Τι συνέβαινε στην Ανθρωπότητα προτού φανεί η Ελλάδα;

Όταν η Ελλάδα ανακάλυψε τη δύναμη του Νου, η υπόλοιπη ανθρωπότητα ήταν γυρισμένη κι αντίκριζε τα ψυχικά ερέβη. Τότε, για μια στιγμή, η Δύση κι η Ανατολή στην Ελλάδα σμίξανε: η τάση προς τον ρασιοναλισμό πού θα γινότανε με τον καιρό το έμβλημα τής Δύσης και η βαθιά ψυχική κληρονομιά τής ’Ανατολής ενώθηκαν.

ΔΕΣ: ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕ ΤΟ ΑΙΓΑΙΟ

Τι μεγάλη σημασία είχε μια τέτοια ένωση, τι καταπληκτική δημιουργική ώθηση είναι η διαύγεια του Νου συνταιριαγμένη με την δύναμη την ψυχική, μπορεί κανένας να το νιώσει αν σκεφτεί τι συνέβαινε στην Ανθρωπότητα προτού φανεί η Ελλάδα, μ’ άλλους λόγους, τι συμβαίνει κάθε φορά πού υπάρχει ψυχική δύναμη, μα το μυαλό, παράλληλα, τηρείται σε μια απόσταση και μια ακινησία.

Αυτό φαίνεται καθαρά στην περίπτωση των Αιγυπτίων, για τους οποίους έ­χουμε πληρέστατα ιστορικά στοιχεία. Κι ίσως για τούτο θα ‘ταν σκόπιμο να λη­σμονήσουμε πρόσκαιρα την Ελλάδα και να ρίξουμε μια ματιά στην χώρα εκείνη που είχε πραγματικά τον μεγαλύτερο πολιτισμό απ’ όλο τον αρχαίο κόσμο.

Ποιο ήταν το επίκεντρο του ενδιαφέροντος στην Αίγυπτο; Οι νεκροί!

Τέτοια μεγάλη δύναμη, τέτοια θαυμαστή κοσμοκρατορία κι άλλο δεν είχε στο μυαλό παρά το θάνατο!

Εκατομμύρια ανθρώπινα πλάσματα επί χιλιάδες χρόνια είχαν το χάρο για σύντροφο: ήταν γι’ αυτούς ό,τι πιο οικείο μπορούσανε να βρούνε στη ζωή. Δεν θα το πίστευε κανένας αν δεν υπήρχε όλος αυτός ο τεράστιος όγκος της Αιγυπτιακής Τέχνης να μας το θυμίζει.

Για τον Αιγύπτιο ο κόσμος ο πραγματικός δεν ήταν εκείνος μέσα στον οποίο κυλούσε η καθημερινή ζωή του, μα εκείνος όπου θα έφτανε σε λίγο περνώντας μέ­σα από το θάνατο.

Δύο ήταν οι κύριες αιτίες που ευθύνονται γι’ αυτήν την κατάσταση στην Αίγυπτο.

Η πρώτη ήταν η ανθρώπινη δυστυχία. Σε κείνον τον Αρχαίο κόσμο για τον οποίο μιλάμε, η ζωή του κοινού ανθρώπου διάβαινε μέσα σε μια αθλιότητα απερίγραπτη. Δεν μπορεί να διανοηθεί κανένας τι κόστισαν σε ανθρώπινο πόνο και σε ανθρώπινες ζωές εκείνα τα τεράστια έργα που διατηρήθηκαν μες τους αιώνες. Τίποτα δεν ήταν φτηνότερο απ’ την ανθρώπινη ζωή στην Αρχαία Αίγυπτο και στην Αρχαία Νινευή. όπως δεν είναι και τίποτα φτηνότερο, σήμερα, στις Ινδίες και στην Κίνα.

Ακόμα και για τους μεγαλουσιάνους, τους άρχοντες, και τους εμπόρους, η ζωή ούτε πολύ εύκολη ήτανε ούτε πάντοτε σίγουρη. Υπάρχει ένα επιτύμβιο για κάποιον σπουδαίο Αιγύπτιο που με υπερηφάνεια αναφέρει πως ποτέ του δεν μαστιγώθηκε μπροστά σε δικαστή!

Ένας διαφέντευε, ο μονάρχης. Το κέφι του ήτανε νόμος και η επιθυμία του θε­σμός. Δεν έχει κανένας παρά να διαβάσει την περιγραφή του Τάκιτου για το τι συνέβαινε τις ημέρες των πρώτων αυτοκρατόρων. για να δη πόσο η ασφάλεια του ατόμου στην Αρχαιότητα ήταν το σπανιότερο αγαθό.

Με τέτοιες συνθήκες και οι άνθρωποι, μια και δεν βρίσκανε καμιά χαρά στον κόσμο τούτον, προσπαθούσαν τουλάχιστον να βρούνε μια παρηγοριά στον άλλον.

Μόνο στον κόσμο των νεκρών μπορούσε κανένας να βρει ασφάλεια και ησυ­χία, αρκεί να τα σκεφτότανε όλα τούτα, συνέχεια, σ’ όλη του τη ζωή. Τίποτα το γή­ινο δεν είχε πια αξία μπροστά σ’ εκείνο που ο ίδιος πια εδραίωνε γι’ αληθινό: το υπέρκοσμο, το απόκοσμο, το περά από τούτη τη ζωή!

Γιατί να βάλει σε κίνηση τις νοητικές δυνάμεις του με τις οποίες ήταν προικισμένος; Τι ωφέλεια θα ‘χε; Σε τι θα τον βοηθούσαν ν’ αποκτήσει εκείνο που ήταν η κυριότερη φροντίδα του όσο ζούσε; Μια θέση καλή στον άλλον κόσμο;

Δεν δίνει ελπίδα ο Νους όταν η ζωή είναι αφόρη­τη κι ούτε βοηθάει τον άνθρωπο ν’ αντέξει τ’ αβά­σταχτα. Δεν καταφεύγουν στο μυαλό, ο τρομαγμέ­νος και ο άθλιος, για να βρουν τη σωτηρία. Μια εί­ναι η λύση η πρόχειρη: η γοργή φυγή από την πραγ­ματικότητα.

Η λήθη.

Αυτή την τάση προς την λήθη που αποζητάει ο δυστυχισμένος εκμεταλλεύτη­καν οι άλλες εκείνες δυνάμεις που συμμαχούσαν με τον θάνατο και κρατούσαν στενευμένο το μυαλό: Το Ιερατείο της Αρχαίας Αιγύπτου.

Καθώς είδαμε, πριν να φανεί στον κόσμο η Ελλάδα, η σκέψη ήταν προνόμιο των ιερέων. Αυτοί ήταν οι πνευματικοί άνθρωποι, οι σοφοί, στην Αίγυπτο. Η δύναμη τους ήτανε παμμεγίστη, και οι βασιλιάδες λύγιζαν μπροστά τους. Βέβαια κουτοί δεν ήταν τούτοι οι άνθρωποι, – ξύπνιο θα πρέπει να ‘ταν το μυαλό τους και μεγάλη η ιδιο­φυΐα τους – μα ό,τι αλήθειες μάθαιναν απ’ τις παλιές κι όσες καινούριες ανακάλυ­πταν στο κύλισμα του χρόνου, ζηλότυπα τις κρατούσαν για τη δική τους προκοπή.

Είναι η Αλήθεια περίεργη ερωμένη.

Δεν δίνεται και δεν χαρίζεται σ’ όποιον την πλησιάζει μόνο από συμφέρον, κι έτσι και κείνοι οι ιερείς, με τον καιρό, βρήκαν πως στο κάτω κάτω, η αλήθεια είναι επικίν­δυνη, και στένεψαν πρώτοι το δικό τους μυαλό, να μην την αφήσουν να φουντώσει. Γίνανε φύλακες μονάχα και διακάτοχοι των περασμένων, οι προνομιούχοι διανοού­μενοι. Ό,τι καινούριο πρώτοι το έπνιγαν, μην και προφτάσει κείνο να τους πνίξει.

Και κάτι άλλο: Ό, τι παλιό γνωρίζανε, ζηλότυπα το κράταγαν μακριά απ’ τον άλλο κόσμο. Αν το πέρναγαν στον πολύ λαό. ίσως και τούτος ξύπναγε κι άρχιζε να συλλογίζεται ο ίδιος, και τότε πού θα πήγαινε όλη η δύναμη και το ιερό προνόμιο της γνώσης;

Όποιος έχει τη γνώση δεν φοβάται. Μονάχα αντίκρυ στο σκοτεινό μυστήριο του άγνωστου δειλιάζει ο άνθρωπος και τρέμει, κι αποζητάει την καθοδήγηση.

Κι έτσι άρχισε ο φαύλος κύκλος. Δουλειά του Ιερατείου ήταν να βρίσκει την αλήθεια και ταυτόχρονα να την κρύβει. Δύναμη του ήταν το άγνωστο, το σκοτεινό, το ανεξήγητο και ό,τι μπορούσε να διαλύσει το μυστήριο και να ρίξει φως, να το σκορπίσει, ήταν ασύμφορο και έτσι σιγά σιγά έγινε και κατακριτέο. Το πνεύμα με τις μικρές του ακόμα δυνατότητες ήταν στην εξουσία ανθρώπων που κανένας δεν μπορούσε να κρίνει και κανένας δεν μπορούσε να ελέγξει.

Η σκέψη κι η έκφραση ήταν κάτω από ένα τυραννικό ολοκληρωτισμό.

Γνωρίζαμε τουλάχιστον έναν άνθρωπο που αποφάσισε να σηκώσει κεφάλι σ’ όλα αυτά. Ήταν ο Βασιλιάς, ο Φαραώ, ο Αμένοφις, και μην το λησμονούμε πως οι Φαραώ και οι Ιερείς δεν βρίσκονταν πάντα σε σχέσεις καλές.

Σύντυχε ο Αμένοφις λοιπόν να βρεθεί να ‘χει δύναμη, κείνο τον καιρό, μεγαλύ­τερη απ’ το Ιερατείο και κάθισε και σκέφτηκε, και έκτισε μια πόλη για να κηρύξει και να τιμήσει την λατρεία του ενός Θεού.

Θα νόμιζε κανένας πως αυτό ήτανε κάπως δείγμα της αδυναμίας των ιερέων που τον αφήσανε, κι όμως σε τελευταία ανάλυση άλλο δεν απόδειξε απ’ την μεγάλη δύναμη τους.

Ήταν άνθρωποι σοφοί τούτοι οι ιερείς, και ξέρανε τ’ ανθρώπινα, και τίποτα δεν έκαναν να εμποδίσουν τον Αμένοφι.

Περίμεναν…

Θνητός ήταν ο Αμένοφις, ο άνθρωπος που τόλμησε ν’ αφήσει το μυαλό του να σκεφτεί.

Και πέρασε…

Και πέθανε…

Κι ίσως και η αέναη προστριβή του με το Ιερατείο να του συντόμευε κάπως τη ζωή.

Ζώσανε τότε οι ιερείς τον διάδοχο του, τον φέραν στα νερά τους, σβήσανε α­κόμα και το όνομα του Αμένοφι απ’ τα αρχαία μνημεία, τον έπνιξαν στην λησμοσύνη του καιρού.

Κανένας πια δεν μπόρεσε να τους αντισταθεί, από τότε κι ύστερα…

Σπάνια στ’ αλήθεια τα έβαζε με τους Φαραώ το Ιερατείο. Στήριζε τον θρόνο, μα και τον κρατούσε υποχείριο. Ένα ποτέ δεν συγχωρούσε: κάθε προσπάθεια να φύγει ο κόσμος απ’ την άγνοια. Η δύναμη του ήταν ο αμόρφωτος λαός, και η δύναμη του αυτή μονάχα μ’ ένα τρόπο μπορούσε να στεριώσει: τυραννικά, μεθοδικά, να μείνει ο Νους του ανθρώπου γυρισμένος κατά το άγνωστο.

Σαν έσβησε η Αίγυπτος, η υπόλοιπη Ανατολή προχώρησε ακόμα περισσότερο σ’ αυτή την κατεύθυνση. Φρικιαστικές είναι οι σελίδες της ιστορίας, όταν διαβάζει κανένας γι’ αυτές τις εποχές. Μέσα στην αθλιότητα τους οι Ασιατικοί λαοί βρίσκαν τη δύναμη μονάχα με την άρνηση των όσων δεν μπορούσαν να αποφύγουν. Από τον κόσμο των νεκρών που είχαν καθιδρύσει οι Αιγύπτιοι, τον κόσμο εκείνον όπου οι πεθαμένοι περπάταγαν και μίλαγαν και νήστευαν σα να ‘ταν ζωντανοί, πέραν σ’ έναν άλλον κόσμο, εκείνον ακριβώς που συμβόλιζε όλη αυτή η Αιγυπτιακή νεκρο­φιλία: το απόκοσμο, το άπιαστο, το ασύλληπτο.

Στις Ινδίες, που είχαν την πνευματική πρωτοπορία στην Ανατολή επί αιώνες, ο κόσμος του Νου κι ο κόσμος της ψυχής είχαν βασικά διαχωριστεί, και όλη η ερμη­νεία του σύμπαντος είχε περιέλθει στην ψυχή.

Ό, τι έπιαναν τα χέρια, ό,τι έβλεπαν τα μάτια, ό,τι άκουγαν τ’ αυτιά, το ξέγρα­φαν σαν κάτι μυθικό, φανταστικό, άσχετο με τον κόσμο τούτον. Πέρναγε και χανό­τανε σαν όνειρο, σα σκιά, σαν οπτασία και «πραγματικά» έμενε μονάχα το άπιαστο, το υπέρκοσμο, το καταφύγιο το μοναδικό από την πείνα και τη μιζέρια και την αρρώστια και τη φωτιά και το μαχαίρι και το μαστίγιο.

Ο κόσμος ο εσωτερικός, το «σύμπαν της ψυχής», όπως τον λέει ο Γκαίτε, άμα τον κρατήσεις πέρα απ’ την τύρβη της ζωής μπορεί να γίνει αυθύπαρκτος: να φτιά­ξει τους δικούς του νόμους, να καθιδρύσει την δική του σιγουράδα.

Έτσι κι η αλήθεια, στις Ινδίες, χωρίστηκε εντελώς από κάθε τι το εξωτερικό. Τα έξω και τα γύρω ήταν ψευδαίσθηση. Η αλήθεια ήταν θέμα διαθέσεως ψυχικής και σ’ ένα τέτοιο κόσμο ούτε τα μάτια χρειάζεται να βλέπουν ούτε ο Νους να αξιολογεί τα ιδωμένα.

Είναι φυσικό πως σε μια τέτοια κατάσταση η μόνη νοητική επίδοση που κάπως μπορούσε ν’ ανθίσει ήταν τα Μαθηματικά. Τίποτα δεν είναι πιο ακίνδυνο απ’ όλον αυτόν τον ιδεατό κόσμο που δημιουργεί η μαθηματική φαντασία. Τα ανώτερα μαθηματικά κινούνται σ’ έναν κόσμο τόσο απομακρυσμένο απ’ την ανθρώπινη αθλιότητα που κανένα ιερατείο δεν σκέφτηκε ποτέ να εμποδίσει την ανάπτυξη τους. Ο Νους ήταν ελεύθερος να δρα κατά βούλησιν σ’ αυτήν την περιοχή. «Σε σύγκριση με τους Αιγυπτίους είμαστε παιδαριώδεις Μαθηματικοί», παρατηρεί ο Πλάτων.

Σημαντική ήταν. βέβαια, η προσφορά των Ινδιών σ’ αυτό τον τομέα. Μα το κα­κό είναι πως το μυαλό, όταν το περιορίσεις, αρχίζει να μη μπορεί να λειτουργήσει ούτε στην περιοχή εκείνη όπου αφήνεται ελεύθερο.

Σήμερα, στις Ινδίες κι όπου αλλού επικρατεί ο Βουδισμός, που είναι το μεγάλο προϊόν της Ινδικής σκέψης, το επίκεντρο της πίστης είναι η ματαιότητα κάθε προσπάθειας και κάθε έρευνας για την ανακάλυψη των μυστικών της φύσης.

Όπως, και στην περίπτωση της Αιγύπτου, έτσι κι εδώ η δύναμη του ιερατείου, των Βραχμάνων, και γενικά της μεγάλης Βουδιστικής ιεραρχίας είναι καταπληκτική.

Πάλι ο ίδιος φαύλος κύκλος: ένας εξαθλιωμένος πληθυσμός, χωρίς καμιάν ελπίδα στα εγκόσμια, και ένα ιερατείο που η δύναμη του είναι δεμένη με την πίστη στην ματαιότητα του απτού και του συγκεκριμένου. Ένας τρόπος υπάρχει για να διατηρηθεί τούτη η δύναμη: η άγνοια, κι αυτή την άγνοια το ιερατείο φτάνει να την ευνοεί ακόμα και στην δική του την περίπτωση.

Στις Ινδίες, το ορατό και το απτό αρχίζει ν’ αποκτά αξία, όταν γίνεται άπιαστο και αόρατο.

Να τι συμβαίνει όταν η ανθρωπότητα βάζει παρωπίδες…

Είμαστε όντα σύνθετα, – σώμα και ψυχή, πνεύμα και νους. Όταν η προσοχή περιοριστεί σ’ ένα απ’ αυτά μονάχα και ξεχάσει όλα τ’ άλλα, το αποτέλεσμα είναι: ανθρώπινα όντα ελλιπή, υποανάπτυκτα, χωρίς μάτια για να δούνε τα όσα προσφέρει η ζωή και τα όσα κρύβει ο μεγάλος κόσμος γύρω μας.

Τέτοιοι ήταν εκείνοι οι Αρχαίοι κόσμοι, των Αιγυπτίων και των άλλων αρχαίων Ασιατικών πολιτισμών, τον καιρό που ο άνθρωπος απομακρυνόταν όλο και περισσότερο από την αλήθεια.

Μα τότε, σε κείνο τον κόσμο, κείνο τον καιρό, κάτι άλλο έγινε.

Φάνηκαν οι Έλληνες…

Από τότε οι άνθρωποι νιώθουν μισοί και γυρεύουν να ενωθούν ξανά με το χαμένο μισό τους

Πρώτα το ανθρώπινο γένος δεν είχε μόνο δύο φύλα, όπως τώρα, δηλαδή αρσενικό και θηλυκό, αλλά είχε και τρίτο, αρσενικό και θηλυκό μαζί. 

Το καθένα από αυτά τα τρία ανθρώπινα φύλα είχε σώμα σε σχήμα στρογγυλό, τέσσερα πόδια, τέσσερα χέρια, δύο πρόσωπα σε αντίθετα σημεία της κεφαλής και από δύο γεννητικά όργανα, το καθένα του φύλλου του και το τρίτο από ένα του κάθε φύλου· είχε δηλ. όλα τα μέλη διπλά. 

Έλεγαν πως από αυτά τα φύλα το αρσενικό ήταν γέννημα του ήλιου, το θηλυκό γέννημα της γης και το τρίτο γέννημα της σελήνης, επειδή αυτή, όπως εξηγούσαν, είχε μέρος και από τον ήλιο και από τη γη. 

Αυτοί λοιπόν οι πρώτοι άνθρωποι είχαν πολύ μεγάλη δύναμη, είχαν όμως και άλλη τόση αλαζονεία και ακράτεια στις ηδονές· στο τέλος μάλιστα επιχείρησαν, όπως και οι Γίγαντες πριν από αυτούς, να ανεβούν στον ουρανό και να φτάσουν τους θεούς. 

Τότε οι θεοί του Ολύμπου άρχισαν να βασανίζουν το μυαλό τους, τι να κάνουν με αυτούς τους ανθρώπους. Να τους κεραυνώσουν και να τους αφανίσουν σαν τους Γίγαντες, δεν ήθελαν, γιατί δεν θα απόμεναν άνθρωποι να προσφέρουν θυσίες και να τιμούν τους θεούς· ούτε πάλι ήθελαν να τους αφήσουν έτσι να συνεχίσουν τον άνομο βίο τους. 

Ύστερα από σκέψη ο Δίας βρήκε τη λύση: οι άνθρωποι αυτοί, για να είναι ακίνδυνοι και να περιορίσουν την ακολασία τους, έπρεπε να χάσουν δύναμη! Έτσι οι θεοί πήραν και έκοψαν κάθε σώμα στα δυο, όπως οι άνθρωποι κόβουν με την τρίχα το αβγό στα δύο ή όπως χωρίζουν τα παστά ψάρια σε δύο φύλλα. Έτσι από κάθε σώμα έγιναν δύο άνθρωποι, που δεν είχαν πια καθένας τους την πρώτη δύναμη, αλλά τη μισή. Γι’ αυτό από τότε οι άνθρωποι, καθώς νιώθουν μισοί, γυρεύουν, με τον έρωτα, να ενωθούν ξανά με το άλλο, το χαμένο μισό τους.

Τα δελφίνια έχουν ονόματα

Τα δελφίνια έχουν ονόματα

Τα δελφίνια μοιάζουν περισσότερο με τους ανθρώπους απ’ όσο νομίζαμε. Μια νέα μεγάλη έρευνα απέδειξε ότι φωνάζουν το ένα το άλλο με ονόματα. Τα δελφίνια έχουν την ικανότητα να αναγνωρίζουν τους εαυτούς τους και τα άλλα μέλη του είδους τους ως άτομα με ξεχωριστές ταυτότητες, που ταυτοποιούνται με ξεχωριστούς κωδικούς ήχους.

Η Ερευνητική Μονάδα Θαλάσσιων Θηλαστικών του Πανεπιστημίου Saint Andrews ανακάλυψε ότι μέσα στους πρώτες μήνες της ζωής του το κάθε δελφίνι αποχτά ένα ξεχωριστό σφύριγμα, ένα όνομα-υπογραφή που χρησιμεύει στην αναγνώρισή του. Η έρευνα έχει τις ρίζες της στην δεκαετία του 1960, όταν οι εκπαιδευτές δελφινιών παρατήρησαν πως τα αιχμάλωτα δελφίνια είχαν το δικό τους προσωπικό ρεπερτόριο από σφυρίγματα. Αυτό οδήγησε στην σκέψη ότι τα δελφίνια έχουν την δική τους γλώσσα. Ωστόσο η θεωρία ήταν, μέχρι πριν από μερικά χρόνια, αμφιλεγόμενη, και δεν υπήρχαν τα μέσα για να ερευνηθεί, ενώ πλέον έχει αποδειχθεί.

Το έργο τής παραπάνω ερευνητικής μονάδας βασίζεται σε μια ομάδα δελφινιών που ζουν στον κόλπο Σαρασότα της Φλόριντα και οι ειδικοί τα μελετούν για περισσότερο από τριάντα χρόνια. Σε αυτό το διάστημα έχουν σχηματίσει μια λεπτομερή εικόνα για το κάθε δελφίνι, τις οικογενειακές και τις κοινωνικές του σχέσεις. Έχουν επίσης ηχογραφήσει τους ήχους που βγάζουν τα δελφίνια και απομόνωσαν τα σφυρίγματα που είναι τα ονόματά τους, τα οποία εκπέμπουν ηχογραφημένα και στα οποία το εκάστοτε δελφίνι ανταποκρίνεται. Τα ευρήματα αυτά υποστηρίζονται και από στοιχεία του Προγράμματος Αγρίων Δελφινιών του Ατλαντικού Πανεπιστημίου της Φλόριντα που έχει ήδη ξεκαθαρίσει ότι 77 είδη κητοειδών (δελφίνια και φάλαινες) έχουν κανονικές βασικές γλώσσες.

Οι εγκέφαλοι των δελφινιών είναι σχεδόν το ίδιο μεγάλοι και περίπλοκοι με των ανθρώπων (αναλογικά με το σωματικό τους όγκο), επομένως εξελίχθηκαν σε ευφυΐα και αυτό συνεπάγεται ότι μπορούν να επικοινωνήσουν – μπορεί όμως να είναι τα μόνα ανάμεσα σε όλα τα ζώα, που έχουν ονόματα. Άλλες έρευνες έχουν ήδη ανακαλύψει στοιχεία αρκετά ανεπτυγμένης γλώσσας σε παπαγάλους, κοράκια και πιθήκους. Η σύγκριση αυτής της ικανότητάς τους όμως με αυτή των δελφινιών, σε δυναμική είναι κάτω του είκοσι τοις εκατό σε σχέση με τα δελφίνια. Η επικοινωνία με τα δελφίνια έχει ξεκινήσει.

Η Νέα Υπέρ-Μηχανή

Υπάρχει μια σοβαρή πιθανότητα πως μια μέρα θα είμαστε ικανοί να σχεδιάσουμε μία μηχανή που θα είναι πιο ευφυής από εμάς. Άλλωστε, υπάρχουν όλων των ειδών οι βιολογικοί περιορισμοί στις διανοητικές ικανότητές μας, από τον περιορισμένο αριθμό υπολογιστικών στοιχείων που έχουμε διαθέσιμο στο μικρό εύθραυστο κρανίο μας, μέχρι την περιορισμένη διάρκεια της ανθρώπινης ζωής και τον αργό ρυθμό με τον οποίο γίνονται δεκτά από το προσωπικό μας σύστημα τα εισερχόμενα data. Δεν υπάρχει ουσιαστικά κανένας λόγος για να μας αναγκάσει να υποθέσουμε ότι αυτοί και άλλοι παρόμοιοι περιορισμοί θα ισχύουν και για τα κομπιούτερς του μέλλοντος.

Θα είναι πολύ πιο εύκολο για τα κομπιούτερς να μαθαίνουν από τα λάθη τους, αλλά και να κατέχουν αυτούσια την εμπειρία των ηλεκτρονικών προγόνων τους (και να τη μεταφέρουν στους απογόνους τους), γιατί τα νέα κομπιούτερς μαθαίνουν πάρα πολλά πράγματα από τις «εμπειρίες» των παλαιότερων κομπιούτερς, αντίθετα από τους ανθρώπους που δεν μαθαίνουν τόσο πολλά από τους προγόνους τους. Επιπλέον, αν θα μπορούσαμε να σχεδιάσουμε μία μηχανή ευφυέστερη από εμάς, είναι κάτι παραπάνω από βέβαιο ότι αυτή η μηχανή με τη σειρά της θα μπορούσε να κατασκευάσει μια μηχανή ευφυέστερη από την ίδια.

Ο φημισμένος Δρ. Marvin Minsky του M.I.T., έχει προφητεύσει: «Καθώς οι μηχανές εξελίσσονται, θα αρχίσουμε να παρατηρούμε σε αυτές όλα εκείνα τα φαινόμενα που συνδέονται με τους όρους “συνείδηση”, “έμπνευση” και “νοημοσύνη”. Δεν είναι εύκολο να πει κανείς πόσο κοντά βρισκόμαστε σ’ αυτό το κατώφλι, αλλά όταν θα το διασχίσουμε ο κόσμος δεν θα είναι ποτέ ξανά ο ίδιος. Είναι παράλογο να πιστεύουμε ότι οι μηχανές θα γίνουν σχεδόν όσο ευφυής είναι ο άνθρωπος (ή ελάχιστα λιγότερο) και μετά θα σταματήσει η εξέλιξή τους, και είναι επίσης παράλογο να πιστεύουμε ότι θα μπορούμε πάντοτε να τις συναγωνιζόμαστε σε ικανότητες, σύνθεση και σοφία. Ανεξάρτητα από το αν θα καταφέρουμε ή όχι να έχουμε έλεγχο επάνω στις μηχανές μέχρι τέλους (κάτι που είναι αμφίρροπο), η φύση των δραστηριοτήτων μας, των εμπειριών μας και των φιλοδοξιών μας, θα αλλάξει ριζικά εξαιτίας της παρουσίας οντοτήτων ανώτερης ευφυίας στην Γη…»

Αλλά η πιο αλληγορική δήλωση σχετικά με τη συμβίωση του ανθρώπινου βιο-κομπιούτερ και του ηλεκτρονικού εγκεφαλικού παιδιού του, έχει γίνει από τον Δρ. Irving John Good του Trinity College της Οξφόρδης: «Η πρώτη υπερ-ευφυής μηχανή είναι η τελευταία εφεύρεση που χρειάζεται να κάνει ο άνθρωπος…»

-O Alexander Graham Bell εργαζόταν για να καλυτερέψει τον Τηλέγραφο όταν ξαφνικά ανακάλυψε το Τηλέφωνο.

-Η έμμεση πηγή της ανακάλυψης της τηλεόρασης ήταν μία ακτίνα ηλιόφωτος. Ο Joseph May, που εργαζόταν σε έναν καλωδιακό σταθμό έξω από τις ακτές της Ιρλανδίας το 1861, παρατήρησε ότι τα όργανά του δεν λειτουργούσαν σωστά στις ακτίνες του ηλιόφωτος. Τελικά εντόπισε την παρεμβολή στις αντιστάσεις από σελήνιο που το ρεύμα τους ποίκιλλε ανάλογα με το ποσό φωτός που λάμβαναν, όταν είδε μία ηλιαχτίδα να τις χτυπά. Ένα μωσαϊκό από τέτοια στοιχεία σύντομα μετατράπηκε σε έναν συλλέκτη εικόνων για εκπομπές.

-Ένα σύνθημα που άρχισε να διαδίδει το 1921 ο εφευρέτης του αυτοκινήτου και ο μεγαλύτερος Αμερικανός βιομήχανος, Henry Ford, ήταν: «The Cow Must Go!» («Η Αγελάδα Πρέπει να Φύγει!») Ο Ford υποστήριζε ένθερμα ότι το γάλα πρέπει να φτιάχνεται συνθετικά, και να πάψουμε να το παίρνουμε από τις αγελάδες! Ο Ford μισούσε τις αγελάδες από την παιδική του ηλικία, από τότε που είχε υποχρεωθεί να εργαστεί σε μία φάρμα και να αρμέγει αγελάδες. Τις θεωρούσε «ανθυγιεινά ζώα, επικίνδυνα, και ανεπαρκή».

-Ο Karl Marx έγραψε στον Engels: «Δεν εμπιστεύομαι κανέναν Ρώσο. Από την στιγμή που ένας Ρώσος μπαίνει ύπουλα σαν σκουλήκι μέσα, απελευθερώνεται η κόλαση.»

-Το «Τάγμα του Αγίου Πνεύματος» ιδρύθηκε το 1160 από τον ιππότη Guy de Montpellier. Ειδικευόταν στην φροντίδα των εγκαταλειμμένων βρεφών. Το Τάγμα κέρδισε την εύνοια και την υποστήριξη του Πάπα, ο οποίος είχε αγανακτήσει από το καθημερινό θέαμα των εκατοντάδων νεκρών μωρών που ρίχνονταν από τις μητέρες τους και επέπλεαν στον ποταμό Τίβερη της Ρώμης!

-Όταν ανακαλύφθηκε το Πετρέλαιο στις Η.Π.Α. το 1859, η Βενζίνη ήταν ένα άχρηστο υπο-προϊόν. Και παρέμεινε έτσι μέχρι την εφεύρεση και την εξέλιξη του αυτοκινήτου.

-Η μεγαλύτερη θερμοκρασία τεχνητά δημιουργημένη από τον άνθρωπο, είναι 70 εκατομμύρια βαθμοί Κελσίου! Δημιουργήθηκε στο Πανεπιστήμιο Princeton κατά την διάρκεια ενός πειράματος σύντηξης, το 1978.

-Το πρώτο τυπογραφικό βιβλίο ήταν η Βίβλος, τυπωμένη από τον Γουτεμβέργιο, σε λίγα αντίτυπα. Το πρώτο βιβλίο, λοιπόν, σήμερα είναι το πιο σπάνιο βιβλίο. Μία Βίβλος του Γουτεμβέργιου πουλήθηκε για 2,5 εκατομμύρια δολάρια το 1970!

-Ο H. G. Wells έγραψε για ένα ατομικό όπλο στο έργο του The World Set Free, το 1914. Το όνομα που είχε δώσει στην πολεμική αυτή συσκευή ήταν «Ατομική Βόμβα» (Atomic Bomb).

-Μονάχα ένας άγνωστος άνθρωπος συνόδευσε το φέρετρο του Μότσαρτ από την σύντομη κηδεία του στην εκκλησία μέχρι την ταφή του σε έναν ανώνυμο ομαδικό τάφο ζητιάνων.

-Τα τελευταία λόγια του Μπετόβεν, που πέθανε κουφός (και είχε συνθέσει την Ενάτη Συμφωνία τελείως κουφός), ήταν: «Θα ακούω στον Παράδεισο».

-Ο George Eastman (1854-1932) γεννήθηκε πολύ φτωχός και χωρίς την ευκαιρία μόρφωσης. Χάρις όμως στα απίστευτα κέρδη της φωτογραφικής εταιρίας που ίδρυσε, της φημισμένης Eastman Kodak, σταδιακά δώρισε όλη του την περιουσία, πάνω από 200 εκατομμύρια δολάρια, σε μορφωτικά ιδρύματα σε όλον τον κόσμο! Στο τέλος, ο Eastman αυτοκτόνησε, για να μην περάσει τα τελευταία χρόνια της ζωής του στην απόλυτη μοναξιά και χωρίς να έχει την ευκαιρία να αναπτυχθεί περισσότερο σαν άνθρωπος.

-Μέχρι το 1820, οι Ευρωπαίοι επιστήμονες πίστευαν ότι το Σύμπαν είχε ηλικία 6.000 ετών.

-Ο μεγάλος φημισμένος αστρονόμος Κέπλερ, υπολόγισε ότι τα πρώτα ταξίδια στη Σελήνη θα διαρκέσουν τέσσερις ώρες, και σκέφτηκε ότι οι επιβάτες, για να μπορέσουν να αντέξουν το ταξίδι, θα παίρνουν ναρκωτικά.

-Αν και οι Η.Π.Α. έχουν περίπου το έξι τοις εκατό του παγκόσμιου πληθυσμού ανθρώπων, στην κατανάλωση των παγκόσμιων αποθεμάτων ξεπερνούν το εξήντα τοις εκατό!

-Στις μάχες του πρωτόγνωρα αιματηρού Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, πέθαναν 14 εκατομμύρια άνθρωποι. Αλλά στην επιδημία γρίπης που ακολούθησε μετά την λήξη του πολέμου και κράτησε έναν χρόνο, αρρώστησαν σοβαρά ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι και πέθαναν τουλάχιστον 20 εκατομμύρια.

-Στην πρώην Σοβιετική Ένωση, υπήρχαν 170 τελείως διαφορετικές εθνότητες, και πάνω από 300 διαφορετικές γλώσσες και διάλεκτοι.

-Κατά την γέννησή της, μία αρκούδα Panda, είναι μικρότερη από ένα ποντίκι.

-Αν και τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ, και σύντομα θα ήταν ο μόνος άνθρωπος που πήρε και δεύτερο βραβείο Νόμπελ, η Γαλλική Ακαδημία αρνήθηκε στην Μαρί Κιουρί (1867-1934) να γίνει μέλος της, απλά επειδή ήταν γυναίκα.

-Αν είσαι ένας στο ένα εκατομμύριο στην Κίνα, υπάρχουν 1.400 σαν κι εσένα.

-Σύντομα η Κίνα θα είναι η νούμερο ένα αγγλόφωνη χώρα στον κόσμο, η χώρα με τον περισσότερο πληθυσμό που μιλάει αγγλικά.

-Το 25% του πληθυσμού της Ινδίας με το υψηλότερο IQ, είναι μεγαλύτερο από όλο τον πληθυσμό των Η.Π.Α.

-Μόνο ένα άτομο στα δύο δισεκατομμύρια θα ζήσει για να γίνει 116 ετών.

-Αν ο πληθυσμός της Γης συνεχίσει να αυξάνει με τον σημερινό ρυθμό συνεχώς, μέχρι το 3530 μ.κ.ε. η συνολική μάζα της ανθρώπινης σάρκας και του αίματος θα είναι ίση με τη μάζα της Γης. Μέχρι το 6826 μ.κ.ε. θα είναι ίση με τη μάζα του γνωστού σύμπαντος.

-To Top-10 των πιο περιζήτητων επαγγελμάτων το 2010, δεν υπήρχαν καν το 2004.

-1 στα 8 ζευγάρια που παντρεύτηκαν στις Η.Π.Α. το 2010, γνωρίστηκαν στο internet.

-Η ranked Νο1 χώρα σε Broadband Internet Penetration, είναι η Βερμούδα. (H.Π.Α. 19η, Ιαπωνία 22η)

-Στο Google γίνονται 31 δισεκατομμύρια αναζητήσεις κάθε μήνα. Το 2006 γίνονταν 3 δισεκατομμύρια.
(Ερώτηση: Σε ποιον απευθύνονταν όλες αυτές οι ερωτήσεις πριν από το Google;)

-Το πρώτο μήνυμα SMS σε κινητό τηλέφωνο στάλθηκε τον Δεκέμβριο του 1992. Σήμερα ο αριθμός μηνυμάτων SMS που διακινείται κάθε μέρα είναι κατά πολύ μεγαλύτερος από τον αριθμό των κατοίκων του πλανήτη μας.

-Αυτήν τη στιγμή, στην Ευρώπη και στην Αμερική, υπάρχουν περισσότερα τηλέφωνα από ό,τι άνθρωποι…

-Χρόνια που χρειάστηκαν για να φτάσει σε ένα αγοραστικό κοινό των 50 εκατομμυρίων: Ραδιόφωνο – 38 / Τηλεόραση – 13 / Internet – 4 / iPod – 3 / Facebook – 2

-Ο αριθμός των συσκευών internet, το 1984 ήταν 1.000. Το 1992 ήταν 1.000.000. Το 2008 ήταν 1.000.000.000.

-1 στους 4 Αμερικανούς έχει εμφανιστεί στην τηλεόραση.

-Η κατασκευή ενός δολαρίου στοιχίζει 4 σεντς.

-Έχει υπολογιστεί ότι τα φύλλα μίας εβδομάδας της εφημερίδας New York Times, περιέχουν περισσότερες πληροφορίες απ’ όσες θα μπορούσε να μάθει σε μία ολόκληρη ζωή ένα μέσο άτομο τον 18ο αιώνα.

-Υπολογίζεται ότι 4 exabytes μοναδικής πληροφορίας θα εκπεμφθούν το 2011.
(Αυτό είναι περισσότερο από ό,τι έχει εκπεμφθεί τα τελευταία 5.000 χρόνια).

-Ο αριθμός της ποσότητας των νέων τεχνικών πληροφοριών διπλασιάζεται κάθε δύο χρόνια. Αυτό σημαίνει για τους φοιτητές που κάνουν 4 χρόνια τεχνικές σπουδές, πως ό,τι μαθαίνουν κατά τον πρώτο χρόνο των σπουδών τους, είναι outdated και έχει ξεπεραστεί κατά τον τρίτο χρόνο των σπουδών τους.

-Προβλέπεται ότι, μέχρι το 2049, ένα computer αξίας 1.000 δολαρίων, θα ξεπερνάει την υπολογιστική ικανότητα ολόκληρου του ανθρωπίνου είδους.

-Τα μωρά οκτώ μηνών έχουν ήδη περίπου ένα τρισεκατομμύριο εγκεφαλικές συνάψεις…

-Στο μικρό χρονικό διάστημα που χρειάστηκε για να διαβάσεις αυτό το άρθρο, γεννήθηκαν:
25 παιδιά στην Ευρώπη
67 παιδιά στις Η.Π.Α.
274 παιδιά στην Κίνα
395 παιδιά στην Ινδία
κι έγινε παράνομο download 694.000 τραγουδιών από το internet.

Θουκυδίδης: Πώς να κερδίσεις τις μάχες σου

Ο Πελοποννησιακός Πόλεμος ήταν η μεγαλύτερη συμφορά που χτύπησε όλες τις πόλεις-κράτη της αρχαίας Ελλάδας. Η Αθήνα ηττήθηκε και κυριεύτηκε από τους Πελοποννήσιους, αλλά και η Σπάρτη δεν ωφελήθηκε από την νίκη της. Τόσο πολύ είχε εξαντληθεί από τον πολύχρονο πόλεμο που αναγκάστηκε να αποδεχτεί τη διαιτησία του μεγαλύτερου εχθρού των Ελλήνων, του Πέρση βασιλιά. Μέσα από τα γεγονότα αυτού του φρικτού εμφυλίου πολέμου, ο Θουκυδίδης* καταγράφει τη συμπεριφορά των αντιπάλων και αντλεί πολύτιμα συμπεράσματα, χρήσιμα όχι μόνο στον πόλεμο, αλλά και στις καθημερινές μάχες της ζωής.

Ο καλός σχεδιασμός

Ο πόλεμος δεν διεξάγεται τόσο με τα όπλα όσο με τα χρήματα (1.83 – Ομιλία του Αρχίδαμου)

Με τον πιο ασφαλή τρόπο ζει εκείνος που έχει μεταμεληθεί τις λιγότερες φορές επειδή χαρίστηκε στους εχθρούς του. (1.34 – Ομιλία των Κερκυραίων)

Ισχυρότερος είναι εκείνος που αντιμετωπίζει τον εχθρό του με σωφροσύνη από εκείνον που ασυλλόγιστα του επιτίθεται βίαια (3.48 – Ομιλία Διόδοτου)

Ο πόλεμος συμβαίνει ότανρ οι μεν θεωρούν το κέρδος από αυτόν μεγαλύτερο από τα δεινά που θα φέρει, οι δε προτιμούν να υποστούν τους κινδύνους του πολέμου από μία άμεση ζημιά. Αν όμως αυτές οι επιδιώξεις εμφανιστούν σε ακατάλληλη εποχή, τότε είναι ωφέλιμες οι συμβουλές για διαπραγματεύσεις.

Είναι στην ανθρώπινη φύση να θέλει κάποιος να εξουσιάζει εκείνον που μένει απαθής και να αμύνεται όταν δέχεται επίθεση (4.59,61 – Ερμοκράτης από τις Συρακούσες)

Κανείς δεν αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο τον σχεδιασμό και την εκτέλεση ενός έργου, αλλά όταν σχεδιάζουμε νιώθουμε ασφαλείς, ενώ κατά την εφαρμογή του σχεδίου εξ αιτίας του φόβου υστερούμε. (1.120 – Ομιλία των Κορινθίων)

Είναι ανοησία να εκστρατεύει κανείς εναντίον τέτοιων εχθρών που ακόμα και αν τους κατακτήσει δεν θα κατορθώσει να τους εξουσιάσει, ενώ αν δεν τους κατακτήσει δεν θα είναι πια στην ίδια θέση που ήταν πριν την επιχείρηση.

Εκείνα που προκαλούν περισσότερο τον θαυμασμό είναι όσα παραμένουν σε απόσταση και η φήμη τους δεν έχει επαληθευτεί. (6.11 – Ο Νικίας στην Εκκλησία του Δήμου)

Ο ψυχολογικός παράγοντας

Πολλοί, ενώ ήταν ακόμα σε θέση να προβλέψουν σε τι κινδύνους πάνε να μπλέξουν, τους παρέσυρε η ισχύς μιας γοητευτικής λέξης, της λεγόμενης ντροπής, και αφού νικήθηκαν από αυτήν, με τη θέλησή τους έπαθαν συμφορές ανήκεστες και επέφεραν στον εαυτό τους ατίμωση, η οποία επειδή ήταν αποτέλεσμα της μωρίας τους, αποδείχθηκε πιο ταπεινωτική από εκείνη που θα προκαλούσε η κακοτυχία.

Δεν αληθεύει πως θυσιάζει ευκολότερα τη ζωή του εκείνος που είναι δυστυχής και δεν ελπίζει σε καλύτερη τύχη. Την θυσιάζουν εκείνοι που κινδυνεύουν να εξευτελιστούν περισσότερο, αν προσπαθώντας να σώσουν τη ζωή τους νικηθούν. Για τον άνδρα με γενναίο φρόνημα χειρότερος είναι ο εξευτελισμός της δειλίας από τον γενναίο και απρόσμενο θάνατο. (2.43– Ομιλία Περικλή)

Συνήθως, οι πολιτείες που αποκτούν αιφνιδίως ευημερία, γίνονται αλαζονικές. Πιο ασφαλές είναι να έρχεται η ευημερία με μέτρο και όχι ξαφνικά στους ανθρώπους, και θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι ευκολότερη η αντίσταση στις δυσχέρειες από τη διαφύλαξη της ευτυχίας (3.39 – Ομιλία Κλέωνα)

Εκείνοι που φοβούνται εξαιτίας της καχυποψίας τους, παρασύρονται προσωρινώς από ευχάριστα λόγια, αλλά όταν φτάσει η ώρα της δράσης, ενεργούν σύμφωνα με το συμφέρον τους (6.83 – Εύφημος ο Αθηναίος στους Συρακούσιους)

Φαίνεται πως οι άνθρωποι όταν αδικούνται οργίζονται περισσότερο απ’ όταν δέχονται βία. Διότι στην πρώτη περίπτωση θεωρούν πως εξαπατήθηκαν από ισάξιό τους, ενώ στη δεύτερη υποτάσσονται σε ανώτερό τους. (1.77 – Ομιλία Αθηναίων)

Από τη φύση τους οι άνθρωποι υποχωρούν ευκολότερα σε έναν μετριοπαθή εχθρό και να αγωνίζονται πεισματικά εναντίον εκείνου που είναι ανένδοτος, ακόμα κι αν αυτό είναι παράλογο. (4.19 – πρέσβεις των Σπαρτιατών)

Η λήψη αποφάσεων

Στη λήψη ορθών αποφάσεων δύο είναι πιο βλαπτικά στοιχεία: η βιασύνη και η οργή. Η πρώτη συντροφεύεται από την ανοησία και η δεύτερη από την αμορφωσιά και την στενομυαλιά. (3.42 – Ομιλία Διοδότου)

Ο καλός πολίτης δεν πρέπει να εκφοβίζει εκείνους που έχουν αντίθετη γνώμη, αλλά να τους κερδίζει με επιχειρήματα. (3.42 – Ομιλία Διόδοτου)

Εκεί όπου προβλέπονται σπουδαία βραβεία για την ανδρεία, εκεί βρίσκονται οι άριστοι πολίτες. (2.46 – Επιτάφιος λόγος Περικλή)

«Εκείνος που γνωρίζει τι πρέπει να κάνει, αλλά δεν είναι ικανός να το εξηγήσει σαφώς στους άλλους, είναι σαν να μην έχει σκεφτεί τίποτα.

Εκείνος που έχει και τα δύο, αλλά δεν αγαπά την πατρίδα του, επίσης δεν μπορεί να συμβουλέψει ορθά.

Αν αγαπά και την πατρίδα του, αλλά δεν μπορεί ν’ αντισταθεί στο χρήμα, για να το κερδίσει, μπορεί να πουλήσει τα πάντα.» (2.60 – Ομιλία Περικλή)

Η νεότητα και το γήρας, χωριστά το ένα απ’ το άλλο δεν κατορθώνουν τίποτα. Η δύναμη προέρχεται από την ανάμειξη της κρίσης του ανώριμου, του μέσου και του ακριβούς. (6.18 – Αλκιβιάδης στην Εκκλησία του Δήμου)
----------------------------
*Ο Θουκυδίδης γεννήθηκε στον Άλιμο της Αθήνας, αλλά καταγόταν από τη Θράκη, όπου διέθετε μεγάλη πατρική περιουσία (κτήματα και χρυσωρυχεία). Ήταν συγγενής του ήρωα του Μαραθώνα, Μιλτιάδη και του Κίμωνα. Όταν ήταν 30 περίπου ετών, στα πρώτα χρόνια του πολέμου που περιγράφει, προσβλήθηκε και από τον μεγάλο λοιμό που οδήγησε στον θάνατο το 25% του πληθυσμού της Αθήνας. Ευτυχώς, ήταν από τους τυχερούς και επέζησε. Το 424 π.Κ.Χ, όταν, ως στρατηγός, απέτυχε να σώσει την Αμφίπολη από τους Σπαρτιάτες οι Αθηναίοι τον εξόρισαν. Μεγάλη τύχη για εμάς, διότι στα είκοσι χρόνια της εξορίας του είχε όλο τον χρόνο να ταξιδέψει και να γράψει την πολύτιμη ιστορία του. Σύμφωνα με την παράδοση πέθανε, μάλλον από κάποια ασθένεια, το 399 π.Κ.Χ, τον ίδιο χρόνο που πέθανε ο Σωκράτης και ο βασιλιάς της Μακεδονίας Αρχέλαος. Το πιθανότερο όμως είναι πως πέθανε τέσσερα χρόνια αργότερα, ενώ δούλευε ακόμα το βιβλίο του. Η τελευταία φράση που έγραψε ήταν «Όταν τελειώσει ο χειμώνας, μετά από αυτό το καλοκαίρι, ολοκληρώνεται το 21ο έτος του πολέμου». Δεν πρόλαβε να περιγράψει εκείνον τον χειμώνα, τον οποίο μαζί με τα υπόλοιπα έξι χρόνια του πολέμου περιγράφει στην ιστορία του ο Ξενοφών.

Philip K. Dick: Ο μεγάλος μεταμοντέρνος φιλόσοφος και συγγραφέας του Φανταστικού

Ο μεγάλος μεταμοντέρνος φιλόσοφος και συγγραφέας του Φανταστικού, (και παρεξηγημένος λόγω άγνοιας και ημιμάθειας των αναγνωστών του και των ανόητων θεωρητικών του «Science Fiction»), ο Philip K. Dick, έχει γράψει και έχει πει αμέτρητα βαθυστόχαστα πράγματα, φιλοσοφώντας την ζωή και τον παράξενο κόσμο στον οποίο ζούμε. Να μερικά αποσπάσματα από αυτά, αφιερωμένα εδώ στη μνήμη του:

«Ένας μόνο Νους υπάρχει.

»Το σύμπαν είναι πληροφορία και είμαστε στατικοί μέσα του, όχι τρισδιάστατοι, ούτε στον Χώρο ή στον Χρόνο. Δίνουμε υπόσταση στις πληροφορίες που μας τροφοδοτούνται κάνοντας τες τον φαινομενικό κόσμο.

»Δεν εκπέσαμε εξαιτίας ενός ηθικού σφάλματος, αλλά εξαιτίας ενός διανοητικού σφάλματος: πήραμε τον κόσμο των φαινομένων για αληθινό. Ο φαινομενικός κόσμος δεν υπάρχει. Είναι η υπόσταση των πληροφοριών τις οποίες επεξεργάζεται ο Νους.

»Δίνουμε στις πληροφορίες υπόσταση αντικειμένων. Η ανατακτοποίηση των αντικειμένων είναι αλλαγή στο περιεχόμενο των πληροφοριών, το μήνυμα έχει αλλάξει.

»Είναι μια ανείπωτη γλώσσα που χάσαμε την ικανότητα να τη διαβάζουμε. Κι εμείς οι ίδιοι είμαστε μέρος αυτής της γλώσσας, οι αλλαγές σ’ εμάς είναι αλλαγές στο περιεχόμενο των πληροφοριών.

»Είμαστε γεμάτοι πληροφορίες, οι πληροφορίες εισέρχονται σ’ εμάς, υφίστανται επεξεργασία και μετά προβάλλονται πάλι έξω, πλέον με αλλαγμένη μορφή. Δεν έχουμε συνείδηση αυτού που κάνουμε, ότι αυτό είναι το μόνο που κάνουμε.

»Η μεταβαλλόμενη πληροφορία την οποία βιώνουμε σαν κόσμο είναι μια αφήγηση. Σε ποιόν την αφηγείται ο Νους;»

«Ένας νους υπάρχει, αλλά σ’ αυτόν δύο μάχονται.»

«Ο πόνος των ανθρώπων και των ζώων με τρελαίνει. Κάθε φορά που μια από τις γάτες μου πεθαίνει, καταριέμαι το Θεό και το εννοώ απόλυτα. Είμαι θυμωμένος μαζί του. Θα ήθελα να τον είχα απέναντι μου και να τον ανακρίνω, να του πω ότι τα έκανε θάλασσα, πως ο άνθρωπος δεν έπεσε επειδή αμάρτησε, αλλά επειδή σπρώχτηκε»

«Δεν θεωρώ τον εαυτό μου μυθοπλάστη φιλόσοφο ή συγγραφέα. Χρησιμοποιώ τις ικανότητες που έχω στο γράψιμο στην προσπάθεια μου να σχηματοποιήσω την αντίληψη μου. Η ψυχή των κειμένων μου δεν είναι η τέχνη αλλά η αλήθεια. Συνεπώς, καθετί που λέω είναι αλήθεια, αν και δεν μπορώ να κάνω τίποτα για να την απαλύνω»

«Κάτω βρισκόταν ο κόσμος των τάφων, ο δαιμονικός κόσμος με τ’ αμετάβλητα αίτια κι αιτιατά. Στη μέση απλωνόταν το επίπεδο των ανθρώπων, αλλά οποιαδήποτε στιγμή, ο άνθρωπος μπορούσε να βυθιστεί στο επίπεδο της Κόλασης από κάτω. Ή μπορούσε ν’ ανέβει στο άϋλο επίπεδο από πάνω, που αποτελούσε το τρίτο από τα τριαδικά επίπεδα. Πάντα, στο μεσαίο επίπεδο, ο άνθρωπος ριψοκινδύνευε τον καταποντισμό. Κι όμως, η δυνατότητα της ανόδου βρισκόταν μπροστά του. Κάθε όψη ή αλληλουχία γεγονότων μπορούσε να πάρει τη μια ή την άλλη μορφή, κάθε στιγμή. Παράδεισός και Κόλαση όχι μετά τον θάνατο, αλλά τώρα! Η κατάθλιψη κι όλες οι πνευματικές ασθένειες, ήταν ο καταποντισμός. Και το άλλο… πώς να το κατορθώσεις;»

«Μερικές φορές το να τρελαθείς είναι μια αναπόφευκτη και κατάλληλη απόκριση απέναντι στην πραγματικότητα.»

«Η Πραγματικότητα είναι αυτό που δεν χάνεται όταν κλείνεις τα μάτια σου.»

«Τί είναι η πραγματικότητα; Είναι αυτό που, όταν σταματήσεις να το πιστεύεις, δε φεύγει.»

«Βασικό εργαλείο για τη διαχείριση της πραγματικότητας είναι ο χειρισμός των λέξεων, Αν μπορείς να ελέγξεις το νόημα των λέξεων, μπορείς να ελέγξεις και τους ανθρώπους που χρησιμοποιούν τις λέξεις.»

«Όλα είναι μια παραίσθηση. Κάνε καλή χρήση του χρόνου που σού αναλογεί, φιλαράκο.»

«Μην προσπαθείς να λύσεις σοβαρά ζητήματα στη μέση της νύχτας.»

«Αν όλο το Σύμπαν δεν έχει κανένα νόημα απολύτως, δεν θα το μάθουμε ποτέ ότι δεν έχει κανένα νόημα απολύτως. Είναι το ίδιο με το να μην υπήρχε καθόλου φως στο Σύμπαν, και άρα δεν θα υπήρχαν πλάσματα με μάτια, δεν θα το μαθαίναμε ποτέ ότι είναι σκοτάδι. Το σκοτάδι δεν θα είχε κανένα νόημα… Σκεφτείτε το λίγο.»

«Μπορεί να είναι δύσκολο για ένα αυγό να μετατραπεί σε πουλί… Θα ήταν ένα πολύ παράξενο θέαμα –και πολύ πιο δύσκολο– να προσπαθεί να μάθει να πετάει ενώ θα παραμένει αυγό. Προς το παρόν είμαστε σαν τα αυγά. Και δεν μπορείς να συνεχίζεις επ' άπειρον να παραμένεις ένα απλό συνηθισμένο αξιοπρεπές αυγό. Πρέπει ή να επωαστούμε ή να μπαγιατέψουμε.»

«Σημαντικό κομμάτι κάθε δυστυχίας είναι, κατά κάποιον τρόπο, η σκιά της δυστυχίας ή το καθρέφτισμά της: το γεγονός ότι δεν υποφέρεις απλά, αλλά πρέπει να σκέφτεσαι το γεγονός ότι υποφέρεις. Δεν ζω απλά κάθε ατέλειωτη μέρα μέσα στη θλίψη, αλλά ζω κάθε μέρα σκεπτόμενος ότι ζω κάθε μέρα στη θλίψη. Σκέφτομαι ότι ίσως να μπορούμε να το αποφύγουμε αυτό, κι έτσι να αποφύγουμε ένα σημαντικό κομμάτι κάθε δυστυχίας.»

«Για μένα, η ύστατη ηρωική κίνηση των συνηθισμένων ανθρώπων είναι αυτή: Λένε όχι στον τύραννο, κι έπειτα ήρεμα κάθονται να υποστούν τις συνέπειες αυτής της αντίστασης.»

«Ο Χριστιανισμός είναι μια πολύ παράξενη φιλοσοφία, ξέρετε. Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος που τρώει ή ετοιμάζεται να πάει για ύπνο με απλότητα και ταπεινότητα, ευγνωμοσύνη και ήρεμη σεμνότητα, είναι, σύμφωνα με τη χριστιανική φιλοσοφία, σε απείρως πιο υψηλό επίπεδο από κάποιον άνθρωπο που ακούει Μπαχ ή διαβάζει Πλάτωνα σε κατάσταση απόλυτης υπερηφάνειας.»

«Το πρόβλημα τού να είσαι καλλιεργημένος είναι ότι παίρνει πάρα πολύ καιρό. Ξοδεύεις γι’ αυτό, το καλύτερο μέρος της ζωής σου, και, όταν τελειώσεις, αυτό που γνωρίζεις είναι ότι θα είχες ωφεληθεί πολύ περισσότερο αν είχες γίνει τραπεζίτης.»

«Διαβάζω πολύ φιλοσοφία. Γι’ αυτό και είμαι πολύ παράξενος. Είναι επίσημο αυτό. Μια μέρα η γυναίκα μου επέστρεψε στο σπίτι από το ραντεβού με τον ψυχαναλυτή της και με βρήκε να διαβάζω. Με ρώτησε: “Μα, τι διαβάζεις πάλι;” Απάντησα: “Μαϊμονίδη. Τον Οδηγό για τους Περιπλεγμένους.” / »Εκείνη είπε: “Ναι, ναι. Το ανέφερα αυτό στον ψυχολόγο μου. Μου είπε ότι πιθανώς είσαι το μόνο ανθρώπινο όν σε όλο τον πλανήτη που αυτή την στιγμή διαβάζεις Μαϊμονίδη.” Εγώ απλά καθόμουν εκεί και έτρωγα ένα σάντουιτς με σαλάμι, διαβάζοντας. Δεν μού φαινόταν σαν κάτι παράξενο.»

«Οι συγγραφείς του Science Fiction, λυπάμαι που το λέω, δεν ξέρουν στ’ αλήθεια τίποτε. Δεν μπορούμε να μιλήσουμε για επιστήμη, επειδή η γνώση μας είναι περιορισμένη και ανεπίσημη. Και συνήθως το fiction μας είναι φριχτό.»

«Η αληθινή προέλευση του Science Fiction είναι στις νουβέλες εξερεύνησης φανταστικών τόπων, του δεκάτου εβδόμου αιώνα. Άρα, η ιστορία του Ιουλίου Βερν για το ταξίδι στη σελήνη, δεν είναι Science Fiction επειδή πηγαίνουν εκεί με πύραυλο, αλλά επειδή πηγαίνουν εκεί που πηγαίνουν. Θα ήταν επίσης Science Fiction αν εκτινάσσονταν εκεί πέρα με ένα τεράστιο λάστιχο.»

«Στη Λογοτεχνία και στην Τέχνη γενικά, κανένας άνθρωπος που μπαίνει στον κόπο να νοιάζεται για την αυθεντικότητα και την πρωτοτυπία δεν θα γίνει ποτέ αυθεντικός και πρωτότυπος. Αντιθέτως, αν απλά προσπαθείς να πεις την αλήθεια (χωρίς να δίνεις δεκάρα για το πόσες φορές έχει ήδη ειπωθεί), τότε, εννιά φορές στις δέκα, θα είσαι αυθεντικός και πρωτότυπος χωρίς ποτέ καν να το προσέξεις.»

«Δεν έχει κανένα νόημα να προσπαθείς να καταδείξεις ότι κάποιος έχει λάθος. Νόημα έχει να κάνεις εσύ το σωστό που πιστεύεις ότι θα έπρεπε να είχε κάνει ο άλλος. Οι άνθρωποι που κατηγορούν τους άλλους είναι οι χειρότεροι άνθρωποι του κόσμου, κι εγώ δεν θα τους έλεγα ούτε καλημέρα… Ίσως να διόρθωνα έτσι λίγο το λάθος που κάνουν πολλοί που τους λένε καλημέρα.»

«Το αληθινό μέτρο ενός ανθρώπου δεν είναι η ευφυία του ή το πόσο ψηλά μπορεί να αναδειχθεί σε αυτό το τερατώδες κατεστημένο σύστημα. Όχι! Το αληθινό μέτρο ενός ανθρώπου είναι αυτό: Πόσο γρήγορα μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες των άλλων και πόσα μπορεί να δώσει από τον εαυτό του, και ταυτόχρονα να νιώθει ευτυχισμένος.»

«Συμφωνώ απόλυτα με κάτι που έχει διασαφηνίσει ο C. S. Lewis: “Δεν έχεις Ψυχή. Είσαι Ψυχή. Έχεις σώμα”»

«Μου αρέσει ένα αστείο που είπε ο Αϊνστάιν. Ότι η πραγματικότητα δεν είναι παρά μια παραίσθηση, αν και είναι μια πολύ επίμονη παραίσθηση.»

«Ο Θεός σχεδίασε ένα πολύ διεστραμμένο και μοχθηρό σύμπαν, απ’ όσο μπορώ να καταλάβω. Έχω έναν φίλο που είχε μια γάτα και πήγε μια βόλτα με τη γάτα του και η γάτα του πήγε να περάσει το δρόμο και ήρθε ένα αυτοκίνητο και μετέτρεψε τη γάτα σε γούνινη πίτσα. Αυτός ο φίλος μου κατάφερε να μού καταστρέψει όλες μου τις θεολογικές πεποιθήσεις με αυτό το επιχείρημα για τη γάτα του.»

«Στ’ αλήθεια νιώθω ότι η μοίρα μας είναι τραγική μακροπρόθεσμα. Αλλά έχουμε την δύναμη να ανταποκριθούμε σε αυτήν την κατάσταση με αξιοπρέπεια και κουράγιο. Βοηθάει πολύ το να έχεις μια αίσθηση του χιούμορ, έτσι ώστε να μπορείς να βλέπεις την τρέλα στο σύμπαν αλλά και μέσα μας, και να συνειδητοποιείς ότι το σύμπαν είναι το ίδιο παγιδευμένο όσο κι εμείς.

»Ο νους είναι επίσης ένα σύμπαν, και γι’ αυτό πρέπει τώρα το Science Fiction να ασχοληθεί με το εσωτερικό διάστημα.»

«Ζούμε σε μια εποχή στην οποία υπάρχει ένα κακό πνεύμα σε όλον τον κόσμο, και μοιάζει σαν να κερδίζει έδαφος. Έχω μερικούς πολύ στενούς προσωπικούς φίλους που παρουσιάζουν συμπτώματα μεγάλης κακίας και σκληρότητας, και ενδιαφέρονται μόνο για το δικό τους ατομικό συμφέρον με κάθε τίμημα. Αυτοί ήταν άνθρωποι που κάποτε νοιαζόντουσαν, ψαχνόντουσαν, ήταν στο αντιπολεμικό κίνημα, ήταν καλλιτεχνικοί, ήταν ρομαντικοί, ήταν ιδεαλιστές, και τώρα επιδεικνύουν έναν απόλυτο ναρκισσισμό, ένα στυλ “εγώ πάνω απ’ όλα πρώτα απ’ όλα…”

»Όταν δίνω χρήματα για να βοηθήσω ανθρώπους, για παράδειγμα τους πρόσφυγες στην Καμπότζη πριν από μερικά χρόνια στα στρατόπεδα προσφύγων, οι φίλοι μου άρχισαν να με κοροϊδεύουν που το κάνω αυτό. Μου έλεγαν: “Ο Πολ Ποτ και οι στρατιώτες του θα σε ευγνωμονούν για όλο αυτό το ρύζι που τους στέλνεις. Δεν θα φτάσει ποτέ στα στρατόπεδα των προσφύγων. Καταλαβαίνετε; Το μόνο που τους νοιάζει είναι να μην τους κλέψουν το ρύζι.»

«Τι λέω για το μέλλον της ανθρωπότητας; Λοιπόν, πιστεύω ότι τελικά θα πρέπει να μεταναστεύσουμε σε άλλους πλανήτες για να επιβιώσουμε. Αλλά αυτό είναι τουλάχιστον πενήντα χρόνια μακριά από σήμερα. Μέχρι να το μπορέσουμε να το κάνουμε αυτό, πιστεύω ότι σταδιακά θα επιστρέψουμε πίσω στο είδος της ζωής που είχαν οι πρόγονοί μας πριν από εκατό χρόνια, για να εξοικονομήσουμε ενέργεια. Θα είναι μια καλύτερη ζωή απ’ αυτήν που έχουμε τώρα…»

«Αν νομίζετε πως αυτό είναι το χειρότερο σύμπαν, τότε θα πρέπει να δείτε μερικά από τα άλλα.»

Η Αρχαία Ελληνική Τέχνη και η Ακτινοβολία της

5.3.2. Ο Οδυσσέας στον κάτω κόσμο

Σε μιαν αττική ερυθρόμορφη πελίκη (ένα είδος αμφορέα), που βρίσκεται σήμερα στη Βοστόνη και χρονολογείται γύρω στο 440 π.Χ., εικονίζεται μια μυθολογική σκηνή που μας είναι γνωστή από την Οδύσσεια (ραψωδία λ), η κάθοδος του Οδυσσέα στον Άδη. Ο Οδυσσέας πήρε από τη μάγισσα Κίρκη τη συμβουλή να κατεβεί στον κάτω κόσμο για να ρωτήσει τον νεκρό μάντη Τειρεσία αν και πότε θα γυρίσει στην πατρίδα του, την Ιθάκη. Όταν έφτασε στον Ωκεανό, τον ποταμό που όριζε την άκρη της γης και χώριζε τον κόσμο των ζωντανών από τον κόσμο των νεκρών (σύμφωνα με μιαν άλλη, πιο διαδεδομένη, παράδοση το πέρασμα στον κάτω κόσμο γινόταν από τον ποταμό Αχέροντα), έσφαξε, σύμφωνα με τις οδηγίες που είχε πάρει, μέσα σε έναν λάκκο ένα κριάρι και μια προβατίνα, ώστε να πλησιάσουν οι ψυχές των νεκρών που ήθελαν να πιούν ζεστό αίμα, ανάμεσά τους και εκείνη του Τειρεσία. 

Στο κέντρο της παράστασης βλέπουμε τον Οδυσσέα ντυμένο με ρούχα ταξιδιώτη και καθισμένο σε ένα έξαρμα του εδάφους κοντά στην όχθη του ποταμού, που δηλωνόταν με ψηλά υδρόβια φυτά ζωγραφισμένα με λευκό χρώμα, δυσδιάκριτο σήμερα· δίπλα του κείτονται στο έδαφος τα σφαγμένα ζώα, ενώ στο αριστερό χέρι κρατάει ακόμα γυμνό το σπαθί, με το οποίο εμπόδιζε τις ψυχές των νεκρών να πλησιάσουν το χυμένο αίμα πριν εμφανιστεί ο Τειρεσίας (Οδύσσεια, λ 48-50). Στην απέναντι όχθη του ποταμού προβάλλει ο νεκρός σύντροφος του Οδυσσέα Ελπήνωρ, που είχε σκοτωθεί πέφτοντας από τη στέγη του παλατιού της Κίρκης και δεν μπορούσε να βρει ησυχία στον Άδη, γιατί είχε μείνει άταφος. 

Πίσω από τον Οδυσσέα εικονίζεται ο Ερμής ψυχοπομπός, ο θεός που οδηγεί τους νεκρούς στον κάτω κόσμο. Όλες οι μορφές ταυτίζονται με επιγραφές. Εντύπωση προκαλεί η ανήσυχη στάση του Οδυσσέα, που στηρίζει με το δεξί χέρι το πιγούνι του, και το μελαγχολικό βλέμμα του. Με τον τρόπο αυτό αποτυπώνεται η λύπη και η συμπόνια του ήρωα καθώς ακούει τα παράπονα του νεκρού συντρόφου του και τη θερμή παράκλησή του να τον θάψει όπως του αξίζει (Οδύσσεια, λ 57-80). Η παράσταση αυτή θυμίζει μιαν ανάλογη σκηνή που είχε ζωγραφίσει ο Πολύγνωτος στην περίφημη Νέκυιά του στη Λέσχη των Κνιδίων στους Δελφούς, γνωστή από την περιγραφή του περιηγητή Παυσανία. Δεν ξέρουμε αν η αγγειογραφία εξαρτάται από την τοιχογραφία του Πολυγνώτου και σε πιο βαθμό· οπωσδήποτε όμως φαίνεται πολύ πιθανό ότι απηχεί μια δημιουργία της μεγάλης ζωγραφικής. Ο αγγειογράφος ονομάζεται «ζωγράφος του Λυκάονα» από το όνομα ενός μυθικού πολεμιστή που έχει απεικονίσει σε ένα από τα αγγεία του· τα λίγα σχετικά σωζόμενα έργα του προδίδουν εξάρτηση από τη μεγάλη ζωγραφική.

Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι: ΙI. ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΩΚΡΑΤΙΚΟΥΣ ΣΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

14.2. Ωριγένης· Αλεξάνδρεια του 210 μ.Χ.

Πρέπει, να ήταν παιδί αλεξανδρινό είκοσι πέντε χρόνων όταν τα πράγματα ηρέμησαν στην Αλεξάνδρεια. Ο τοπικός επίσκοπος Δημήτριος γύρισε από την εξορία και βρήκε τον Ωριγένη γνωστό ως δάσκαλο και ασκητή, στενά συνδεδεμένο με μάρτυρες. Ήταν πια μια κεντρική μορφή της χριστιανικής Αλεξάνδρειας, που (ας μην το λησμονούμε) ζούσε μαζί με την «άλλη» Αλεξάνδρεια. Ο Δημήτριος τον όρισε, μάλλον με μια ενδόμυχη επιφύλαξη, διευθυντή της κατηχητικής σχολής που ξαναφτιάχτηκε, μέσα στην παράδοση που είχαν ξεκινήσει ο Κλήμης και ο Πάνταινος.

Η θέση του ήταν πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης, όχι όπως καταλαβαίνουμε συνήθως αυτό τον όρο στα πανεπιστήμια. Στη σχολή ο Ωριγένης βρήκε τον εαυτό του: αδιάκοπη μελέτη (παράλληλα με σπουδές στη φιλοσοφία και τα εβραϊκά), διδασκαλία και προσευχή. Το πρόγραμμά του ήταν τόσο πλήρες που δεν επαρκούσε να καλύψει μόνος του τις διδακτικές ανάγκες. Έτσι, επέλεξε τον μαθητή του Ηρακλά για τα εισαγωγικά μαθήματα και κράτησε ο ίδιος τους προχωρημένους μαθητές. Δεν έμεινε, όμως, εκεί. Σε λίγα χρόνια, γύρω στο 212 μ.Χ., άφησε τη σχολή στον Ηρακλά και ίδρυσε τη δική του ιδιωτική σχολή - μια όχι σπάνια πρακτική στην Αλεξάνδρεια του καιρού του.

Στην Αλεξάνδρεια από το τέλος του 2ου αιώνα εμφανίστηκαν διάφορες θεολογικές σχολές, που δεν είχαν θεσμικό χαρακτήρα ούτε άμεση εξάρτηση από την τοπική εκκλησία (παρόλο που δάσκαλος και πολλοί μαθητές ήταν πιστά μέλη της). Οι ιδιωτικές αυτές σχολές στηρίχθηκαν στην προσωπικότητα κάθε δασκάλου, που όλοι τους ήταν σημαντικοί: ο Αθηναγόρας ο φιλόσοφος, ο Πάνταινος (πρώην στωικός) και ο Κλήμης. Ήταν οι τρεις πρώτοι χριστιανοί ιδρυτές σχολής και ήταν όλοι τους Αθηναίοι. Άφησαν όμως την πόλη της φιλοσοφίας για την Αλεξάνδρεια - και αυτό κάτι σήμαινε, και για την Αθήνα και για την Αλεξάνδρεια. Ο πρώτος Αλεξανδρινός που ίδρυσε ανάλογη σχολή ήταν ο Ωριγένης (ένας ακόμη λόγος να μην νιώθει άνετα μαζί του ο τοπικός επίσκοπος).

Η κοσμοπολίτικη πόλη, η τρίτη σε πληθυσμό μετά τη Ρώμη και την Αντιόχεια, είχε πνευματική ζωντάνια, οικονομική ευρωστία και οικουμενική νοοτροπία. Μπορούσε να επικαλεστεί και να επιδείξει την πλουσιότατη βιβλιοθήκη της και το «Μουσείο» της, την ανάπτυξη στα γράμματα, στις επιστήμες και στη φιλοσοφία - ακόμη και την παράδοσή της. Γιατί η Αλεξάνδρεια δεν ήταν απλώς φιλοσοφικό κέντρο της Ύστερης Αρχαιότητας· ήταν το κέντρο της επιστημονικής έρευνας, και τότε γινόταν (και θα έμενε για μερικούς αιώνες) ένα κέντρο της χριστιανικής σκέψης.

Η Αλεξάνδρεια της εποχής εκείνης έμοιαζε πολυπολιτισμικός παράδεισος: στους δρόμους, στην αγορά, στα σπίτια, στους ναούς της συμβίωναν (όχι πάντα ανέφελα) ανατολικές, αιγυπτιακές, ελληνικές μυστηριακές λατρείες, διάφορες φυλές και τάξεις. Μαζί με τον εξελληνισμένο ιουδαϊσμό (που έβγαλε έναν στοχαστή της περιωπής του Φίλωνα), τον γνωστικισμό του Βασιλείδη, τον ιδιόρρυθμο πλατωνισμό του Αμμωνίου Σακκά και (σε λίγα χρόνια) τον νεοπλατωνισμό του Πλωτίνου, συνυπήρχαν πολλές χριστιανικές ομάδες. Όλες αναζητούσαν την ορθοδοξία· να τη βρουν και να την επιβάλουν. Και όλες, πλην μίας (αυτής που νίκησε και ονομάστηκε «ορθόδοξη»), κατέληγαν σε αιρέσεις βίου και θεωρίας.

Η ελευθερία της σκέψης στην Αλεξάνδρεια ήταν σχεδόν απόλυτη - αν εξαιρέσουμε π.χ. τις πιέσεις εναντίον των περιπατητικών τη δεύτερη δεκαετία του 3ου αιώνα. Ακόμη και η επιστήμη ήταν αδέσμευτη από την παραδοσιακή θρησκεία αλλά και τη φιλοσοφία. Οι χριστιανοί λόγιοι απολάμβαναν ανάλογη ελευθερία και κάτι επιπλέον (και σπάνιο): την απουσία αυθεντίας, είτε στην ερμηνεία της γραφής είτε στο εκκλησιαστικό επίπεδο. (Ο επίσκοπος της πόλης Δημήτριος δεν τη διέθετε· αν και αργότερα εκμεταλλεύτηκε την ισχύ του αξιώματός του για να διώξει τον Ωριγένη.) Μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα, η επικοινωνία των χριστιανών με την αρχαία φιλοσοφία και τις άλλες πνευματικές παραδόσεις, όταν δεν οδηγούσε στον συγκρητισμό, αποδείχθηκε γόνιμη για τη συγκρότηση και την οριοθέτηση της χριστιανικής σκέψης, για τη γέννηση της χριστιανικής φιλοσοφίας.

ΟΜΗΡΟΣ: Ἰλιάς (15.377-15.441)

Ὣς ἔφατ᾽ εὐχόμενος, μέγα δ᾽ ἔκτυπε μητίετα Ζεύς,

ἀράων ἀΐων Νηληϊάδαο γέροντος.
Τρῶες δ᾽ ὡς ἐπύθοντο Διὸς κτύπον αἰγιόχοιο,
380 μᾶλλον ἐπ᾽ Ἀργείοισι θόρον, μνήσαντο δὲ χάρμης.
οἱ δ᾽ ὥς τε μέγα κῦμα θαλάσσης εὐρυπόροιο
νηὸς ὑπὲρ τοίχων καταβήσεται, ὁππότ᾽ ἐπείγῃ
ἲς ἀνέμου· ἡ γάρ τε μάλιστά γε κύματ᾽ ὀφέλλει·
ὣς Τρῶες μεγάλῃ ἰαχῇ κατὰ τεῖχος ἔβαινον,
385 ἵππους δ᾽ εἰσελάσαντες ἐπὶ πρύμνῃσι μάχοντο
ἔγχεσιν ἀμφιγύοις αὐτοσχεδόν, οἱ μὲν ἀφ᾽ ἵππων,
οἱ δ᾽ ἀπὸ νηῶν ὕψι μελαινάων ἐπιβάντες
μακροῖσι ξυστοῖσι, τά ῥά σφ᾽ ἐπὶ νηυσὶν ἔκειτο
ναύμαχα κολλήεντα, κατὰ στόμα εἱμένα χαλκῷ.
390 Πάτροκλος δ᾽ ἧος μὲν Ἀχαιοί τε Τρῶές τε
τείχεος ἀμφεμάχοντο θοάων ἔκτοθι νηῶν,
τόφρ᾽ ὅ γ᾽ ἐνὶ κλισίῃ ἀγαπήνορος Εὐρυπύλοιο
ἧστό τε καὶ τὸν ἔτερπε λόγοις, ἐπὶ δ᾽ ἕλκεϊ λυγρῷ
φάρμακ᾽ ἀκέσματ᾽ ἔπασσε μελαινάων ὀδυνάων.
395 αὐτὰρ ἐπεὶ δὴ τεῖχος ἐπεσσυμένους ἐνόησε
Τρῶας, ἀτὰρ Δαναῶν γένετο ἰαχή τε φόβος τε,
ᾤμωξέν τ᾽ ἄρ᾽ ἔπειτα καὶ ὣ πεπλήγετο μηρὼ
χερσὶ καταπρηνέσσ᾽, ὀλοφυρόμενος δ᾽ ἔπος ηὔδα·
«Εὐρύπυλ᾽, οὐκέτι τοι δύναμαι χατέοντί περ᾽ ἔμπης
400 ἐνθάδε παρμενέμεν· δὴ γὰρ μέγα νεῖκος ὄρωρεν·
ἀλλὰ σὲ μὲν θεράπων ποτιτερπέτω, αὐτὰρ ἔγωγε
σπεύσομαι εἰς Ἀχιλῆα, ἵν᾽ ὀτρύνω πολεμίζειν.
τίς δ᾽ οἶδ᾽ εἴ κέν οἱ σὺν δαίμονι θυμὸν ὀρίνω
παρειπών; ἀγαθὴ δὲ παραίφασίς ἐστιν ἑταίρου.»
405 Τὸν μὲν ἄρ᾽ ὣς εἰπόντα πόδες φέρον· αὐτὰρ Ἀχαιοὶ
Τρῶας ἐπερχομένους μένον ἔμπεδον, οὐδὲ δύναντο
παυροτέρους περ ἐόντας ἀπώσασθαι παρὰ νηῶν·
οὐδέ ποτε Τρῶες Δαναῶν ἐδύναντο φάλαγγας
ῥηξάμενοι κλισίῃσι μιγήμεναι ἠδὲ νέεσσιν.
410 ἀλλ᾽ ὥς τε στάθμη δόρυ νήϊον ἐξιθύνει
τέκτονος ἐν παλάμῃσι δαήμονος, ὅς ῥά τε πάσης
εὖ εἰδῇ σοφίης ὑποθημοσύνῃσιν Ἀθήνης,
ὣς μὲν τῶν ἐπὶ ἶσα μάχη τέτατο πτόλεμός τε·
ἄλλοι δ᾽ ἀμφ᾽ ἄλλῃσι μάχην ἐμάχοντο νέεσσιν,
415 Ἕκτωρ δ᾽ ἄντ᾽ Αἴαντος ἐείσατο κυδαλίμοιο.
τὼ δὲ μιῆς περὶ νηὸς ἔχον πόνον, οὐδὲ δύναντο
οὔθ᾽ ὁ τὸν ἐξελάσαι καὶ ἐνιπρῆσαι πυρὶ νῆα
οὔθ᾽ ὁ τὸν ἂψ ὤσασθαι, ἐπεί ῥ᾽ ἐπέλασσέ γε δαίμων.
ἔνθ᾽ υἷα Κλυτίοιο Καλήτορα φαίδιμος Αἴας,
420 πῦρ ἐς νῆα φέροντα, κατὰ στῆθος βάλε δουρί·
δούπησεν δὲ πεσών, δαλὸς δέ οἱ ἔκπεσε χειρός.
Ἕκτωρ δ᾽ ὡς ἐνόησεν ἀνεψιὸν ὀφθαλμοῖσιν
ἐν κονίῃσι πεσόντα νεὸς προπάροιθε μελαίνης,
Τρωσί τε καὶ Λυκίοισιν ἐκέκλετο μακρὸν ἀΰσας·
425 «Τρῶες καὶ Λύκιοι καὶ Δάρδανοι ἀγχιμαχηταί,
μὴ δή πω χάζεσθε μάχης ἐν στείνεϊ τῷδε,
ἀλλ᾽ υἷα Κλυτίοιο σαώσατε, μή μιν Ἀχαιοὶ
τεύχεα συλήσωσι νεῶν ἐν ἀγῶνι πεσόντα.»
Ὣς εἰπὼν Αἴαντος ἀκόντισε δουρὶ φαεινῷ.
430 τοῦ μὲν ἅμαρθ᾽, ὁ δ᾽ ἔπειτα Λυκόφρονα, Μάστορος υἱόν,
Αἴαντος θεράποντα Κυθήριον, ὅς ῥα παρ᾽ αὐτῷ
ναῖ᾽, ἐπεὶ ἄνδρα κατέκτα Κυθήροισι ζαθέοισι,
τόν ῥ᾽ ἔβαλεν κεφαλὴν ὑπὲρ οὔατος ὀξέϊ χαλκῷ,
ἑσταότ᾽ ἄγχ᾽ Αἴαντος· ὁ δ᾽ ὕπτιος ἐν κονίῃσι
435 νηὸς ἄπο πρύμνης χαμάδις πέσε, λύντο δὲ γυῖα.
Αἴας δὲ ῥίγησε, κασίγνητον δὲ προσηύδα·
«Τεῦκρε πέπον, δὴ νῶϊν ἀπέκτατο πιστὸς ἑταῖρος
Μαστορίδης, ὃν νῶϊ Κυθηρόθεν ἔνδον ἐόντα
ἶσα φίλοισι τοκεῦσιν ἐτίομεν ἐν μεγάροισι·
440 τὸν δ᾽ Ἕκτωρ μεγάθυμος ἀπέκτανε. ποῦ νύ τοι ἰοὶ
ὠκύμοροι καὶ τόξον, ὅ τοι πόρε Φοῖβος Ἀπόλλων;»

***

Ευχήθη αυτός κι εβρόντησεν ο πάνσοφος Κρονίδης
καθώς του έφθασαν οι ευχές του γέροντος Νηλείδη.
Κι οι Τρώες άμα του Διός εγνώρισαν τον κτύπον
380 με λύσσαν νέαν όρμησαν επάνω στους Αργείους.
Και ως μέγα κύμα στα πλατιά πελάγη, αν το εμψυχώνει
ο άνεμος, που δύναμις στα κύματα είναι πρώτη,
χύνετ᾽ επάνω απ᾽ τα πλευρά στου καραβιού το στρώμα,
όμοια κι οι Τρώες με βοήν κατέβαιναν το τείχος,
385 έφθασαν με τ᾽ αμάξια τους στες πρύμνες και σ᾽ εκείνα
ορθοί με λόγχες δίστομες αντίκρυ επολεμούσαν,
κι οι Αχαιοί στα ολόμαυρα καράβι᾽ ανεβασμένοι
με μακριά κοντάρια, που είχαν μες στα πλοία,
θαλασσομάχα, κολλητά, στες άκρες χαλκοφόρα.
390 Και όσον οι Τρώες κι οι Αχαιοί στο τείχος πολεμούσαν
απ᾽ τα καράβια μακράν, ο Πάτροκλος καθόνταν
εις του Ευρυπύλου την σκηνήν κι εκείνον με ομιλίες
έτερπε και με βότανα την δυνατήν πληγήν του
του άλειφε, να ημερωθούν οι πόνοι που τον σφάζαν.
395 Αλλ᾽ άμα ενόησεν εμπρός να προχωρούν οι Τρώες
στο τείχος και των Δαναών βοή φυγής ακούσθη,
εστέναξε κι εβρόντησε τα χέρια στα μεριά του
και με παράπον᾽ έλεγεν: «Ευρύπυλε, αν και χρείαν
μ᾽ έχεις, δεν δύναμ᾽ εγώ πλια σιμά σου εδώ να μένω·
400 αγώνας άναψε φρικτός· ας σε καλοκαρδίσει
ο ακόλουθος· θα δράμω εγώ να εβρώ τον Αχιλλέα
να τον κινήσω εις πόλεμον· δύναμις ίσως θεία
μου δώσει με τα λόγια μου ν᾽ ανάψω την ψυχήν του·
πολύτιμ᾽ είναι συμβουλή του φίλου προς τον φίλον».
405 Αυτά ᾽πε και ανεχώρησεν· και στην ορμήν των Τρώων
άσειστοι εμέναν οι Αχαιοί, και αν και πλιότερ᾽ ήσαν
δεν δύναντο απ᾽ τα πλοία τους μακράν να τους κρατήσουν
ουδέ οι Τρώες δύναντο τες φάλαγγες να σπάσουν
των Δαναών και στες σκηνές να πέσουν και στα πλοία.
410 Και όπως η στάφνη, αν την κρατεί καλού τεχνίτη χέρι,
που όλα τον δίδαξ᾽ η Αθηνά τ᾽ απόκρυφα της τέχνης,
σιάζει δοκάρι καραβιού και ορθά το κανονίζει·
όμοια και αυτοί με ισόμετρον αγώνα επολεμούσαν,
και άλλοι προς άλλην μάχονταν, άλλοι προς άλλην πρύμνην.
415 Στον μέγαν Αίαντ᾽ όρμησεν ο Έκτωρ και για μίαν
πρύμνην οι δύο πάλαιαν· ούδ᾽ ημπορούσε τούτος
να σπρώξει εκείνον και φωτιά να βάλει στο καράβι,
αλλ᾽ ούτ᾽ ο Αίας δύνονταν τον άλλον ν᾽ αποδιώξει,
ότι θεός τον έφερε· και τότε τον Κλυτίδην
420 Καλήτορα κει πόφερνε το πυρ εις το καράβι
λόγχισ᾽ ο Αίας, κι έπεσε με το δαυλί στο χώμα.
Και ως είδ᾽ εμπρός στα μάτια του τον ξάδελφον να πέσει
ο Έκτωρ κει κατέμπροσθεν στ᾽ ολόμαυρο καράβι
μακριάν έσυρε φωνήν στους Τρώας και Λυκίους:
425 «Τρώες, Λύκιοι, Δάρδανοι και σεις, κονταρομάχοι,
μέσα εις τέτοιαν στένωσιν μη φύγετε απ᾽ την μάχην,
εμπρός στες πρύμνες έπεσε το τέκνο του Κλυτίου,
προφθάστε μην οι Αχαιοί γυμνώσουν τον νεκρόν του».
Είπε, την λόγχην την λαμπρήν στον Αίαντ᾽ ακοντίζει,
430 δεν τον επήρε και αντ᾽ αυτού τον Μαστορίδην ήβρε
Λυκόφρονα Κυθήριον, που εζούσε ακόλουθός του,
αφού τα θεία Κύθηρα για φόνον είχε αφήσει·
η λόγχη επάνω από τ᾽ αυτί στην κεφαλήν του εμπήκε,
ως έστεκε στου Αίαντος το πλάγι, και απ᾽ την πρύμνην
435 τ᾽ ανάσκελά ᾽πεσε νεκρός ερρίγωσεν ο Αίας
κι εφώναξε τον αδελφόν: «Ω Τεύκρε αγαπημένε,
τον σύντροφον μας φόνευσαν πιστόν μας Μαστορίδην,
που ξένον απ᾽ τα Κύθηρα τον πήραμε στο σπίτι
κι ίσια τον εσεβόμασθε με τους γλυκείς γονείς μας·
440 ο Έκτωρ τον εφόνευσε· το τόξο και τα βέλη
τα φονικά τι γίνονται, που σόχει δώσει ο Φοίβος; »

Οδηγός για σωστούς τεμπέληδες

Η λέξη τεμπέλης (τεμπελιά) προέρχεται από την τουρκική λέξη tembel, που σημαίνει νωθρός, αυτός που δεν θέλει να εργαστεί ή να κουραστεί. Υπάρχουν όμως πολλά είδη τεμπελιάς και νωθρότητας. Κάποια τα επιλέγουμε συνειδητά γιατί έτσι είμαστε οι άνθρωποι, προσπαθούμε να βρούμε τον εύκολο δρόμο να κάνουμε κάτι. Kι αυτό δεν είναι κακό, ειδικά αν ο πιο εύκολος δρόμος ταυτίζεται με τον πιο αποτελεσματικό.

Εκεί κάπου, έρχεται ένας είδος κάπως διαφορετικό από τα γνωστά μας, εκείνο της «παραγωγικής» τεμπελιάς. Η θεμιτή, εκείνη που κάνει τους ανθρώπους να σκεφτούν ευκολότερους και γρηγορότερους τρόπους να κάνουν κάτι, τους ξυπνάει και τους παρακινεί να γίνουν δημιουργικοί. Τρόπους πιο ανώδυνους, που δε θα απαιτήσουν ιδιαίτερα προσόντα, δύναμη η κόπο. Είναι μια στιγμή που το ανθρώπινο μυαλό ανάγει την τεμπελιά σε τέχνη! Μια τέχνη που απαιτεί μαεστρία, μεράκι, εξυπνάδα και πολλή, πολλή φαντασία.

Δεν είναι εύκολο να κάθεσαι αραχτός στον καναπέ με το καφεδάκι σου και να καταφέρνεις να κάνεις πράγματα που άλλοι πασχίζουν κι αγωνίζονται. Κάπως έτσι, ακόμα κι η επιστήμη καταλήγει ότι όσο πιο πολύ τεμπελιάζει κάποιος παραγωγικά, τόσο πιο ευφυής είναι. Ευφυής, γιατί θέλει μυαλό να μπορείς να κινείς τα νήματα ενώ στην ουσία δε χύνεις σταγόνα ιδρώτα. Γιατί απαιτεί γνώσεις να καταστρώνεις το πλάνο σου χωρίς μα χρειαστεί να κουνηθείς από τη βολή σου.

Στις περισσότερες περιπτώσεις βέβαια, οι γύρω νιώθουν ότι ο τεμπέλης θα είναι ή ήταν από πάντα τεμπέλης, ή απλώς φυγόπονος. Θα πρέπει όμως να συνυπολογίσουμε πολλούς παράγοντες που μας οδηγούν σ’ αυτή τη γλυκιά νωθρότητα που δε θέλουμε ν’ αποχωριστούμε καθώς και τα κίνητρα που έχουμε πίσω από αυτή. Μερικοί από αυτούς είναι με τι πρότυπα και παραδείγματα μεγαλώσαμε, πώς μάθαμε να χειριζόμαστε τις καταστάσεις, τι προσδοκίες έχουμε από τη ζωή μας, αν είμαστε δραστήριοι ή όχι, αν έχουμε μανία με τον έλεγχο και την πρωτοβουλία ή τις προθεσμίες, που όλα είναι στοιχεία που επηρεάζουν την ύπαρξη τεμπελιάς ή μη. Επίσης σημαντικό, το πώς οι γύρω μας μάς αντιμετώπιζαν και μάς φέρονταν. Πώς μάς κρίνουν και μάς κατευθύνουν.

Επί της ουσίας όμως, χρειάζεται στρατηγική και προγραμματισμό για να γίνεις σωστός τεμπέλης. Πρέπει να καταστρώσεις σχέδιο και να καταγράψεις όλ’ αυτά που σε δυσκολεύουν. Να συνυπολογίσεις τα μειονεκτήματα και τα πλεονεκτήματα. Να κάνεις πολύπλοκους συνδυασμούς και τελικά να τα βάλεις κάτω και να βρεις τον τρόπο να τ’ αποφύγεις. Από το πώς δε θα σηκωθείς, ενώ έχεις βολευτεί στον καναπέ, να πιείς νεράκι ενώ διψάς του θανατά, μέχρι το πώς θα πείσεις τους πάντες ότι εσύ είσαι ο άτυχος κι όχι ο αναβλητικός, μέχρι να βρεθεί κάποιος που θα σου κάνει το θέλημα. Θέλει θράσος και τόλμη η τεμπελιά. Μερικές φορές είναι πολύ πιο δύσκολο να κάθεσαι ακίνητος από το να κινείσαι, άπραγος από το να προσπαθείς.

Τι γίνεται όμως αν θεωρείσαι τεμπέλης επειδή προτιμάς να κάνεις πράγματα με πιο χαλαρούς ρυθμούς σ’ έναν κόσμο που κινείται με ιλιγγιώδεις ταχύτητες; Όταν απλώς είσαι σε φάση που θες να κάνεις μια παύση από όλα και ν’ αράξεις χαλαρός ν’ απολαύσεις τον καφέ σου κι οι άλλοι σε θεωρούν τεμπέλη. Γιατί να πρέπει να δώσεις εξηγήσεις επειδή θέλεις να το πας πιο χαλαρά;

Καμιά φορά καλό θα ήταν ν’ ακούμε και λίγο το σώμα μας και το μυαλό μας, όταν λίγο πριν το τελειωτικό κάψιμο, μας ζητάει να το πάμε λίγο πιο χαλαρά. Να πατήσουμε παύση σε όλα αυτά που μας πονάνε, μας κουράζουν και μας δυσκολεύουν. Ανά στιγμές ίσως να επιλέγουμε ασυνείδητα να γίνουμε τεμπέληδες γιατί μας το ζητάει το σώμα μας. Επειδή έχουμε προσπαθήσει αρκετά και δε μας βγήκε να επιλέξουμε την απραγία, επειδή κουραστήκαμε να τρέχουμε να επιλέξουμε να σταθούμε ακίνητοι. Επειδή δε θέλουμε άλλο να συμμετέχουμε σε κάτι.

Παρ’ όλα αυτά, μια λεπτή ίσως κι αδιόρατη γραμμή χωρίζει τις παραπάνω μορφές τεμπελιάς από την κατάθλιψη ή την παραίτηση. Ο συνδυασμός όλων αυτών μαζί δεν οδηγεί ποτέ σε καλά αποτελέσματα. Το να χάσουμε το ενδιαφέρον για ζωή ή να επιλέξουμε την τεμπελιά γιατί δε μας βγήκε κάτι με την πρώτη, δεν πρέπει να αποτελεί επιλογή. Ναι, η ζωή είναι περίεργη και δύσκολη, όλα γύρω μας μπορεί να κινούνται ταχύτατα αλλά πάντα θα μπορούμε να βρούμε τρόπο να πάρουμε μια ανάσα και να συνεχίσουμε. Αυτή η ανάσα για κάποιους μπορεί να είναι μια στιγμή, για άλλους τρόπος ζωής, που κάποιοι θα χαρακτηρίσουν τεμπελιά. Στο τέλος, όμως, σημασία έχει να τα έχεις καλά εσύ με τον εαυτό σου, να σ’ ευχαριστεί η τεμπελιά σου και να περνάτε καλά παρέα.

Σε αγαπώ από τα βάθη του εγκεφάλου μου

Στην κωμωδία του Ουίλιαμ Σαίξπηρ “Ο Έμπορος της Βενετίας” η ηρωίδα του έργου Πόρτια τραγουδά:

“Πες μου, από που προέρχεται η ερωτική επιθυμία…
από την καρδιά ή το κεφάλι…;”

Αν κοιτάξετε τις κάρτες για την Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου, είναι ξεκάθαρο ότι η αγάπη γεννιέται στην καρδιά και όχι στο κεφάλι. Όλες οι κάρτες έχουν κόκκινες καρδιές επάνω τους. Αλλά κάνουν όλοι λάθος. Η αγάπη, στην πραγματικότητα, ζει στον εγκέφαλο.

Η ασημαντότητα της καρδιάς για την αγάπη έχει αποδειχθεί επαρκώς από τους χειρουργούς μεταμοσχεύσεων καρδιάς. Οι λήπτες καρδιακών μοσχευμάτων δεν ερωτεύονται τους εραστές των νεκρών δοτών, παρά το τι βλέπουμε απ' το Χόλυγουντ. Σίγουρα αυτό αποδεικνύει ότι κάπου αλλού κατοικεί η αγάπη και όχι στην καρδιά.

Περαιτέρω υποστήριξη για το πραγματικό σπίτι της αγάπης προέρχεται από τη νευροεπιστήμη. Αυτή δείχνει ότι αγάπη είναι μια σύνθετη λειτουργία, η οποία περιλαμβάνει την αξιολόγηση, τα κίνητρα που κατευθύνονται από στόχους, την ανταμοιβή, την αυτοαναπαράσταση και την εικόνα του σώματος - κανένα από τα οποία δεν μπορεί να βρεθεί στην καρδιά.

Στον σωστό δρόμο

Ιστορικά, η λανθασμένη απόδοση της αγάπης στην καρδιά μπορεί να εντοπιστεί στους αρχαίους Αιγύπτιους της τρίτης χιλιετίας π.κ.χ.. Θεωρούσαν ότι η καρδιά είναι η έδρα της σκέψης, της μνήμης, της βούλησης και του συναισθήματος. Οι καρδιές, τα στομάχια και τα έντερα θεωρούνταν σημαντικά για τη μετά θάνατον ζωή, αλλά όχι ο εγκέφαλος. Πριν από την ταφή, οι αρχαίοι Αιγύπτιοι αδιαφορούσαν για τον εγκέφαλο, οπότε για χιλιετίες ενταφίαζαν τους φαραώ χωρίς εγκέφαλο για τη… μεταθανάτια ζωή τους.

Το πρόβλημα με τον εγκέφαλο είναι ότι, σε αντίθεση με την καρδιά, δεν φτερουγίζει όταν οι ερωτευμένοι φιλιούνται.

Ο επιστήμονας που πιστώνεται με την ανακάλυψη της σχέσης μεταξύ του νου και του εγκεφάλου ήταν ο Αλκμαίων (περίπου 520-450 π.κ.χ., πιθανώς μαθητής του Πυθαγόρα), ο οποίος έζησε στην ελληνόφωνη αποικία του Κρότωνα (Κροτόνε της σημερινής νότιας Ιταλίας). Πιστεύεται ότι ο Αλκμαίων οδηγήθηκε στο εκπληκτικό του συμπέρασμα παρατηρώντας ότι όλες οι αισθήσεις συνδέονται με τον εγκέφαλο μέσω δομών που μοιάζουν με κανάλια. Σήμερα τις αποκαλούμε νεύρα.

Η ιδέα του Αλκμαίωνα πιστεύεται ότι πέρασε στο νησί της Κω, όπου εργαζόταν ο Ιπποκράτης (460-370 π.κ.χ.), ο σημαντικότερος γιατρός της αρχαιότητας. Ο Ιπποκράτης εξέφρασε μια εκπληκτικά σύγχρονη άποψη:

Οι άνθρωποι οφείλουν να γνωρίζουν ότι από τον εγκέφαλο, και μόνο από τον εγκέφαλο, πηγάζουν οι απολαύσεις, οι χαρές, το γέλιο και τα αστεία μας, καθώς και οι λύπες, ο πόνος, οι θλίψεις και τα δάκρυα. Μέσω αυτού, ειδικότερα, σκεφτόμαστε, βλέπουμε, ακούμε και διακρίνουμε το άσχημο από το όμορφο, το κακό από το καλό, το ευχάριστο από το δυσάρεστο...

Η άποψη του Ιπποκράτη θα μπορούσε να διδάσκεται σήμερα σε οποιοδήποτε τμήμα νευροεπιστήμης.

Ένα βήμα προς τα πίσω

Στη συνέχεια, τα πράγματα πήραν την κατηφόρα για τον εγκέφαλο για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ο Πλάτων (429-347 π.κ.χ.) διατήρησε την πρωτοκαθεδρία του εγκεφάλου και του απέδωσε την έδρα της λογικής, αθάνατης ψυχής. Όμως, στην τριμερή διαίρεση της ψυχής που έκανε, μπέρδεψε τα πράγματα και απέδωσε στην καρδιά τη συναισθηματική ψυχή.

Το χειρότερο χτύπημα στον εγκέφαλο προήλθε από τον Αριστοτέλη (384-322 π.κ.χ.), ο οποίος ήταν μαθητής του Πλάτωνα, ο μεγαλύτερος κλασικός βιολόγος και πρώτος ανατόμος. Ο Αριστοτέλης παρατήρησε ότι ο άνθρωπος έχει τον μεγαλύτερο εγκέφαλο για το μέγεθος του σώματός του, αλλά παραδόξως απέδωσε στον εγκέφαλο την "πεζή" λειτουργία της κυριολεκτικής ψύξης του αίματος. Τοποθέτησε την έδρα της ψυχής στην καρδιά.

Οι απόψεις του Αριστοτέλη απορρίφθηκαν ως παράλογες από τον Γαληνό (130-201 μ.κ.χ.), ο οποίος ήταν θαυμαστής του Ιπποκράτη και υπηρέτησε ως γιατρός του Ρωμαίου αυτοκράτορα Μάρκου Αυρηλίου. Ο Γαληνός πρότεινε ότι το ψυχικό πνεύμα (νους) διέμενε στις κοιλίες του εγκεφάλου και, μέσω των νεύρων, λάμβανε αισθητηριακές πληροφορίες και έλεγχε τους μυς.

Ενώ ο Πλάτων διατηρούσε την πρωτοκαθεδρία του εγκεφάλου για τα συναισθήματα, ο μαθητής του Αριστοτέλης τοποθετούσε την έδρα της ψυχής στην καρδιά.

Η καρδιοκεντρική (Αριστοτέλης) και η εγκεφαλοκεντρική (Γαληνός) θεωρία της ψυχής/του νου/των συναισθημάτων μάχονταν μεταξύ τους μέχρι την αυγή της σύγχρονης επιστήμης.

Τεχνολογία και Αλήθεια

Η σύγχρονη επιστήμη όχι μόνο έχει απορρίψει την καρδιά ως έδρα της αγάπης, αλλά σημειώνει πρόοδο στον εντοπισμό συγκεκριμένων δομών του εγκεφάλου που εμπλέκονται στα ερωτικά, γνωστικά, συναισθηματικά και συμπεριφορικά στοιχεία της αγάπης.

Η πρώτη σημαντική εργασία για το θέμα αυτό δημοσιεύθηκε το 2000. Οι ερευνητές μελέτησαν την εγκεφαλική δραστηριότητα ανθρώπων που ήταν βαθιά ερωτευμένοι μέσω λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας, ενώ έβλεπαν φωτογραφίες των συντρόφων τους (σε σύγκριση με φίλους παρόμοιας ηλικίας και φύλου).

Ενεργοποιήθηκαν το caudate/putamen (περιοχή του εγκεφάλου που λαμβάνει ντοπαμίνη και εμπλέκεται με την ανταμοιβή), η μεσαία νησίδα (μια πολυαισθητηριακή περιοχή που εμπλέκεται στην κατανομή της προσοχής και στον έλεγχο του καρδιακού ρυθμού) και η πρόσθια περιφέρεια (περιοχή που εμπλέκεται στην αυτόνομη ρύθμιση, το συναίσθημα και την ψυχαναγκαστική συμπεριφορά). Η αμυγδαλή (περιοχή που εμπλέκεται στον φόβο) απενεργοποιήθηκε.

Οι ερευνητές έχουν έκτοτε επεκτείνει αυτές τις παρατηρήσεις δείχνοντας ότι η σεξουαλική επιθυμία και ο έρωτας στρατολογούν ορισμένες κοινές δομές του εγκεφάλου που προάγουν τις σωματικές αισθήσεις, την προσδοκία ανταμοιβής και την κοινωνική νόηση.

Η αντίληψη ότι η αγάπη δεν κατοικεί στην καρδιά αλλά στον εγκέφαλο είναι πλέον τόσο εδραιωμένη όσο και η θεωρία της ανθρωπογενούς υπερθέρμανσης του πλανήτη. Προφανώς, ήρθε η ώρα να εγκαταλειφθεί η λανθασμένη καρδιοκεντρική θεωρία της αγάπης και την ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου οι ερωτευμένοι να ανταλλάσσουν εικόνες του οργάνου που είναι πραγματικά υπεύθυνο για τα συναισθήματά τους, το σχήμα του οποίου είναι εξίσου όμορφο με αυτό της καρδιάς.

Νίτσε: Αγαπώ αυτόν του οποίου η ψυχή είναι βαθιά, ακόμα και στο πλήγωμα

Αγαπώ αυτούς που δεν ξέρουν να ζουν παρά μόνο σαν καταβάτες, επειδή είναι υπερβάτες. Αγαπώ τους μεγάλους καταφρονητές, επειδή είναι οι μεγάλοι λάτρες, και βέλη που λαχταρούν την άλλη ακτή. Αγαπώ εκείνους που δεν ψάχνουν πρώτα ένα λόγο πέρα από τ’ αστέρια για να κατεβούνε και να θυσιαστούνε, αλλά θυσιάζουν τον εαυτό τους στη γη, ώστε η γη του Υπεράνθρωπου στη συνέχεια να έρθει.

Αγαπώ αυτόν που ζει για να μαθαίνει και αναζητεί να μαθαίνει, ώστε ο Υπεράνθρωπος στη συνέχεια να ζήσει. Έτσι αναζητεί τη δική του κατάβαση. Αγαπώ αυτόν που μοχθεί και εφευρίσκει, ώστε να χτίσει το σπίτι για τον Υπεράνθρωπο, και να προετοιμάσει γι’ αυτόν γη, ζώα, και φυτά: γιατί έτσι αναζητεί τη δική του κατάβαση. Αγαπώ αυτόν που αγαπάει την αρετή του: γιατί η αρετή είναι η βούληση προς κατάβαση, και ένα βέλος λαχτάρας.

Αγαπώ αυτόν που δεν κρατάει μερίδιο πνεύματος για τον εαυτό του, αλλά θέλει να είναι πλήρως το πνεύμα της αρετής του: έτσι περπατάει σαν πνεύμα πάνω απ’ τη γέφυρα. Αγαπώ αυτόν που κάνει την αρετή του κλίση και πεπρωμένο του: έτσι, για χάρη της αρετής του, είναι διατεθειμένος να συνεχίσει να ζει, διαφορετικά να μη ζήσει άλλο. Αγαπώ αυτόν που δεν επιθυμεί πολλές αρετές. Μια αρετή είναι περισσότερο αρετή από δύο, επειδή είναι περισσότερο κόμβος για να πιαστεί το πεπρωμένο κάποιου.

Αγαπώ αυτόν που η ψυχή είναι πλουσιοπάροχη, που δε θέλει ευχαριστώ και δεν τα επιστρέφει: αφού πάντα παρέχει και δεν επιθυμεί να κρατήσει για τον εαυτό του. Αγαπώ αυτόν που ντρέπεται όταν τα ζάρια πέφτουν ευνοϊκά γι’ αυτόν, και που στη συνέχεια ρωτάει: «Είμαι ανέντιμος παίχτης;» -επειδή είναι διατεθειμένος να υποχωρήσει.

Αγαπώ αυτόν που σκορπάει λίγα χρυσά πριν από τα έργα, και πάντα κάνει περισσότερα απ’ ό,τι υποσχέθηκε: γιατί αναζητάει τη δική του κατάβαση. Αγαπώ αυτόν που δικαιολογεί τους μελλοντικούς και συγχωρεί τους παρελθόντες: γιατί είναι διατεθειμένος να υποχωρήσει στους τωρινούς. Αγαπώ αυτόν που δαμάζει τον Θεό του, επειδή αγαπάει τον Θεό του: γιατί πρέπει να υποχωρήσει δια της οργής του Θεού του.

Αγαπώ αυτόν του οποίου η ψυχή είναι βαθιά, ακόμα και στο πλήγωμα, και μπορεί να υποχωρήσει σε κάτι μικρό: έτσι περνάει εθελουσίως πάνω από τη γέφυρα. Αγαπώ αυτόν του οποίου η ψυχή είναι τόσο υπερπλήρης, που ξεχνάει τον εαυτό του, και όλα τα πράγματα είναι μέσα του: έτσι όλα τα πράγματα γίνονται η κάθοδός του.

Αγαπώ αυτόν που είναι ελεύθερο πνεύμα και ελεύθερη καρδιά: έτσι το κεφάλι του είναι μόνο τα σπλάχνα της καρδιάς του, η καρδιά του, όμως, προκαλεί την κατάβασή του. Αγαπώ όλους όσοι είναι σαν βαριές σταγόνες που πέφτουν μια-μια απ’ το μαύρο σύννεφο που χαμήλωσε πάνω απ’ τον άνθρωπο: προμηνύουν τον ερχομό της αστραπής, και υποχωρούν σαν προάγγελοι.

Φρίντριχ Βίλχελμ Νίτσε

WILLIAM SHAKESPEARE: Όλος ο κόσμος είναι μια σκηνή

Όλος ο κόσμος είναι μια σκηνή,
Και όλοι οι άνδρες και οι γυναίκες απλώς οι ηθοποιοί-
Έχουν τις εξόδους και τις εισόδους τους,
Και ένας άνθρωπος στην εποχή του παίζει πολλά μέρη,
Οι πράξεις του είναι επτά αιώνες. Στην αρχή, το βρέφος,

Κλαψουρίζοντας και κάνοντας εμετό στα χέρια της νοσοκόμας.
Μετά ο γκρινιάρης μαθητής, με την τσάντα του
Και με λαμπερό πρόσωπο το πρωί, έρχεται σαν σαλιγκάρι
Απρόθυμα στο σχολείο. Και μετά ο εραστής,
Αναστενάζοντας σαν το καμίνι, με μια θλιβερή μπαλάντα
Φτιαγμένη για τα φρύδια της ερωμένης του. Μετά ένας στρατιώτης,
Γεμάτος περίεργους όρκους και γενειοφόρος σαν τον συνέταιρο,
Έχοντας ζήλο για την τιμή, ξαφνικός και γρήγορος σε διαμάχη,
Αναζητώντας τη φήμη της φούσκας
Ακόμη και στο στόμα του κανονιού. Και μετά η δικαιοσύνη,
Σε δίκαιη στρογγυλή κοιλιά με καλή επένδυση καπόρι,
Με τα μάτια σοβαρά και γενειάδα επίσημης κοπής,
Γεμάτη από σοφά αποφθέγματα και σύγχρονες περιπτώσεις.
Και έτσι παίζει τον ρόλο του. Η έκτη ηλικιακή βάρδια
Στο κομψό και φουσκωτό παντελόνι,
Με γυαλιά στη μύτη και πουγκί στο πλάι-
Το νεανικό μανίκι του, καλά σωζόμενο, ένας κόσμος πάρα πολύ ευρύς
Για το συρρικνωμένο στέλεχός του και τη μεγάλη του ανδρική φωνή,
Στρέφοντας ξανά προς τα παιδικά πρίμα, φυσάει
Και σφυρίζει στον ήχο του. Τελευταία σκηνή όλων,
Αυτή τελειώνει αυτή την παράξενη γεμάτη γεγονότα ιστορία,
Είναι η δεύτερη παιδικότητα και η απλή λήθη,
Χωρίς δόντια, χωρίς τα μάτια, χωρίς γεύση, χωρίς τα πάντα.

William Shakespeare

ΠΑΘΟΣ ΠΑΝΤΟΥ

Συχνά συγχέουμε το πάθος με την αποφασιστικότητα, την σιγουριά και την αγάπη. Αλλά το πάθος είναι μια ισχυρή επιθυμία που μπορεί να μας οδηγήσει σε υπέροχα πράγματα. Είναι ένα συναίσθημα που μας οδηγεί σε πράξεις. Χωρίς δράση, το πάθος δεν οδηγεί πουθενά. Το πάθος τροφοδοτεί τις πράξεις μας. Όμως τι ακριβώς είναι το πάθος;

Μια επιθυμία που τροφοδοτείται από το πάθος οδηγεί σε σπουδαία πράγματα. Μπορεί για παράδειγμα σε κάποιον να αρέσει το σκέιτμπορντ, αλλά να μην έχει την αποφασιστικότητα να αντέξει τους τραυματισμούς που μπορεί να προκύψουν. Για αυτό και δεν μπορεί να καταφέρει να είναι τόσο καλός. Δεν έχει πάθος για αυτό που κάνει.

Το πάθος μας βοηθά να ξεπερνάμε τις δυσκολίες. Δεν μας ενδιαφέρουν τα εμπόδια γιατί έχουμε τη θέληση να τα ξεπεράσουμε. Όλοι έχουμε την ικανότητα να δημιουργήσουμε τη ζωή που επιθυμούμε. Το μυστικό για να ζήσουμε τη ζωή των ονείρων μας είναι να ανακαλύψουμε το πάθος μας.

Η ανακάλυψη του πάθους για τον κάθε άνθρωπο είναι ένα μοναδικό ταξίδι. Δεν χρειάζεται να απογοητεύεστε αν ακόμη δεν το έχετε ανακαλύψει, με προσπάθεια και υπομονή θα τα καταφέρετε. Όταν βρείτε το πάθος σας μην σταματάτε και σίγουρα θα επιτύχετε.

Από την άλλη πλευρά αν έχετε ανακαλύψει το πάθος σας και δεν κάνετε τίποτα για αυτό, τότε σίγουρα η επιτυχία δεν θα έρθει από μόνη της. Όποιο πάθος και να έχουμε αν δεν κάνουμε κάτι για αυτό, τότε είναι άχρηστο.

Ίσως να έχουμε μια καλή δουλειά με την οποία πληρώνουμε τους λογαριασμούς μας αλλά δεν μας επιτρέπει να ακολουθήσουμε το πάθος μας. Φοβόμαστε τι θα συμβεί αν τα πράγματα αλλάξουν. Η αλλαγή μπορεί να μοιάζει τρομακτική αλλά δεν είναι και αυτό θα το ανακαλύψουμε μόνο όταν δούμε πόσο όμορφα πράγματα υπάρχουν έξω από τη ζώνη άνεσής μας.

Μόνοι μας γράφουμε την ιστορία της ζωής μας. Μην συμβιβάζεστε με τα ελάχιστα επειδή αυτό λειτουργεί αυτή τη στιγμή. Ποτέ δεν θα μάθετε τι μπορείτε να καταφέρετε αν δεν φτάσετε στα όριά σας.

Ακόμη και αν παλεύουμε για το πάθος μας, μπορεί να συναντήσουμε εμπόδια και να αποτύχουμε. Όμως αυτό δεν χρειάζεται να μας παίρνει από κάτω. Αυτό συμβαίνει όταν θέλουμε να υλοποιήσουμε τους στόχους μας. Θα αφήσετε τις αποτυχίες να σαμποτάρουν την επιτυχία σας;

Αν δεν μπορείς να βρεις τον σκοπό σου, βρες το πάθος σου. Το πάθος θα σε οδηγήσει σε μια ζωή με σκοπό!

Οι περισσότεροι από εμάς ζούμε μια ζωή χωρίς σκοπό ή νόημα. Γι’ αυτό, έχουμε την τάση να αποπροσανατολιζόμαστε και να χάνουμε το δρόμο μας κάπου στη μέση. Οι πιο ευτυχισμένοι άνθρωποι έχουν ανακαλύψει το πάθος τους.

Η πλειοψηφία των επιτυχημένων ανθρώπων στον κόσμο έχει βρει το ταλέντο του, το πάθος του. Όλοι μας μπορούμε να διαπρέψουμε στη ζωή μας, αρκεί να βρούμε το πάθος μας.

Η ζωή δεν σημαίνει ότι πρέπει να πηγαίνουμε βιαστικά από το ένα πράγμα στο άλλο. Στην πραγματικότητα, αν θέλουμε να βρούμε το πάθος μας, τότε είναι η στιγμή να επιβραδύνουμε και να δούμε καλύτερα ποιοι πραγματικά είμαστε.

Σίγουρα θα βρούμε απαντήσεις σε όλες στις ερωτήσεις που μας βασανίζουν αν ρίξουμε τους ρυθμούς μας και δούμε τι πραγματικά θέλουμε από τον εαυτό μας. Η ψυχοθεραπεία είναι ένας μοναδικός τρόπος για να ανακαλύψουμε το βαθύτερο νόημα της ζωής.

Είναι σημαντικό να κάνουμε αλλαγές την κατάλληλη στιγμή

Πολλοί άνθρωποι δεν συνειδητοποιούν ότι η ζωή είναι στα χέρια τους. Πολλές φορές κατηγορούμε τους άλλους για τις αποτυχίες μας, αλλά όταν συνειδητοποιούμε ότι έχουμε την ικανότητα να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι και να εξελιχθούμε τότε γινόμαστε πιο ικανοί. Είναι σημαντικό να κάνουμε αλλαγές την κατάλληλη στιγμή. Έχουμε τη δυνατότητα να αλλάξουμε τη ζωή μας.

Όλοι μας έχουμε ταλέντα, δυνάμεις και δεξιότητες. Ο κάθε άνθρωπος είναι ξεχωριστός και μοναδικός. Προσπαθήστε να ανακαλύψετε σε τι είστε καλοί. Πρέπει να είναι κάτι που σας βγαίνει φυσικά. Δουλέψτε τα φυσικά σας ταλέντα και έτσι θα μπορέσετε να διαπρέψετε. Και το σημαντικότερο, θα νιώθετε χαρά επειδή κάνετε αυτό που αγαπάτε.

Μπορούμε και θέλουμε

Αυτή είναι μια δήλωση που είναι ανάγκη να επαναλαμβάνουμε στον εαυτό μας κάθε μέρα. Καλλιεργώντας την αυτοπεποίθησή μας και την πίστη στον εαυτό μας, φυτεύουμε έμμεσα μια θετική ιδέα στο μυαλό μας. Ο μόνος τρόπος για να διατηρήσουμε το πάθος μας και να μείνουμε συγκεντρωμένοι στον στόχο μας είναι να πιστεύουμε στον εαυτό μας και ότι μπορούμε να καταπολεμήσουμε όλους τους φόβους μας.

Αναγνωρίζουμε τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα

Όταν μπορούμε να αναγνωρίσουμε τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα τότε μόνο μπορούμε να κάνουμε τις απαραίτητες αλλαγές. Ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο είναι μια κατάσταση ή ένα συναίσθημα που μας σαμποτάρει. Αυτό είναι μια ένδειξη να τα αναγνωρίσουμε και να τα ξεπεράσουμε.

Εκδηλώνουμε τα συναισθήματά μας

Ο καλύτερος τρόπος για να ξεκαθαρίσουμε ποιο είναι το πάθος μας είναι να ξεκαθαρίσουμε όσα υπάρχουν στο μυαλό μας. Αυτό μπορεί να γίνει εκδηλώνοντας τα συναισθήματά μας. Μερικοί άνθρωποι γράφουν τις σκέψεις τους, ενώ άλλοι προτιμούν να μιλούν για όσα αισθάνονται. Σε κάθε περίπτωση, είναι καλό να εκφράζουμε τα συναισθήματα και τις ιδέες μας.

Αφήνουμε στην άκρη τις αναστολές μας

Τι φοβάστε; Την αποτυχία, την εγκατάλειψη από τους φίλους ή την οικογένεια ή το θάνατο; Όταν γνωρίζουμε τους μεγαλύτερους φόβους μας, τότε μπορούμε να ανακτήσουμε τον έλεγχο και να αντιμετωπίσουμε τους φόβους μας.

Δεν χρειάζεται να ανησυχούμε πάντα για τα αποτελέσματα. Στόχος είναι να απολαμβάνουμε την κάθε στιγμή. Όταν δίνουμε έμφαση στις αποτυχίες του παρελθόντος, δεν έχουμε το θάρρος να κυνηγήσουμε τα όνειρά μας. Να θυμάστε, να κοιτάτε μπροστά και όχι πίσω.

Παραμένουμε αυθεντικοί

Πολλοί άνθρωποι θέλουν να γίνουν κάτι άλλο από αυτό που είναι. Όμως αυτό έχει αποτέλεσμα; Φυσικά και όχι. Μόνο η ειλικρίνεια θα μας οδηγήσει στο πάθος μας. Δεν χρειάζεται να ακολουθούμε την επιτυχία κάποιου άλλου, αρκεί να βρούμε σε τι είμαστε εμείς καλοί.

Παίρνουμε ρίσκα

Ζούμε μόνο μια φορά. Πολλοί από εμάς δεν εξερευνούν τις δυνατότητές τους επειδή φοβούνται. Για παράδειγμα, μπορεί κάποιος να θέλει να κάνει extreme sports, όμως ο φόβος μπορεί να τον σταματά. Φτάνει έτσι σε μια ηλικία που δεν μπορεί να κάνει το πάθος του πραγματικότητα και μετανιώνει που δεν πήρε το ρίσκο νωρίτερα.

Όταν εξερευνούμε όσα μας αρέσουν, πέφτουμε πάνω σε μια ιδέα ή ευκαιρία που φαίνεται εξαιρετικά ελκυστική. Μπορεί να είναι η δουλειά των ονείρων μας, ή μια ευκαιρία να εξερευνήσουμε ένα χόμπι μας. Όταν αυτό συμβαίνει, δεν χρειάζεται να το αναλύουμε υπερβολικά αλλά να το τολμάμε.

Ο χρόνος είναι ο μεγαλύτερος εχθρός μας. Εμποδίζει την εξέλιξη και την παραγωγικότητά μας. Η αναβλητικότητα θα μας κάνει τελικά να μετανιώσουμε που δεν αρπάξαμε την ευκαιρία στην ώρα της.

Αναγνωρίζουμε τις αδυναμίες μας

Τα όνειρά μας δεν εκπληρώνονται πάντα. Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να θέλει να γίνει διάσημος τραγουδιστής όμως η φωνή του να μην είναι αρκετά καλή. Όταν αναγνωρίζουμε τις αδυναμίες μας, τότε μπορούμε να κυνηγήσουμε ελεύθερα τα όνειρά μας. Μπορεί τελικά, το συγκεκριμένο άτομο να μην γίνει διάσημος τραγουδιστής αλλά ένας ταλαντούχος μουσικός.

Ανακαλύπτουμε τα κίνητρά μας

Για πολλούς ανθρώπους, δυστυχώς, τα χρήματα είναι κύριος παράγοντας στη ζωή τους. Έτσι καταλήγουν να έχουν μια ρουτίνα που σιχαίνονται. Είναι απολύτως κατανοητό ότι τα χρήματα βοηθούν να έχουμε μια καλή ζωή. Ωστόσο, το πάθος και τα χρήματα δεν συμπληρώνουν το ένα το άλλο.

Όταν το πάθος μας παρακινεί, δεν ανησυχούμε για τα χρήματα. Μπορεί να δουλεύουμε με λίγα χρήματα για αυτό που αγαπάμε. Αν έχουμε πάθος για αυτό που κάνουμε, τότε τα χρήματα θα έρθουν αυτόματα στο δρόμο μας.

Η καρδιά σας θα σας δείξει το σωστό μονοπάτι.

NASA: Το Curiosity καταγράφει σύννεφα πάγου διοξειδίου του άνθρακα στον ουρανό του Άρη

Το απίστευτο βίντεο του ουρανού του Άρη που δείχνει σύννεφα καταγράφηκε από το ρόβερ Curiosity της NASA. Ωστόσο τα σύννεφα του «κόκκινου» πλανήτη αντί να είναι από νερό όπως στη Γη, αποτελούνται από πάγο διοξειδίου του άνθρακα λόγω του ύψους στο οποίο βρίσκονται.

Τα σύννεφα του Άρη διακρίνονται αμυδρά στην ατμόσφαιρα, επομένως απαιτούνται ειδικές τεχνικές απεικόνισης για να φανούν και να καταγραφούν σε βίντεο όπως αυτό των οκτώ δευτερολέπτων, που τραβήχτηκε από το Curiosity την 3.325η Αρειανή ημέρα, ή sol, της αποστολής του rover.

Σε ένα απόσπασμα, σκιές από τα σύννεφα φαίνονται να... κινούνται στο έδαφος, ενώ το άλλο καταγράφει τα σύννεφα στον ουρανό ακριβώς πάνω από το Curiosity.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς των επιστημόνων τα σύννεφα βρίσκονται σχεδόν 80 χιλιόμετρα από την επιφάνεια του πλανήτη, ενώ λόγω της πολύ χαμηλής θερμοκρασίας σε αυτό το ύψος, η η NASA εκτιμάει ότι είναι φτιαγμένα από πάγο διοξειδίου του άνθρακα σε αντίθεση με τα σύννεφα πάγου νερού, τα οποία συνήθως βρίσκονται σε χαμηλότερο υψόμετρο.

Η αποστολή Curiosity διευθύνεται από το Εργαστήριο Jet Propulsion της NASA, το οποίο διαχειρίζεται η Caltech στην Πασαντένα της Καλιφόρνια. Το Curiosity προσγειώθηκε στον Άρη στις 6 Αυγούστου 2012 και έκτοτε περιφέρεται γύρω από τον κρατήρα Gale συλλέγοντας και αναλύοντας δείγματα πετρωμάτων κάνοντας αναλύσεις επιτόπου με το φορητό χημικό εργαστήριο του.

Επίκτητος: Το μυστικό της ελευθερίας

Ο ανεμπόδιστος άνθρωπος, αυτός που όλα του ’ρχονται όπως θέλει, είναι ελεύθερος. Evω αυτός που είναι δυνατό να του φέρουν προσκόμματα, να τον εξαναγκάσουν ή να τον εμποδίσουν ή να τον μπλέξουν παρά τη θέλησή του σε μια κατάστα­ση, είναι δούλος.

Όμως, σε ποιον είναι αδύνατο να φέρει κανείς προσκόμματα; Σ’ αυτόν που δεν επιθυμεί τίποτα από τα ξένα.

Και ποια είναι τα ξένα; Αυτά που δεν είναι στο χέρι μας ούτε να τα έχουμε ούτε να μην τα έχουμε ούτε να τα έχουμε υπό μιαν ο­ρισμένη ποιότητα ή υπό ορισμένες συνθήκες.

Επομένως, το σώ­μα μας είναι κάτι ξένο, τα μέρη του δεν μας ανήκουν, η περιου­σία μας είναι ξένη. Αν λοιπόν πάσχεις για κάτι απ’ αυτά σαν να 'τανε δικό σου, θα τιμωρηθείς όπως αξίζει να τιμωρείται κάποιος που επιθυμεί ξένα πράγματα. Ο δρόμος που οδηγεί στην ελευθε­ρία, η μόνη απαλλαγή από τη δουλεία, είναι το να μπορέσεις κά­ποτε να πεις με όλη σου την ψυχή,

οδήγησε με, Δία, και συ Πεπρωμένο,
εκεί όπου από παλιά μ’ έχετε ορίσει.
Θ’ ακολουθήσω δίχως δισταγμό.

ΓΙΑ ΝΑ ΕΞΑΣΦΑΛΙΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΛΕΓΧΟΥΜΕ τις εν­τυπώσεις του νου’ τις «φαντασίες» μας. Τις εντυπώσεις που μας δίνουν οι αισθήσεις μας, τις ιδέες μας, τις απόψεις ότι κάτι είναι ευχάριστο ή ο­δυνηρό ή επιθυμητό κ.ο.κ. Η επιτυχία στη ζωή εξαρτάται από τον έλεγ­χο αυτών των φαντασιοκοπιών, έτσι ώστε να μη μας ελκύουν ανύπαρ­κτοι θεοί ούτε να μας ταλαιπωρούν ανύπαρκτα δεινά. Ο Επίκτητος λέει:

«Αν με ρωτήσεις ποιο αγαθό διαθέτει ο άνθρωπος, δεν θα ’χω να απα­ντήσω άλλο από το ότι διαθέτει κάποια ικανότητα να επιλέγει.».

Αλλά, θα μπορούσε κανείς να ρωτήσει, αν μόνον η ψυχή μετράει, γιατί ασχολούνται οι άνθρωποι με τα υλικά πράγματα; Γιατί να μην περιφρονούν την πολιτική, την εργασία, την κοινωνική ζωή; Γιατί να μην αφοσιώνονται στον εσωτερικό τους κόσμο, αφήνοντας το φθαρτό κόσμο να τραβήξει το δρόμο του;

Σ’ αυτό ο Επίκτητος δίνει μια πειστική απάντη­ση, που δείχνει γιατί οι στωικοί, παρά το γεγονός ότι αποκήρυσσαν τα εγκόσμια, έπαιζαν σημαντικό ρόλο στην κοινωνία.

Ο ύμνος του Λουκρήτιου στον Επίκουρο

«Χάμω σερνόταν η ανθρώπινη ζωή, να την κλαις βλέποντας τη μπρος στα μάτια, πλακωμένη κάτω από το βάρος μιας θρησκείας, που προβάλλοντας το κεφάλι από τις χώρες τ’ ουρανού απειλούσε τους θνητούς με την τρομερή της όψη. Οπότε πρώτος ένας Έλληνας, ένας άνθρωπος, τόλμησε να σηκώσει τα θνητά του μάτια κατεπάνω της και πρώτος να ορθωθεί εμπρός της.

Αυτόν δεν τον κράτησαν θεών παραμύθια ούτε κεραυνοί ούτε ουρανός με τ’ απειλητικό μουρμουρητό του. Περίσσια του κέντρισαν της ψυχής το αψύ θάρρος και του άναψαν πιο πολύ τον πόθο να ξετινάζει πρώτος τις σφιχτές κλειδωνιές τής φύσης.

Η ζωντανή ορμή του νου θριάμβευσε. Διάβηκε πέρα τούς φλογισμένους φράχτες του κόσμου και τ’ αμέτρητ’ όλο το περπάτησε με το νου και τη σκέψη. Κείθε μας γύρισε νικητής, για να μας διδάξει τι μπορεί να γεννιέται και τι δεν μπορεί, τούς νόμους πού ορίζουν την κάθε ενέργεια σύμφωνα μ’ ατράνταχτους φραγμούς. Έτσι δαμασμένη ή θρησκεία πατιέται με τη σειρά της κάτω από τα πόδια κι εμάς η νίκη μας υψώνει στον ουρανό» (De rerum natura I, 62 – 79).

Αξεδίψαστος από αγάπη και θαυμασμό ξαναπιάνει το εγκώμιο στο 5ο βιβλίο:

«Ποιος μπορούσε από πλούσιο στήθος να στήσει τραγούδι άξιο για του έργου του το μεγαλείο και όσων εκείνος έφερε στο φως; Κάποιος είναι τόσο δυνατός σε λόγο για να παινέσει τις αξιοσύνες εκείνου πού σκαλίζοντας με το νου ξεσκέπασε και μας χάρισε τόσα αγαθά ·

Κανένας, στοχάζομαι, γεννημένος από θνητό κορμί. Γιατί, αν πρέπει να το πει κανείς, όπως απαιτεί το μεγαλείο του έργου του, πού γνωρίσαμε τώρα, ήταν θεός εκείνος, μάλιστα θεός, πού πρώτος βρήκε το νόημα τής ζωής, δ τι σήμερα λέμε σοφία, εκείνος, πού αρπάζοντας με την επιστήμη του τη ζωή από τόσο τρομερές ανεμοζάλες κι από τόσο βαθιά σκοτάδια την απίθωσε σε τέτοια γαλήνη και τόσο λαμπρό φως» (De rerum natura V, 1 -11).

Πάρε τα παλιά ευρήματα, τονίζει συνεχίζοντας, πού μας χάρισαν, όπως λεν, οι θεοί. Η Δήμητρα, λένε, μας δίδαξε το σιτάρι, ο Βάκχος το κρασί. Χωρίς αυτά μπορούσε να υπάρχει ζωή κι είναι, καθώς ακούμε, λαοί πού ζούνε χωρίς να τα ξέρουν. Μα ζωή ευτυχισμένη είναι αδύνατη χωρίς ξεκάθαρη καρδιά.

Γι' αυτό πιο δικαιολογημένα μας φαίνεται θεός εκείνος πού ή διδασκαλία του, ζωντανή κι απλωμένη στα μεγάλα έθνη, γαληνεύει τις καρδιές με τις γλυκές παρηγοριές τής ζωής. Ο Ηρακλής με τούς άθλους του αξίζει περισσότερη τιμή  Θα 'φευγες ακόμα μακρύτερα από την αλήθεια. Τι κακό θα μας έκανε σήμερα τ’ ορθάνοιχτο του Νεμεϊκού λιονταριού φαράγγι κι οι ορθωμένες τρίχες του ‘Αρκαδικού Αγριόχοιρου; Κι ύστερα από αλατισμένη περιγραφή των άθλων του ήρωα προσθέτει: ’Ακόμα και σήμερα είναι μέρη, βουνά κι ερημιές, γεμάτα απ’ τα πιο άγρια θηρία. Μα ή καρδιά, αν δεν καθαριστεί, τι μάχες, τι κίνδυνους αντικρίζουμε κάθε ώρα, πώς θα τρώνε τον άνθρωπο τα πάθη;

Λουκιανός: Επίκουρος – Η ευδαιμονία δεν βρίσκεται μέσα στον πόνο

Τον λόγο έχει ο Επίκουρος, συνήγορος της Ηδονής.

Επίκουρος:
Δεν θα σας ειπώ πολλά, ω άνδρες δικασταί, γιατί και δεν μου χρειάζονται πολλά. Αν ήταν αλήθεια ότι η Ηδονή, με ξόρκια και με φάρμακα, κατάφερε τον Διονύσιο, που τον λέει η Στοά δικό της εραστή, να την αφήσει και να γίνει δικός της, θα πει πως θα ήταν μάγισσα, και θα την είχαν δικάσει τα δικαστήρια για φαρμακεία και για μαγγανείες.

Αν όμως ένας ελεύθερος άνθρωπος, που ζει σε μια ελεύθερη πόλη και ξέρει τί επιτρέπουν και τί απαγορεύουν οι νόμοι της, σιχαθεί την αηδία αυτής εδώ και θεωρήσει ως ανοησίες αυτά που λέει, ότι δηλαδή η ευδαιμονία βρίσκεται μέσα στον πόνο, κι αποφασίσει ν᾽ απομακρυνθεί πια από τα μπερδεμένα κι όμοια με λαβύρινθους λόγια της και τρέξει με λαχτάρα προς την ηδονή, σα να ᾽σπασε τα δεσμά και τα δίχτυα των λόγων, με την πολύ σωστή πεποίθηση ότι ο πόνος είναι πικρός κι η ηδονή γλυκιά — τι θα ᾽πρεπε, σας παρακαλώ, να κάμουμε;

Να τον διώξουμε τον άνθρωπον αυτό, που μοιάζει με ναυαγό που πλησιάζει σε λιμάνι και λαχταρά για τη γαλήνη, να τον ρίξουμε πάλι στον πόνο και στις αγωνίες, ενώ έρχεται στην Ηδονή και πέφτει στα πόδια ωσάν μπροστά στον βωμό της Συμπόνιας;

Να τον αφήσουμε ν᾽ ανεβαίνει ιδροκοπώντας τον ανήφορο για να ιδεί την Αρετή, και να βασανιστεί σ᾽ όλη του τη ζωή, για να γνωρίσει την ευτυχία, όταν θά ᾽ρθει πια ο θάνατος;

Άλλωστε, ποιός μπορεί να είναι δικαιότερος κριτής απ᾽ αυτόν τον ίδιο, που ενώ ήξερε τις συνήθειες της Στοάς καλύτερα από κάθε άλλον κι ενώ, ως τώρα, ενόμιζε ότι καλό είναι μόνον η Αρετή, άλλαξε ύστερα μόνος του γνώμη, και βλέποντας ότι ο πόνος είναι σκληρός, διάλεξε ύστερ᾽ από τη δοκιμή, το καλύτερ᾽ από τα δυο;

Γιατί μου φαίνεται πως έβλεπε και τους άλλους που έλεγαν ένα σωρό εγκώμια για τους πόνους και την καρτερικότητα, να περιποιούνται στα κρυφά την Ηδονή, στα λόγια να είναι γεμάτοι θάρρος, αλλά στο σπίτι τους να ζουν σύμφωνα με τους νόμους της Ηδονής και να ντρέπονται μη φανούν πως προδίδουν τις αρχές τους, να ᾽χουν πάθει την τιμωρία του Ταντάλου, κι όπου καταλάβουν πως μπορούν να παρανομήσουν, χωρίς να τους μυριστεί κανένας, εκεί να πέφτουν με τα μούτρα στις απολαύσεις.

Αν τους έδινε κανείς το δαχτυλίδι του Γύγη ή την περικεφαλαία του Πλούτωνος, να τη φορούν και να γίνονται αόρατοι, είμαι βέβαιος ότι θ᾽ άφηναν γεια στους πόνους και θα ᾽τρεχαν στην Ηδονή, απαράλλαχτα όπως έκαμε κι αυτός ο Διονύσιος.

Ως την ημέρα που αρρώστησε, θαρρούσε ο κακόμοιρος ότι θα ᾽βρισκε κάποια ωφέλεια απ᾽ όσα του ᾽λεγαν για την καρτερία και τη στωικότητα. Όταν όμως αρρώστησε και πόνεσε, κι αισθάνθηκε ότι ο πόνος είναι περισσότερο πραγματικός από τα λόγια, κι είδε ότι το σώμα του το ίδιο φιλοσοφούσε αντίθετα από τη Στοά, πίστεψε ο άνθρωπος περισσότερο το σώμα του παρά αυτούς τους κυρίους, και κατάλαβε ότι είναι άνθρωπος, κι έχει ανθρώπινο κορμί, κι ότι δεν πρέπει να το μεταχειρίζεται σαν άγαλμα.

Κι όποιος λέει πως έχει αντίθετη γνώμη και κατηγορεί την ηδονή, να ξέρετε ότι «με λόγια χορταίνει, τον νου του όμως τον έχει πάντα εκεί». Αυτά είχα να πω. Δεν έχετε παρά να ψηφίσετε.

ΣΤΟΑ
Όχι, σας παρακαλώ να μου επιτρέψετε να κάμω μερικές ερωτήσεις.

Επίκουρος:
Κάμε και θα σου απαντήσω.

ΣΤΟΑ
Νομίζεις ότι ο πόνος είναι κάτι κακό;

Επίκουρος:
Ναι.

ΣΤΟΑ
Κι η ηδονή κάτι καλό;

Επίκουρος:
Μάλιστα.

ΣΤΟΑ
Ξέρεις τί είναι «διάφορον» και τί «αδιάφορον», τί είναι «προηγμένον» και τί «αποπροηγμένον»;

Επίκουρος:
Ξέρω.

ΕΡΜΗΣ
Στάσου, Στοά. Οι δικασταί λεν ότι δεν καταλαβαίνουν γρι απ᾽ αυτά τα διφορούμενα ερωτήματα. Καθίστε λοιπόν κάτω, γιατί τώρα θα ψηφίσουν.

ΣΤΟΑ
Θα νικούσα, αν έκανα μια ερώτηση με το τρίτο από τ᾽ αναπόδεικτα σχήματα.

ΔΙΚΗ
Ποιός νίκησε;

ΕΡΜΗΣ
Η Ηδονή με παμψηφία.

ΣΤΟΑ
Κάνω έφεση στον Δία.

ΔΙΚΗ
Όπως θέλεις. Φώναξε άλλους.

Λουκιανού, Δις κατηγορούμενος (Bis accussatus)
Σάτιρα ή επιδεικτικός λόγος σε μορφή διαλόγου

Η Αρχαία Ελληνική Τέχνη και η Ακτινοβολία της

5.3. Αγγειογραφίες των χρόνων του Παρθενώνα

Η ζωγραφική στα χρόνια 450-430 π.Χ., δηλαδή την εποχή που κατασκευαζόταν ο Παρθενώνας, ακολούθησε παράλληλη πορεία με τη γλυπτική, όπως δείχνουν ορισμένες εξαιρετικής ποιότητας αττικές αγγειογραφίες του λεγόμενου «ωραίου ρυθμού», οι οποίες φαίνεται ότι απηχούν δημιουργίες της μεγάλης ζωγραφικής, όπως συνέβαινε και στην προηγούμενη περίοδο. Δεν είναι τυχαίο ότι τρεις Αθηναίοι αγγειογράφοι των μέσω του 5ου αιώνα π.Χ. υπογράφουν με το ψευδώνυμο Πολύγνωτος, που το δανείζονται χωρίς αμφιβολία από τον περίφημο Θάσιο ζωγράφο για τον οποίο μιλήσαμε στην αρχή του κεφαλαίου.

5.3.1. Ο αμφορέας του Αχιλλέα

Στην μπροστινή όψη ενός αμφορέα των χρόνων γύρω στο 450 π.Χ. που προέρχεται από Vulci της Ετρουρίας και βρίσκεται σήμερα στο Μουσείο του Βατικανού, δεσπόζει η μορφή του Αχιλλέα (ταυτίζεται με επιγραφή) με πολεμική εξάρτυση, που πατάει επάνω σε μια ζώνη διακοσμημένη με μαίανδρο. Το σώμα του νεαρού αγένειου άνδρα εικονίζεται κατενώπιον, ενώ το κεφάλι του είναι στραμμένο προς τα αριστερά. Η ενδυμασία αποτελείται από έναν κοντό χιτώνα, που οι πυκνές πτυχές του καλύπτουν το επάνω μέρος των μηρών, και έναν πλούσια διακοσμημένο θώρακα. Στον δεξιό ώμο και στο στήθος διακρίνεται ο ιμάντας που συγκρατεί το ξίφος, ενώ το αριστερό χέρι, γύρω από το οποίο τυλίγεται ένα μικρό ιμάτιο, κρατάει ένα μακρύ δόρυ με την αιχμή προς τα επάνω. Αξίζει να προσέξουμε την απουσία κράνους και κνημίδων καθώς και τα γυμνά πόδια του Αχιλλέα. 

Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι δεν έχουμε μπροστά μας έναν κοινό πολεμιστή, αλλά έναν ήρωα. Στην άλλη όψη του αγγείου εικονίζεται μια ντυμένη όρθια γυναίκα που κρατάει οινοχόη και φιάλη, προφανώς για να κάνει σπονδή πριν ο Αχιλλέας ξεκινήσει για τη μάχη· ίσως είναι η Βρισηίδα. Εντυπωσιακή είναι η μνημειακότητα της μορφής του Αχιλλέα, που θυμίζει άγαλμα. Το στήσιμο, με το βάρος του σώματος να πέφτει στο αριστερό σκέλος και με το δεξιό πόδι να ακουμπάει στο έδαφος μόνο με τα δάχτυλα, φέρνει στον νου τον Δορυφόρο του Πολυκλείτου. Ο αγγειογράφος, που είναι ένας από τους πιο άξιους της γενιάς του, οφείλει το όνομα με το οποίο είναι γνωστός σε αυτή την παράσταση· λέγεται «ζωγράφος του Αχιλλέα».

Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι: ΙI. ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΩΚΡΑΤΙΚΟΥΣ ΣΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

14. Είδος μεικτό, αλλά νόμιμο; Αρχαία φιλοσοφία και χριστιανική σοφία στον Ωριγένη

14.1. Ένας αιγύπτιος χριστιανός: ο Ωριγένης

Αλεξάνδρεια, 203 μ.Χ., στα χρόνια που γεννήθηκε ο φιλόσοφος Πλωτίνος. Ίσως 27 Ιουνίου. Ένα δεκαεφτά χρονών αθώο παιδί παραλίγο θα πέθαινε από μια ασυνήθιστη αιτία: θέλησε να ακολουθήσει τον πατέρα του στο μαρτύριό του. Ο παρορμητικός έφηβος γλίτωσε τον θάνατο χάρη στην παρέμβαση της μητέρας του· αλλά αυτή δεν ήταν η μόνη επικίνδυνη ενέργεια για τη σωματική του ακεραιότητα - που φαίνεται να μην τη λογάριαζε ιδιαίτερα.

Ο Ωριγένης («γέννημα του [αιγύπτιου θεού] Ώρου») κατά το όνομα, «Αδαμάντιος» κατά το παρωνύμιο, είχε γεννηθεί το 185 μ.Χ. Η οικογένειά του, αστική και ευκατάστατη, ήταν ελληνικής παιδείας και άγνωστης καταγωγής (αιγυπτιακής, ελληνικής ή μεικτής) - ο νεοπλατωνικός Πορφύριος τον θέλει «Έλληνα που εξώκειλε στον χριστιανισμό». Ο πατέρας του Λεωνίδης, μάλλον γραμματοδιδάσκαλος προσήλυτος στον χριστιανισμό, καταδικάστηκε σε θάνατο κατά τον διωγμό που ακολούθησε την επίσκεψη του Σεπτίμιου Σεβήρου στην Αλεξάνδρεια. Είχε ήδη φροντίσει για τη μόρφωση του γιου του, τη μελέτη των χριστιανικών γραφών και την εγκύκλιο παιδεία του. Μεγαλωμένος στο περιβάλλον της πόλης, ο Ωριγένης στερήθηκε μέσα σε μια στιγμή τα πάντα: ο πατέρας νεκρός, η περιουσία τους δημευμένη και αυτός να είναι ο πρωτότοκος που πρέπει να μεγαλώσει τα έξι μικρότερα αδέλφια του.

Η απώλεια του αγαπημένου πατέρα πριν έρθει η ώρα της ενηλικίωσης, όταν ο γιος αποδεσμεύεται από την «οφειλόμενη» υποταγή του στον πατέρα, ήταν σημαδιακή για τον Ωριγένη, που αργότερα τον κατηγόρησαν ότι στη θεολογία του υπέταξε τον θεϊκό Υιό στον Πατέρα. Οι τραυματικές εμπειρίες του απωθήθηκαν από την περιφρόνηση του σωματικού θανάτου και από την πίστη του ότι η Εκκλησία θα νικήσει τελικά. Αυτή η πίστη θα τον οδηγήσει σε μια αισιόδοξη αντίληψη για την ιστορία και τα έσχατά της.

Ασκητικός από πρόθεση και όχι από καταναγκασμό, ο νεαρός Ωριγένης συνέχισε τις σπουδές του. Δεν φαίνεται να γνώρισε την ορμή του βίου των Αλεξανδρινών. Έκανε παρέα με εθνικούς διανοούμενους και χριστιανούς της Αλεξάνδρειας, που δεν έπιναν από δυνατά κρασιά όπως άλλες νεανικές παρέες της πόλης, αλλά δοκίμαζαν να χύσουν το νέο κρασί (τον χριστιανισμό) σε παλιά δοχεία (της φιλοσοφίας). Μέσα σε μια ζωντανή ατμόσφαιρα συζητούσαν θεωρητικά ζητήματα για τα οποία δεν υπήρχε ακόμη «επίσημη» διδασκαλία της εκκλησίας, μια και τα περισσότερα βρίσκονταν ακόμη υπό διαμόρφωση. Ειδικά στην Αλεξάνδρεια ο χριστιανισμός ήταν πλουραλιστικός - δεν υπήρχαν «δόγματα», οριοθετήσεις της εμπειρίας: όλοι διάβαζαν την Παλαιά Διαθήκη, τα Ευαγγέλια, τις επιστολές του Παύλου, ερμήνευαν τα βιβλία και τα ζούσαν.

Οι συζητήσεις και οι συγκρούσεις για θέματα θεολογικά και φιλοσοφικά δεν έλειψαν ποτέ από τον Ωριγένη. Είχε όμως (ή ένιωθε πως είχε) πολλές ευθύνες και δεν είχε την πολυτέλεια να συνέχιζε, σαν τον Πλωτίνο, τις εγκύκλιες και τις φιλοσοφικές σπουδές του θεωρίης ἕνεκεν και για τη σωτηρία της ψυχής του. Παράλληλα, άρχισε σύντομα να κερδίζει τη ζωή του (ίσως και της οικογένειάς του), διδάσκοντας γραμματική. Έγινε γνωστός ως δάσκαλος της γραμματικής, ενώ πολλοί εθνικοί τού ζητούσαν να τους μυήσει στη χριστιανική διδασκαλία. Δεν υπήρχε πιο κατάλληλος: ο διωγμός των χριστιανών είχε δημιουργήσει μεγάλο κενό και ο Ωριγένης ανέλαβε να το καλύψει, όχι βέβαια στο πλαίσιο κάποιας σχολής, μια και αυτό είχε απαγορευθεί, αλλά πηγαίνοντας σε σπίτια μαθητών του. Είχε το πικρό προνόμιο να δει πολλούς μαθητές του να διώκονται και αρκετούς να θανατώνονται - στάθηκε δίπλα τους διακινδυνεύοντας και ο ίδιος.

Οι μαθητές του, άνδρες και γυναίκες, αυξάνονταν, και ο ίδιος καταλάβαινε ότι αυτό που τον ενδιέφερε και που επέβαλλαν οι καιροί ήταν η μελέτη των γραφών και η κατήχηση. Μέσα του ωρίμασε η απόφαση να εγκαταλείψει το βιοποριστικό του επάγγελμα. Χωρίς εισόδημα και αρνούμενος τις προσφορές των φίλων του, ο Ωριγένης δεν είχε άλλη διέξοδο: επί χρόνια αυτός, όπως κι ο πατέρας του, αγόραζε βιβλία ελληνικά, ιδίως ποιητικά και φιλοσοφικά· ήρθε η στιγμή να τα πουλήσει, για να εξασφαλίσει τέσσερις οβολούς ημερησίως. Κι έτσι έζησε για πολλά χρόνια.