Η ιστορία του Αδάμ και της Εύας από μια διαφορετική οπτική

Ο θρύλος λέει ότι υπήρχαν δύο δέντρα στη μέση του Παραδείσου. Το ένα ήταν το Δέντρο της Ζωής, που εμφύσησε τη ζωή στα πάντα, και το άλλο ήταν το Δέντρο του Θανάτου, που είναι πιο γνωστό ως Δέντρο της Γνώσης. Το Δέντρο της Γνώσης ήταν πανέμορφο, γεμάτο με ζουμερά φρούτα. Πολύ δελεαστικό Και ο Θεός μας είπε: «Μην το πλησιάσετε. Αν φάτε τους καρπούς του, θα πεθάνετε».

Ως εδώ καλά. Αλλά, μια και από τη φύση μας αγαπάμε την αναζήτηση και την εξερεύνηση, αναπόφευκτα πήγαμε να του κάνουμε μια επίσκεψη. Αν θυμηθείτε την ιστορία, τότε μπορείτε και να μαντέψετε ποιος κατοικούσε σε αυτό το δέντρο. Το Δέντρο της Γνώσης ήταν το σπίτι ενός μεγάλου και δηλητηριώδους φιδιού.

Η ιστορία λέει ότι το φίδι που ζούσε στο Δέντρο της Γνώσης ήταν ένας έκπτωτος άγγελος που ήταν και ο ομορφότερος. Όπως ήδη ξέρετε, άγγελος είναι ένας αγγελιαφόρος που παραδίδει το μήνυμα του Θεού — ένα μήνυμα αλήθειας και αγάπης. Αλλά ποιος ξέρει γιατί, αυτός ο έκπτωτος άγγελος δεν μετέφερε πια την αλήθεια. Αυτό σημαίνει ότι παρέδιδε λάθος μήνυμα. Το μήνυμά του ήταν φόβος αντί γι’ αγάπη. Ήταν ένα ψέμα αντί της αλήθειας. Στην πραγματικότητα, η ιστορία περιγράφει τον έκπτωτο άγγελο ως τον Πρίγκιπα του Ψεύδους, που σημαίνει ότι ήταν ο αιώνιος ψεύτης. Όλες οι λέξεις που έβγαιναν από τα χείλη του ήταν ψέματα.

Σύμφωνα με την ιστορία, ο Πρίγκιπας του Ψεύδους κατοικούσε στο Δέντρο της Γνώσης και ο καρπός του δέντρου, που ήταν η γνώση, ήταν μολυσμένος με ψέματα. Πήγαμε σ΄ εκείνο το δέντρο και κάναμε μαζί του την πιο απίστευτη συζήτηση. Ήμασταν αθώοι. Δεν γνωρίζαμε. Εμπιστευόμασταν τους πάντες. Και εκεί υπήρχε και ο Πρίγκιπας του Ψεύδους, ο πρώτος παραμυθάς. Ήταν ένας εξαιρετικά έξυπνος τύπος. Τώρα, τα πράγμα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον μια και αυτό το φίδι είχε τη δική του ιστορία.

Αυτός ο έκπτωτος άγγελος μιλούσε, μιλούσε, μιλούσε. Κι εμείς ακούγαμε, ακούγαμε, ακούγαμε. Όπως ξέρετε, όταν ήμασταν παιδιά και μας έλεγαν παραμύθια οι παππούδες μας, δεν μπορούσαμε να ξεκολλήσουμε και ακούγαμε πρόθυμα και ανυπόμονα ό,τι μας έλεγαν. Μαθαίναμε, και αυτό είναι πολύ σαγηνευτικό.

Θέλαμε να μάθουμε κι άλλα. Ωστόσο, κάτω από το Δέντρο ήταν ο Πρίγκιπας του Ψεύδους που μας μιλούσε. Αναμφίβολα μας έλεγε ψέματα κι εμείς πλανευόμασταν από αυτά, Πιστέψαμε την ιστορία του έκπτωτου αγγέλου κι αυτό ήταν το μεγαλύτερο λάθος μας. Αυτό σημαίνει ότι φάγαμε τον καρπό του Δέντρου της Γνώσης. Συμφωνήσαμε και θεωρήσαμε τα λόγια του αληθινά. Πιστέψαμε τα ψέματά του. Τα εμπιστευτήκαμε.

Όταν δαγκώσαμε το μήλο, φάγαμε τα ψέματα που σερβιρίστηκαν μαζί με τη γνώση. Τι συμβαίνει όταν τρώμε ένα ψέμα; Το πιστεύουμε και… μπουμ! Αμέσως μετά, αυτό το ψέμα ριζώνει μέσα μας. Αυτό είναι εύκολο να το καταλάβουμε. Ο νους εΐναι πρόσφορο έδαφος για έννοιες, ιδέες και γνώμες. Αν και ποιος μας πει ένα ψέμα και το πιστέψουμε, αυτό το ψέμα αποκτά υπόσταση στον νου μας. Εκεί μπορεί να αναπτυχθεί, να μεγαλώσει και να γίνει δυνατό όπως ένα δέντρο. Ένα μικρό ψέμα μπορεί να γίνει μεταδοτικό και να μεταδώσει τους σπόρους του από άτομο σε άτομο, όταν το μοιραζόμαστε με άλλους. Τα ψέματα αυτά λοιπόν εντυπώθηκαν στον νου μας και έτσι αναπαρήγαγαν μέσα στο κεφάλι μας ολόκληρο το Δέντρο της Γνώσης – το οποίο είναι η επιτομή όλων όσα γνωρίζουμε. Αλλά τι είναι αυτό που γνωρίζουμε; Κυρίως ψέματα.

Το Δέντρο της Γνώσης είναι ένα ισχυρό σύμβολο. Ο θρύλος λέει ότι όποιος φάει τον καρπό του θα έχει τη γνώση του καλού και του κακού. Θα γνωρίζει τη διαφορά ανάμεσα στο σωστό και το λάθος, στο όμορφο και το άσχημο. Θα συλλέξει όλη αυτή τη γνώση και θα αρχίσει να κρίνει. Αυτό συνέβη στο κεφάλι μας. Και ο συμβολισμός του μήλου είναι ότι κάθε έννοια και κάθε ψέμα είναι σαν έναν καρπό με τον σπόρο του. Όταν τον τοποθετήσουμε σε γόνιμο έδαφος, ο σπόρος του δημιουργεί ένα άλλο δέντρο. Αυτό το δέντρο αναπαράγει περισσότερους καρπούς, Γνωρίζοντας τον καρπό, ξέρουμε και τι δέντρο θα φυτρώσει. Ο καθένας μας έχει το δικό του Δέντρο της Γνώσης, που είναι το προσωπικό μας σύστημα πεποιθήσεων. Το Δέντρο της Γνώσης είναι η δομή των πραγμάτων που πιστεύουμε. Κάθε έννοια, κάθε άποψή μας, σχηματίζει ένα μικρό κλαδί του δέντρου μέχρι να ολοκληρωθεί. Όταν αυτό το Δέντρο ζωντανέψει στον νου μας, ακούμε τον έκπτωτο άγγελο να μας μιλά πολύ δυνατά. Ο ίδιος έκπτωτος άγγελος, ο Πρίγκιπας του Ψεύδους, ζει μέσα στον νου μας. Από την οπτική των Τολτέκων, το Παράσιτο ζούσε μέσα σε ένα φρούτο. Το φάγαμε και το Παράσιτο μπήκε μέσα μας. Τώρα πια το Παράσιτο ζει τη ζωή μας. Ο παραμυθάς -το Παράσιτο γεννήθηκε μέσα στο κεφάλι μας και επιβιώνει εκεί μέσα επειδή τον τρέφουμε με την πίστη μας.

Η ιστορία του Αδάμ και της Εύας εξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η ανθρωπότητα έπεσε από το όραμα του παραδείσου στον εφιάλτη της κόλασης. Μας εξηγεί πώς φτάσαμε και γίναμε αυτό που είμαστε τώρα. Η ιστορία συνήθως λέει ότι φάγαμε μόνο μια μικρή μπουκιά από το μήλο, αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια. Νομίζω ότι φάγαμε όλον τον καρπό και αρρωστήσαμε επειδή γεμίσαμε από ψέματα και συναισθηματικά δηλητήρια. Οι άνθρωποι φάγαμε κάθε έννοια, κάθε γνώμη, κάθε άποψη και κάθε ιστορία που μας σέρβιρε ο ψεύτης…

ΔΕΣ: Η υποτιθέμενη πτώση και η θεολογική παρερμηνεία

Ο Αριστοτέλης αποκαλεί μια άλλη πτυχή της ηθικής αρετής θάρρος

Ο Αριστοτέλης αποκαλεί μια άλλη πτυχή της ηθικής αρετής θάρρος. Όπως εγκράτεια είναι η καθ’ έξιν προδιάθεση να αντιστεκόμαστε στη σαγήνη των ηδονών για χάρη πιο σημαντικών αγαθών τα οποία η υπερβολική παράδοσή μας στην ηδονή θα μας εμπόδιζε να τα αποκτούμε, έτσι θάρρος είναι η καθ’ έξιν προδιάθεση να αποδεχόμαστε οποιαδήποτε επώδυνη κατάσταση μπορεί να ενυπάρχει σε ό,τι οφείλουμε να κάνουμε για χάρη μιας καλής ζωής.

Για παράδειγμα, αναγνωρίζουμε πως η απόκτηση γνώσης και η ανάπτυξη ορισμένων δεξιοτήτων αποτελούν διανοητικές αρετές που οφείλουμε να έχουμε. Όμως η απόκτηση γνώσης και δεξιοτήτων μπορεί να είναι επώδυνη. Η μελέτη είναι συχνά μια σκληρή υπόθεση το να μάθουμε να παίζουμε καλά ένα μουσικό όργανο, να γράφουμε καλά ή να σκεφτόμαστε καλά περιλαμβάνει μια πρακτική που είναι συχνά ενοχλητική.

Η έξη της αποφυγής κάθε δύσκολου ή ενοχλητικού πράγματος επειδή είναι επώδυνο μπορεί ασφαλώς να εμποδίσει την απόκτηση της γνώσης δεξιοτήτων που είναι όντως καλές για εσάς. Ο Αριστοτέλης αποκαλεί αυτή την κακή έξη δειλία.

Το πρόσωπο που καθ’ έξιν αποφεύγει επώδυνες και κοπιαστικές καταστάσεις οι οποίες θα τον οδηγούσαν στην απόκτηση πραγματικών αγαθών είναι εξίσου δειλό με τον στρατιώτη που εγκαταλείπει τη μάχη επειδή φοβάται μήπως πληγωθεί. Ο στρατιώτης που διακινδυνεύει τη ζωή του ή ξεπερνά τον φόβο του τραυματισμού για χάρη της νίκης για καλό σκοπό διαθέτει θάρρος. Όπως θάρρος διαθέτει και όποιος καθ’ έξιν καταβάλλει κόπο, υποβάλλεται σε δυσκολίες και υφίσταται επώδυνες καταστάσεις προ κειμένου να αποκτήσει πράγματα που είναι όντως καλά για αυτόν.

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΦΥΣΗ

Θα μπορούσε κάνεις να ισχυριστεί ότι η ανθρώπινη φύση είναι αντικείμενο μελέτης των εμπειρικών επιστημών και όχι μόνο της φιλοσοφίας. Εξάλλου, πώς μπορούμε να πούμε τι είναι ο άνθρωπος αν δεν τον μελετήσουμε; Το πρόβλημα βρίσκεται στο ότι είναι αδύνατον να συναντήσουμε τα φυσικά ανθρώπινα όντα που η μελέτη αυτή απαιτεί, καθώς όλοι οι άνθρωποι που θα μπορούσαμε να εξετάσουμε είναι προϊόντα μιας συγκεκριμένης κοινωνίας Το ίδιο, βέβαια, ισχύει για όλα τα ανθρώπινα όντα για τα οποία υπάρχει κάποιας μορφής ιστορική μαρτυρία

Το ερώτημα αυτό είναι καθαρά φιλοσοφικό, μολονότι οι φιλόσοφοι έχουν συνήθως ένα απώτερο κίνητρο, οι περισσότερες, αν όχι όλες, οι πολίτικες και ηθικές θεωρίες στηρίζονται σε μια ερμηνεία της καταγωγής του καλού και του κακού, του χάους και της τάξης, ενώ πρέπει να αποφασίσουν αν οι άνθρωποι είναι φύσει καλοί ή κακοί, φύσει κοινωνικοί ή μονήρεις ·και ούτω καθεξής. Η ιστορία της φιλοσοφίας μάς αποκαλύπτει πολλές και διαφορετικές προσεγγίσεις του ζητήματος αυτού.

Ένα παράδειγμα είναι η κινεζική παράδοση, στο πλαίσιο της οποίας δυο βασικοί εκπρόσωποι της ο Κομφούκιος και ο Μέγκιος βρίσκονται σε πλήρη διαφωνία ως προς το συγκεκριμένο ζήτημα ο πρώτος υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι είναι φύσει κακοί και εγωπαθείς και για να γίνουν καλοί χρειάζονται εκπαίδευση και πίεση από την πλευρά της κοινωνίας, ενώ ο δεύτερος ισχυρίζεται ακριβώς το αντίθετο, ότι οι άνθρωποι είναι εγγενώς καλοί και διαφθείρονται από τις αλλοτριωμένες κοινωνίες και τα κακά εκπαιδευτικά συστήματα. Το ίδιο διχασμένη είναι και η Δυτική πολίτικη παράδοση ο Χομπς υποστηρίζει ότι οι προ-κοινωνικές φυσικές κοινωνίες είχαν αποδυθεί σε έναν πόλεμο όλων εναντίον όλων, ώστε να απαιτείται η σύναψη ενός κοινωνικού συμβολαίου ικανού να χαλιναγωγήσει τα ανθρώπινα ένστικτα και να αποτρέψει την αιματοχυσία, ενώ ο Λοκ αρνείται την κακή φύση του ανθρώπου και ισχυρίζεται ότι το κοινωνικό συμβόλαιό χρειάζεται μόνο για να «απαλύνει» τις οχλήσεις που προκύπτουν από τη φυσική κατάσταση. Έτσι, για τον μεν Χομπς η κτηνώδης φύση καιροφυλακτεί όταν η κοινωνία αρχίσει να διαλύεται, για τον δε Λοκ η ίδια αυτή φύση ανήκει στο μακρινό και σκοτεινό παρελθόν της ανθρωπότητας.

Ο Ρουσσώ αποδεικνύει ότι οι εκ διαμέτρου αντίθετες αυτές απόψεις είναι εξίσου λανθασμένες όπως είπα αρχικά, έχουμε μόνο την εμπειρία του εκκοινωνισμένου και μη φυσικού ανθρώπου. Ο Χομπς και ο Λοκ δεν μπορούν να μας δείξουν αυθεντικά φυσικούς ανθρώπους, αλλά ανθρώπους που η σύγχρονη φιλοσοφία τοποθέτησε σε αυτή την κατάσταση με τρόπο θεωρητικό, δηλαδή τεχνητό. (Πράγματι, ο Ρουσσώ επιχειρηματολογεί υπέρ ενός ανθρώπου που είναι φυσικά και ηθικά καλός.)

Η σύγχρονη βιολογία δεν μπορεί να μας βοηθήσει, γιατί, στην καλύτερη περίπτωση, μας δίνει εξηγήσεις εκ των υστέρων, τουτέστιν πως πάμε από “εδώ” που βρισκόμαστε στο “εκεί”. Αλλά το πρόβλημα είναι ότι δεν ξέρουμε πού είναι αυτό το “εκεί” (για να μην πω ότι, στην πραγματικότητα, δεν ξέρουμε ούτε το “εδώ” που βρίσκεται). Επιπλέον, η βιολογία, στην προσπάθεια της να μας δώσει κάποιες εξηγήσεις που αφορούν στο οργανικό μέρος του ανθρωπίνου όντος, ξεχνά την πνευματική και λογική διάσταση του. Γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η ηθική πλευρά του ανθρώπου συνδέεται κυρίως με τους λόγους παρά με τις αίτιες των πράξεων.

Η μοναχικότητα είναι μια από τις πιο αντιφατικές καταστάσεις

Η μοναχικότητα αποτελεί πηγή ευχαρίστησης, όταν ως παιδί ευτύχησες να μείνεις μόνος στη σιωπή με τον εαυτό σου, να τον παρηγορήσεις με τα μουρμουρίσματα στην κούνια όταν η μάνα σου δεν ερχόταν έγκαιρα, να γλείψεις τις παλάμες σου από το πέσιμο με το ποδήλατο, να γευτείς το αίμα σου, να μπορέσεις να μείνεις μόνος «μαζί» του.

Όταν τα διεισδυτικά μάτια εκείνου που σε φροντίζει είναι συνεχώς καρφωμένα πάνω σου διαπερνώντας το δέρμα σαν σουβλιά και προκαλώντας σε συνεχώς να ικανοποιήσεις κάθε του επιθυμία - όχι απλά να είσαι φρόνιμος, σωστός, ηθικός, καλός μαθητής, αλλά να ζήσεις τη ζωή του- τότε μαθαίνεις ότι η επαφή με τους ανθρώπους είναι μια βασανιστική κατάσταση που σε διεγείρει περισσότερο κι από ηλεκτροσόκ.

Η μοναχικότητα είναι μια από τις πιο αντιφατικές καταστάσεις που βιώνουμε. Μπορεί να αποτελεί έναν χώρο για να ησυχάσει κανείς από την εξωτερική «φασαρία», να βρεθεί με τον εαυτό του, να τον αφουγκραστεί, να τον φροντίσει, να του βάλει τις φωνές, να τον σαρκάσει ή μπορεί να γίνει ένας έρημος τόπος γεμάτος εγκατάλειψη, πόνο, όπου αισθάνεται κανείς έρμαιο, όπως ένα μωρό που αφέθηκε να κλαίει πολύ ώρα και ο πόνος στο στομάχι κυρίευσε το «είναι» του.

Υπάρχει ένας συνεχής και αδιόρατος φόβος για τον «άλλο», για το «μαζί», που βρίσκει πάντα τρόπο να φωλιάσει, ακόμη και αν ο καχεκτικός πιτσιρικάς που υπήρξες μικρός μεταμορφωθεί σε έναν δυνατό, σκληρό και "ατρόμητο" τύπο.

Αυτός ο φόβος φτιάχνει ένα στρώμα πάνω στο δέρμα σου, που δεν επιτρέπει τη συνάντηση με τον άλλο. Ακόμη κι αν βρεθεί ο θαρραλέος που θα το αποτολμήσει, το άγγιγμα μοιάζει με κάψιμο ή με τσίμπημα κουνουπιού ή με τίποτα – σαν να μην υπάρχει.

Τόσο μεγάλη είναι η ανάγκη να προστατευτείς από τους ανθρώπους που πρέπει να τους «εξολοθρεύσεις» όλους-όλους, για να μη βρεθεί ούτε ένας να σου αποδείξει ότι εσύ στέρησες από τον εαυτό σου όλα εκείνα που είχε ανάγκη.

Μπορεί η παιδική μας ζωή να μην εξελιχθεί καλά, αλλά τα τραύματα που συντηρούμε ως ενήλικες, συνεχίζοντας το "έργο" των γονιών, είναι αποκλειστικά δική μας ευθύνη.

Ένας άνθρωπος μπορεί να αντέξει πολλά χρόνια χωρίς χάδι, αλλά ούτε μια στιγμή χωρίς τον φόβο.

Αν δεν έχετε συνειδητότητα … πάντα θα χάνετε το τρένο

Η συνείδηση είναι μια φωτογραφία και η συνειδητότητα ένας καθρέφτης. Και τα δύο αντικατοπτρίζουν την πραγματικότητα, αλλά ο καθρέφτης δεν απεικονίζει σταθερά κάποιο είδωλο. Παραμένει κενός και ως εκ τούτου ικανός να αντικατοπτρίσει νέες καταστάσεις. Αν είναι πρωί, αντικατοπτρίζει το πρωί. Αν είναι απόγευμα, αντικατοπτρίζει το απόγευμα. Η φωτογραφική πλάκα αντικατοπτρίζει σταθερά μια πραγματικότητα που δεν υπάρχει πια. Αν έχετε τραβήξει τη φωτογραφία το πρωί, τότε η εικόνα σε αυτή θα συνεχίσει να δείχνει πρωί – ποτέ δεν θα δείξει βράδυ.

Δεν υπάρχει λόγος να αναπτύξουμε συνείδηση. Υπάρχει ανάγκη να εγκαταλείψουμε τη συνείδηση και να αναπτύξουμε τη συνειδητότητα. Παραμερίστε όσα έχετε διδαχθεί από τους άλλους, και αρχίστε να ζείτε μόνοι σας, αναζητώντας.

Ναι, στην η αρχή θα είναι δύσκολο, γιατί δεν θα έχετε κανέναν χάρτη. Ο χάρτης περιέχεται στη συνείδηση. Θα πρέπει να κινηθείτε χωρίς τον χάρτη, θα πρέπει να κινηθείτε στο αχαρτογράφητο, χωρίς οδηγίες. Οι δειλοί δεν μπορούν να κινηθούν χωρίς κατευθυντήριες γραμμές. Οι δειλοί δεν μπορούν να κινηθούν χωρίς χάρτες. Και όταν κινείστε με χάρτες και οδηγίες, δεν εισέρχεστε πραγματικά σε νέα εδάφη, σε νέα βασίλεια – κάνετε κύκλους. Προχωράτε στο γνωστό. Ποτέ δεν κάνετε άλμα στο άγνωστο. Μόνο το θάρρος μπορεί να κυριαρχήσει στη συνείδηση.

Συνείδηση είναι όλη η γνώση που έχετε συσσωρεύσει, και συνειδητότητα το να είστε άδειος, εντελώς άδειος και να κινείστε στη ζωή με αυτό το κενό, βλέποντας μέσα από αυτό το κενό και ενεργώντας έξω από αυτό το κενό – τότε η δράση σας έχει τεράστια χάρη και ό,τι κάνετε είναι σωστό. Δεν τίθεται θέμα σωστού και λάθους, διότι κάτι που είναι σωστό σήμερα μπορεί να είναι λάθος αύριο. Και η δανεική γνώση δεν βοηθάει ποτέ.

Οι μύστες πάντα ήξεραν ότι η ζωή δεν ακολουθεί καμία λογική, ότι η ζωή είναι βασικά παράλογη. Η συνείδηση είναι πολύ αυθαίρετη, τεχνητή. Σας δίνει ένα προκαθορισμένο μοντέλο σκέψης, όμως η ζωή αλλάζει. Η ζωή είναι πολύ αβέβαιη προχωράει με ζιγκ ζαγκ. Αν δεν έχετε συνειδητότητα, δεν θα μπορέσετε να ζήσετε τη ζωή σας πραγματικά. Η ζωή σας θα είναι μια υποκρισία, ένα ψεύτικο φαινόμενο. Πάντα θα χάνετε το τρένο.

Και πάντα η απώλεια του τρένου είναι αυτή που δημιουργεί αγωνία στον άνθρωπο. Σκεφτείτε μόνο ότι πάντα χάνετε το τρένο: βιάζεστε να πάτε στον σταθμό, και κάθε φορά που φτάνετε βλέπετε το τρένο να φεύγει από την πλατφόρμα. Αυτό συμβαίνει στο άτομο που ζει σύμφωνα με τη συνείδηση: δεν προλαβαίνει ποτέ το τρένο. Δεν μπορεί! Έχει μια πάγια μορφή και η ζωή είναι ένα ρευστό φαινόμενο. Έχει έναν βράχο μέσα του, ενώ η ζωή μοιάζει περισσότερο με νερό.

Διατηρήστε τις αισθήσεις σας.

Η συνειδητότητα δεν είναι ούτε χριστιανική, ούτε ινδουιστική, ούτε μουσουλμανική, είναι απλώς συνειδητότητα. Η συνείδηση χωρίζει τους ανθρώπους, η συνειδητότητα τους ενώνει.

Τι λόγο έχετε να κουβαλάτε έναν οδηγό μαζί σας; Η συνειδητότητα είναι αρκετή! Όποτε προκύπτει κάποια ανάγκη, η συνειδητότητά σας θα ανταποκριθεί. Έχετε έναν καθρέφτη· θα καθρεφτίσετε αυτό που συμβαίνει, και η απόκριση θα είναι αυθόρμητη.

Αν φλέγεσαι, να ζητάς περισσότερα

Λόγια από εδώ, λόγια από εκεί, λόγια παραπέρα. Άνθρωποι που έρχονται και φεύγουν περαστικά και αδιάφορα. Σχέσεις που πέθαναν πριν προλάβουν να ζήσουν, σχέσεις που εσύ ο ίδιος σκότωσες, χιλιάδες σκέψεις και υποθέσεις κι ένα αν που σου ταλανίζει την ψυχή. Ένα βλέμμα, ένα βήμα, μια λέξη παραπάνω που θα μπορούσαν να σου αλλάξουν τη ζωή.

Κάνεις πρόβα τα λόγια που θα της πεις όταν την ξαναδείς. Οι λέξεις μετρημένες μα τα συναισθήματα αμέτρητα. Παίρνεις βαθιά ανάσα και ξεκινάς. Έτοιμος να απαγγείλεις το λόγο σου. Θυμάσαι απ’ έξω κάθε συλλαβή, κάθε κόμμα. Γνωρίζεις το χρωματισμό κάθε λέξης. Σε κάθε λάθος, αρχίζεις ξανά. Και μόνο στη σκέψη ότι σ’ ακούει, η καρδιά σου αναπτύσσει ταχύτητες φωτός αλλά όχι, αυτό δε θα την αφήσεις να το δει αν και ήδη το ξέρει.

Η μέρα έρχεται κι εκείνη στέκεται τόσο κοντά σου που είναι σχεδόν επικίνδυνο. Ψάχνεις να βρεις την κατάλληλη ευκαιρία να ξεστομίσεις όσα θέλεις να της πεις. Σαν να ξέρει το σκοπό σου, σε προκαλεί με το δικό της σύνηθες τρόπο, χαρίζοντάς σου άπειρα κρυφά νοήματα. Πάντα της άρεσε αυτό το παιχνίδι. Σφίγγεις τις παλάμες σου κι ετοιμάζεσαι να αρθρώσεις την πρώτη λέξη. Ένα ρημάδι σ' αγαπώ είναι όλο κι όλο.

Ένα ακόμα φιλί που δεν της έδωσες, γιατί σκέφτηκες, άστο καλύτερα, θα μπλέξουμε. Αργότερα, όταν πια εκείνη θα έχει γυρίσει την πλάτη της, εσύ θα μετανιώνεις για κάθε δευτερόλεπτο που χαράμισες δίπλα της χωρίς να την αγγίζεις. Κι αυτό φίλε μου, είναι η μεγαλύτερη ήττα.

Είναι οι μεγάλες σιωπές και ο φόβος που σε καθορίζουν. Είσαι αυτά που κάνουν τα πόδια σου να τρέμουν, τη φωνή σου να σπάει και το είναι σου να λυγίζει. Γιατί όσο κι αν φωνάζεις λόγια μεγαλεπήβολα και βαριά, εσύ θα είσαι πάντα όλα αυτά που δεν τολμάς να πεις. Αυτά που δεν έχεις κουράγιο να φωνάξεις, μην τυχόν ακούσεις τον εαυτό σου και τον πιστέψεις. Θα είσαι οι πιο βαθιές σου σκέψεις.

Ξέρεις, υπάρχει λόγος που λένε πως τα μεθυσμένα λόγια είναι και τα πιο ειλικρινή. Είθισται να πιστεύουμε ότι ενώπιον μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ, παραφερόμαστε. Γινόμαστε ανόητοι και ξεστομίζουμε κουβέντες μεγάλες και πολλά υποσχόμενες. Λόγια που το επόμενο πρωί, όχι μόνο θα μετανιώσουμε, αλλά με πείσμα θα προσπαθήσουμε να πείσουμε τον εαυτό μας ότι δεν τα εννοεί. Βλακείες. Αυτό, λέγεται συναισθηματικός εμετός κι από εκεί θα δεις την καλύτερη αντανάκλαση του εαυτού σου. Την καλύτερη εκδοχή σου. Όλα όσα θα ήσουν αν δε στέγαζες το εγω σου κάτω από καθωσπρεπισμούς και φτηνές δικαιολογίες.

Το μόνο που μπορείς να χρεώσεις στο αλκοόλ, είναι ότι σου στέρησε τη διαύγεια όταν τη χρειαζόσουν πιο πολύ. Να συγκρατήσεις μια ματιά ή ένα άγγιγμα λίγο παραπάνω. Απ’ την άλλη όμως, είναι αυτή η αυτοπεποίθηση. Αυτή η αίσθηση πως μπορείς να κάνεις τα πάντα και ταβάνι δεν υπάρχει. Είναι αυτό το απαγορευμένο που σε καίει και σε λυτρώνει. Η μαγεία που συμβαίνει τη στιγμή που οι άμυνές σου πέφτουν και σωριάζονται μαζί με τον εγωισμό σου. Εκεί είναι όλη η καψούρα. Στα παράλογα, τα αυθόρμητα και τα ξαφνικά κι έτσι, θα έπρεπε να ζεις την κάθε σου στιγμή.

Να μη φοβηθείς ποτέ να φωνάξεις δυνατά αυτά που νιώθεις. Μάθαμε να κάνουμε θόρυβο για εκείνα που μισούμε, μα να σωπαίνουμε για τα πάθη μας. Κάναμε την αγάπη συναισθηματική αναπηρία και κρυφτήκαμε πίσω από προσωπεία και μισόλογα.

Διαλέξαμε πάγκο και μείναμε εκτός. Θελήσαμε μα δε ζητήσαμε ποτέ. Βλέπεις, στα λόγια όλοι καλοί είμαστε. Στις πράξεις κολλάμε.

Όσο εσύ κάθεσαι και διαβάζεις τούτα εδώ τα λόγια, κάπου εκεί έξω υπάρχει μια ψυχή που σιγοβράζει εξαιτίας σου. Κάποιος που ξενυχτάει πάνω από το κινητό του, περιμένοντας ένα μήνυμά σου.

Αν φλέγεσαι, να ζητάς περισσότερα. Περισσότερο πάθος, περισσότερη αγάπη, περισσότερο μαζί.

Τι έλεγε ο Νίτσε ότι λείπει στους Γερμανούς;

Ανάμεσα στους Γερμανούς σήμερα δεν αρκεί να ‘χεις πνεύμα: πρέπει να το διεκδικείς, πρέπει να ‘χεις την έπαρση πως έχεις πνεύμα…

Ίσως να ξέρω τους Γερμανούς, ίσως μάλιστα να τους πω κάποιες αλήθειες. Η νέα Γερμανία αντιπροσωπεύει μια μεγάλη ποσότητα ικανότητας, τόσο κληρονομημένης, όσο και αποκτημένης από την παιδεία- έτσι, για ένα διάστημα μπορεί να σπαταλάει την συσσωρευμένη της παρακαταθήκη σε δύναμη, ακόμη και να την χαραμίζει. Δεν έχει κυριαρχήσει βέβαια μ’ αυτόν τον τρόπο μια ανώτερη κουλτούρα ούτε, ακόμη περισσότερο ένα λεπτό γούστο- ωστόσο έχει πιο ανδρικές αρετές από οποιαδήποτε άλλη χώρα της Ευρώπης. Πολλή ευδιαθεσία και αυτοσεβασμός, πολλή σιγουριά στις κοινωνικές σχέσεις και στην αμοιβαιότητα τών καθηκόντων, πολλή φιλοπονία, πολλή εμμονή – και μια έμφυτη μετριοπάθεια που χρειάζεται μάλλον το σπιρούνι παρά το φρένο. Προσθέτω πως εδώ υπακούει κανείς ακόμη χωρίς να νιώθει πως η υπακοή τον ταπεινώνει. Και κανείς δεν περιφρονεί τον αντίπαλό του.

Βλέπετε πως θέλω νά ‘μαι δίκαιος απέναντι στους Γερμανούς: δεν θέλω να τα χαλάσω εδώ με τον εαυτό μου. Γι αυτό πρέπει να διατυπώσω και τις αντιρρήσεις μου γι’ αυτούς.

Στοιχίζει πολύ ακριβά η άνοδος στην εξουσία: η εξουσία σε κάνει ηλίθιο… Οι Γερμανοί – άλλοτε λέγονταν λαός των στοχαστών: σκέφτονται καθόλου σήμερα; Οι Γερμανοί πλήττουν σήμερα με το πνεύμα, δυσπιστούν απέναντι του- η πολιτική ρηχαίνει κάθε σοβαρή μέριμνα για πραγματικά πνευματικά θέματα. Deutchland, Deutchland uber alles (υπεράνω όλων) – φοβάμαι πως αυτό ήταν το τέλος της γερμανικής φιλοσοφίας.

«Υπάρχουν γερμανοί φιλόσοφοι; Υπάρχουν γερμανοί ποιητές; Υπάρχουν καλά γερμανικά βιβλία; με ρωτούν στο εξωτερικό. Νιώθω ντροπή- αλλά με το θάρρος που με διακρίνει ακόμη και σε δύσκολες στιγμές απαντώ: «Ναι, ο Μπίσμαρκ\». Θα πρέπει όμως να ομολογήσω ποια βιβλία διαβάζονται σήμερα;… Καταραμένο ένστικτο της μετριότητας! )

Τι θα μπορούσε νά ‘ναι το γερμανικό πνεύμα, αν δεν είχε αυτές τις μελανχολικές ιδέες για τον εαυτό του! Αλλά αυτός ο λαός αποβλακώθηκε ηθελημένα εδώ και χίλια χρόνια περίπου: πουθενά αλλού δεν έγινε μεγαλύτερη κατάχρηση των δυο μεγάλων ευρωπαϊκών ναρκωτικών: του αλκοόλ και του χριστιανισμού. Πρόσφατα προστέθηκε ένα τρίτο – που θα μπορούσε και μόνο του να αποτελειώσει κάθε λεπτή και λαμπρή ευκαμψία του πνεύματος – η μουσική: η γερμανική μουσική που είναι δυσκοίλια, που προκαλεί δυσκοίλια.

Πόση κατσουφιασμένη βαρύτητα, χωλότητα, υγρασία, ρο-μπ-ντε-σαμπρ – πόση μπύρα υπάρχει μέσα στο γερμανικό μυαλό! Πως είναι δυνατόν άνθρωποι που έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στους πιο πνευματικούς στόχους να μη νιώθουν το πρώτο ένστικτο της πνευματικότητας, το ένστικτο της αυτοσυντήρησης που έχει το πνεύμα – και να πίνουν μπύρα; Ο αλκοολισμός των νέων επιστημόνων ίσως δεν είναι ερωτηματικό σχετικά με την επιστημοσύνη τους (μπορεί νά ‘ναι κανείς μεγάλος επιστήμονας και χωρίς καθόλου πνεύμα) – αλλά από κάθε άλλη άποψη είναι πρόβλημα. Δεν υπάρχει περίπτωση να μη δει κανείς τον ήπιο εκφυλισμό που δημιουργεί η μπύρα στο πνεύμα. Κάποτε, σε μια περίπτωση που έγινε σχεδόν διάσημη, ακούμπησα το δάχτυλό μου σ’ έναν τέτοιο εκφυλισμό – στον εκφυλισμό του υπ’ αριθμόν ένα ελεύθερου πνεύματος της Γερμανίας του Νταβίντ Στράους, που έγινε συγγραφέας ενός ευαγγελίου και μιας «νέας πίστης» κατάλληλων για πάγκο ζυθοπωλείου. Δεν είναι τυχαία η έμμετρη αφιέρωσή του στην «όμορφη μελαχρινή»: δείχνει την πίστη του στο θάνατο.

Μίλησα για το γερμανικό πνεύμα: γίνεται όλο και πιο ακατέργαστο, πιο ρηχό. Αρκεί αυτό; Κατά βάθος με τρομάζει κάτι πολύ διαφορετικό: πως η γερμανική σοβαρότητα, η γερμανική βαθύτητα, το γερμανικό πάθος στα πνευματικά ζητήματα παρακμάζει όλο και πιο πολύ. Η ζωντάνια έχει άλλάξει, όχι μόνο η διανοητικότητα. Εδώ κι εκεί έρχομαι σε επαφή με γερμανικά πανεπιστήμια: τι ατμόσφαιρα κυριαρχεί στους επιστήμονές τους, τι παρατημένη πνευματικότητα – πόσο ικανοποιημένη και χλιαρή έχει γίνει! Θά ‘ταν βαθιά παρανόηση να αντιτάξει κανείς τη γερμανική επιστήμη στα λεγόμενό μου -θά ‘ταν απόδειξη πως δεν έχει διαβάσει λέξη απ’ ότι έχω γράψει. Εδώ και δεκαεπτά χρόνια δεν κουράστηκα να επιστώ την προσοχή στην αποπνευματικοποιούσα επίδραση της σύγχρονης επιστήμης και βιομηχανίας μας. Η σκληρή σκλαβιά, στην οποία η φοβερή ανάπτυξη των επιστημών καταδικάζει κάθε επιστήμονα σήμερα, είναι ο κυριότερος λόγος για τον οποίο εκείνοι που έχουν μια περισσότερη, πλουσιότερη, βαθύτερη προδιάθεση δεν βρίσκουν πια μια ταιριαστή εκπαίδευση και ταιριαστούς δασκάλους. Δεν υπάρχει τίποτε από το οποίο να υποφέρει περισσότερο η κουλτούρα μας από την υπεραφθονία επηρμένων αχθοφόρων και θραυσμάτων ανθρώπων τα πανεπιστήμιά μας είναι, παρά τη θέλησή τους, τα πραγματικά θερμοκήπια αυτού του ακρωτηριασμού των ενστίκτων του πνεύματος. Κι ολόκληρη η Ευρώπη έχει ήδη μια ιδέα του πράγματος αυτού – η πολιτική ισχύος δεν ξεγελάει κανέναν. Η Γερμανία θεωρείται όλο και πιο πολύ η πιο αβαθής χώρα της Ευρώπης. Εξακολουθώ να ψάχνω για έναν Γερμανό με τον οποίο θα μπορώ νά ‘ μαι σοβαρός με το δικό μου τρόπο – κι ακόμη περισσότερο για έναν με τον οποίο θα .μπορώ νά ’ μαι ευδιάθετος! Λυκόφως των ειδώλων: αχ, ποιος θα μπορούσε να καταλάβει σήμερα από ποια σοβαρότητα ζητάει να ξεφύγει ένας φιλόσοφος; Η ευδιαθεσία ενός φιλοσόφου είναι το πιο ακατανόητο πράγμά σ’ αυτόν….

Ακόμη και μια γρήγορη εκτίμηση δείχνει πως όχι μόνο παρακμάζει ολόκληρη η γερμανική κουλτούρα αλλά και πως υπάρχει επαρκής λόγος γι’ αυτό. Τελικά δεν μπορεί κανείς να ξοδέψει περισσότερα απ’ όσα έχει: αυτό ισχύει για το άτομο, αυτό ισχύει για τους λαούς. Αν ξοδέψει κανείς τον εαυτό του για την εξουσία, για την πολιτική ισχύος, για τα οικονομικά, για το διεθνές εμπόριο, για τον κοινοβουλευτισμό, και για τα στρατιωτικά συμφέροντα – αν ξοδέψει κανείς σ’ αυτήν την κατεύθυνση την ποσότητα κατανόησης, σοβαρότητας, θέλησης και αυτοϋπέρβασης που αντιπροσωπεύει ο ίδιος, τότε δεν θά ‘χει ,τίποτε για την άλλη κατεύθυνση.

Η κουλτούρα και το κράτος – δεν πρέπει να ξεγελιόμαστε εδώ – είναι ανταγωνιστές. Η «Kultur -Staat» (κουλτούρα κράτος) είναι απλώς μια μοντέρνα ιδέα. Το ένα ζει από το άλλο, το άλλο ευδοκιμεί σε βάρος του άλλου. ‘ Ολες οι μεγάλες εποχές της κουλτούρας είναι εποχές πολιτικής παρακμής: ότι είναι μεγάλο με την έννοια της κουλτούρας ήταν πάντα απολιτικό, ακόμη και αντιπολιτικό… Η καρδιά του Γκαίτε άνοιξε με το φαινόμενο «Ναπολέοντας» – έκλεισε με τους «Απελευθερωτικούς πολέμους». Την ίδια στιγμή που η Γερμανία ανέρχεται σαν μεγάλη δύναμη, η Γαλλία αποκτά μια καινούρια σημασία σαν δύναμη , στην κουλτούρα. Ακόμη και σήμερα, πολύ νέα σοβαρότητα, πολύ νέο πάθος του πνεύματος μεταναστεύει στο Παρίσι’ το ζήτημα του πεσιμισμού παραδείγματος χάρη, το ζήτημα του Βάγκνερ και σχεδόν όλα τα ψυχολογικά και καλλιτεχνικά του θέματα εκτιμούνται εκεί με πολύ μεγαλύτερη λεπτότητα και διεξοδικότητα απ’ ό,τι στη Γερμανία – οι Γερμανοί είναι ανίκανοι γι’ αυτό το είδος σοβαρότητας. Στην ιστορία της ευρωπαϊκής κουλτούρας η άνοδος του Reich σημαίνει κυρίως ένα πράγμα: μια μετατόπιση του κέντρου βάρους. Είναι ήδη πασίγνωστο: στο βασικό θέμα – που είναι πάντα κουλτούρα – οι Γερμανοί δεν αξίζουν προσοχής. Ρωτούν: Μπορείτε να παρουσιάσετε ένα μόνο πνεύμα που να μετράει άπό ευρωπαϊκή σκοπιά, τόσο όσο μετρούσε ο Γκαίτε, ο Χέγκελ, ο Χάινριχ Χάινε ή ο Σοπενάουερ; Δεν υπάρχει πια ούτε ένας Γερμανός φιλόσοφος: εδώ η έκπληξη δεν έχει τέλος…

Ολόκληρο το σύστημα της ανώτατης εκπαίδευσης στη Γερμανία έχει χάσει το σημαντικότερο πράγμα: τόσο το σκοπό όσο και το μέσο για την επίτευξη του σκοπού. Ξεχάστηκε το ότι η εκπαίδευση, η Bildung (παιδεία), είναι η ίδια ένας σκοπός (καί όχι το Reich) και το ότι χρειάζονται εκπαιδευτές για να επιτευχθεί τούτος ο σκοπός (κι όχι καθηγητές γυμνασίου και πανεπιστημίου). Χρειάζονται εκπαιδευτές πεπαιδευμένοι, ανώτερα, ευγενή πνεύματα, που να φαίνονται κάθε στιγμή, με τις λέξεις και τη σιωπή, που να αντιπροσωπεύουν μια ώριμη και γοητευτική κουλτούρα – κι όχι οι μορφωμένοι αγροίκοι που προσφέρουν σήμερα στους νέους τα γυμνάσια και τα πανεπιστήμια σαν «παραμάνες υψηλού επιπέδου». Λείπουν οι εκπαιδευτές, για να μην αναφέρω τους εξαιρετικούς εκπαιδευτές, που είναι η πρώτη προϋπόθεση της παιδείας: εδώ οφείλεται η παρακμή της γερμανικής κουλτούρας. Μια απ’ αυτές τις σπάνιες εξαιρέσεις είναι ο αξιοσέβαστος φίλος μου, Γιάκομπ Μπούρκχαρντ, στη Βασιλεία: σ’ αυτόν οφείλει κυρίως η πόλη τα πρωτεία της στην κουλτούρα.

Αυτό που προσφέρουν στην πραγματικότητα οι «ανώτατες σχολές» της Γερμανίας δεν είναι παρά μια βάναυση εκγύμναση προορισμένη να ετοιμάσει τεράστιους αριθμούς νέων ανθρώπων που να μπορούν να χρησιμοποιηθούν και να αναλωθούν στην υπηρεσία του κράτους. «Ανώτατη παιδεία» και τεράστιοι αριθμοί – μια αντίφαση απ’ την οποία αξίζει ν αρχίσουμε. Κάθε ανώτατη παιδεία ανήκει μόνο στην εξαίρεση: πρέπει νά ‘ναι κανείς προνομιούχος για νά ’χει δικαίωμα σε ένα τέτοιο υψηλό προνόμιο. Ολα τα μεγάλα, όλα τα ωραία πράγματα δεν μπορούν ποτέ να είναι κοινό αγαθό: pulchrum est paucorum hominum (το ωραίο ανήκει στους λίγους). Τι επιβάλλει την παρακμή της γερμανικής κουλτούρας; Την επιβάλλει το ότι η «ανώτατη παιδεία» δεν είναι πια προνόμιο – ο εκδημοκρατισμός της Bildung, που έχει γίνει «γενική», κοινή… Ας μη ξεχνούμε πως τα στρατιωτικά προνόμια που εξασφαλίζει η φοίτηση σε μια ανώτατη σχολή οδηγούν σε μια όλο και μεγαλύτερη προσέλευση φοιτητών στα πανεπιστήμια κι έτσι στον ξεπεσμό των τελευταίων.

Στη σημερινή Γερμανία κανείς δεν είναι ελεύθερος να προσφέρει στα παιδιά του μια ευγενή παιδεία: οι «ανώτατες» σχολές μας χαρακτηρίζονται όλες από την πιο αμφίβολη μετριότητα, με τους καθηγητές τους, τα προγράμματα διδασκαλίας και τους διδακτικούς σκοπούς. Και παντού κυριαρχεί μια ανάρμοστη βιασύνη, λες και θα χανόταν κάτι αν ο νέος των εικοσαριών ετών δεν είχε «τελειώσει» ακόμη, ή αν δεν ήξερε ακόμη την απάντηση στο «βασικό ερώτημα»: ποιο επάγγελμα; Ένα ανώτερο είδος ανθρώπινου όντος, αν μπορώ να το πω έτσι, δεν αγαπάει τα «επαγγέλματα» επειδή ξέρει πως θα κληθεί να ασχοληθεί με κάποιο… ‘ Εχει καιρό, βρίσκει καιρό, δεν σκέφτεται καν να «τελειώσει»: όσον αφορά την ανώτερη κουλτούρα, στα τριανταένα είναι κανείς ακόμη παιδί, μόλις αρχίζει. Τα κατάμεστα γυμνάσιά μας, οι υπερφορτωμένοι, αποβλακωμένοι καθηγητές τους, αποτελούν σκάνδαλο: όταν κανείς υπερασπίζεται τέτοιες συνθήκες (όπως έκαναν πρόσφατα οι καθηγητές στη Χαϊδελβέργη) μπορεί ίσως να υπάρχουν αιτίες – λόγοι όμως όχι.

Παρουσιάζω ευθύς αμέσως – για να μην ξεφύγω από το στυλ μου που είναι καταφατικό και που ασχολείται με την αντίφαση και την κριτική μόνο σαν μέσο, μόνο αθέλητα – τα τρία πράγματα για τα οποία χρειάζονται εκπαιδευτές. Πρέπει να μάθει κανείς να βλέπει, πρέπει να μάθει να σκέπτεται, πρέπει να μάθει να μιλάει και να γράφει: ο σκοπός και των τριών μαζί είναι μια ευγενής κουλτούρα. Να μάθει κανείς να βλέπει – να συνηθίσει το μάτι του στην ηρεμία, στην υπομονή, να αφήνει τα πράγματα να έρχονται σ’ αυτό’ να αναβάλει την κρίση, να μαθαίνει να πηγαίνει γύρω γύρω και να συλλαμβάνει κάθε μεμονωμένη περίπτωση απ’ όλες τις πλευρές. Αυτό είναι το πρώτο σχολείο για την πνευματικότητα: να μην αντιδρά κανείς αμέσως σ’ ένα ερέθισμα, αλλά να κερδίζει τον έλεγχο όλων των παρεμποδιστικών, αποκλειόντων ενστίκτων. Το να μάθει κανείς να βλέπει, όπως το εννοώ εγώ χωρίς να μιλώ φιλοσοφικά, είναι σχεδόν αυτό που λέγεται ισχυρή θέληση: το ουσιώδες χαρακτηριστικό είναι ακριβώς το να μη «θέλεις», το να είσαι ικανός να αναβάλεις την απόφαση. Κάθε μη πνευματικότητα, κάθε χυδαία ομοιότητα, εξαρτάται από την ανικανότητα αντίστασης σ’ ένα ερέθισμα: οφείλει κανείς να αντιδράσει, ακολουθεί κάθε παρόρμηση. Σε πολλές περιπτώσεις, ένας τέτοιος καταναγκασμός είναι ήδη νοσηρότητα, παρακμή, σύμπτωμα εξάντλησης – σχεδόν το καθετί που η μή φιλοσοφική χοντροκοπιά προσδιορίζει με τη λέξη «βίτσιο», είναι απλώς αυτή η φυσιολογική ανικανότητα να μην αντιδράς: Μια πρακτική εφαρμογή του να μαθαίνει κανείς να βλέπει: σαν μαθητής θα γίνει αργός, φιλύποπτος, διατακτικός. Θα αφήνει τα κάθε λογής παράξενα και καινούρια πράγματα νά ‘ρχονται σ’ αυτόν παρατηρώντας τα με εχθρική ηρεμία και τραβώντας πίσω το χέρι του.

Το νά έχει όλες τις πόρτες ορθάνοιχτες, το να στηρίζεται δουλικά σε κάποιον άλλο μπροστά σε κάθε ασήμαντο γεγονός, το νά ‘σαι πάντα έτοιμος να βάλεις τον εαυτό σου στη θέση άλλων ανθρώπων ή άλλων πραγμάτων ή να βυθιστείς σ’ αυτά -μ’ άλλα λόγια, η περίφημη μοντέρνα «αντικειμενικότητα» είναι κακό γούστο, είναι κατ’ εξοχήν αναξιοπρεπής.

Να μάθει κανείς να σκέφτεται: στα σχολεία μας κανείς δεν έχει πια την παραμικρή ιδέα αυτού του πράγματος. Ακόμη και στα πανεπιστήμια, ακόμη και στους πραγματικούς γνώστες της φιλοσοφίας, η λογική ως θεωρία, ως πρακτική, ως τέχνη αρχίζει να πεθαίνει. Αρκεί ένα απλό διάβασμα των γερμανικών βιβλίων: σ’ αυτά δεν υπάρχει πια ούτε η πιο μακρινή ανάμνηση του γεγονότος ότι το σκέπτεσθαι απαιτεί μια τεχνική, ένα πρόγραμμα διδασκαλίας, μια θέληση για απόκτηση κυριότητας – ότι το σκέπτεσθαι θέλει να διδαχτεί, θέλει να διδαχτεί όπως διδάσκεται ο χορός, ένα είδος χορού. Ποιος από τους Γερμανούς γνωρίζει ακόμη εκ πείρας εκείνο το λεπτό ρίγος που στέλνουν στους μυς τα ελαφρά πόδια στα πνευματικά ζητήματα; Η δύσκαμπτη αδεξιότητα στις πνευματικές κινήσεις, το αδέξιο χέρι στη σύλληψη – αυτό είναι γερμανικό σε τέτοιο βαθμό που στο εξωτερικό το ταυτίζουν με το γερμανικό χαρακτήρα γενικά. Ο Γερμανός δεν έχει δάχτυλα για nuances (για να κάνει λεπτές διακρίσεις)..

Το ότι οι Γερμανοί μπόρεσαν να αντέξουν τους φιλοσόφους τους, και ειδικά εκείνον τον παραμορφωμένο σακάτη -των – εννοιών που υπήρξε ποτέ, τόν μεγάλο Καντ, δίνει μια καλή ιδέα για τη γερμανική επιείκεια. Ο χορός σε οποιαδήποτε μορφή δεν μπορεί να αφαιρεθεί από μια ευγενή παιδεία – το να μπορεί κανείς να χορεύει με τα πόδια, με τις έννοιες, με τις λέξεις; χρειάζεται να προσθέσω πως πρέπει να μπορεί να χορεύει και με την πέννα – δηλαδή πως πρέπει να μάθει να γράφει; Σ’ αυτό το σημείο όμως θα γίνω τελείως αινιγματικός για τους Γερμανούς αναγνώστες…

Νίτσε, Λυκόφως των ειδώλων

Ανθολόγιο Αττικής Πεζογραφίας

ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ, ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ

ΙΣΟΚΡ επιστ 6.11–13

Σύγκριση της ζωής απλών πολιτών–τυράννων

Ο Ισοκράτης με την επιστολή αυτή αποκρίνεται αρνητικά στην πρόσκληση φιλοξενίας από τους γιους του Ιάσονα, βασιλιά των Φερών. Αφού εξέθεσε τους λόγους της άρνησής του, τόνισε ότι ο σκοπός της συγγραφής της επιστολής δεν ήταν να επιδείξει τη ρητορική του ικανότητα, αλλά να τους συμβουλεύσει για τον ορθό τρόπο άσκησης της εξουσίας. Και συνεχίζει:

[11] Ἴσως ἂν οὖν τις τῶν εἰκῇ ζῆν προῃρημένων τοὺς
μὲν τοιούτους λογισμοὺς διασύρειν ἐπιχειρήσειεν, ἀξιώσειε
δ’ ἂν ἤδη με συμβουλεύειν περὶ τῶν προειρημένων. ἔστιν
οὖν οὐκ ὀκνητέον ἀποφήνασθαι περὶ αὐτῶν ἃ τυγχάνω
γιγνώσκων. ἐμοὶ γὰρ αἱρετώτερος ὁ βίος εἶναι δοκεῖ καὶ
βελτίων ὁ τῶν ἰδιωτευόντων ἢ τῶν τυραννούντων, καὶ τὰς
τιμὰς ἡδίους ἡγοῦμαι τὰς ἐν ταῖς πολιτείαις ἢ τὰς ἐν ταῖς
μοναρχίαις· καὶ περὶ τούτων λέγειν ἐπιχειρήσω. [12] καίτοι
μ’ οὐ λέληθεν ὅτι πολλοὺς ἕξω τοὺς ἐναντιουμένους,
καὶ μάλιστα τοὺς περὶ ὑμᾶς ὄντας. οἶμαι γὰρ οὐχ ἥκιστα
τούτους ἐπὶ τὴν τυραννίδα παροξύνειν ὑμᾶς· σκοποῦσι
γὰρ οὐ πανταχῇ τὴν φύσιν τοῦ πράγματος, ἀλλὰ πολλὰ
παραλογίζονται σφᾶς αὐτούς. τὰς μὲν γὰρ ἐξουσίας καὶ
τὰ κέρδη καὶ τὰς ἡδονὰς ὁρῶσι καὶ τούτων ἀπολαύσεσθαι
προσδοκῶσι, τὰς δὲ ταραχὰς καὶ τοὺς φόβους καὶ τὰς συμ-
φορὰς τὰς τοῖς ἄρχουσι συμπιπτούσας καὶ τοῖς φίλοις
αὐτῶν οὐ θεωροῦσιν, ἀλλὰ πεπόνθασιν ὅπερ οἱ τοῖς αἰσχίσ-
τοις καὶ παρανομωτάτοις τῶν ἔργων ἐπιχειροῦντες. [13] καὶ
γὰρ ἐκεῖνοι τὰς μὲν πονηρίας τὰς τῶν πραγμάτων οὐκ
ἀγνοοῦσιν, ἐλπίζουσι δ’ ὅσον μὲν ἀγαθόν ἐστιν ἐν αὐτοῖς,
τοῦτο μὲν ἐκλήψεσθαι, τὰ δὲ δεινὰ πάντα τὰ προσόντα τῷ
πράγματι καὶ τὰ κακὰ διαφεύξεσθαι, καὶ διοικήσειν τὰ περὶ
σφᾶς αὐτοὺς οὕτως, ὥστε τῶν μὲν κινδύνων εἶναι πόρρω,
τῶν δ’ ὠφελειῶν ἐγγύς.

***
Ίσως λοιπόν κάποιος από εκείνους, που έχουν προτιμήσει να ζουν χωρίς πρόνοιαν διά το μέλλον, τας τοιαύτας μεν σκέψεις ήθελεν επιχειρήσει να διασύρη, ήθελε δε αξιώσει να συμβουλεύω εγώ δι' όσα έχουν λεχθή προηγουμένως. Δεν πρέπει λοιπόν να διστάσω να είπω περί τούτων όσα γνωρίζω. Διότι εις εμέ φαίνεται προτιμότερος και καλύτερος ο βίος των ιδιωτών παρά των τυράννων, και νομίζω ότι είναι ευχαριστότεραι αι τιμαί εις τα δημοκρατικά πολιτεύματα παρά εις τας μοναρχίας· και περί τούτων θα επιχειρήσω να είπω. Και όμως δεν διαφεύγει την προσοχήν μου, ότι θα έχω πολλούς που έχουν αντίθετον γνώμην και μάλιστα από το περιβάλλον σας. Διότι νομίζω ότι αυτοί προ πάντων σας προτρέπουν προς την τυραννίδα, διότι δεν εξετάζουν την φύσιν του πράγματος από όλα τα μέρη, αλλά παραλογιζόμενοι εις πολλά βλάπτουν τους εαυτούς των. Διότι τας μεν εξουσίας και τα κέρδη και τας ηδονάς βλέπουν και περιμένουν να απολαύσουν αυτάς, τας δε ταραχάς και τας συμφοράς, αι οποίαι συμβαίνουν εις τους άρχοντας, δεν βλέπουν, αλλ' έχουν πάθει εκείνο, το οποίο συμβαίνει εις εκείνους που επιχειρούν τα αίσχιστα και παρανομώτατα έργα. Διότι εκείνοι τας μεν κακίας των πραγμάτων δεν αγνοούν, ελπίζουν δε ότι όσον αγαθόν υπάρχει εις αυτά, αυτό μεν θα απολαύσουν, όλας δε τας δυσκολίας και τα κακά που υπάρχουν εις το πράγμα θα αποφύγουν και θα κανονίσουν τας υποθέσεις των ούτως ώστε να είναι μεν μακράν των κινδύνων, πλησίον δε των ωφελειών.

Αρχαϊκή Επική Ποίηση: Από την Ιλιάδα στην Οδύσσεια

Πρόλογος 

Η Εισαγωγή, με υποχρεωτική συντομία, ορίζει το ευρύτερο πλαίσιο της ομηρικής ποίησης· ανιχνεύει την ταυτότητα του Ομήρου και την υποθετική σχέση των ομηρικών επών με την ιστορία· σχολιάζει το ύφος και τη γλώσσα τους· επιμένει στον τρόπο σύνθεσης, εκφοράς και πρόσληψής τους, για να καταλήξει στις αναλογικές ομοιότητες και διαφορές Ιλιάδας και Οδύσσειας, υποθέτοντας ότι το δεύτερο έπος μαθητεύει, χωρίς όμως και να υποτάσσεται, στο πρώτο.

Το Πρώτο Μέρος αναγνωρίζει τους όρους και προτείνει ορισμούς της ομηρικής αφήγησης. Διακρίνει τον μύθο από την πλοκή των δύο επών και την τεχνική από την τέχνη τους. Παρουσιάζει τους ανώνυμους και επώνυμους αοιδούς της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, που αποτελούν προδρομικά είδωλα των ραψωδών. Συστήνει την παραδοσιακή αοιδή σε σύγκριση και διάκριση προς την εξωτερική αφήγηση του ποιητή και προς τις εσωτερικές διηγήσεις των ηρώων· οι οποίες περισσεύουν στην Οδύσσεια και διαβαθμίζονται από τον Νέστορα στον Μενέλαο, για να κορυφωθούν στον Οδυσσέα, που υποβάλλεται λίγο πολύ ως αφηγηματικός εκπρόσωπος του ποιητή.

Στις εσωτερικές διηγήσεις εξάλλου της Οδύσσειας, μοιρασμένες σε γνήσιες και πλαστές, αναγνωρίζονται οι τρεις βασικοί συντελεστές κάθε αφήγησης: ο χώρος της, ο χρόνος της και το ακροατήριό της. Στο στέμμα των εσωτερικών διηγήσεων του Οδυσσέα εξέχουν, με τον μύθο και την πλοκή τους, οι «Μεγάλοι Απόλογοι», όπου εντοπίζονται και αξιολογούνται: το περιβάλλον τους, το διπλό τους θέμα και η σύνταξή τους. Στο πλαίσιο αυτό η «Νέκυια» αναδεικνύεται κορυφαίο παράδειγμα της οδυσσειακής αφήγησης.

Το Δεύτερο Μέρος αναφέρεται σε κρίσιμο αφηγηματολογικό πρόβλημα, για το οποίο η σχετική βιβλιογραφία παραμένει λειψή. Ζητούμενο στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι αν οι ομηρικοί θεοί, εκτός από τον θεολογικό τους ρόλο (που ορίζει την ομηρική θεοδικία και την ομηρική ανθρωποδικία) διεκπεραιώνουν και ποιητική αποστολή· αν δηλαδή καθορίζουν (ή συγκαθορίζουν μαζί με τον ποιητή) την εξέλιξη του μύθου και κυρίως την πλοκή των ομηρικών επών. Προς αυτή την κατεύθυνση εξετάζεται καταρχήν ο ποιητικός ρόλος των Μουσών (προβεβλημένος κυρίως στα προοίμια της Ιλιάδας και της Οδύσσειας) και στη συνέχεια των ολυμπίων θεών, χωριστά στα δύο έπη.

Οι Μούσες προβάλλονται ως γνωστική και μνημονική εγγύηση της επικής αφήγησης. Στην πραγματικότητα όμως ο ίδιος ο ποιητής αναθέτει και εμπιστεύεται στις Μούσες το ποιητικό του πρόγραμμα, εξονομάζοντας τον κεντρικό του ήρωα και προκαταβάλλοντας τον βασικό του μύθο, με την αρχή και το τέλος του. Τούτο σημαίνει ότι Μούσες και επικός ποιητής συνεργάζονται: εκείνες προσφέροντας το μουσικό και μνημονικό τους κύρος, ως θυγατέρες του Δία και της Μνημοσύνης· ο ποιητής συντάσσοντας την αφήγησή του υπό τη σκέπη τους. Πρόκειται για καταγωγικό ζεύγος, που επιβιώνει ως σήμερα, προϋποθέτοντας την έμπνευση ως αρχή της ποιητικής δημιουργίας.

Σαφέστερη φαίνεται η ποιητική εμπλοκή των άλλων ολυμπίων θεών, ειδικότερα του Δία στην Ιλιάδα και της Αθηνάς στην Οδύσσεια. Ως σήμα ποιητικής κατατίθεται στο προοίμιο της Ιλιάδας η έκφραση Διὸς βουλή, προκειμένου να κατοχυρώσει ο ποιητής της με θεολογικό κύρος τον μύθο και την πλοκή του έπους του. Επειδή στη συγκεκριμένη περίπτωση επιλέγει, με αφορμή τον θυμό του Αχιλλέα, τη δραματική ένταξη του ολιγοήμερου ιλιαδικού πολέμου στο πλαίσιο του δεκάχρονου τρωικού πολέμου. Πρόκειται για τολμηρή επιλογή, που ανατρέπει τις χρονογραφικές αρχές της παραδοσιακής επικής ποίησης, όπως πρώτος αναγνώρισε ο Αριστοτέλης στην Ποιητική του. Αυτό το ανατρεπτικό ποιητικό σχέδιο το εμπιστεύτηκε ο ποιητής της Ιλιάδας στον Δία, αναλαμβάνοντας ο ίδιος τον ρόλο του υποβολέα.

Αν ο Δίας ρυθμίζει, «κατ᾽ ανάθεση» του ποιητή, λίγο πολύ τον μύθο και κυρίως την πλοκή του ιλιαδικού έπους, όπως αποδεικνύεται σε κομβικά σημεία της αφήγησης (λόγου χάριν στην πρόγνωση και στη διεκπεραίωση της «Πατρόκλειας», περισσότερο στα «Έκτορος λύτρα», με τα οποία σφραγίζεται συμφιλιωτικά ο ιλιαδικός πόλεμος), στην Οδύσσεια ομόλογο ρόλο αναλαμβάνει η Αθηνά, σάμπως ο Δίας να παραδίδει τώρα την ποιητική σκυτάλη στην κόρη του.

Πράγματι, για να περάσει η, λίγο μεταγενέστερη, Οδύσσεια από την ακινησία στην κίνηση, από την αδράνεια στη δράση, ο ποιητής αναθέτει ρόλο υποκινητή στην Αθηνά: η «Τηλεμάχεια», που καλύπτει τις τέσσερις πρώτες ραψωδίες του έπους, είναι δική της πρόταση και δικό της έργο· αλλά και η έναρξη της κυρίως Οδύσσειας στην αρχή της πέμπτης ραψωδίας πάλι στη θεά οφείλεται· η Αθηνά εξάλλου καθορίζει και τους όρους της μνηστηροφονίας στο δεύτερο μέρος του έπους· με δική της τέλος επέμβαση αποτρέπεται ο εμφύλιος πόλεμος στο πέρας της εικοστής τέταρτης ραψωδίας. Υποβολέας της θεάς και εδώ ο ποιητής της Οδύσσειας· αποφασιστικός επόπτης ο Δίας.

Το Τρίτο Μέρος αφιερώνεται στην ομηρική αρεταλογία, που δύσκολα προσδιορίζεται και ακόμη δυσκολότερα ερμηνεύεται. Η διπλή αυτή δυσκολία προκύπτει ακριβώς από τις πολλαπλές σημασίες που έχει η λέξη ἀρετή στα ομηρικά έπη. Η ετυμολογική της ρίζα την ανάγει στα επίθετα ἀρείων και ἄριστος, που αποτελούν αντιστοίχως τον συγκριτικό και τον υπερθετικό βαθμό του επιθέτου ἀγαθός, το οποίο σημαίνει καταρχήν «γενναίος». Η ομηρική ωστόσο αρετή δεν περιορίζεται στην καταγωγική αυτή σημασία της· καλύπτει κάθε είδους προτέρημα, που εξασφαλίζει σε πρόσωπα, αλλά και σε πράγματα, συγκριτική υπεροχή.

Γενικότερα η αρετή φαίνεται να αποτελεί το αποφασιστικότερο σήμα για το ήθος των ομηρικών ηρώων, χωρίς τούτο να σημαίνει ότι συστήνει έναν κώδικα συστηματικής ηθικής. Ορίζει ωστόσο τη στάθμη του ομηρικού πολιτισμού σε πολεμικό αλλά και σε μεταπολεμικό περιβάλλον. Η ασφαλέστερη πάντως μέθοδος για να προσδιοριστεί το εύρος και το βάθος της ομηρικής αρετής είναι να αναγνωριστούν με ακρίβεια τόσο τα συστατικά της μερίδια όσο και οι ανακλάσεις της στη συνολική ιδεολογία (ανθρωπολογική και θεολογική) των ομηρικών επών. Αυτό επιχειρείται στο πρώτο κεφάλαιο του Τρίτου Μέρους, όπου συσχετίζονται παραδειγματικά ζεύγη: π.χ. ο οίκος και η πόλις, ο ανταγωνισμός και η φιλότης, η θέμις και η δίκη, οι θεοί και οι θνητοί, η ύβρις και η νέμεσις.

Πυρηνικό όμως στοιχείο της ομηρικής αρετής αναδεικνύεται το κλέος, ως κίνητρο και στόχος της. Το κλέος ωστόσο, ως φήμη και δόξα των επικών προσώπων, μετασχηματίζεται καθώς περνούμε από την πολεμική και δραματική Ιλιάδα στη μεταπολεμική και μεταδραματική Οδύσσεια. Αυτή τη διακριτική εξέλιξη παρακολουθεί και ερμηνεύει το δεύτερο κεφάλαιο του Τρίτου Μέρους με αντιπροσωπευτικά παραδείγματα: τον Αχιλλέα και τον Έκτορα στην Ιλιάδα· τον Οδυσσέα, την Πηνελόπη και τον Τηλέμαχο στην Οδύσσεια. Στο μεταξύ, επισημαίνονται τα συνοδευτικά αλλά και τα παράγωγα στοιχεία του κλέους. Λόγου χάριν: το κῦδος και το εὖχος, το πένθος και ο νόστος, η ταφή και ο τύμβος, ο ανταγωνιστικός θάνατος και η εναγώνια επιβίωση. Ο θάνατος σημαδεύει κυρίως το ιλιαδικό κλέος· η επιβίωση το οδυσσειακό. Με τέτοιον τρόπο μάλιστα, ώστε δημιουργείται η αίσθηση ότι στην πρώτη περίπτωση κυοφορείται η κλασική τραγωδία, ενώ στη δεύτερη προαναγγέλλεται το επεισοδιακό μυθιστόρημα.

Κρατάω τα ηνία των αποφάσεών μου

Κρατάω τα ηνία των αποφάσεών μου εξετάζοντας τα δεδομένα. Το μυαλό του ανθρώπου που αναζητά, το πνεύμα και η αναλυτική του σκέψη, τον βοηθούν να αντιληφθεί ότι η ενοχή είναι κακή παρέα.

Έτσι, υποκύπτει κάποτε στον πειρασμό να ρίξει σε κάποιον άλλο την ευθύνη για όσα κακά συμβαίνουν (και πάντα βρίσκεται κάποιος).

Σ’ αυτήν την παγίδα, είναι πάντα ο άλλος που σε κάνει να υποφέρεις: η γυναίκα σου σε κάνει να υποφέρεις, ο άντρας σου σε κάνει να υποφέρεις, οι γονείς σου σε κάνουν να υποφέρεις, τα παιδιά σου σε κάνουν να υποφέρεις.

Για ό,τι συμβαίνει φταίει το χρηματοοικονομικό σύστημα, η κοινωνία, ο καπιταλισμός, ο κομμουνισμός, ο φασισμός, η κυρίαρχη πολιτική ιδεολογία, η κοινωνική δομή ή το πεπρωμένο, το κάρμα, ο Θεός ή οι ενωμένες δυνάμεις όλων των προηγουμένων…

Πάντα σ’ αυτήν την παγίδα, αυτό που σε κάνει να υποφέρεις είναι κάτι έξω από σένα, και είναι πιθανό να παίρνεις ανακούφιση για λίγο, ρίχνοντας σε άλλους την ευθύνη.

Την ίδια στιγμή που «ανακαλύπτεις» ποιος ή τι σε βασανίζει κι ένα πρόβλημα δείχνει να λύνεται, ένα άλλο, ίσως πιο σοβαρό, σου χτυπά την πόρτα.

Τώρα πια δεν μπορείς να κάνεις τίποτα για ν’ αλλάξεις μια κατάσταση που παύει να εξαρτάται από σένα.

Όσοι ακόμα δεν ξεπέρασαν αυτή τη δοκιμασία, ξοδεύουν τη ζωή τους μουρμουρίζοντας:

Μα είναι δυνατόν να νιώθει κάποιος ευτυχισμένος σε μία κοινωνία τόσο άδικη (ή ακαλλιέργητη, ή καταπιεσμένη);

Πώς να ζήσεις ευτυχισμένος σε μια χώρα υλιστική (ή γραφειοκρατική, ή υπανάπτυκτη) σαν ετούτη;

Πώς να είσαι ευτυχισμένος αν δεν είναι ευτυχισμένος ο αδελφός σου, ο γιος σου, ο πατέρας σου;

Ποιος μπορεί να είναι ευτυχισμένος αν πρέπει να δουλεύει δεκατέσσερις ώρες τη μέρα κάνοντας κάτι που δεν του αρέσει;

Πώς να είσαι ευτυχισμένος αν το ταίρι σου δεν ασχολείται μαζί σου, ούτε σου επιτρέπει να είσαι ελεύθερος;

Και μολονότι ξέρουμε ότι όλα αυτά είναι προφάσεις, προφάσεις κι επιπλέον προφάσεις, όταν μπούμε στα βάσανα της ύπαρξης, έχουμε να διαλέξουμε ανάμεσα σε τρεις δρόμους:

Το δρόμο του προφήτη ιεροκήρυκα. Πρόκειται για έναν ονειροπόλο ιδεαλιστή, έναν μεσσιανικό μυστικιστή ή έναν μάγο του δρόμου, που διακηρύσσει ότι όταν αλλάξει η κοινωνία, όταν επικρατήσει κοινωνική δικαιοσύνη, όταν γυρίσει ο τροχός, όταν ο καθένας αγαπήσει το συνάνθρωπό του, κι όταν άπαντες αγαπηθούν… τότε θα έρθει η στιγμή της γενικής ευτυχίας. Λέει σε όποιον τον ακούει, ότι ώσπου να συμβεί αυτό η ευτυχία μας είναι ανέφικτη.

Το δρόμο του παρανοϊκού. Πλάθεις και φαντάζεσαι σενάρια παγκόσμιας συνωμοσίας που υποτίθεται πως έχουν σχεδιαστεί μόνο και μόνο για να μας καταστρέψουν όλους – και ειδικά όσους ανήκουν στην ομάδα σου, τους οικείους σου, αλλά κυρίως εσένα… Και πάνω σ’ αυτό αρχίζεις να αναπτύσσεις μηχανισμούς όλο και πιο νευρωτικούς για να αμυνθείς στους εχθρικούς και μανιώδεις συνωμότες.

Το δρόμο του ανθρώπου που αναζητά τη σοφία, και που προτείνω εδώ.

Αποφασίζουμε να πάρουμε τα ηνία στα χέρια μας και να καταλάβουμε, μια για πάντα, ότι η ζωή μας εξαρτάται πρωτίστως και κυρίως από εμάς τους ίδιους.

Αναγνωρίζουμε ότι κανένας άλλος δεν είναι ένοχος για κάτι που μας συμβαίνει, κι όταν αν φέρουμε πάνω μας τραύματα, ήταν πάντα και με τη δική μας συνενοχή.

Όταν πια ξεπεράσουμε την παραπάνω πρόκληση, δεν μας μένουν πολλές εναλλακτικές.

Η ευθύνη να ζήσουμε στο παρόν, δεν μας επιτρέπει να ενοχοποιούμε άλλους, καθώς αυτό ακριβώς σημαίνει «ωριμότητα»: να μην αισθανόμαστε συνεχώς την ανάγκη να ενοχοποιούμε άλλους.

Αυτό που είμαστε, αυτό που ζούμε, κι αυτό που κάνουμε, είναι σε μεγάλο βαθμό δικό μας δημιούργημα.

Εγώ είμαι υπεύθυνος για τη ζωή μου, για όλα μου τα βάσανα, για ό,τι μου συνέβη άλλοτε κι ό,τι μου συμβαίνει τώρα. Έτσι το διάλεξα. Αυτούς τους σπόρους έσπειρα, και τώρα μαζεύω τη συγκομιδή. Είμαι υπεύθυνος. 

Ο άνθρωπος της αναζήτησης μεγαλώνει και μαθαίνει κι όταν φτάνει η ώρα αυτής της δεύτερης δοκιμασίας ανακαλύπτει – με ακεραιότητα και χωρίς να κατηγορεί άλλους -, ότι ο βασικός υπεύθυνος για ό,τι του συμβαίνει είναι ο ίδιος του ο εαυτός.

Όπως συνήθιζε να μου λέει ο δάσκαλός μου: «Εσύ είσαι πάντα ο κύριος των αποφάσεών σου, ακόμα κι αν αυτές είναι σκλάβες υποταγμένες στις πεποιθήσεις σου».

Μαργκερίτ Ντυράς: Ο έρωτας παραμένει το μόνο πράγμα που μετράει αληθινά

Ο έρωτας παραμένει το μόνο πράγμα που μετράει αληθινά.

Είναι ηλίθιο να τον περιχαρακώνουμε σε ιστορίες ανάμεσα σε έναν άντρα και μια γυναίκα.

Την αμφυσημία που κρύβεται σε κάθε πάθος την ανακάλυψα όταν, φτωχή και εκκεντρική, συνάντησα τον Κινέζο εραστή.

Τον έρωτα, ως επιθυμία να κατακτήσεις τον άλλο σε βαθμό να θέλεις να τον καταβροχθίσεις.

Είναι το σεξ -όπου οι άνθρωποι βρίσκονται σε ένα είδος αισθησιακού χρωματισμού- που με ενδιαφέρει, και εκείνο που βρίσκεται στη ρίζα του ερωτισμού, η επιθυμία.

Αυτό που δε μπορούμε, ίσως και να μην πρέπει, να κατευνάσουμε με το σεξ.

Η επιθυμία είναι μια λανθάνουσα δραστηριότητα και σ' αυτό μοιάζει με τη γραφή: επιθυμούμε όπως γράφουμε, πάντοτε.

Εξάλλου, όταν είμαι έτοιμη να γράψω, νιώθω να με πλημμυρίζει η γραφή περισσότερο από όσο όταν το κάνω στ' αλήθεια.

Το χάος είναι στην επιθυμία.

Η απόλαυση δεν είναι άλλο από το ελάχιστο μέρος εκείνου στο οποίο κατορθώσαμε να φτάσουμε.

Τα υπόλοιπα, το τεράστιο μέρος των επιθυμιών, μένουν εκεί χαμένα δια παντός.

Marguerite Duras

Το ψυχολογικό φαινόμενο του προβολέα ή του επίκεντρου

Είναι όταν νιώθουμε ότι όλοι μας προσέχουν και μας επικρίνουν. Οι άνθρωποι τότε πιστεύουν ότι γίνονται αντιληπτοί περισσότερο από ό,τι συμβαίνει στην πραγματικότητα.

Συμβαίνει συνέχεια: Μισούμε μια φωτογραφία μας που όλοι οι άλλοι επιμένουν ότι είναι ωραία ή προσέχουμε έναν λεκέ στο ρούχο μας που όμως ο φίλος μας ούτε καν είχε παρατηρήσει ή έχουμε εμμονή με το πώς φαίνεται το προφίλ μας στα κοινωνικά μέσα δικτύωσης, για πληροφορίες που πιθανότατα ποτέ κανείς να μην έχει προσέξει. Ή εάν κάποιος πει κάτι λάθος κατά τη διάρκεια μιας συνομιλίας ή ομιλίας, τότε το φαινόμενο του προβολέα τον κάνει να σκεφτεί «Τώρα όλοι πρέπει να μιλούν για το πόσο ανόητος είμαι». Ή πολλοί νιώθουν άσχημα αν δεν έχουν βαμμένα τα νύχια τους κλπ.

Όλες αυτές οι σκέψεις έχουν κάτι κοινό: πολλοί άνθρωποι ενοχλούνται πολύ από την ιδέα ότι οι άλλοι μπορεί να προσέχουν μια ατέλεια πάνω σε αυτούς.

Όμως, μια πιο ισορροπημένη σκέψη μπορεί να λέει κάτι σαν αυτό: «Ορισμένοι μπορεί να έχουν προσέξει το λάθος μου, αλλά μάλλον δεν το σκέφτηκαν και πολύ μετά».

Το φαινόμενο του προβολέα κάνει την εμφάνισή του όταν η κοινωνική μας επίγνωση ξεφεύγει από τα φυσιολογικά της επίπεδα. Αυτό συνήθως ξεκινά από νεαρή ηλικία. Πυροδοτείται από το φόβο ότι δεν είμαστε αρκετά καλοί ή ότι συνεχώς κινδυνεύουμε να ντροπιαστούμε μπροστά σε άλλους ξανά· έτσι προσέχουμε υπερβολικά πολύ πριν να κάνουμε οποιαδήποτε δημόσια κίνηση. Αν δεν αναγνωρίζετε αυτό το μοτίβο πάνω σας, είναι επειδή διαιωνίζεται και στην ενήλικη ζωή και το έχουμε συνηθίσει.

Ακόμα και οι πιο άνετοι με τον εαυτό τους άνθρωποι έχουν πέσει θύμα του φαινομένου του προβολέα, επειδή δεν έχει να κάνει τόσο με τον εγωκεντρισμό, όσο με την ανασφάλεια και κάθε ένας από εμάς νιώθει ακόμα και λίγο ανασφαλής κάποια στιγμή στη ζωή του. Βέβαια, το φαινόμενο του προβολέα έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας μέσα από στο νέο κόσμο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Το φαινόμενο του του προβολέα έχει γίνει γνωστό εδώ και πολλά χρόνια και έχει χρησιμοποιηθεί ως διαφημιστικό στοιχείο και για εμπορικούς σκοπούς. Η ανησυχία να καλύψουμε κάτι που θεωρούμε ελάττωμα ή να τραβήξουμε την προσοχή είναι κάτι που χρησιμοποιείται από τις μάρκες για να δημιουργήσει περισσότερες πωλήσεις. Προφανή παραδείγματα είναι οι διαφημίσεις για ορισμένες μάρκες ρούχων, καλλυντικών, αυτοκινήτων, ρολογιών ή αποσμητικών. Η υποτιθέμενη εστίαση των άλλων πάνω μας χρησιμοποιείται στα προϊόντα που χρησιμοποιούμε για να δείξουμε μια πιο θετική εικόνα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άλλοι δεν δίνουν προσοχή σε αυτό που κάνουμε και οπωσδήποτε η εικόνα είναι σημαντική σήμερα. Αλλά η αλήθεια είναι ότι αυτό το φαινόμενο μας κάνει να υπερεκτιμούμε τη σημασία των συγκεκριμένων λεπτομερειών και να δίνουμε αξία σε πράγματα που δεν έχουν και τόση αξία.

Ο μύθος του Ορφέα: Γιατί όσο και να προχωρούμε στη ζωή, κοιτάμε πάντα πίσω;

Όλοι λίγο πολύ γνωρίζουμε τον μύθο. Ο Ορφέας, κύριος εκπρόσωπος της τραγουδιστικής τέχνης, γιος του θεού Απόλλωνα, νυμφεύτηκε την αγαπημένη του, την Ευρυδίκη. Εκείνη όμως πεθαίνει και μάλιστα νέα. Ο Ορφέας δεν το αποδέχεται και κατεβαίνει στον Κάτω Κόσμο. Εκεί καταφέρνει να γοητεύσει τον Άδη και την Περσεφόνη και να τους πείσει να επιτρέψουν στην Ευρυδίκη να φύγει μαζί του.

Όλα αυτά όμως υπό έναν όρο: να ολοκληρώσει το ταξίδι του αυτό χωρίς να γυρίσει το βλέμμα του πίσω ούτε μια φορά. Προσπάθησε και σχεδόν θα τα κατάφερνε. Παραβίασε τον όρο και η Ευρυδίκη εξαφανίστηκε.

Ο μύθος αυτός, σε αντίθεση με τους άλλους, είναι δυσκολότερο να εξηγηθεί, να αποσυμβολοποιηθεί. Γιατί ο Ορφέας γύρισε πίσω; Μια ερμηνεία που έχει δοθεί είναι ότι κοίταξε πίσω απλώς επειδή φοβόταν ότι θα είχε φύγει και ήθελε τόσο πολύ να βεβαιωθεί. Μια άλλη αναφέρει ότι ξαφνική «τρέλα» τον κυρίευσε και αμέσως μετά βρίσκοντας τη λογική του, το μετάνιωσε.

Ο Πλάτωνας καταδικάζει τον Ορφέα ως δειλό επειδή προσπάθησε να ξεγελάσει τον θάνατο αντί να αποδεχτεί το αναπόφευκτο. Μία πιο πρόσφατη ματιά συμπεραίνει ότι υποπτεύθηκε πως ο Άδης τον είχε κοροϊδέψει και γι’ αυτό γύρισε πίσω θυμωμένος. Και θα αναρωτιέστε: Γιατί τόσες διαφορετικές ερμηνείες; Γιατί ο Ορφέας γύρισε πίσω; Και τι μπορούμε εμείς οι θνητοί να μάθουμε από αυτή την τραγωδία;

Είναι δελεαστικό να προσεγγίσουμε τον μύθο ως ένα συμβολικό παζλ, ως μια είσοδο προς τα συλλογικά όνειρα και την ανάλυσή τους. Ωστόσο, εδώ θα προσπαθήσουμε να τον δούμε όχι ως μια αλληγορία, αλλά ως μια αφηγηματική εξερεύνηση της ανθρώπινης εμπειρίας.

Η βασική ανθρώπινη εμπειρία που σχετίζεται με αυτό τον μύθο δεν είναι άλλη από την αμφιβολία. Η αμφιβολία δεν αποτελεί ένα προσωπικό μειονέκτημα, όπως προσπαθούν να την ερμηνεύσουν ορισμένοι σχολιαστές, αλλά είναι ένα αναπόφευκτο χαρακτηριστικό, έμφυτο της ανθρώπινης φύσης μας.

Η σύγχρονη ψυχολογία στηρίζει αυτή την πεποίθηση. Ο ανθρώπινος νους είναι ευάλωτος κατά τη διάρκεια ενός μακρινού ταξιδιού με αβέβαιο αποτέλεσμα. Όταν κάποιος, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του, περάσει από σκοτεινά σημεία και νιώσει αβοήθητος, μπορεί να γίνει ευάλωτος στην κατάθλιψη και την απελπισία. Αν αυτό συνεχιστεί, η αίσθηση αδυναμίας απειλεί ξεκάθαρα την ικανότητά του να διατηρήσει την ελπίδα και το κουράγιο του. Αυτός ο συνδυασμός είναι τοξικός για τον εαυτό μας.

Αλλά αυτή η ψυχολογική τροπή που παίρνει κανείς σε ένα μακρύ ταξίδι στο σκοτάδι δεν εξηγεί γιατί ο χαρακτήρας του Ορφέα, κάνει τη συγκεκριμένη επιλογή ως απόκριση στις συνθήκες του. Η περιγραφή του χαρακτήρα του και η θαρραλέα πράξη του να ταξιδέψει στον Κάτω Κόσμο και να διαπραγματευτεί δεν δείχνουν έναν δειλό άνδρα.

Η απάντηση είναι ότι, στον ανθρώπινο νου, το «πάω μπροστά» και «κοιτώ πίσω» δεν υπάρχουν το ένα ανεξάρτητα από το άλλο, αλλά είναι αλληλοσυνδεόμενα. Ως βρέφη, ένα από τα πρώτα μας εργαλεία για την κατανόηση του κόσμου είναι η αντίθεση, το να ξεχωρίζουμε με αυτό τον τρόπο τα αντικείμενα γύρω μας.

Και γενικά χρησιμοποιούμε πολύ την αντίθεση και τη σύγκριση στη ζωή μας: Για παράδειγμα, θα πούμε ότι ένα αντικείμενο είναι βαρύτερο σε σύγκριση με κάποιο άλλο αντικείμενο, που είναι ελαφρύ. Αυτό υποδεικνύει ότι η φυσική ακολουθία της μάθησης περιλαμβάνει τη μάθηση της αυθαίρετης σχέσης της αντίθεσης πριν ακόμα και από την συγκριτική σχέση. Μαθαίνουμε ότι τα πράγματα πάντα σχετίζονται με τα αντίθετά τους. Το πάνω μας φέρνει στο νου το κάτω, η ζωή μας φέρνει στο νου το αντίθετό της, τον θάνατο.

Η προτροπή «δεν πρέπει να κοιτάξω πίσω» περιλαμβάνει το ίδιο το αντίθετό της. Είναι κυριολεκτικά αδύνατο να διαβάσουμε δυνατά αυτή την πρόταση χωρίς ταυτόχρονα να μη σκεφτούμε το αντίθετο, το «αρνητικό». Κάθε φορά που επαναλαμβάνετε «δεν πρέπει να κοιτάξω πίσω», αναγκάζεστε να πείτε «κοιτάξω πίσω».

Οπότε ίσως το θανάσιμο λάθος του Ορφέα είναι ότι, αποδεχόμενος την προσφορά του Άδη, αρνείται να αποδεχτεί το ψυχολογικό κόστος αυτής. Το ταξίδι του μέχρι εκείνη τη στιγμή ήταν σχετικά εύκολο. Για ολόκληρη τη ζωή του, το ταλέντο του Ορφέα έχει αποδειχθεί εξαιρετικά αποτελεσματικό στο να πείθει τους άλλους.

Η φωνή του γοητεύσει την Ευρυδίκη, τον Κέρβερο, τον ίδιο τον Άδη. Αλλά σκαρφαλώνοντας έξω από τον Κάτω Κόσμο, ανήσυχος και αβέβαιος, ο Ορφέας αναγκάζεται να διαπραγματευτεί με έναν νου τον οποίο δεν μπορεί να επηρεάσει με το τραγούδι του: τον δικό του. Μόνος με αυτή τη σκέψη, ο σπουδαίος τραγουδιστής προβληματίζεται από τις σκέψεις που δεν μπορεί να καταστείλει με τα τραγούδια του. Ο Ορφέας δεν μπορεί να γοητεύσει τον εαυτό του.

Είναι κι αυτές οι στιγμές

Είναι κι αυτές οι στιγμές, αυτές που δεν θέλεις να κάνεις τίποτα άλλο παρά να αγναντεψεις μια θεά, να νιώσεις τον καπνό ενός τσιγάρου, τη δροσερή γουλιά μιας Κρύας μπύρας ή ιδανικά ένα ζεστό χέρι να ακουμπάει το δικό σου δημιουργώντας ένα συναίσθημα που αξίζει περισσότερο από κάθε πολύτιμη πέτρα και κάθε πετράδι στο κόσμο.

Να χαθείς μέσα σε ένα και μόνο άγγιγμα σεξουαλικότητας, ένα άγγιγμα που θα σου προσφέρει ένα δυνατό σφίξιμο στο στομάχι κι ένα χαμόγελο, ένα χαζό-πανεμορφο χαμόγελο.

Αυτό το άγγιγμα θα έρθει και θα είναι διαφορετικό από όλα τα υπόλοιπα, μπορεί να έχουμε νιώσει χιλιάδες αγγίγματα και κανένα δεν είναι σαν αυτό, γιατί όταν νιώσουμε ένα τέτοιο άγγιγμα θυμόμαστε τη μέρα την ώρα το δευτερόλεπτο, θυμόμαστε τον καιρό εκείνης της μέρας την μυρωδιά του αέρα τον ήχο της σιωπής και τη γεύση του ανθρώπου, καληνύχτα.

Είναι απόλυτα αναγκαίο να αγαπάει κανείς τον εαυτό του, με υγιή αγάπη, για να μπορεί να τον υπομένει και να μην περιπλανιέται

Είναι απόλυτα αναγκαίο να αγαπάει κανείς τον εαυτό του, με υγιή αγάπη, για να μπορεί να τον υπομένει και να μην περιπλανιέται.

Ζήσε για σένα, όχι για τον κόσμο. Τα άτομα που δεν ξέρουν να αγαπούν τον εαυτό τους αναζητούν μονίμως την επιβεβαίωση στους άλλους και υποφέρουν στην ιδέα της απόρριψης. Για να σπάσουμε την εθιστική αυτή δυναμική, πρέπει να αποδεχτούμε ότι δε γίνεται να τους ικανοποιήσουμε όλους.

Απόφευγε τις συγκρίσεις. Είναι μια σημαντική πηγή δυστυχίας. Πολλοί άνθρωποι έχουν ιδιότητες και προτερήματα που λείπουν από εσένα, όμως κι εσύ έχεις αρετές που λείπουν από τους άλλους. Πάψε να κοιτάζεις πλάι, δεξιά κι αριστερά, και χάραξε ίσια μπροστά τη μοίρα σου. Μην αναζητάς την τελειότητα. Μην την αναζητάς ούτε στους άλλους ούτε στον εαυτό σου, γιατί η τελειότητα δεν υπάρχει. Αυτό που όντως υπάρχει είναι ένα απέραντο περιθώριο για βελτίωση.

Συγχώρα στον εαυτό σου τα λάθη. Ειδικά τα λάθη του παρελθόντος, αφού πια δεν γίνεται να αλλάξουν ούτε έχουν κάποια χρησιμότητα. Απλώς μάθε από αυτά, ώστε να μην τα επαναλάβεις.

Σταμάτα να αναλύεις. Αντί να κοιτάς τι πήγε άσχημα, είναι πολύ καλύτερα να ενεργείς, αφού αυτό σου επιτρέπει να τελειοποιήσεις τις αρετές σου. Η κίνηση είναι ζωή και επομένως εξέλιξη.

Εφαρμογές της Τεχνητής Νοημοσύνης και οι ποικίλες χρήσεις τους

Καθώς η τεχνολογία εξελισσόταν οι μηχανές έγιναν πολύ ικανές στην εκτέλεση ορισμένων εργασιών δύσκολων για τον άνθρωπο. Όσο όμως αυξανόταν ο αριθμός των μηχανών, που έπαιρναν μέρος σε καθημερινές εργασίες, αποκαλύφθηκε ταυτόχρονα η μεγαλύτερή τους αδυναμία, που δεν είναι άλλη από την ανικανότητα προσαρμογής σε διαφοροποιούμενες συνθήκες περιβάλλοντος. Αυτό μπορεί να γίνει αντιληπτό με ένα απλό παράδειγμα. Σκεφτείτε έναν ρομποτικό βραχίονα που βιδώνει μια βίδα σε μια γραμμή παραγωγής ενός εργοστασίου. Πάνω στον διάδρομο έρχονται όλα τα κομμάτια το ένα μετά το άλλο και σταματούν στο σημείο, που πρέπει, ώστε ο βραχίονας να βιδώσει το κομμάτι. Φανταστείτε τώρα πως λόγω μιας λάθος κίνησης ένα κομμάτι δεν έχει τοποθετηθεί σωστά και η βίδα βρίσκεται λίγα εκατοστά από το σωστό σημείο. Σε αυτήν την περίπτωση ο βραχίονας είναι ανίκανος να καταλάβει τη μεταβολή και να αλλάξει τη θέση του. Ο επιβλέπων εργάτης το βλέπει και το μετακινεί λίγα εκατοστά για να εκτελέσει την εργασία. Παρατηρούμε λοιπόν πως ο άνθρωπος παίρνει μια απόφαση βασιζόμενος στις μεταβολές του περιβάλλοντος, ενώ η μηχανή είναι ανίκανη να προσαρμοστεί. Προβλήματα σαν το παραπάνω σήμερα έχουν ήδη επιλυθεί με τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.

Η τεχνητή νοημοσύνη

Η τεχνητή νοημοσύνη είναι είδος νοημοσύνης που επιδεικνύουν οι μηχανές, ενώ η φυσική νοημοσύνη συναντάται στα έμβια όντα. Στη θεωρία της επιστήμης της Πληροφορικής η τεχνητή νοημοσύνη συναντάται σε κάθε συσκευή που αντιλαμβάνεται το περιβάλλον της και λαμβάνει δράσεις, ώστε να μεγιστοποιήσει την παραγωγικότητά της και να επιτύχει τους στόχους της. Ο όρος τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει μια μηχανή που μιμείται λειτουργίες του ανθρώπινου εγκεφάλου, όπως η μάθηση και η επίλυση προβλημάτων.

Τα κλασικά προβλήματα της τεχνητής νοημοσύνης περιλαμβάνουν τον σχεδιασμό και την επίλυση ενός προβλήματος, επεξεργασία γλώσσας, λογικούς συλλογισμούς, αντίληψη του περιβάλλοντος καθώς και την ικανότητα χειρισμού διαφόρων αντικειμένων. Η προσέγγιση του προβλήματος επιτυγχάνεται με τη χρήση μαθηματικών εργαλείων βασισμένων σε πιθανότητες, στατιστική καθώς και ορισμένα μοντέλα λογικής. Το εύρος του αντικειμένου της τεχνητής νοημοσύνης καλύπτει τις επιστήμες των μαθηματικών, της πληροφορικής, της ψυχολογίας, της φιλοσοφίας και της γλωσσολογίας.

Στόχος της τεχνητής νομοσύνης

Ο γενικός ερευνητικός στόχος της τεχνητής νοημοσύνης είναι η δημιουργία τεχνολογίας που επιτρέπει στους υπολογιστές και τις μηχανές να λειτουργούν με έξυπνο τρόπο. Το γενικό πρόβλημα της προσομοίωσης (ή της δημιουργίας) νοημοσύνης έχει αναλυθεί σε υποπροβλήματα. Αυτά αποτελούνται από συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ή δυνατότητες που οι ερευνητές αναμένουν να παρουσιάσει ένα ευφυές σύστημα.

Αιτιολογία, επίλυση προβλημάτων

Οι πρώτοι ερευνητές ανέπτυξαν αλγόριθμους που μιμούνταν βήμα προς βήμα τον συλλογισμό που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι, όταν λύνουν προβλήματα ή κάνουν συλλογισμούς. Η λογική των αλγορίθμων αυτών είναι ο σχεδιασμός ενός δέντρου αποφάσεων με όλες τις πιθανές εκδοχές που μπορούσαν να προκύψουν. Από αυτές η μηχανή επέλεγε την κατάλληλη ανάλογα με τα δεδομένα.

Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1980 και της δεκαετίας του 1990, η έρευνα για την τεχνητή νοημοσύνη είχε αναπτύξει μεθόδους αντιμετώπισης ελλιπών πληροφοριών και καταστάσεων, χρησιμοποιώντας έννοιες από τη μαθηματική θεωρία πιθανοτήτων και την οικονομική θεωρία. Ωστόσο, αυτοί οι αλγόριθμοι αποδείχθηκαν ανεπαρκείς για την επίλυση μεγάλων προβλημάτων συλλογιστικής, επειδή αντιμετώπισαν μια «συνδυαστική έκρηξη»: έγιναν πολύ αργοί καθώς τα προβλήματα γίνονται περισσότερο πολύπλοκα. Στην πραγματικότητα, ακόμα και οι άνθρωποι σπάνια χρησιμοποιούν την αφαιρετική λογική βήμα προς βήμα, ενώ επιλύουν τα περισσότερα από τα προβλήματά τους χρησιμοποιώντας γρήγορες, διαισθητικές κρίσεις.

Γνώση κοινής γνώσης

Η μέθοδος είναι κλασσική πλέον για την τεχνητή νοημοσύνη. Η προσέγγιση αυτή περιλαμβάνει ορισμένα «έμπειρα συστήματα» που προσπαθούν να συγκεντρώσουν σαφή γνώση που κατέχουν σε κάποιο στενό πεδίο. Για παράδειγμα «τα μήλα είναι φρούτα», «το λεμόνι είναι ξινό», «ο σκύλος είναι ζώο». Έτσι, επιχειρούν να συγκεντρώσουν τη «γνώση κοινής γνώσης» που κατέχεται από τον μέσο άνθρωπο σε μια βάση δεδομένων που περιέχει εκτεταμένες γνώσεις για τον κόσμο. Ανάμεσα στα πράγματα που περιλαμβάνει μια περιεκτική βάση γνώσεων κοινής γνώσης είναι: αντικείμενα, ιδιότητες, κατηγορίες και σχέσεις μεταξύ αντικειμένων, καταστάσεις, γεγονότα, καταστάσεις και χρόνος, αιτίες και συνέπειες για το τι ξέρουν οι άλλοι. Περιλαμβάνονται στη βάση αυτή φυσικά και πολλοί άλλοι, λιγότερο καλά ερευνημένοι τομείς. Ουσιαστικά δημιουργούν μια αποθήκη γνώσεων και στη συνέχεια, ανάλογα με το είδος της απόφασης που καλούνται να πάρουν, οι μηχανές ανατρέχουν σε αυτήν τη βάση και διαβάζουν την πληροφορία, όπως θα έκανε ένας άνθρωπος σε μια εγκυκλοπαίδεια ή σε μια διαδικτυακή μηχανή αναζήτησης.

Αυτοματοποιημένος προγραμματισμός ή σχεδιασμός τεχνητής νοημοσύνης

Ο αυτοματοποιημένος προγραμματισμός και ο απλός προγραμματισμός τεχνητής νοημοσύνης, είναι ένας κλάδος που αφορά στην υλοποίηση στρατηγικών δράσης, συνήθως για εκτέλεση από αυτόνομα ρομπότ και μη επανδρωμένα οχήματα. Σε αντίθεση με τα κλασικά προβλήματα ελέγχου και ταξινόμησης, οι λύσεις είναι περίπλοκες και πρέπει να ανακαλυφθούν και να βελτιστοποιηθούν. Η μέθοδος αυτή περιλαμβάνει αλγορίθμους, οι οποίοι έχουν τη δυνατότητα να προσαρμόζονται στις συνθήκες που συναντά το ρομπότ στο περιβάλλον και να εκτελούν κάποιες εργασίες, ώστε να διορθώνουν τυχόν αποκλίσεις σε περίπτωση που διαπιστωθούν. Παραπάνω αναφέραμε το παράδειγμα του ρομποτικού βραχίονα και της βίδας. Ένας αλγόριθμος αυτοματοποιημένου προγραμματισμού λαμβάνει την εικόνα από μια κάμερα, υπολογίζει την απόκλιση της βίδας από τη θέση στόχο και μετακινεί το βραχίονα στο νέο σημείο της βίδας, ώστε να εκτελέσει την εργασία. Ο προγραμματισμός σχετίζεται επίσης με τη θεωρία αποφάσεων.

Μηχανική Μάθηση

Η μηχανική μάθηση, σήμερα είναι το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της τεχνητής νοημοσύνης με χιλιάδες επιστήμονες καθημερινά να προσπαθούν να λύσουν τα προβλήματά της. Η βασική ιδέα γύρω από τη μηχανική μάθηση είναι η βελτιστοποίηση αλγορίθμων ηλεκτρονικών υπολογιστών που βελτιώνονται αυτόματα κάθε φορά που εκτελούνται. Έτσι έχουμε μια μηχανή στην οποία δίνουμε κάποια αρχικά δεδομένα ενός προβλήματος και στη συνέχεια κάθε φορά που εκτελεί έναν «κύκλο» και επεξεργάζεται τα δεδομένα τροποποιεί κατάλληλα και τον ίδιο τον αλγόριθμό της, ώστε να είναι αποτελεσματικότερη την επόμενη φορά που θα κάνει υπολογισμούς. Το βασικό πρόβλημα αυτής της τεχνικής είναι η σωστή συλλογή δεδομένων που θα λάβει η μηχανή. Χρειάζονται πολλά σε αριθμό και αντιπροσωπευτικά δεδομένα για όλες τις καταστάσεις, ώστε ο αλγόριθμος μάθησης να έχει καλά αποτελέσματα. Έτσι σήμερα η επιστήμη προσπαθεί να βρει μεθόδους αποτελεσματικής συλλογής δεδομένων μηχανικής μάθησης. Εφαρμογές της μεθόδου σήμερα συναντώνται στα κινητά τηλέφωνα, στην ψηφιακή αναγνώριση εικόνας και ήχου, στις εφαρμογές της Google και σε πολλές πλατφόρμες πληροφορικής καθώς και στη πρόβλεψη του καιρού ή οικονομικών μοντέλων.

Πεδία δράσης της τεχνητής νοημοσύνης

Επεξεργασία φυσικής γλώσσας

Μία από τις πρώτες απόπειρες χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης ήταν στην επεξεργασία της φυσικής γλώσσας, που θα έδινε στις μηχανές τη δυνατότητα να διαβάζουν και να κατανοούν τον άνθρωπο. Ένα επαρκώς ισχυρό σύστημα φυσικής επεξεργασίας γλώσσας θα επέτρεπε τη σύνδεση των φυσικών γλωσσών και την απόκτηση γνώσεων από τις μηχανές απευθείας από ανθρώπινες γραπτές πηγές, όπως κείμενα. Σήμερα υπάρχουν απλές εφαρμογές επεξεργασίας φυσικής γλώσσας που περιλαμβάνουν την ανάκτηση πληροφοριών, την εξόρυξη κειμένου, την απάντηση ερωτήσεων και τη μηχανική μετάφραση κειμένων (μεταφραστής Google).

Μηχανική αντίληψη

Η αντίληψη μιας μηχανής είναι η δυνατότητα χρήσης συναγερμών από αισθητήρες (όπως κάμερες, μικρόφωνα, αισθητήρες αφής, σόναρ και άλλα) για την εξαγωγή πληροφοριών από το περιβάλλον. Η όραση υπολογιστών είναι η δυνατότητα ανάλυσης και επεξεργασίας εικόνων. Μερικά συγκεκριμένα προβλήματα είναι η αναγνώριση ομιλίας, η αναγνώριση προσώπου και η αναγνώριση αντικειμένων.

Χειρισμός αντικειμένων και κίνηση

Το πεδίο της ρομποτικής συνδέεται στενά με την τεχνητή νοημοσύνη καθώς απαιτείται ευφυΐα, ώστε τα ρομπότ να εκτελούν εργασίες χειρισμού αντικειμένων και αυτόνομης πλοήγησης. Χωρίς τεχνητή νοημοσύνη εργασίες όπως εντοπισμός, χαρτογράφηση χώρου και σχεδιασμός τροχιάς της κίνησης δεν θα ήταν πραγματοποιήσιμες. Οι αλγόριθμοι αυτοί βοηθούν, ώστε το ρομπότ να σχεδιάζει το χάρτη του περιβάλλοντός του, να καταλαβαίνει πώς να πάει από ένα σημείο του χώρου στο άλλο και να εκτελέσει την κίνηση, η οποία συχνά περιλαμβάνει και αποφυγή εμποδίων στον χώρο. Στο πλαίσιο της αναπτυξιακής ρομποτικής, αναπτύσσονται μαθησιακές προσεγγίσεις, ώστε να επιτρέπουν στα ρομπότ να συσσωρεύουν νέες δεξιότητες μέσω της αυτόνομης εξερεύνησης του χώρου. Σήμερα ήδη κυκλοφορούν στο εμπόριο ηλεκτρικές σκούπες, που έχουν τη δυνατότητα να κινούνται αυτόνομα στον χώρο και μαθαίνουν με το πέρασμα των ημερών τη διαρρύθμιση και τη θέση των επίπλων.

Συναισθηματική νοημοσύνη

Ο συναισθηματικός υπολογισμός είναι η μελέτη και ανάπτυξη συστημάτων που αναγνωρίζουν, ερμηνεύουν, επεξεργάζονται και προσομοιώνουν τις ανθρώπινες συμπεριφορές. Πρόκειται για ένα διεπιστημονικό πεδίο που καλύπτει τις επιστήμες των υπολογιστών και την ψυχολογία. Ένα κίνητρο για την έρευνα είναι η ικανότητα να προσομοιώνει την ενσυναίσθηση, όπου η μηχανή θα είναι σε θέση να ερμηνεύει τα ανθρώπινα συναισθήματα και να προσαρμόζει τη συμπεριφορά της για να δώσει μια κατάλληλη απάντηση σε αυτά τα συναισθήματα.

Το συναίσθημα και οι κοινωνικές δεξιότητες είναι σημαντικές για δύο λόγους. Πρώτον, η μηχανή είναι σε θέση να προβλέψει τις ενέργειες των άλλων κατανοώντας τα κίνητρά τους και τις συναισθηματικές τους καταστάσεις, πράγμα που της επιτρέπει να λαμβάνει καλύτερες αποφάσεις. Έννοιες όπως η θεωρία των παιγνίων ή η θεωρία των αποφάσεων, απαιτούν να είναι σε θέση η μηχανή να ανιχνεύει και να μοντελοποιεί τα ανθρώπινα συναισθήματα. Δεύτερον, σε μια προσπάθεια διευκόλυνσης της αλληλεπίδρασης ανθρώπου – μηχανής, μια έξυπνη μηχανή μπορεί να θέλει να εμφανίζει συναισθήματα (ακόμα και αν δεν βιώνει αυτά τα συναισθήματα), να φαίνεται πιο ευαίσθητη στη συναισθηματική δυναμική της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης.

Εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης στη σύγχρονη κοινωνία

Αν και σε πολλούς η τεχνητή νοημοσύνη φαίνεται ακόμα κάτι μακρινό, εντούτοις υπάρχουν πολλές εφαρμογές της σήμερα στην καθημερινή ζωή.

Εικονικός Προσωπικός Βοηθός

Αν έχει κάποιος κινητό τηλέφωνο, ίσως έχει ακουστά τις εφαρμογές Siri, Cortana και Google Now. Οι εφαρμογές αυτές μας βοηθούν να αναζητήσουμε τις πληροφορίες που θέλουμε κάνοντας μόνο μια ερώτηση με τη φωνή μας. Απλώς ενεργοποιήστε την εφαρμογή και ρωτήστε: «Τι υποχρεώσεις έχουμε σήμερα;» ή «Πού είναι το κοντινότερο εστιατόριο;» και η εφαρμογή θα ανταποκριθεί αναζητώντας σχετικές πληροφορίες. Αυτές οι εφαρμογές έχουν επίσης τη δυνατότητα να «μαθαίνουν» τον χρήστη και να περιμένουν πιθανές συχνές ερωτήσεις.

Ηλεκτρονικά παιχνίδια

Ίσως η κλασικότερη εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης. Τα ηλεκτρονικά παιχνίδια χρησιμοποίησαν αλγορίθμους τεχνητής νοημοσύνης σχεδόν από την αρχή τους, αλλά τα τελευταία χρόνια η πολυπλοκότητά τους έχει αυξηθεί σημαντικά. Σύγχρονα ηλεκτρονικά παιχνίδια έχουν τη δυνατότητα να προσαρμόζουν τη συμπεριφορά του παιχνιδιού ανάλογα με τον τρόπο αντίδρασης του παίκτη στο παρελθόν. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται πιο συχνά η έκπληξη και αυξάνεται η πολυπλοκότητα ενός τίτλου. Άλλοι τίτλοι πάλι δημιουργούν αντιπάλους που ξέρουν να εκμεταλλεύονται τις συνθήκες του περιβάλλοντος και αντιδρούν ανάλογα με τις κινήσεις του παίκτη με αρκετά αληθοφανή τρόπο. Παρόλο που η τεχνητή νοημοσύνη είναι μικρής σημασίας στα ηλεκτρονικά παιχνίδια, το μέγεθος της βιομηχανίας έχει προχωρήσει αρκετά την εξέλιξη των τεχνικών και των αλγορίθμων σήμερα.

Έξυπνα αυτοκίνητα

Μπορεί να μη βλέπουμε ακόμα στον δρόμο αυτόνομα οχήματα, ωστόσο είναι μια τεχνολογία που θα ενταχθεί πολύ σύντομα στην πραγματικότητά μας. Ήδη δοκιμαστικά πολλές εταιρίες έχουν ξεκινήσει την κατασκευή οχημάτων. Μάλιστα η Google ισχυρίζεται πως έχει αναπτύξει έναν αλγόριθμο που επιτρέπει στα οχήματα να μαθαίνουν να κινούνται με τον ίδιο τρόπο που το κάνουν οι άνθρωποι, μέσω μηχανικής μάθησης από εμπειρία στον δρόμο.

Πρόβλεψη αγορών/χρηματιστήρια

Πολλές μεγάλες εταιρίες ήδη έχουν ξεκινήσει να συλλέγουν δεδομένα ως προς αυτήν την κατεύθυνση. Η πρόβλεψη αγορών είναι η χρήση αλγορίθμων τεχνητής νοημοσύνης από ηλεκτρονικά καταστήματα με σκοπό να προσφέρουν ξεχωριστά στον κάθε πελάτη προσφορές για προϊόντα που τον ενδιαφέρουν βάσει του πόσο συχνά επισκέπτεται το κατάστημα και σε ποιες κατηγορίες προϊόντων. Επιπλέον, μπορεί να ξεχωρίζει τι διαφημίσεις θα δείχνει στους πελάτες της, που επισκέπτονται το ηλεκτρονικό της κατάστημα, βάσει των προτιμήσεών τους. Επίσης τα μοντέλα που προβλέπουν την εξέλιξη μιας μετοχής στο χρηματιστήριο ή ακόμη και η εφαρμογή πολύπλοκων χρηματοοικονομικών διαδικασιών στη διαχείριση της Οικονομίας απαιτούν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης και μάλιστα όχι απλές.

Προτάσεις για ταινίες και μουσική

Αν και σχετικά απλούστερες στην εφαρμογή τους οι τεχνικές αυτές τεχνητής νοημοσύνης, που είναι πλατφόρμες όπως το Youtube, Spotify και Netflix, χρησιμοποιούνται, για να προτείνουν στον χρήστη περιεχόμενο, βασιζόμενες στις επιλογές που έκανε στο παρελθόν. Οι προτιμήσεις κάθε χρήστη περνούν μέσα από αλγόριθμο μάθησης και προκύπτουν προτάσεις με παρόμοιο θέμα. Αν για παράδειγμα ένας χρήστης προτιμά να βλέπει βίντεο με ταξίδια σε χώρες της Ασίας, είναι πιθανότερο να εμφανιστούν στη λίστα με τα προτεινόμενα περισσότερα παρόμοια βίντεο σχετικά με το θέμα.

Επίλογος

Στον 21ο αιώνα, η τεχνητή νοημοσύνη έχει βιώσει μια αναζωπύρωση μετά από ταυτόχρονες εξελίξεις στη διαθέσιμη υπολογιστική ισχύ, στα μεγάλα ποσά δεδομένων που μπορούμε να επεξεργαστούμε και στην εξέλιξη της θεωρητικής κατανόησης. Σήμερα οι τεχνικές της τεχνητής νοημοσύνης έχουν καταστεί ένα ουσιαστικό μέρος της τεχνολογικής βιομηχανίας βοηθώντας στην επίλυση πολλών προβλημάτων στην επιστήμη των υπολογιστών.

Στο παρόν άρθρο αναφερθήκαμε στην τεχνητή νοημοσύνη από την πλευρά του επιστημονικού της ορισμού και των εφαρμογών της σήμερα. Η αύξηση της γενικότερης νοημοσύνης των μηχανών, αυτό που ονομάζεται και ως γενική τεχνητή νοημοσύνη, αποτελεί ξεχωριστό κεφάλαιο το οποίο εκτός από επιστημονικές έχει ηθικές και κοινωνικές προεκτάσεις. Το σίγουρο είναι πως ο λαμπρός αυτός κλάδος κάνει τα πρώτα του σοβαρά βήματα για να καθιερωθεί στην καθημερινή μας ζωή αλλάζοντας πολύ την τεχνολογία, όπως την ξέρουμε σήμερα. Οψόμεθα…

Πότε οι άνθρωποι νιώθουν και φέρονται με κακία

Οι άνθρωποι γενικότερα, είμαστε ιδιαιτέρως κοινωνικά όντα που έχουν ανάγκη από θετικές σχέσεις. Επομένως, μπορούμε εύκολα να κατανοήσουμε τα κίνητρα που έχουμε για να διατηρούμε καλές σχέσεις με τους άλλους ανθρώπους.

Στην πραγματικότητα, δεν θα υπήρχε καμία πιθανότητα ύπαρξης της κοινωνίας μας, αν ιστορικά οι άνθρωποι δε συνεργάζονταν και δεν τα πήγαιναν καλά μεταξύ τους σε ένα μεγάλο βαθμό.

Ωστόσο, πολύ συχνά οι άνθρωποι βλάπτουν εσκεμμένα ο ένας τον άλλον. Γιατί άραγε συμβαίνει αυτό; Γιατί οι άνθρωποι θέλουν κάποιες φορές να πληγώσουν και να βλάψουν τους άλλους;

Δεκαετίες ερευνών αποδεικνύουν ότι πίσω από τη δημοφιλή πεποίθηση πως οι άνθρωποι γίνονται κακοί όταν θέλουν να αισθανθούν καλύτερα για τον εαυτό τους, κρύβεται μία μεγάλη αλήθεια.

1. Η Θετική Ιδιαιτερότητα

Η θεωρία της «κοινωνικής ταυτότητας», υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι έχουν μια βασική ψυχολογική ανάγκη για «θετική ιδιαιτερότητα». Με άλλα λόγια, οι άνθρωποι έχουν μία θετικά προσδιορισμένη ανάγκη να αισθάνονται μοναδικοί σε σχέση με τους γύρω τους. Καθώς από τη φύση τους, έχουν την τάση να σχηματίζουν ομάδες, αυτή η ανάγκη για θετική διάκριση, επεκτείνεται και στις ομάδες που ανήκουν.

Δηλαδή, τείνουν να βλέπουν πιο ευνοϊκά τις ομάδες που ανήκουν, παρά τις ομάδες που δεν ανήκουν. Και ως εκ τούτου, έχουν την τάση να βλέπουν λιγότερο θετικά τους ανθρώπους που δεν αποτελούν μέρος μίας ομάδας σε σχέση με αυτούς που ανήκουν κάπου.

Επίσης, αυτό είναι ιδιαίτερα πιθανό να συμβεί, όταν υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ των ομάδων ή όταν οι άνθρωποι αισθάνονται ότι η ταυτότητα της ομάδας τους δοκιμάζεται ή αμφισβητείται.

Μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί για τη εξέταση αυτής της πεποίθησης, διαπιστώνουν ότι οι άνθρωποι γενικότερα εμφανίζουν ενδείξεις ευνοιοκρατίας για την ομάδα τους και επιπλέον, ενισχύεται θετικά η αυτοεκτίμηση τους και το αίσθημα της θετικότητας προς την ομάδας τους, όταν διαγράφονται άλλα μέλη από την ομάδα και θεωρούνται ως «παρείσακτα».

2. Οι Μειονεκτικές Συγκρίσεις

Η θεωρία της «κοινωνικής σύγκρισης», υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι από τη φύση τους κάνουν συγκρίσεις με άλλους ανθρώπους και ότι αυτές οι συγκρίσεις μπορούν συχνά να μας κάνουν να αισθανόμαστε χειρότερα ή καλύτερα για τους εαυτούς μας. Καθώς, σε γενικές γραμμές προτιμάμε να αισθανόμαστε καλά, είμαστε επιρρεπείς στο να κάνουμε συγκρίσεις που θα μας επιτρέψουν να δούμε μειονεκτικά άλλους ανθρώπους.

Επιπλέον, η έρευνα που βασίζεται σε αυτή τη θεωρία, υποστηρίζει επίσης την ιδέα ότι οι άνθρωποι είναι πιο αρνητικοί απέναντι στους άλλους όταν νιώθουν ότι τους έχουν προσβάλει ή τους έχουν υποτιμήσει και ότι έτσι μπορούν να αισθάνονται καλύτερα για τον εαυτό τους και να βοηθηθούν στην αποκατάσταση της αυτοεκτίμησης τους.

Ένα παράδειγμα αυτού, μπορεί να δοθεί σε μια μελέτη, κατά την οποία όταν είπαν στους συμμετέχοντες ότι δεν ήταν ελκυστικοί, χρησιμοποιώντας πλαστή ανατροφοδότηση, βαθμολόγησαν τους άλλους, όχι μόνο ως λιγότερο ελκυστικούς, αλλά και ως λιγότερο έξυπνους και ευγενικούς σε σύγκριση με την ανατροφοδότηση ότι ήταν ελκυστικοί. Συνοψίζοντας, όταν οι συμμετέχοντες ένιωθαν προσβεβλημένοι, ήταν πιθανότερο να υποβιβάσουν τους άλλους.

3. Η Κλασική Προβολή

Ο Freud υποστήριξε δεκαετίες πριν, ότι οι άνθρωποι ένιωθαν καλά με τον εαυτό τους και τα ελαττώματά τους, όταν πίστευαν ότι και άλλα άτομα είχαν τα ίδια αρνητικά χαρακτηριστικά με αυτούς. Βασικά, αν υποθέσουμε ότι αισθάνεστε ανέντιμοι, τότε είναι πιο πιθανό να βλέπετε τους άλλους ανθρώπους ως επίσης ανέντιμους και αυτό σας κάνει κατά μία έννοια, να αισθάνεστε πιο έντιμοι από αυτούς.

Υπάρχουν διάφορες μελέτες που υποστηρίζουν αυτή την ιδέα. Σε μια μελέτη, όταν είπαν σε κάποιους συμμετέχοντες ότι είχαν υψηλά επίπεδα εσωτερικού θυμού, πίστευαν ότι και τα άλλα άτομα εξέφραζαν θυμό και με αυτό τον τρόπο, ένιωθαν ότι δεν είχαν ιδιαίτερο θυμό μέσα τους.

4. Η Απειλή του «Εγώ»

Οι ψυχολόγοι έχουν ανακαλύψει ότι όταν απειλείται η αυτοεκτίμησή μας, εκδηλώνουμε αρκετή επιθετικότητα. Με άλλα λόγια, σε γενικές γραμμές, δεν έχει ιδιαίτερη σημασία αν οι άνθρωποι αισθάνονται καλά ή άσχημα για τον εαυτό τους. Αυτό που έχει σημασία, είναι ότι εκείνη τη στιγμή που επιτίθενται, αισθάνονται χειρότερα για τον εαυτό τους από ό,τι συνήθως.

Αυτό το πεδίο έρευνας, έχει διαπιστώσει ότι η απειλούμενη αυτοεκτίμηση συνδέεται με ένα ευρύ φάσμα αυξημένων επιθετικών συμπεριφορών. Για παράδειγμα, όταν οι άνθρωποι νιώσουν προσβεβλημένοι, σε αντίθεση με το να λαμβάνουν εκτίμηση, είναι αρκετά πιθανό να κάνουν προσβλητικά σχόλια σε κάποιο άλλο άτομο.

Συμπέρασμα

Είτε αφορά στην προώθηση των ομάδων μας είτε των εαυτών μας, έχουμε την τάση να είμαστε πιο επιθετικοί, όταν η αυτοεκτίμηση μας αμφισβητείται και όταν δεν νιώθουμε ιδιαίτερα θετικά συναισθήματα για τους εαυτούς μας.

Όταν απειλείται η αυτοεκτίμησή μας, τότε είναι πιθανό να συγκρίνουμε τους εαυτούς μας με ανθρώπους που νομίζουμε ότι είναι σε χειρότερη θέση από εμάς, ώστε να βλέπουμε ότι έχουν περισσότερα αρνητικά χαρακτηριστικά από εμάς, προκειμένου να υποβαθμίσουμε τα άτομα που δεν είναι μέλη των ομάδων μας, καθώς και για να εκφράσουμε πιο άμεση επιθετικότητα προς τους ανθρώπους γενικότερα.

Η προσβολή, η υποτίμηση ή η επίκριση άλλων ανθρώπων μπορεί να δείξει πολλά περισσότερα για το πώς αισθάνεστε εσείς για τον εαυτό σας, παρά για το χαρακτήρα του άλλου προσώπου. Η ανασφάλεια για τους ίδιους μας τους εαυτούς μας, ευθύνεται σε ένα μεγάλο βαθμό για την αποτύπωση της σκληρότητας που υπάρχει σήμερα στην κοινωνία.

ΟΛΟΙ ΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΨΑΧΝΕΤΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΣΑΣ μήπως είναι καιρός απλώς να τον δημιουργήσετε και να αφήσετε την αναζήτηση;

ΟΛΟΙ ΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΙΣΘΑΝΕΣΤΕ ότι προσφέρετε τα πάντα σε κάποιους, αλλά εκείνοι δεν τα εκτιμούν, μήπως ήλθε η στιγμή να αναρωτηθείτε, αν αυτά που δίνετε με τόσο μεγάλη ένταση, πραγματικά δεν τους ενδιαφέρουν. Αλλά κι αν τους ενδιαφέρουν, προτιμούν μια άλλη μάρκα κι όχι τη δική σας;

ΟΛΟΙ ΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΨΑΧΝΕΤΕ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΣΑΣ, τα συναισθήματα, τα θέλω σας, μήπως είναι καιρός απλώς να τα δημιουργήσετε και να αφήσετε την αναζήτηση;

ΟΛΟΙ ΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΝΙΩΘΕΤΕ πως αξίζετε την ευτυχία, αλήθεια πόσες φορές και σε πόσους την προσφέρατε;

ΟΛΟΙ ΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΘΕΛΕΤΕ να βρείτε ισορροπία, σκεφτήκατε ποτέ ότι φλερτάρετε με τη στασιμότητα και τους βάλτους;

ΟΛΟΙ ΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΝΟΜΙΖΕΤΕ πως οι άλλοι δεν σας καταλαβαίνουν, μήπως να αρχίσετε να επικοινωνείτε σε μια γλώσσα πιο καταληπτή;

ΟΛΟΙ ΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΘΕΩΡΕΙΤΕ πως οι εμπειρίες σας αρκούν για να ερμηνεύσετε τον κόσμο, μήπως ελήλυθεν η ώρα να επισκεφθείτε και να ζήσετε σε άλλους κόσμους;

ΟΛΟΙ ΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΙΣΤΕΥΕΤΕ ΠΩΣ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ είναι δικαίωμά σας, πόσους αγώνες έχετε δώσει γι’ αυτήν και τι θα την κάνετε, αν την αποκτήσετε;

ΟΛΟΙ ΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΖΗΤΑΤΕ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ, αλήθεια πόσο δημοκρατικά έχετε ανατραφεί και πόσο φιλελεύθερα θα αναθρέψετε τα παιδιά σας;

ΟΛΟΙ ΕΣΕΙΣ ΠΟΥ ΑΝΑΙΜΑΚΤΑ ΦΩΝΑΖΕΤΕ για δικαιώματα έχετε καταλάβει ότι σφετερίζεστε τις μάχες των γενεών που τα κατοχύρωσαν;.

Ο καθρέφτης μας με άλλα μάτια

Ο καθρέφτης της ψυχής μας με άλλα μάτια.

Ενδεχομένως, κάποια στιγμή στη ζωή σας, θα έχετε βρεθεί μέσα σε μία πολύ κοντινή σχέση με κάποιον κι ίσως θα έχετε νιώσει ότι χάνετε κάπου τον εαυτό σας, σαν να μην μπορείτε να τον ελέγξετε, ή να τον ικανοποιήσετε.

Ίσως έχετε νιώσει ότι όλα είναι μάταια ή αντίθετα ότι όλα έχουν τεράστιο νόημα, και οι εναλλαγές ανάμεσα σε αυτά τα δύο να είναι ακαριαίες και απροειδοποίητες.

Ακραία συναισθήματα και ανάγκες εμφανίζονται, οι οποίες ναι! Είναι οικείες, αλλά μέχρι εκείνη την στιγμή δεν συναντιόσασταν μαζί τους πολύ συχνά σε συνειδητό επίπεδο, ίσως και να μην είχατε συναντηθεί ποτέ ξανά. Εύλογα λοιπόν έρχεται αυτή η απορία: Οι σχέσεις είναι πράγματι ο καθρέφτης μας; Κι αν είναι τι καθρεφτίζουν; Ποιόν εαυτό; Ποια κομμάτια μας;

Οι βαθιές σχέσεις μας φέρνουν σε επαφή με κάτι πολύ αρχαϊκό και εσωτερικό, κάτι που για τους περισσότερους ανθρώπους. πολύ καιρό ήταν κρυμμένο και άφαντο, κάτι για το οποίο ήμασταν σίγουροι ότι αφέθηκε πίσω μας με τα χρόνια. Τι ακριβώς ανακινείται σε μια σχέση; Τι είναι αυτό που μας φοβίζει; Τι είναι όλα αυτά που αναδύονται με τόση ορμή από μέσα μας και που κρύβονταν όλον αυτόν τον καιρό;

Έχω την αίσθηση ότι αυτό το αρχαϊκό σχετίζεται με τις πρώτες ανάγκες μας ως βρέφη αλλά και με τις μετέπειτα ανάγκες και εμπειρίες μας ως νήπια, με όλα αυτά τα συναισθήματα, αισθήματα και αισθήσεις, που νιώθουμε, αναπτύσσουμε και βιώνουμε μέχρι θεωρητικά τουλάχιστον να μπορούμε να «επιβιώσουμε» μόνοι μας, δηλαδή μέχρι τα 5 περίπου χρόνια μας.

Ο άνθρωπος είναι το μόνο έμβιο ον το οποίο όταν γεννιέται δεν έχει καμία απολύτως πιθανότητα επιβίωσης χωρίς την μητέρα του. Όλα τα υπόλοιπα έμψυχα όντα έχουν τουλάχιστον μία έως πολλές πιθανότητες να επιβιώσουν μόνα τους, όλα τα όντα εκτός από τον άνθρωπο. Τι να σημαίνει άραγε, για τον ίδιο τον άνθρωπο και για τον ψυχισμό του, αυτή η διαφοροποίηση του από την υπόλοιπη φύση;

Το πρώτο πράγμα που δοκιμάζει το βρέφος στη ζωή του είναι η εξάρτηση. Για να επιβιώσει, να μεγαλώσει και να αναπτυχθεί, να εξελιχθεί σε άτομο χρειάζεται μία μάνα, η οποία πέρα από την παροχή τροφής, είναι αναγκαίο να του παρέχει και αγάπη. Χωρίς αγάπη, φροντίδα και άγγιγμα, το βρέφος ίσως να έχει πιθανότητες να επιβιώσει, όμως οι πιθανότητες να εξελιχθεί σε έναν λειτουργικό και ευτυχισμένο ενήλικα είναι πολύ πολύ μικρές, για να μην πούμε μηδαμινές.

Έτσι το βρέφος γίνεται νήπιο μέσα σε μία εξαρτητική σχέση με την μητέρα. Την χρειάζεται για να φάει, να πιει, να κοιμηθεί, την χρειάζεται όμως και για να έχει μία αίσθηση του εαυτού του, για να υπάρχει, να αγαπά. Σε εκείνα τα χρόνια το ον μαθαίνει να αποδέχεται τον εαυτό του όπως είναι.

Τότε, το παιδί, όποτε έχει μία ανάγκη, να επικοινωνεί αυθόρμητα ή καλύτερα παρορμητικά μέσα από το κλάμα του, δείχνοντας ξεκάθαρα τα συναισθήματα που νιώθει τα οποία κυμαίνονται από την καθαρή ανάγκη του ενστίκτου (π.χ. πεινάω) μέχρι και πολύ βαθιές ανάγκες όπως «σε χρειάζομαι, δεν μπορώ μόνο μου, θέλω να με αγαπάς, κ.α.». Επίσης, νιώθει φόβο, άγχος, αγωνία, απελπισία (κυρίως όταν η μαμά αργεί), κ.α.

Εκείνη την περίοδο, όσο πιο πολύ η μητέρα το αποδέχεται και ανταποκρίνεται στις ανάγκες του, τόσο πιο επιτυχημένη θα είναι και η αυτό αποδοχή του αργότερα..

Με τα χρόνια κι με τις ικανότητες που αποκτά ο άνθρωπος σιγά-σιγά αφήνει αυτό το εξαρτητικό μοντέλο επαφής και αρχίζει να δοκιμάζει και να πειραματίζεται με άλλους τρόπους, όπως δημιουργώντας σχέσεις με αντίσταση (άρνηση-αποδοχή), μίμηση και στην ενήλικη ζωή σχέσεις ισότητας ενήλικα προς ενήλικα. Μέσα στις σχέσεις που θα δημιουργήσει το άτομο ως ενήλικας πια, κάποιες θα φτάσουν βαθιά.

Αυτή η βαθιά σχέση θυμίζει ευτυχώς όχι όλη την ώρα τη πρωταρχική σχέση μητέρας βρέφους, κι ίσως ο έρωτας μπορεί να εξηγηθεί κι έτσι.

Στην αρχική φάση του έρωτα, τα δύο άτομα απολαμβάνουν τις ομοιότητες τους, απολαμβάνουν την συνύπαρξη τους, την ολότητα τους και προσπαθούν συνεχώς για την απόλυτη ένωση. Με τον καιρό αυτό μας φέρνει σε επαφή με την τότε συνύπαρξη ως βρέφη με την μητέρα-, όπου για να ζήσουμε χρειαζόμασταν τον σημαντικό άλλο. Έτσι ο άλλος γίνεται και πάλι σημαντικός και με κάποιο τρόπο συνδεόμαστε με την αρχαϊκή αυτή ανάγκη μας.

Όσο ο καιρός προχωράει, ο έρωτας αλλάζει μορφές, αρχίζουμε πολύ αργά να αντιδράμε σε αυτήν την εξαρτητική συνύπαρξη, διεκδικώντας τον προσωπικό μας χώρο, και την ανεξαρτησία μας, όμως ξεχνάμε το γεγονός ότι είμαστε ήδη εξαρτημένοι! Οι πρώτες εσωτερικές συγκρούσεις έρχονται, όπου ένα κομμάτι μέσα μας το ενήλικο θέλει να ζει ανεξάρτητο κι ελεύθερο και ένα άλλο κομμάτι το παιδί έχει ανάγκη τον άλλο και την εξάρτηση.

Έπειτα, οι συγκρούσεις αυτές γίνονται κι εξωτερικές, και μέσα σε αυτές κατηγορούμε τον άλλον για τη δική μας εξάρτηση. Αυτό νομίζω ότι είναι το σημείο όπου ο άλλος μας καθρεφτίζει, και μας καθρεφτίζει τις πιο βαθιές υπαρξιακές- χαοτικές συγκρούσεις μας, τον πιο κρυφό μας εαυτό, τον εαυτό αυτό που ούτε οι ίδιοι δεν τολμάμε να παραδεχτούμε.

Όσοι «επιβιώσουν» από αυτό, και καταφέρουν να το αντέξουν, τότε δημιουργούν αυθεντικές και ουσιαστικές σχέσεις, μπορεί και απόλυτης ισότητας μεταξύ δύο ανθρώπων.

Η σχέση καθρεφτίζει τις πιο λεπτές ισορροπίες τις προσωπικότητας μας, αυτές που δημιουργήθηκαν όταν ήμασταν βρέφη, πλάσματα μετέωρα ανάμεσα στην ύπαρξη και την ανυπαρξία.

Πόση δύναμη χρειάζεται για να καταφέρουμε να συνεχίσουμε μέσα σε αυτό το χάος και τον πόνο; Πολύ!

Κι έτσι η ζωή μας δοκιμάζει, φέρνοντας τα ίδια πράγματα που ζήσαμε ξανά και ξανά μπροστά μας, έως ότου συμφιλιωθούμε με αυτά, και μέσα από την αποδοχή του εαυτού και την αγάπη, ίσως ηρεμήσουμε.

Ο φόβος και η εμμονή μας σ’ αυτόν.

Ο φόβος μας σπρώχνει πολλές φορές να πάρουμε τις λάθος αποφάσεις, ή ακόμα και να πάθουμε ακριβώς αυτά που φοβόμαστε και δεν θέλουμε να πάθουμε. Και σ’ αυτό δεν φταίει μόνο ο προγραμματισμός του νου, γιατί αυτόν μπορούμε να τον διακόψουμε όποτε θέλουμε. Πολλές φορές φοβόμαστε επειδή μας αρέσει. Υπάρχει μια ικανοποίηση στον φόβο. Υπάρχει ένα είδος χαράς και ένα ενδιαφέρον όταν έχουμε ένα πρόβλημα που μας κάνει να ανησυχούμε.

Για παράδειγμα, δείτε τι κάνουν οι άνθρωποι στα λούνα παρκ. Μπαίνουν στα τρενάκια του φόβου που υπόσχονται να τους κατεβάσουν στα άδυτα του Άδη.

Ή άλλοι κάνουν μπάντζι τζάμπινγκ, ή πάνε και τρώνε σε κάτι κινέζικα εστιατόρια συκώτι ενός είδους βατράχου, που αν δεν μαγειρευτεί σωστά και το φας μπορεί να πεθάνεις. Και πληρώνουν πολλά λεφτά για να το φάνε και να νιώσουν τον κίνδυνο – μάλιστα και πού και πού κάποιος πεθαίνει.

Φυσικά είναι και οι ταινίες φρίκης που βλέπουμε στους κινηματογράφους, που μας κάνουν και τρομοκρατούμαστε. Αλλά εμείς το επιλέγουμε να τι δούμε. Γιατί όμως;

Είμαστε εθισμένοι στον φόβο. Και γιατί είμαστε εθισμένοι στον φόβο; Επειδή δεν γνωρίζουμε πώς να απολαύσουμε την γαλήνη. Βαριόμαστε όταν τα πράγματα πάνε καλά και πιστεύουμε ότι μια κρίση θα μας κάνει να νιώσουμε ότι αξίζουμε, ότι είμαστε κάποιοι ή ότι κάνουμε κάτι σημαντικό.

Μερικές φορές η ανθρωπότητα βρίσκεται σε κατάσταση ηρεμίας και αυτή η ηρεμία δημιουργεί τον φόβο που καταστρέφει τελικά την ανθρωπότητα. Φοβόμαστε να είμαστε ήρεμοι, γαλήνιοι κι ευτυχισμένοι.

Και πολλοί από εμάς έχουμε μάθει, από τότε που ήμασταν παιδιά, ότι δεν αξίζουμε να ζούμε ήρεμοι και ευτυχισμένοι. Και όταν έρχεται η ευτυχία θέλουμε να την καταστρέψουμε.

Πρέπει να καταλάβετε ότι έχετε κάθε δικαίωμα να είστε ευτυχισμένοι, ανεξαρτήτως του τι έχει προηγηθεί στο παρελθόν. Όχι να είστε ευτυχισμένοι για μερικές στιγμές, αλλά συνέχεια, σε όλη σας την ζωή. Δεν χρειάζεται να καταστρέφετε την ευτυχία με το να δημιουργείτε όλα αυτά τα σενάρια στο μυαλό σας που σας κάνουν να ανησυχείτε και να φοβάστε.

Για να σταματήσουμε να φοβόμαστε, το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνουμε είναι να αναγνωρίσουμε τον φόβο. Σε πολλούς αρέσει ο φόβος. Σκέφτονται κι αναπαράγουν όλα τα πιθανά σενάρια για το τι μπορεί να πάει στραβά… και φυσικά πηγαίνει.

Μπορεί να έχουμε μια πολύ καλή σχέση με κάποιον και σκεφτόμαστε “τι θα απογίνω αν με αφήσει;”. Και εξαιτίας αυτού του φόβου καταστρέφουμε τελικά την σχέση. Πρέπει να αναγνωρίσουμε αυτό το φαινόμενο όταν συμβαίνει. Ενώ η σχέση πάει καλά, εμείς ανησυχούμε και φοβόμαστε. Το βλέπουμε και σε θέματα υγείας. Μας λέει ο γιατρός ότι πάσχουμε από μια ασθένεια κι εμείς το χρησιμοποιούμε αυτό για να νιώσουμε ότι συμβαίνει κάτι σημαντικό στην ζωή μας και ότι έχουμε κάτι καινούργιο για να φοβόμαστε.

Αφού λοιπόν αναγνωρίσουμε πρώτα τον φόβο, μετά πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι ο φόβος αυτός είναι αντιπαραγωγικός, παράλογος, άδικος και δεν εμπεριέχει επιβίωση, ούτε συμπόνοια. Τότε εμφανίζεται μια νέα επιλογή: το να ζούμε γαλήνια, ήρεμα, ψύχραιμα… κοντολογίς ΑΡΙΣΤΑ.

Ας μην ξεχνάμε και πόσο προσαρμοστικός είναι ο άνθρωπος. Ό,τι και αν συμβεί, ό,τι και αν μας επιφυλάσσει η ζωή, πάντα μπορούμε κάτι να κερδίσουμε από κάθε εμπειρία. Θα χάσεις κάτι και θα κερδίσεις κάτι. Όσοι φοβάστε τον θάνατο να θυμάστε επίσης ότι όλες οι μαρτυρίες εκείνων που ήρθαν πολύ κοντά στον θάνατο, μιλάνε για μια κατάσταση απόλυτης γαλήνης. Άλλοι που βγήκαν από το σώμα τους δεν ήθελαν να επιστρέψουν. Δεν υπάρχει κανένας λόγος λοιπόν να φοβόμαστε, ακόμα και τον θάνατο, αφού κατά πάσα πιθανότητα πρόκειται για μια καταπληκτική εμπειρία.

H ζωή είναι παιχνίδι μάθε τους κανόνες του και πώς να το παίζεις.

*Θα έχεις σώµα. Μπορεί να το αγαπήσεις ή να το µισήσεις, αλλά θα είναι δικό σου για όλο το διάστηµα που θα ζήσεις στην γη.

*Θα αποκτήσεις εμπειρίες. Έχεις αναλάβει να παρακολουθήσεις την σχολή που λέγεται ζωή. Καθηµερινά στο σχολείο αυτό θα έχεις την ευκαιρία να παίρνεις µαθήµατα. Μπορεί να σου αρέσουν ή µπορεί να τα θεωρήσεις ηλίθια και άχρηστα.

*Δεν υπάρχουν λάθη παρά μόνο μαθήματα. Η ωρίμανση είναι μια διαδικασία δοκιμής και λάθους, πειραματισμού. Τα αποτυχημένα πειράματα είναι μέρος της διαδικασίας τόσο όσο και το πείραμα που τελικά δουλεύει.

*Το µάθηµα επαναλαµβάνεται µέχρις ότου το µάθεις. Το µάθηµα θα σου παρουσιάζεται σε διαφορετικές µορφές µέχρι να το αφοµοιώσεις. Μόλις το αφοµοιώσεις θα µπορέσεις να περάσεις στο επόµενο µάθηµα.

*Τα µαθήµατα δεν έχουν τέλος. Δεν υπάρχει µέρος της ζωής που να µην συµπεριλαµβάνει µαθήµατα. Αν είσαι ζωντανός έχεις µαθήµατα να πάρεις.

*Το «εκεί» δεν είναι καλύτερο από το «εδώ». Όταν το «εκεί» σου γίνει το «εδώ» σου, απλά εσύ θα αποκτήσεις ένα άλλο «εκεί» που πάλι θα σου φαίνεται καλύτερο από το «εδώ» που θα έχεις.

*Οι άλλοι δεν είναι παρά µια δική σου αντανάκλαση. Δεν µπορείς να αγαπήσεις ή να µισήσεις κάτι από κάποιον άλλον άνθρωπο εκτός κι αντανακλά πάνω σου κάτι που µισείς ή αγαπάς στον ίδιο σου τον εαυτό.

*Αυτό που εσύ δηµιουργείς στην ζωή σου εξαρτάται από σένα. Έχεις όλες τις προϋποθέσεις και τον εξοπλισµό που χρειάζεσαι. Το τι θα κάνεις µε αυτά εξαρτάται από σένα.

*Οι απαντήσεις που αναζητάς βρίσκονται µέσα σου. Οι απαντήσεις στα ερωτήµατα της ζωής βρίσκονται µέσα σου. Αυτό που χρειάζεται να κάνεις είναι να ακούσεις και να διακρίνεις.

Ζώντας ΑΡΙΣΤΑ μπορούμε να ενεργοποιήσουμε την ΘΕΛΗΣΗ, όπου …. κυριολεκτικά μπορούμε να δημιουργήσουμε τον κόσμο μας όπως τον θέλουμε.

Άλλωστε αυτό ακριβώς κάνουμε ήδη.