Όταν αποδέχεστε τις ατέλειές σας, κανένας δεν μπορεί να τις χρησιμοποιήσει εναντίον σας

Όλοι έχουν ατέλειες. Κανένας σε αυτόν τον πλανήτη δεν είναι απολύτως τέλειος.

Το να μπορούμε να βλέπουμε τις ατέλειές μας και να τις αποδεχόμαστε όχι μόνο θα μας βοηθήσει να σεβόμαστε τους άλλους αλλά και θα εμποδίσει τους άλλους από το να χρησιμοποιήσουν τις ατέλειές μας εναντίον μας.

Πολλοί περνάμε τη μισή μας ζωή προσπαθώντας να κρύψουμε τις ατέλειές μας με ρούχα ή μακιγιάζ.

Περιγράφουμε τις ατέλειες αυτές ως «ενοχλητικές». Στην πραγματικότητα μπορούν να κάνουν την αυτοεκτίμησή μας να κατρακυλήσει. Ωστόσο, δεν είναι τίποτα παραπάνω από πτυχές αυτού που είμαστε και πρέπει να τις αποδεχτούμε όσο το δυνατόν νωρίτερα.

Το να έχουμε λίγα κιλά παραπάνω, γαμψή μύτη, πολύ μικρό ή πολύ μεγάλο στήθος ή τάσεις φαλάκρας δεν είναι πραγματική ατέλεια.

Αντί αυτού, πραγματική ατέλεια είναι η έλλειψη κατανόησης και σεβασμού, η κριτική, ο εγωισμός ή η επιθετικότητα. Αυτά είναι που πρέπει όλοι να προσπαθούμε να αλλάξουμε στον εαυτό μας.

Σας προσκαλούμε να σκεφτείτε πάνω σε αυτό.

Οι ατέλειές σου και οι ατέλειές μου είναι οι αρετές μας

Συχνά λέγεται ότι είμαστε μια κοινωνία ορθολογιστών λογίων αλλά συναισθηματικά αναλφάβητων.

Μπορεί να ακούγεται δραματικό, όμως στην πραγματικότητα στην καθημερινή μας ζωή αναγνωρίζουμε ότι υπάρχει λιγοστή ενσυναίσθηση, αμοιβαιότητα ή αναγνώριση των άλλων ως ατόμων που έχουν επίσης ανάγκες και φόβους.

Δεν διδάσκεται ακόμα επαρκώς στα σχολεία το μάθημα της «Συναισθηματικής Νοημοσύνης».

Αντί η προσέγγιση αυτή να αντιμετωπίζεται ως μια πολυδιάστατη πτυχή που μπορεί να υποστηρίξει όλα τα μαθήματα, με τους διδάσκοντες να αποτελούν τα καλύτερα πρότυπα, συνεχίζει να διδάσκεται ξεχωριστά, μερικές φορές την εβδομάδα ή καθόλου.

Έτσι συνεχίζουμε να μεγαλώνουμε ανασφαλή παιδιά με χαμηλή αυτοεκτίμηση και εφήβους που βλέπουν τόσες πολλές ατέλειες στον εαυτό τους που τις μετατρέπουν σε μαύρες τρύπες, τις οποίες οι άλλοι αντιλαμβάνονται και χρησιμοποιούν εναντίον τους.

Πρόκειται για κάτι περίπλοκο και δύσκολο και πρέπει να ξέρουμε πώς να το αντιμετωπίσουμε.

Η ανατομία της αυτοεκτίμησης

Όταν έχω χαμηλή αυτοεκτίμηση, ελπίζω ότι οι άλλοι, με τα λόγια και τις πράξεις τους, θα μου δώσουν αυτό που μου λείπει: αυτοπεποίθηση και ασφάλεια. Ελπίζω επίσης ότι θα μου κάνουν κομπλιμέντα και θα μου πουν ότι δεν είμαι τόσο άσχημος/η όσο νομίζω ή ότι θα μου πουν πως είμαι καλύτερος άνθρωποι από ό,τι πιστεύω.

• Πρέπει να καταλάβουμε ότι οι άλλοι δεν θα πρέπει ούτε να μας δίνουν ούτε να μας παίρνουν κάτι. Ο υπόλοιπος κόσμος δεν θα πρέπει να καλύπτει τα κενά μας ή να καθησυχάζει τους φόβους μας.
• Δεν πρέπει να προβάλλουμε τις ανάγκες μας στους άλλους. Αντί αυτού θα πρέπει να μπορούμε να διαμορφώνουμε τις δικές μας πεποιθήσεις και να αντιμετωπίζουμε με λογικό τρόπο αυτά που ονομάζουμε ατέλειες.
• Αν πιστεύω ότι οι φακίδες στο πρόσωπό μου είναι ατέλειες ή ότι η ελαφρώς γαμψή μύτη μου είναι απαίσια, οι άλλοι θα το συνειδητοποιήσουν αυτό και κάποια στιγμή μπορεί να το χρησιμοποιήσουν εναντίον μου.
• Δεδομένων των παραπάνω, είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι η πραγματική «ατέλεια» σε αυτές τις περιπτώσεις είναι η χαμηλή μας αυτοεκτίμηση. Εξαιτίας αυτής πιστεύουμε ότι πρέπει να είμαστε ντροπαλοί και να χαμηλώνουμε το βλέμμα μας λόγω ορισμένων χαρακτηριστικών μας.

Οι άλλοι άνθρωποι δεν θα μας επιτεθούν λόγω των σωματικών χαρακτηριστικών μας που θεωρούμε αρνητικά. Αντί αυτού, θα επιτεθούν στον ευάλωτο χαρακτήρα μας. Επομένως είναι ζωτικό να αυξήσουμε την αυτοεκτίμησή μας και να αντιμετωπίσουμε τις ατέλειές μας ως αρετές.

Ατέλειες: αρετές που μας κάνουν ξεχωριστούς

Θα επαναλάβουμε αυτό που αναφέραμε παραπάνω: η πραγματική ατέλεια που έχουμε βρίσκεται στην καρδιά μας, όταν αυτή είναι ικανή να επιτίθεται, να ταπεινώνει ή να πληγώνει τους άλλους.

Η σωματική μας εμφάνιση, ο τρόπος σκέψης μας, τα συναισθήματά μας ή ο τρόπος ζωής μας δεν θα είναι ποτέ ατέλειες ή κάτι μεμπτό εφόσον σεβόμαστε τον εαυτό μας.

• Το πρόβλημα είναι ότι αφιερώνουμε υπερβολικά μεγάλο μέρος της ζωής μας ανησυχώντας για την εξωτερική μας εμφάνιση αντί για τον εσωτερικό μας κόσμο.
• Εγκρίνουμε τη σωματική μας εμφάνιση με βάση τις τάσεις της μόδας ή αυτό που οι άλλοι θεωρούν «ωραίο». Αν δεν ταιριάζουμε στο καλούπι, τότε αποκλείουμε τον εαυτό μας. Ωστόσο, κάτι τέτοιο είναι λάθος.
• Θα συνειδητοποιήσουμε πόσο πολύτιμοι είμαστε μόνο όταν αποδεχτούμε τον εαυτό μας.
• Εκείνοι που μπορούν να βλέπουν ένα συγκεκριμένο χαρακτηριστικό της εμφάνισής τους που διαφέρει ως αρετή είναι οι πιο ευτυχισμένοι άνθρωποι, επειδή θεωρούνται αυθεντικοί.

Το να είστε πολύ ψηλοί ή πολύ κοντοί, το να έχετε μια ελιά στο μάγουλο, το να έχετε γεννηθεί με σγουρά και τρομερά ατίθασα μαλλιά ή το να έχετε μικρό ή πολύ μεγάλο στήθος δεν αποτελεί μέρος της προσωπικής αξίας σας.

Η ομορφιά των ανθρώπων βρίσκεται στην ποικιλία, στην αυθεντικότητά τους. Αν όλοι φιλοδοξούμε να είμαστε το ίδιο, τότε αμαυρώνουμε την ουσία και την ομορφιά μας. Δεν αξίζει.

Δεν υπάρχουν άνθρωποι με ατέλειες, όμως υπάρχουν μυαλά με κενά. Προσεγγίστε διαφορετικά τη ζωή σας και αρχίστε να υποστηρίζετε την αυτοεκτίμησή σας, τον τρόπο ζωής σας, τη μοναδική και ιδιαίτερη ομορφιά σας.

Πολλοί θα σας αγαπούν γι αυτό που είστε, άλλοι θα σας ζηλεύουν

Πολλοί άνθρωποι θα σας αγαπήσουν γι αυτό που είστε και γι' αυτά που κάνετε, άλλοι θα σας μισήσουν για τον ίδιο λόγο. Ο φθόνος εμφανίζεται. Πρέπει να τον συνηθίσουμε επειδή συχνά χαρακτηρίζει την δυναμική των σχέσεων μας όταν εμείς είμαστε αυτοί που πετυχαίνουμε κάτι.

Είναι απίθανο το να τους συμπαθούμε όλους και το να μας συμπαθούν όλοι. Με αυτή την έννοια πρέπει να γνωρίζουμε πως πολλές φορές το φως που δίνουμε δεν είναι κάτι ευχάριστο για συγκεκριμένους ανθρώπους. Επειδή τα σπουδαία πράγματα που μας κάνουν αυτό που είμαστε είναι αυτά που προκαλούν θλίψη σε άλλους ανθρώπους. Αυτά τα άτομα πιθανώς θα αντιμετωπίζουν κάποια κρυφή επιθυμία στην ζωή τους και με κάποιο τρόπο θεωρούν πως τους έχει αρνηθεί.

Όποιος σε αγαπά σε κάνει να λάμπεις

Οι αληθινοί φύλακες άγγελοι είναι τα άτομα που σε συγκεκριμένες στιγμές της ζωής μας εμφανίζονται και μας δίνουν φως, κάνοντας μας να λάμψουμε και εξαλείφουν αυτά που μας θολώνουν και αποκρύπτουν τον πραγματικό μας εαυτό ή αυτούς που δεν κρίνουν τις αρετές μας με δικαιοσύνη.

Σε αυτό το σημείο, δεν είναι τα λόγια που μετράνε, αλλά τα γεγονότα. Μας περιβάλλουν με την μαγεία τους και κάνουν στην καθημερινότητα μας θαύματα, κάνοντας μας να δούμε πόσο αξίζουμε, ακριβώς όταν φαίνεται πως έχουμε ξεχάσει που βρίσκεται ο διακόπτης στην ζωή μας.

Ο καθένας μας έχει ένα ερέθισμα, κάτι που μας ακουμπά και μας κάνει μοναδικούς, που μας δίνει την ικανότητα να προσφέρουμε στον κόσμο κάτι από αυτή τη μοναδικότητα. Θα υπάρχουν αυτοί που είναι πολύ καλοί στην δουλειά τους, αυτοί που μπορούν να αγαπήσουν με έναν ξεχωριστό τρόπο και αυτοί που μπορούν να διαχειριστούν περισσότερο από μια δεξιότητα, κάνοντας τους αληθινά μοναδικούς.

Αλλά, όπως είπαμε, υπάρχουν πάντα και αυτοί που θέλουν να σβήσουν αυτό το φως, αυτό το «κάτι ξεχωριστό» που μας καθορίζει. Μερικές φορές θα είναι δύσκολο να τους αντιμετωπίσουμε αλλά, μόνο ισχύ μπορούμε να δώσουμε στις προθέσεις άλλων ατόμων της ζωής μας.

Ο δαίμονας του φθόνου

Η ζήλια δεν είναι 100% ανθυγιεινή, όσο δεν περιλαμβάνει βλαβερές πράξεις σε άλλους ανθρώπους (ή στον εαυτό μας). Όταν είναι υγιεινή ίσως μας οδηγήσει σε αυτό που πραγματικά θα θέλαμε να έχουμε. Με αυτόν τον τρόπο μας δίνει στοιχεία σχετικά με τον δρόμο που θα θέλαμε να πάρουμε.

Ωστόσο, η ζήλια γίνεται εντελώς βλαβερή όταν υποκύπτουμε στην μαγεία της, υπονομεύοντας έτσι την αυτοεκτίμηση μας. Αυτό τείνει να μας κάνει να πέσουμε στην παγίδα των δυστυχών συγκρίσεων και μερικές φορές μετατρέπουμε αυτή την απληστία σε μια δυσάρεστη επίθεση που επιδιώκει να φυλακίσει το αντικείμενο του κρυμμένου θαυμασμού μας.

Η ζήλια αναμιγνύεται μερικές φορές με άλλα αισθήματα όπως μίσος στοχευόμενα στο άτομο που εκδηλώνει και μεγεθύνει τον φθόνο και τις απογοητεύσεις αυτών που τον ζηλεύουν. Αυτό μπορεί να καταδικάσει το ταλέντο και την επιτυχία άλλων ανθρώπων, δημιουργώντας έτσι συμπεριφορές που επιδιώκουν να βλάψουν τον άλλον.

Τείνουμε να δίνουμε περισσότερη προσοχή στο κίνητρο του φθόνου ενός ανθρώπου που ζηλεύει, παρά στο να αξιολογήσουμε τι σημαίνει αυτό για το άτομο που ζηλεύει. Δεν μπορούμε να ξεχάσουμε το γεγονός πως θα μας ζηλεύουν και θα μας μισούν γι' αυτό που μας κάνει να λάμπουμε και αυτό δημιουργεί μια μεγάλη ταλαιπωρία που μας απομακρύνει από την πραγματικότητα και δημιουργεί δυσπιστία.

Δεν είναι σύμπτωση πως τα άτομα που ξεχωρίζουν συχνά νιώθουν μόνοι τους σε ένα κόσμο όπου περιβάλλονται από ανθρώπους. Δεν είναι λοιπόν περίεργο το γεγονός ότι κανείς δεν ξέρει να διακρίνει ανάμεσα στους αληθινούς φίλους και σε αυτούς που θέλουν κάτι από εμάς ή αυτούς που μας ζηλεύουν.

Επίσης, αυτό μας κάνει ακόμα να αναρωτηθούμε αν η επιτυχία ή αν η φωτεινότητα μας στην πραγματικότητα μας ανήκουν ή αν είναι ένας αντικατοπτρισμός που δεν αξίζουμε. Αυτό συνήθως δημιουργεί μια μακριά αλυσίδα ανασφαλειών και μεταμελειών που ίσως επισκοτίζουν τις αρετές μας.

Το κακό που προκαλείται όταν κάποιος μας ζηλεύει μπορεί να ξεπεραστεί με την ενίσχυση της αυτοπεποίθησης μας. Με αυτή την έννοια δεν μπορούμε να ξεχάσουμε πως συγκεκριμένες καταστάσεις ή γεγονότα πάντα θα δημιουργούν συγκρίσεις, αλλά αυτό δεν θα έπρεπε να μας επισκιάζει.  Ο καθένας πρέπει να απολαμβάνει τις αρετές του χωρίς να καταστρέφει εκείνες των άλλων, αφήνοντας κατά μέρος τον ανθυγιεινό φθόνο, προωθώντας αυτό που μας ανεβάζει, το οποίο είναι απλώς η ικανότητα μας να θαυμάζουμε και να ωριμάζουμε μαζί με άλλους.

Την ουσία δεν τη βλέπουν τα μάτια

Halo effect. Ή αλλιώς φαινόμενο του φωτοστέφανου. Η τάση να κρίνουμε τους ανθρώπους ως σύνολο, βάσει επιφανειακών εντυπώσεων οι οποίες δημιουργούν συσχετίσεις για επιμέρους στοιχεία της προσωπικότητάς τους.

Είναι ένα είδος γνωστικής προκατάληψης που επηρεάζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τις πρώτες εντυπώσεις που σχηματίζουμε για κάποιον.

Πολύ συχνά, άτομα που μας δημιουργούν μια θετική πρώτη εντύπωση, κυρίως λόγω της εμφάνισής τους, υποσυνείδητα θεωρούμε πως κατέχουν και πολλά άλλα θετικά στοιχεία, που δεν έχουν όμως καμία σχέση με την εμφάνιση. Είναι για παράδειγμα κοινωνικοί, έξυπνοι, δραστήριοι, αστείοι.

Υπεραπλουστεύεται στη φράση: «Ό,τι είναι ωραίο, είναι και καλό».

Γι᾽ αυτό είναι επίσης γνωστό και ως φυσικό στερεότυπο της ελκυστικότητας. Ένα θετικό χαρακτηριστικό, λοιπόν, όπως η εμφάνιση, είναι ικανό να απλωθεί σαν φωτοστέφανο και να καλύψει όλα τα στοιχεία της προσωπικότητας του ατόμου, δημιουργώντας αυτομάτως θετικές συσχετίσεις, χωρίς καν να έχουμε γνωρίσει το άτομο αυτό.

Λειτουργεί όμως και αντίστροφα. Ένα αρνητικό χαρακτηριστικό, όπως μη ελκυστική εξωτερική εμφάνιση, μπορεί να δημιουργήσει αυτόματα αρνητικές συσχετίσεις.  

Ας αναλογιστούμε πόσο συχνά έχουμε ακούσει ή έχουμε πει κι εμείς οι ίδιοι: «Πώς είναι έτσι; Σίγουρα δεν του κόβει και πολύ».

Δυστυχώς είναι ένα κοινωνικό φαινόμενο που εμφανίζεται από πολύ μικρή ηλικία. Πόσες φορές το «άσχημο» παιδάκι περιθωριοποιείται και χλευάζεται από τους συνομηλίκους του;

Πόσες φορές ο «χοντρούλης» του σχολείου  τρώει υπομονετικά τις καρπαζιές από τους συμμαθητές του που θεωρούν ότι δεν είναι ικανός να καταφέρει τίποτα; Τόσες που τελικά κι ο ίδιος αρχίζει να το πιστεύει.

Το ακούει καθημερινά, εντυπώνεται στο υποσυνείδητό του. Και στο τέλος φοβάται πως ό,τι κι αν κάνει είναι καταδικασμένος να αποτύχει, επειδή τα περιττά κιλά του έχουν ένα μαγικό τρόπο να εξαφανίζουν οποιοδήποτε  ψήγμα εξυπνάδας, ταλέντου και κοινωνικότητας  που ενδεχομένως έχει.

Μας είναι τόσο εύκολο να κρίνουμε καθημερινά ανθρώπους επιδερμικά, μόνο και μόνο από το πόσο «όμορφοι» είναι, πόσο ακριβά ρούχα φοράνε, πόσο γυμνασμένο σώμα έχουν, που ξεχνάμε  πως κάθε άτομο είναι ένα μοναδικό κράμα χαρακτηριστικών.

Όλοι έχουν ιδιαιτερότητες που, αν δεν είμαστε τόσο τυφλοί ώστε να θαμπωθούμε από την εξωτερική ομορφιά και μπούμε στον κόπο να ψάξουμε λίγο βαθύτερα, ίσως συνειδητοποιήσουμε αυτό που δε φαίνεται με μια γρήγορη πρώτη ματιά: Πόσο χιούμορ έχουν, πόσο γενναιόδωροι είναι. Πόσο υπέροχα ζωγραφίζουν, τραγουδάνε ή χορεύουν και τελικά πόσο πραγματικά όμορφοι είναι.

Κρίνουμε και κατακρίνουμε χωρίς ποτέ να κάνουμε την αυτοκριτική μας. Βάζουμε βιαστικά ταμπέλες σε ότι δεν προσιδιάζει στην αισθητική μας χωρίς ποτέ να δούμε με αντικειμενικούς φακούς το εσωτερικό μας.

Ίσως τελικά το άσχημο παιδί που κορόιδεψες για τα πεταχτά αυτιά του είναι πιο έξυπνο από εσένα. Ίσως τελικά η παχουλή κυρία που σίγουρα κάθεται όλη μέρα, δουλεύει πολύ περισσότερο από εσένα. Ίσως τελικά ο «καημενούλης πώς είναι έτσι»  έχει τόσο χιούμορ που κάνει κι εσένα πιο χαρούμενο.
Ίσως τελικά να πρέπει να δίνουμε ευκαιρίες στους ανθρώπους, να μπαίνουμε στη διαδικασία να σκίζουμε το όμορφο ή άσχημο περιτύλιγμα που τους καλύπτει και να κοιτάμε την ουσία.

Μας είναι τόσο εύκολο να απορρίπτουμε «άσχημους» ανθρώπους που στο τέλος χάνουμε το προνόμιο να ανακαλύψουμε την πραγματική και ουσιαστική ομορφιά που είναι κάτι παραπάνω από τα καλοσχηματισμένα γαλάζια μάτια, τα στιλπνά μαλλιά και το αστραφτερό χαμόγελο της Crest.

Άλλωστε, όπως έγραψε και ο Αντουάν ντε Σαιντ Εξυπερύ στο Μικρό Πρίγκιπα: «Μόνο με την καρδιά βλέπεις καλά. Την ουσία τα μάτια δεν τη βλέπουν».

Η διαιτητική αποχή από τα τρόφιμα μας χαρίζει σωματική υγεία, εκείνη από τους ανθρώπους την ψυχική γαλήνη

Εξάλλου, την κοινωνικότητα μπορεί κανείς να την θεωρήσει επίσης και ως τον τρόπο με τον οποίον οι άνθρωποι ζεσταίνουν πνευματικά ο ένας τον άλλον, όπως ζεσταίνουν και τα σώματά τους συνωστιζόμενοι σε περίπτωση δριμέος ψύχους. Όποιος, όμως, έχει ο ίδιος πολλή θερμότητα πνεύματος δεν χρειάζεται έναν τέτοιο συνωστισμό. Σύμφωνα με όλα τούτα η κοινωνικότητα ενός ανθρώπου βρίσκεται περίπου σε αντίστροφη αναλογική σχέση προς την πνευματική του αξία- η δε απόφανση «ο τάδε είναι πολύ αντικοινωνικός» ισοδυναμεί σχεδόν με την «ο τάδε είναι άνθρωπος με μεγάλα χαρίσματα».

Στον διανοητικά προικισμένο άνθρωπο, η μοναχικότητα παρέχει ένα διττό όφελος: πρώτον, το να είναι με τον εαυτό του και, δεύτερον, το να μην είναι με άλλους. Τούτο το τελευταίο θα το αξιολογήσει κανείς ιδιαίτερα αναλογιζόμενος πόσα βάσανα, πόσους καταναγκασμούς ακόμη και κινδύνους ενέχει κάθε συναναστροφή. Tout notre mal vient de ne pouvoir etre seuls [όλα τα δεινά προέρχονται από το ότι δεν μπορούμε να είμαστε μόνοι μας], λέγει ο La Bruyere. Το να έχει κανείς καθ’ εαυτόν τόσα πολλά ώστε να μην χρειάζεται συναναστροφές συνιστά μεγάλη τύχη και μόνο για το γεγονός ότι όλα σχεδόν τα δεινά μας εκπηγάζουν από αυτές. Για να κατακτήσουν την ευτυχία της ψυχικής γαλήνης, οι κυνικοί φιλόσοφοι απαρνήθηκαν κάθε κτήση αγαθών- όποιος, με τον ίδιο αυτό σκοπό, απαρνείται την κοινωνική συναναστροφή έχει επιλέξει το πλέον σοφό μέσο. Είναι τόσο εύστοχο όσο και ωραίο αυτό που λέγει ο Bernardin de St. Pierre: La diete des aliments nous rend la sante du corps, et celle des hommes la tranquillite de l’ame [Η διαιτητική αποχή από τα τρόφιμα μας χαρίζει σωματική υγεία, εκείνη από τους ανθρώπους την ψυχική γαλήνη].

Συνεπώς, όποιος συνάψει εγκαίρως φιλία με την μοναχικότητα, μάλιστα δε την αγαπήσει, έχει κάνει δικό του ένα χρυσωρυχείο. Τούτο, όμως, δεν το καταφέρνει επουδενί ο καθένας, καθώς όπως κατ’ αρχάς η ανάγκη, έτσι και κατόπιν, μετά την άρση αυτής, η ανία ωθεί τους ανθρώπους τον έναν στον άλλον. Χωρίς την ανάγκη και την ανία, ο καθένας θα έμενε προφανώς μόνος του- τούτο δε θα συνέβαινε και μόνο λόγω του ότι κατά την μοναχικότητα και μόνον αντιστοιχεί το περιβάλλον στην ιδιαίτερη εκείνη σπουδαιότητα, μάλιστα μοναδικότητα που έχει ο καθένας στα μάτια του, η οποία, στον συνωστισμό του κόσμου, συρρικνώνεται μέχρις εξαφανίσεως, καθώς εισπράττει, σε κάθε βήμα, κι ένα dementi [μία διάψευση]. Υπ’ αυτή την έννοια, η μοναχικότητα είναι η φυσική κατάσταση του καθενός: τον επαναφέρει, ως πρώτο Αδάμ, στην πρωταρχική, την αρμόζουσα στην φύση του ευτυχία.

Αυτό που κάνουν κάποιοι ηλικιωμένοι -να καταδικάζουν τη νέα γενιά- είναι λάθος

Το χάσμα των γενεών είναι ένα πολύ καινούριο πράγμα στον κόσμο. Μέχρι πριν από μόλις έναν αιώνα, κανείς δεν είχε ακούσει καν τον όρο «χάσμα γενεών». Και ο άνθρωπος υπάρχει για χιλιάδες χρόνια. Αλλά καμία κοινωνία, καμία κουλτούρα, κανένας πολιτισμός δεν ασχολήθηκε με το χάσμα των γενεών. Γι’ αυτό πρέπει να γίνουν κατανοητά ορισμένα πράγματα: πώς γεννήθηκε, τι είναι, και ποιες είναι οι τελικές του επιπτώσεις.

Στο παρελθόν, στην ηλικία των έξι ή επτά το πολύ, τα παιδιά ακολουθούσαν τα επαγγέλματα των πατεράδων τους, όποια κι αν ήταν αυτά, και όσο λίγο κι αν μπορούσαν να βοηθήσουν… Αν ο πατέρας ήταν μαραγκός, το αγόρι προσπαθούσε να φέρει ξύλο, για να τον βοηθήσει με τον δικό του μικρό τρόπο. Και αυτός ήταν ο μοναδικός τρόπος που είχε το παιδί για να μάθει.

Η παλιότερη γενιά ήταν πάντα η σοφότερη γένια. Το ότι ήσουν μεγαλύτερος ήταν αρκετό για να είσαι σοφός, επειδή η γνώση ερχόταν μόνο μέσα από μία πόρτα, και αυτή ήταν η εμπειρία. Και η εμπειρία χρειάζεται χρόνο.

Εκείνοι που είχαν ζήσει περισσότερο γίνονταν όλο και πιο σεβαστοί επειδή ήταν πιο έμπειροι. Ήξεραν περισσότερα πράγματα από άλλους. Αυτό δημιούργησε το φαινόμενο του σεβασμού για τους μεγαλύτερους. Έτσι, ό,τι κι αν έλεγαν οι μεγαλύτεροι ήταν αναπόφευκτο να είναι σωστό. Δεν υπήρχε δισταγμός, δεν υπήρχε ερώτηση, δεν υπήρχε αμφιβολία στο μυαλό των νεότερων.

Το χάσμα των γενεών δεν υπήρχε, οι γενιές συνέπιπταν. Η παλιότερη γενιά, πριν αποσυρθεί, προετοίμαζε τη νεότερη γενιά για να αναλάβει τη δουλειά. Έτσι υπήρχε μια περίοδος είκοσι, τριάντα χρόνων τα οποία συνέπιπταν, και κατά τα οποία η νεότερη γενιά δούλευε υπό τις οδηγίες της παλιότερης γενιάς. Και η παλιότερη γενιά είχε όλη τη δύναμη, όλο το κύρος, και διαμόρφωνε τη νέα γενιά σύμφωνα με τα δικά της ιδανικά, τη δική της ηθική, τους τρόπους και τις συμπεριφορές.

Οι νέοι δεν είχαν την ευκαιρία να διακηρύξουν την ατομικότητα τους. Αποτελούσαν κομμάτι και πακέτο της παλιότερης γενιάς. Είχαν βγει από τη μήτρα της μητέρας, αλλά δεν είχαν βγει ποτέ από τη μήτρα της παλιότερης γενιάς. Μέχρι να αποσυρθεί η παλιότερη γενιά, να γεράσει ή να πεθάνει, έγιναν ανεξάρτητα άτομα, αλλά τότε πια είχαν γεράσει και εκείνοι. Και έπρεπε να φροντίσουν τη νέα γενιά που είχε έρθει στον κόσμο. Έτσι ήταν ένας βαθιά συνδεδεμένος κόσμος.

Πώς αναπτύχθηκε το χάσμα των γενεών; Εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Η επιστημονική πρόοδος έχει δώσει στους ανθρώπους χρόνο για να μορφωθούν τα παιδιά τους στα σχολεία, τα κολέγια, τα πανεπιστήμια. Τώρα έχει ανοίξει μια νέα πόρτα για μάθηση. Στο παρελθόν υπήρχε μόνο μία πιθανότητα να μάθεις και αυτό ήταν από την παλιότερη γενιά. Τώρα έχει ανοίξει μια νέα πόρτα για μάθηση, για γρήγορη μάθηση.

Η εμπειρία κινείται με πολύ αργό ρυθμό, αλλά η εκπαίδευση εξαρτάται από τη νοημοσύνη σας. Δεν είναι ανάγκη να εξαρτάστε από τον ρυθμό κατά τον οποίο κινείται η εκπαίδευση. Και κατά τη διάρκεια αυτών των είκοσι πέντε χρόνων της εκπαίδευσης, δεν βρίσκεστε πλέον υπό τον έλεγχο των γονιών σας ή της κοινωνίας σας.

Σ’ αυτά τα είκοσι πέντε χρόνια δεν έχετε ευθύνη, δεν είστε παντρεμένοι. Στο παρελθόν, ο γάμος λάμβανε χώρα πάρα πολύ νωρίς.

Με άλλα λόγια, αυτό που θέλω να πω είναι ότι στο παρελθόν δεν υπήρξε ποτέ η νεαρή ηλικία. Οι άνθρωποι γίνονταν από παιδιά ενήλικες. Η νεαρή ηλικία έλειπε. Η νεαρή ηλικία είναι ένα καινούριο φαινόμενο, η νεότερη γενιά είναι ένα καινούριο φαινόμενο. Είναι υποπροϊόν της επιστημονικής προόδου. Η επιστημονική πρόοδος έχει δώσει τόση πολλή τεχνολογία και τα παιδιά μπορούν να έχουν πολλά χρόνια στα πανεπιστήμια για να μάθουν.

Δεύτερον, όταν δεν υπήρχε επιστήμη -και δεν πάει πολύς καιρός από τότε, μόνο τριακόσια χρόνια- δεν άλλαζε τίποτε. Όλα ήταν όπως ήταν πάντα. Το κάρο με τα βόδια παρέμεινε για αιώνες. Εξακολουθούσε να είναι το μόνο όχημα. Έτσι η παλιότερη γενιά ήξερε τα πάντα, επειδή τα πάντα ήταν παλιά.

Με την επιστημονική πρόοδο ο κόσμος των σπουδαίων επιστημονικών βιβλίων έχει εξαφανιστεί τελείως. Και η πρόοδος πηγαίνει όλο και πιο γρήγορα, τόσο γρήγορα ώστε οι επιστήμονες δεν γράφουν πια μεγάλα βιβλία, από φόβο ότι αν γράψεις ένα μεγάλο βιβλίο, μέχρι να ολοκληρωθεί, θα είναι ξεπερασμένο· οι επιστήμονες γράφουν απλά εργασίες στα περιοδικά.

Ήταν απόλυτα σωστό να χρειαστεί ο Κάρολος Δαρβίνος τριάντα χρόνια για να γράψει ένα και μόνο βιβλίο. Τώρα μέχρι να το τελειώσετε, όλα όσα έχετε γράψει είναι λάθος. Η επιστήμη έχει προχωρήσει τόσο πολύ, και η ταχύτητα της επιστήμης είναι τόσο μεγάλη ώστε δεν μπορείτε να γράψετε με την ίδια ταχύτητα.

Και η επιστήμη έχει αναπτυχθεί σε ένα τόσο μεγάλο δένδρο, με τόσα πολλά κλαδιά, ώστε τώρα δεν είναι σωστό να αποκαλούμε κάποιον απλά επιστήμονα. Δεν σας δίνει τον σωστό ορισμό. Μπορεί να είναι φυσικός, μπορεί να είναι χημικός, μπορεί να είναι μαθηματικός. Και τα κλαδιά συνεχίζουν να χωρίζονται σε νέα κλαδιά. Τώρα υπάρχει μια νέα χημεία η οποία έχει τον δικό της ανεξάρτητο κόσμο: η βιοχημεία.

Τα μαθηματικά δεν είναι πια μόνο μια επιστήμη. Τα παλιά μαθηματικά που χρησιμοποιούνται στον συνηθισμένο κόσμο δεν είναι πια κατάλληλα για την πυρηνική φυσική. Χρειάζονται καινούρια μαθηματικά. Έτσι υπάρχουν καινούριοι μαθηματικοί. Τα θεωρήματα της Ευκλείδειας γεωμετρίας δεν είναι πια επαρκή· τώρα απέναντι τους υπάρχει μια τελείως νέα επιστήμη, η μη Ευκλείδεια γεωμετρία, η οποία δεν πιστεύει σε ορισμούς του Ευκλείδη. Για δύο χιλιάδες χρόνια ο Ευκλείδης ήταν έγκυρος.

Για δύο χιλιάδες χρόνια η λογική του Αριστοτέλη ήταν η μοναδική λογική. Δεν είναι πια έτσι. Δεν υπάρχει αριστοτέλεια λογική, δεν υπάρχει Ευκλείδεια γεωμετρία, και κάθε μέρα οι επιστήμες συνεχώς αναπτύσσονται σε διαφορετικές διαστάσεις. Και κάθε διάσταση είναι τόσο αχανής ώστε αυτός που ξέρει από πυρηνική φυσική ίσως να μη γνωρίζει καθόλου τι κάνει η χημεία, ή τι συμβαίνει στον κόσμο της βιολογίας, ή τι συμβαίνει στον κόσμο της ιατρικής επιστήμης. Ο επιστήμονας δεν είναι πια ένας άνθρωπος που εργάζεται μόνος, αλλά ένας ειδικός. Εξαιτίας της εξειδίκευσής του, τα πράγματα κινούνται πολύ γρήγορα. Όλοι έχουν ένα μικρό ρόλο και αναπτύσσεται ως το τελικό της άκρο.

Όταν ο φοιτητής επιστρέφει στο σπίτι μετά από πέντε χρόνια στο πανεπιστήμιο, γνωρίζει περισσότερα από την παλιότερη γενιά. Αυτό είναι το πρόβλημα, αυτό είναι που δημιουργεί το χάσμα των γενεών. Ακόμη και οι ίδιοι του οι γονείς τού φαίνονται ξεπερασμένοι, ότι δεν γνωρίζουν τίποτε. Αυτό του έχει στερήσει τον σεβασμό που στο παρελθόν θεωρούνταν δεδομένος. Δεν μπορείς να σέβεσαι κάποιον που σου φαίνεται τελείως ξεπερασμένος, παρωχημένος, ο οποίος δεν ξέρει τι έχει συμβεί τα τελευταία είκοσι πέντε χρόνια.

Η ανάπτυξη και ο ρυθμός της ανάπτυξης είναι τέτοιος ώστε αυτό που δεν είχε συμβεί πριν σε είκοσι πέντε αιώνες τώρα συμβαίνει σε είκοσι πέντε χρόνια. Φυσικά, δεν μπορεί παρά να δημιουργηθεί ένα τεράστιο χάσμα ανάμεσα στην παλιότερη και τη νεότερη γενιά. Είναι αναπόφευκτο. Η νεότερη γενιά γνωρίζει περισσότερα, για πρώτη φορά στην ιστορία του ανθρώπου, από την παλιότερη γενιά.

Και αυτό το χάσμα μεγαλώνει. Έχει σταματήσει την επικοινωνία ανάμεσα στην παλιότερη γενιά και τη νεότερη γενιά, επειδή η συζήτηση είναι τόσο δύσκολη. Οι γονείς έχουν τον δικό τους εγωισμό, δεν πρόκειται να καθίσουν στα πόδια των ίδιων τους των παιδιών και να μάθουν από αυτά. Και τα παιδιά έχουν τον δικό τους εγωισμό, γνωρίζουν περισσότερα. Γιατί να καθίσουν στα πόδια των γονιών τους και να μάθουν από εκείνους πράγματα που έχουν αποδειχθεί τελείως λάθος; Μιλάνε σχεδόν διαφορετικές γλώσσες.

Και αυτό θα συμβαίνει όλο και περισσότερο επειδή η επιστήμη αναπτύσσεται κάθε μέρα με μεγαλύτερη ταχύτητα σε όλες τις διαστάσεις.

Η εξειδίκευση είναι κάτι καινούριο στον κόσμο. Στο παρελθόν, είχατε έναν οικογενειακό γιατρό. Τώρα δεν μπορείτε να έχετε οικογενειακό γιατρό επειδή υπάρχουν κάθε λογής ειδικοί. Ο οικογενειακός γιατρός σάς αντιμετώπιζε ως έναν ολόκληρο οργανισμό, αλλά τώρα έχετε χωριστεί σε μέρη, επειδή το κάθε μέρος είναι τόσο λεπτομερές ώστε ένα άτομο το ερευνά όλη του τη ζωή και ωστόσο δεν φτάνει στο τέλος.

Έτσι υπάρχουν ειδικοί που θα φροντίσουν μόνο τα μάτια σας. Για εσάς τα μάτια μοιάζουν μικρά, αλλά όταν μπείτε στον κόσμο της εξειδίκευσης, τα μάτια έχουν έναν δικό τους ολόκληρο κόσμο. Δεν είναι κάτι μικρό, είναι ένα πολύ περίπλοκο φαινόμενο. Υπάρχει ένας ειδικός που καταλαβαίνει τον εγκέφαλο. Υπάρχει ο ειδικός που φροντίζει το δέρμα σας. Η δερματολογία από μόνη της είναι μια τόσο μεγάλη επιστήμη ώστε το άτομο δεν έχει χρόνο να σκεφτεί άλλα πράγματα. Κάποιος θεραπεύει τα αυτιά σας, κάποιος θεραπεύει τη φυματίωσή σας, κάποιος θεραπεύει τον καρκίνο σας.

Δεν μπορείτε να έχετε μόνο ένα άτομο να σας φροντίζει πια, επειδή δεν υπάρχει αυτό που λέμε γιατρός, καθαρά μόνο γιατρός. Μάλιστα, υπάρχουν μόνο σύμβουλοι που σας κατευθύνουν… Όλη τους η δουλειά είναι να σας κατευθύνουν στον ειδικό που πρέπει να δείτε, επειδή η εξειδίκευση αποτελείται από τόσες πολλές μικροσκοπικές λεπτομέρειες ώστε χρειάζεστε έναν σύμβουλο για να αποφασίσει σε ποιον ειδικό πρέπει να πάτε.

Και το σώμα σας δεν γίνεται αντιληπτό πλέον ως ένας ολόκληρος οργανισμός, έχει διαμελιστεί. Η επιστήμη διαμελίζει τα πάντα σε τμήματα, επειδή κάθε τμήμα είναι τόσο μεγάλο ώστε ολόκληρο το σώμα δεν μπορεί να γίνει κατανοητό από έναν μόνο άνθρωπο. Έτσι όταν ένας φοιτητής γυρίσει σπίτι, με εξειδίκευση στα μάτια, δεν θα ακούσει τον πατέρα του ή τη μητέρα του να του λένε για παλιές συνταγές για τη θεραπεία των ματιών. Ξέρει τόσα πολλά περισσότερα ώστε εκείνοι του φαίνονται αδαείς και οι συνταγές τους απλά ανόητες προκαταλήψεις.

Η παλιότερη γενιά θα πρέπει να μάθει ένα πράγμα: να μην περιμένει πια σεβασμό. Το αντίθετο, αν θέλετε να εξακολουθούν να σας σέβονται, δείξτε σεβασμό στα ίδια σας τα παιδιά. Αυτή η συμβουλή έχει νόημα μόνο εξαιτίας αυτού του χάσματος των γενεών. Στο παρελθόν δεν θα είχε νόημα. Η παλιότερη γενιά έδινε αγάπη και η νεότερη γενιά έδινε σεβασμό. Αυτό ήταν κάτι καθορισμένο για χιλιάδες χρόνια.

Τώρα όλα είναι ρευστά. Είναι ένα χάος. Και επειδή η παλιότερη γενιά δεν λαμβάνει τον σεβασμό, αποσύρουν την αγάπη τους. Η όλη επικοινωνία, η παλιά σχέση, κινδυνεύει να καταρρεύσει. Από τη νέα γενιά απαιτείται να εξακολουθεί να σέβεται, να ακούει, να ακολουθεί, πράγμα που είναι αδύνατο.

Μάλιστα, η παλιότερη γενιά τώρα θα πρέπει να ακούσει και θα πρέπει να δείξει σεβασμό στους νέους ανθρώπους. Και μόνο αν η παλιότερη γενιά είναι αρκετά ταπεινή ώστε να δείξει σεβασμό στα ίδια της τα παιδιά, θα μπορέσουν ίσως τα παιδιά να δείξουν σεβασμό. Δεν υπάρχει άλλη πιθανότητα. Όλες οι γραμμές επικοινωνίας έχουν κοπεί, επειδή μιλάνε διαφορετικές γλώσσες. Και δεν φταίνε εκείνοι, απλά έτσι είναι η κατάσταση.

«Δεν κοιμήθηκα ποτέ με άλλον άνδρα πριν κοιμηθώ με τον πατέρα σου», διακηρύσσει η αυστηρή μητέρα στην ατίθαση κόρη της. «Θα μπορέσεις να πεις κι εσύ το ίδιο στην κόρη σου;»

«Ναι», απαντά το κορίτσι, «αλλά όχι με τόσο σοβαρή έκφραση!»

«Απλά κοιτάξτε με!» ανακοινώνει ο γέρο-Νίκος. «Δεν καπνίζω, δεν πίνω και δεν κυνηγάω γυναίκες, και αύριο θα γιορτάσω τα ογδοηκοστά γενέθλιά μου».

«Αλήθεια;» ρώτησε ο υιός του με περιέργεια. «Πώς; Ούτε καπνίζεις, ούτε πίνεις, ούτε κυνηγάς γυναίκες. Πώς θα το γιορτάσεις;»

Όλες οι γραμμές επικοινωνίας είναι τελείως κομμένες, αλλά αυτό που κάνουν κάποιοι ηλικιωμένοι -να καταδικάζουν τη νέα γενιά- είναι λάθος. Μπορώ να δω τον λόγο για τον οποίο έχουν αλλάξει τα πράγματα. Δεν είναι υπεύθυνη η νέα γενιά. Το έγκλημα δεν είναι δικό τους. Είναι απλά ένα τελείως διαφορετικό σύνολο περιστάσεων. Και η παλιότερη γενιά πρέπει να δείχνει λίγη περισσότερη κατανόηση, λίγη περισσότερη διαύγεια, λίγη περισσότερη ετοιμότητα να ακούει τη νέα γενιά, επειδή αυτή είναι το μέλλον. Στο παρελθόν, το παρελθόν κυβερνούσε το μέλλον. Τώρα τα πράγματα είναι διαφορετικά: το μέλλον θα κυβερνά τα πάντα.

Χωρίς ενοχές η ζωή θα είναι πολύ, μα πολύ πιο ευχάριστη

Δεν πρέπει να καταπιέζουμε, ούτε να καταπίνουμε διάφορα πράγματα.
Πρέπει να τα στρέφουμε προς το σημείο στο οποίο κατευθύνονται.

Δεν πρέπει να καταπιέζουμε, ούτε να καταπίνουμε διάφορα πράγματα.

Δεν πρέπει να στρέφουμε εναντίον μας ούτε τα καλά ούτε τα κακά, ούτε τα θετικά ούτε τα αρνητικά, ούτε τα καλύτερα ούτε τα χειρότερα.

Δεν πρέπει να ζούμε χαρίζοντας ψυχαναγκαστικά διάφορα πράγματα όταν, στην πραγματικότητα, θα θέλαμε κάποιος να χαρίσει κάτι και σ’ εμάς.

Δεν πρέπει να ζούμε θυμώνοντας με τον εαυτό μας, για να μη θυμώσουμε μ’ αυτούς που μας φόρτωσαν στην πλάτη τις δικές τους προσδοκίες.

Πρέπει να αναλαμβάνουμε πλήρως την ευθύνη για ό,τι κάνουμε, για ό,τι λέμε και για ό,τι αποφασίζουμε να μην κάνουμε και να μην πούμε.

Αν φερόμαστε έτσι, δεν θα έχουμε πια ανάγκη ούτε και λόγο για να ζήσουμε με ενοχές.

Και χωρίς ενοχές, η ζωή θα είναι πολύ, μα πολύ πιο ευχάριστη.

Οι αδύναμοι είναι σκληροί. Μόνο οι δυνατοί μπορούν να είναι καλοί

Ο Θορώ λέει ότι: «Τα πουλιά δεν τραγουδούν ποτέ μέσα σε σπηλιές». Ούτε κι εμείς. Για να μπορέσουμε να μάθουμε, πρέπει να είμαστε ελεύθεροι. Πρέπει να είμαστε ελεύθεροι να δοκιμάζουμε, να πειραματιζόμαστε, να κάνουμε λάθη. Έτσι μαθαίνει κανείς. Καταλαβαίνω τα λάθη σου και κερδίζω από τα δικά μου. Το μυστικό είναι να μην κάνεις δυο φορές το ίδιο λάθος. Έχω όμως ανάγκη να είμαι ελεύθερος να πειραματίζομαι και να δοκιμάζω. Δώσε μου αυτή την ευκαιρία. Δώσε μου την ευκαιρία να ζήσω και να είμαι ο εαυτός μου και να βρω τη χαρά στην ανάγκη. Mη μου κολλάς τα ελαττώματα σου! Άσε με να βρω και να ξεπεράσω τα δικά μου!

Θα ‘θελα να κλείσω με μία παράγραφο του Λέο Ροστέν, που με το δικό του χαρακτηριστικό τρόπo τα λέει όλα:

Μ’ ένα τρόπο όμως περιορισμένο και μυστικό, όλοι μας είμαστε λίγο τρελοί… Όλοι μας είμαστε μοναχικοί στο βάθος και ζητάμε να μας καταλάβουν, ποτέ όμως δεν μπορούμε να καταλάβουμε απόλυτα τον άλλο και ο καθένας μας μένει κατά ένα μέρος ξένος ακόμη κι απέναντι σ’ αυτούς που τον αγαπούν… Οι αδύναμοι είναι σκληροί. Μόνο οι δυνατοί μπορούν να είναι καλοί. Αυτοί που δεν γνωρίζουν το φόβο δεν είναι πραγματικά θαρραλέοι, γιατί θάρρος είναι η ικανότητα να αντιμετωπίσεις αυτό που μπορείς να φανταστείς… Θα καταλάβεις καλύτερα τους ανθρώπους αν τους δεις σαν παιδιά, ανεξάρτητα από το πόσο μεγάλοι και επιβλητικοί μπορεί να είναι. Γιατί οι περισσότεροι από μας δεν ωριμάζουμε ποτέ, απλώς ψηλώνουμε… Η ευτυχία έρχεται μόνο όταν σπρώχνουμε το μυαλό και την καρδιά μας όσο πιο μακριά μπορούν να φτάσουν… Ο σκοπός της ζωής είναι να μετράς – να λογαριάζεσαι, να αντιπροσωπεύεις κάτι, να έχει κάποια σημασία το γεγονός ότι έζησες.

Η φωνή μέσα στο κεφάλι μας δεν είναι πραγματική, αλλά κυβερνά τη ζωή μας, κι αυτό είναι πολύ τυραννικό

Μία από τις μεγαλύτερες υποθέσεις που κάνουμε είναι ότι τα ψέματα που πιστεύουμε είναι αληθινά! Για παράδειγμα, πιστεύουμε ότι γνωρίζουμε τι είμαστε. Όταν θυμώνουμε, λέμε: «Α, έτσι είμαι». Όταν ζηλεύουμε: «Α, έτσι είμαι». Όταν μισούμε: «Α, έτσι είμαι εγώ». Αλλά είναι άραγε αληθινά όλα αυτά; Δεν είμαι βέβαιος. Συνηθίζουμε να υποθέτουμε ότι μιλάμε εμείς, ότι όλα αυτά που δεν θέλαμε να πούμε, τα λέμε εμείς. Ήταν μια πραγματική έκπληξη όταν ανακάλυψα ότι δεν ήμουν -. Έτσι είχα μάθει να είμαι. Επομένως, προπονήθηκα πολύ μέχρι που έπαιξα τέλεια τον ρόλο μου.

Η φωνή που λέει: «Έτσι είμαι» είναι η φωνή της γνώσης. Είναι η φωνή του ψεύτη που ζει στο Δέντρο της Γνώσης το οποίο υπάρχει στο κεφάλι μας. Οι Τολτέκοι θεωρούν ότι είναι μια διανοητική νόσος που μεταδίδεται πολύ εύκολα επειδή μεταβιβάζεται από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσα από τη γνώση. Τα συμπτώματα της νόσου είναι φόβος, θυμός, μίσος, θλίψη, ζήλια, σύγκρουση και διαχωρισμός των ανθρώπων. Για άλλη μια φορά, τα ψέματα αυτά ελέγχουν το όνειρο της ζωής μας. Νομίζω ότι αυτό πια είναι προφανές.

Ο παππούς μου το είπε με αυτό τον απλό τρόπο: «Η σύγκρουση είναι ανάμεσα σε αυτό που είναι αλήθεια και σε αυτό που δεν είναι»- και αυτό δεν ήταν κάτι νέο. Δύο χιλιάδες χρόνια πριν, ένας από τους μεγαλύτερους δασκάλους, τουλάχιστον στο δικό μου παραμύθι, είπε: «Και θα γνωρίσετε την αλήθεια και η αλήθεια θα σας ελευθερώσει». Ελεύθεροι από τι; Απ’ όλα εκείνα τα ψέματα. Ειδικά από τον ψεύτη που ζει μέσα στο κεφάλι μας και μας μιλάει ακατάπαυστα. Εμείς το ονομάζουμε σκέψη! Συνήθισα να λέω στους μαθητές μου: «Το ότι ακούς μια φωνή στο κεφάλι σου δεν σημαίνει ότι σου λέει και αλήθεια. Λοιπόν, αν δεν πιστεύεις σε αυτή τη φωνή, δεν θα έχει καμία δύναμη πάνω σου».

Υπάρχει μία ταινία που σκιαγραφεί θαυμάσια αυτό πού εννοώ. Ονομάζεται Α Beautiful Mind (Ένας Υπέροχος Άνθρωπος). Αρχικά σκέφτηκα: «Α, άλλη μια ταινία με κατασκόπους», αλλά ενδιαφέρθηκα περισσότερο όταν συνειδητοποίησα ότι ο ήρωας είναι σχιζοφρενής. Είναι ευφυής, μια πραγματική διάνοια, αλλά βλέπει ανθρώπους που δεν υπάρχουν. Αυτοί οι άνθρωποι ελέγχουν τη ζωή του επειδή ακούει τις απόψεις τους και ακολουθεί οτιδήποτε του λένε να κάνει. Του λένε ψέματα και, ακούγοντάς τα, καταστρέφει τη ζωή του. Δεν έχει ιδέα ότι αυτοί οι άνθρωποι είναι παραισθήσεις, μέχρι που η γυναίκα του τον βάζει σε ψυχιατρείο όπου τον κάνουν διάγνωση σχιζοφρένειας και του δίνουν φαρμακευτική αγωγή. Τα οράματα εξαφανίζονται αλλά τα φάρμακα έχουν παρενέργειες κι έτσι αποφασίζει να σταματήσει να τα παίρνει. Χωρίς τα φάρμακα, τα οράματα επιστρέφουν και ανακαλύπτει πως είναι αλήθεια ότι κανείς άλλος δεν μπορεί να δει τους ανθρώπους που βλέπει. Τώρα έχει να κάνει μια επιλογή: να επιστρέψει στο νοσοκομείο, να χάσει τη σύζυγό του και να αποδεχτεί ότι είναι σχιζοφρενής ή να αντιμετωπίσει τα οράματα και να τα υπερνικήσει;

Όταν τελικά αποκτά την επίγνωση ότι οι άνθρωποι που βλέπει δεν είναι πραγματικοί, παίρνει μια πολύ έξυπνη απόφαση. Λέει: «Δεν θα τους δώσω σημασία. Δεν θα πιστεύω αυτά που μου λένε». Η δύναμη που έχουν τα οράματα επάνω του εξαφανίζεται όταν σταματάει να τα πιστεύει. Με αυτή την επίγνωση, βρίσκει γαλήνη και μετά από πολλά χρόνια, από όταν σταμάτησε να τους δίνει σημασία, τα οράματα σταμάτησαν σχεδόν να του μιλούν. Παρόλο που συνεχίζει να τα βλέπει, δεν τον επισκέπτονται συχνά – μια και μάλλον αποφάσισαν να μη χάνουν τον καιρό τους με έναν άνθρωπο που δεν τα ακούει.

Είναι μια υπέροχη ταινία επειδή δείχνει ότι αν δεν πιστέψουμε στη φωνή μέσα στο κεφάλι μας, χάνει τη δύναμη που έχει πάνω μας και γινόμαστε πάλι αυθεντικοί. Η φωνή μέσα στο κεφάλι μας δεν είναι καν πραγματική, αλλά κυβερνά τη ζωή μας, κι αυτό είναι πολύ τυραννικό. Από τη στιγμή που η φωνή τραβάει την προσοχή μας, μας επιβάλλει να κάνουμε ό,τι θέλει αυτή.

Πόσες φορές η φωνή μας επέβαλε να πούμε ναι όταν θέλαμε να πούμε όχι; ‘Η αντιθέτως, η φωνή μας επέβαλε να πούμε όχι όταν θέλαμε να πούμε ναι; Πόσες φορές μας έχει κάνει αυτή η φωνή να αμφισβητούμε αυτό που νιώθει η καρδιά μας; Πόσες φορές έχουμε χάσει εξαιτίας του φόβου, τις ευκαιρίες να κάνουμε στη ζωή μας αυτό που πραγματικά θέλουμε – επειδή ο φόβος μας ήταν η αντίδραση στο ότι πιστέψαμε στη φωνή στο κεφάλι μας; Πόσες φορές έχουμε χωρίσει με κάποιον που αγαπούσαμε πραγματικά, μόνο και μόνο επειδή μας είπε να το κάνουμε η φωνή της γνώσης; Πόσες φορές έχουμε προσπαθήσει να ελέγξουμε τους ανθρώπους πού αγαπάμε επειδή ακολουθούμε αυτή τη φωνή; Πόσες φορές έχουμε θυμώσει ή έχουμε ζηλέψει ή έχουμε χάσει τον έλεγχο κι έχουμε πληγώσει τους ανθρώπους πού αγαπάμε πραγματικά, απλώς και μόνο επειδή πιστέψαμε σε αυτή τη φωνή;

Nietzsche: ο Ηράκλειτος και το γίγνεσθαι του κόσμου

Ο Νίτσε για τον Ηράκλειτο: Γίγνεσθαι και Είναι

§1.

Ο Νίτσε διέκρινε έγκαιρα και με μοναδική ακρίβεια νοημάτων τη βαθύτερη σημασία των θεμελιωδών ιδεών και σκέψεων του Ηράκλειτου. Πρώτα και κύρια δεν φείστηκε ενθουσιωδών λόγων για την ηρακλείτεια αντίληψη του γίγνεσθαι, έτσι όπως το εννοούσε ο μεγάλος σοφός της Εφέσου ως το βασικό στοιχείο, ως τον ανυπέρθετο χαρακτήρα του πραγματικού. Την ανέσκαψε ως μέσα. Γράφει μεταξύ άλλων:

«Ο Ηράκλειτος ο Εφέσιος βάδισε μέσα σε τούτη τη μυστικιστική νύχτα, στην οποία καλυπτόταν το πρόβλημα του γίγνεσθαι στον Αναξίμανδρο, και τη φώτισε με έναν θείο κεραυνό»[1].

Το γίγνεσθαι είναι η αιώνια ροή και ο αιώνιος ρυθμός των πραγμάτων. Πιο συγκεκριμένα, αυτό το γίγνεσθαι παραπέμπει στα ακόλουθα: κυριαρχεί παντού η κοσμική τάξη, οι αλάνθαστες και αδιαμφισβήτητες βεβαιότητες, οι σταθεροί δηλ. κανόνες, και οι ίδιες πάντα, αδιάσειστες και μόνιμες, συντεταγμένες, κατευθυντήριες γραμμές και αρχές του Δικαίου. Εάν καθ’ όλη τούτη την πορεία του κόσμου παραβιάζονται οι νόμοι κάπου ή κάποτε, οι Ερινύες φροντίζουν για την αποκατάσταση του μέτρου. Όπου κι αν ρίξει κανείς τη ματιά του, βλέπει να επικρατεί κατά κράτος η Δικαιοσύνη. Ο Νίτσε αποδίδει με τον εξής τρόπο όλες αυτές τις πτυχές του γίγνεσθαι:

«Και τι είδα; Νομοτέλειες, κανονικότητες του νόμου, αλάνθαστες βεβαιότητες, τα ίδια πάντα μονοπάτια του Δικαίου, τους αμείλικτους κριτές, τις Ερινύες, πίσω από όλες τις παραβιάσεις των νόμων, ολόκληρο τον κόσμο ως το θέαμα μιας κυρίαρχης Δικαιοσύνης και δαιμονικών φυσικών δυνάμεων, που είναι πανταχού παρούσες και υποταγμένες στην υπηρεσία της. Δεν είδα τιμωρία των γενομένων παρά μόνο δικαίωση του γίγνεσθαι»[2].

§2.

Η δικαίωση του γίγνεσθαι, σύμφωνα με τον Νίτσε, είναι ουσιωδώς η δικαίωση της απόλυτης κυριαρχίας της Δικαιοσύνης στον παρόντα κόσμο μας και όχι σε κάποιο επέκεινα. Κατ’ αυτό το πνεύμα, η εν λόγω δικαίωση υποδηλώνει τη δικαίωση του υπαρκτού κόσμου, τουτέστι την κατάφαση της ζωής, του κόσμου ως του τόπου, όπου βασιλεύει η τάξη, η αρμονία, η ισορροπία και καμιά αρρυθμία, αντίφαση ή αυθαιρεσία· καμιά εκδικητική μανία και ροπή για να βασανίζονται οι ζωντανοί. Τι σημαίνει τούτη η νιτσεϊκή θεώρηση του ηρακλείτειου γίγνεσθαι; α) μια πρώτη άρνηση: δεν υπάρχουν δυο ξεχωριστοί κόσμοι: ο φυσικός και ο μεταφυσικός, η σφαίρα των πεπερασμένων όντων και ένα ακαθόριστο άπειρο, παρά μόνο ένας και ενιαίος κόσμος. β) μια δεύτερη άρνηση, συνδεδεμένη εσωτερικά με την πρώτη: απορρίπτει το Είναι. Πώς το εννοεί το Είναι; Ως κάτι το άφθαρτο και απρόσιτο, το στατικό, παραμόνιμο και ακίνητο κι όχι λιγότερο αμετακίνητο. Με άλλα λόγια, ως έναν έξωθεν τοποθετημένο φραγμό, κάτι σαν επέκεινα, που υπαγορεύει, κατά τη δική του βούληση δίκην βούλησης του θεού, την τάξη και την αταξία, τον ρυθμό και την αρρυθμία του κόσμου τούτου. Απεναντίας, ο Ηράκλειτος, κατά την ερμηνεία πάντα του Νίτσε, προσδιορίζει την αδιάκοπη κίνηση του κόσμου, με την ποικιλομορφία της τάξης και της αταξίας, της αρμονίας και της αρρυθμίας κ.λπ., ως σύμφυτη με τον ίδιο τον κόσμο, ως την εσωτερική του ζωτικότητα ‒ας θυμηθούμε τον κοινό-καθολικό Λόγο που διέπει τα πάντα‒ ως ένα γίγνεσθαι, που συνδυάζει τη ως άνω ζωτικότητα με την αιωνιότητα των άγραφων νόμων, δηλ. των καθολικών νόμων, που υπερβαίνουν τη μερικότητα, την ιδιωτική γνώμη των ανθρώπων.

§3.

Παρακολουθώντας ο Νίτσε από πολύ κοντά τη σκέψη του Σοπενχάουερ, κατ’ αυτή την πρώτη περίοδο της σκέψης του, ερμηνεύει το γίγνεσθαι ως το γίγνεσθαι μιας ενεργού πραγματικότητας, που δεν έχει άλλο τρόπο να έρχεται στο Είναι παρά με το να κινείται στη γραμμή της ενορατικής παράστασης· δηλ. σε μια νοητική γραμμή, που καθιστά δυνατή τη διαλεκτική αρχή της αντίφασης και η οποία, ως τέτοια, είναι πλήρως αντίθετη στους εννοιολογικούς και λογικούς συνδυασμούς ή συλλογισμούς[3]. Εδώ ο Νίτσε αντι-τίθεται στον Αριστοτέλη και στη δια-Λογική του συλλογιστική, που καταφάσκει την αρχή της μη-αντίφασης και η οποία αντιστρατεύεται ολοσχερώς την ως άνω ηρακλείτεια αρχή της αντίφασης ή της αυτο-εναντίωσης. Με την ενορατική παράσταση λοιπόν εκφράζεται από τη μια μεριά ο μεταβλητός και πολύχρωμος χαρακτήρας του δικού μας παροντικού κόσμου, προσιτού στην καθημερινή μας εμπειρία, και από την άλλη οι δυο προϋποθέσεις κάθε εμπειρίας: ο χώρος και ο χρόνος. Ό,τι δεν μπορεί ή δυσκολεύεται να αποδείξει η εννοιολογική συλλογιστική, το αποσαφηνίζει η εν λόγω ενορατική παράσταση: καθιστά αντικείμενο της άμεσης εποπτείας ό,τι ενεργεί και δρα (Wirken) με βάση τη φύση της ενεργού πραγματικότητας (Wirklichkeit). Αυτό το Wirken είναι το μόνο Είναι που υπάρχει. Ας προσεχτεί εδώ η ιδιοφυής νιτσεϊκή ετυμολογική παραγωγή του Είναι του πραγματικού κόσμου. Η δρώσα πραγματικότητα, η Wirklichkeit, είναι [=υπάρχει]· αλλά όχι με στατικό τρόπο παρά ως γίγνεσθαι, ήτοι ως τέτοια που δεν παύει να ενεργεί με προβλέψιμους και μη-προβλέψιμους ρυθμούς. Αυτό το ενεργείν ενσαρκώνει τον αγώνα της ζωής, τον κατά Ηράκλειτο πόλεμο και έριδα. Γι’ αυτό, όσο δεν παύει να ενεργεί, να αγωνίζεται, τόσο παύει να Είναι, να αποθνήσκει: παύει να χάνει τη φύση του, το Είναι του ως φύση.
-----------------------
[1] Nietzsche: KSA I, σ. 822.
[2] Ό.π.
[3] Ό.π., 823.

ΠΛΑΤΩΝ: Ἴων (539d-540e)

ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Καὶ σύ γε, ὦ Ἴων, ἀληθῆ ταῦτα λέγεις. ἴθι δὴ καὶ σὺ ἐμοί, ὥσπερ ἐγὼ σοὶ ἐξέλεξα καὶ ἐξ Ὀδυσσείας καὶ ἐξ Ἰλιάδος ὁποῖα τοῦ μάντεώς ἐστι καὶ ὁποῖα τοῦ ἰατροῦ καὶ [539e] ὁποῖα τοῦ ἁλιέως, οὕτω καὶ σὺ ἐμοὶ ἔκλεξον, ἐπειδὴ καὶ ἐμπειρότερος εἶ ἐμοῦ τῶν Ὁμήρου, ὁποῖα τοῦ ῥαψῳδοῦ ἐστιν, ὦ Ἴων, καὶ τῆς τέχνης τῆς ῥαψῳδικῆς, ἃ τῷ ῥαψῳδῷ προσήκει καὶ σκοπεῖσθαι καὶ διακρίνειν παρὰ τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους.
ΙΩΝ. Ἐγὼ μέν φημι, ὦ Σώκρατες, ἅπαντα.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Οὐ σύ γε φῄς, ὦ Ἴων, ἅπαντα· ἢ οὕτως ἐπιλήσμων εἶ; καίτοι οὐκ ἂν πρέποι γε ἐπιλήσμονα εἶναι ῥαψῳδὸν ἄνδρα.
[540a] ΙΩΝ. Τί δὲ δὴ ἐπιλανθάνομαι;
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Οὐ μέμνησαι ὅτι ἔφησθα τὴν ῥαψῳδικὴν τέχνην ἑτέραν εἶναι τῆς ἡνιοχικῆς;
ΙΩΝ. Μέμνημαι.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Οὐκοῦν καὶ ἑτέραν οὖσαν ἕτερα γνώσεσθαι ὡμολόγεις;
ΙΩΝ. Ναί.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Οὐκ ἄρα πάντα γε γνώσεται ἡ ῥαψῳδικὴ κατὰ τὸν σὸν λόγον οὐδὲ ὁ ῥαψῳδός.
ΙΩΝ. Πλήν γε ἴσως τὰ τοιαῦτα, ὦ Σώκρατες.
[540b] ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Τὰ τοιαῦτα δὲ λέγεις πλὴν τὰ τῶν ἄλλων τεχνῶν σχεδόν τι· ἀλλὰ ποῖα δὴ γνώσεται, ἐπειδὴ οὐχ ἅπαντα;
ΙΩΝ. Ἃ πρέπει, οἶμαι ἔγωγε, ἀνδρὶ εἰπεῖν καὶ ὁποῖα γυναικί, καὶ ὁποῖα δούλῳ καὶ ὁποῖα ἐλευθέρῳ, καὶ ὁποῖα ἀρχομένῳ καὶ ὁποῖα ἄρχοντι.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Ἆρα ὁποῖα ἄρχοντι, λέγεις, ἐν θαλάττῃ χειμαζομένου πλοίου πρέπει εἰπεῖν, ὁ ῥαψῳδὸς γνώσεται κάλλιον ἢ ὁ κυβερνήτης;
ΙΩΝ. Οὔκ, ἀλλὰ ὁ κυβερνήτης τοῦτό γε.
[540c] ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Ἀλλ᾽ ὁποῖα ἄρχοντι κάμνοντος πρέπει εἰπεῖν, ὁ ῥαψῳδὸς γνώσεται κάλλιον ἢ ὁ ἰατρός;
ΙΩΝ. Οὐδὲ τοῦτο.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Ἀλλ᾽ οἷα δούλῳ πρέπει, λέγεις;
ΙΩΝ. Ναί.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Οἷον βουκόλῳ λέγεις δούλῳ ἃ πρέπει εἰπεῖν ἀγριαινουσῶν βοῶν παραμυθουμένῳ, ὁ ῥαψῳδὸς γνώσεται ἀλλ᾽ οὐχ ὁ βουκόλος;
ΙΩΝ. Οὐ δῆτα.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Ἀλλ᾽ οἷα γυναικὶ πρέποντά ἐστιν εἰπεῖν ταλασιουργῷ περὶ ἐρίων [540d] ἐργασίας;
ΙΩΝ. Οὔ.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Ἀλλ᾽ οἷα ἀνδρὶ πρέπει εἰπεῖν γνώσεται στρατηγῷ στρατιώταις παραινοῦντι;
ΙΩΝ. Ναί, τὰ τοιαῦτα γνώσεται ὁ ῥαψῳδός.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Τί δέ; ἡ ῥαψῳδικὴ τέχνη στρατηγική ἐστιν;
ΙΩΝ. Γνοίην γοῦν ἂν ἔγωγε οἷα στρατηγὸν πρέπει εἰπεῖν.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Ἴσως γὰρ εἶ καὶ στρατηγικός, ὦ Ἴων. καὶ γὰρ εἰ ἐτύγχανες ἱππικὸς ὢν ἅμα καὶ κιθαριστικός, ἔγνως ἂν ἵππους [540e] εὖ καὶ κακῶς ἱππαζομένους· ἀλλ᾽ εἴ σ᾽ ἐγὼ ἠρόμην· «Ποτέρᾳ δὴ τέχνῃ, ὦ Ἴων, γιγνώσκεις τοὺς εὖ ἱππαζομένους ἵππους; ᾗ ἱππεὺς εἶ ἢ ᾗ κιθαριστής;» τί ἄν μοι ἀπεκρίνω;
ΙΩΝ. Ἧι ἱππεύς, ἔγωγ᾽ ἄν.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Οὐκοῦν εἰ καὶ τοὺς εὖ κιθαρίζοντας διεγίγνωσκες, ὡμολόγεις ἄν, ᾗ κιθαριστὴς εἶ, ταύτῃ διαγιγνώσκειν, ἀλλ᾽ οὐχ ᾗ ἱππεύς.
ΙΩΝ. Ναί.
ΣΩΚΡΑΤΗΣ. Ἐπειδὴ δὲ τὰ στρατιωτικὰ γιγνώσκεις, πότερον ᾗ στρατηγικὸς εἶ γιγνώσκεις ἢ ᾗ ῥαψῳδὸς ἀγαθός;
ΙΩΝ. Οὐδὲν ἔμοιγε δοκεῖ διαφέρειν.

***
ΣΩ. Κι εσύ, Ίωνα, σωστά τα λες αυτά. Έλα λοιπόν τώρα κι εσύ, και όπως έψαξα εγώ και σου βρήκα από την Οδύσσεια και την Ιλιάδα τί ανήκει στην αρμοδιότητα του μάντη και τί στου γιατρού και [539e] τί στου ψαρά, έτσι κι εσύ ξεχώρισέ μου —μια που είσαι και πιο εξοικειωμένος απ᾽ ό,τι εγώ με τα ποιήματα του Ομήρου— τί ανήκει στην αρμοδιότητα του ραψωδού, Ίωνα, και της ραψωδικής τέχνης, για τα οποία ο ραψωδός είναι αρμοδιότερος από τους άλλους ανθρώπους να τα εξετάζει και να τα κρίνει.
ΙΩΝ. Εγώ, πάντως, Σωκράτη, υποστηρίζω ότι όλα ανεξαιρέτως.
ΣΩ. Όχι, Ίωνα, εσύ δεν ισχυρίζεσαι κάτι τέτοιο· ή μήπως ξεχνάς τόσο εύκολα; Κι όμως δεν θα ᾽πρεπε ποτέ ένας ραψωδός να ξεχνάει τόσο εύκολα.
[540a] ΙΩΝ. Τί έχω ξεχάσει δηλαδή;
ΣΩ. Δεν θυμάσαι ότι υποστήριζες πως η τέχνη του ραψωδού είναι διαφορετική από την τέχνη του ηνιόχου;
ΙΩΝ. Το θυμάμαι.
ΣΩ. Και δεν παραδέχτηκες ότι αφού είναι διαφορετική, θα είναι διαφορετικά και τα πράγματα που θα γνωρίζει;
ΙΩΝ. Ναι.
ΣΩ. Άρα, σύμφωνα με τα λεγόμενά σου, δεν θα τα κρίνει όλα η ραψωδική τέχνη ούτε και ο ραψωδός.
ΙΩΝ. Εκτός ίσως από κάτι τέτοιας λογής, Σωκράτη.
[540b] ΣΩ. Λέγοντας «τέτοιας λογής» εννοείς, υποθέτω, όσα ανήκουν στις άλλες τέχνες· ποιά όμως είναι αυτά που θα τα γνωρίζει ο ραψωδός, μια που δεν θα τα γνωρίζει όλα;
ΙΩΝ. Κατά τη γνώμη μου, θα γνωρίζει ποιά πράγματα ταιριάζει να πει ένας άνδρας και ποιά μια γυναίκα, ποιά ένας δούλος και ποιά ένας ελεύθερος, ποιά ένας άρχοντας και ποιά ένας αρχόμενος.
ΣΩ. Άραγε εννοείς ότι ποιά πράγματα πρέπει να πει ο κυβερνήτης ενός πλοίου που θαλασσοδέρνεται στο πέλαγος θα τα ξέρει ο ραψωδός καλύτερα από τον κυβερνήτη;
ΙΩΝ. Όχι· αυτό θα το ξέρει ο κυβερνήτης, οπωσδήποτε.
[540c] ΣΩ. Τί όμως πρέπει να πει κάποιος που κατευθύνει τη θεραπεία ενός αρρώστου, ποιός θα το γνωρίζει καλύτερα: ο ραψωδός ή ο γιατρός;
ΙΩΝ. Ούτε αυτό.
ΣΩ. Μήπως όμως εννοείς όσα ταιριάζουν σ᾽ ένα δούλο;
ΙΩΝ. Ναι.
ΣΩ. Δηλαδή εννοείς ότι όσα πρέπει να πει ένας δούλος αγελαδάρης προσπαθώντας να καθησυχάσει μια αγέλη εξαγριωμένα βόδια τα ξέρει ο ραψωδός κι όχι ο αγελαδάρης;
ΙΩΝ. Όχι βέβαια.
ΣΩ. Αλλά μήπως όσα πρέπει να πει για την κατεργασία των μαλλιών μια γυναίκα [540d] που υφαίνει;
ΙΩΝ. Όχι.
ΣΩ. Αλλά μήπως θα ξέρει τί πρέπει να πει ένας στρατηγός για να δώσει θάρρος στους στρατιώτες;
ΙΩΝ. Ναι, τέτοια πράγματα ο ραψωδός θα τα ξέρει.
ΣΩ. Μα πώς; Η τέχνη του ραψωδού είναι στρατηγική;
ΙΩΝ. Εν πάση περιπτώσει, εγώ ξέρω τί πρέπει να πει ένας στρατηγός.
ΣΩ. Επειδή είναι πιθανό να είσαι γνώστης και της στρατηγικής τέχνης, Ίωνα. Γιατί αν συνέβαινε να ξέρεις από άλογα και συνάμα να ξέρεις και κιθάρα, θα μπορούσες να διακρίνεις [540e] ποιά άλογα ιππεύονται καλά και ποιά όχι· αν όμως σε ρωτούσα «Με τη βοήθεια ποιάς από τις δύο τέχνες, Ίωνα, διακρίνεις τα άλογα που ιππεύονται καλά: αυτής με την οποία είσαι ιππέας ή αυτής με την οποία είσαι κιθαριστής;», τί θα μου απαντούσες;
ΙΩΝ. Αυτής με την οποία είμαι ιππέας· έτσι θα απαντούσα, εγώ τουλάχιστον.
ΣΩ. Κι αν επίσης διέκρινες ποιοί παίζουν καλά κιθάρα, θα παραδεχόσουν ότι τους διακρίνεις με τη βοήθεια της τέχνης διαμέσου της οποίας είσαι κιθαριστής, κι όχι με τη βοήθεια εκείνης διαμέσου της οποίας είσαι ιππέας.
ΙΩΝ. Ναι.
ΣΩ. Κι επειδή συμβαίνει να ξέρεις τα στρατιωτικά πράγματα, διαμέσου ποιάς τέχνης τα ξέρεις: αυτής με την οποία είσαι γνώστης των στρατιωτικών ή αυτής με την οποία είσαι καλός ραψωδός;
ΙΩΝ. Δεν νομίζω ότι υπάρχει καμία διαφορά.

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ - Ἡρακλῆς Μαινόμενος (1-59)

ΑΜΦΙΤΡΥΩΝ
Τίς τὸν Διὸς σύλλεκτρον οὐκ οἶδεν βροτῶν,
Ἀργεῖον Ἀμφιτρύων᾽, ὃν Ἀλκαῖός ποτε
ἔτιχθ᾽ ὁ Περσέως, πατέρα τόνδ᾽ Ἡρακλέους;
ὃς τάσδε Θήβας ἔσχον, ἔνθ᾽ ὁ γηγενὴς
5 σπαρτῶν στάχυς ἔβλαστεν, ὧν γένους Ἄρης
ἔσωσ᾽ ἀριθμὸν ὀλίγον, οἳ Κάδμου πόλιν
τεκνοῦσι παίδων παισίν· ἔνθεν ἐξέφυ
Κρέων Μενοικέως παῖς, ἄναξ τῆσδε χθονός.
Κρέων δὲ Μεγάρας τῆσδε γίγνεται πατήρ,
10 ἣν πάντες ὑμεναίοισι Καδμεῖοί ποτε
λωτῶι συνηλάλαξαν ἡνίκ᾽ εἰς ἐμοὺς
δόμους ὁ κλεινὸς Ἡρακλῆς νιν ἤγετο.
λιπὼν δὲ Θήβας, οὗ κατωικίσθην ἐγώ,
Μεγάραν τε τήνδε πενθερούς τε παῖς ἐμὸς
15 Ἀργεῖα τείχη καὶ Κυκλωπίαν πόλιν
ὠρέξατ᾽ οἰκεῖν, ἣν ἐγὼ φεύγω κτανὼν
Ἠλεκτρύωνα. συμφορὰς δὲ τὰς ἐμὰς
ἐξευμαρίζων καὶ πάτραν οἰκεῖν θέλων
καθόδου δίδωσι μισθὸν Εὐρυσθεῖ μέγαν,
20 ἐξημερῶσαι γαῖαν, εἴθ᾽ Ἥρας ὕπο
κέντροις δαμασθεὶς εἴτε τοῦ χρεὼν μέτα.
καὶ τοὺς μὲν ἄλλους ἐξεμόχθησεν πόνους,
τὸ λοίσθιον δὲ Ταινάρου διὰ στόμα
βέβηκ᾽ ἐς Ἅιδου τὸν τρισώματον κύνα
25 ἐς φῶς ἀνάξων, ἔνθεν οὐχ ἥκει πάλιν.
γέρων δὲ δή τις ἔστι Καδμείων λόγος
ὡς ἦν πάρος Δίρκης τις εὐνήτωρ Λύκος
τὴν ἑπτάπυργον τήνδε δεσπόζων πόλιν,
τὼ λευκοπώλω πρὶν τυραννῆσαι χθονὸς
30 Ἀμφίον᾽ ἠδὲ Ζῆθον, ἐκγόνω Διός.
οὗ ταὐτὸν ὄνομα παῖς πατρὸς κεκλημένος,
Καδμεῖος οὐκ ὢν ἀλλ᾽ ἀπ᾽ Εὐβοίας μολών,
κτείνει Κρέοντα καὶ κτανὼν ἄρχει χθονός,
στάσει νοσοῦσαν τήνδ᾽ ἐπεσπεσὼν πόλιν.
35 ἡμῖν δὲ κῆδος ἐς Κρέοντ᾽ ἀνημμένον
κακὸν μέγιστον, ὡς ἔοικε, γίγνεται.
τοὐμοῦ γὰρ ὄντος παιδὸς ἐν μυχοῖς χθονὸς
ὁ καινὸς οὗτος τῆσδε γῆς ἄρχων Λύκος
τοὺς Ἡρακλείους παῖδας ἐξελεῖν θέλει
40 κτανὼν δάμαρτά ‹θ᾽›, ὡς φόνωι σβέσηι φόνον,
κἄμ᾽ (εἴ τι δὴ χρὴ κἄμ᾽ ἐν ἀνδράσιν λέγειν,
γέροντ᾽ ἀχρεῖον), μή ποθ᾽ οἵδ᾽ ἠνδρωμένοι
μήτρωσιν ἐκπράξωσιν αἵματος δίκην.
ἐγὼ δέ (λείπει γάρ με τοῖσδ᾽ ἐν δώμασιν
45 τροφὸν τέκνων οἰκουρόν, ἡνίκα χθονὸς
μέλαιναν ὄρφνην εἰσέβαινε, παῖς ἐμός)
σὺν μητρί, τέκνα μὴ θάνωσ᾽ Ἡρακλέους,
βωμὸν καθίζω τόνδε σωτῆρος Διός,
ὃν καλλινίκου δορὸς ἄγαλμ᾽ ἱδρύσατο
50 Μινύας κρατήσας οὑμὸς εὐγενὴς τόκος.
πάντων δὲ χρεῖοι τάσδ᾽ ἕδρας φυλάσσομεν,
σίτων ποτῶν ἐσθῆτος, ἀστρώτωι πέδωι
πλευρὰς τιθέντες· ἐκ γὰρ ἐσφραγισμένοι
δόμων καθήμεθ᾽ ἀπορίαι σωτηρίας.
55 φίλων δὲ τοὺς μὲν οὐ σαφεῖς ὁρῶ φίλους,
οἱ δ᾽ ὄντες ὀρθῶς ἀδύνατοι προσωφελεῖν.
τοιοῦτον ἀνθρώποισιν ἡ δυσπραξία·
ἧς μήποθ᾽ ὅστις καὶ μέσως εὔνους ἐμοὶ
τύχοι, φίλων ἔλεγχον ἀψευδέστατον.

***
ΑΜΦΙΤΡΥΩΝ
Ποιός θνητός τον σύντροφο του Διός στη γυναίκα,
τον Αργίτη Αμφιτρύωνα, δεν ξέρει, που ο Αλκαίος
τονε γέννησεν, ο γιος του Περσέα, πατέρα
του Ηρακλή; Κι εγκαταστάθηκα εδώ στη Θήβα,
που των σπαρτών ανθρώπων βλάστησε απ᾽ τη γη της
τ᾽ αστάχυ, που ο Άρης έσωσεν απ᾽ τη γενιά τους
λίγους κι αυτοί στην πόλη γέννησαν του Κάδμου
παιδιά των παιδιώνε τους. Όθε γεννήθη
ο Κρέοντας, γιος του Μενοικέα, ρήγας του τόπου.
Κι ο Κρέοντας της Μεγάρας γίνεται πατέρας,
10 που κάποτες όλ᾽ οι Καδμείοι στα στέφανά της
με τους αυλούς αλάλαξαν, στο σπίτι μου όταν
την οδηγούσεν ο Ηρακλής ο δοξασμένος.
Και τη Θήβ᾽ αφήνοντας, τη νέα κατοικιά μου,
τα πεθερικά του και τη Μεγάρα, ο γιος μου
στ᾽ αργίτικα πεθύμησε να κατοικήσει
τα τείχη και στην πόλη των Κυκλώπων, που είμαι
φευγάτος απ᾽ αυτήν εγώ, τι έχω σκοτώσει
τον Ηλεκτρύωνα· και θέλοντας ν᾽ αλαφρώσει
τις συμφορές μου φέρνοντάς με στην πατρίδα,
μεγάλο αντάλλαγμα του γυρισμού πλερώνει
20 στον Ευρυσθέα, όλη τη γη να μερώσ᾽ είτε
κεντρισμένος από την Ήρα ή από γραφτό του.
Κι όλα τ᾽ άλλα τα βαριά έργα τα᾽ χει τελειώσει
και για στερνό πια από το στόμα του Ταινάρου
στον Άδην εκατέβηκε, στο φως να φέρει
το τρισώματο σκυλί, δίχως να γυρίσει.
Και στους Καδμείους ένας παλιός υπάρχει λόγος,
πως ήταν κάποιος Λύκος πριν, άντρας της Δίρκης,
αυτής της εφτάπυλης πόλης βασιλέας,
προτού βασιλέψουν ο Αμφίωνας και ο Ζήθος,
30 άσπρων ατιών καβαλαραίοι, παιδιά του Δία.
Αυτουνού ο γιος, συνονόματος του πατρός του,
όχι Καδμείος, αλλ᾽ απ᾽ την Εύβοια κινημένος,
σκοτώνει τον Κρέοντα και το βασίλειο παίρνει,
σε καιρό επανάστασης πέφτοντας στην πόλη.
Κι η συγγένεια πὄχουμε με τον Κρέοντα τώρα
συμφορά μάς γίνεται, φυσικά, μεγάλη.
Γιατί όντας το παιδί μου μες στης γης τα βάθη,
ο Λύκος, ο καινούριος άρχοντας του τόπου,
βούλεται να ξεκάνει του Ηρακλή τα τέκνα
40 και τη γυναίκα, σβήνοντας φόνο με φόνο,
κι εμέν᾽, αν πρέπει να με λογαριάζουν μέσα
στους άνδρες, γέρον άχρηστο, μη καμιά μέρα
τρανεμένα τα παιδιά πάρουν πίσω το αίμα.
Κι εγώ, που μ᾽ άφησε μες στο παλάτι ο γιος μου
για να κοιτάζω τα παιδιά του μες στο σπίτι
(όταν κατέβαινε στης γης το μαύρο σκότος)
με τη μητέρα τους για να μη τα σκοτώσουν,
κάθομαι ικέτης στου σωτήρα Διός ετούτον
τον βωμόν οπού έχτισεν ο ευγενικός γιος μου,
50 δώρο της νίκης που έλαβεν απ᾽ τους Μινύες.
Και τώρα εδώ φυλάγομε, στερημένοι όλα,
και τροφή και πιοτό και ρούχα, επά στο χώμα
τ᾽ άστρωτο πλαγιάζοντας· γιατί κλεισμένοι έξω
απ᾽ το σπίτι σωτηρίας δεν έχουμε τρόπο.
Κι από τους φίλους άλλους σωστούς δεν τους βλέπω
κι οι αληθινοί δεν ημπορούνε να ωφελήσουν.
Τέτοιο κακό είναι η δυστυχία, που είθε κανένας
να μην την πάθει κι απ᾽ τους λίγο αγαπητούς μου,
που χωρίς γέλασμ᾽ αποδείχνει ποιοί ᾽ναι φίλοι.

Η Αρχαία Ελληνική Τέχνη και η Ακτινοβολία της, Η τέχνη της αρχαϊκής εποχής

3.3.8. Αναθήματα στο Ηραίο της Σάμου

Είδαμε πόσος πλούτος είχε συγκεντρωθεί στη Σάμο στα πρώιμα αρχαϊκά χρόνια και με ποιον τρόπο ο πλούτος αυτός έγινε αφορμή να αφιερωθούν στο μεγάλο ιερό του νησιού, το Ηραίο, μεγάλα και λαμπρά αγάλματα κούρων. Στο ίδιο ιερό στήθηκαν λίγο πριν από τα μέσα του 6ου αιώνα και άλλα αναθήματα, που μπορεί να μην έχουν το κολοσσικό μέγεθος του κούρου του Ισχή, δεν είναι όμως λιγότερο ενδιαφέροντα. Θα εξετάσουμε δύο από αυτά: (α) δύο όμοιες κόρες που αποτελούσαν σύνταγμα (ήταν δηλαδή στημένες στην ίδια βάση)· και (β) ένα πολυπρόσωπο σύνταγμα που απεικόνιζε τα μέλη μιας αριστοκρατικής οικογένειας.

 

Οι κόρες του πρώτου αναθήματος είχαν ύψος που ξεπερνούσε τα 2 m μαζί με το κεφάλι (το οποίο δυστυχώς δεν σώζεται)· η πρώτη βρέθηκε γύρω στο 1875 και εκτίθεται σήμερα στο Παρίσι, στο Μουσείο του Λούβρου· η δεύτερη ανακαλύφθηκε το 1984, στις ανασκαφές του Γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου. Τα δύο αγάλματα, από χοντρόκοκκο (πιθανόν σαμιώτικο) μάρμαρο, χρονολογούνται στη δεκαετία 570-560 π.Χ. και είναι έργα του ίδιου καλλιτέχνη. Η τεχνοτροπία του σημαντικού αυτού γλύπτη είναι χαρακτηριστική για τη σαμιώτικη τέχνη της αρχαϊκής εποχής: το ραδινό γυναικείο σώμα, ίσιο σαν λαμπάδα, εξαφανίζεται σχεδόν κάτω από τα ρούχα· μόνο στο πίσω μέρος, ιδιαίτερα στην πλάτη, διαφαίνονται οι καμπύλες του. Η πλούσια ενδυμασία αποτελείται από τον χιτώνα, που ζώνεται σφιχτά στη μέση, ένα μικρό ιμάτιο, που φοριέται λοξά επάνω από τον κορμό, και έναν μακρό επενδύτη, που, διπλωμένος στα δύο, καλύπτει την πλάτη και το αριστερό σκέλος, ενώ η μία άκρη του στερεώνεται στη ζώνη. Ο επενδύτης φαίνεται ότι σκέπαζε και το κεφάλι. Οι πτυχές του χιτώνα αποδίδονται με δεξιοτεχνικά χαραγμένες πυκνές και λεπτές εγχάρακτες γραμμές· αντίθετα, η επιφάνεια του επενδύτη είναι λεία. Το αριστερό χέρι είναι λυγισμένο και ακουμπάει στο στήθος· κρατούσε κάτι, πιθανότατα μια προσφορά για τη θεά. Δυο επιγραφές χαραγμένες στο άγαλμα του Λούβρου και στο άγαλμα της Σάμου (και οι δύο στην παρυφή του επενδύτη κατά μήκος του αριστερού σκέλους) μας πληροφορούν ότι οι κόρες ήταν αναθήματα του Χηραμύη στην Ήρα. Οι δύο κόρες αποτελούσαν σύνολο και ήταν στημένες από την αρχή στην ίδια βάση. Οι μορφές είναι ανώνυμες, αλλά το μέγεθος και η ομορφιά τους φανερώνουν τον πλούτο του Χηραμύη και τον σεβασμό του στην Ήρα· οι επιγραφές λένε ότι ήταν ἀγάλματα ("χαρούδια"), δηλαδή όμορφα και πολυτελή δώρα, με τα οποία ο αναθέτης ήθελε να ευχαριστήσει τη μεγάλη θεά της Σάμου, αλλά και να προκαλέσει τον θαυμασμό των επισκεπτών του ιερού.

 

Ο Χηραμύης πρέπει να ήταν σημαντικό πρόσωπο, γιατί είχε αφιερώσει και άλλα γλυπτά στο ιερό της Ήρας: αναθηματικές επιγραφές με το όνομά του είναι χαραγμένες στο σώμα μιας ακόμη κόρης, λίγο μικρότερης από τις δύο προηγούμενες, που κρατάει με το αριστερό χέρι μπροστά στο στήθος έναν λαγό (σήμερα στο Βερολίνο) και στο αριστερό σκέλος ενός κούρου, από τον οποίο σώζονται μόνο σπαράγματα. Δεν ξέρουμε αν τα δύο αυτά έργα ήταν ανεξάρτητα αναθήματα ή αν ήταν αρχικά στημένα πάνω στην ίδια βάση με τις δύο μεγαλύτερες κόρες.

 

Το δεύτερο ανάθημα είναι λίγο μεταγενέστερο από εκείνα του Χηραμύη (560-550 π.Χ.) και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, επειδή εικονίζει τα μέλη μιας οικογένειας που αποτελείται από τον πατέρα, τη μητέρα, τρεις κόρες και έναν νεαρό γιο. Τα αγάλματα ήταν τοποθετημένα επάνω σε μια μακρόστενη βάση· στις δύο άκρες βρίσκονται ο πατέρας και η μητέρα. Ο πατέρας στα δεξιά (ως προς τον θεατή), παχύς και επιβλητικός, όπως ταιριάζει σε έναν πλούσιο άρχοντα, φοράει μακρύ χιτώνα και ιμάτιο· είναι ξαπλωμένος σε κλίνη και ανασηκώνει το κορμί του ακουμπώντας στο μαξιλάρι με τον αριστερό αγκώνα, ενώ στο χέρι κρατάει ένα πουλί. Η στάση είναι χαρακτηριστική για άνδρα της ανώτερης τάξης που συμμετέχει σε συμπόσιο. Η μητέρα και κυρία του σπιτιού κάθεται μεγαλόπρεπα στο πολυτελές κάθισμά της (έναν θρόνο) με υποπόδιο κάτω από τα πόδια. Ανάμεσα στους γονείς στέκονται τα παιδιά: τρεις κόρες και ένας γιος. Τέσσερις από τις έξι συνολικά μορφές (ο πατέρας, η μητέρα και δύο από τις κόρες, η μία από τις οποίες βρίσκεται σήμερα στο Βερολίνο) σώζονται σχετικά καλά: λείπουν μόνο τα κεφάλια τους, και στην περίπτωση της μητέρας το επάνω μέρος του κορμού. Από την τρίτη κόρη έχουμε μόνο λίγα θραύσματα και από τον νεαρό γιο (που εικονιζόταν μικρότερος) μόνο ένα κομμάτι από την πλίνθο με τα δάχτυλα του αριστερού ποδιού. Τα ονόματα των εικονιζόμενων προσώπων ήταν χαραγμένα στα ενδύματα τους· σώζονται εκείνα της μητέρας (που λεγόταν Φίλεια) και των δύο από τις τρεις κόρες (που λέγονταν Φιλίππη και Ορνίθη· η δεύτερη είναι στο Βερολίνο), ενώ από το όνομα του πατέρα διατηρείται μόνο το τέλος ([…]άρχης). Επάνω στο καθιστό άγαλμα της Φίλειας είναι χαραγμένη ακόμη μια επιγραφή με το όνομα του σημαντικού γλύπτη που κατασκεύασε τα αγάλματα: ἡμᾶς ἐποίησε Γενέλεως.

Η ΜΥΘΙΚΗ ΣΚΕΨΗ / 1α. «Μια φορά κι ένα καιρό»

Από τα πολύ παλιά χρόνια (έτσι αρχίζουν όλα τα παραμύθια) ο άνθρωπος, για λόγους επιβίωσης, προσπαθούσε να αναγνωρίσει το περιβάλλον του, να γνωρίζει που βρίσκεται, που μπορεί να πάει, τι μπορεί να κάνει. Η αναγνώριση, η γνώση του περιβάλλοντος, ήταν πάντα όρος απαραίτητος της επιβίωσης σε μια ζωή εχθρική για τον αδύναμο άνθρωπο.

Συχνά, ίσως πολύ συχνά, οι ερμηνείες που έδιναν οι άνθρωποι για το περιβάλλον και τα φαινόμενα ήταν αυθαίρετες και φανταστικές. Ίσχυαν όσο εξυπηρετούσαν και δεν διαψεύδονταν. Η Μυθική Σκέψη, που προηγήθηκε της Λογικής Ανάλυσης και της Επιστημονικής Γνώσης, στην πραγματικότητα χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα.

Για παράδειγμα, ενώ η επιστημονική ερμηνεία του κόσμου (με την Θεωρία της Σχετικότητας και την Κβαντική Φυσική) έχει προχωρήσει πολύ μετά τον Νεύτωνα, εμείς εξακολουθούμε (επειδή έτσι μας πληροφορούν οι αισθήσεις μας) να ζούμε και να κινούμαστε στο «Σύμπαν του Νεύτωνα» με τον χώρο σαν «περιβάλλον πλαίσιο» των φαινομένων και τον χρόνο σαν μια απόλυτη γραμμή από το παρελθόν στο παρόν και το μέλλον. Ζούμε σε ένα «φανταστικό» κόσμο, όσο κι αν η αντίληψή μας ακολουθεί κάποιους κανόνες.

Ακόμα και σε προσωπικό επίπεδο πολλά από αυτά που γνωρίζουμε, που πιστεύουμε, που σεβόμαστε κι ακολουθούμε στην ζωή μας δεν είναι πραγματικά. Έτσι οι πιο πολλοί άνθρωποι «ζούνε στον κόσμο» τους, όπως λέει η λαϊκή έκφραση.

Συνεπώς, το Φανταστικό, ο Μύθος, το Παραμύθι, δεν είναι κάτι ξένο από την ζωή μας. Ίσως είναι η ζωή μας. Και συχνά η ζωή μας είναι όχι ένα καλό παραμύθι, σαν αυτά που διηγούνταν παλιά οι παππούδες κι οι γιαγιάδες στα εγγόνια αλλά ένα «κακό» παραμύθι.

Αν έτσι έχουν τα πράγματα τότε τι είναι το «Παραμύθι»; Οι μικρές ή μεγάλες ιστορίες που μαγεύουν όχι μόνο την φαντασία των μικρών παιδιών αλλά εντυπωσιάζουν και την λογική σκέψη των μεγάλων; Τι λέει το Παραμύθι; Τι προσπαθεί να πει; Μιλάει για την ζωή; Ποια ζωή; Την ζωή που ζούμε; Ή την ζωή που θα θέλαμε να ζούμε; Και τελικά τι μας διδάσκει το Παραμύθι; Σαν λόγος ή σχόλιο ζωής αλλά και σαν κάθε ιστορία ξεχωριστά; Γιατί κάθε παραμύθι από τα χιλιάδες παραμύθια κάτι έχει να μας πει. Αρκεί να έχουμε καρδιά καθαρή και αυτιά ανοιχτά. Και πέρα από την ανώτερη επιστημονική γνώση, την βέβαιη και επιβεβαιούμενη γνώση που τα όριά της είναι πάντα λιγοστά, μήπως ο Σοφός Λόγος του Παραμυθιού, της Φαντασίας, δεν είναι χάσιμο χρόνου αλλά Δημιουργική Διαφώτιση της ζωής;

Σίγουρα το Παραμύθι δεν είναι μια ανόητη ή ανούσια ιστορία. Συνήθως είναι Απόσταγμα Ζωής. Η διήγηση ακολουθεί κανόνες κι η εξέλιξη της ιστορίας οδηγεί στο Ξέφωτο της Γνώσης, της Αληθινής Ηθικής Γνώσης. Γιατί ο άνθρωπος δεν είναι μόνο νοητική γνώση. Είναι και Ηθική Συναίσθηση και Ενάρετη ή όχι Συμπεριφορά.

Ασφαλώς το Παραμύθι σαν λόγος, σαν διήγηση και σαν καταστάλαγμα ζωής δεν υποκαθιστά την θρησκευτική ή φιλοσοφική ή κοινωνική ηθική. Όμως αναδεικνύει με ένα άμεσο, απλό κι ανθρώπινο τρόπο της Βασικές Αξίες της Ζωής: την ζωή και τον θάνατο, την αλήθεια και το ψέμα, το δίκαιο και το άδικο, το καλό και το κακό, την ευτυχία και την στέρησή της, την ηθική ανταμοιβή του καλού και την τιμωρία του κακού. Όλα όσα θα ήθελαν να ζουν οι άνθρωποι και που τόσο στερούνται στον πολιτισμένο κόσμο που έφτιαξαν πολιτικοί και θρησκευτικοί ηγέτες κι άρχοντες του κόσμου τούτου μαζί με ανώριμους υπηκόους.

Έτσι, το Παραμύθι, σαν λόγος, σαν διήγηση κι εξιστόρηση γεγονότων, δεν είναι ούτε μια φανταστική περιπέτεια χωρίς νόημα, ούτε μια μάταιη μίμηση της αληθινής ζωής, ούτε ένας παράλογος κόσμος χωρίς αντίκρισμα στην πραγματικότητα. Μιλά για την ίδια την ζωή, τις αξίες της ζωής κι ακολουθεί τους χτύπους της ανθρώπινης καρδιάς μέσα στην ερημιά του κόσμου. Είναι το Φως που Οδηγεί μέσα από το σκοτάδι της ιστορίας σε μια πιο Ουσιαστική κι Αληθινή Ζωή. Μιλά με Σύμβολα Αιώνια για τις Πανάρχαιες Άχρονες Αξίες της Αληθινής Ζωής μιας ζωής που πάντα προόριζε ο Θεός στον άνθρωπο και πάντα οι άνθρωποι «πρόδιδαν», μιας ζωής που μπορούν να βρουν οι άνθρωποι αν ήθελαν μόνο να ακούσουν, να διδαχτούν, να καταλάβουν, ότι τα πράγματα είναι πολύ απλά, τόσο απλά όσο το ξετύλιγμα ενός παραμυθιού, σαν την κόκκινη κλωστή του παραμυθιού. Αρκεί να έχεις καθαρή καρδιά, ξάστερο νου και να κρατάς την ανάσα σου, όταν αρχίζει το παραμύθι, έτσι όπως έκαναν πάντα τα παιδιά όταν άρχιζε το παραμύθι. «Μια φορά κι ένα καιρό». Κι εκείνη η φορά κι εκείνος ο καιρός είναι στην πραγματικότητα τώρα. Γιατί κάθε φορά που μπαίνουμε στο Παραμύθι στην πραγματικότητα Εισχωρούμε στον Αληθινό Κόσμο της Ψυχής μας σε όσα ονειρευόμαστε σαν άνθρωποι, σε όσα αξίζουμε σαν άνθρωποι, σε όσα χάνουμε σαν άνθρωποι γιατί ακριβώς δεν θέλουμε να Ζούμε σε Αυτόν τον Αληθινό Ανθρώπινο Κόσμο του Παραμυθιού αλλά στον παράλογο, βίαιο, απάνθρωπο κι ανόητο κόσμο που φτιάξαμε με την επιστημονική γνώση μας, το πολιτικό ήθος μας και τον μη-ανθρώπινο πολιτισμό μας.

Σσσσς! Ησυχία! Ας Ακούσουμε με Προσοχή τι έχει να μας Πει το Παραμύθι!

Οι έρωτες που σπάνε τα κοντέρ σπάνε και τους ανθρώπους;

Έχουμε ακούσει πολλάκις για την ανιδιοτελή εκείνη αγάπη άνευ όρων που για κάποιους ανθρώπους αποτελεί άπιαστο όνειρο. Λίγοι μπορούν να παραδεχτούν πως έχουν αγαπήσει ή κι αγαπηθεί άνευ όρων. Αλλά ακόμα πιο σπάνια αναφέρουν ή τολμούν να αναζητήσουν την έννοια του «έρωτα άνευ όρων». Μπορούμε να φτάσουμε στην αγάπη για έναν άλλον άνθρωπο αν έχουμε προσπεράσει τον έρωτα; Έρωτας λοιπόν δίχως όρους, χωρίς προϋποθέσεις με δεσμευτικό χαρακτήρα, ο οποίος δε λογαριάζει τίποτα, δε σκέφτεται τίποτα και δεν προσμετράει τίποτα. Ο Τερζάκης ήταν σωστός όταν μας έκανε να αναρωτηθούμε «Τι σχέση έχει με την αγάπη ο έρωτας; Η αγάπη είναι αυταπάρνηση, ο έρωτας εγωισμός».

Ο πραγματικός έρωτας είναι ασταμάτητος, καταιγιστικός, διεκδικητικός, εκρηκτικός, απόλυτος και δυναμικός· απόλυτα προετοιμασμένος και διατεθειμένος από τη φύση του να κρατήσει και να επικρατήσει. Οι χλιαροί έρωτες -ομολογουμένως- έχουν ήδη από νωρίς ημερομηνία λήξης. Όμως γίνεται πραγματικά ένας έρωτας να μη λαμβάνει υπόψη του τίποτα; Οι ρομαντικές ψυχές θα έλεγαν πως έτσι θα έπρεπε να είναι, να αφήνονται όλα στο συναίσθημα. Οι περισσότερο ρεαλιστές πιθανότατα θα διαφωνούσαν κάθετα, λέγοντας ότι «καλά και τα συναισθήματα αλλά και λίγη λογική δε βλάπτει». Οι κυνικοί θα υποστήριζαν μάλλον πως ο έρωτας είναι πιο απλός -αν υπάρχει φυσικά- και δεν έχει ανάγκη τόσες πολλές αναλύσεις. Κι όπως σχεδόν, πάντα η λύση βρίσκεται στο ενδιάμεσο.

Θα ήταν ουτοπικό ίσως να φανταζόμαστε πως ένας έρωτας θα μπορούσε να επιβιώσει ακόμα κι αν ο άλλος καταπατούσε τις αρχές, τις πεποιθήσεις μας, τα θέλω μας. «Ο έρωτας όμως είναι τυφλός» έχουμε ακούσει να λένε και ίσως ισχύει αυτό. Αλλά αν είναι υποταγή και υποβάθμιση, σίγουρα δεν είναι έρωτας. Συνήθως δεν εμπίπτει σε λογικές προσαρμογές, εξονυχιστικά φιλτραρίσματα και μακροπρόθεσμες σκέψεις κι αυτή άλλωστε είναι η ομορφιά του. Ο έρωτας δεν είναι εμπορική συμφωνία και ούτε θα έπρεπε να γίνεται. Για να λειτουργήσει κάτω από όρους όμως, γίνεται μια συμφωνία; Συμφωνείς να αγαπάς, να εμπιστεύεσαι, να δίνεις και να παίρνεις, να χαίρεσαι και να μεταδίδεις τα συναισθήματα και στο άλλο άτομο, να φανερώσεις τον εαυτό σου και την ψυχή σου. Κι όταν αυτοί οι όροι καταπατηθούν; Υπάρχει κάποιου είδους ρήτρα σ’ αυτό το άτυπο συμφωνητικό, που να προστατεύει τα άτομα; Πόσο πεζό ακούγεται να μιλάμε για τον έρωτα με αυτόν τον πρακτικό και τυποποιημένο τρόπο; Αλλά γίνεται; Κι αν έπαψε πια να σου προσφέρει όλα όσα αξίζεις; Αν κάποια στιγμή στέρεψε από αισθήματα για σένα; Αν αδυνατεί να δώσει κάτι παραπάνω σε αυτή τη σχέση;

Οι όροι δεν πληρούνται πια και ήρθε η στιγμή της σκληρής απόφασης. Του χωρισμού ή της προσπάθειας. Η απάντηση είναι πιο απλή από ό, τι περιμένουμε συνήθως. Θέλεις; Αντέχεις; Αγαπάς ακόμη; Ο άλλος άνθρωπος της εξίσωσής σας είναι διατεθειμένος; Μένουμε στα δικά μας συναισθήματα και λησμονούμε ότι μία σχέση χρειάζεται δύο. Όσο ερωτευμένος κι αν είσαι με τον άνθρωπό σου, αν εκείνος δεν αισθάνεται το ίδιο τότε η λύση είναι μονόδρομος. Αυτός θα ήταν σημαντικό να είναι λοιπόν ένας απαραβίαστος όρος- για τον εαυτό σου κυρίως. Αλλά δίπλα στους όρους θα μπορούσαν να προστεθούν και τα όρια; Τα ανώτερα ή κατώτερα επιτρεπτά σημεία, που στον έρωτα είναι το άπειρο έναντι του απείρου. Πόσα πράγματα, γεγονότα και καταστάσεις έχουμε συγχωρέσει; Παραβλέψει; Προσπεράσει; Αγνοήσει; Δικαιολογήσει; Αδιαφορήσει; Η απάντηση είναι πολλά, κάποιες φορές ίσως και παρά πολλά.

Στον έρωτα κυριαρχεί η πεποίθηση πως «μπορούμε να συγχωρέσουμε τα πάντα εάν υπάρχει αγάπη και θέληση». Μπορούμε; Θέλουμε; Αντέχουμε; Αξίζει; Ίσως οφείλουμε να αναρωτηθούμε αν είναι πραγματικά έρωτας. Υπάρχει η έλξη, η προσκόλληση, ο εθισμός στο άλλο άτομο, η δύναμη της συνήθειας· κάποια πράγματα που διαφέρουν από τον έρωτα.

Ίσως θα έπρεπε ν’ αναζητήσουμε τον έρωτα στην απόλυτη του μορφή για αρχή, δίχως όρους. Οφείλουμε στον εαυτό μας να τον αφήσουμε ελεύθερο να ερωτευτεί με πηγαίο πάθος και με κλιμακωτή ένταση. Αν περιμένουμε από τον έρωτα να είναι προσεκτικός, μετρημένος και περιορισμένος μέσα σε ασφαλή πλαίσια τότε, ίσως φοβόμαστε να ερωτευτούμε. Αλλά τα όρια οφείλουμε να τα θέσουμε εξαρχής και με αφετηρία τον ίδιο μας τον εαυτό. Μπορεί σε κάποια φαντασιακή μας σκέψη να αναζητούμε κάποιον που δε θα σκέφτεται τίποτα κι απλά -όσο απλά γίνεται- θα αισθάνεται, αλλά ξέρουμε ότι αυτό δεν μπορεί να λειτουργήσει μακροπρόθεσμα. Τα όρια επιτρέπουν στο συναίσθημα να διαρκέσει και να κρατήσει χωρίς να το περιορίζουν. Όρια δε σημαίνει απαραίτητα ότι δεν αφήνουμε τον εαυτό μας να ερωτευτεί, όρια είναι θέσεις αυτοσεβασμού που αφήνουν έναν έρωτα να ανθίσει. Ερωτευτείτε λοιπόν απεριόριστα με όρια!

Η Έννοια της Διάγνωσης, και το Διαγνωστικό Εγχειρίδιο (DSM-V)

Η έννοια της διάγνωσης βρίσκεται στον πυρήνα τόσο της Ψυχιατρικής όσο και της Ψυχοθεραπείας, και θεωρείται αναπόσπαστη από την διαδικασία της διαχείρισης ή αντιμετώπισης ψυχικών παθήσεων ή συμπτωμάτων. Παρόμοια, τα διαγνωστικά εγχειρίδια αποτελούνε ‘Βίβλο’ για τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας, που καλούνται να ακολουθούν πιστά τις οδηγίες τους, ώστε να προσφέρουν στο μέγιστο. Τόσο όμως η διάγνωση όσο και τα εγχειρίδια στο οποίο βασίζεται έχουν λάβει έντονη κριτική, οδηγώντας σε κεντρικά ερωτήματα, και εν τέλη, σε αβεβαιότητα για τον απαραίτητο χαρακτήρα τους.

 

Τα κύρια διαγνωστικά εγχειρίδια έχουν κοινή νοοτροπία και είναι το ICD και το DSM (Diagnostic and Statistical Manual), με το δεύτερο να έχει την πιο ευρεία και διαδεδομένη χρήση (ιδιαίτερα στην Ελλάδα, χρησιμοποιείται σχεδόν αποκλειστικά).

 

Η διάγνωση της ψυχικής πάθησης ή του συμπτώματος βάση του DSM έχει ισχυρά πλεονεκτήματα. Ενισχύει την κατανόηση του επαγγελματία για την κατάσταση του ατόμου, μα και για το τι να περιμένει από την πορεία, και κατευθύνει προς τις πιο ταιριαστές μεθόδους αντιμετώπισης.

 

Αυτό, οδηγεί σε κατανόηση από την πλευρά του ατόμου, και ελπίδα για πραγματική βελτίωση, ενώ η αναγνώριση σε αντίθεση με προηγούμενη αβεβαιότητα μπορεί να μειώσει το ‘βάρος’ που βιώνει το άτομο, όπου πλέον δεν αισθάνεται πως ‘κάτι τρέχει’ μαζί του, μα γνωρίζει πως υπάρχει μία γνωστή και διαχειρίσιμη πάθηση.

 

Ταυτόχρονα όμως, η έννοια της διάγνωσης έχει και μειονεκτήματα, τόσο για τον επαγγελματία όσο και για το άτομο. Ο επαγγελματίας είναι πιθανό να οδηγηθεί σε λάθος διάγνωση (ακόμα και έχοντας εμπειρία), ή αυτή να τον περιορίσει, μην επιτρέποντάς του να παρατηρήσει άλλες πτυχές του ατόμου, άλλα συμπτώματα, ή ακόμα και την ύπαρξη άλλης πάθησης (στην περίπτωση συννοσυρότητας- δύο ή περισσότερων παθήσεων μαζί). Επιπλέον, η ονοματοδότηση μέσω της διάγνωσης μπορεί να επιφέρει στίγμα στο άτομο, και χαρακτηρισμό από τον περίγυρο, ιδιαίτερα εάν δεν υπάρχει κατανόηση για το τι σημαίνει η πάθηση (κάτι που μπορεί να έχει επιπτώσεις στον κοινωνικό κύκλο του ατόμου και τις διαπροσωπικές του σχέσεις). Τέλος, η διάγνωση απλουστεύει το άτομο σε ένα σύνολο συμπτωμάτων, και περιορίζει το βίωμα του ίδιου του ανθρώπου (το οποίο, ιδιαίτερα στην περίπτωση ύπαρξης πάθησης, είναι ιδιαίτερα φορτισμένο με συναισθήματα, εμπειρίες), στερώντας από την όλη διαδικασία τον ανθρωπιστικό χαρακτήρα.

 

Παρόμοια προνόμια και μειονεκτήματα έχει και το διαγνωστικό εγχειρίδιο, το οποίο αξίζει να σημειωθεί πως περιτριγυρίζεται από έντονες αντιπαραθέσεις, τόσο ως σύνολο όσο και αναφορικά με επιμέρους στοιχεία ή κατηγορίες του. Αδιαμφησβήτητα, διευκολύνει στην κατηγοριοποίηση και την διαδικασία κατανόησης (και διάγνωσης), και την καθοδήγηση προς καταλληλότερους τρόπους αντιμετώπισης (φαρμακευτικά και ψυχοκοινωνικά). Από την άλλη όμως, παρά τις προσπάθειες, οι διαγνωστικές κατηγορίες έχουν ‘θολά’ όρια μεταξύ τους (καθώς ένα άτομο μπορεί να ταιριάζει σε πάνω από μία κατηγορίες, κάποιες περιπτώσεις δεν ταιριάζουν σε καμία, και συχνά τα κοινά μεταξύ τους περιπλέκουν)και αποδίδει στην ψυχική ασθένεια μονόπλευρο αντί για ολιστικό χαρακτήρα (ενώ ετούτη είναι περίπλοκη, με πληθώρα επιρροών και παραγόντων που την επηρεάζουν- σχεδόν αδύνατο να περικλείσουμε όλα ετούτα σε έναν ορισμό ή μία διάγνωση). Ο μεγαλύτερος περιορισμός όμως είναι ο έντονα απρόσωπος χαρακτήρας του DSM, το οποίο δεν λαμβάνει υπόψιν προσωπικές διαφορές (παρά την αναφορά σε αυτές), ούτε το ίδιο το βίωμα του ατόμου, και την ‘βαρύτητα’ αυτού, ενώ υποβαθμίζει το άτομο σε ένα σύνολο συμπτωμάτων, λειτουργώντας ‘ακυρωτικά’ προς τον άνθρωπο.

 

Τα έντονα θετικά, μα και τα κρίσιμα αρνητικά της έννοιας της διάγνωσης και του DSM προβληματίζουν, με την ‘λύση’ να κρύβεται κάπου στην μέση, και το DSM να έχει χαρακτηριστεί ως ‘απρόσωπο, ατελές, απαραίτητο’!

Το διαγνωστικό εγχειρίδιο, και η διάγνωση βάση αυτού μπορούν να κατευθύνουν, όχι όμως να καθορίζουν.

Έτσι μπορούν να διατηρηθούν τα δομικά πλεονεκτήματα αυτών και ο επιστημονικός τους χαρακτήρας, χωρίς να περιοριστεί η ανθρωπιστική και ανθρωποκεντρική πτυχή, εστιάζοντας στο άτομο και όχι στην πάθηση ή το σύμπτωμα.

Τα 6 βασικά συναισθήματα

Μιλώντας για το συναίσθημα, χρειάζεται να κατανοήσουμε πως πρόκειται για μια συνειδητή ψυχική εμπειρία που περιλαμβάνει τη φυσιολογική διέγερση και την ερμηνεία αυτής. Συνεπώς, αποτελείται από δύο παράγοντες. Τον βαθμό διέγερσης και την απόπειρα κατηγοριοποίησής του από το άτομο που το βιώνει.

Τι είναι τα συναισθήματα

Κάποιες φορές αποτελούν ασυνείδητες πληροφορίες ή είναι συνειδητές αλλά όχι αποδεκτές από το άτομο που τα βιώνει και έτσι αμυντικά δε τα εκφράζει ούτε στον ίδιο του τον εαυτό. Οι άνθρωποι τείνουν να τοποθετούν προσδιορισμούς στα συναισθήματα, όπως καλό ή κακό συναίσθημα (π.χ. η χαρά είναι κάτι καλό, ενώ η λύπη κάτι κακό). Στην πραγματικότητα, μπορεί να υπάρχει ένα πρόσημο μεν, αφού κάποια προκαλούν και μειωμένη διάθεση, όμως τα συναισθήματα δεν απαντώνται με καλά και άσχημα. Όλων των ειδών τα συναισθήματα, βρίσκονται εκεί ως μια ενημέρωση στον οργανισμό ότι κάτι το ευχαριστεί ή όχι, το φοβίζει ή το ενθουσιάζει κ.ο.κ.

Καθ’ αυτόν τον τρόπο, τα συναισθήματα λοιπόν αποτελούν και μέρος της αναγνώρισης των αναγκών ενός ανθρώπου.

Για παράδειγμα, αν απολαμβάνω μια δραστηριότητα, το πιο πιθανό είναι να την επαναλάβω και αντίστροφα αν κάτι με στεναχωρεί, πιθανότατα να το αποφύγω. Φυσικά, αυτά είναι πρακτικά ζητήματα και εύκολα να απαντηθούν, όμως και στα πιο περίπλοκα θέματα και καταστάσεις, τα συναισθήματα παίζουν το ρόλο της αναγνώρισης και ενημέρωσης αυτού που τα βιώνει. Παράλληλα, ο τρόπος που τα διαχειριζόμαστε μας μαθαίνει ακριβώς αυτή τη δεξιότητα. Πώς να τα διαχειριστούμε και να τα μετουσιώσουμε.

Τα βασικά συναισθήματα

Τα συναισθήματα λοιπόν, χωρίζονται στα έξι βασικά και ακολουθούν οι υποκατηγορίες αυτών.

Στα έξι βασικά ανήκουν: Η χαρά, η λύπη, ο θυμός, ο φόβος, η έκπληξη και η αηδία.

Τα συναισθήματα έχουν απομονωθεί σε έξι το 1970 από τον P. Eckman, ο οποίος αναγνώρισε τον παγκόσμιο χαρακτήρα αυτών των συναισθημάτων. Αυτά τα συναισθήματα δηλαδή, εμφανίζονται σε παγκόσμια κλίμακα από τους περισσότερους ανθρώπους. Παράλληλα, αντιστοιχούν στην έκκριση χημικών ουσιών του εγκεφάλου αλλά και την ενεργοποίηση συγκεκριμένων περιοχών του. Αργότερα, προστέθηκαν στη λίστα των έξι περισσότερα συναισθήματα όπως η υπερηφάνεια, η ντροπή, η αμηχανία και ο ενθουσιασμός.

Ο Robert Plutchik αργότερα, δημιούργησε τον τροχό των συναισθημάτων. Ο τροχός αυτός, λειτουργεί όπως εκείνος των χρωμάτων. Ο συνδυασμός των διαφόρων συναισθημάτων, συμβαίνει όπως και στα χρώματα. Επεξηγηματικά, για να παράγει κάποιος ένα χρώμα μπορεί να συνδυάσει δύο από τα βασικά. Εάν συνδυαστεί το μπλε με το κόκκινο μπορεί να φέρει ως αποτέλεσμα το μωβ. Αντίστοιχα, στα συναισθήματα, αν συνδυαστεί για παράδειγμα η χαρά και η εμπιστοσύνη μπορεί να παραχθεί η αγάπη.

Στη λίστα των βασικών συναισθημάτων, οι επιστήμονες του επιστημονικού περιοδικού Proceedings of National Academy of Sciences (2017), προτείνουν την προσθήκη άλλων 21 διαφορετικών κατηγοριών συναισθημάτων. Ωστόσο, περαιτέρω έρευνες δείχνουν ότι αυτά τα συναισθήματα δεν είναι τόσο ευδιάκριτα και μάλλον οι άνθρωποι τα βιώνουν ως μια διαβάθμιση, παρά ως μεμονωμένα (π.χ. θυμός, οργή κ.α.). 

Το συναίσθημα της χαράς

Η χαρά μοιάζει να είναι το συναίσθημα που αποζητούν οι περισσότεροι άνθρωποι. Ορίζεται ως μια ευχάριστη συναισθηματική κατάσταση και χαρακτηρίζεται από ικανοποίηση, ευφορία και ευεξία. Συνήθως, εκφράζεται μέσω της έκφρασης προσώπου -όπως το χαμόγελο-, τη γλώσσα του σώματος -χαλαρή στάση ή ένταση χαράς- και έναν πιο ευχάριστο και αισιόδοξο τόνο φωνής.

Η χαρά, που ανήκει στην κατηγορία των βασικών συναισθημάτων, πολλές φορές μπορεί να μπερδευτεί από τους ανθρώπους με καταστάσεις παροδικής ικανοποίησης, που συχνά σηματοδοτούνται από την κοινωνία. Για παράδειγμα, θεωρείται από κάποιους ότι οι αγορές σε καταστήματα, ή μια εργασία που παρέχει υψηλό μισθό θα επιφέρει χαρά. Ωστόσο, το ερευνητικό υλικό είναι αρκετά ανεπτυγμένο και έχει διευκρινιστεί ότι η ανάπτυξη της χαράς είναι συνήθως πιο περίπλοκη και εξαιρετικά εξατομικευμένη (Gruber & Moskowitz, 2014).

Παράλληλα, το συναίσθημα της χαράς έχει συνδεθεί με βελτίωση της σωματικής και ψυχικής υγείας, αλλά και τη μακροζωία. Συγκεκριμένα, μειώνονται οι πιθανότητες για στρες, άγχος, κατάθλιψη και αισθημάτων μοναξιάς. Ταυτόχρονα, βοηθά το ανοσοποιητικό σύστημα και τις φλεγμονές. Μάλιστα, μπορεί να αποτελέσει σημαντικό παράγοντα βελτίωσης και για τις διαπροσωπικές σχέσεις.

Το συναίσθημα της λύπης

Η λύπη πρόκειται για ένα συναίσθημα που χαρακτηρίζεται από αβοηθησία, απογοήτευση, θρήνο, ανορεξία και μια μουντή διάθεση. Κάποιες φορές παρατηρείται ότι η λύπη αναφέρεται ως ένα αρνητικό συναίσθημα, που αντιτίθεται σε αυτό που πιστεύουν οι περισσότεροι ψυχολόγοι, ότι τα συναισθήματα πρόκεινται για χρήσιμες αντιδράσεις, οποιασδήποτε φύσεως και να είναι.

Παρόλα αυτά, σε εκτεταμένο χρονικό διάστημα (περίπου 6 μηνών), η έντονη λύπη μπορεί να σημαίνει και καταθλιπτικό σύμπτωμα. Μπορεί να εκφραστεί με την ησυχία, τον λήθαργο, το κλάμα και την αποφυγή άλλων προσώπων. Κάποιες φορές, η λύπη είναι ένα συναίσθημα που ενισχύει τις αρνητικές σχέσεις και πολλοί άνθρωποι οδηγούνται στο να τις μηρυκάζουν και αυτόματα αυτή η διαδικασία να μην επιτρέπει στο άτομο να καθησυχαστεί.

Υποκατηγορίες βασικών συναισθημάτων

Το συναίσθημα πρόκειται για μια συνειδητή εμπειρία και έξι από αυτά έχουν αναγνωριστεί ως τα βασικά. Υπάρχουν όμως πολλές υποκατηγορίες, που δημιουργούνται από τους συνδυασμούς των βασικών συναισθημάτων ή των υποπαραγόντων τους. Η χαρά φαίνεται να είναι ένα κοινώς αποζητούμενο συναίσθημα, ενώ η λύπη πρόκειται για ένα συναίσθημα που συνήθως οι άνθρωποι τοποθετούν αρνητικό πρόσημο. Ωστόσο, η χρησιμότητα βρίσκεται και στα δύο, αφού πρόκειται για την αντίδραση του οργανισμού που τα βιώνει.

Ο φόβος της αλλαγής

Ο φόβος της αλλαγής είναι ριζωμένος σε όλους. Είναι αόρατος. Πίσω από κάθε υπερβολική προσδοκία κρύβεται η επιθυμία να ελέγχουμε τα πάντα, ο φόβος της αλλαγής. Μερικές φορές επώδυνες αλλαγές που επιβάλλονται στη ζωή μας τροφοδοτούν ακόμη περισσότερο τον φόβο της αλλαγής.

Η ανάγκη για έλεγχο κι ο φόβος της αλλαγής

Όταν δεν είμαστε προετοιμασμένοι για ένα συμβάν, περνάμε μερικές φορές μια κρίσιμη περίοδο. Μια αρρώστια, ένα ατύχημα, η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου ή η απόλυση από τη δουλειά μπορεί να αναστατώσει μια ολόκληρη ζωή και να κάνει σκόνη ό,τι θεωρούσαμε δεδομένο. Αυτές οι κρίσεις θυμίζουν στον καθένα πόσο απατηλό είναι να πιστεύουμε ότι ελέγχουμε την ύπαρξή μας. Τι να κάνουμε; Να δώσουμε νόημα όχι στο ίδιο γεγονός, που φαίνεται να μην έχει νόημα, αλλά στην κρίση.

Ο Γάλλος συγγραφέας Christiane Singer έγραφε: «Η κρίση λειτουργεί ως ένα είδος πολιορκητικού κριού για να σπάσει τις πόρτες του κάστρου μας, όπου καθόμαστε μέσα στα τείχη, με όλο το οπλοστάσιο της προσωπικότητάς μας, αυτό που νομίζουμε ότι είμαστε». Η κρίση δείχνει την ασυμφωνία ανάμεσα στη ζωτική ώθηση και τον ψευδή εαυτό. Αν δεν αλλάξετε τη σχέση σας με τον εαυτό σας και με τη ζωή, θα υφίστασθε με βία τις κρίσεις που είναι συνυφασμένες με την ύπαρξη.

 

Κρίσεις και εσωτερικές συγκρούσεις

Ορισμένες κρίσεις είναι η έκφραση μιας εσωτερικής σύγκρουσης. Οι τάσεις για αλλαγή έχουν ανάγκη να απελευθερωθούν, να εκφραστούν και να υλοποιηθούν. Όταν αυτές οι ωθήσεις καταπνίγονται, κάποιο γεγονός υποχρεώνει να αλλάξουμε, να ακολουθήσουμε μια διαφορετική πορεία. Ο καθένας μπορεί να μετατρέψει τις εμπειρίες του, ακόμη και τις πλέον επώδυνες, σε νέες αντιλήψεις. Κανείς δεν ισχυρίζεται ότι κάτι τέτοιο είναι εύκολο. Από διάφορες σκοπιές, η ζωή είναι δύσκολη, αλλά ο φόβος είναι ένας σύμμαχος. Διδάσκει πώς να κινητοποιούμε δυνάμεις, που μερικές φορές μάς είναι άγνωστες, για να ξεπεράσουμε τις δοκιμασίες και τις κρίσεις.

Όταν ο πόνος γίνεται αποδεκτός και αισθανόμαστε συμπόνια για τον πόνο μας, τότε αναδύεται μια νέα κατανόηση. Όταν εκφράζουμε τον πόνο μας, όταν υποστηρίζουμε καλοπροαίρετα τον εαυτό μας, όταν του δίνουμε κουράγιο και τον ενθαρρύνουμε να συνεχίσει να πορεύεται, έχουμε απτές ενδείξεις ότι ο φόβος δεν είναι πλέον εχθρός.

Η αλλαγή είναι η φυσική ροή της ζωής

Τι αισθάνεστε όταν σκέφτεστε την αλλαγή; Κούραση, ανικανότητα, θυμός ή ίσως ανυπομονησία, έκπληξη, χαρά; Ακούστε τις διαφορετικές φωνές μέσα σας. Τι σας λένε; «Δε θα τα καταφέρω», «Ν' αλλάξω, γιατί;», «Και τι θα μου προσφέρει;», «Δε ξέρω από που να αρχίσω», «Ναι, αλλά πώς;», «Ανυπομονώ», «Έχω ένα σωρό ιδέες» κ.λπ.

Η αλλαγή δεν αποτελεί επιλογή, αλλά αναγκαιότητα. Σε έναν κόσμο όπου τα πάντα καλπάζουν, ο κίνδυνος θα ήταν να πιστέψετε ότι η αλλαγή συνίσταται στο να προσαρμόζεστε όλο και περισσότερο. Πολλοί άνθρωποι αισθάνονται ότι δεν έχουν αρκετό χρόνο και έτσι τρέχουν όλο και πιο ξέφρενα. Συσσωρεύουν τις εμπειρίες της ζωής μέσα σε ένα μικρό χρονικό διάστημα. Άλλοι αισθάνονται ανεπαρκείς, λαχανιασμένοι. Ωστόσο, υπάρχει ένα όριο στην ταχύτητα και στο άγχος που ο άνθρωπος μπορεί να αντέξει. Αυτό το τρέξιμο είναι μια μορφή φυγής από τον εαυτό σας. Κάθε αλλαγή απορρέει από μια βαθιά σχέση με τον εαυτό σας. Αυτό που αλλάζω στον εαυτό μου, μου ανοίγει νέες δυνατότητες. Πώς να ακούσετε τις αλλαγές που γίνονται μέσα σας, να πετύχετε τις αλλαγές που γίνονται μέσα σας, να πετύχετε και να αντιμετωπίσετε τις διάφορες όψεις του φόβου της αλλαγής;

Πώς να καλωσορίζεις την αλλαγή

Αξιολογήστε τις προσδοκίες σας. Είναι φυσικό να έχουμε προσδοκίες, αλλά είναι σημαντικό να γνωρίζουμε αν είναι σωστές ή όχι. Η Φωτεινή θυμάται: «Όταν απέτυχα δυο φορές στις εξετάσεις μου για να γίνω δασκάλα, ο κόσμος μέσα μου κατέρρευσε. Ήμουν πεπεισμένη ότι παιζόταν όλη μου η ζωή.. και ότι η ζωή μου έχανε το νόημά της. Για πολλούς μήνες ήμουν βυθισμένη στην κατάθλιψη. Ένα πρωί ξύπνησα διαφορετική. Η απογοήτευση είχε αφήσει τη θέση της σε μια νέα πεποίθηση: δεν μου ταίριαζε αυτό το επάγγελμα. Το παιδικό μου όνειρο ήταν να γίνω ηθοποιός. Σήμερα είμαι επαγγελματίας ηθοποιός». Στην περίπτωση της Φωτεινής, οι προσδοκίες της δεν συμφωνούσαν με τις βαθύτερες ορμές της. Παρά την οδυνηρή απογοήτευσή της, μπόρεσε να βρει τον δρόμο της.

Όταν μια προσδοκία μένει αμετακίνητη, το άτομο θέλει να πάει κόντρα στο ρεύμα της ζωής. Κάποια γυναίκα αρνείται να δει την αποτυχία του γάμου της και κάνει τα πάντα για να διατηρήσει την ψευδαίσθηση ενός ενωμένου ζευγαριού. Κάποιος άντρας επιμένει να δανείζεται ενώ το εστιατόριό του έχει πτωχεύσει. Αυτά τα άτομα αντιστέκονται στην αλλαγή και χτυπούν πάνω σε έναν τοίχο. Ο κόσμος τούς φαίνεται άδικος ή κακός. Όμως, η ζωή είναι κίνηση, διαρκής αλλαγή και μεταμόρφωση. Μπορεί να φοβίζει όταν δε τη βλέπουμε με διαφορετικό τρόπο. Υπάρχει πάντα μια πόρτα εξόδου προς νέες ευκαιρίες.

Κάθε προσδοκία προκαλεί τον φόβο της αποτυχίας. Η αξιολόγηση των προσδοκιών σας είναι απαραίτητη για να μη φοβάστε πια. Εξετάστε προσεκτικά αυτό που θέλετε. Είναι σωστό και δίκαιο για εσάς; Πόσο εξαρτάται από εσάς αυτό που θέλετε;

Κάντε μικρά βήματα προς την αλλαγή

Ορισμένες αλλαγές εμφανίζονται σαν μια απόμακρη κορυφή ενός βουνού. Αν είναι σημαντικό να μην εγκαταλείπουμε τους στόχους που θέτουμε, είναι εξίσου συνετό να προσέχουμε κάθε βήμα που κάνουμε. Κοιτάζοντας διαρκώς την κορυφή, θα νιώσετε τον φόβο ότι δεν θα τα καταφέρετε και κινδυνεύετε να εγκαταλείψετε ένα πολύτιμο σχέδιο που εκφράζει τον πραγματικό εαυτό σας. Προτιμότερο είναι να κοιτάτε τα βήματά σας. Μια ζωή χτίζεται βήμα - βήμα, με υπομονή. Έτσι, υπάρχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να εκμεταλλευτείτε τις ευκαιρίες.

Αποδεχτείτε τις δοκιμές και τα λάθη

Εάν εξετάσετε προσεκτικά τη ζωή ενός μεγάλου δημιουργού, θα ανακαλύψετε ότι κάθε επίτευγμα περιλαμβάνει σχέδια που ματαιώθηκαν και αποτυχίες. Ο σκηνοθέτης Jean - Pierre Jeunet μιλάει για τη μακρά προετοιμασία της φιλόδοξης ταινίας L' Odyssee de Pi. Τον είχε προσλάβει η Fox και έτσι ρίχτηκε στην υλοποίηση της ταινίας: «Για τεσσερισήμι μήνες, τράβηξα περισσότερες από τρεις χιλιάδες φωτογραφίες...»

Με δεδομένες τις οικονομικές δυσκολίες που αντιμετώπιζε το αμερικανικό στούντιο, αναγκάστηκε να επανεξετάσει τη δουλειά του: «Ο επικεφαλής της Fox με ρώτησε αν η παραγωγή της ταινίας μπορούσε να γίνει στην Ευρώπη. Έτσι, επί δυόμισι μήνες μαζί με τους συνεργάτες μου, κάναμε μια έρευνα στην Ευρώπη... Τότε άκουσα τη φράση που με έκανε να ανατριχιάσω: «Ξεκινάμε από το μηδέν και βρίσκουμε νέες λύσεις!» Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα ότι μπορούσα κάλλιστα να περάσω το υπόλοιπο της ζωής μου δουλεύοντας πάνω σε αυτό το σχέδιο». Με λύπη του εγκατέλειψε αυτή την ταινία, την οποία ξανάρχισε αργότερα ο Ang Lee.

Η αποτυχία αποτελεί μέρος κάθε δημιουργικής διεργασίας. Επιπλέον, αυτό που μοιάζει με αποτυχία είναι συχνά μια προετοιμασία για μια άλλη δημιουργία.

Παραμείνετε δεκτικοί

Η αλλαγή απαιτεί να μπορούμε να αφήνουμε πράγματα πίσω μας, να τα ξεχάσουμε, ώστε να είμαστε ανοιχτοί να αδράξουμε τις νέες ευκαιρίες. Απαιτεί επίσης να δεχόμαστε ότι δεν ξέρουμε τι ακριβώς θα συμβεί. Μαζί με τη ζωή, συν-δημιουργούμε την ύπαρξή μας. Η ζωή είναι ένας ενεργός παράγοντας που φέρνει αυτό που χρειαζόμαστε με τη μορφή απροσδόκητων δώρων και συναντήσεων. Αρκεί να καλωσορίζουμε όλα αυτά τα πλούτη. Η αντίληψή μου για τη ζωή αντανακλά τη σχέση μου με τον εαυτό μου. Αν αντιλαμβάνομαι τον κόσμο ως απειλή ή εχθρό, αυτό κλείνει την πόρτα των πιθανοτήτων, των ευκαιριών.

Πώς να αλλάξετε συνήθειες για το καλό

Η συγγραφέας του βιβλίου “The kindness method: changing habits for good “ Shahroo Izadi υποστηρίζει πως το να είσαι καλός είναι ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο που βοηθά την αυτογνωσία, την αυτοεκτίμηση και τον έλεγχο της συμπεριφοράς του κάθε ανθρώπου.

Είναι εύκολο να επικεντρωθούμε στα αρνητικά και τι συμβαίνει με τις συμπεριφορές μας, αλλά για να διασφαλίσουμε πραγματική, διαρκή αλλαγή, ίσως ήρθε η ώρα να αφήσουμε την καλοσύνη να οδηγήσει τον δρόμο μας. Είναι φυσικό να σκεφτόμαστε πολύ πάνω στα αρνητικά των συνηθειών μας – τελικά, είναι συχνά ο λόγος που θέλουμε να αλλάξουμε. Όμως, εστιάζοντας στο πώς τα μοτίβα της συμπεριφοράς μας μας βοηθούν να παραμείνουμε ίδιοι, μπορεί αυτό να μας βοηθήσει να αποκτήσουμε πολύ πιο χρήσιμες γνώσεις.

Γιατί όμως κάποιος να αλλάξει συνήθειες και να γίνει ‘’περισσότερο’’ καλός; 

1. Όταν προσπαθείς να αλλάξεις μία συνήθεια καταλαβαίνεις καλύτερα τον εαυτό σου

Ας υποθέσουμε πως υπάρχουν κάποιες στιγμές που απογοητεύεσαι από τον εαυτό σου και αναρωτιέσαι, γιατί αντέδρασες απότομα σε μία συνθήκη. Έχεις προσπαθήσει ποτέ να καταλάβεις τι μπορεί να κρύβεται πίσω από αυτή την αντίδραση ή αν σου θυμίζει κάτι αυτή η συμπεριφορά; Σύμφωνα με το περιοδικό Balance, ο μόνος τρόπος για να αλλάξεις τον εαυτό σου είναι να αναρωτηθείς εξ αρχής γιατί φέρεσαι με έναν τρόπο που δεν σου αρέσει και μετά το μετανιώνεις. Για να καταλάβεις τους αγαπημένους σου θα χρειαστεί πρώτα να καταλάβεις εσένα. 

2. Όταν σκέφτεσαι θετικά για τους ανθρώπους γύρω σου είναι πιο πιθανό να θεωρείς ότι θα κάνουν το ίδιο για σένα.

Δεν υπάρχει τίποτα πιο λυτρωτικό από το να μην φοβάσαι πως η συμπεριφορά σου θα παρεξηγηθεί από τους ανθρώπους γύρω σου. Παρόλα αυτά, για να καταφέρω να βρεθώ σε αυτό το σημείο όπου σταμάτησα να αμφιβάλω τόσο συχνά για τον εαυτό μου, έπρεπε πρώτα να σταματήσω να ερμηνεύω αρνητικά τις συμπεριφορές των άλλων.

Αν για παράδειγμα, ένας περαστικός σε σπρώξει με την τσάντα του καθώς σε προσπερνά, μπορείς να ερμηνεύσεις με πολλούς τρόπους την συμπεριφορά του. Μπορεί να σκεφτείς πως ήταν αφηρημένος γιατί μάλλον περνάει δύσκολα ή πως το έκανε επίτηδες γιατί είναι αγενής και δεν τον νοιάζουν οι άνθρωποι γύρω του ή πως κάτι πολύ επείγον συμβαίνει στη ζωή του και έτρεχε. Όταν επέλεγα να συμπονώ τους ανθρώπους που βρίσκονταν κοντά μου ήταν πιο πιθανό να πιστεύω πως και κάποιος δεν θα σκεφτεί άσχημα και για μένα.

3. Όταν φέρεσαι και σου φέρονται με καλοσύνη γίνεσαι πιο αισιόδοξος

Πολλές έρευνες έχουν συνδέσει τις πράξεις καλοσύνης με την αύξηση της ορμόνης της οξυτοκίνης ή αλλιώς της ορμόνης της αγάπης στον οργανισμό.

Η οξυτοκίνη ανήκει στις ορμόνες που μας κάνουν πιο χαρούμενους. Όταν φερόμαστε καλά σε έναν  άνθρωπο γινόμαστε πιο χαρούμενοι και οι ίδιοι. Ταυτόχρονα το κίνημα ‘’Random Acts Of Kindness” έχει οδηγήσει και στην καταγραφή όμορφων τρόπων με τον οποίο θα μπορούσες να γίνεις ‘’καλύτερος’’ με τους γύρω σου. Προσωπικά έχω παρατηρήσει ότι όσες φορές κάποιος μου πει μία καλή κουβέντα ή με βοηθήσει με κάποιον τρόπο θα το ανταποδώσω στον επόμενο άνθρωπο που θα συναντήσω. Είναι λες και η καλοσύνη ανακυκλώνεται με έναν τρόπο.