορίας αλλά και έλλειψης γνώσης, σ’ ένα κόσμο μη ισορροπημένο, έχει επικρατήσει ο αποπροσανατολισμός. Τι να την κάνεις την ελευθερία όταν δεν ξέρεις πού πηγαίνεις, ούτε από πού έρχεσαι; Έχει χαθεί εκείνος ο σκοπός που μπορεί να δώσει ένα αληθινό και βαθύ νόημα στην ζωή, που χρειάζονται οι άνθρωποι, είτε ζουν στην γυάλα του δυτικού κόσμου, είτε στις χώρες στις οποίες ακόμη και οι βασικές πρώτες ανάγκες είναι ανύπαρκτες.

Και στους «δυο κόσμους», υπάρχει έλλειμμα ελευθερίας. Είτε ζουν με ένα τρόπο, σύμφωνα με τον οποίο όσο περισσότερα έχουν, τόσο περισσότερα χρειάζονται, είτε ζουν δουλεύοντας σαν σκλάβοι/δούλοι, η ελευθερία τους είναι ελλειμματική. Και μιλάμε για ελευθερία, γιατί στην φύση υπάρχουν νόμοι που διέπουν την ζωή μας, γι’ αυτό το σκοπό. Για να μπορούμε να κατακτήσουμε μια αληθινή εσωτερική ελευθερία, θεμελιωμένη σε μια ανώτερη ηθική/Λογική! (Ο Λόγος, κατά τον Ηράκλειτο)

Έτσι, όπως στην αρχαία Ρώμη υπήρχαν αυτοί που προτιμούσαν να ζήσουν σαν σκλάβοι, απ’ το να θέσουν σε κίνδυνο την ζωή τους, στις τάξεις μιας λεγεώνας, για τα ιδανικά της Ρώμης , έτσι και σήμερα υπάρχουν εκείνοι που προτιμούν την «ησυχία» τους, απ’ το αναλάβουν την ευθύνη της διαμόρφωσης ελεύθερων πεποιθήσεων κι αξιών! Και σήμερα οι άνθρωποι προτιμούν να μην σκέπτονται. Οι ιδέες, εμπεριέχουν πολλά αναπάντητα ερωτήματα και είναι πιο εύκολο οι άλλοι… να σκέπτονται γι’ αυτούς.

Σήμερα οι άνθρωποι δεν θέλουν να κουραστούν, να πονέσουν, να προβληματιστούν, να αλλάξουν. Επιδιώκουν μια ζωή χωρίς ανησυχίες, που είναι σαν να επιθυμεί κανείς ένα ποτάμι χωρίς ρεύματα ή μια βουνοκορφή χωρίς ανέμους, ή μια θάλασσα χωρίς κύματα. Οι άνθρωποι καταλήγουν μ’ αυτό τον τρόπο να κατευθύνονται χειραγωγούμενοι από την πίστη, τις γνώμες, τις συνήθειες των Ιερατείων της Ελίτ, την επιθυμία της άνεσης, της βολής, του εύκολου.

Έχεις αναρωτηθεί πόσοι σκλάβοι υπάρχουν σήμερα;

Από πολλές απόψεις, η εξιστόρηση του παραμυθιού του Πινόκιο από τον ντελ Τόρο είναι σύμφωνη με την τρέχουσα αφήγηση στην αποκρυφιστική κουλτούρα. Αντί να εκτιμάμε την αυτοβελτίωση (είτε αυτή είναι ψυχική, είτε σωματική ), μας λένε να αγκαλιάσουμε τις ατέλειες και την παρέκκλιση, την διαστροφή και το παρά φύση, την διαφορετικότητα και το αλλόκοτο. Αντί να ωθούμε προς το καλό και το φυσικό, μας λένε να αποδεχτούμε το λάθος και το αφύσικο. Και, μερικές φορές, το απόλυτο κακό.

Στην ταινία του del Toro, ο Πινόκιο αντιπροσωπεύει μια τεχνητά κατασκευασμένη ανίερη δύναμη που υπάρχει στην ανθρώπινη κοινωνία. (Αναζήτησε το άρθρο: Yaldabaoth The Big Boss) Και όσοι την απορρίπτουν είναι οι κακοί -μέχρι να αλλάξουν. Αλλά όχι, ο Πινόκιο δεν αλλάζει. Και, όταν πεθαίνει, ένα κερασφόρο πλάσμα, που μοιάζει με τον αγαπημένο τους Baphometh τον φέρνει πίσω. Γιατί να προσπαθείς για την τελειότητα με προσπάθεια, πειθαρχία και θυσίες, όταν μπορείς απλά να κυλιέσαι στην γενική βρωμιά και δυσωδία; Έχεις κανένα γουρούνι να μένει μακρυά από την λάσπη ή μύγα μακρυά από τα κόπρανα;

Εν ολίγοις, ενώ ο πρωτότυπος Πινόκιο αφορούσε την υπέρβαση των παγίδων της φυλακής του υλικού κόσμου, η εκδοχή του Γκιγιέρμο ντελ Τόρο αφορά το αγκάλιασμα και την αποδοχή τους… που τυχαίνει να είναι η βάση του μαγικοσεξουαλικού αποκρυφισμού της πολιτικής ορθότητας και του New Age.

Ο δρόμος ως πεπρωμένο, έξω από τα σκοτάδια της σπηλιάς, στο Φως, υπάρχει, αλλά τον βαδίζουμε και εμείς κάθε στιγμή, σύμφωνα με την δική μας ελευθερία δράσης κι απόφασης. Κάθε στιγμή καλούμαστε να επιλέξουμε. Είμαστε αναγκασμένοι να δράσουμε, διαφορετικά μπορούμε να φανταστούμε τον εαυτό μας, είτε να πέφτουμε στην ρουτίνα μια ανιαρής πραγματικότητας, (Σίσυφος) είτε να σταματάμε μπροστά σε ένα αδιέξοδο. Όπως επίσης είμαστε αναγκασμένοι να αναλάβουμε την ευθύνη των δικών μας επιλογών, με απώτερο σκοπό, να είμαστε χρήσιμοι, χωρίς να μας δεσμεύουν οι δράσεις μας.

Ένα πράγμα είναι να μας ανταμείψει η ζωή για τις καλές δράσεις μας και άλλη στάση πολύ διαφορετική να είμαστε εξαρτημένοι και δέσμιοι, αυτών που μας αντιστοιχούν, περιμένοντας ανταμοιβή για τα καλά που κάναμε. Και η τελευταία στάση είναι ένα χαρακτηριστικό του ελεύθερου ανθρώπου. «Να ξεχωρίζουμε ως καλά και κακά, μόνο όσα εξαρτώνται από την δική μας βούληση», έλεγαν οι Στωικοί φιλόσοφοι. Τότε δεν έχουμε κανένα λόγο να ρίξουμε το φταίξιμο στην μοίρα ή να κρατήσουμε εχθρική στάση απέναντι σε άνθρωπο! Είναι δική μας επιλογή και δική μας βούληση.

Τα μαθηματικά αντικείμενα είναι αφηρημένες αριστοτελικές μορφές

Το περιεχόμενο του άρθρου σχετίζεται με τη φιλοσοφική διαπραγμάτευση για την ύπαρξητων μαθηματικών αντικειμένων. Ποια είναι η σχέση των μαθηματικών με την πραγματικότητα; Που υπάρχουν τα μαθηματικά αντικείμενα;

Στους Έλληνες έχουμε τις δύο αιώνιες αντιπαλότητες: τις Πλατωνικές και τις Αριστοτελικές μορφές.

Ο Πλάτωνας υποστήριζε ότι αντικείμενο των μαθηματικών είναι το αιώνιο και αμετάβλητο βασίλειο των ιδεών, άρα δεν ψάχνουμε καμιά σχέση με την πραγματικότητα που γνωρίζουμε. Τα μαθηματικά αντικείμενα , όπως οι αριθμοί και τα γεωμετρικά αντικείμενα, δεν δημιουργούνται, δεν καταστρέφονται και δεν μπορούν να μεταβληθούν.

Πρόκειται για τη γνώση του αιωνίου όντος και όχι αυτού που πότε χάνεται και πότε γεννιέται (Πολιτεία) αν και μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι ο αιώνιος κόσμος του Πλάτωνα είναι η φαντασία μας, αφού μόνον εκεί δεν κυλάει ο χρόνος και σταματούν οι μεταβολές, πράγμα που τον εξαιρεί από τις φυσικές έννοιες, αφού δεν ορίζεται εκτελεστικά.

Τα μαθηματικά αντικείμενα στον Αριστοτέλη έχουν να κάνουν την έννοια της Αριστοτελικής μορφής, που είναι άλλο πράγμα.

Τι είναι η μορφή;

Η μορφή είναι τα πράγματα που γίνονται στην ύλη το τι εστί….Φυσικά 190 α 20

Η μορφή και το πρότυπο, δηλαδή ο οριστικός λόγος που λέει το τι ήν είναι, και τα ανώτερα γένη στα οποία ο λόγος αυτός μπορεί να αναχθεί π.χ μορφή του διαπασών είναι η σχέση του δύο προς ένα και γενικότερα ο αριθμός. Φυσικά 194 β.

Η μορφή είναι το σύνολο κάποιων ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του σώματος που το καθορίζουν, και του δίνουν αναγνωρισιμότητα, καθορίζοντας τη λειτουργία του μέσα στον κόσμο. Είναι κρίσιμο να εννοήσουμε την έννοια της μορφής.

Όταν ένας εξωγήινος παρατηρήσει μια καρέκλα, δεν την κατανοεί πλήρως ποτέ, γιατί θα του διαφεύγει η μορφή, αυτό που δίνει αναγνωρισιμότητα στα πράγματα. Έτσι είμαστε και εμείς μπροστά στα φυσικά δημιουργήματα. Αν δεν συλλάβουμε τη μορφή , δηλαδή τη λειτουργία που δίνει νόημα στον ιδιαίτερο τρόπο συμπεριφοράς μέσα στην ολότητα, δεν κατανοούμε την πραγματικότητα, η γνώση μας είναι ελλιπής. Η γνώση της μορφής είναι το σπουδαιότερο και δυσκολότερο επίτευγμα. Με τη μορφή κατανοούμε τον κόσμο, με την ύλη τον γνωρίζουμε.

Η ύλη είναι το νερό της θάλασσας και η μορφή τα κύματα της θάλασσας.

Η μορφή δεν είναι το σχήμα της καρέκλας, αλλά το νόημα της καρέκλας, αυτό που κάνει όλες τις καρέκλες να είναι το ίδιο πράγμα (το πρότυπο), κι ας έχουν διαφορετικά σχήματα, κι αυτό το νόημα έχει σχέση με το σκοπό που εξυπηρετείται.[1]

η μορφή συλλαμβάνεται με το νου όχι με τις αισθήσεις. Η καρέκλα αναγνωρίζεται από τη λειτουργία της στο να καθόμαστε.

Η μορφή κουβαλάει όλο το Αριστοτελικό νόημα των σωμάτων.

Όμως τα χαρακτηριστικά αυτά της μορφής, όπως το βάρος στην πέτρα ή το μήκος κύματος στο κύμα, έχουν την ύπαρξή τους μέσα στο σώμα και δεν υπάρχουν αυτόνομα και καθ’ εαυτά, όπως υπάρχει η πέτρα ή το νερό. Δεν μπορούμε να πάρουμε το βάρος απ’ την πέτρα αλλά ολόκληρη την πέτρα. O κόσμος δεν είναι η πέτρα, ούτε το βάρος αλλά η πέτρα και το βάρος, ο κόσμος είναι πράγμα και νόημα (δεν εξετάζουμε τώρα το νόημα το οποίο είναι η σκοπιμότητα στη φύση και η ολιστική της θεώρηση, η καρδιά της Αριστοτελικής θεωρίας), γιατί αλλιώς θα ήταν ένα αυθαίρετο δημιούργημα του πνεύματος μας. Αυτό αποφεύγεται με τη διπλή έννοια της ύλης και της μορφής, που αποτελούν την ουσία. Προσοχή Οι μορφές του Αριστοτέλη είναι διαφορετικές απ’ τις Μορφές του Πλάτωνα. Για τον Πλάτωνα η Μορφή είναι πρωταρχική, τα υλικά σώματα είναι δευτερεύοντα, μια «αμυδρή αναπαράσταση» των Μορφών. H ύψιστη πραγματικότητα βρίσκεται σ’ αυτό που σκεφτόμαστε λογικά. Για τον Αριστοτέλη αντίστροφα, είναι αυτό που αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις.. Αν δεν υπάρχουν τα στοιχειώδη σωματίδια δεν θα υπήρχε η μορφή που ονομάζεται στοιχειώδες σωματίδιο. Τίποτα δεν υπάρχει μέσα στη συνείδηση αν προηγουμένως δεν έχει περάσει απ’ τις αισθήσεις. Tα πράγματα στον εξωτερικό κόσμο έχουν μορφές αλλά δε υπάρχει ξεχωριστός κόσμος που φιλοξενεί αυτές τις μορφές όπως στο Πλάτωνα, οι μορφές ενυπάρχουν στα μεμονωμένα αντικείμενα και συμβάλουν αποφασιστικά στην κατανόηση του κόσμου.

Μορφές και νους

Η μορφή δεν μπορεί να χωριστεί απ’ τα πράγματα, εκτός με νοητική ενέργεια… Φυσικά 193 β 5,

Η φύση, διδάσκει ο Αριστοτέλης, είναι συγχρόνως διπρόσωπη και μια φυσική θεωρία πρέπει να μελετάει και τις δύο όψεις της, αυτό είναι το κεντρικό δόγμα της Αριστοτελικής φυσικής διδασκαλίας: Η φυσική έρευνα αποσκοπεί να φωτίσει την ουσία αυτού του δυϊσμού.

Επειδή η φύση παρουσιάζεται με δύο απόψεις και ως μορφή και ως ύλη πρέπει να την εξετάσουμε σαν να αναζητούσαμε την ουσία αυτού του δυϊσμού, αφού τα όντα δεν υπάρχουν ούτε χωρίς ύλη, ούτε ο υπαρκτός τους τρόπος είναι σαν της ύλης … Φυσικά 194 α 15

Η φύση είναι διττή , ύλη απ’ τη μια πλευρά και μορφή από την άλλη …φυσικά 199α 33…εφ’ όσον η φύση είναι διττή , με ποια ασχολείται ο φυσικός; Ή μήπως με το σύνθετο των δύο; Αλλά αν ασχολείται με το σύνθετο, ασχολείται και με την κάθε μία. Ανήκει λοιπόν σε μία και την ίδια επιστήμη να γνωρίσει και τη μία και την άλλη (ύλη και μορφή). Φυσικά 194 α 15

Πώς όμως συμβαίνει η κατανόηση αυτού του δυισμού, ο οποίος υπάρχει στη φύση; Ποια είναι η ουσία της αναζήτησης;

Συμβαίνει με την εμπλοκή του άϋλου νου στην ερμηνεία του υλικού κόσμου, δια μέσου της μορφής. Η μορφή είναι άϋλη, δεν είναι ύλη είναι λειτουργία, έχει για κατοικία της το νου του ανθρώπου, τον άυλο νου, που όντας άυλος εισάγει ένα στοιχείο αϋλότητας στον κόσμο που κατά τα άλλα είναι υλικός.

Σε τι ακριβώς αντιστοιχεί η μορφή στη σημερινή θεώρηση;

Η μορφή είναι αυτό που στη φυσική ονομάζουμε έννοια.

Και η προτροπή του Αριστοτέλη για την ουσία του δυισμού στο προηγούμενο απόσπασμα, εκφράζει τη σημασία που έχει για την ερμηνεία της φύσης η σωστή αντιστοίχηση των εννοιών στα πράγματα, που σήμερα έγινε αντικείμενο έρευνας από κορυφαίους θεωρητικούς φυσικούς.

Έναν τρόπο αντιστοίχησης, τον εκτελεστικό τρόπο ορισμού των εννοιών στη φυσική, εισάγει ο Bridgman 2300 χρόνια αργότερα αναγνωρίζοντας τη σημασία του δυισμού αυτού. Η αποτυχία της κλασσικής φυσικής για το Bridgman προέκυψε από το λανθασμένο τρόπο ορισμού των εννοιών, δηλαδή για τον Αριστοτέλη η λανθασμένη αντιστοίχηση της ύλης σε μορφή.

Το άϋλο του νου και το υλικό του εγκεφάλου είναι η αιτία που συλλαμβάνουμε τη διττή όψη της φύσης. Ο άνθρωπος είναι κατασκευασμένος όπως η φύση, έχει το λογισμικό να κατανοήσει τη διπλή πραγματικότητα. Αν ο νους ήταν υλικός φαίνεται ότι δεν θα χρειαζόμασταν τις μορφές, ούτε τις έννοιες, η νοημοσύνη μας θα ήταν όπως του υπολογιστή, θα γνωρίζαμε αλλά δεν θα κατανοούσαμε. Η υλική εικόνα των αισθήσεων παράγεται απ’ τον εγκέφαλο και η άυλη των μορφών παράγεται από το νου. Η διπλή αυτή κατασκευή του ανθρώπου βρίσκεται σε αρμονία με τη διττή υπόσταση της φύσης.

Άλλο νους, άλλο εγκέφαλος λοιπόν για τον Αριστοτέλη. Όπως και άλλο ύλη, άλλο μορφή. Το σημαντικό εδώ είναι ότι η σύγχρονη φυσιολογία φαίνεται να το επιβεβαιώνει.

«Η άποψη ότι όλα τα νοητικά φαινόμενα μπορούν να αναχθούν σε μια επιχείρηση «αυτόματου τηλεφωνικού κέντρου»μέσα στον εγκέφαλο έχει αντιστραφεί. Οι άνδρες που αφιέρωσαν τη ζωή τους στη φυσιολογία και στη χειρουργική του εγκεφάλου, στρέφονται όλο και πιο πολύ προς την αντίθετη άποψη που θα μπορούσε να συνοψιστεί ο εγκέφαλος είναι εγκέφαλος, ο νους είναι νους , και δεν ξέρουμε πως γίνεται το δίδυμο». (Α Καίσλερ)

Τα μαθηματικά

Έτσι η επιστήμη τελικά είναι η κατανόηση των εμπειριών. Τι σημαίνει εδώ η λέξη κατανόηση; Σημαίνει τη διαδικασία εκείνη που κάνει τις εμπειρίες αναγνωρίσιμες και ίσως τελικά προβλέψιμες. Αυτό γίνεται με τα νοητά που συμπληρώνουν τις εμπειρίες, αυτά κατασκευάζονται από το νου και είναι οι «μορφές» των όντων. Όμως τη μορφή συμπληρώνει το πρότυπο, τα ανώτερα γένη η μορφή και το πρότυπο, δηλαδή ο οριστικός λόγος που λέει το τι ήν είναι, και τα ανώτερα γένη στα οποία ο λόγος αυτός μπορεί να αναχθεί π.χ μορφή του διαπασών είναι η σχέση του δύο προς ένα και γενικότερα ο αριθμός. Φυσικά 194 β.

Αυτό το πρότυπο της μορφής είναι τα μαθηματικά. Στα μαθηματικά μεταβαίνουμε με την «έννοια του αφαιρείν». Είναι συχνή η αναφορά που κάνει ο Αριστοτέλης στα μαθηματικά αντικείμενα αντιμετωπίζοντάς τα ως αφαιρέσεις (εξ’ αφαιρέσεως, εν αφαιρέσει, δι’ αφαιρέσεως) την οποία μέσα στα κείμενά του την εξηγεί πολλαπλώς. Στα “μετά τα Φυσικά Ζ11“ μιλάει για την αφαίρεση του υλικού στοιχείου ενός αντικειμένου στη σκέψη π.χ του χαλκού από τον χάλκινο κύκλο, αλλού μιλάει για την αφαίρεση των κατά συμβεβηκώς ιδιοτήτων. Έτσι νοητικά μπορεί κανείς να διαχωρίσει επιφάνειες, γραμμές και σημεία από τα φυσικά αντικείμενα που τα περιέχουν, και οι φυσικές έννοιες να μετατραπούν σε μαθηματικές έννοιες.

Ο μαθηματικός εξετάζει τα αντικείμενα που προέρχονται από αφαίρεση , διότι τα μελετά αφού πρώτα αφαιρέσει κάθε αισθητή ιδιότητα,… και αφήνει μόνο το ποσό και το συνεχές …και τα παθήματα αυτών ενόσω είναι ποσά και συνεχή. ”μετά τα Φυσικά 1061α, 29″

Ο Αριστοτέλης έθεσε ως αίτημα κάποια νοητική ικανότητα αφαίρεσης με την οποία τα (μαθηματικά) αντικείμενα δημιουργούνται, ή αλλιώς παράγονται ή συλλαμβάνονται, με τη θεώρηση των φυσικών αντικειμένων. Κατά μία έννοια είναι οι μορφές των φυσικών αντικειμένων…τα μαθηματικά αντικείμενα που παράγονται μέσω αφαίρεσης δεν υπάρχουν πριν από-ή ανεξάρτητα από τα φυσικά αντικείμενα από τα οποία έχουν αφαρεθεί,,..σημειώστε ότι η αριθμητική και η γεωμετρία επαληθεύονται κυριολεκτικά από μια τέτοια ερμηνεία, στην οποία η μόνη εκκρεμότητα είναι μια εξήγηση της αφαίρεσης.

Τελικά οι μαθηματικές έννοιες μιλούν για τη μορφή των όντων και οι φυσικές έννοιες για την ύλη τους.

Παράδειγμα .

Ένα ακίνητο σκοινί (θα το θεωρήσουμε ύλη) μπορεί να πάρει τη μορφή του κύματος (μορφή), αν ταλαντώσουμε το ένα άκρο του. Η μορφή του κύματος αποτυπώνεται στην εξίσωση (ανώτερα γένη)

με

Τ η τάση του σκοινιού, και ρ=m/L (μάζα ανά μονάδα μήκους)

Η εξίσωση (1) δεν δίνει απλώς το σχήμα του κύματος, αλλά έναν ειδικό τρόπο αλληλεπίδρασης του σκοινιού με το περιβάλλον, σαφώς διαφορετικό απ’ αυτόν που θα είχε το ακίνητο σκοινί, αλλά κι αν κινούνταν με διαφορετικό τρόπο. Η παράμετρος t που υπάρχει σ’ αυτήν εκφράζει το ‘ενεργεία’.

Εδώ υπάρχει το κύμα (μορφή) που είναι μια ‘διαταραχή που κινείται δια μέσου του ‘μέσου ‘, και το ίδιο το μέσο (για τη Φυσική είναι η ύλη).Το μέσο μπορεί να είναι το νερό ο αέρας το σκοινί και χαρακτηρίζεται απ’ τις φυσικές του ιδιότητες, πυκνότητα, θερμοκρασία, ελαστικότητα…αυτές οι ιδιότητες δεν χαρακτηρίζουν το κύμα (μορφή). Αυτά (τα κύματα) ξεχωρίζουν απ’ τις δικές τους ιδιότητες, πλάτος, μήκος κύματος, συχνότητα κλπ. Βλέπουμε ότι τα μαθηματικά του κύματος είναι οι ιδιότητες του κύματος, αφού έχουν αφαιρεθεί όλες οι ιδιότητες του μέσου.

Έργο των μαθηματικών είναι να μελετά τα παραπάνω θεωρώντας τα όχι ως ιδιότητες τω φυσικών αντικειμένων…μπορεί ο μαθηματικός να μελετά τις εν λόγω ιδιότητες σε απομόνωση από τη φυσική τους ύπαρξη, γιατί μπορεί η σκέψη να κάνει το διαχωρισμό…συνέπεια αυτού του διαχωρισμού στη σκέψη είναι αυτές οι ιδιότητες να πάψουν να υφίστανται τις αλλαγές που υφίστανται τα φυσικά αντικείμενα.” Φυσικά 193 β33”

Ας προεκτείνουμε αυτή την ερμηνεία των Αριστοτελικών μορφών

Τι θα πει μήκος κύματος χωρίς κύμα; Θα πει καθαρή μορφή, δηλαδή μαθηματική περιγραφή, το ένα άκρο για τον Αριστοτέλη, το άλλο άκρο είδαμε, η καθαρή ύλη. Δηλαδή τα όρια της κατανόησης του κόσμου είναι ο κόσμος των δυνατοτήτων της καθαρής ύλης και ο κόσμος των μαθηματικών (καθαρή μορφή).

Η φανερή σήμερα τάση των μαθηματικών για γενίκευση που συντελείται με συνεχή αφαίρεση (μια τάση που επιβεβαιώνει σήμερα τις απόψεις του Αριστοτέλη), είναι η τάση να προσεγγίσουμε το όριο της κατανόησής μας. Αντίστοιχα η πορεία της φυσικής με τη μελέτη του «πολύ μικρού», είναι η τάση μας να περιγράψουμε το άλλο όριο, αφού εκεί μας οδηγούν οι έρευνες.

Αν θεωρήσουμε (μέχρι νεωτέρας) τη θεωρία των συνόλων ως μια «θεωρία των πάντων» στα μαθηματικά, και την ενέργεια ως την πρώτη ύλη, τότε αυτά είναι τα όρια της κατανόησης του κόσμου μας σήμερα. Πράγματι η ολιστική θεώρηση της φύσης που παράγουν οι μορφές, φαίνεται στην αποτύπωσή τους στα μαθηματικά: στα μαθηματικά όλα είναι ένα: τα σύνολα.
-----------------------
[1] αυτή (η μορφή) θα είναι η τελική αιτία…Φυσικά199 α 33

Ανθολόγιο Αττικής Πεζογραφίας

ΠΛΑΤΩΝ, ΓΟΡΓΙΑΣ

ΠΛ Γοργ 491a–492c

Η ασυνέπεια του Καλλικλή στον ορισμό των "κρειττόνων" και"βελτιόνων" – Η φύση, κατά τον Καλλικλή, υπαγορεύει την ικανοποίηση κάθε επιθυμίας

Στο τρίτο μέρος του διαλόγου αυτού συζητούν ο Καλλικλής και ο Σωκράτης. Ο πρώτος επιχειρηματολόγησε υπέρ του φυσικού δικαίου, το οποίο ταύτισε με το "δίκαιο του ισχυροτέρου" (βλ. και ΠΛ Γοργ 482c–483c). Ο Σωκράτης, για να του απαντήσει, εκμεταλλεύτηκε το γεγονός ότι μιλώντας για τους ισχυρούς ο συνομιλητής του χρησιμοποίησε αδιακρίτως τις λέξεις κρείττονες και βελτίονες , πριν αναγκαστεί να δηλώσει ότι ως τέτοιους θεωρούσε τους φρονιμωτέρους. Ο φιλόσοφος, λοιπόν, υποστήριξε ότι ο γιατρός ή ο υποδηματοποιός ως φρονιμώτεροι από όσους δεν κατέχουν τις συγκεκριμένες γνώσεις θα έπρεπε να θεωρηθούν κρείττονες και βελτίονες, προκαλώντας την αντίδραση του συνομιλητή του.


[491a] ΚΑΛ. Νὴ τοὺς θεούς, ἀτεχνῶς γε ἀεὶ σκυτέας τε καὶ
κναφέας καὶ μαγείρους λέγων καὶ ἰατροὺς οὐδὲν παύῃ, ὡς
περὶ τούτων ἡμῖν ὄντα τὸν λόγον.

ΣΩ. Οὐκοῦν σὺ ἐρεῖς περὶ τίνων ὁ κρείττων τε καὶ
φρονιμώτερος πλέον ἔχων δικαίως πλεονεκτεῖ; ἢ οὔτε ἐμοῦ
ὑποβάλλοντος ἀνέξῃ οὔτ’ αὐτὸς ἐρεῖς;

ΚΑΛ. Ἀλλ’ ἔγωγε καὶ πάλαι λέγω. πρῶτον μὲν τοὺς
κρείττους οἵ εἰσιν οὐ σκυτοτόμους λέγω οὐδὲ μαγείρους, ἀλλ’
[491b] οἳ ἂν εἰς τὰ τῆς πόλεως πράγματα φρόνιμοι ὦσιν, ὅντινα ἂν
τρόπον εὖ οἰκοῖτο, καὶ μὴ μόνον φρόνιμοι, ἀλλὰ καὶ ἀνδρεῖοι,
ἱκανοὶ ὄντες ἃ ἂν νοήσωσιν ἐπιτελεῖν, καὶ μὴ ἀποκάμνωσι
διὰ μαλακίαν τῆς ψυχῆς.

ΣΩ. Ὁρᾷς, ὦ βέλτιστε Καλλίκλεις, ὡς οὐ ταὐτὰ σύ τ’
ἐμοῦ κατηγορεῖς καὶ ἐγὼ σοῦ; σὺ μὲν γὰρ ἐμὲ φῂς ἀεὶ
ταὐτὰ λέγειν, καὶ μέμφῃ μοι· ἐγὼ δὲ σοῦ τοὐναντίον, ὅτι
οὐδέποτε ταὐτὰ λέγεις περὶ τῶν αὐτῶν, ἀλλὰ τοτὲ μὲν τοὺς
[491c] βελτίους τε καὶ κρείττους τοὺς ἰσχυροτέρους ὡρίζου, αὖθις
δὲ τοὺς φρονιμωτέρους, νῦν δ’ αὖ ἕτερόν τι ἥκεις ἔχων·
ἀνδρειότεροί τινες ὑπὸ σοῦ λέγονται οἱ κρείττους καὶ οἱ
βελτίους. ἀλλ’, ὠγαθέ, εἰπὼν ἀπαλλάγηθι τίνας ποτὲ λέγεις
τοὺς βελτίους τε καὶ κρείττους καὶ εἰς ὅτι.

ΚΑΛ. Ἀλλ’ εἴρηκά γε ἔγωγε τοὺς φρονίμους εἰς
τὰ τῆς πόλεως πράγματα καὶ ἀνδρείους. τούτους γὰρ
[491d] προσήκει τῶν πόλεων ἄρχειν, καὶ τὸ δίκαιον τοῦτ’
ἐστίν, πλέον ἔχειν τούτους τῶν ἄλλων, τοὺς ἄρχοντας τῶν
ἀρχομένων.

ΣΩ. Τί δέ; αὑτῶν, ὦ ἑταῖρε, τί; ἦ τι ἄρχοντας ἢ ἀρχο-
μένους;

ΚΑΛ. Πῶς λέγεις;

ΣΩ. Ἕνα ἕκαστον λέγω αὐτὸν ἑαυτοῦ ἄρχοντα· ἢ τοῦτο
μὲν οὐδὲν δεῖ, αὐτὸν ἑαυτοῦ ἄρχειν, τῶν δὲ ἄλλων;

ΚΑΛ. Πῶς ἑαυτοῦ ἄρχοντα λέγεις;

ΣΩ. Οὐδὲν ποικίλον ἀλλ’ ὥσπερ οἱ πολλοί, σώφρονα
ὄντα καὶ ἐγκρατῆ αὐτὸν ἑαυτοῦ, τῶν ἡδονῶν καὶ ἐπιθυμιῶν
[491e] ἄρχοντα τῶν ἐν ἑαυτῷ.

ΚΑΛ. Ὡς ἡδὺς εἶ· τοὺς ἠλιθίους λέγεις τοὺς σώφρονας.

ΣΩ. Πῶς γὰρ [οὔ]; οὐδεὶς ὅστις οὐκ ἂν γνοίη ὅτι οὐ τοῦτο
λέγω.

ΚΑΛ. Πάνυ γε σφόδρα, ὦ Σώκρατες. ἐπεὶ πῶς ἂν
εὐδαίμων γένοιτο ἄνθρωπος δουλεύων ὁτῳοῦν; ἀλλὰ τοῦτ’
ἐστὶν τὸ κατὰ φύσιν καλὸν καὶ δίκαιον, ὃ ἐγώ σοι νῦν παρ-
ρησιαζόμενος λέγω, ὅτι δεῖ τὸν ὀρθῶς βιωσόμενον τὰς μὲν
ἐπιθυμίας τὰς ἑαυτοῦ ἐᾶν ὡς μεγίστας εἶναι καὶ μὴ κολάζειν,
[492a] ταύταις δὲ ὡς μεγίσταις οὔσαις ἱκανὸν εἶναι ὑπηρετεῖν δι’
ἀνδρείαν καὶ φρόνησιν, καὶ ἀποπιμπλάναι ὧν ἂν ἀεὶ ἡ ἐπι-
θυμία γίγνηται. ἀλλὰ τοῦτ’ οἶμαι τοῖς πολλοῖς οὐ δυνατόν·
ὅθεν ψέγουσιν τοὺς τοιούτους δι’ αἰσχύνην, ἀποκρυπτόμενοι
τὴν αὑτῶν ἀδυναμίαν, καὶ αἰσχρὸν δή φασιν εἶναι τὴν ἀκο-
λασίαν, ὅπερ ἐν τοῖς πρόσθεν ἐγὼ ἔλεγον, δουλούμενοι τοὺς
βελτίους τὴν φύσιν ἀνθρώπους, καὶ αὐτοὶ οὐ δυνάμενοι
ἐκπορίζεσθαι ταῖς ἡδοναῖς πλήρωσιν ἐπαινοῦσιν τὴν σωφρο-
[492b] σύνην καὶ τὴν δικαιοσύνην διὰ τὴν αὑτῶν ἀνανδρίαν. ἐπεὶ
ὅσοις ἐξ ἀρχῆς ὑπῆρξεν ἢ βασιλέων ὑέσιν εἶναι ἢ αὐτοὺς τῇ
φύσει ἱκανοὺς ἐκπορίσασθαι ἀρχήν τινα ἢ τυραννίδα ἢ δυνα-
στείαν, <τί ἂν> τῇ ἀληθείᾳ αἴσχιον καὶ κάκιον εἴη σωφρο-
σύνης καὶ δικαιοσύνης τούτοις τοῖς ἀνθρώποις, οἷς ἐξὸν
ἀπολαύειν τῶν ἀγαθῶν καὶ μηδενὸς ἐμποδὼν ὄντος, αὐτοὶ
ἑαυτοῖς δεσπότην ἐπαγάγοιντο τὸν τῶν πολλῶν ἀνθρώπων
νόμον τε καὶ λόγον καὶ ψόγον; ἢ πῶς οὐκ ἂν ἄθλιοι γεγονότες
[492c] εἶεν ὑπὸ τοῦ καλοῦ τοῦ τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς σωφροσύνης,
μηδὲν πλέον νέμοντες τοῖς φίλοις τοῖς αὑτῶν ἢ τοῖς ἐχθροῖς,
καὶ ταῦτα ἄρχοντες ἐν τῇ ἑαυτῶν πόλει; ἀλλὰ τῇ ἀληθείᾳ,
ὦ Σώκρατες, ἣν φῂς σὺ διώκειν, ὧδ’ ἔχει· τρυφὴ καὶ ἀκο-
λασία καὶ ἐλευθερία, ἐὰν ἐπικουρίαν ἔχῃ, τοῦτ’ ἐστὶν ἀρετή
τε καὶ εὐδαιμονία, τὰ δὲ ἄλλα ταῦτ’ ἐστὶν τὰ καλλωπίσματα,
τὰ παρὰ φύσιν συνθήματα ἀνθρώπων, φλυαρία καὶ οὐδενὸς
ἄξια.

***
ΚΑΛ. Ναι μα τους θεούς, διαρκώς έχεις να κάμης με υποδηματοποιούς και βαφείς και μαγείρους και ιατρούς και δεν παύεις να ομιλής περί αυτών, ως εάν η συζήτησις να γίνεται περί τούτων.

ΣΩ. Δεν θα μου είπης τέλος πάντων εις ποίον είδος πραγμάτων ο ισχυρότερος και νοημονέστερος έχει το δικαίωμα να έχη περισσότερα των άλλων; Μέχρι της στιγμής ούτε το λέγεις, ούτε δέχεσαι τας υποβολάς μου.

ΚΑΛ. Μα είναι πολλή ώρα που το λέγω. Και πρωτ' απ' όλα, όταν ομιλώ περί των ικανωτέρων, δεν εννοώ ούτε τους υποδηματοποιούς, ούτε τους μαγείρους, αλλ' εκείνους οι οποίοι είναι έμπειροι εις τα πολιτικά πράγματα, κατά ποίον τρόπον δύναται να διοίκηση καλώς η πολιτεία, και όχι μόνον έμπειροι, αλλά και ανδρείοι, ικανοί όντες όσα σκεφθούν και να τα εκτελούν και να μη αποκάμνουν διά δειλίαν ψυχής προ των δυσκολιών τον έργου.

ΣΩ. Βλέπεις, φίλτατέ μου Καλλικλή, ότι ούτε συ με κατηγορείς διά τα αυτά πράγματα, ούτε και εγώ σε; Διότι συ ισχυρίζεσαι ότι εγώ επαναλαμβάνω πάντοτε τα ίδια πράγματα και με κατακρίνεις διά τούτο· εγώ δε αντιθέτως οφείλω να είπω ότι συ ποτέ δεν λέγεις επί του αυτού αντικειμένου το ίδιον πράγμα, αλλά την μίαν φοράν λέγεις ότι οι καλύτεροι και οι ικανώτεροι είναι οι ισχυρότεροι, άλλην φοράν οι νοημονέστεροι και τώρα πάλιν έρχεσαι με άλλο νέον: μερικούς ανδρειοτέρους ονομάζεις ικανωτέρους και καλυτέρους. Μα, φίλε μου, για να τελειώνωμεν μια για πάντα, ποίοι τέλος πάντων δύνανται να είναι εκείνοι τους οποίους ονομάζεις «καλυτέρους» και «ικανωτέρους»;

ΚΑΛ. Σου το επαναλαμβάνω: οι έμπειροι εις την διακυβέρνησιν της πολιτείας και εν ταυτώ ανδρείοι. Διότι ούτοι αρμόζει να διοικούν τας πόλεις και τούτο είναι το δίκαιον, να έχουν ούτοι περισσότερα των άλλων, οι άρχοντες δηλ. των αρχομένων.

ΣΩ. Άρχουν ούτοι του εαυτού των, φίλε μου; ή πώς εννοείς άρχοντας και αρχόμενους;

ΚΑΛ. Πώς εννοείς;

ΣΩ. Εννοώ ο καθένας να άρχη ο ίδιος του εαυτού του (να εξουσιάζη τον εαυτόν του), ή τούτο κατά σέ δεν ενδιαφέρει και πολύ, αλλά μόνον να άρχη των άλλων (να εξουσιάζη τους άλλους);

ΚΑΛ. Πώς εννοείς να άρχη του εαυτού του;

ΣΩ. Τίποτε το απλούστερον, αλλά καθώς το εννοεί όλος ο κόσμος: εννοώ να είναι χρηστοήθης, εγκρατής και ικανός να κυριαρχή των εν εαυτώ ηδονών και επιθυμιών.

ΚΑΛ. Πόσον αστείος είσαι !… Τους ηλιθίους ονομάζεις σώφρονας.

ΣΩ. Έτσι αι!… Καθένας θα ημπορούσε να καταλάβη ότι καθόλου δεν εννοώ παρόμοιον πράγμα.

ΚΑΛ. Και πολύ φυσικά, φίλε μου Σωκράτη, διότι πώς είναι δυνατόν να είναι ευδαίμων ο άνθρωπος που θα ήτο δούλος εις οτιδήποτε. Αλλά τούτο είναι το κατά φύσιν καλόν και δίκαιον, το οποίον εγώ αμέσως θα σου εξηγήσω με παρρησίαν: Ο μέλλων να ζη ορθώς πρέπει να αφήνη ελευθέρας τας επιθυμίας του, όσον και αν είναι μεγάλαι, να τας αφήνη ελευθέρας και να μη τας περιορίζη· και την ιδίαν ανδρείαν και φρόνησιν να μεταχειρίζεται ίνα υποβοηθή αυτάς και να παρέχη εις αυτάς πάντοτε ικανοποίησιν εις παν ό,τι προστάττουν. Αλλά τούτο, νομίζω, δεν είναι δυνατόν εις τους πολλούς· και διά τούτο ψέγουν εκείνους οι οποίοι ζουν όπως εγώ λέγω (τους ανικάνους να ικανοποιούν τας επιθυμίας των), εξ εντροπής αποκρύπτοντες την ιδίαν αδυναμίαν των· διά τούτο διακηρύττουν ότι η ακολασία είναι αισχρόν πράγμα και, καθώς εγώ προηγουμένως έλεγον, επιζητούν να υποδουλώσουν τους καλυτέρους κατά την φύσιν ανθρώπους· και επειδή αυτοί οι ίδιοι δεν έχουν την δύναμιν να δώσουν ένα πλήρες ξεθύμασμα εις τα πάθη των, επαινούν την σωφροσύνην και την δικαιοσύνην εξ αιτίας της ανανδρίας των. Διότι πράγματι εις όσους εξ αρχής συνέπεσε να είναι ή βασιλόπαιδες ή αυτοί εκ φύσεως ήσαν ικανοί να αποκτήσουν εξουσίαν τινά ή τυραννίδα ή δυναστείαν, τι μά την αλήθειαν αισχρότερον ή χειρότερον θα ήτο διά τους ανθρώπους τούτους από την σωφροσυνην· ούτοι, ενώ είναι δυνατόν να απολαύουν των αγαθών, χωρίς κανείς να δύναται να τους εμποδίζη, θα ώφειλον μόνοι των να καταστούν δούλοι των νόμων και των λόγων και των ψόγων των πολλών ανθρώπων; Και δεν θα ήσαν πραγματικώς δυστυχείς, εάν υπετάσσοντο εις τούτον τον ψευδή νόμον της σωφροσύνης και της δικαιοσύνης και δεν ηδύναντο να ευεργετήσουν τους φίλους των εν συγκρίσει προς τους εχθρούς και μάλιστα, ενώ έχουν την εξουσίαν εις την πόλιν των; Αλλά κατά την αλήθειαν, Σωκράτη, την οποίαν συ λέγεις ότι επιδιώκεις, ιδού πώς έχει το ζήτημα: ηδυπάθεια, ακολασία και αχαλίνωτος ελευθερία, αν κανείς έχη τα προς τούτο μέσα, τούτο είναι αρετή και ευδαιμονία· όλα δε τα άλλα, αι παρά το φυσικόν δίκαιον συμβάσεις των ανθρώπων, είναι υποκρισίαι και φλυαρίαι, χωρίς καμίαν αξίαν.

Κυριακή 27 Αυγούστου 2023

O Σχηματισμός των λέξεων στην Αρχαία Ελληνική γλώσσα

2. -εινός


§ 317. Ως μετονοματικό επίθημα (π.χ. παιδ-νός 'παιδιάστικος' Όμ. από το παιδ-) το -νο- ενώθηκε με την απόληξη -εσ- των ουδέτερων θεμάτων σε s σχηματίζοντας το ιων.-αττ. -εινός (αιολ. -εννος):

ἀλγεινός 'οδυνηρός' (από τους τραγικούς και εξής) από το ἄλγος, και μάλλον σύμφωνα μ' αυτό ἐρατεινός 'χαριτωμένος, ποθητός' (Όμ.) = ἐρατός, και ὑγιεινός 'ιαματικός' (Πλάτωνας, Ξεν.) από το ὑγιής·

ἐλεεινός 'αξιολύπητος' (Όμ.) από το ὁ ἔλεος (αρχικά θέμα σε s, όπως αποδεικνύει το νηλεής 'άσπλαχνος' παρά το ομ. ἐλεῆσαι· μετά την κλασική εποχή και πάλι τὸ ἔλεος)·

ὀρεινός (κλασ.) από το ὄρος·

Το φαεινός 'φωτεινός' (Όμ., φαεννός στη λυρική ποίηση) από το φάος - φῶς συναιρέθηκε στα αττικά σε φᾱνός· έτσι αποκαταστάθηκε η σχέση φῶς -φανός, που είχε γίνει δυσδιάκριτη, εν μέρει χάρη στο αναλογικό φωτεινός (Ξεν.) από το φωτ-· ακόμη και το αντώνυμο 'σκοτεινός' ακολούθησε την αναλογία: το σκοτεινός εμφανίζεται στις αρχές της κλασικής εποχής ταυτόχρονα με το πέρασμα από το ὁ σκότος στο τὸ σκότος (κατά τὸ φῶς· πρβ. § 204).

Η Ελληνική Αρχαιότητα: Πόλεμος - Πολιτική - Πολιτισμός 4. Από τα Κούναξα στη Χαιρώνεια

4.1. Βαδίζοντας εναντίον του Πέρση βασιλιά


Το 401 περίπου 13.000 Έλληνες στρατιώτες, που έμειναν γνωστοί ως Μύριοι (δηλαδή 10.000), βάδισαν προς τη Βαβυλώνα, με σκοπό να ανατρέψουν τον μεγάλο Πέρση βασιλιά. Ο Αρταξέρξης Β' Μνήμων (404-359) είχε διαδεχθεί ομαλά τον πατέρα του Δαρείο Β' λίγο πριν από το τέλος του Πελοποννησιακού Πολέμου, αλλά σύντομα αμφισβητήθηκε από τον νεότερο αδελφό του Κύρο. Με σκοπό να υπερασπιστεί τον θρόνο του, συγκέντρωσε πολύ ισχυρό στράτευμα και περίμενε να αντιμετωπίσει τους εισβολείς κοντά στην πρωτεύουσά του. Ένα μικρό αλλά αξιόμαχο τμήμα των εχθρών του το αποτελούσαν Έλληνες, που υπηρετούσαν στον στρατό του Κύρου.

Έλληνες μισθοφόροι υπήρχαν διαθέσιμοι από πολύ παλιά. Όταν έμαθαν να πολεμούν βαριά οπλισμένοι στους σχηματισμούς της φάλαγγας, έγιναν περιζήτητοι. Στον Πελοποννησιακό Πόλεμο τόσο οι Αθηναίοι όσο και οι Σπαρτιάτες κατέφυγαν αρκετές φορές στη μίσθωση ανδρών για να καλύψουν τις ανάγκες τους. Το ίδιο έκαναν και οι εμπόλεμοι στη Σικελία. Επίσης, πολλοί Έλληνες στρατιώτες, ανάμεσά τους και Σπαρτιάτες, αναζητούσαν εργασία ως μισθοφόροι στην Περσική Αυτοκρατορία - με ή χωρίς τη συγκατάθεση της πόλης τους.

Οι Σπαρτιάτες και οι άλλοι Πελοποννήσιοι που υπηρετούσαν στον στρατό του Κύρου είχαν αρχηγό τον εξόριστο στρατηγό Κλέαρχο. Δραστήριος ήδη από την εποχή του Πελοποννησιακού Πολέμου, ο Κλέαρχος ανέλαβε να αντιμετωπίσει τους Θράκες που παρενοχλούσαν τους Έλληνες στον Ελλήσποντο. Διαφώνησε ωστόσο με τους Σπαρτιάτες εφόρους και, καταδικασμένος σε θάνατο στην πόλη του, άρχισε να πραγματοποιεί τα σχέδια του με χρήματα του Κύρου. Όταν ο Κύρος τον χρειάστηκε, άφησε τον πόλεμο με τους Θράκες και έσπευσε να συνδράμει τον χρηματοδότη του. Στον στρατό του Πέρση πρίγκιπα κατατάχθηκαν και πολλοί Έλληνες από τη Θεσσαλία, καθώς και από διάφορες άλλες περιοχές, ακόμη και από τις Συρακούσες. Όπως ο Κλέαρχος, αρκετοί από αυτούς εγκατέλειπαν τις πόλεις τους εξαιτίας εσωτερικών προβλημάτων.

Οι Σπαρτιάτες και οι άλλοι Έλληνες στον στρατό του Κύρου δεν διέθεταν, καθώς φαίνεται, χάρτη της Περσικής Αυτοκρατορίας - όπως αυτόν που είχε προσκομίσει στην Ελλάδα έναν αιώνα νωρίτερα ο Αρισταγόρας, όταν σχεδίαζε εκστρατεία εναντίον των Περσών. Ούτε φαντάστηκαν άλλωστε ότι θα τον χρειάζονταν. Εξάλλου, οι χάρτες της εποχής ήταν πολύ γενικοί και δεν παρείχαν συγκεκριμένες πληροφορίες. Όλα πήγαιναν καλά, έως ότου έφτασαν στην Ταρσό της Κιλικίας. Εκεί στύλωσαν τα πόδια. Άρχισαν να αντιλαμβάνονται ότι πραγματικός στόχος της εκστρατείας ήταν ο μεγάλος βασιλιάς, κάτι που επίσημα γνώριζαν μόνο οι στρατηγοί τους. Αλλά αυτός δεν ήταν ο κύριος λόγος που αρνήθηκαν να συνεχίσουν. Με εξασφαλισμένο τον μισθό τους, ήταν συνήθως πρόθυμοι να αναλάβουν κάθε δύσκολη αποστολή. Το πραγματικό τους πρόβλημα ήταν ότι από εκείνο το σημείο θα άρχιζαν να κατευθύνονται στα ενδότερα της αυτοκρατορίας. (Όπως είχε εξηγήσει στον Αρισταγόρα ο βασιλιάς Κλεομένης, οι Σπαρτιάτες αρνούνταν να αναλάβουν επιχειρήσεις σε περιοχές που απείχαν μήνες δρόμο από τη θάλασσα.) Ο Κλέαρχος άρχισε να πιέζει τους άνδρες του, και αυτοί δεν δίστασαν να τον λιθοβολήσουν. Χρειάστηκαν όλων των ειδών τα τεχνάσματα και κυρίως μια αύξηση μισθού κατά 50%, για να παραμείνουν στον στρατό του Κύρου.

Εξόριστος από την πόλη του, ο Κλέαρχος έδινε την εντύπωση ότι ενεργούσε με δική του πρωτοβουλία. Οι Σπαρτιάτες, ωστόσο, παρακολουθούσαν προσεκτικά την πορεία του και φαίνεται ότι την ενέκριναν. Όταν μάλιστα δέχτηκαν πρόσκληση του Κύρου για συμπαράσταση, επειδή και αυτός τους είχε συνδράμει στον αγώνα τους εναντίον των Αθηναίων, αυτοί έσπευσαν να ανταποκριθούν. Έτσι, τη στιγμή που οι Έλληνες μισθοφόροι συμφώνησαν να συνεχίσουν την πορεία τους, κατέφθασαν ενισχύσεις με πλοία και οπλίτες από την Πελοπόννησο. Οι Σπαρτιάτες είχαν κάθε λόγο να ελπίζουν ότι, με τον Κύρο βασιλιά, η Περσία θα ήταν μόνιμα φιλική προς την πόλη τους.

Ο Κύρος ο νεότερος, που είχε το όνομα του μεγάλου θεμελιωτή της Περσικής Αυτοκρατορίας, συναισθανόταν πλήρως την κατάσταση του. Ενώ ο ίδιος ήταν διοικητής μιας περιφέρειας, ο αδελφός του κυβερνούσε μιαν αυτοκρατορία. Δεν μπορούσε να τον συναγωνιστεί ούτε στα πλούτη ούτε σε ανθρώπινο δυναμικό. Παρ᾽ όλα αυτά, διέθετε τρία πλεονεκτήματα που τον έκαναν να αισιοδοξεί. Το πρώτο ήταν ότι με τους στρατηγούς που τον ακολουθούσαν, Έλληνες και Πέρσες, είχε δεσμούς φιλίας. Από καιρό οικοδομούσε μαζί τους προσωπικές σχέσεις και δεν χρειαζόταν να τους επιβληθεί αποκλειστικά με χρήματα ή απειλές. Το δεύτερο πλεονέκτημα ήταν ο αξιόμαχος μισθοφορικός στρατός των Ελλήνων. Όπως είχαν δείξει καθαρά οι μάχες στον Μαραθώνα, τις Θερμοπύλες και τις Πλαταιές, οι Έλληνες οπλίτες διέθεταν υπέρτερη τεχνική και απαράμιλλο θάρρος. Το τρίτο πλεονέκτημα ήταν ο αιφνιδιασμός. Η Περσική Αυτοκρατορία ήταν πανίσχυρη, αλλά οι μεγάλες αποστάσεις και ο κατακερματισμός των στρατιωτικών δυνάμεων την καθιστούσαν τρωτή σε περίπτωση γρήγορης προέλασης του εχθρού.

Ο Αρταξέρξης είχε επίσης πιστούς φίλους. Ένας από αυτούς, ο σατράπης Τισσαφέρνης, τον προειδοποίησε εγκαίρως για τις προετοιμασίες του Κύρου και τον προφύλαξε από τον αιφνιδιασμό. Πρόλαβε λοιπόν να συγκεντρώσει έναν εξαιρετικά μεγάλο στρατό, πολλαπλάσιο της στρατιωτικής δύναμης του αδελφού του. Του απέμενε έτσι να αντιμετωπίσει ένα μόνο πλεονέκτημα του Κύρου: τους Έλληνες μισθοφόρους.

Η μεγάλη μάχη δόθηκε αρκετά κοντά στη Βαβυλώνα, σε έναν τόπο που ονομαζόταν Κούναξα, όπου ο Ευφράτης και ο Τίγρης πλησιάζουν περισσότερο ο ένας τον άλλο. Όταν συναντήθηκαν με τους Έλληνες, οι δυνάμεις του βασιλιά δεν όρμησαν εναντίον τους μαζικά και με κραυγές, όπως συνήθιζαν. Γνώριζαν πλέον καλά ότι δεν επρόκειτο να τους τρομάξουν. Απεναντίας επιτέθηκαν πειθαρχημένα και συντεταγμένα, επιχειρώντας να αποδυναμώσουν τους Έλληνες οπλίτες με δρεπανηφόρα άρματα.

Οι Σπαρτιάτες και οι άλλοι Έλληνες, παρά τις νέες τακτικές που δοκίμαζαν οι Πέρσες, κατάφεραν για μία ακόμη φορά να νικήσουν τους εχθρούς τους. Όταν πλησίασαν αρκετά, όρμησαν με τις φάλαγγές τους, κραυγάζοντας και τρέχοντας. Αυτή την τακτική είχαν μάθει να ακολουθούν όταν πολεμούσαν με τους Πέρσες, για να αποφεύγουν τα βέλη των τοξοτών. Ίσως μάλιστα κατόρθωσαν να πανικοβάλουν τα άλογα των δρεπανηφόρων αρμάτων, χτυπώντας δυνατά τα δόρατα πάνω στις ασπίδες τους. Ύστερα από σύντομη μάχη, οι άνδρες του βασιλιά τράπηκαν σε φυγή. Θεωρώντας πλέον τη νίκη εξασφαλισμένη, ο Κύρος αναζήτησε τον αδελφό του στο κέντρο των εχθρικών δυνάμεων. Αν τον σκότωνε, η υπόθεση θα τελείωνε. Τον εντόπισε και κατάφερε να τον τραυματίσει, αλλά μέσα στην αναταραχή σκοτώθηκε ο ίδιος, και έτσι η υπόθεση τελείωσε όπως επιθυμούσε ο Αρταξέρξης.

Χωρίς να έχουν ηττηθεί στο πεδίο της μάχης, οι Έλληνες αναζήτησαν τον δρόμο της επιστροφής. Τότε θα πρέπει να κατανόησαν την αξία που έχουν οι χάρτες - έστω και οι πολύ γενικοί που κυκλοφορούσαν εκείνη την εποχή. Όταν μάλιστα ο Τισσαφέρνης συνέλαβε με δόλο όλους τους στρατηγούς τους, μαζί και τον Κλέαρχο, η διαφυγή μέσα από το περσικό έδαφος έγινε εφιαλτική. Ηγετικό ρόλο ανέλαβε ο Αθηναίος Ξενοφών, που γλίτωσε τη σφαγή επειδή ήταν χαμηλόβαθμος αξιωματικός. Ύστερα από μύριες ταλαιπωρίες, οι μισθοφόροι βρήκαν τον τρόπο να φτάσουν στον Εύξεινο Πόντο, στο ύψος της Τραπεζούντας. Μετρήθηκαν και διαπίστωσαν ότι είχαν επιβιώσει 8.600. Αυτό θεωρήθηκε θρίαμβος.

Ο Ξενοφών έζησε το φιλόδοξο εγχείρημα του Κύρου και τη μακρά πορεία ανάμεσα σε εχθρικούς λαούς ως μια συγκλονιστική περιπέτεια. Γεννημένος στο ξεκίνημα του Πελοποννησιακού Πολέμου, συμμετείχε στη δραματική του κατάληξη ως ώριμος άνδρας. Η καταγωγή του και η μαθητεία του στον Σωκράτη δεν τον έκαναν φιλικό προς τη δημοκρατία. Αλλά και οι ακρότητες της τυραννίας των Τριάκοντα, που είχαν επιβάλει οι Σπαρτιάτες νικητές, τον αποξένωσαν επίσης από τους πλέον συντηρητικούς κύκλους της Αθήνας. Η συμμετοχή του στον μισθοφορικό στρατό του Κύρου πρόσφερε λύση σε ένα προσωπικό αδιέξοδο. Με τη μόρφωση που διέθετε πάντως δεν ήταν ένας απλός στρατιώτης, ικανοποιημένος να λαμβάνει τον μισθό του και να επιβιώνει στις μάχες. Παρατηρούσε όσα συνέβαιναν γύρω του περισσότερο με τα μάτια ενός στοχαστή παρά ενός πολεμιστή. Καθώς η περιπλάνηση των Μυρίων ολοκληρωνόταν, εντάχθηκε μαζί με πολλούς άλλους στον σπαρτιατικό στρατό, που συνέχιζε τον αγώνα για την προστασία των ελληνικών πόλεων στη Μικρά Ασία. Όταν την ηγεσία του στρατού αυτού ανέλαβε ο Σπαρτιάτης βασιλιάς Αγησίλαος Β' (περ. 400-359), ο Ξενοφών βρήκε στο πρόσωπό του έναν πραγματικό φίλο.

Ο Ξενοφών επέστρεψε στην Ελλάδα το 394 και συνέχισε να πολεμά στον στρατό των Σπαρτιατών, ακόμη και όταν στο αντίπαλο στρατόπεδο βρέθηκαν μεταξύ άλλων οι Αθηναίοι. Τα επόμενα 23 χρόνια αναγκάστηκε να παραμείνει εξόριστος και να ζήσει, με την άδεια των Σπαρτιατών, στον Σκιλλούντα, πολύ κοντά στην Ολυμπία. Προς το τέλος της πολυτάραχης ζωής του ασχολήθηκε συστηματικά με το συγγραφικό έργο, πειραματιζόμενος με νέα γραμματειακά είδη. Μεταξύ άλλων τον απασχόλησε και η ιστορία. Μία από τις εργασίες που ανέλαβε ήταν να συνεχίσει το έργο του Θουκυδίδη, που είχε πεθάνει πριν ολοκληρώσει την αφήγηση του Πελοποννησιακού Πολέμου. Η συνέχεια αυτή πήρε τον χαρακτηριστικό τίτλο Ἑλληνικά. Σε ένα άλλο σύγγραμμα εξιστόρησε την Ανάβαση του Κύρου προς τη Βαβυλώνα και την Κάθοδο των Μυρίων προς τη θάλασσα.

Η επιλογή του συγκεκριμένου θέματος ήταν προφανής για έναν άνδρα που διέθετε την παιδεία του Ξενοφώντα και θαύμαζε τον Θουκυδίδη. Ο Ξενοφών ωστόσο δεν ήταν ο πρώτος που σκέφτηκε να αφηγηθεί τα δραματικά εκείνα γεγονότα. Πριν από αυτόν τα είχε καταγράψει ένας άλλος Έλληνας, που υπηρετούσε τον Αρταξέρξη. Ονομαζόταν Κτησίας και καταγόταν από την Κνίδο.

Ο Κτησίας βρέθηκε στην αυλή του Αρταξέρξη, στην αρχή ως αιχμάλωτος και στη συνέχεια ως ευνοούμενος και προσωπικός του γιατρός. Σπουδασμένος καθώς ήταν στην περίφημη σχολή της πατρίδας του, μπόρεσε να προσφέρει υπηρεσίες και στη μητέρα του βασιλιά, από το στόμα της οποίας συγκέντρωσε άφθονες πληροφορίες για τις αυλικές δολοπλοκίες και τον παρασκηνιακό ρόλο των ισχυρών γυναικών στην Περσία. Η τύχη ενός παλαιότερου γιατρού από την ανταγωνιστική σχολή της Κω, που βρέθηκε και αυτός στη βασιλική αυλή, τον έκανε ιδιαίτερα προσεκτικό. (Ο γιατρός από την Κω βασανίστηκε για δύο μήνες και θάφτηκε ζωντανός, επειδή εκμεταλλεύτηκε τη θέση του για να συνάψει ερωτικό δεσμό με τη θυγατέρα του Ξέρξη - κάτι που, έτσι κι αλλιώς, απαγόρευε αυστηρά ο ιπποκρατικός όρκος.)

Έχοντας χειριστεί διάφορες υποθέσεις ως έμπιστος του Αρταξέρξη, ο Κτησίας επέστρεψε στην πατρίδα του ύστερα από 17 χρόνια. Εκεί φαίνεται ότι ασχολήθηκε με το συγγραφικό έργο. Εκτός των άλλων, ισχυρίστηκε ότι είχε πρόσβαση στα περσικά αρχεία, όπου καταγράφονταν τα πεπραγμένα της αυτοκρατορίας. Από το έργο του σώζονται μια περίληψη και αρκετά αποσπάσματα. Ακόμη και έτσι, ωστόσο, πρόκειται για μία από τις σπάνιες περιπτώσεις στην αρχαία ιστορία που μας παρέχεται η δυνατότητα να διασταυρώσουμε πληροφορίες από αυτόπτες μάρτυρες δύο αντίπαλων στρατοπέδων. Η ίδια η ονομασία του τόπου όπου δόθηκε η μεγάλη μάχη, Κούναξα, παραδίδεται μόνο από τον Κτησία· αλλά και για τον τραυματισμό του βασιλιά, ο ίδιος ο Ξενοφών παραπέμπει σε αυτόν, που ανέλαβε άλλωστε και τη σχετική θεραπεία. Για το τέλος του Κλέαρχου, που θανατώθηκε με τους άλλους Έλληνες στρατηγούς, παρέχεται μια πολύ χαρακτηριστική πληροφορία. Πριν εκτελεστεί, ο Σπαρτιάτης στρατηγός ζήτησε από τον Κτησία, που του συμπαραστεκόταν με τη μεσολάβηση της βασιλομήτορος, ένα χτένι. Όπως όλοι οι γενναίοι Σπαρτιάτες πολεμιστές, ήθελε και αυτός να πεθάνει καλλωπισμένος.

Το 396 ο Αγησίλαος ανέλαβε αγώνα για την ανεξαρτησία των Ελλήνων στη Μικρά Ασία. Η επιτυχία των Μυρίων έδινε την εντύπωση ότι οι Πέρσες μπορούσαν να νικηθούν ακόμη και μέσα στην αυτοκρατορία τους. Πριν ξεκινήσει, ο Σπαρτιάτης βασιλιάς πέρασε από την Αυλίδα όπου έκανε θυσίες - όπως ο Αγαμέμνων όταν αναχωρούσε για την Τροία. Ήθελε να δώσει στην επιχείρηση που ανέλαβε πανελλήνιο χαρακτήρα. Βρήκε όμως αντίθετους τους άρχοντες των Βοιωτών, που οργίστηκαν μαζί του τόσο, ώστε πέταξαν τα σφάγια από τον βωμό. Για τις θυσίες στον συγκεκριμένο τόπο οι Βοιωτοί είχαν τον δικό τους μάντη. Περισσότερο όμως ήθελαν να δείξουν ότι δεν συναινούσαν σε έναν γενικό πόλεμο εναντίον των Περσών.

Οι αντιδράσεις αυτές δεν πτόησαν τον Αγησίλαο, που σημείωσε αρκετές επιτυχίες στη Μικρά Ασία. Στάθηκε άλλωστε τυχερός, όταν ο Αρταξέρξης θεώρησε υπεύθυνο τον Τισσαφέρνη για τις ήττες των Περσών και τον θανάτωσε. Με τον σατράπη Φαρνάβαζο, που ανέλαβε να διαχειριστεί τις υποθέσεις των Ελλήνων, ο Αγησίλαος είχε κάποια περιθώρια συνεργασίας. Σύντομα όμως αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τελείως τη Μικρά Ασία.

Για να αντιμετωπίσει τη Σπάρτη, που γινόταν διαρκώς απειλητικότερη, ο Αρταξέρξης αποφάσισε να ενισχύσει τους εχθρούς της. Ανέθεσε έτσι στον Φαρνάβαζο να συνεργαστεί με τον βασιλιά της Κύπρου Ευαγόρα και με τον Αθηναίο στρατηγό Κόνωνα, που είχε γλιτώσει από την ήττα στους Αιγός Ποταμούς και ζούσε εξόριστος. Το 394 η συμμαχία αυτή πέτυχε μεγάλη νίκη εναντίον των Σπαρτιατών σε ναυμαχία έξω από την Κνίδο. Επιπλέον, ο Πέρσης βασιλιάς έστειλε άφθονα χρήματα στη Θήβα, με την οποία διατηρούσε δεσμούς, στην Κόρινθο, το Άργος και την Αθήνα. Είχε πληροφορίες ότι όλες αυτές οι πόλεις αναζητούσαν ήδη τρόπους να μειώσουν τη δύναμη της Σπάρτης. Πολλοί Έλληνες ήταν άλλωστε έτοιμοι να συμπράξουν ακόμη και χωρίς περσικά χρήματα. Αντί για την αναμενόμενη ελευθερία από την τυραννία της Αθήνας, είδαν τον νικητή στρατηγό Λύσανδρο να εγκαθιδρύει στις πόλεις τους δεκαρχίας, που υπηρετούσαν τα συμφέροντα της Σπάρτης και σκληρών επιχώριων ολιγαρχιών.

Ο Αγησίλαος αναγκάστηκε να επιστρέψει στην Ελλάδα με μεγάλη σπουδή. Στον Βοιωτικό Πόλεμο που ξέσπασε σκοτώθηκε ο Λύσανδρος, και η Σπάρτη τού ανέθεσε τη γενική αρχηγία. Καθώς έφτανε η είδηση της ναυτικής ήττας στην Κνίδο, ο Αγησίλαος κατατρόπωνε στην Κορώνεια τους Βοιωτούς, πλάι στους οποίους πολεμούσαν Αθηναίοι, Αργείοι, Κορίνθιοι και άλλοι εχθροί της Σπάρτης. Παρά την ήττα της, η νέα αυτή συμμαχία δεν ήταν πρόθυμη να παραιτηθεί από τον αγώνα. Στην Κόρινθο, μάλιστα, μια επανάσταση των δημοκρατικών επιβεβαίωνε την εχθρότητα της πόλης προς τη Σπάρτη, με την οποία είχε συμπαραταχθεί για πολλά χρόνια. Όπως συνέβαινε συχνά, η εξωτερική πολιτική μιας πόλης ήταν σε άμεση συνάρτηση με τις εσωτερικές εξελίξεις. Ο πόλεμος, που συνεχίστηκε για οκτώ ακόμη χρόνια, ονομάστηκε Κορινθιακός, επειδή στο επίκεντρο βρέθηκε η Κόρινθος.

Η Αθήνα άρχισε πάλι να ασκεί ανεξάρτητη πολιτική. Δέχτηκε πίσω τον Κόνωνα με σαράντα πλοία που ο Φαρνάβαζος έστειλε ως δώρο και, με περσικά χρήματα, ξανάχτισε τα Μακρά Τείχη. Ακόμη και μέσα στην Πελοπόννησο σημείωνε επιτυχίες. Ο στρατηγός της Ιφικράτης διακρίθηκε όχι με τους οπλίτες αλλά με ευέλικτα, ελαφρά οπλισμένα σώματα πελταστών, που έκαναν επιθέσεις με ακόντια και υποχωρούσαν γοργά.

Οι Σπαρτιάτες παρακολουθούσαν με εξίσου μεγάλο ενδιαφέρον τις εξελίξεις στη Δύση. Ο Πελοποννησιακός Πόλεμος τους είχε διδάξει ότι η Σικελία, και ιδιαιτέρως οι Συρακούσες, μπορούσαν να παίξουν καθοριστικό ρόλο στα ελληνικά πράγματα. Στάθηκαν έτσι σταθερά στο πλευρό του τυράννου Διονυσίου, όχι μόνο όταν το απαιτούσε ο πόλεμος με τους Καρχηδόνιους, αλλά και όταν κινδύνευε η θέση του από τα συνεχή δημοκρατικά κινήματα μέσα στην πόλη του.

Ο Διονύσιος ήξερε ότι ο πόλεμος με την Καρχηδόνα θα συνεχιζόταν σφοδρότερος και άρχισε να οικοδομεί οχυρά τείχη, να ναυπηγεί ισχυρό στόλο και να κατασκευάζει όπλα. Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης, που συγκέντρωσε τις πληροφορίες, ισχυρίζεται ότι μόνο στην πρώτη φάση των προετοιμασιών ναυπηγήθηκαν 200 νέα πλοία και κατασκευάστηκαν 140.000 ασπίδες, άλλα τόσα εγχειρίδια και ισάριθμες περικεφαλαίες. Επίσης χαλκεύτηκαν περισσότεροι από 14.000 θώρακες διαφόρων ειδών, κατάλληλοι για τους ιππείς. Μολονότι τύραννος, πριν κηρύξει τον πόλεμο ο Διονύσιος συγκάλεσε την Εκκλησία του Δήμου και ζήτησε τη συναίνεση των πολιτών. Αλλά η πρακτική αυτή εγκαταλείφθηκε, διότι οι πολίτες βρήκαν την ευκαιρία να εκδηλώσουν την αντίθεσή τους στην τυραννία του, ακόμη και σε συνθήκες πολέμου.

Ένα από τα μέτρα που αναγκάστηκε να λάβει συχνά ο Διονύσιος για τις ανάγκες του πολέμου ήταν η απελευθέρωση δούλων. Οι Έλληνες κατέφευγαν στη λύση αυτή μόνο σε ακραίες περιπτώσεις, παίρνοντας πάντα όλες τις απαραίτητες προφυλάξεις. Ο Διονύσιος υπήρξε τολμηρότερος, διότι, σε μία τουλάχιστον περίπτωση, απέδωσε στους δούλους όχι μόνο την ελευθερία τους αλλά και δικαιώματα πολίτη, καθιστώντας τους νεοπολίτας. Ενδέχεται να επρόκειτο για άνδρες που προέρχονταν όχι από αγορά ή αιχμαλωσία αλλά από τους κατακτημένους πληθυσμούς της περιοχής. Σε άλλες περιπτώσεις υποσχόταν ελευθερία σε οικιακούς δούλους, αλλά όταν δεν υπήρχε πλέον ανάγκη αθετούσε την υπόσχεσή του. Ο πόλεμος απαιτούσε, άλλωστε, διαρκώς μεγάλο αριθμό Ελλήνων και ξένων μισθοφόρων, στους οποίους περιλαμβάνονταν και Λακεδαιμόνιοι.

Κύριοι αντίπαλοι του Διονυσίου ήταν οι Καρχηδόνιοι, με τους οποίους αναμετρήθηκε, με μικρά διαλείμματα, για σχεδόν σαράντα χρόνια, έως τον θάνατό του το 367. Συμμαχώντας συχνά με τους Καρχηδόνιους, εναντίον του Διονυσίου πολέμησαν οι αυτόχθονες πληθυσμοί της Σικελίας, που αγωνίζονταν να απελευθερώσουν τη γη των προγόνων τους. Με παρόμοια αισθήματα τον πολέμησαν, όταν χρειάστηκε, οι μη ελληνικοί πληθυσμοί της Κάτω Ιταλίας. Για να αντιμετωπίσει τους εχθρούς αυτούς, ο Διονύσιος θεώρησε ότι έπρεπε να γίνει κύριος όχι μόνο ολόκληρης της Σικελίας αλλά και των ελληνικών πόλεων στην Ιταλία. Στράφηκε ακόμη και προς την Αδριατική, διευρύνοντας τους ορίζοντες των επιχειρήσεών του. Επειδή πολλοί Έλληνες του αντιστάθηκαν, συμμαχώντας ακόμη και με τους Καρχηδόνιους, πολέμησε και εναντίον τους με όλες του τις δυνάμεις. Καθώς οι νίκες εναλλάσσονταν με ήττες, στα πεδία των μαχών σκοτώνονταν διαρκώς χιλιάδες στρατιώτες και στις θάλασσες χάνονταν δεκάδες πλοία με τους άνδρες τους. Σε μία μόνο μάχη μπορούσαν να μετρηθούν περισσότεροι από 10.000 νεκροί. Στις συχνές πολιορκίες αφανίζονταν ολόκληρες πόλεις και πλήθος άμαχοι εξανδραποδίζονταν.

Μέσα σε όλα αυτά ο Διονύσιος έβρισκε τον χρόνο να εκδηλώνει το ενδιαφέρον του για τις τέχνες και τα γράμματα. Στους Ολυμπιακούς Αγώνες έστελνε να διαγωνιστούν τέθριππα άρματα και ραψωδοί. Όταν όμως απαγγέλθηκαν στίχοι που είχε συνθέσει ο ίδιος, μόλις παρήλθε η καλή εντύπωση της ευφωνίας των ραψωδών, η αποδοκιμασία ήταν έντονη και οι αντιδράσεις χλευαστικές.

Ο πόλεμος υπήρξε ενδημικός στον ελληνικό κόσμο. Η ειρήνη και η ανακωχή δεν ήταν παρά διαλείμματα ανάμεσα σε βίαιες αναμετρήσεις. Αλλά η περίοδος μετά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο είχε νέα χαρακτηριστικά. Οι συμμαχίες ήταν ασταθείς και μπορούσαν να διαλυθούν κάθε στιγμή. Οι συχνές μεταστροφές των Περσών ανέτρεπαν άλλωστε κάθε σχεδιασμό. Οι πολεμικές συγκρούσεις έπαιρναν έτσι διαρκώς διαφορετικές μορφές. Η φάλαγγα των οπλιτών έπαψε να είναι η αδιαφιλονίκητη επιλογή των εμπολέμων. Όλοι άρχισαν να αντιλαμβάνονται τη σημασία του ιππικού για γρήγορη επέμβαση και καταδίωξη του εχθρού. Προστατευμένοι από το ιππικό και τους οπλίτες, οι πελταστές παρενοχλούσαν τους αντιπάλους τους με την ευελιξία τους και μπορούσαν να κρίνουν ακόμη και την έκβαση μιας μάχης. Την τεχνική των πελταστών ανέπτυξε ο Αθηναίος στρατηγός Ιφικράτης, εξοπλίζοντας ορισμένους πολεμιστές με μικρότερες ασπίδες αλλά δόρατα μακρύτερα από τα συνηθισμένα και ξίφη με διπλάσιο μήκος. Ακόμη και τα υποδήματα των πελταστών ήταν ελαφρά, επιτρέποντάς τους να τρέχουν γρήγορα.

Στη θάλασσα οι επινοήσεις νέων τεχνικών ήταν διαρκείς. Τα πλοία έπρεπε να κατασκευάζονται γρήγορα και να γίνονται ταχύτερα. Για πρώτη φορά έκαναν την εμφάνισή τους, μαζί με τις τριήρεις, τετρήρεις και πεντήρεις, πλοία με τέσσερις και πέντε σειρές κουπιών. Σημαντικές ναυτικές επιχειρήσεις αναλαμβάνονταν και τη νύχτα, με το φως της σελήνης. Μεγάλη ανάγκη υπήρχε επίσης για την εξέλιξη των πολιορκητικών μηχανών, καθώς οι συνήθεις πολιορκίες ήταν χρονοβόρες και συχνά αναποτελεσματικές. Υψώθηκαν έτσι εξαώροφοι τροχοφόροι πύργοι και επινοήθηκαν ὀξυβελεῖς, ένα είδος καταπέλτη.

Οι ιδιαίτερες απαιτήσεις του πολέμου υποχρέωναν τις πόλεις να καταφεύγουν όλο και συχνότερα στην άσκηση μυστικής διπλωματίας και στην ανεπίσημη αποστολή στρατιωτών. Για πολλές επιχειρήσεις οι ιστορικοί που έζησαν τα γεγονότα δεν ήξεραν να πουν αν αναλαμβάνονταν με εντολή των πόλεων ή με πρωτοβουλία εξορισμένων και αυτοεξόριστων στρατηγών. Η Σπάρτη διατηρούσε φρουρές και άνδρες σε διάφορες απόμακρες περιοχές, χωρίς αυτό να είναι γενικότερα γνωστό. Ακόμη και στην αποκατεστημένη αθηναϊκή δημοκρατία λέγεται ότι η Βουλή, σε ακραίες περιπτώσεις, μπορούσε να λάβει στρατιωτικές πρωτοβουλίες χωρίς επίσημη έγκριση από την Εκκλησία του Δήμου.

Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό της περιόδου ήταν η διαρκής εμπλοκή ολόκληρης της ανατολικής Μεσογείου. Ο Θουκυδίδης το είχε ήδη αντιληφθεί αυτό καθαρά πριν από την έναρξη του Πελοποννησιακού Πολέμου. Στη σύγκρουση εκείνη όλοι οι Έλληνες, αλλά και ένα μέρος των βαρβάρων, ήταν υποχρεωμένοι να πάρουν θέση. Μετά το τέλος του πολέμου, οι πάντες διαπίστωναν ότι ήταν υποχρεωμένοι να παίρνουν διαρκώς θέση: από τον Εύξεινο Πόντο έως την Καρχηδόνα και από τη Χαλκιδική έως την Κύπρο και την Αίγυπτο. Στην πρώτη γραμμή βρίσκονταν, βεβαίως, τα μικρασιατικά παράλια, οι μεγάλες πόλεις της ηπειρωτικής Ελλάδας και η Σικελία.

Στις συνθήκες αυτές πολλοί αντιλαμβάνονταν την ανάγκη οικοδόμησης μόνιμων συνασπισμών και, αν ήταν εφικτό, συνένωσης πόλεων ή ολόκληρων περιοχών. Έως εκείνη την εποχή μόνο η Σπάρτη είχε διατηρήσει μια σταθερά ηγεμονική θέση σε μεγάλο μέρος της Πελοποννήσου, και η Αθήνα, πριν από την ήττα της στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, μια σταθερά ηγεμονική θέση σε μεγάλο μέρος του Αιγαίου. Μετά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο ο Διονύσιος προσπάθησε επίμονα να καταστεί άρχοντας ολόκληρης της Σικελίας και να επεκτείνει την κυριαρχία του στην Κάτω Ιταλία και την Αδριατική. Ο Ευαγόρας κατάφερε να επικρατήσει σε ολόκληρη την Κύπρο. Ο Λυκόφρων ο Φεραίος και ύστερα από αυτόν ο Ιάσων επιχείρησαν να ενώσουν τη Θεσσαλία. Ο Ιάσων μάλιστα είχε τη φιλοδοξία να ηγεμονεύσει σε όλη την Ελλάδα, αλλά δολοφονήθηκε πριν το επιχειρήσει. Στη Βοιωτία, όπου υπήρχε από παλιά μια ομοσπονδία, οι Θηβαίοι επέμεναν να δημιουργηθεί ένας ενιαίος πολιτικός σχηματισμός. Το Άργος έκανε μια προσπάθεια να συνενωθεί με την Κόρινθο. Οι Αθηναίοι, από την πλευρά τους, αγωνίζονταν να οικοδομήσουν και πάλι την παλαιά τους συμμαχία. Λίγο αργότερα, ο Λυκομήδης από τη Μαντινεία προχώρησε σε σοβαρές ενέργειες για την πολιτική ενοποίηση της Αρκαδίας.

Η Σπάρτη, που δυσκολευόταν να διατηρήσει την παλαιά της συμμαχία, βρέθηκε για μια ακόμη φορά πιεσμένη. Είχε υπερβεί τα περιθώρια συνεχούς παρουσίας στα εναλλασσόμενα θέατρα του πολέμου. Το βάρος που αναγκάστηκε να ρίξει στο ναυτικό και η εξάρτησή της από στρατηγούς που δεν ήταν βασιλείς ανέτρεπαν τις βάσεις του πολιτεύματός της. Οι μεγάλες απώλειες σε ανθρώπινο δυναμικό από τους μακροχρόνιους πολέμους ήταν σχεδόν αδύνατο να καλυφθούν, εφόσον το πολίτευμά της απέτρεπε την ανάδειξη νέων πολιτών από τις τάξεις των ειλώτων και των περιοίκων. Απεναντίας, ακόμη και πολίτες έχαναν τα πλήρη τους δικαιώματα, είτε επειδή δεν ήταν ανδρείοι στη μάχη (τρέσαντες) είτε επειδή δεν διέθεταν πλέον την απαραίτητη περιουσία. Μέσα στην ίδια την πόλη εξυφαίνονταν συνωμοσίες. Στις ανακρίσεις που διενεργήθηκαν όταν εκδηλώθηκαν ύποπτες κινήσεις, οι έφοροι πληροφορήθηκαν αυτό που έτσι κι αλλιώς γνώριζαν: οι είλωτες και οι απελευθερωμένοι είλωτες θα τους έτρωγαν ευχαρίστως ζωντανούς, αν τους δινόταν η ευκαιρία. Εκείνο που ίσως δεν γνώριζαν ή δεν ήθελαν να πιστέψουν ήταν ότι τα ίδια αισθήματα έτρεφαν πλέον και οι περίοικοι - ή πάντως πολλοί από αυτούς. Αλλά και μέσα στο σώμα των πολιτών κυκλοφορούσαν ανατρεπτικές ιδέες. Για τον ίδιο τον Λύσανδρο λεγόταν ότι σχεδίαζε τη ριζική αλλαγή του πολιτεύματος. Εάν το επιτύγχανε, το αξίωμα του βασιλιά δεν θα ήταν πλέον προνόμιο των δύο βασιλικών οίκων. Ακόμη και για την κυριαρχία της Σπάρτης στη Λακωνία ακούγονταν για πρώτη φορά αντιρρήσεις. Η ανάγκη να στραφεί και πάλι η πόλη στον Πέρση βασιλιά ήταν πιεστική.

Ο Αρταξέρξης δεν είχε αντίρρηση να βοηθήσει τους Σπαρτιάτες. Η πείρα τού είχε διδάξει, ωστόσο, ότι δεν αρκούσε να ενισχύει εναλλακτικά τους Έλληνες για να τους καθιστά ακίνδυνους. Έπρεπε να θέσει τρεις πολύ συγκεκριμένους όρους. Πρώτον, να του αναγνωριστεί η κυριαρχία στις ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας, από όπου άλλωστε είχαν ξεκινήσει οι ελληνοπερσικές διαφορές. Δεύτερον, οι υπόλοιπες ελληνικές πόλεις να παραμείνουν αυτόνομες, χωρίς να συνάπτουν μεταξύ τους συμμαχίες, είτε μόνιμες είτε ευκαιριακές. Και τρίτον, να αποδεχθούν τη συμφωνία όχι μόνο οι Σπαρτιάτες, αλλά και οι άλλοι Έλληνες. Οι Σπαρτιάτες ανέλαβαν να πείσουν και τους υπόλοιπους, όπου χρειαζόταν με τη βία - λαμβάνοντας βεβαίως για τον σκοπό αυτό περσικά χρήματα. Στην προσπάθειά τους βρήκαν αρωγό και τον Διονύσιο των Συρακουσών, που τους ανταπέδιδε την υποχρέωση.

Το 386 αντιπρόσωποι από τις σημαντικότερες ελληνικές πόλεις συναντήθηκαν με τον εκπρόσωπο του Πέρση βασιλιά στις Σάρδεις και ορκίστηκαν να τηρούν τους όρους της ειρήνης που τους επιβλήθηκε. Η συμφωνία αυτή έμεινε γνωστή ως Ειρήνη του Βασιλιά ή του Ανταλκίδα, από το όνομα του Σπαρτιάτη που διεκπεραίωσε με επιτυχία τις διαπραγματεύσεις. Έτσι κι αλλιώς, οι Σπαρτιάτες, που υποχρέωσαν τους πάντες να συμφωνήσουν, ανέλαβαν επισήμως και την «προστασία» της ειρήνης.

Η Θεωρία της Αυθυπαρξιακής Αρμονίας

Εισαγωγή

Η Θεωρία της Αυτο-Υπαρξιακής Αρμονίας θέτει ότι η επιδίωξη του «Αληθινού Εαυτού» είναι ένα εγγενές ταξίδι ενδοσκόπησης, αυτοαποδοχής και αρμονίας. Είναι η ιδέα ότι είμαστε ήδη ο «Αληθινός Εαυτός» μας και το ταξίδι της ανακάλυψης δεν είναι να βρούμε κάτι νέο, αλλά να συνειδητοποιήσουμε και να αποδεχθούμε αυτό που πάντα υπήρχε.

Τα τρία δόγματα

Σταθερό Είναι

Το πρώτο δόγμα της Αυτο-Υπαρξιακής Αρμονίας αναγνωρίζει την έννοια του «Σταθερού Είναι». Ο Αληθινός Εαυτός δεν είναι κάτι που πρέπει να ανακαλυφθεί ή να βρεθεί. είναι μια πανταχού παρούσα ύπαρξη που είναι εγγενώς μέρος μας. Δεν εξελισσόμαστε στον Αληθινό μας Εαυτό. το αποκαλύπτουμε. Είναι μια διαδικασία απόρριψης στρωμάτων κοινωνικής προετοιμασίας, προσδοκιών και περιορισμών που επιβάλλονται από τον εαυτό τους για να αποκαλυφθεί ο πυρήνας που ήταν πάντα.

Το ταξίδι προς τα μέσα

Η δεύτερη αρχή υπογραμμίζει τη σημασία της ενδοσκόπησης. Το ταξίδι προς την αποκάλυψη του Αληθινού Εαυτού μας είναι προς τα μέσα, όχι προς τα έξω. Πρόκειται για ήσυχο προβληματισμό, βαθιά περισυλλογή και επίγνωση. Έχει να κάνει με την κατανόηση των σκέψεων, των συναισθημάτων και των πράξεών μας και πώς ευθυγραμμίζονται με τις εσωτερικές μας αξίες και πεποιθήσεις. Το ταξίδι προς τα μέσα έχει να κάνει με την αποδοχή και την αγκαλιά των δυνατών και των αδυναμιών μας, των θριάμβων και των αποτυχιών μας, των ελπίδων και των φόβων μας.

Αρμονική Ύπαρξη

Το τρίτο δόγμα της Αυτο-Υπαρξιακής Αρμονίας είναι η επίτευξη μιας κατάστασης «Αρμονικής Ύπαρξης». Αυτή είναι η κατάσταση στην οποία κάποιος αποδέχεται πλήρως και ζει σύμφωνα με τον Αληθινό Εαυτό του. Είναι μια κατάσταση εσωτερικής γαλήνης, ισορροπίας και ικανοποίησης που γεννιέται από τη βαθιά κατανόηση και αποδοχή του εαυτού μας. Σε αυτή την κατάσταση, δεν υπάρχει σύγκρουση μεταξύ των σκέψεων, των πράξεων και της ύπαρξης κάποιου. Αντίθετα, υπάρχει μια απρόσκοπτη, αρμονική ένωση που ακτινοβολεί προς τα έξω, επηρεάζοντας κάθε πτυχή της ζωής κάποιου.

Πρακτικές

Για την επίτευξη της Αυτο-Υπαρξιακής Αρμονίας, πρακτικές όπως ο διαλογισμός και η επίγνωση μπορεί να είναι ευεργετικές. Αυτές οι τεχνικές βοηθούν στην καλλιέργεια μιας βαθύτερης κατανόησης των σκέψεων και των συναισθημάτων κάποιου, προάγοντας μια αίσθηση εσωτερικής ειρήνης και ενότητας. Άλλες πρακτικές, όπως το ημερολόγιο ή οι εκφραστικές τέχνες, μπορούν επίσης να βοηθήσουν στο ταξίδι της αυτο-ανακάλυψης και της αποδοχής.

Συμπέρασμα

Η Θεωρία της Αυτο-Υπαρξιακής Αρμονίας δεν αφορά την αναζήτηση ενός κρυμμένου, μυστικιστικού εαυτού. Αντίθετα, είναι να συνειδητοποιήσουμε ότι ο «Αληθινός Εαυτός» βρίσκεται ήδη μέσα μας. Έχει να κάνει με το ξεφλούδισμα των στρωμάτων της εξωτερικής επιρροής και της εσωτερικής αμφιβολίας για τον εαυτό μας για να αποκαλύψουμε τον πυρήνα μας. Έχει να κάνει με το να αποδεχόμαστε αυτό το ον, να ζούμε σε αρμονία με αυτό και να του επιτρέπουμε να καθοδηγεί τις πράξεις και τις αποφάσεις μας. Είναι μέσω αυτής της διαδικασίας συνειδητοποίησης, αποδοχής και αρμονικής διαβίωσης που μπορούμε πραγματικά να βιώσουμε την εσωτερική γαλήνη και ικανοποίηση.

Κλέβοντας τον δικό σου φως από τον κόσμο σου

Υπάρχουν άνθρωποι που ζηλεύουν τις λιακάδες, που απέκτησες με τόσο κόπο, σε παρασύρουν στη βροχή τους και σε αφήνουν εκεί, κλέβοντας τον δικό σου φως από τον κόσμο σου.

Ζηλεύουν τη δύναμη να παλεύεις με κάθε αντιξοότητα που προκύπτει. Καραδοκούν να σβήσουν το γέλιο από τα χείλη σου, λες και τους το έκλεψες. Φθονούν που κάθε εμπόδιο το κάνεις σκαλοπάτι για να ανέβεις. Χρησιμοποιούν τα δικά σου πόδια, μέχρι να μπορέσουν να σταθούν στα δικά τους. Αδυνατούν να αναπνεύσουν μόνοι τους, και προσπαθούν μέσα από σένα να πάρουν ζωή, κλέβοντας τις δικές σου ανάσες.

Κι εσύ… Παρόλο που στο διάβα σου συνάντησες τέτοιους ανθρώπους, δεν τους κάκιωσες. Τους άπλωσες το χέρι να κρατηθούν. Τους έδωσες τον ώμο σου να ακουμπήσουν τις λύπες και τα βάρη τους. Τους έδωσες πολλές φορές το φιλί της ζωής, δίνοντας πνοή από την πνοή σου, να τους επαναφέρεις στη ζωή. Τους άνοιξες την καρδιά σου, να μπουν μέσα να νιώσουν την αγάπη. Τους άφησες να δουν το μεγαλείο ψυχής, που κρύβεις μέσα σου.

Εκείνοι… Πίστεψαν πως σε λύγισαν. Νόμισαν πως θα γίνουν δυνατότεροι, μόλις σε γονατίσουν. Θέλησαν να σκοτώσουν την ψυχή σου, μα δεν τα κατάφεραν. Εκμεταλλεύτηκαν την αγάπη, τη δοτικότητα και την καλοσύνη σου. Παρερμήνευσαν την ανέχεια σου με αδυναμία.

Ξέχασαν… Πως λατρεύεις να χορεύεις στην βροχή. Πως σαν γονατίζεις είναι για λίγο. Πως γουστάρεις να γκρεμίζεις ξανά και ξανά ό,τι δεν σου αρέσει, μέχρι να τα κάνεις όλα όπως θες. Το πείσμα σου να ξεκινάς πάλι από το μηδέν, όσες φορές κι αν χρειαστεί.

Κρίμα… Γιατί άγγιξαν την αγάπη, μα δεν την κράτησαν. Γιατί θα παραμείνουν στο σκοτάδι της ψυχής τους. Γιατί με ξένα φτερά δεν πέταξε ποτέ κανείς. Γιατί με δανεικές ανάσες κάνεις δεν έζησε πολύ. Γιατί στο τέλος θα μείνουν συμβιβασμένοι στο λίγο τους, γιατί το πολύ που τους δόθηκε το πέταξαν. Δεν μπορείς να κρατήσεις κακία σε τέτοιους ανθρώπους. Απλά τους λυπάσαι!

Υγεία και Ασθένεια

Υγεία – έννοια ανεκτίμητης αξίας, αδιαμφισβήτητης σημασίας, απόλυτης αναγκαιότητας. Ταυτόχρονα έννοια δεδομένη, που σχεδόν περνά αδιάφορη, ώσπου να κλονιστεί. Κάπως έτσι, οι καταστάσεις του τελευταίου καιρού ώθησαν την υγεία (και την ασθένεια) στο προσκήνιο σε παγκόσμιο επίπεδο, αναδεικνύοντας την κοινωνική της διάσταση. Αυτή, δεν αποτελεί κάτι το νέο: Η υγεία και η ασθένεια συσχετίζονται άμεσα με κοινωνικούς παράγοντες, και σε μεγάλο βαθμό καθορίζονται από αυτούς.

ΑΡΧΙΚΑ, Η ΙΔΙΑ Η ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΑΤΟΜΟ, ΔΟΜΕΙΤΑΙ ΕΝΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΣΥΝΟΛΟΥ, ΚΑΙ ΒΑΣΗ ΑΥΤΟΥ.

Το τι θεωρείται ‘ασθένεια’ (άρα και ‘υγεία’) καθορίζεται από αντιλήψεις και αξίες της κοινωνίας. Το παρελθόν είναι γεμάτο από σχετικά παραδείγματα: κάποτε, η ψυχική ασθένεια (π.χ. η σχιζοφρένεια) δεν θεωρούνταν πάθηση, μα ‘θεία τιμωρία’, κάποτε, η ομοφυλοφιλία γινόταν αντιληπτή ως ασθένεια, κάποτε, ο σύζυγος που κακοποιούσε βάναυσα, και τα μέλη – θύματα της οικογένειάς του δεν έχριζαν βοήθειας ιατρικής ή ψυχολογικής. Αξιοσημείωτο παράδειγμα αποτελεί και το γήρας: η φθορά που επέρχεται με το πέρας της ηλικίας γίνεται αντιληπτή ως αρρώστια ή πρόβλημα, και η εξασθένηση των γνωστικών λειτουργιών στην τρίτη ηλικία παίρνει άλλες διαστάσεις εντός μίας κοινωνίας όπου η νόηση, οι γνωστικές λειτουργίες, η αυτονομία και η ατομικότητα αποτελούν υψηλές αξίες. Κατ’ επέκταση, η αντίληψη του τι σημαίνει ασθένεια θα καθορίσει και την αναζήτηση κατάλληλης βοήθειας, η οποία με την σειρά της ορίζει την πορεία της πάθησης.

Παρόμοια, κοινωνικές θεωρίες της υγείας υποστηρίζουν πως το κατά πόσο ένα άτομο θα νοσήσει από κάποια πάθηση, μα και η εξέλιξη αυτής, κατευθύνονται από κοινωνικούς παράγοντες. Σε αυτούς κατατάσσονται η οικονομική κατάσταση του ατόμου, του συνόλου (κοινωνία/κράτος) που ανήκει, των υποσυνόλων, οι σχέσεις μεταξύ όλων αυτών, οι δυνατότητες περίθαλψης και οι υπάρχουσες δομές και υπηρεσίες, το εκπαιδευτικό επίπεδο και η μόρφωση, και πολλοί ακόμα. Για παράδειγμα, το εάν ένα άτομο θα εκδηλώσει άνοια, μπορεί να εξαρτηθεί από την φροντίδα της υγείας του στην πορεία ζωής (π.χ. διατροφή, ύπνος, κλπ), από την εκπαιδευτική και επαγγελματική του κατάσταση, μα και από την δυνατότητα δραστηριοποίησης ως ηλικιωμένος, από την αντίληψη του περίγυρου για τα σχετικά συμπτώματα (εάν κρίνονται ως γήρας ή αναγνωρίζονται ως παθολογικά), τις δυνατότητες αντιμετώπισης, και άλλα.

Η κοινωνική πραγματικότητα έχει έντονο αντίκτυπο στην υγεία, όχι μονάχα έμμεσα, μα και άμεσα: το status quo του παρόντος το επιβεβαιώνει – καθώς η ασθένεια έχει μετατραπεί στο επίκεντρο, καθορίζοντας την καθημερινότητά μας σχεδόν απόλυτα (και αποτελώντας προσπάθεια ελέγχου της υγείας).

Η κοινωνική επιρροή στην υγεία όμως δεν σταματά εδώ: η ψυχική υγεία του ατόμου επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από τις κοινωνικές συνθήκες, μα και την ψυχολογία του συνόλου. Όπως έχει φανεί το τελευταίο διάστημα, ο διάχυτος αρνητισμός και φόβος (τόσο όπως παρουσιάζεται από τα μίντια ή τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης) έχουν αγγίξει κάθε έναν από εμάς. Έτσι ακόμα και αν δεν νοσούμε καθ’ αυτά, η υγεία και η ψυχική υγεία μας ασθενεί.

Στην πραγματικότητα του σήμερα, αξίζει να αναρωτηθούμε τι σημαίνει πραγματικά υγεία και τι ασθένεια. Είναι η ασθένεια μία καθοριστική παθολογία; Είναι η υγεία η απουσία της πάθησης; Η υγεία, έχει έντονα πολυδιάστατο χαρακτήρα, και στοιχεία υποκειμενικά. Στο παρόν, ας αναζητήσουμε όλοι μας τα δικά μας μέτρα υγείας, και τους προσωπικούς τρόπους επιδίωξης του βιώματος της ολιστικής ευεξίας.