Οι αρχές την Ερμητικής διδασκαλίας

Ένα από τα λίγα ερμητικά κείμενα που σώθηκαν από την πυρκαγιά της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας και κατά κάποιο τρόπο θεμελίωσε τις βάσεις των διαφόρων φιλοσοφικο-εσωτερικών ρευμάτων μέχρι τις ημέρες μας, είναι το λεγόμενον Κυμβάλειον. Περιέχει τις Αρχές του Σύμπαντος, τους επτά Aρχικούς Νόμους που διοικούν τα πάντα και που μετέδωσε στους ανθρώπους σαν Υψηλή Διδασκαλία ο θεός Ερμής. Γι’ αυτόν το λόγο το σύνολο των διαφόρων εσωτερικών Διδασκαλιών που βασίζονται σ’ αυτές τις Αρχές, από την αρχαία ελληνική εποχή ως σήμερα, λέγεται Ερμητισμός, δηλαδή η Επιστήμη του Ερμή.

Όμως οι ρίζες του κειμένου αυτού δεν σταματούν στα χειρόγραφα της Αλεξάνδρειας αλλά χάνονται πιο βαθιά στην ομίχλη της ιστορίας. Οι ιστορικές και φιλοσοφικές αναφορές που έκαναν οι Αρχαίοι Έλληνες για το κείμενο του Κυβαλείονα (έτσι τον αποδίδουν), οι Ρωμαίοι και οι μεσαιωνικοί αποκρυφιστές, κατευθύνονται στην Αίγυπτο, πριν από τις Δυναστικές Εποχές, όταν βασίλευε ο θεός Θωτ, ο θεός Πίθηκος που όπως λένε οι μυθικές παραδόσεις μύησε τους ανθρώπους στην Τέχνη και τις Επιστήμες της Φύσης – τον Θωτ τον ταύτισαν οι Έλληνες με το δικό τους Ερμή.

Όμως δεν πρέπει να δούμε στους θεούς αυτούς μια ανθρωποειδή εικόνα, όπως τους παρουσίασαν οι καλλιτέχνες αργότερα, αλλά μια βαθιά αντίληψη για δονητικά επίπεδα γνώσης που ξεπερνούν την απλή ανθρώπινη Συνείδηση. Η έννοια για τους Θεούς στην Αρχαιότητα ήταν περισσότερο συσχετισμένη με Αόρατες δυνάμεις της Φύσης παρά με συγκεκριμένες εικόνες πάνω στα σύννεφα και με χρωματισμούς.

Οι εσωτεριστές φιλόσοφοι και Σοφοί όλων των εποχών μίλησαν για τέτοιες αρχές με διαφορετικά ονόματα και Σύμβολα, που ανακεφαλαιώνονται στο Ερμητικό κείμενο του Κυμβαλείονα. Αυτοί έλεγαν ότι όποιος γνώριζε και τις εφάρμοζε πιστά θα μπορούσε να καταλάβει και να ερμηνεύσει τους Νόμους σ’ όλο το φάσμα του Σύμπαντος, στις επτά εκδηλώσεις του επειδή κατείχε το μαγικό κλειδί της Επταπλής Σοφίας. Ας δούμε περιληπτικά ποιες είναι αυτές οι αρχές για τις οποίες μίλησαν, οι αρχαίοι Μύστες-Σοφοί και πώς εκφράζονται και λειτουργούν μέσα στο Σύμπαν μας.

Αυτοί οι Συμπαντικοί Νόμοι ή Αρχές είναι:

1. Η Αρχή της Νοητικότητας

2. Η Αρχή της Αντιστοιχίας (Αναλογίας)

3. Η Αρχή της Δόνησης

4. Η Αρχή της Πολικότητας

5. Η Αρχή του Ρυθμού

6. Η Αρχή της Αιτίας και του Αποτελέσματος (Αιτιοκρατία)

7. Η Αρχή της Γέννησης

Η πρώτη Αρχή περικλείει την αλήθεια ότι τα πάντα έχουν μια νοητική Αξία: “Το Σύμπαν είναι Νοητικό” ή “η Ρίζα του Σύμπαντος είναι Νοητική” λέει το κείμενο του Ερμή, δηλαδή όλα τα πράγματα του Εκδηλωμένου Σύμπαντος είναι η αντανάκλαση της θείας Σκέψης. Το Σύμπαν είναι μια σκέψη που ανέφεραν οι Ιερείς όλων των εσωτερικών θρησκειών.

Από τον πρωτοπόρο της ορθολογιστικής σκέψης, τον Κάντ, μέχρι τις πιο επαναστατικές αντιλήψεις της σύγχρονης πυρηνικής Φυσικής βγάζουμε τα ίδια συμπεράσματα, με τους αρχαίους εκείνους Σοφούς.

“Όπως επάνω έτσι και κάτω” εκφράζει η δεύτερη αρχή της Αντιστοιχίας, πάντα υπάρχει μια αναλογία και αλληλουχία μέσα στους Νόμους για τα φαινόμενα των ποικίλων καταστάσεων του Όντως και της ζωής. Το ηλιακό σύστημα αντανακλάται στο άτομο. Ο Μακρόκοσμος του Σύμπαντος αντανακλάται στον Μικρόκοσμο του Ανθρώπου, και όποιος γνωρίζει το ένα, γνωρίζει αναλόγως και το άλλο. Συσχετίζεται με την απόκτηση της Σοφίας ανάμεσα στην Σύγκριση, και της Γνώσης για το “Κάτω” και για το “Επάνω”.

Η αρχή της Δόνησης λέει: “Τίποτα δεν είναι σταθερό, όλα κινούνται, όλα δονούν”. Από το ηλεκτρόνιο και το άτομο μέχρι τους κόσμους και τους γαλαξίες, όλα βρίσκονται σε δόνηση. Τίποτα δεν είναι ακίνητο, και υπάρχει μία ισορροπία μεταξύ Ύλης και Ενέργειας που προκαλεί ένα είδος χορού μέσα στα διάφορα συστήματα που θα παραγάγει μία αρμονία και θα μετατραπεί σε μία στατιστική ισορροπία. Αυτό το διαπιστώνει κάθε φορά περισσότερο η σύγχρονη επιστήμη με τις πρόσφατες ανακαλύψεις της. Αυτή η Αρχή της Δόνησης εξηγεί τις διαφορές μέσα στις ποικίλες εκδηλώσεις της ύλης των δυνάμεων, του νου, ακόμα και του ίδιου Πνεύματος, κάθε τι που είναι το αποτέλεσμα διαφορετικών δονητικών καταστάσεων της Αρχικής ουσίας. Από το πνεύμα ως την πιο συμπυκνωμένη ύλη, όλα δονούν – όσο μεγαλύτερη είναι η δόνηση τόσο υψηλότερη είναι η θέση του όντος στην εξελικτική Σκάλα. Η δόνηση του Πνεύματος έχει μια τόσο άπειρη ένταση και ταχύτητα (μαθηματικά τείνει προς το άπειρο) που μπορούμε να πούμε πως βρίσκεται σε ακινησία. Στον αντίθετο πόλο της Σκάλας υπάρχουν μορφές ύλης τόσο συμπυκνωμένες, των οποίων η δόνηση είναι τόσο αδύνατη που φαίνεται πως βρίσκονται και αυτές σε ακινησία. Μεταξύ και των δύο πόλων υπάρχουν δισεκατομμύρια βαθμοί δονητικής εντάσεως, που ρυθμίζονται και ταξινομούνται από την αρμονία του αριθμού και της αναλογίας.

Τέταρτη αρχή είναι αυτή της Πολικότητας, που λέει: “Όλα είναι διπλά, όλα έχουν δύο πόλους, όλα έχουν το δικό τους ζευγάρι αντίθεσης: το όμοιο και το αντίθετο είναι το ίδιο, τα αντίθετα είναι όμοια στη φύση τους αλλά διαφορετικά στο Ρυθμό, στα άκρα συναντώνται όλες οι αλήθειες, όλα τα παράδοξα μπορούν να συνδιαλλαγούν”. Εξηγεί λοιπόν η 4η Αρχή του κειμένου ότι σε κάθε τι υπάρχουν δύο πόλοι, δύο απόψεις, δύο αντίθετα, τα οποία δεν είναι στην πραγματικότητα παρά μόνο τα δύο άκρα του ίδιου πράγματος, της ίδιας ουσίας, και η διαφορά υπάρχει μόνο στην ποικιλία ρυθμού μεταξύ τους.

Για την Αρχή του Ρυθμού λέει ο “Κυμβαλείων”: Όλα ρέουν, όλα αποσύρονται, όλα έχουν τις δικές τους περιόδους ανόδου και πτώσης, όλα ανεβαίνουν και κατεβαίνουν όλα κινούνται όπως ένα εκκρεμές, το μέτρο της κινήσεώς τους προς τα δεξιά είναι η αμοιβή. Αυτή η αρχή εκφράζει την αλήθεια ότι τα πάντα εκδηλώνονται ανάμεσα σε μία εναλλασσόμενη Ροή-Αποσύρωσις, Άνοδο-Κάθοδο, μια ταλάντευση μεταξύ των δύο πόλων που υπάρχουν σύμφωνα με την Αρχή της Πολικότητας. Αυτός ο Νόμος της Προχώρησης και Υποχώρησης ισχύει και για τα φυτά, τα ζώα, τους ανθρώπους, τους πολιτισμούς με τις περιόδους και τις παρακμές τους, τους γαλαξίες κλπ. Είναι ο νόμος της Ζωής, της Εισπνοής και της Εκπνοής.

Η Αρχή της Αιτίας και του Αποτελέσματος λέει: Κάθε αιτία έχει το δικό της αποτέλεσμα, κάθε αποτέλεσμα έχει τη δική του αιτία. Όλα συμβαίνουν σύμφωνα με τον Συμπαντικό Νόμο. Η τύχη δεν είναι παρά το όνομα που δίνεται σ’ ένα άγνωστο Νόμο. “Η σύμπτωση είναι η μεγαλοφυΐα της τύχης”. Υπάρχουν πολλά επίπεδα αιτιότητας, αλλά τίποτα δεν ξεφεύγει από το Νόμο. Αυτό είναι το Κάρμα.

Η Αρχή της Γέννησης, η τελευταία Αρχή των Επτά Νόμων-Κλειδιών του Σύμπαντος λέει: “Η γέννηση υπάρχει παντού. Όλα έχουν τη δική τους αρσενική και θηλυκή αρχή. Η γέννηση εκδηλώνεται σ’ όλα τα επίπεδα ύπαρξης”. Δηλαδή τα πάντα βρίσκονται σ’ ένα συνεχές ρεύμα γεννήσεων, και αυτό δεν γίνεται μόνο στο φυσικό επίπεδο αλλά και στα ψυχολογικό, διανοητικό, καθώς και τα πνευματικό. Ο Νόμος της Μετενσάρκωσης είναι μια εκδήλωση της Αρχής αυτής.

Ο “Κυμβαλείων” όμως δε σταματά εκεί που τελειώνει η τελευταία Αρχή, οι Ερμητικές Διδασκαλίες μας μεταδίδουν ακόμα φοβερά βαθιές γνώσεις και διδάγματα, των οποίων η πράξη και η εφαρμογή επιτρέπει στον άνθρωπο να πλησιάσει πραγματικά το μυστικό του Όντος, τόσο του δικού του σαν εαυτού όσο και του Σύμπαντος.

Όταν ο άνθρωπος αρχίζει να βιώνει αυτές τις διδασκαλίες μέσα και έξω του, τότε και όχι πριν, μπορεί να πει ότι βαδίζει το Δρόμο που οδηγεί στη Σοφία.

Σαν επίλογο μεταφράζουμε μερικά άλλα αποσπάσματα του ιερού Κειμένου του “Κυμβαλείωνα”, των οποίων την εξήγηση και κατανόηση την αφήνουμε στην επεξεργασία του ίδιου του αναγνώστη.

“Πιο πέρα από τον Κόσμο, από το Χρόνο και το Χώρο, απ’όλα όσα κινούνται και αλλάζουν βρίσκεται η Ουσιώδης πραγματικότητα, η Θεμελιώδης Αλήθεια”.

“Είναι αλήθεια ότι τα πάντα βρίσκονται στο ΠΑΝ, αλλά είναι και αλήθεια ότι το ΠΑΝ βρίσκεται παντού στα πάντα. Αυτός που καταλαβαίνει αυτό σωστά, έχει αποκτήσει μεγάλη σοφία”.

“Ο Ρυθμός μπορεί να εξουδετερώνεται ανάμεσα στην Τέχνη της Πολικότητας”.

“Ο ατελής σοφός, αναγνωρίζοντας τη σχετική μη παραγματικότητα του Σύμπαντος, φαντάζεται ότι μπορεί να προκαλεί τους νόμους του. Αυτός δεν είναι παρά ένας ματαιόδοξος και παράτολμος ηλίθιος που θα συντριφθεί στα βράχια και θα ισοπεδωθεί από τα στοιχεία, λόγω της τρέλας του. Ο αληθινός Σοφός που γνωρίζει τη Φύση του Σύμπαντος, χρησιμοποιεί τον ΝΟΜΟ ενάντια στους Νόμους: τους ανώτερους ενάντια στους κατώτερους Νόμους, και ανάμεσα στην Αλχημεία μετατρέπει ό,τι δεν είναι επιθυμητό σε πολύτιμο και μ’ αυτό τον τρόπο νικάει. Η Μύηση είναι όχι φαντασίες, ανώμαλα όνειρα ή φαντασμαγορικά οράματα, αλλά η σοφή χρήση των Ανωτέρων Δυνάμεων ενάντια στις κατώτερες, ξεφεύγοντας έτσι από τον πόνο στα κατώτερα επίπεδα ανάμεσα στην συνειδητική δόνηση στα Ανώτερα. Η μετατροπή (όχι η παράτολμη άρνηση) είναι το Όπλο του Δασκάλου.

Επιστήμονες αναβίωσαν ιό «ζόμπι» μετά από 48.500 χρόνια

Οι ολοένα και πιο υψηλές θερμοκρασίες στην Αρκτική προκαλούν την «απόψυξη» του μόνιμα παγωμένου υπεδάφους (permafrost), δυνητικά διαταράσσοντας ιούς που, αν και αδρανείς εδώ και χιλιετίες, μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο την υγεία ανθρώπων και ζώων.

Παρότι η πιθανότητα μιας πανδημίας που προκαλείται από ασθένεια του πολύ μακρινού παρελθόντος, ακούγεται σαν παρατραβηγμένη πλοκή ταινίας επιστημονικής φαντασίας, οι επιστήμονες προειδοποιούν πως ο κίνδυνος αυτός, καίτοι χαμηλός, είναι υποτιμημένος.

Χημικά και ραδιοενεργά απόβλητα που χρονολογούνται από τον Ψυχρό Πόλεμο κι έχουν τη δυναμική να πλήξουν σοβαρά την άγρια ζωή και τα κατά τόπους οικοσυστήματα, επίσης μπορούν να απελευθερωθούν κατά τη διαδικασία «απόψυξης» του παγωμένου υπεδάφους.

«Συμβαίνουν πολλά στο μόνιμα παγωμένο υπέδαφος που προκαλούν ανησυχία κι αυτό δείχνει πραγματικά γιατί είναι εξαιρετικά σημαντικό να διατηρούμε το μεγαλύτερο δυνατόν μέρος του permafrost παγωμένο» σημειώνει η Κίμπερλι Μάινερ, κλιματολόγος στο Εργαστήριο Αεριοπροώθησης της NASA (Jet Propulsion Laboratory) στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Καλιφόρνιας στην Πασαντίνα της Καλιφόρνιας.

Το μόνιμα παγωμένο έδαφος, ίζημα ή πέτρωμα καλύπτει το ένα πέμπτο του βόρειου ημισφαιρίου, αποτελώντας τα θεμέλια της αρκτικής τούνδρας και των βόρειων δασών της Αλάσκας, του Καναδά και της Ρωσίας εδώ και χιλιετίες. Λειτουργεί ως ένα είδος χρονοκάψοψυλας που συντηρεί -εκτός από τους αρχαίους ιούς- τα μουμιοποιημένα απομεινάρια εξαφανισμένων ζώων – κάποια από τα οποία οι επιστήμονες έχουν καταφέρει να εντοπίσουν και να μελετήσουν.

Ο λόγος που το πέρμαφροστ αποτελεί ένα καλό μέσο αποθήκευσης, δεν είναι μόνο λόγω του ψύχους: Πρόκειται για ένα περιβάλλον χωρίς οξυγόνο όπου δεν εισχωρεί το φως. Ωστόσο, οι σημερινές θερμοκρασίες της Αρκτικής αυξάνονται τέσσερις φορές ταχύτερα σε σχέση με τον υπόλοιπο πλανήτη, αποδυναμώνοντας το επάνω στρώμα του πέρμαφροστ στην περιοχή.

Για την καλύτερη κατανόηση των κινδύνων που συνιστούν οι παγωμένοι ιοί, ο Ζαν-Μισέλ Κλαβερί, ομότιμος καθηγητής Ιατρικής και Γονιδιωματικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Aix-Marseille στη Μασσαλία, εξέτασε δείγματα εδάφους που συλλέχθηκαν από το μόνιμο στρώμα πάγου της Σιβηρίας για να διαπιστώσει αν και κατά πόσο τα ιικά σωματίδια που περιέχονται εκεί, παραμένουν μεταδοτικά. Ο ίδιος αναζητά «ιούς – ζόμπι», όπως τους αποκαλεί, και στην πραγματικότητα έχει καταφέρει να βρει κάποιους.

Κυνηγός ιών

Ο Κλαβερί μελετά ένα συγκεκριμένο τύπο ιού που ανακάλυψε το 2002. Γνωστοί ως γιγάντιοι ιοί, είναι πολύ μεγαλύτεροι απ’ό,τι μια τυπική ποικιλία και είναι ορατοί από ένα συμβατικό μικροσκόπιο, αντί ισχυρό ηλεκτρονικό, κάτι που τους καθιστά ένα καλό μοντέλο για τέτοιου είδους εργαστηριακές μελέτες.

Τις απόπειρές του να εντοπίζει ιούς συντηρημένους στο περμαφροστ ενέπνευσε εν μέρει μια ομάδα Ρώσων επιστημόνων που, το 2012, επανέφεραν τη ζωή ένα άγριο λουλούδι από ιστό σπόρου 30.000 ετών που είχε βρεθεί σε λαγούμι σκίουρου.

Το 2014, κατάφερε να αναβιώσει έναν ιό τον οποίο εκείνος και η ομάδα του απομόνωσαν από το πέρμαφροστ, εισαγάγοντάς τον σε καλλιεργημένα κύτταρα και κάνοντάς τον εκ νέου μολυσματικό για πρώτη φορά μετά από 30.000 χρόνια. Για λόγους ασφαλείας, επέλεξε να μελετήσει έναν ιό που θα μπορούσε να εφαρμοστεί μόνο μονοκύτταρες αμοιβάδες, κι όχι ζώα ή ανθρώπους.

Μία «νέα» κυνηγετική τεχνική των φαλαινών εντοπίστηκε σε αιγυπτιακά χειρόγραφα 2.000 ετών

Επανέλαβε τον επιστημονικό αυτό άθλο το 2015, απομονώνοντας ένα διαφορετικό είδος ιού, με στόχο και πάλι αμοιβάδες.

Στην τελευταία του έρευνα που δημοσιεύτηκε στις 18 Φεβρουαρίου στην επιθεώρηση Viruses, ο Κλαβερί και οι συνεργάτες του απομόνωσαν διάφορα στελέχη αρχαίου ιού από πολλαπλά δείγματα που συλλέχθηκαν από επτά διαφορετικές περιοχές μόνιμα παγωμένου υπεδάφους της Σιβηρίας, καταδεικνύοντας πως καθένα από αυτά μπορούσε να μολύνει καλλιεργημένα κύτταρα αμοιβάδας.

Τα τελευταία αυτά στελέχη εκπροσωπούν πέντε νέες οικογένειες ιών, επιπλέον των δύο που είχε αναβιώσει προηγουμένως. Ο αρχαιότερος από αυτούς ήταν περίπου 48.500 ετών, όπως προέκυψε από τη ραδιοχρονολόγηση του εδάφους, και προήλθε από ένα δείγμα χώματος που συλλέχθηκε σε υπόγεια λίμνη, 16 μέτρα κάτω από την επιφάνεια της γης. Τα νεότερα δείγματα που βρέθηκαν στο στομάχι και το τρίχωμα ενός μαλλιαρού μαμούθ, ήταν 27.000 χρόνων.

Το ότι οι ιοί παραμένουν μεταδοτικοί μετά από τόσες δεκάδες χιλιετίες, είναι ενδεικτικό ενός δυνητικά μεγαλύτερου προβλήματος, προειδοποιεί ο Κλαβερί. Ο ίδιος εκφράζει τον φόβο πως ο κόσμος εκλαμβάνει την έρευνά του ως απλή επιστημονική περιέργεια, χωρίς να αντιλαμβάνεται την πιθανότητα επαναφοράς στη ζωή αρχαίων ιών, κάτι που θα συνιστούσε μια σοβαρή απειλή στη δημόσια υγεία.

«Θεωρούμε αυτούς τους ιούς που μολύνουν τις αμοιβάδες ως υποκατάστατα για όλους τους άλλους πιθανούς ιούς που μπορεί να υπάρχουν στο πέρμαφροστ» λέει ο ίδιος.

«Βλέπουμε τα ίχνη πολλών, πολλών, πολλών άλλων ιών. Οπότε, γνωρίζουμε πως είναι εκεί. Δεν ξέρουμε με βεβαιότητα πως παραμένουν ζωντανοί. Όμως, το σκεπτικό μας είναι πως αν οι ιοί της αμοιβάδας είναι ακόμα ζωντανοί, δεν υπάρχει λόγος να μην είναι κι άλλοι ιοί ζωντανοί κι ικανοί να μολύνουν τους ξενιστές τους» προσθέτει.

«Δεν είναι όλοι οι ιοί επιβλαβείς»

Βεβαίως, όπως διευκρινίζουν οι επιστήμονες, πρακτικά δεν γνωρίζουν πόσο μπορούν να παραμείνουν μεταδοτικοί οι ιοί αυτοί άπαξ και εκτεθούν στις σημερινές συνθήκες ή πόσο πιθανό είναι να συναντήσουν τον κατάλληλο ξενιστή.

Δεν είναι όλοι οι ιοί παθογόνα που μπορούν να προκαλέσουν ασθένεια. Κάποιοι είναι καλοήθεις, ακόμη και ωφέλιμοι για τους ξενιστές τους. Και παρότι φιλοξενεί περίπου 3,6 εκατομμύρια ανθρώπους, η Αρκτική παραμένει αραιοκατοικημένη, τόσο ώστε ο κίνδυνος έκθεσης ανθρώπου σε αρχαίους ιούς είναι εξαιρετικά χαμηλός.

Παρόλα αυτά, «ο κίνδυνος είναι βέβαιο πως θα αυξηθεί στο πλαίσιο της υπερθέρμανσης του πλανήτη οπότε η απόψυξη του μόνιμου πάγου θα συνεχίσει να επιταχύνεται και, έτσι, όλο και περισσότεροι άνθρωποι θα εποικήσουν την Αρκτική χάριν βιομηχανικών εγχειρημάτων» προειδοποιεί ο Κλαβερί.

IMMANUEL KANT: Η καλή θέληση ως το μοναδικό κριτήριο της έντιμης συμπεριφοράς

Από όλα όσα μπορούν να νοηθούν μέσα στον κόσμο ή και έξω απ ’ αυτόν δεν υπάρχει τίποτε άλλο, που να μπορεί να θεωρηθεί ως καλό χωρίς περιορισμό, εκτός από μια καλή θέληση. Ο νους, η οξυδέρκεια, η κριτική ικανότητα και όπως αλλιώς λέγονται τα ταλέντα του πνεύματος, ή το θάρρος, η αποφασιστικότητα, η επιμονή στην απόφαση, ως ιδιότητες της ιδιοσυγκρασίας, είναι αναμφίβολα από πολλές απόψεις καλές και επιθυμητές· μπορούν όμως να γίνουν κι εξαιρετικά κακές και βλαβερές, εάν δεν είναι καλή η θέληση που πρόκειται να τις χρησιμοποιήσει και που μέσα σ’ αυτή την ιδιοτυπία της ονομάζεται χαρακτήρας.

Το ίδιο συμβαίνει και με τις δωρεές της τύχης. Η δύναμη, ο πλούτος, η δόξα, ακόμα και η υγεία, η ευημερία, οι απολαύσεις, και γενικά οτιδήποτε ονομάζεται ευτυχία, εμπνέουν περηφάνια συχνά μάλιστα και έπαρση εάν απουσιάζει η καλή θέληση που θα βάλει μέτρο στην επίδρασή τους πάνω στο πνεύμα, θα υποτάξει τις πράξεις σε ένα γενικό αξίωμα και θα τις εναρμονίσει με τους γενικούς σκοπούς- ένας λογικός και αμερόληπτος θεατής που βλέπει την αδιάκοπη ευημερία ενός όντος, το οποίο δεν είναι κοσμημένο με μια καθαρή και καλή θέληση, δεν μπορεί ποτέ να ευχαριστηθεί- η καλή θέληση φαίνεται λοιπόν να είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για να είναι κανείς άξιος ευτυχίας.

Μερικές ιδιότητες υποβοηθούν αυτή την καλή θέληση και διευκολύνουν το έργο της, ωστόσο δεν έχουν καμιά δική τους απόλυτη αξία, αλλά προϋποθέτουν πάντα μια καλή θέληση- αυτό περιορίζει τη μεγάλη εκτίμηση που δίκαια τρέφουμε γι αυτές τις ιδιότητες, και δεν τους επιτρέπει να θεωρούνται απόλυτα καλές. Η εγκράτεια στις ορμές και στα πάθη, η αυτοκυριαρχία και η νηφάλια σκέψη δεν είναι μόνο πολλαπλά καλές, αλλά και φαίνονται να αποτελούν ένα μέρος της εσωτερικής αξίας του προσώπου εντούτοις τους λείπουν πολλά για να θεωρηθούν απεριόριστα καλές (όσο και αν τις επαινούσαν οι αρχαίοι). Γιατί χωρίς τα αξιώματα μιας καλής θέλησης αυτές οι ιδιότητες μπορούν να γίνουν εξαιρετικά κακές- η ψυχραιμία ενός κακούργου τον καθιστά όχι μόνο πιο επικίνδυνο, αλλά και πιο αποτρόπαιο στα μάτια μας, από όσο θα τον θεωρούσαμε χωρίς αυτή την ψυχραιμία.

Η καλή θέληση δεν είναι καλή εξαιτίας όσων πετυχαίνει ή δημιουργεί, και ούτε εξαιτίας της ικανότητάς της να πραγματοποιεί έναν προτιθέμενο σκοπό, αλλά μόνο με το ότι θέλει, δηλαδή με το ότι είναι καθ’ εαυτήν καλή- και εάν ιδωθεί καθαυτή, είναι ασύγκριτα πολυτιμότερη από κάθε τι που θα μπορούσε ποτέ η ίδια να πετύχει για να ικανοποιήσει κάποια ροπή, ή έστω ακόμα και όλες μαζί τις ροπές. Αν από κάποια μεγάλη δυσμένεια της τύχης ή από ελαττωματική φυσική διάπλαση έλειπε εντελώς από αυτή τη θέληση η ικανότητα να πετύχει τους σκοπούς της· αν ακόμα και με τις πιο μεγάλες της προσπάθειες δεν κατόρθωνε τίποτα, κι έμενε μόνο η καλή θέληση (όχι βέβαια ως απλή επιθυμία, αλλά ως επιστράτευση όλων των μέσων που βρίσκονται στη διάθεσή μας): ακόμα και τότε η καλή θέληση θα έλαμπε σαν διαμάντι, που έχει μέσα του ολόκληρη την αξία του. Το εάν είναι χρήσιμη ή άκαρπη, δεν μπορεί ούτε να προσθέσει ούτε να αφαιρέσει κάτι από αυτή την αξία.

IMMANUEL KANT, Τα θεμέλια της Μεταφυσικής των ηθών

Παιδικά βιώματα: O κρυφός μαέστρος της ζωής μας

Τα παιδιά είναι σαν τα σφουγγάρια, απορροφούν συνεχώς πληροφορίες από το περιβάλλον τους και αναπτύσσουν ένα εσωτερικό σύστημα προσαρμογής.

Σε κάθε στάδιο ανάπτυξης, από την πρώτη μέρα ζωής μας μέχρι και την ολοκλήρωση της παιδικής μας ηλικίας, δημιουργούμε σαν ένα είδος πυλώνων για το εσωτερικό μας σπίτι-εαυτός. Εκείνη την περίοδο κτίζουμε και τους τοίχους που περιτριγυρίζουν το εσωτερικό οικοδόμημα, δηλ. τον τρόπο που ανταποκρινόμαστε στο περιβάλλον μας.

Επειδή η μάθηση στα παιδικά χρόνια γίνεται κυρίως με τρόπους μη-συνειδητούς όπως η μίμηση, η αντιγραφή, η προσαρμογή και η υπακοή, μας είναι δύσκολο να έχουμε ξεκάθαρη αντίληψη της επίδρασης της στην ενήλικη μας προσωπικότητα.

Παρόλα αυτά, εκείνες οι εγγραφές καθορίζουν το πώς αντιλαμβανόμαστε κι αντιμετωπίζουμε τον εαυτό μας, τη ζωή και τις σχέσεις μας με τους άλλους, σαν ένας κρυφός Μαέστρος ορχήστρας.

Όσο καλύτερα τα καταλαβαίνουμε τόσο μπορούμε να διαχειριστούμε την επίδραση τους πάνω μας.

Τι μου ήρθε κι αντέδρασα έτσι, πάλι;

Ίσως να έχετε ξεχάσει πως η μητέρα σας έλεγε όταν ήσασταν παιδιά, να καθήσετε φρόνιμα και να προσέχετε πως μιλάτε, αλλά σήμερα κάθε φορά που είστε ανάμεσα σε πολλούς άγνωστους ανθρώπους νοιώθετε αυθόρμητα μια συστολή ενώ θα θέλατε να είστε πιο κοινωνικοί… Φυσικά δεν σκέφτεστε σε κάθε περίσταση, τον σοβαρό ή απών συναισθηματικά πατέρα σας, αλλά ως ενήλικας μπορεί να δυσκολεύεστε να μοιραστείτε με τους άλλους τα συναισθήματα σας.

Είναι αλήθεια πως δεν αντιλαμβανόμαστε άμεσα τις συνδέσεις ανάμεσα στις αυθόρμητες αντιδράσεις μας με τον τρόπο που μεγαλώσαμε, γι’ αυτό και πολλές φορές μας φαίνονται ανεξήγητες. Δηλαδή, δεν αντιλαμβανόμαστε πως το κλίμα, οι συμπεριφορές και τα συμβάντα μέσα στην οικογένεια των παιδικών μας χρόνων είναι αυτά που δίνουν τον τόνο στη ενήλικη ζωή μας, επειδή απλά αντιδρούμε αυτόματα βάση των όσων μάθαμε κάποτε παλιά.

Αλλά τι είναι αυτά που μαθαίνουμε τότε και πως μπορούν να έχουν τόσο ισχυρή επίδραση στη ζωή μας;

Ανακαλύψτε τις βάσεις του εσωτερικού σας κόσμου: Αυτοεκτίμηση, αυτοπεποίθηση, θάρρος ή φόβος, σχέσεις με τους άλλους.

Η αυτοεκτίμηση μοιάζει μ’ ένα καζάνι, αν τα σημαντικά πρόσωπα της ζωής μας το αφήσουν άδειο τότε όλη μας τη ζωή θα προσπαθούμε να το γεμίσουμε, συχνά με λάθος τρόπο – επειδή δεν θα έχουμε μάθει πως γίνεται αυτό. Αν στο εσωτερικό καζάνι αντί για ενίσχυση κι υποστήριξη, έχει μπει αμφισβήτηση και φόβος τότε ότι εκφράζουμε θα έχει και μια απόχρωση ανασφάλειας και φόβου. Αντίθετα, αν έχουμε πάρει αποδοχή θα έχουμε εσωτερικό απόθεμα για ν’ αντιμετωπίσουμε με θάρρος κι αισιοδοξία τη ζωή.

Είναι σημαντικό πως κάποιες οικογένειες αντιμετωπίζουν κάποια συναισθήματα. Σε ορισμένες επικρατεί κυρίως σοβαρότητα και αυτοπειθαρχία, σε κάποιες άλλες απαγορεύεται η λύπη και η κατσουφιά. Τα παιδιά στις οικογένειες αυτές μαθαίνουν ν’ ανταποκρίνονται στο οικογενειακό κλίμα, στους κανόνες και τις αντιλήψεις είτε με ταύτιση, είτε με αντίδραση, είτε και με τα δύο ανάλογα με το θέμα.

Όμως ένα είναι σίγουρο, πως οι νοητικό- συναισθηματικές αντιδράσεις διαμορφώνονται σε σχέση με το περιβάλλον που αναπτύσσονται.

Αν είναι έτσι, τι κάνουμε; Είμαστε καταδικασμένοι στη φυλακή των παιδικών μας χρόνων;

Ποιος κινεί τα νήματα στη ζωή μου τελικά;

Έχουμε διαμορφώσει βαθιά μέσα μας, με τρόπους μη συνειδητούς, εικόνα και άποψη για τον εαυτό μας όπως αντιδράσεις και συμπεριφορές, τις οποίες θεωρούμε ως ενήλικες κομμάτι της προσωπικότητάς μας. Οι βάσεις των αντιλήψεων και των αντιδράσεων αυτών έχουν τη ρίζα τους στο ξεκίνημα της ζωής μας.

Τότε μαθαίνουμε επίσης τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται στις σχέσεις αλλά επίσης ενθαρρύνονται κάποιες συμπεριφορές ενώ αποθαρρύνονται άλλες. Έτσι το πόσο τολμηροί ή άτολμοι θα είμαστε στις αλλαγές και τις προκλήσεις της ζωής, πως αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες, πόσο ισότιμοι ή ανταγωνιστικοί θα είμαστε στις σχέσεις μας με τους άλλους, πως εκφράζουμε ή κρύβουμε τα συναισθήματα μας διαμορφώνεται τότε, στα χρόνια που βάζουμε τις βάσεις τον εσωτερικό μας κόσμο και τις συμπεριφορές ανταπόκρισης στο περιβάλλον.

Χρειάζεται θάρρος για να κάνουμε μια ειλικρινή και βαθιά βουτιά μέσα μας, για ν’ ανακαλύψουμε τι συστατικά έχει στο βάθος το προσωπικό καζάνι και να βρούμε τι υπάρχει στον πυθμένα του. Εκεί μπορεί να κρύβονται πληγές αλλά και κρυφές δυνάμεις, όνειρα, επιθυμίες και προσωπικά χαρακτηριστικά ξεχασμένα από το χρόνο.

Σίγουρα όμως αξίζει να πάρουμε εμείς την μπαγκέτα του Μαέστρου που ορίζει τη μελωδία της ζωής μας.

Διερευνήστε τον αυθεντικό σας εαυτό

Πως ήσασταν παιδιά, τι σας άρεσε τότε και τι σας ανησυχούσε;

Πως θυμάστε τα σημαντικά πρόσωπα της ζωής σας, μητέρα, πατέρας, αδέλφια ή άλλα πρόσωπα στην οικογένεια που ήταν για εσάς σημαντικά;

Μπορείτε να συσχετίσετε τις στάσεις και τις απόψεις των σημαντικών προσώπων με τις δικές συμπεριφορές και πεποιθήσεις τότε; Ως ενήλικες, μπορείτε να αναγνωρίσετε τέτοιες συσχετίσεις;

Υπάρχουν προσωπικά όνειρα ή επιθυμίες που δεν τολμάτε να εκφράσετε ως ενήλικες; Έχουν άραγε κάποια σύνδεση με τις εμπειρίες της παιδικής σας ζωής;

Βρείτε τις συνδέσεις ανάμεσα στον τρόπο επικοινωνίας στην οικογένεια και τον τρόπο που ανταποκρίνεστε στις σχέσεις σας με τους άλλους, ειδικά στις διαπροσωπικές σχέσεις. Αναζητήστε μοντέλα σχέσεων που επαναλαμβάνονται, εκεί κρύβονται οι πιο βαθιές μας εμπειρίες.

Πολλές φορές για τη δημιουργία ενός διαφορετικού τρόπου σκέψης κι αντιμετώπισης της ζωής και των σχέσεων μας με τους άλλους, χρειάζεται μια καινούργια μάθηση. Η ψυχοθεραπεία είναι ένας τρόπος που μπορεί να μας το προσφέρει.

Ο αυθεντικός μας εαυτός, μπορεί να είναι κρυμμένος πίσω από γερές στρώσεις μάθησης, αλλά είναι πάντα εκεί και μας περιμένει. Το ταξίδι της ανακάλυψης του αξίζει, γιατί τότε μπορούμε ν’ απολαύσουμε μια γεμάτη χαρά ζωή.

Οι μέλισσες που μαθαίνουν να… λύνουν γρίφους

Οι βομβίνοι- είδος άγριας μέλισσας- μαθαίνουν να λύνουν γρίφους παρακολουθώντας τους πιο «έμπειρους», διαπίστωσαν επιστήμονες στη Βρετανία.

Ειδικοί από το Queen Mary University εκπαίδευσαν εκπροσώπους αυτού του είδους άγριας μέλισσας να ανοίγουν ένα κουτί, κάτι που απαιτούσε επίλυση «γρίφου», μέσα στο οποίο υπήρχε ζάχαρη, ως επιβράβευση.

Μετά, αυτές οι μέλισσες μετέφεραν τη συγκεκριμένη γνώση σε άλλες στις αποικίες τους, παρατήρησαν οι επιστήμονες, διαπιστώνοντας πως η «κοινωνική μάθηση» μπορεί να επηρεάζει περισσότερο από ό,τι φαντάζονταν τη συμπεριφορά του είδους.

Για να διενεργήσουν τη μελέτη, οι επιστήμονες κατασκεύασαν ένα κουτί που για να το ανοίξουν οι μέλισσες έπρεπε να περιστρέψουν το καπάκι, ώστε να φτάσουν στο διάλυμα ζάχαρης που περιείχε.

Αν πίεζαν μια κόκκινη προεξοχή, μπορούσαν να περιστρέψουν το καπάκι δεξιόστροφα και αν πατούσαν μια μπλε, η περιστροφή γινόταν αριστερόστροφα.

Οι επιστήμονες εκπαίδευσαν άγριες μέλισσες να χρησιμοποιούν μία από αυτές τις μεθόδους για να ανοίξουν το καπάκι, ενώ άλλες παρατηρούσαν.

Μετά, όταν οι μέλισσες παρατηρητές έρχονταν αντιμέτωπες με τον γρίφο, στο 98% των περιπτώσεων χρησιμοποιούσαν τη μέθοδο που είχαν δει, ακόμη κι αν είχαν ανακαλύψει τον άλλο τρόπο.

Στην ίδια μελέτη, διαπιστώθηκε ότι οι βομβίνοι παρατηρητές άνοιγαν περισσότερα κουτιά σε σύγκριση με άλλες άγριες μέλισσες.

Αυτό δείχνει πως έμαθαν τη συμπεριφορά κοινωνικά, αντί να ανακαλύψουν οι ίδιες τη λύση, επεσήμαναν οι επιστήμονες.

Η δρ. Άλις Μπρίτζες, που ήταν επικεφαλής της έρευνας, σημείωσε ότι στη φύση δεν είχε διαπιστωθεί ότι αυτό το είδος επεδείκνυε «φαινόμενα που μοιάζουν με κουλτούρα».

«Όμως, στα πειράματά μας, είδαμε την εξάπλωση και διατήρηση μιας “τάσης” συμπεριφοράς σε ομάδες μελισσών, παρόμοια με αυτή που έχει παρατηρηθεί σε πρωτεύοντα και πτηνά», συμπλήρωσε.

Σε άλλα πειράματα, στα οποία οι μέλισσες επίδειξης της μπλε και της κόκκινης μεθόδου απελευθερώθηκαν στις ίδιες ομάδες, διαπιστώθηκε πως οι βομβίνοι παρατηρητές αρχικά έμαθαν να χρησιμοποιούν και τις δύο μεθόδους, αλλά τελικά ανέπτυξαν προτίμηση σε μία από αυτές, η οποία στη συνέχεια κυριάρχησε στην αποικία.

Μην ταλαιπωρείς τους ανθρώπους

Μην ταλαιπωρείς τους ανθρώπους.

Να είσαι φίλος, όπως πρέπει, όχι όπως σε βολεύει.

Να λες την αλήθεια όμως να ξέρεις να την λες όταν πρέπει και όπως πρέπει.

Μην λες πράγματα που για εκείνους σημαίνουν πολλά περισσότερα από εσένα που τα λες.

Μην τους στερείς το "σ'αγαπώ" και το "συγγνώμη" σου.

Μην τους κάνεις να περιμένουν για πάντα, γιατί είναι ικανοί να το κάνουν.

Ποτέ μη φτάνεις τους ανθρώπους στα όριά τους γιατί μετά δεν υπάρχουν όρια.

Μην είσαι εκεί μόνο όταν δεν έχεις κάτι άλλο να κάνεις. Να είσαι πάντα εκεί.

Όταν σου μιλάνε άκου. Άκου πραγματικά. Όταν σου γράφουν μήνυμα αν χρειαστεί διάβασέ το ξανά και ξανά. Μην πεις μετά πως δεν σε προειδοποίησαν, δεν είχες καταλάβει, δεν το ήξερες.

Μάθε πως χρωστάς σε όσους αγαπάς και σε αγαπάνε.

Ξέρεις ποιος είμαι; Είμαι ο Ροβινσόνας Κρούσος, ο αφέντης του Παρασκευά

Σεπτέμβρης του 1759. Ο Ροβινσόνας ξυπνάει ναυαγός σ’ ένα άγριο ερημικό νησί του Ατλαντικού ωκεανού. Δίνει σκληρή μάχη με τον εαυτό του για να προσαρμοστεί στην καινούργια του ζωή κοντά στην παρθένα φύση, μακριά από τον πολιτισμό. Στον αγώνα του αυτόν θα τον βοηθήσει ο Παρασκευάς, ένας Ινδιάνος που ο Ροβινσόνας σώζει από το θάνατο. Αυτός θα μυήσει σιγά σιγά το Ροβινσόνα στη φυσική ζωή και στην αναγνώριση της αξίας των απλών πραγμάτων.

Δεν πέρασε πολύς καιρός και ο Παρασκευάς επινόησε ένα παιχνίδι πολύ ενδιαφέρον και περίεργο.

Εν’ απόγευμα ξύπνησε κάπως απότομα το Ροβινσόνα που έπαιρνε το μεσημεριάτικο υπνάκο του κάτω από έναν ευκάλυπτο. Είχε σκαρώσει ένα μασκάρεμα, που ο Ροβινσόνας δεν κατάλαβε αμέσως το νόημά του. Είχε χώσει τα πόδια του μέσα σε κομμάτια από παλιά ρούχα δεμένα σαν να ‘ταν παντελόνι. Ένα κοντό γιλέκο σκέπαζε τους ώμους του. Φορούσε ψάθινο καπέλο, μα σαν να μη του ‘φτανε αυτό, κρατούσε και ομπρέλα από φοινικόφυλλα. Και, το σπουδαιότερο, είχε ψεύτικη γενειάδα από κομμάτια μπαμπάκι κολλημένα στα μάγουλά του.

— Ξέρεις ποιος είμαι; Ρώτησε το Ροβινσόνα σεργιανώντας μπροστά του όλο μεγαλοπρέπεια.

— Όχι.

— Είμαι ο Ροβινσόνας Κρούσος, από την πόλη Γιορκ της Αγγλίας, ο αφέντης του άγριου Παρασκευά!

— Τότε εγώ ποιος είμαι; Ρώτησε ο Ροβινσόνας εμβρόντητος

— Μάντεψε!

Ο Ροβινσόνας τον ήξερε απέξω κι ανακατωτά τον Παρασκευά και καταλάβαινε τον παραμικρό υπαινιγμό του. Σηκώθηκε και χάθηκε μέσα στο δάσος.

Αφού ο Παρασκευάς ήταν Ροβινσόνας, ο παλιός Ροβινσόνας, αφέντης του σκλάβου Παρασκευά, στο Ροβινσόνα δεν έμενε παρά να γίνει Παρασκευάς, ο παλιός σκλάβος Παρασκευάς. Πραγματικά, δεν είχε πια την τετράγωνη γενειάδα και τα κουρεμένα μαλλιά που είχε πριν από την έκρηξη, και έμοιαζε τόσο πολύ με τον Παρασκευά, που δε χρειαζόταν μεγάλη προσπάθεια για να παίξει το ρόλο του. Έτριψε μόνο το πρόσωπο και το σώμα του με καρυδόζουμο, για να σκουρύνει, κι έδεσε πίσω από τα γοφό του την πέτσινη μπροστέλα των Αραουκανών, που φορούσε ο Παρασκευάς, όταν ξεμπάρκαρε στο νησί. Έπειτα παρουσιάστηκε στον Παρασκευά και του είπε:

— Ορίστε, είμαι ο Παρασκευάς!

Αμέσως ο Παρασκευάς βάλθηκε να φτιάξει μεγάλες φράσεις στα καλύτερά του αγγλικά και ο Ροβινσόνας του απαντούσε με λίγες λέξεις στα αραουκανικά που είχε μάθει τον καιρό που ο Παρασκευάς δεν καταλάβαινε γρι από εγγλέζικα.

— Σ’ έσωσα από τους ομοφύλους σου, που ήθελαν να σε θυσιάσουν στα κακοποιό πνεύματα, είπε ο Παρασκευάς.

Και ο Ροβινσόνας γονάτισε στη γη, έσκυψε το κεφάλι ως το χώμα μουρμουρίζοντας φοβισμένα ευχαριστώ. Τέλος, πιάνοντας το πόδι του Παρασκευά, το ‘βαλε πάνω στο σβέρκο του.

Το έπαιξαν πολλές φορές αυτό το παιχνίδι. Εκείνος που το άρχιζε ήταν πάντα ο Παρασκευάς. Μόλις παρουσιαζόταν με την ομπρέλα και τα ψεύτικα γένια του, ο Ροβινσόνας καταλάβαινε ότι απέναντι του βρισκόταν ο Ροβινσόνας και λοιπόν ελόγου του έπρεπε να παίξει το ρόλο του Παρασκευά. 'Αλλωστε, ποτέ δεν έπαιζαν σκηνές φανταστικές, παράσταιναν μόνο επεισόδια της παλιάς ζωής τους, τότε που ο Παρασκευάς ήταν φοβισμένος σκλάβος και ο Ροβινσόνας αυστηρό αφεντικό. Έπαιζαν την ιστορία των μασκαρεμένων κάκτων, την άλλη με την καταστροφή του ορυζώνα ή το κρυφό κάπνισμα της πίπας κοντά στην μπαρουταποθήκη. Καμιά σκηνή όμως δεν άρεσε τόσο πολύ στον Παρασκευά, όσο αυτή της αρχής, όταν τον κυνηγούσαν οι Αραουκανοί, που ήθελαν να τον θυσιάσουν, και τον έσωζε ο Ροβινσόνας.

Αυτός είχε καταλάβει πως το παιχνίδι έκανε καλό στον Παρασκευά, γιατί τον αλάφρωνε από τη δυσάρεστη ανάμνηση της σκλαβιάς του. Μα και στον ίδιο το Ροβινσόνα έκανε καλό το παιχνίδι , γιατί είχε ακόμα μερικές τύψεις, που ήταν άλλοτε σκληρός αφέντης του Παρασκευά.

Αριστοτέλης: Αθηναίων Πολιτεία - Η οργάνωσις του αρχαίου πολιτεύματος

Αριστοτέλης ο Σταγειρίτης (384 π.Χ. – 322 π.Χ.)

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α’.

[Εκ των προτεθειμένων αποσπασμάτων και εκ του Ηροδότου[1] και Θουκυδίδου[2] αφ’ ων ηρύσθη ο Αριστοτέλης, προς δε και εκ του Πλουτάρχου, ορυσθέντος εκ της «Αθηναίων Πολιτείας»,[3] αποκαθίσταται πλήρης η έννοια του ελλείποντος πρώτου κεφαλαίου συνοπτικώς, ως εξής]:

Ανέκαθεν οι Αθηναίοι εκυβερνώντο υπό βασιλέων. Έπηλις ο Ίων εγκαταστάς εν Αττική έδωκε τ’ όνομά του εις τους αυτόχθονας επονομασθέντας έκτοτε Ίωνας. Επιφανής μυθολογούμενος βασιλεύς υπήρξεν ο Ερεχθεύς, ο κατόπιν δ’ αυτού βασιλεύσας Πανδίων κατένειμε την βασιλικήν εξουσίαν εις τους υιούς του, ένεκα δε της τοιαύτης διαιρέσεως η χώρα έκτοτε διαρκώς εστασίαζε μέχρι Θησέως. Ούτος συνήνωσε τους δήμους της Αττικής, έκαμε δε πυκνότερον των Αθηνών τον οικισμόν και προέβη εις κοινωνικήν και πολιτικήν διοργάνωσιν επί το δημοτικώτερον. Εις μεταγενεστέρους δε χρόνους, επιφανής και φιλόπατρις των Αθηνών βασιλεύς υπήρξεν ο Κόδρος, εν πολέμω πεσών.

Η επελθούσα είτα κατάπτωσις του βασιλικού οίκου των Κοδριδών και η προϊούσα ανάπτυξις των δήμων επέφερε την κατάλυσιν της βασιλείας. Τότε δε αι Αθήναι εκυβερνήθησαν υπό των παλαιών ευγενών οικογενειών. Αλλ’ αι μεταξύ τούτων έριδες και αντιζηλίαι προεκάλουν συνεχείς στάσεις.

Τότε νέος τις ευπατρίδης, ο Κύλων, Ολυμπιονίκης, γαμβρός δε επί θυγατρί του Θεαγένους, τυράννου των Μεγάρων, επεχείρησε ν’ αρπάση την τυραννίαν. Επέτυχε να καταλάβη την Ακρόπολιν, αλλ’ οι εν τοις αγροίς σπεύσαντες πολυπληθείς επολιόρκησαν αυτόν εκεί. Ελλείψει τροφίμων οι εν τη Ακροπόλει δεινώς επιέζοντο. Και ο μεν Κύλων ηδυνήθη κρύφα να διαφύγη, οι δε οπαδοί του κατέφυγον ικέται εις τον ναόν της Αθηνάς. Εκεί συνεθηκολόγησαν μετά του άρχοντος Μεγακλέους, του εκ του οίκου των Αλκμεονιδών, αρχηγού των πολιορκητών. Αλλ’ ότε πίστιν παρέχοντες εις τας σπονδάς εξήλθον του ναού, κατεσφάγησαν, τινές δε μάλιστα παρά τον βωμόν των Εριννύων, όπου είχον καταφύγει.

Το εναγές πραξικόπημα τούτο κατέστησε παρά τω λαώ μισητόν τον οίκον των Αλκμεονιδών, η δε φατρία του Κύλωνος ενισχυθείσα ούτω, εστασίαζεν εκ του φανερού κατ’ αυτών. Ίνα δοθή πέρας εις τους εμφυλίους σπαραγμούς απεφάσισεν ο δήμος να υποβληθώσιν εις δίκην οι δράσται της εναγούς πράξεως προ δικαστηρίου τριακοσίων ανδρών εκλεγέντων εκ των επιφανών και ορκισθέντων προ των βωμών ίνα κρίνωσι την υπό του Μύρωνος υποβληθείσαν σχετικήν καταγγελίαν.[4]

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β.[5]

[ΤΟ ΕΥΡΕΘΕΝ ΚΕΙΜΕΝΟΝ]

Ο Μύρων, αναλαβόντες δι’ όρκου προ των βωμών την καταγγελίαν ότε δε απηγγέλθη καταδίκη εναντίον εκείνων διά το ανοσιούργημα, αυτοί μεν οι ανοσιουργήσαντες εξεχώθηκαν από τους τάφους των, οι δε απόγονοι των κατεδικάσθησαν εις παντοτινήν εξορίαν. Και κοντά εις αυτά έγινε θρησκευτική εξάγνισις (καθαρμός) από τον Επιμενίδην τον Κρήτα.

Ύστερα δε απ’ αυτά συνέβη να καταντήσουν εις στασιασμόν αναμεταξύ των οι επίσημοι και ο λαός διά πολύν καιρόν, διότι το πολίτευμα ήτο και καθ’ όλα μεν τα άλλα ολιγαρχικόν και επί πλέον δε οι πτωχοί ήσαν υποδουλωμένοι εις τους πλουσίους και αυτοί και τα παιδιά των και αι γυναίκες των· και ωνομάζοντο πελάται και εκτήμοροι.[6] Διότι με τοιούτου είδους μίσθωσιν (ήτοι δίδοντες τα πέντε έκτα του εισοδήματος εις τον κύριον της γης)[7] εκαλλιεργούσαν τους αγρούς των πλουσίων. Όλη δε η γη ανήκεν εις ολίγους. Και αν δεν έδιδαν όλον το μίσθωμα (οι γεωργοί) ήσαν εκ του νόμου υποκείμενοι εις δουλείαν αυτοί και τα τέκνα των και τα χρέη εξ οιασδήποτε αιτίας επέφεραν υποχρέωσιν σωματικής δουλείας (του χρεώστου) έως εις τον καιρόν του Σόλωνος· αυτός δε πρώτος έγινε προστάτης της λαϊκής τάξεως. Το σκληρότατον μεν λοιπόν και πικρότατον (απ’ όλα) εις εκείνην την πολιτικήν κατάστασιν ήτο διά τους πολλούς ο τοιούτος θεσμός της δουλείας, αλλ’ όμως και διά τα άλλα πολιτικά πράγματα επίσης ήσαν δυσαρεστημένοι· διότι δεν είχαν καμμίαν, διά να είπωμεν ούτω, συμμετοχήν εις όλην εν γένει την διαχείρισιν της πολιτείας.

Η δε οργάνωσις του αρχαίου πολιτεύματος, εκείνου που υπήρχε προ του Δράκοντος, ήτο ως εξής. Οι μεν άρχοντες προήρχοντο από την αριστοκρατικήν και από την πλουτοκρατικήν τάξιν. Και κατ’ αρχάς μεν ισοβίως, έπειτα δε διά μίαν δεκαετίαν. Τα πλέον μεγάλα δε και πρώτα αξιώματα ήσαν ο βασιλεύς, ο πολέμαρχος και ο άρχων· εκ τούτων δε πρώτον αξίωμα ήτο (το αξίωμα) του βασιλέως, διότι αυτό υπήρχε πατροπαράδοτα, δεύτερον δε αξίωμα ιδρύθη η πολεμαρχία, ένεκα του ότι υπήρξαν μερικοί των βασιλέων ανίκανοι εις τα πολεμικά πράγματα· εξ αιτίας δε τούτου και είχαν προσκαλέσει τον Ίωνα (ως στρατηγόν), ότε ευρέθησαν εις κρίσιμον περίστασιν· τελευταίον δε αξίωμα εσυστήθη το του άρχοντος, διότι, ως μεν λέγουν οι περισσότεροι, επί της αρχοντίας του Μέδωνος, ως δε λέγουν μερικοί, επί της αρχοντίας του Ακάστου ιδρύθη το αξίωμα αυτό. Ούτοι δε προβάλλουν ως τεκμήριον του ισχυρισμού των το ότι εννέα άρχοντες ορκίζονται να τηρούν τας ενόρκους αυτών υποχρεώσεις όπως αύται ισχύουν από της εποχής του Ακάστου, ώστε επί της βασιλείας τούτου (συμπεραίνουν) παρεχώρησαν οι απόγονοι του Κόδρου μέρος του βασιλικού αξιώματος εις αντάλλαγμα των δοθεισών εις τον τότε άρχοντα (εκ του γένους των) δωρεών. Το πράγμα μεν λοιπόν, κατά ποίαν εκ των δύο υποθέσεων συνέβη, μικράν διαφοράν παρουσιάζει ως προς την εποχήν που συνέβη. Απόδειξις δε της μεταγενεστέρας ιδρύσεως του αξιώματος του άρχοντος είναι το ότι ούτος δεν διοικεί καμμίαν από τας πατροπαραδότους τελετάς, όπως ο βασιλεύς και ο πολέμαρχος (διοικούν), αλλά όλαι αι τελεταί, τας οποίας διευθύνει, είναι μεταγενέστεραι· διό και το αξίωμα τούτο έχει μεγαλυνθή εις νεωτέρους χρόνους, αυξηθέν βαθμηδόν με προσθέτους δικαιοδοσίας. Οι θεσμοθέται δε (άρχοντες) εξελέγησαν ύστερ’ από πολλά έτη, ότε πλέον εγίνετο εκλογή των αρχόντων ετησίως, προς τον σκοπόν καταγράφοντες τους ψηφιζομένους νόμους να τους διαφυλάττουν, διά να δικάζωνται σύμφωνα με αυτούς οι παρανομούντες· ούτω και είναι το μόνον αξίωμα τούτο που δεν είχε ποτε διάρκειαν πλέον ή ετησίαν. Ως προς μεν λοιπόν τον χρόνον της ιδρύσεώς των έχουν τα αξιώματα τοιαύτην διαφοράν αναμεταξύ των. Δεν ήσαν δε όλοι εγκατεστημένοι εις έν μέρος οι εννέα άρχοντες. Αλλ’ ο μεν βασιλεύς έμενεν εις το ονομαζόμενον τώρα Βουκόλιον, πλησίον του πρυτανείου (απόδειξις δε τούτου είναι ακόμη ότι και τώρα εκεί γίνεται η σύμμειξις της γυναικός του βασιλέως με τον Διόνυσον).[8] Ο δε άρχων έμενεν εις το πρυτανείον, ο δε πολέμαρχος εις το Επιλύκειον (το οποίον πρότερον μεν ελέγετο πολεμαρχείον, αφού δε ο Επίλυκος γενόμενος πολέμαρχος το ανοικοδόμησε και το εκαλλώπισεν, ωνομάσθη (Επιλύκειον), οι δε θεσμοθέται (άρχοντες) έμενον εις το θεσμοθετείον. Εις τον καιρόν δε του Σόλωνος όλοι ομού οι άρχοντες συνήλθον εις το θεσμοθετείον. Είχαν δε εξουσίαν τότε οι άρχοντες να δικάζουν κατ’ ουσίαν και απ’ ευθείας τας δίκας και όχι όπως τώρα να ενεργούν μόνον προανάκρισιν (επί των δικών).

Ο οργανισμός μεν λοιπόν της διοικήσεως τοιούτος ήτο. Η δε βουλή των Αρεοπαγιτών είχεν αποστολήν το να επιβλέπη εις τήρησιν των νόμων, διηύθυνε δε τα πλείστα κυβερνητικά πράγματα της πόλεως και τα μεγαλύτερα, έχουσα συνάμα εξουσίαν και να τιμωρή και να επιβάλλη πρόστιμον εις όλους ιδίως τους παραβαίνοντας τους κοινωνικούς θεσμούς. (Τούτο δε), διότι η εκλογή των αρχόντων εγίνετο εκ της αριστοκρατικής τάξεως και της πλουτοκρατικής, εξ εκείνων δε που είχον διετελέσει άρχοντες εγίνοντο οι Αρεοπαγίται· διό και εξ όλων των αξιωμάτων μόνον τούτο διετηρήθη ισόβιον έως τώρα.[9] Ο οργανισμός μεν λοιπόν του πρώτου πολιτεύματος τοιούτος ήτο εις τας γενικάς του γραμμάς. Μετά δε τούτα ύστερα από την πάροδον όχι πολλού καιρού, επί του άρχοντος Αρισταίχμου, ο Δράκων έθεσε τους πολιτικούς νόμους αυτού. Το δε σύστημα των νόμων τούτο ήτο κατά τον εξής τρόπον· τα πολιτικά μεν δικαιώματα επενεμήθησαν εις τους έχοντας να εισφέρουν ένα πολεμικόν οπλισμόν στρατιώτου· διά δε τα αξιώματα των εννέα αρχόντων και των ταμιών ήσαν εκλέξιμοι όσοι είχον περιουσίαν όχι μικροτέραν των δέκα μνων, ελευθέραν (από κάθε βάρος), διά δε τα άλλα αξιώματα τα μικρότερα εκλέξιμοι ήσαν όλοι οι εισφέροντες ένα πολεμικόν οπλισμόν· στρατηγοί δε και ίππαρχοι εγίνοντο από τους έχοντας περιουσίαν όχι ολιγωτέραν των εκατόν μνων, ελευθέραν (από κάθε βάρος) και τέκνα γνήσια από νόμιμον γυναίκα μεγαλύτερα των δέκα ετών. Τούτους δε έπρεπε να κρατούν υπό εγγύησιν οι πρυτάνεις και οι στρατηγοί και οι ίππαρχοι, οι του παρελθόντος έτους, μέχρις ου ήθελαν δώσει λογοδοσίαν, ως εγγυηταί δε ήσαν δεκτοί εκ της αυτής τάξεως των στρατηγών και των ιππάρχων. Συνέστη δε βουλή από τετρακοσίους και ένα, οριζομένους διά κληρώσεως εκ των εχόντων πολιτικά δικαιώματα. Διά την κλήρωσιν δε ταύτην καθώς και διά τα άλλα αξιώματα ελαμβάνοντο οι άνω των τριάκοντα ετών και ωρίσθη να μη γίνεται δύο φοράς άρχων ο αυτός πριν ή όλοι οι πολίται ήθελον γίνει άρχοντες· τότε δε πάλιν να γίνεται εξ αρχής νέα κλήρωσις (προς εκλογήν αρχόντων). Και αν κανείς εκ των βουλευτών απουσίαζεν από την συνέλευσιν ότε συνεδρίαζεν η βουλή ή συνήρχετο ο δήμος, αυτός επλήρωνε πρόστιμον τρεις μεν δραχμάς ο πεντακοσιομέδιμνος, δύο δε ο ιππεύς και μίαν ο ζευγίτης. Η δε Βουλή του Αρείου Πάγου ήτο φύλαξ των νόμων και επέβλεπε τους άρχοντας, όπως κυβερνούν σύμφωνα με τους νόμους· είχε δε δικαίωμα κάθε αδικούμενος να καταγγέλλη ενώπιον της Βουλής των Αρεοπαγιτών, ορίζων τον νόμον, κατά παράβασιν του οποίου αυτός (ο καταγγέλλων) ηδικείτο· τα χρέη όμως επέφεραν (και τότε) υποχρέωσιν σωματικής δουλείας, καθώς έχει προαναφερθή· και η ιδιοκτησία της γης ευρίσκετο εις χείρας ολίγων.[10]

Αριστοτέλους, Αθηναίων Πολιτεία
-----------------------------
[1] Ηροδότου V, 71.

[2] Θουκυδίδου I, 126.

[3] Πλουτάρχου βίοι Θησέως Γ, 25, Σόλωνος 12.

[4] Η τελευταία έννοια είναι η της πρώτης φράσεως του σωζομένου κειμένου (Μύρωνος καθ’ ιερών ομόσαντες αριστίνδην).

[5] Η αρίθμησις εις κεφάλαια δεν υπάρχει εν τω κειμένω, γενομένη διά το σαφέστερον.

[6] Πελάται αντιστοιχεί με το σημερινόν κολόνοι. Εκτήμοροι = λαμβάνοντες την έκτην μοίραν (μερίδιον) των καρπών.

[7] Τα εντός παρενθέσεως είναι επεξηγήσεις, μη περιεχόμεναι εις το κείμενον.

[8] Αλληγορική παλαιοτάτη Θρησκευτική τελετή γινομένη κατά την εορτήν των Διονυσίων εις τας Αθήνας. Ιδέ Ησύχιον: «της του βασιλέως γυναικός και θεού γίνεται γάμος».

[9] Το επόμενον χωρίον πιστεύεται ότι έχει παρεμβληθή εις το αρχικόν κείμενον, εκτός της φράσεως, την οποίαν σημειώνω με κυρτούς χαρακτήρας εις το κείμενον.

[10] Έως εδώ τελειώνει το παρέμβλητον κείμενον.

Ανθολόγιο Αττικής Πεζογραφίας

ΛΥΣΙΑΣ, ΚΑΤΑ ΕΡΑΤΟΣΘΕΝΟΥΣ

ΛΥΣ 12.27–40

Επιχειρήματα προς απόδειξη της ενοχής του Ερατοσθένη και ανασκευή ενδεχόμενων ισχυρισμών του

Συνεχίζοντας τη διήγησιν των γεγονότων που οδήγησαν στη δολοφονία του αδελφού του (βλ. και ΛΥΣ 12.1–13), ο ρήτορας υποστήριξε ότι σε αντίθεση με τον ίδιο, που κατάφερε να αποδράσει από το σπίτι του Δάμνιππου, όπου είχε οδηγηθεί, ο αδελφός του Πολέμαρχος εξαναγκάστηκε από τους Τριάκοντα να πιει το κώνειο. Οι τύραννοι επέδειξαν ασέβεια απέναντι στον νεκρό και απληστία κατά τη διανομή της περιουσίας της οικογένειας του Λυσία. Περνώντας (12.25) στην ἀπόδειξιν όσων ισχυρίζεται στο πρώτο μέρος του λόγου αυτού (το οποίο ολοκληρώνεται με τις επιλογικού χαρακτήρα παραγράφους 37–40) ο ρήτορας κάλεσε τον Ερατοσθένη να απαντήσει σε κάποια ερωτήματα, προκειμένου να αποδείξει ότι οι ισχυρισμοί του ήταν αντιφατικοί. Και συνεχίζει:

[27] Καὶ μὴν οὐδὲ τοῦτο εἰκὸς αὐτῷ πιστεύειν, εἴπερ ἀληθῆ
λέγει φάσκων ἀντειπεῖν, ὡς αὐτῷ προσετάχθη. οὐ γὰρ
δήπου ἐν τοῖς μετοίκοις πίστιν παρ’ αὐτοῦ ἐλάμβανον.
ἔπειτα τῷ ἧττον εἰκὸς ἦν προσταχθῆναι ἢ ὅστις ἀντειπών
γε ἐτύγχανε καὶ γνώμην ἀποδεδειγμένος; τίνα γὰρ εἰκὸς
ἦν ἧττον ταῦτα ὑπηρετῆσαι ἢ τὸν ἀντειπόντα οἷς ἐκεῖνοι
ἐβούλοντο πραχθῆναι; [28] ἔτι δὲ τοῖς μὲν ἄλλοις Ἀθηναίοις
ἱκανή μοι δοκεῖ πρόφασις εἶναι τῶν γεγενημένων εἰς τοὺς
τριάκοντα ἀναφέρειν τὴν αἰτίαν· αὐτοὺς δὲ τοὺς τριάκοντα,
ἐὰν εἰς σφᾶς αὐτοὺς ἀναφέρωσι, πῶς ὑμᾶς εἰκὸς ἀποδέ-
χεσθαι; [29] εἰ μὲν γάρ τις ἦν ἐν τῇ πόλει ἀρχὴ ἰσχυροτέρα
[αὐτῆς], ὑφ’ ἧς αὐτῷ προσετάττετο παρὰ τὸ δίκαιον ἀν-
θρώπους ἀπολλύναι, ἴσως ἂν εἰκότως αὐτῷ συγγνώμην
εἴχετε· νῦν δὲ παρὰ τοῦ ποτε καὶ λήψεσθε δίκην, εἴπερ ἐξ-
έσται τοῖς τριάκοντα λέγειν ὅτι τὰ ὑπὸ τῶν τριάκοντα προσ-
ταχθέντα ἐποίουν; [30] καὶ μὲν δὴ οὐκ ἐν τῇ οἰκίᾳ ἀλλ’ ἐν τῇ
ὁδῷ, σῴζειν τε αὐτὸν καὶ τὰ τούτοις ἐψηφισμένα παρόν,
συλλαβὼν ἀπήγαγεν. ὑμεῖς δὲ πᾶσιν ὀργίζεσθε, ὅσοι εἰς
τὰς οἰκίας ἦλθον τὰς ὑμετέρας ζήτησιν ποιούμενοι ἢ ὑμῶν
ἢ τῶν ὑμετέρων τινός. [31] καίτοι εἰ χρὴ τοῖς διὰ τὴν ἑαυτῶν
σωτηρίαν ἑτέρους ἀπολέσασι συγγνώμην ἔχειν, ἐκείνοις
ἂν δικαιότερον ἔχοιτε· κίνδυνος γὰρ ἦν πεμφθεῖσι μὴ ἐλθεῖν
καὶ καταλαβοῦσιν ἐξάρνοις γενέσθαι. τῷ δὲ Ἐρατοσθένει
ἐξῆν εἰπεῖν ὅτι οὐκ ἀπήντησεν, ἔπειτα ὅτι οὐκ εἶδεν· ταῦτα
γὰρ οὔτ’ ἔλεγχον οὔτε βάσανον εἶχεν, ὥστε μηδ’ ὑπὸ τῶν
ἐχθρῶν βουλομένων οἷόν τ’ εἶναι ἐξελεγχθῆναι. [32] χρῆν δέ
σε, ὦ Ἐρατόσθενες, εἴπερ ἦσθα χρηστός, πολὺ μᾶλλον
τοῖς μέλλουσιν ἀδίκως ἀποθανεῖσθαι μηνυτὴν γενέσθαι ἢ
τοὺς ἀδίκως ἀπολουμένους συλλαμβάνειν. νῦν δέ σου τὰ
ἔργα φανερὰ γεγένηται οὐχ ὡς ἀνιωμένου ἀλλ’ ὡς ἡδο-
μένου τοῖς γιγνομένοις, [33] ὥστε τούσδε ἐκ τῶν ἔργων χρὴ
μᾶλλον ἢ ἐκ τῶν λόγων τὴν ψῆφον φέρειν, ἃ ἴσασι γεγενη-
μένα τῶν τότε λεγομένων τεκμήρια λαμβάνοντας, ἐπειδὴ
μάρτυρας περὶ αὐτῶν οὐχ οἷόν τε παρασχέσθαι. οὐ γὰρ
μόνον ἡμῖν παρεῖναι οὐκ ἐξῆν, ἀλλ’ οὐδὲ παρ’ αὑτοῖς εἶναι,
ὥστ’ ἐπὶ τούτοις ἐστὶ πάντα τὰ κακὰ εἰργασμένοις τὴν
πόλιν πάντα τἀγαθὰ περὶ αὑτῶν λέγειν. [34] τοῦτο μέντοι οὐ
φεύγω, ἀλλ’ ὁμολογῶ σοι, εἰ βούλει, ἀντειπεῖν. θαυμάζω
δὲ τί ἄν ποτ’ ἐποίησας συνειπών, ὁπότε ἀντειπεῖν φάσκων
ἀπέκτεινας Πολέμαρχον.

Φέρε δή, τί ἄν, εἰ καὶ ἀδελφοὶ ὄντες ἐτύχετε αὐτοῦ ἢ καὶ
ὑεῖς; ἀπεψηφίσασθε; δεῖ γάρ, ὦ ἄνδρες δικασταί, Ἐρα-
τοσθένην δυοῖν θἄτερον ἀποδεῖξαι, ἢ ὡς οὐκ ἀπήγαγεν
αὐτόν, ἢ ὡς δικαίως τοῦτ’ ἔπραξεν. οὗτος δὲ ὡμολόγηκεν
ἀδίκως συλλαβεῖν, ὥστε ῥᾳδίαν ὑμῖν τὴν διαψήφισιν περὶ
αὑτοῦ πεποίηκε. [35] καὶ μὲν δὴ πολλοὶ καὶ τῶν ἀστῶν καὶ
τῶν ξένων ἥκουσιν εἰσόμενοι τίνα γνώμην περὶ τούτων
ἕξετε. ὧν οἱ μὲν ὑμέτεροι ὄντες πολῖται μαθόντες ἀπίασιν
ὅτι ἢ δίκην δώσουσιν ὧν ἂν ἐξαμάρτωσιν, ἢ πράξαντες μὲν
ὧν ἐφίενται τύραννοι τῆς πόλεως ἔσονται, δυστυχήσαντες
δὲ τὸ ἴσον ὑμῖν ἕξουσιν· ὅσοι δὲ ξένοι ἐπιδημοῦσιν, εἴσον-
ται πότερον ἀδίκως τοὺς τριάκοντα ἐκκηρύττουσιν ἐκ τῶν
πόλεων ἢ δικαίως. εἰ γὰρ δὴ αὐτοὶ οἱ κακῶς πεπονθότες
λαβόντες ἀφήσουσιν, ἦ που σφᾶς <γ’> αὐτοὺς ἡγήσονται
περιέργους ὑπὲρ ὑμῶν τηρουμένους. [36] οὐκ οὖν δεινὸν εἰ τοὺς
μὲν στρατηγούς, οἳ ἐνίκων ναυμαχοῦντες, ὅτε διὰ χειμῶνα
οὐχ οἷοί τ’ ἔφασαν εἶναι τοὺς ἐκ τῆς θαλάττης ἀνελέσθαι,
θανάτῳ ἐζημιώσατε, ἡγούμενοι χρῆναι τῇ τῶν τεθνεώ-
των ἀρετῇ παρ’ ἐκείνων δίκην λαβεῖν, τούτους δέ, οἳ ἰδιῶ-
ται μὲν ὄντες καθ’ ὅσον ἐδύναντο ἐποίησαν ἡττηθῆναι
ναυμαχοῦντας, ἐπειδὴ δὲ εἰς τὴν ἀρχὴν κατέστησαν, ὁμο-
λογοῦσιν ἑκόντες πολλοὺς τῶν πολιτῶν ἀκρίτους ἀποκτιν-
νύναι, οὐκ ἄρα χρὴ αὐτοὺς καὶ τοὺς παῖδας ὑφ’ ὑμῶν
ταῖς ἐσχάταις ζημίαις κολάζεσθαι;

[37] Ἐγὼ τοίνυν, ὦ ἄνδρες δικασταί, ἠξίουν ἱκανὰ εἶναι τὰ
κατηγορημένα· μέχρι γὰρ τούτου νομίζω χρῆναι κατηγο-
ρεῖν, ἕως ἂν θανάτου δόξῃ τῷ φεύγοντι ἄξια εἰργάσθαι.
ταύτην γὰρ ἐσχάτην δίκην δυνάμεθα παρ’ αὐτῶν λαβεῖν.
ὥστ’ οὐκ οἶδ’ ὅ τι δεῖ πολλὰ κατηγορεῖν τοιούτων ἀνδρῶν,
οἳ οὐδ’ ὑπὲρ ἑνὸς ἑκάστου τῶν πεπραγμένων δὶς ἀποθα-
νόντες δίκην δοῦναι δύναιντ’ ἂν <ἀξίαν>. [38] οὐ γὰρ δὴ οὐδὲ
τοῦτο αὐτῷ προσήκει ποιῆσαι, ὅπερ ἐν τῇδε τῇ πόλει
εἰθισμένον ἐστί, πρὸς μὲν τὰ κατηγορημένα μηδὲν ἀπολο-
γεῖσθαι, περὶ δὲ σφῶν αὐτῶν ἕτερα λέγοντες ἐνίοτε ἐξα-
πατῶσιν, ὑμῖν ἀποδεικνύντες ὡς στρατιῶται ἀγαθοί εἰσιν,
ἢ ὡς πολλὰς τῶν πολεμίων ναῦς ἔλαβον τριηραρχήσαντες,
<ἢ> πόλεις πολεμίας οὔσας φίλας ἐποίησαν· [39] ἐπεὶ κελεύετε
αὐτὸν ἀποδεῖξαι ὅπου τοσούτους τῶν πολεμίων ἀπέκτειναν
ὅσους τῶν πολιτῶν, ἢ ναῦς ὅπου τοσαύτας ἔλαβον ὅσας
αὐτοὶ παρέδοσαν, ἢ πόλιν ἥντινα τοιαύτην προσεκτήσαντο
οἵαν τὴν ὑμετέραν κατεδουλώσαντο. [40] ἀλλὰ γὰρ ὅπλα τῶν
πολεμίων <τοσαῦτα> ἐσκύλευσαν ὅσα περ ὑμῶν ἀφεί-
λοντο, ἀλλὰ τείχη τοιαῦτα εἷλον οἷα τῆς ἑαυτῶν πατρίδος
κατέσκαψαν; οἵτινες καὶ τὰ περὶ τὴν Ἀττικὴν φρούρια
καθεῖλον, καὶ ὑμῖν ἐδήλωσαν ὅτι οὐδὲ τὸν Πειραιᾶ Λακε-
δαιμονίων προσταττόντων περιεῖλον, ἀλλ’ ὅτι ἑαυτοῖς τὴν
ἀρχὴν οὕτω βεβαιοτέραν ἐνόμιζον εἶναι.

***
Ουδέ τούτο βεβαίως πρέπει να του πιστεύσητε, ότι δηλαδή διετάχθη, αν βέβαια λέγη την αλήθειαν, ισχυριζόμενος ότι διεφώνησε προς τους Τριάκοντα διά την σύλληψιν των μετοίκων. Διότι, αν πραγματικώς διεφώνησεν, όπως ισχυρίζεται, δεν ηδύναντο να δοκιμάσουν αυτόν επί των μετοίκων, αφού αντείπεν εις την περί αυτών γνώμην των. Επειδή βέβαια εις ποίον ήτο πρέπον να απιστούν και να μη δώσουν διαταγήν παρά εις εκείνον, όστις διαφωνήσας είχε καταστήσει φανεράν την περί των μετοίκων γνώμην του; Διότι ποίος ήτο φυσικόν να εκτελέση απροθύμως την διαταγήν των Τριάκοντα παρά ο διαφωνήσας εις εκείνα τα οποία αυτοί ήθελον να εκτελεσθούν; Προσέτι δε μου φαίνεται ότι εις τους άλλους Αθηναίους υπάρχει ικανή δικαιολογία να αιτιώνται τους Τριάκοντα δι' όσα τότε επράχθησαν· σεις δε πώς είναι πρέπον να επιδοκιμάζετε την δικαιολογίαν των Τριάκοντα, εάν την αιτίαν των τότε συμβαινόντων αναφέρουν εις τους εαυτούς των; Διότι, εάν μεν υπήρχεν εις την πόλιν εξουσία ισχυροτέρα από την εξουσίαν των Τριάκοντα, υπό της οποίας είχε διαταχθή αυτός να φονεύση ανθρώπους αδίκως, θα παρείχετε ίσως συγγνώμην εις αυτόν. Τώρα δε ποίον θα τιμωρήσετε, εάν θα επιτραπή εις τους Τριάκοντα να ισχυρίζωνται, ότι εξετέλουν τας διαταγάς των Τριάκοντα; Και καθώς είναι γνωστόν όχι εις την οικίαν του, αλλ' εις την οδόν συλλαβών τον Πολέμαρχον τον ωδήγησεν εις τας φυλακάς, ενώ ήτο δυνατόν και αυτόν να σώση, και τας διαταγάς των Τριάκοντα να μη παραβή. Σεις δε χωρίς αμφιβολίαν αγανακτείτε εναντίον εκείνων που ήλθον εις τας οικίας σας να ζητήσουν ή σας ή κανένα από τους ιδικούς σας. Και βέβαια, αν πρέπη, μου φαίνεται, να συγχωρούνται οι χάριν της σωτηρίας των άλλους καταστρέψαντες, εκείνους δύνασθε δικαιότερον να συγχωρήτε εν ταύτη τη περιστάσει παρά εις οιανδήποτε άλλην, διότι υπήρχε κίνδυνος εις αυτούς αποσταλέντας εις οικίαν τινά να μη μεταβούν και ευρόντας εν αυτή τους ζητουμένους να βεβαιώσουν ότι δεν τους εύρον. Ο Ερατοσθένης όμως ηδύνατο να είπη, ότι δεν συνήντησε τον Πολέμαρχον, ούτε τον είδε· διότι ταύτα δεν επεδέχοντο ούτε εξέλεγξιν ούτε έρευναν, ώστε και οι εχθροί να μη δύνανται να εξελέγξουν, και αν είχον τοιαύτην πρόθεσιν. Έπρεπε δε συ, Ερατοσθένη, αν καθώς ισχυρίζεσαι, ήσο χρηστός, να προτιμήσης να ανακοινώσης εις την βουλήν περί των μελλόντων αδίκως να αποθάνουν, παρά να συλλαμβάνης τους αδίκως καταστρεφομένους. Τώρα όμως από τα έργα σου έγινε φανερόν ότι δεν εστενοχωρείσο, αλλ' ότι ησθάνεσο ευχαριστημένος διά τα γιγνόμενα, ώστε πρέπον είναι οι δικασταί να ψηφίσουν σύμφωνα με τα έργα σου παρά σύμφωνα με τους λόγους σου, λαμβάνοντες ως απόδειξιν των τότε λεγομένων, όσα γνωρίζουν ότι έγιναν, διότι μάρτυρας περί αυτών δεν είναι δυνατόν να παρουσιάσωμεν. Διότι όχι μόνον δεν επετρέπετο εις ημάς να παρευρισκώμεθα εις τας συζητήσεις, αλλ' ουδέ εις τας οικίας μας να μένωμεν, ώστε είναι εις την εξουσίαν εκείνων, οι οποίοι παντοιοτρόπως έβλαψαν την πόλιν, να λέγουν διά τους εαυτούς των πάντα τα αγαθά. Τούτο όμως δεν το αρνούμαι, δηλαδή ότι διεφώνησας, αλλά συμφωνώ μαζί σου, αν θέλης. Απορώ δε τι τέλος πάντων θα έπραττες αν συνεφώνεις, οπότε ισχυριζόμενος ότι διεφώνησες εφόνευσες τον Πολέμαρχον.

Εμπρός λοιπόν ειπέτε μου και εάν συνέβαινε να είσθε αδελφοί του ή παιδιά του διατί θα τον αθωώνατε; Διότι πρέπει, κύριοι δικασταί, ο Ερατοσθένης έν εκ των δύο να αποδείξη, ή ότι δεν ωδήγησε τον Πολέμαρχον εις τας φυλακάς, ή ότι δικαίως έπραξε τούτο. Ούτος δε έχει ομολογήσει ότι αδίκως συνέλαβε αυτόν, ώστε σας διηυκόλυνε να τον καταδικάσετε διά της ψήφου σας. Πολλοί, και πολίται και ξένοι έχουν έλθει διά να πληροφορηθούν ποίαν απόφασιν διά τον κατηγορούμενον θα εκδώσητε. Από τους παρακολουθούντας την δίκην οι μεν συμπολίται μας θα απέλθουν αφού πληροφορηθούν ότι ή θα τιμωρηθούν διά τα σφάλματά των, ή κατορθώσαντες μεν όσα επιθυμούν θα γίνουν τύραννοι της πόλεως, αποτυχόντες δε θα έχουν ίσα με σας δικαιώματα· όσοι δε ξένοι ευρίσκονται εν Αθήναις θα μάθουν αν δικαίως ή αδίκως εκδιώκουν εκ των πόλεών των τους Τριάκοντα. Διότι, αν βέβαια σεις οι ίδιοι κακοποιηθέντες συλλαβόντες αυτούς τους αθωώσετε, μου φαίνεται ότι θα νομίσουν, ότι υπερβολικά χάριν υμών τους τιμωρούν εκδιώκοντες εκ των πόλεών των. Δεν είναι λοιπόν φοβερόν, αν τους μεν στρατηγούς, οι οποίοι ενίκων εν τη ναυμαχία, ότε ένεκα της τρικυμίας έλεγον ότι δεν ηδυνήθησαν να συλλέξουν τους πεσόντας εις την θάλασσαν, τους κατεδικάσατε εις θάνατον φρονούντες ότι έπρεπε να τιμωρήσετε εκείνους χάριν της αρετής των αποθανόντων, τούτους δε, οι οποίοι όταν ήσαν ιδιώται, όσον ηδύναντο συνετέλεσαν να νικηθήτε εις την ναυμαχίαν, όταν δε ανέλαβον την εξουσίαν, ομολογούν ότι πολλούς πολίτας άνευ δίκης εφόνευσαν, δεν πρέπει λοιπόν αυτούς και τους παίδας αυτών να τους τιμωρήσητε με τας μεγαλυτέρας τιμωρίας;

Εγώ λοιπόν, κύριοι δικασταί, θα ενόμιζον ότι είναι αρκεταί αι εκτεθείσαι εναντίον του κατηγορίαι· διότι νομίζω ότι μέχρι τούτου του σημείου πρέπει να κατηγορή τις, έως ότου πεισθήτε ότι υπό του κατηγορουμένου έχουν διαπραχθή εγκλήματα άξια να επισύρουν εναντίον του την ποινήν του θανάτου· διότι την ποινήν ταύτην δυνάμεθα να επιβάλωμεν εις αυτούς ως την μεγαλυτέραν τιμωρίαν. Ώστε δεν γνωρίζω διατί πρέπει να κατηγορή τις τοιούτους ανθρώπους διά πολλά εγκλήματα, οι οποίοι και δύο φοράς αν αποθάνουν δι' έν έκαστον εκ των εγκλημάτων των δεν θα τιμωρηθούν επαρκώς. Διότι βέβαια δεν αρμόζει να πράξη ο κατηγορούμενος εκείνο το οποίον συνηθίζεται εις ταύτην εδώ την πόλιν, δηλαδή να μη απολογούνται οι δικαζόμενοι εις τας αποδιδομένας εις αυτούς κατηγορίας, επαινούντες δε τον εαυτόν τους διά πράγματα άσχετα με την δικαζομένην υπόθεσιν ενίοτε σας εξαπατούν, αποδεικνύοντες εις σας ότι είναι γενναίοι στρατιώται, ή κατά την τριηραρχίαν των συνέλαβον πολλά εχθρικά πλοία, ή ότι εχθρικάς πόλεις κατώρθωσαν να κάμουν φιλικάς· διατάξατέ τον να αποδείξη πού εφόνευσαν τόσους εχθρούς, όσους εφόνευσαν πολίτας, ή πού συνέλαβον τόσα εχθρικά πλοία, όσα παρέδωσαν εις τους εχθρούς, ή ποίαν πόλιν κατέκτησαν, όπως υπεδούλωσαν την ιδικήν μας. Αλλά εκυρίευσαν τόσα εχθρικά όπλα, όσα αφήρεσαν από σας; Αλλά εκυρίευσαν τόσα φρούρια, όσα κατέστρεψαν της πατρίδος των; Οι οποίοι κατέστρεψαν και τα περί την Αττικήν φρούρια, και σας έκαμαν φανερόν ότι και το φρούριον του Πειραιώς κατέστρεψαν άνευ της διαταγής των Λακεδαιμονίων, διότι ενόμιζον ότι τοιουτοτρόπως θα έχουν εις το μέλλον ασφαλέστερον την εξουσίαν.

Αρχές Σύνταξης της Αρχαιοελληνικής Γλώσσας: 1. Η ΑΠΛΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΟΡΟΙ ΤΗΣ

ΤΟ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΡΗΜΑΤΟΣ

§1.1. Ως υποκείμενο των προσωπικών ρημάτων χρησιμοποιούνται τα ουσιαστικά (ή κάποιος όρος ισοδύναμος με ουσιαστικό) σε πτώση πάντοτε ονομαστική.

ΘΟΥΚ 1.1.1 Θουκυδίδης … ξυνέγραψε || ο Θουκυδίδης συνέγραψε.

ΘΟΥΚ 1.28.1 ἐπύθοντο οἱ Κερκυραῖοι || πληροφορήθηκαν οι Κερκυραίοι.

ΞΕΝ ΚΑναβ 1.5.6 ὁ σῖτος ἐπέλιπε || τέλειωσαν τα τρόφιμα.

ΔΗΜ 18.6 οἱ νόμοι κελεύουσι || οι νόμοι προστάζουν.

ΠΛ Φαιδ 59d ἕως ἀνοιχθείη τὸ δεσμωτήριον || ώσπου να ανοίξει το δεσμωτήριο.

§1.2. Τη λειτουργία του υποκειμένου μπορούν να αναλάβουν και οι παρακάτω όροι, οι οποίοι ισοδυναμούν με ουσιαστικό:

• Αντωνυμίες και αριθμητικά:

ΔΗΜ 54.17 θαυμάζω γὰρ ἔγωγε || εγώ τουλάχιστον εκπλήσσομαι.

ΔΗΜ 20.73 ἐπειδὴ δ' οὐχ ἧκον οὗτοι || κι όταν αυτοί δεν επέστρεψαν.

ΔΗΜ 45.64 ἐπειδὴ δ' ἀπώλετ' ἐκεῖνος || κι όταν εκείνος καταστράφηκε.

• Ουσιαστικοποιημένα επίθετα ή μετοχές:

ΙΣΟΚΡ 10.49 οἱ δὲ βάρβαροι τοσοῦτον ἐφρόνησαν || οι βάρβαροι απέκτησαν τόση αυτοπεποίθηση.

ΛΥΣ 19.2 πάντες ἴσασιν || όλοι γνωρίζουν.

ΘΟΥΚ 2.34.4 ξυνεκφέρει δὲ ὁ βουλόμενος καὶ ἀστῶν καὶ ξένων || συμμετέχει στην τελετή της εκφοράς (των νεκρών) όποιος θέλει και από τους πολίτες και από τους ξένους.

• Αναφορικές προτάσεις:

ΛΥΣ 12.35 ὅσοι δὲ ξένοι ἐπιδημοῦσιν, εἴσονται πότερον ἀδίκως τοὺς τριάκοντα ἐκκηρύττουσιν ἐκ τῶν πόλεων ἢ δικαίως || κι όσοι ξένοι βρίσκονται στην πόλη μας θα μάθουν αν δίκαια ή άδικα απελαύνουν τους Τριάκοντα από τις πόλεις τους.

ΛΥΣ 31.23 ὅστις γὰρ περὶ τοὺς ἑαυτοῦ ἀναγκαίους τοιαῦτα ἁμαρτάνει ἁμαρτήματα, τί ἂν περί γε τοὺς ἀλλοτρίους ποιήσειεν; || όποιος διαπράττει τέτοια αδικήματα σε βάρος των δικών του συγγενών, τι θα ήταν άραγε ικανός να πράξει αναφορικά με τους ξένους;

• Εμπρόθετο, επίρρημα ή γενική με άρθρο:

ΘΟΥΚ 8.75.3 ξυνώμνυσαν δὲ καὶ Σαμίων πάντες τὸν αὐτὸν ὅρκον οἱ ἐν τῇ ἡλικίᾳ || ορκίστηκαν συγχρόνως κάνοντας τον ίδιο όρκο και όλοι οι Σάμιοι που βρίσκονταν σε ηλικία στράτευσης.

ΘΟΥΚ 2.11.4 ἄδηλα γὰρ τὰ τῶν πολέμων || γιατί η έκβαση των πολεμικών επιχειρήσεων είναι άγνωστη.

• Έναρθρο απαρέμφατο:

ΠΛ Φαιδ 71c τῷ ζῆν ἐστί τι ἐναντίον, ὥσπερ τῷ ἐγρηγορέναι τὸ καθεύδειν || υπάρχει κάτι το αντίθετο προς τη ζωή, όπως ο ύπνος είναι αντίθετος προς την εγρήγορση.

• Όταν το υποκείμενο δηλώνει ποσό κατά προσέγγιση, τότε εκφέρεται εμπρόθετα με τις προθέσεις εἰς, ἀμφί, περί, κατά, ὑπέρ και αιτιατική:

ΞΕΝ Ελλ 6.5.10 ἔφυγον εἰς Λακεδαίμονα περὶ ὀκτακοσίους || κατέφυγαν στη Σπάρτη περίπου οχτακόσιοι.

ΘΟΥΚ 1.8.1 ὑπὲρ ἥμισυ (τῶν τεθνεώτων) Κᾶρες ἐφάνησαν || πάνω από τους μισούς νεκρούς αποδείχτηκαν Κάρες.

ΛΥΣ 13.8 εἰ κατασκαφείη τῶν τειχῶν τῶν μακρῶν ἐπὶ δέκα στάδια ἑκατέρου || αν γκρεμιστεί σε έκταση δέκα σταδίων καθένα από τα μακρά τείχη.

§1.3. Παράλειψη του υποκειμένου. Το υποκείμενο του ρήματος παραλείπεται κανονικά όταν είναι αντωνυμία του πρώτου ή δευτέρου προσώπου, όπως συμβαίνει και στα νέα ελληνικά, γιατί υποδηλώνεται από την κατάληξη του ρήματος. Διατηρείται μόνο στις περιπτώσεις που εκφράζεται έμφαση ή αντιδιαστολή.

ΔΗΜ 15.6 παρελθὼν πρῶτος ἐγὼ παρῄνεσα || αφού ανέβηκα στο βήμα πρώτος εγώ σας συμβούλευσα (έμφαση).

ΔΗΜ 48.3 οὐκ ἐγὼ αἴτιός εἰμι τοῦ εἰς τὸ δικαστήριον εἰσιέναι, ἀλλ' οὗτος αὐτός || δεν είμαι εγώ αίτιος της παραπομπής του στο δικαστήριο, αλλά αυτός ο ίδιος (αντιδιαστολή).

§1.4. Το υποκείμενο του ρήματος σε τρίτο πρόσωπο παραλείπεται συνήθως όταν (α) μπορεί να εννοηθεί εύκολα από τα συμφραζόμενα, (β) είναι αόριστο, οπότε εννοείται ως υποκείμενο η αόριστη αντωνυμία τις ή ο κάποιος άλλος αόριστος όρος π.χ. οἱ ἄνθρωποι, τὰ πράγματα κ.ά. και (γ) η ενέργεια που εκφράζει το ρήμα αρμόζει σε ένα συγκεκριμένο υποκείμενο, όπως με τα ρήματα ἐσάλπιγξε (ὁ σαλπιγκτής), ἐκήρυξε (ὁ κῆρυξ), ἀναγνώσεται (ὁ γραμματεύς) κ.ά., καθώς και με ρήματα δηλωτικά φυσικών φαινομένων, όπως ὕει βρέχει, νίφει χιονίζει, ἀστράπτει, ἔσεισε έγινε σεισμός κλπ.,για τα οποία ως υποκείμενο εννοείται ὁ θεός ή Ζεύς.

ΞΕΝ Αγ 1.13 μέγα φρονήσας ὁ Τισσαφέρνης ἐπὶ τῷ καταβάντι στρατεύματι προεῖπεν Ἀγησιλάῳ πόλεμον, εἰ μὴ ἀπίοι ἐκ τῆς Ἀσίας (ενν. ὁ Ἀγησίλαος) || ο Τισσαφέρνης, επειδή αλαζονεύτηκε από την άφιξη του νέου στρατεύματος, απείλησε τον Αγησίλαο ότι θα του επιτεθεί, αν δεν αποχωρήσει από την Ασία.

ΙΣΑΙΟΣ 2.13 ὁ νόμος, ὅς κελεύει τὰ ἑαυτοῦ ἐξεῖναι διαθέσθαι ὅπως ἄν ἐθέλῃ (ενν. τις) || ο νόμος, ο οποίος ορίζει ότι μπορεί κανείς να διαθέσει την περιουσία του όπως θέλει.

ΞΕΝ ΚΠαιδ 7.3.16 καὶ τὸ μνῆμα ὑπερμέγεθες ἐχώσθη, ὥς φασιν (ενν. οἱ ἄνθρωποι) || και το μνήμα με συσσώρευση χώματος κατασκευάστηκε τεράστιο, όπως λένε.

ΑΙΣΧΙΝ 3.15 τοὺς νόμους ἀναγνώσεται (ενν.ὁ γραμματεύς) || ο γραμματέας θα διαβάσει τους νόμους.

§1.5. Συμφωνία του υποκειμένου με το ρήμα. Το ρήμα της πρότασης κανονικά συμφωνεί με το υποκείμενό του ως προς το πρόσωπο και τον αριθμό, όπως και στα νέα ελληνικά: σὺ λέγεις, ἡμεῖς λέγομεν, οὗτοι λέγουσι. Όταν όμως το υποκείμενο είναι ουδέτερο πληθυντικού αριθμού, τότε στην αττική διάλεκτο το ρήμα βρίσκεται κανονικά σε ενικό αριθμό (αττική σύνταξη).

ΞΕΝ Ελλ 2.3.11 τὰ μακρὰ τείχη καὶ τὰ περὶ τὸν Πειραιᾶ καθῃρέθη γκρεμίστηκαν τα μακρά τείχη και τα τείχη του Πειραιά.

ΞΕΝ Ελλ 5.1.32 ὥσπερ τὰ βασιλέως γράμματα ἔλεγεν όπως όριζαν οι επιστολές του Βασιλιά.

ΛΥΣ 13.20 τὰ ψηφίσματα <τὰ> ἐξ ἐκείνης τῆς βουλῆς […] ἐπὶ καταλύσει τοῦ δήμου τοῦ ὑμετέρου ἅπαντα ἐγένετο όλα ανεξαιρέτως τα ψηφίσματα εκείνης της βουλής έγιναν με σκοπό την κατάλυση του δημοκρατικού πολιτεύματος.

Ακόμη και στην αττική διάλεκτο όμως, δεν λείπουν περιπτώσεις που η αττική σύνταξη παραβιάζεται,

ΞΕΝ ΚΑναβ 1.7.17 φανερὰ ἦσαν καὶ ἵππων καὶ ἀνθρώπων ἴχνη πολλά (αντί ἦν) || ήταν ορατά πολλά ίχνη και αλόγων και ανθρώπων.

§1.6. Όταν το υποκείμενο είναι περιληπτικό ουσιαστικό (ουσιαστικό το οποίο γραμματικά είναι ενικού αριθμού, ως προς τη σημασία του όμως δηλώνει πλήθος προσώπων, π.χ. οι λέξεις τὸ πλῆθος, ἡ πόλις, τὸ στράτευμα, ὁ ὅμιλος, κλπ.), το ρήμα είναι δυνατόν να βρίσκεται σε πληθυντικό αριθμό, συμφωνώντας με τον σημασιολογικό και όχι τον γραμματικό αριθμό του υποκειμένου (σύνταξη κατά το νοούμενο).

ΘΟΥΚ 1.20.1 Ἀθηναίων γοῦν τὸ πλῆθος Ἵππαρχον οἴονται ὑφ' Ἁρμοδίου καὶ Ἀριστογείτονος τύραννον ὄντα ἀποθανεῖν || οι περισσότεροι λοιπόν από τους Αθηναίους πιστεύουν πως ο Ίππαρχος σκοτώθηκε από τον Αρμόδιο και τον Αριστογείτονα, ενώ ήταν τύραννος.

ΘΟΥΚ 1.125.1 τὸ πλῆθος ἐψηφίσαντο πολεμεῖν || η πλειοψηφία υπερψήφισε την πρόταση για πόλεμο.

ΘΟΥΚ 6.32.2 ξυνεπηύχοντο δὲ καὶ ὁ ἄλλος ὅμιλος ὁ ἐκ τῆς γῆς || μαζί με τους προηγούμενους (δηλ. εκείνους που βρίσκονταν πάνω στα πλοία) πρόσθετε τις προσευχές του και το άλλο πλήθος που βρισκόταν στην ακτή.

§1.7. Στην περίπτωση που το ρήμα έχει περισσότερα από ένα υποκείμενα, κανονικά βρίσκεται σε πληθυντικό αριθμό. Αν, επιπλέον, τα υποκείμενά του διαφέρουν ως προς το πρόσωπο, το ρήμα συμφωνεί με το επικρατέστερο πρόσωπο (επικρατέστερο είναι το πρώτο σε σχέση με το δεύτερο και το τρίτο, και το δεύτερο σε σχέση με το τρίτο).

ΠΛ Γοργ 523a διενείμαντο τὴν ἀρχὴν ὁ Ζεὺς καὶ ὁ Ποσειδῶν καὶ ὁ Πλούτων || μοίρασαν την εξουσία μεταξύ τους ο Δίας, ο Ποσειδώνας και ο Πλούτωνας.

ΞΕΝ ΚΠαιδ 8.7.1 καὶ ὁ μὲν πατὴρ καὶ ἡ μήτηρ πάλαι δὴ […] ἐτετελευτήκεσαν αὐτῷ || ο πατέρας και η μητέρα του από καιρό πια του είχαν πεθάνει.

ΠΛ Πρωτ 361a ἐγώ τε καὶ σὺ μακρὸν λόγον ἑκάτερος ἀπετείναμεν || και εγώ και εσύ, ο καθένας από τη σκοπιά του, μιλήσαμε για πολλή ώρα.

ΛΥΣ 18.21 Διόμνηστος καὶ ἐγὼ καὶ ὁ ἀδελφὸς ἐκ μιᾶς οἰκίας τρεῖς ὄντες τριηραρχοῦμεν || ο Διόμνηστος και εγώ και αδελφός μου, τρεις από μια οικογένεια, είμαστε τριήραρχοι.

§1.8. Υπάρχουν όμως περιπτώσεις που το ρήμα, παρότι έχει περισσότερα από ένα υποκείμενα, βρίσκεται σε ενικό αριθμό και συμφωνεί ως προς το πρόσωπο με το πλησιέστερο ή το επικρατέστερο υποκείμενο.

ΞΕΝ ΚΠαιδ 7.3.11 παρῆν δὲ ὁ Γωβρύας καὶ ὁ Γαδάτας (αντί παρῆσαν) || ήταν παρόντες ο Γωβρύας και ο Γαδάτας.

ΔΗΜ 18.172 ἐκεῖνος ὁ καιρὸς καὶ ἡ ἡμέρα 'κείνη οὐ μόνον εὔνουν καὶ πλούσιον ἄνδρ' ἐκάλει, ἀλλὰ καὶ παρηκολουθηκότα τοῖς πράγμασιν ἐξ ἀρχῆς (αντί ἐκάλουν) η περίσταση και η ημέρα εκείνη απαιτούσαν έναν άνδρα όχι μόνο με καλές διαθέσεις για την πόλη και πλούσιο, αλλά και κάποιον που είχε παρακολουθήσει εξ αρχής την εξέλιξη των πραγμάτων.

ΛΥΣ 19.1 ἐὰν ἐγὼ μὲν μὴ νῦν εὖ εἴπω, οὐ μόνον ἐγὼ ἀλλὰ καὶ ὁ πατὴρ δόξει ἄδικος εἶναι (αντί δόξομεν ἄδικοι εἶναι) || αν εγώ τώρα δεν υπερασπιστώ σωστά την υπόθεση, όχι μόνο εγώ, αλλά και ο πατέρας μου θα φανεί άδικος.

ΠΛ Νομ 699d ἐπισκόπει μὴν καὶ σὺ καὶ Κλεινίας (αντί ἐπισκοπεῖτε) || εξετάστε λοιπόν κι εσύ και ο Κλεινίας.

Είναι ευτυχισμένα τα σημερινά παιδιά;

Τα παιδιά μας περιτριγυρίζονται από ομιλίες, όμως δεν περνούν πάντα αρκετό χρόνο σε ουσιαστική επικοινωνία. Δεν έχουν πάντα την κατάλληλη υποστήριξη ώστε να εκφράσουν βαθύτερες σκέψεις και συναισθήματα ή να ακούσουν τις δικές μας σκέψεις.

Παρά τις διαδικτυακές επαφές τους, είναι ολοένα και πιο απομονωμένα, ευαίσθητα, τελειομανή και συχνά αγχωμένα, φοβισμένα ή στεναχωρημένα. Στην πραγματικότητα, το άγχος και οι ανησυχίες σχετικά με την επίδοση έχουν εξαπλωθεί σαν επιδημία, όπως έχω δει μέσα από το επάγγελμα και την έρευνά μου καθώς και μέσα από τις συζητήσεις μου με άλλους γονείς.

Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας, σχεδόν το ένα τρίτο των εφήβων θα βιώσει μια αγχώδη διαταραχή. Ως φοιτητές κολεγίου, πολλοί παρουσιάζουν υψηλά επίπεδα τελειομανίας με τρόπους που μοιάζουν τοξικοί και βλάπτουν την ψυχική τους υγεία.

Αντιμέτωπα με συζητήσεις που εξυψώνουν τις επιτυχίες πάνω από οτιδήποτε άλλο, πολλά παιδιά καταλήγουν να ασκούν υπερβολική κριτική στον εαυτό τους. Όταν ακούν συχνά για το πόσο επιτυχημένα είναι άλλα άτομα –αλλά όχι για το πώς κατάφεραν να επιτύχουν– τείνουν να νιώθουν έρμαια των περιστάσεων.

Όταν αντιμετωπίζουν τη διαδικασία της μάθησης ως ένα παιχνίδι του τύπου «ποιος θα βρει τη σωστή απάντηση πιο γρήγορα» απομειώνεται η δημιουργικότητα, η ενσυναίσθηση και η ανοιχτή σκέψη που θα μπορούσαν να έχουν.

Μπορεί να δείχνουν ότι αναπτύσσονται καλά όταν οι συνθήκες είναι καλές, όμως κολλάνε όταν εμφανίζονται δυσκολίες. Άλλα παιδιά, τα οποία έχουν εσωτερικεύσει την ιδέα ότι «τα μεγάλα λόγια δείχνουν ότι είσαι εξυπνότερος», διαθέτουν πλούσιο λεξιλόγιο αλλά περιορισμένες δεξιότητες στην έκφραση ή την κατανόηση των συναισθημάτων, με αποτέλεσμα να μην μπορούν να συνδεθούν με την οικογένεια και τους φίλους τους.

Ο φόβος της απογοήτευσης

Άλλα, πάλι, φοβούνται ότι θα απογοητεύσουν τους γονείς τους και νιώθουν ότι κανένας δεν τα καταλαβαίνει, ακόμα και όταν οι γονείς τους λένε πως θέλουν πολύ να έρθουν πιο κοντά τους.

Πάρα πολλοί γονείς με τους οποίους έχω μιλήσει θέλουν να έρθουν πιο κοντά με τα παιδιά τους – αλλά αυτό φαντάζει αρκετά δύσκολο με όλη την πίεση που βιώνουν για να βοηθήσουν τα παιδιά με τα μαθήματά τους ή με τις ενοχές ότι δεν περνούν αρκετό «ποιοτικό χρόνο» μαζί τους.

Όταν τα παιδιά μάς ακούν κυρίως να γκρινιάζουμε ή να πιέζουμε, να δίνουμε εντολές ή να κάνουμε το αφεντικό, τείνουν να μην επιδιώκουν τόσο πολύ την επαφή μαζί μας. Έτσι χάνουμε την ευκαιρία να αναλύσουμε βαθύτερα τις ερωτήσεις –να ανακαλύψουμε ποια πράγματα ενδιαφέρουν εμάς και τα παιδιά μας– και να χαρούμε τον χρόνο τον οποίο αφιερώνουμε στη συζήτηση.

Κατά πόσο μιλάμε ουσιαστικά με τα παιδιά μας;

Εάν δεν προσέχετε, μπορεί να μην αντιληφθείτε την έλλειψη βαθύτερων συζητήσεων. Μπορεί ωστόσο να έρθετε αντιμέτωποι με τις συνέπειες.

Οι φοιτητές, όπως έδειξε μια εκτεταμένη έρευνα σε περισσότερους από 14.000 συμμετέχοντες για διάστημα μεγαλύτερο των 30 ετών, επιδεικνύουν λιγότερη ενσυναίσθηση και λιγότερη σύνδεση με την κοινότητα από ό,τι οι προηγούμενες γενιές, με τη μεγαλύτερη πτώση να παρατηρείται μετά το 2000.

Πολλά παιδιά, ακόμα και νεαρά σε ηλικία, φοβούνται το πνευματικό ρίσκο που οδηγεί στη δημιουργική σκέψη.

Στο πέρασμα των ετών, έχω γνωρίσει παιδιά που δυσκολεύονται με τον καταιγισμό ιδεών (brainstorming) ή τη συνεργασία επειδή επικεντρώνονται υπερβολικά στο να φανούν καλύτεροι απ’ όλους.

Έχω δει παιδιά που δυσκολεύονται να κατανοήσουν τα συναισθήματα των φίλων τους και δεν ρισκάρουν γιατί φοβούνται πάρα πολύ μήπως κάνουν λάθη.

Έχω ακούσει παιδιά να απαντούν «Δεν μπορώ. Δεν θέλω να κάνω λάθος» όταν τους ζήτησα να μαντέψουν ή να υπολογίσουν κάτι. Πολλά από αυτά τα παιδιά δυσκολεύονται επίσης να διδαχθούν από άλλους.

Όταν αντιλαμβάνονται τη μάθηση ως έναν αγώνα για την εξεύρεση απαντήσεων, οι συζητήσεις τους μετατρέπονται σε ερωτήσεις για το ποιος είναι καλύτερος. Τείνουν να εστιάζουν στο πόσο καλά αποδίδουν σε σύγκριση με αυτούς που βρίσκονται κοντά τους.

Εάν δεν επιτύχουν με την πρώτη, συχνά διστάζουν να επιμείνουν, να σκεφτούν τι συνέβη ή να δοκιμάσουν ξανά.

Εν μέρει, για αυτό φταίει ο κόσμος μέσα στον οποίο μεγαλώνουν.

Ζούμε σε μια κοινωνία που προτιμά τη φλυαρία έναντι της ουσίας, τις γρήγορες ενημερώσεις έναντι της λεπτομερούς ανάλυσης, σε μια κοινωνία που επικεντρώνεται σε όσα επιτεύγματα ορίζονται με έναν κοντόφθαλμο τρόπο.

Όμως αυτό μας αφήνει σε μια γλωσσική έρημο όπου διαθέτουμε περισσότερες λέξεις από ποτέ αλλά λιγότερα πράγματα που να μας φέρνουν πιο κοντά, να μας ευχαριστούν και να μας ικανοποιούν.

Στις έρευνές μου γύρω από τη συζήτηση, έχω ακούσει ένα μήνυμα δυνατά και καθαρά: εμείς και τα παιδιά μας χρειαζόμαστε απεγνωσμένα μια επανεκκίνηση από την ανιαρή ρουτίνα της παιδικής ηλικίας. Τα παιδιά δεν χρειάζονται ενθάρρυνση για να κάνουν περισσότερα πράγματα πιο γρήγορα.

Αντιθέτως, πρέπει όλοι να ρίξουμε τους ρυθμούς μας και να προσέξουμε πώς μιλάμε. Πρέπει να εστιάσουμε συνειδητά σε αυτό που έχει πραγματικά σημασία για την ανάπτυξη και την ευημερία των παιδιών μας.

Οι στόχοι που θέτουν τα παιδιά επηρεάζονται από αυτά που ακούν. Οι απαντήσεις που ενθαρρύνουν οι δάσκαλοί τους και τα έμμεσα μηνύματα που στέλνουν διαδραματίζουν έναν σημαντικό ρόλο – το ίδιο συμβαίνει και με τα σχόλια των γονιών τους και των φίλων τους. Και αυτές οι κουβέντες μέσα στην τάξη ήταν σημαντικές, όπως ανακάλυψα σύντομα.

Τα παιδιά που ένιωθαν ότι στα μαθήματά τους εστίαζαν περισσότερο σε στόχους μάθησης έπαιρναν καλύτερους βαθμούς, τα πήγαιναν καλύτερα στα σταθμισμένα τεστ και νοιάζονταν περισσότερο

Ο τρόπος με τον οποίο μιλάμε στα παιδιά, έχει σημασία ιδιαίτερα σε περιόδους αυξημένου άγχους.

Μέσα από τον διάλογο που ξεκινά από τις αντιλήψεις ενός παιδιού, μπορούμε να το βοηθήσουμε να κατανοήσει καλύτερα τον εαυτό του. Μπορεί να αρχίσει να καταλαβαίνει, για παράδειγμα, γιατί πιθανώς να έχει αρνητικές σκέψεις. Μπορεί να μάθει να βάζει σε νέο πλαίσιο τις σκέψεις που το εμποδίζουν να δοκιμάσει νέα πράγματα. Μπορεί να μάθει να κατανοεί τι έχει καταφέρει σχετικά με τις επιτυχίες του και τις δοκιμασίες που έχει αντιμετωπίσει καθώς και τι θα ήθελε να καταφέρει στο μέλλον.

Όλα αυτά, σταδιακά, μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο που μαθαίνει, τις σχέσεις του με τους άλλους, ακόμα και την πορεία που θα ακολουθήσει στη ζωή του. Και όλες αυτές οι αλλαγές ξεκινούν από τις πιο μικρές στιγμές…

Ο Γονιός στην Παιδική του Υπόσταση

Ο γονιός... Είναι άραγε ξεκάθαρος ο ρόλος ενός γονιού; ...έχει διαπραγματευτεί μέσα του και έχει λύσει οριστικά τα παιδικά του αιτήματα πριν βρεθεί απέναντι στα αιτήματα του δικού του παιδιού, που είναι και τα μόνα που δικαιούνται να προεξάρχουν;

Γιατί αν δεν έχει λυθεί το παραπάνω ζήτημα, τότε πολλά μπερδέματα θα προκύψουν στην πορεία της νέας αυτής σχέσης. Και αναφέροντας τον ορισμό «αιτήματα», δεν αναφέρομαι σε στοιχεία βασικής φροντίδας, μα κυρίως σε ενδοψυχικές αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στον ώριμο ενήλικα γονιό και στο αδιαμόρφωτο ακόμη παιδί του.

Θα μπορούσα για παράδειγμα να αναφέρω, την εσωτερική ανάγκη για αγάπη και αποδοχή που κουβαλά ένας ενήλικας, ο οποίος όμως ξαφνικά βρίσκεται απέναντι σε έναν νέο οργανισμό με τα ίδια ακριβώς αιτήματα. Και έτσι η ανάγκη για αγάπη και αποδοχή, υπάρχει ταυτόχρονα προς δυο κατευθύνσεις και που να πρωτοκοιτάξει κανείς;...

Ο ενήλικας γονιός ασυνείδητα ή και λιγότερο ασυνείδητα, απαιτεί ή πιέζει το παιδί του να του δείξει αγάπη, λόγω θεμάτων της παιδικής του ηλικίας και την ίδια στιγμή το παιδί, απορημένο στέκεται απέναντι μην ξέροντας πώς να ανταποκριθεί σε ένα αίτημα που υπάρχει εκ φύσεως και μέσα στο ίδιο.

Ακόμη κι αν είναι η δική του σειρά να ζητήσει τα παραπάνω, ο υποτιθέμενος ολοκληρωμένος ενήλικας, του ζητά τα ίδια ακριβώς πράγματα. Και γίνεται ο γονιός παιδί και το παιδί γονιός. Οι ρόλοι ήδη έχουν μπερδευτεί εις το διηνεκές, και ένα ενοχικό παιδί με πολλές εσωτερικές συγκρούσεις, είναι πιθανόν ήδη να αναπτύσσεται, επειδή ο γονιός του δεν είναι ώριμος αρκετά και παραμένει καθηλωμένος στη σχέση του με τους δικούς του γονείς.

Ο γονιός αδυνατεί να παραμείνει ψύχραιμος, τις στιγμές όπου αισθάνεται αμφιβολία για το αν το παιδί του τον αποδέχεται ή όχι. Ζητά επιτακτικά την αγάπη άνευ όρων, την ίδια στιγμή που αδυνατεί να παράσχει αυτή την άνευ όρων αγάπη σε κείνον που πραγματικά την έχει ανάγκη τη δεδομένη χρονική στιγμή της παιδικής του ηλικίας.

Ένα ασυνείδητο φανταστικό παιδί του παρελθόντος αντιμάχεται με το πραγματικό παιδί του παρόντος. Διαβλέπει την ανωριμότητα του παιδιού του, αδυνατώντας να εντοπίσει τα δικά του ανώριμα στοιχεία και τελικά μια αδικία γεννιέται και εγκαθίσταται.

Και στη συνέχεια ακολουθεί ο θυμός και η σχέση αρχίζει να πλήττεται. Και στην πορεία, η εξέλιξη μοιάζει σαν αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Ο γονιός φοβάται ότι το παιδί του δεν τον αγαπά όπως θα ήθελε ο ίδιος, κάνει λάθη στον τρόπο που το προσεγγίζει και τελικά η αγάπη μοιάζει αμφίβολη, με τον ίδιο τρόπο που το βίωνε ίσως ο ίδιος ο γονιός από τους δικούς του γονείς όταν ήταν παιδί.

Μεγάλο το θέμα και θα το συνεχίσουμε σε επόμενα κείμενα. Και είναι τόσο μεγάλο, που αυτή η αρχική αναφορά μοιάζει να μπερδεύει πολύ τον αναγνώστη ίσως.

Αν χρειάζεται να βρούμε μια άκρη στο νήμα, θα πρότεινα να εστιάσει κανείς στο να ανακαλύπτει το παιδί του με τρόπο που να κάνει το παιδί αυτό να νοιώθει μη-μόνο σε αυτό τον κόσμο.

Να εστιάσει στο «σ’αγαπώ ανεπιφύλακτα» και όχι στο «εγώ σ’αγαπώ. Εσύ μου δείχνεις αγάπη;».

Και όσο κι αν μοιάζει υπερβολή αρχικά, μια τέτοια ερώτηση, ας ψάξουμε ίσως μέσα μας για τα παιδικά εγωιστικά μας αιτήματα, ενός παιδιού που έχει τις ανάγκες του και ζητά επιτακτικά να ικανοποιηθούν, ακόμη κι αν το αίτημα προορίζεται προς ένα παιδί που βλέπει το γονιό του σαν τον βασικό ήρωα της ζωής του και ξαφνικά βρίσκεται εμπρός σε ένα αδύναμο παιδί με εγωιστικά κίνητρα.

Οι ρίζες σου επιβίωσαν για να ανθίζεις όλο και πιο ψηλά προς τον ουρανό

Φαντάσου την προσωπική σου ιστορία σαν ένα δέντρο. Ξεκίνησες με την ευκαιρία για ζωή. Πάλεψες να βρεις τον τρόπο να αναπτυχθείς σε ένα έδαφος που δεν γνώριζες τις ιδιότητές του. Βρήκες τρόπους να ριζωθείς, παρά τις αντιξοότητες. Άλλοτε με αργό, κι άλλοτε με γοργό ρυθμό. Έθεσες θεμέλια ώστε να παραμείνεις ζωντανό και να ανθίζεις ψηλά, ως τον ουρανό.

Οι ρίζες σου είναι η ιστορία σου. Τα φύλλα, τα κλαδιά και τα άνθη ό,τι είσαι σήμερα. Οι εμπειρίες σου, οι πληγές σου, όσοι φώτισαν το δρόμο σου αλλά κι όσοι τον σκοτείνιασαν. Κι ο κορμός που έρχεται να ενώσει το «τότε» με το «τώρα».

Κουβαλάς μια ιστορία που «γράφτηκε» μέσα από τα βιώματά σου. Άλλα τα επέλεξες, άλλα όχι. Άλλοτε είχες συνοδοιπόρους, ενώ κάποιες φορές βάδιζες μοναχικά. Συχνά, όμως, δεν της δίνεις την πρέπουσα αξία. Βιάζεσαι να την ξανά γράψεις, «τραυματίζοντας» κι εσένα αλλά κι εκείνη. Επιμένεις να προσπερνάς τα κεφάλαια που πονάνε, κλείνοντας τα μάτια σε ό,τι φέρνει πόνο ή θυμό. Σαν να θες να σκίσεις αυτές τις σελίδες, να μην υπάρχουν άλλο πια. Σαν να σκάβεις για να βρεις όποιες ρίζες σάπισαν, τιμωρώντας τες που δεν μπόρεσαν να αντέξουν τις κακουχίες. Σαν να ξεχνάς με πόση επιμονή όρθωσαν το ανάστημά σου και το γέμισαν με πολύχρωμα άνθη και κλαδιά γεμάτα χαμόγελα στους άγριους χειμώνες.

Θυμάσαι, κάποτε, πώς οι ρίζες σου επιβίωσαν για να ανθίζεις όλο και πιο ψηλά προς τον ουρανό; Μην τις ξεχνάς, είναι ακόμη εκεί και σε στηρίζουν. Δεν είναι «έξω» από ‘σένα. Σε έμαθαν να αντέχεις και να αγκαλιάζεις τους μεγάλους αέρηδες και τις γκρίζες μπόρες.

Η φωτεινή ολοκλήρωση προϋποθέτει μια σκοτεινή πλευρά. Τα «μελανά» σημεία της ιστορίας σου δεν είναι εχθροί σου. Είναι ο φωτεινός οδηγός σε όλα τα ζοφερά μονοπάτια που θα συναντάς μέχρι να σε λούσεις με φως. Ο σκοτεινός σου εαυτός έχει ανάγκη από αγκαλιά. Από μια αγκαλιά που σε έχει σώσει από τρομακτικά δεσμά και σου χαρίζει απλόχερα μια από τις σημαντικότερες ελευθερίες: Να ξανά γράψεις την ιστορία σου!

Η ευαισθησία είναι προσόν σε έναν κόσμο αναίσθητο

Πάντα θα είσαι το «λίγο» ή το «πολύ» για έναν άνθρωπο, για μια κατάσταση, για την ίδια τη ζωή εν τέλει. Το να επιλέγεις να κοιτάς πώς να κρατήσεις άμυνες για να μην πληγώνεσαι, πέρα απ’ ότι σε οδηγεί κατευθείαν στη μιζέρια και την αναισθησία, δε θα σου δώσει ποτέ και τη δυνατότητα να ξεπεράσεις τις αντοχές σου. Αυτό θα έχει σαν αποτέλεσμα να μη μάθεις ποτέ ποια είναι τα όριά σου, να μην ανακαλύψεις τον πραγματικό χαρακτήρα σου.

Εσύ που αποφάσισες πως δε θα κρύψεις τις ευαισθησίες σου για κανένα λόγο και προτίμησες να είσαι απλά το αυθεντικό κι όχι το αντίγραφο, σίγουρα θα αντιμετωπίσεις διάφορες δυσκολίες.

Θα ακούς συχνά απ’ τους υπόλοιπους πως θα πρέπει να αλλάξεις, να σκληρύνεις. Να κοιτάς κυρίως τον εαυτό σου, να ταΐζεις τον εγωϊσμό σου ακόμα κι αν χρειαστεί να πληγώσεις κάποιους. Θα σε ενθαρρύνουν να γίνεις σαν αυτούς. Το έπαθλο θα είναι ότι θα γίνεις καλύτερος. Θα γίνεις άτρωτος και τέλειος.

Μα εσύ καταλαβαίνεις το αυτονόητο που αρνούνται να το παραδεχτούν. Δεν υπάρχει τελειότητα μα ακόμα και να υπήρχε τότε θα ήταν πολύ βαρετή.

Είναι φυσιολογικό μερικές φορές να σε παίρνει από κάτω που δεν ανταποκρίνονται όπως εσύ θα ήθελες στο ενδιαφέρον που δείχνεις. Στεναχωριέσαι που ερωτεύεσαι και δίνεις όλο σου το είναι πολύ εύκολα. Που φτάνεις στα άκρα χωρίς να υπολογίσεις τις συνέπειες. Που ξαγρυπνάς καθώς ακούς τους φίλους σου να λένε τα προβλήματά τους χωρίς να σε ρωτήσουν για το πώς είσαι εσύ. Που προσπαθείς να βρεις λύση για όλους και για όλα.

Και το κυριότερο είναι ότι αναρωτιέσαι κάποιες στιγμές γιατί να νοιάζεσαι τόσο πολύ βάζοντας όλους τους συνανθρώπους σου λίγο πιο πάνω απ’ τον ίδιο σου τον εαυτό. Ξέρεις όμως βαθιά μέσα σου πως αυτό είναι κάτι παροδικό. Κι αυτό θα σε βοηθήσει να σταματήσεις να κάνεις δεύτερες σκέψεις για το αν κάνεις το σωστό. Στην περίπτωσή σου, διάλεξες να μη φοβάσαι, να μην κρύβεσαι στα δύσκολα. Αυτό είναι που τελικά μετράει.

Μα γιατί άραγε σου λένε ότι το να είσαι ένας άνθρωπος με ευαισθησίες είναι κακό πράγμα; Γιατί να προσπαθούν να σε πείσουν ότι το να νοιάζεσαι πολύ είναι αρνητικό; Μήπως γιατί δεν το αντέχουν; Μήπως επειδή κρύβεις μέσα σου περισσότερη δύναμη από αυτούς; Μήπως επειδή οι ευαισθησίες, η ευγένεια, η αυτογνωσία, η ανιδιοτελής αγάπη και το θάρρος είναι ό,τι καλύτερο στη ζωή; Μήπως γιατί σε ζηλεύουν αφόρητα που καταφέρνεις να κάνεις το μυαλό να σωπαίνει όταν μιλάει η καρδιά;

Σ' αυτόν τον κόσμο που πάντα θα προσπαθούν να σε αλλάξουν, δε χρειάζεται να λυπάσαι και να απολογείσαι γι’ αυτό που είσαι. Να κάνεις αυτό που σου λέει το μέσα σου. Δείξε τις ευαισθησίες σου, έκφρασε τα συναισθήματά σου χωρίς τρεχαλητά και κρυφτούλια.

Δεν υπάρχει κανένα λάθος στους ανθρώπους που διαλέγουν οδηγός τους να είναι το συναίσθημα, που επενδύουν στις διαπροσωπικές τους σχέσεις. Ρισκάρουν και γνωρίζουν καλά πως αν πληγωθούν θα προσπαθήσουν ξανά για μια καινούργια αρχή έστω και λαβωμένοι. Άλλωστε οι πληγές κάποια στιγμή θα επουλωθούν.

Στην εποχή μας όπου δυστυχώς, κατά κόρον, επικρατούν οι μισοτελειωμένες καταστάσεις, οι λέξεις-ακροβάτες, οι συμβουλές-πυροτεχνήματα κι οι διαπροσωπικές σχέσεις έχουν κάνει αρχηγό τους το εγώ ώστε να κυριαρχούν οι ψεύτικες φιλίες κι οι ξεπέτες της μιας βραδιάς, εσύ που διάλεξες να πηγαίνεις με το σταυρό στο χέρι είσαι πολύ καλύτερος άνθρωπος.

Είναι υπέροχο που λατρεύεις το παραμύθι του μικρού πρίγκιπα, τη στιγμή που όλο και περισσότεροι άνθρωποι ταυτίζονται με τον κακό λύκο. Είναι ώρα να σταματήσεις να κατηγορείς τον εαυτό σου που έχει μια μεγάλη ψυχή που τους χωράει όλους. Ήρθε ο καιρός να μη δίνεις σημασία για το τι θα σκεφτούν οι άλλοι και τι θα πουν για σένα.

Γιατί χρειαζόμαστε περισσότερο φως, λαμπερά χρώματα, ανθρωπιά. Και κυρίως, χρειαζόμαστε όμορφες ψυχές σαν τη δική σου.

Όποιος δεν δίνει τίποτα, δεν νιώθει τίποτα

Όταν νιώθουμε ότι κάτι δίνουμε στους άλλους, συνειδητοποιούμε ξαφνικά την αξία μας. Κανένας δεν είναι πιο φτωχός από εκείνον που δεν δίνει τίποτα, αφού μόνο με το να δίνουμε μπορούμε να δείχνουμε τον πλούτο μας.

Δε μιλάμε μόνο για υλικά αγαθά.

Η μεγαλύτερη τσιγκουνιά που μπορεί να υπάρξει είναι η τσιγκουνιά της καρδιάς. Όσοι τριγυρνούν στον κόσμο χωρίς να κοινωνούν τα συναισθήματά τους, καταλήγουν φυλακισμένοι μέσα σε ένα θώρακα πανοπλίας, όπως συμβαίνει στο παραμύθι. Ο Ιππότης με την σκουριασμένη πανοπλία, Όπου στο τέλος ο ήρωας ζητάει από τα συναισθήματα να αισθανθεί.

Ο Αλεχάντρο Ζοντορόβσκι έλεγε: «ότι δίνεις το δίνεις σε ‘σένα. Ό,τι δέν δίνεις, το αφαιρείς απο σένα»

Αξίζει τον κόπο να αναθεωρήσουμε το επίπεδο της συναισθηματικής συναλλαγής μας με τον κόσμο.

Όπως συμβαίνει με την οικονομία των χωρών, η ευημερία εξαρτάται από τον πλούτο που κυκλοφορεί. Αν σταματήσει, χάνει τη να αξία και η οικονομία μπαίνει σε ύφεση. Το ίδιο συμβαίνει και με τον πλούτο της καρδιάς.

Όσο σημαντικό είναι το να δίνουμε, άλλο τόσο σημαντικό είναι το να ξέρουμε να δεχόμαστε. Μόνο αυτοί που κάνουν να ρέει η αγάπη προς όλες τις κατευθύνσεις μπορούν να πουν πως ευημερούν συναισθηματικά.

Τι απομένει; Εγώ

Οι φιλόσοφοι το λένε αυτό για χρόνια: «Δεν έχεις τίποτε άλλο εκτός από τον εαυτό σου. Γίνε λοιπόν ο πιο όμορφος, ο πιο τρυφερός, συναρπαστικός άνθρωπος του κόσμου. Έτσι θα επιζήσεις πάντα». Θυμόσαστε τη Μήδεια στην αρχαία τραγωδία; Θυμόσαστε το σημείο όπου όλα έχουν χαθεί και της λέει ο χορός:«Τι απομένει, Μήδεια; Όλα γκρεμίστηκαν, όλα χάθηκαν». Και η Μήδεια απαντάει: «Τι απομένει; Εγώ». Αυτή είναι απάντηση! «Τι εννοείς τι απομένει; Όλα απομένουν. Απομένω εγώ!» Όταν αναγνωρίζουμε πόσο σημαντικό είναι να επιστρέφει κανείς σ’ ένα σεβασμό για τον εαυτό του, σε μια αγάπη για τον εαυτό του και σε μια συνειδητοποίηση ότι όλα προέρχονται από τον εαυτό του, τότε μπορούμε να δώσουμε στους άλλους. Τότε έχουμε φτάσει σ’ ένα σημαντικό σταθμό γιατί, αν δε μας αρέσει ο εαυτός μας, μπορούμε πάντα να μάθουμε να μας αρέσει. Μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα καινούργιο εαυτό. Μπορούμε. Αν δε σας αρέσει το σκηνικό μέσα στο οποίο κινείστε, γκρεμίστε το και φτιάξτε ένα καινούργιο. Αν δε σας αρέσουν οι συμπρωταγωνιστές σας, ξεφορτωθείτε τους και μαζέψτε καινούργιο θίασο. Αυτό όμως πρέπει να το κάνετε εσείς. Είναι δική σας δουλειά. Αυτό πάντως είναι το κύριο. Κι αν δεν πούμε τίποτε άλλο πέρα απ’ αυτό, εγώ θα πιστεύω, μ’ όλη μου την καρδιά, ότι σας άφησα κάτι. Μια επιστροφή στον εαυτό σας.

Ο Σαιντ‐Εξυπερύ, ο Γάλλος φιλόσοφος, κάνει μια καταπληκτική παρατήρηση σ’ ένα από τα βιβλία του, κι έχει γράψει μερικά πολύ σπουδαία. Λέει: «Ίσως η αγάπη (κι εδώ μπορείτε ν’ αντικαταστήσετε τη λέξη με την παιδεία, αν θέλετε) είναι ο τρόπος να σε οδηγήσω μαλακά πίσω στον εαυτό σου». Εγώ δεν έχω κανένα ορισμό για την αγάπη, αλλά αυτός είναι ένας από τους πιο σωστούς που έχω ακούσει. «Ίσως η αγάπη είναι ο τρόπος να σε οδηγήσω μαλακά πίσω στον εαυτό σου». Όχι σ’ αυτόν που θέλω να γίνεις, αλλά σ’ αυτόν που είσαι.

Μάθε, λοιπόν, ξανά να ακούς την εσωτερική φωνή σου και να εμπιστεύεσαι τον εαυτό σου. Κανείς δεν ξέρει καλύτερα από σένα ποιο είναι το καλό σου. «Αν δεν αποφασίσεις, να διευθύνεις τη ζωή σου, θα τη διευθύνει κάποιος άλλος αντί για σένα». Κι αυτό είναι αλήθεια. Αν πιστεύεις μόνιμα πως δεν έχεις την ικανότητα να είσαι ο τέλειος εαυτός σου, τότε κάποιος άλλος θα πάρει τα πράγματα στα χέρια του και θα χαθείς για πραγματικά. Μην παίζεις το παιχνίδι «Ακολουθήστε τον γκουρού». Έχουμε γεμίσει με ανθρώπους που σκέφτονται, «Αν ακολουθήσω αυτά που λέει αυτός, θα γίνω καλά». Ξέρεις τι θα σου συμβεί αν ακολουθήσεις κάποιον άλλο; Θα γίνεις αυτός. Κι επειδή μόνο αυτός μπορεί να είναι αυτός, εσύ θα χάσεις τον εαυτό σου. Ο δάσκαλος, οι γκουρού μπορεί να γίνουν οδηγοί σου, το ταξίδι όμως θα το κάνεις εσύ. Εκείνοι μπορούν μόνο να σου προτείνουν δρόμους.

Δημιουργήθηκαν τα πρώτα ωάρια από αρσενικά κύτταρα

Ένας Ιάπωνας ερευνητής ανακοίνωσε ότι δημιούργησε βιώσιμα ωάρια από τα κύτταρα αρσενικών ποντικιών. Πρόκειται για την πρώτη δημιουργία στο εργαστήριο ωοκυττάρων θηλαστικού από αρσενικά κύτταρα.

Το επόμενο – καθόλου εύκολο- βήμα θα είναι να επιδιωχθεί κάτι ανάλογο με ανθρώπινα κύτταρα, καθώς ελλοχεύει, μεταξύ άλλων, ο κίνδυνος πρόκλησης ανεπιθύμητων γενετικών αλλαγών.

Η έρευνα, που βρίσκεται σε αρχικά στάδια ακόμη, αφορά την μετατροπή των αρσενικών χρωμοσωμάτων ΧΥ σε θηλυκά ΧΧ. Η εξέλιξη αυτή ανοίγει τον δρόμο σε ζευγάρια ανδρών να αποκτήσουν τα δικά τους παιδιά και όχι πια με υιοθεσία.

Η ανακοίνωση έγινε από τον καθηγητή Κατσουχίκο Χαγιάσι του Πανεπιστημίου της Οσάκα, ο οποίος απολαμβάνει διεθνούς κύρους στο πεδίο του, σε συνέδριο του Ινστιτούτου Γενετικής Φράνσις Κρικ στο Λονδίνο, σύμφωνα με το BBC και τη “Γκάρντιαν”. ‘Αλλοι επιστήμονες εμφανίστηκαν επιφυλακτικοί. Ο καθηγητής Τζορτζ Ντέιλι της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ των ΗΠΑ, επεσήμανε πώς θα περάσει πολύς χρόνος εωσότου η κοινωνία βρεθεί αντιμέτωπη στην πράξη με την επιλογή μωρών από δύο πατέρες.

Ο ίδιος ο Χαγιάσι ανέφερε πως η εργασία του βρίσκεται σε πολύ αρχικό στάδιο. Τα ωάρια που δημιούργησε, έχουν χαμηλή ποιότητα και η τεχνική προς το παρόν δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια στους ανθρώπους. Δήλωσε πάντως αισιόδοξος ότι οι σημερινές δυσκολίες μπορεί να έχουν ξεπεραστεί σε δέκα χρόνια και ότι τελικά θα καταστεί διαθέσιμη μια τεχνική αναπαραγωγής για ζευγάρια ίδιου φύλου.

«Αν οι άνθρωποι τη θέλουν και η κοινωνία αποδεχτεί μια τέτοια τεχνολογία, εγώ συναινώ», δήλωσε ο Ιάπωνας επιστήμονας. Εμφανίστηκε πάντως διστακτικός η μέθοδος του να χρησιμοποιηθεί από έναν άνδρα για να δημιουργήσει ένα μωρό από το δικό του σπέρμα και από τεχνητά δημιουργημένα ωάρια. «Τεχνικά αυτό είναι δυνατό», είπε. «Δεν είμαι όμως βέβαιος αν σε αυτό το στάδιο είναι κάτι ασφαλές ή αποδεκτό από την κοινωνία».

Η μέθοδος περιλαμβάνει τη λήψη δερματικού κυττάρου από αρσενικό τρωκτικό και την μετατροπή του σε πολυδύναμο βλαστικό κύτταρο που μπορεί να μετατραπεί σε άλλα είδη κυττάρων. Τα κύτταρα αυτά ως αρσενικά έχουν χρωμοσώματα ΧΥ. Μετά οι ερευνητές διαγράφουν το Υ χρωμόσωμα αυτών των κυττάρων, διπλασιάζουν το Χ και τελικά «κολλάνε» μαζί τα δύο Χ. Αυτό επιτρέπει στο βλαστοκύτταρο να αναπρογραμματιστεί για να γίνει ωάριο.

Τα κύτταρα στη συνέχεια αναπτύσσονται σε ένα οργανοειδές ωοθήκης που μιμείται τις συνθήκες στις ωοθήκες του ποντικιού. Όταν τα ωάρια γονιμοποιήθηκαν με σπερματοζωάρια, δημιουργήθηκαν 600 έμβρυα, από τα οποία τελικά γεννήθηκαν επτά ποντικάκια (χαμηλό ποσοστό επιτυχίας περίπου 1%). Πάντως τα τρωκτικά αυτά φαίνονταν υγιή και είχαν φυσιολογική διάρκεια ζωής, ενώ και τα ίδια απέκτησαν απογόνους.

Η τεχνική μπορεί επίσης να βοηθήσει υπογόνιμα ζευγάρια διαφορετικού φύλου, στα οποία η γυναίκα δεν μπορεί να παράγει τα δικά της ωάρια λόγω σοβαρού προβλήματος όπως το σύνδρομο Τέρνερ (όπου λείπει το ένα αντίγραφο του χρωμοσώματος Χ).

Όμως θα περάσουν χρόνια εωσότου (και εάν) καταστεί διαθέσιμη μια τέτοια νέα θεραπεία υπογονιμότητας. ‘Αλλοι επιστήμονες θεωρούν ότι ο χρονικός ορίζοντας της δεκαετίας είναι υπερβολικά αισιόδοξος, αν ληφθεί υπόψη ότι ακόμη δεν έχουν δημιουργηθεί στο εργαστήριο βιώσιμα ανθρώπινα ωάρια από θηλυκά κύτταρα.

Συγχώρεση δεν είναι οι δεύτερες ευκαιρίες, Συγχώρεση είναι να μην ξεχνάς

Είναι αδύνατο να περάσουμε τη ζωή χωρίς να βιώσουμε προδοσίες και χωρίς να πληγωθούμε. Ποτέ δεν γνωρίζετε ποιος θα μπορούσε να στραφεί εναντίον σας όταν τον χρειάζεστε περισσότερο, είτε πρόκειται για σύντροφο/σύζυγο, για μέλος της οικογένειας, για συνάδελφο ή ακόμα και για κάποιον που θεωρείτε κοντινό σας φίλο. Δεν υπάρχει καμιά βεβαιότητα ότι οι άνθρωποι δε θα σας πληγώσουν. Αλλά επίσης δεν σημαίνει ότι αποχωρείτε από τις σχέσεις και την κοινωνία εντελώς. Ζούμε και μαθαίνουμε και σύντομα όλοι συνηθίζουμε τη ζωή όπως είναι-εξαιρετικά άδικη. Αλλά το ερώτημα είναι, τι πρέπει να κάνετε αφού προδοθείτε; Τι λέτε στο άτομο που πρόδωσε την εμπιστοσύνη σας και σας πλήγωσε; Υπάρχει κάτι που μπορεί να ειπωθεί ή που μπορεί να γίνει για να αντιστρέψει τη ζημιά;

Λοιπόν, αν υπάρχει αυτό είναι σπουδαίο για σας και για τη σχέση σας με το άλλο άτομο. Αλλά τις περισσότερες φορές, δεν είμαστε έτοιμοι να επεξεργαστούμε και να ξεπεράσουμε τον πόνο που βιώσαμε. Αυτή η στάση είναι λάθος. Και μερικές φορές είμαστε τόσο συνδεδεμένοι με αυτό το άτομο που δεν έχει σημασία το τι κάνει γιατί πάντα του δίνουμε πολλές ευκαιρίες. Αυτή η προσέγγιση είναι επίσης λανθασμένη. Βλέπετε πρέπει να συγχωρούμε τους άλλους ανθρώπους επειδή αυτός είναι ο μοναδικός τρόπος με τον οποίο μπορούμε να συμφιλιωθούμε με οτιδήποτε συνέβη και να προχωρήσουμε με τη ζωή μας. Ταυτόχρονα όμως, πρέπει να βάλουμε όρια όταν πρόκειται για τους ανθρώπους που μας έχουν πληγώσει (εσκεμμένα) στο παρελθόν.

Δεν χρωστάτε σε κανέναν δεύτερη ευκαιρία. Η πρώτη και κύρια προτεραιότητα σας πρέπει να είναι ο εαυτός σας και η ψυχική και σωματική σας ευημερία.

Συγχώρεση δεν είναι οι δεύτερες ευκαιρίες

Όταν αποφασίσετε να συγχωρήσετε κάποιον, μην το κάνετε επειδή είστε στενοί συγγενείς ή εργάζεστε μαζί και θα ήταν αμήχανο να μην το κάνετε. Κάντε το για να απαλλαγείτε από αυτή την κακή εμπειρία. Κάντε το γιατί θέλετε να απελευθερωθείτε από τις κακές αναμνήσεις που αναμφίβολα θα σας ρίξουν αν τις αφήσετε. Κάντε το γιατί δε θέλετε να παραμείνετε πικροί, και με τον τρόπο αυτό θα απελευθερώσετε τον εαυτό σας από την τελευταία σύνδεση που είχατε με αυτό το άτομο.

Η συγχώρεση είναι αυτό-θεραπεία

Η συγχώρεση όμως μπορεί να είναι σκληρή. Δεν είναι το πιο εύκολο πράγμα, αλλά ανεξάρτητα από το πόσο πονάει, θα αισθανθείτε καλύτερα μόλις τελειώσετε με αυτό. Έτσι μπορεί πραγματικά να ξεκινήσει η θεραπεία. Αλλά δεν πρέπει να μπερδεύετε το να συγχωρείτε κάποιον με το να ξεχνάτε αυτά που έκανε και να του δίνετε μια δεύτερη ευκαιρία για να το επαναλάβει ξανά.

Συγχώρεση δεν σημαίνει να ξεχνάς

Όταν ξεπερνάτε την κακή εμπειρία πρέπει επίσης να μάθετε να ξεπερνάτε και το άτομο. Μην τους αφήνετε να έχουν ρόλο στη ζωή σας. Κάποιες φορές με αυτόν τον τρόπο, φοβόμαστε ότι θα γίνουμε εχθρικοί. Το να βάζετε τον εαυτό σας πρώτο δεν είναι κακό. Το πιο ενοχλητικό και ταυτόχρονα ξεκαρδιστικό παράπονο που ακούω από τους συζύγους που απατούν είναι «Αν με είχε συγχωρήσει αληθινά, θα με άφηνε να επιστρέψω στη ζωή του/της». Αυτά είναι βλακείες. Γιατί ο άλλος πρέπει να υποστηρίξει τον γάμο και τον δεσμό σας όταν δεν σας ένοιαξε καν πριν τον θέσετε σε κίνδυνο;

Γιατί το άτομο που πληγώθηκε πρέπει να είναι αυτό που ενώνει τα πάντα μαζί; Γιατί πρέπει να θυσιάζει τα συναισθήματα του και την ψυχική του υγεία όταν ο άλλος σαφώς δεν ενδιαφέρεται; Μην αφήνετε λοιπόν τον εαυτό σας να νιώθει ενοχές αν έχετε ανθρώπους στη ζωή σας που σας έχουν ραγίσει την καρδιά και σας έχουν κάνει να κλάψετε. Συγχώρεση σημαίνει ότι δεν κρατάτε κακία σε αυτό το συγκεκριμένο άτομο. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να τον αγαπάτε όπως πριν.

«Σε συγχωρώ. Όχι για σένα, αλλά για μένα. Επειδή σαν αλυσίδες με κρατάς στο παρελθόν και δε θα μολύνω πλέον την καρδιά μου με πίκρα, φόβο, δυσπιστία ή θυμό. Σε συγχωρώ επειδή το μίσος είναι ακόμα ένας τρόπος σύνδεσης και εσύ δεν ανήκεις πλέον εδώ.»

Όταν επιλέξετε να συγχωρήσετε κάποιον, επιλέγετε την αυτό-θεραπεία. Και έτσι, αν το να διατηρήσετε την απόσταση σας από αυτό το άτομο είναι μέρος της αυτό-θεραπείας σας, μην αφήσετε κανέναν να σας πει το αντίθετο. Δεν οφείλετε να εξηγήσετε σε κανέναν τους τρόπους σας όταν κανείς δεν νοιάστηκε να κάνει την ίδια ευγενική πράξη για εσάς. Αφήστε το παρελθόν, παραμείνετε στο παρόν και κινηθείτε προς το μέλλον με καθαρή και ελαφριά καρδιά.