Σάββατο 27 Αυγούστου 2022

Αντισθένης: Πώς, λοιπόν, Σωκράτη, αφού έχεις αυτή τη γνώση, έχεις γυναίκα απ’ όσες υπάρχουν, και από αυτές που έχουν γεννηθεί και από αυτές που θα υπάρξουν, κατά τη γνώμη μου, τη χειρότερη;

Ξενοφώντας, Συμπόσιο, Β10

Στο έργο του Ξενοφώντα, το πορτρέτο του χαρακτήρα του Σωκράτη και τη γυναίκας του Ξανθίππης, που έρχονται αντιμέτωποι στη συζυγική τους σχέση, βρίσκεται στη βάση της παράδοσης που περιγράφει με όρους παρωδίας τη μορφή της Ξανθίππης. Σε αυτό το απόσπασμα, το αρχικό ερώτημα του Αντισθένη μας δίνει την ευκαιρία να ακούσουμε την άποψη του Σωκράτη για τον χαρακτήρα της συζύγου του.

Και ο Αντισθένης είπε: «Πώς, λοιπόν, Σωκράτη, αφού έχεις αυτή τη γνώση, δεν εκπαιδεύεις κι εσύ την Ξανθίππη, αλλά έχεις γυναίκα απ’ όσες υπάρχουν, και από αυτές που έχουν γεννηθεί και από αυτές που θα υπάρξουν, κατά τη γνώμη μου, τη χειρότερη;»

«Γιατί», είπε, «βλέπω ότι και αυτοί που θέλουν να γίνουν ικανοί ιππείς αποκτούν όχι τα πιο υπάκουα, αλλά τα ατίθασα άλογα. Διότι νομίζουν ότι, αν μπορούν να κυριαρχήσουν σε τέτοιου είδους άλογα, εύκολα μπορούν να χειριστούν και τα άλλα. Κι εγώ λοιπόν, επειδή θέλω να συναναστρέφομαι και να συνομιλώ με τους ανθρώπους, έχω αυτή τη γυναίκα, γιατί γνωρίζω καλά ότι, αν την αντέξω, εύκολα θα συνυπάρχω με όλους τους άλλους ανθρώπους».

Μοιάζουν με ηθοποιούς πάνω στη σκηνή

Ο πλούτος και η εξουσία, με άλλα λόγια, γεννάνε κυρίως ψευδαισθήσεις κενές περιεχομένου. Το υπενθυμίζει με εύγλωττο τρόπο και ο Σενέκας, στις Επιστολές στον Λουκίλιο, χρησιμοποιώντας τη μεταφορά του θεάτρου του κόσμου. Οι πλούσιοι και οι ισχυροί είναι ευτυχείς όπως μπορούν να είναι οι ηθοποιοί που ερμηνεύουν το ρόλο του βασιλιά πάνω στη σκηνή. Μόλις τελειώσει η παράσταση και βγάλουν τα βασιλικά ρούχα, ο καθένας τους γίνεται πάλι εκείνος που είναι πραγματικά στην καθημερινή ζωή του:

Απ’ όλους τους ανθρώπους που βλέπεις ντυμένους στην πορφύρα, ούτε ένας τους δεν είναι ευτυχισμένος. Μοιάζουν με ηθοποιούς πάνω στη σκηνή, στους οποίους το σκήπτρο και η χλαμύδα έχουν δοθεί για τις ανάγκες του έργου. Μπροστά στο κοινό περπατούν καμαρωτοί, φορώντας τους κοθόρνους τους, κι έπειτα, μόλις επιστρέψουν στα παρασκήνια, βγάζουν τους κοθόρνους και επανέρχονται στο φυσικό τους μέγεθος. Από όλους αυτούς που τα πλούτη και οι τιμές τους έχουν ανεβάσει στα ύπατα αξιώματα, κανένας δεν είναι μεγάλος (Ένατο βιβλίο, επιστολή 76,παρ. 31 ).

Για τον Σενέκα, το λάθος μας καθορίζεται κυρίως από το γεγονός πως δεν αξιολογούμε τους ανθρώπους για εκείνο που είναι αλλά από τα ρούχα και τα στολίδια που φοράνε:

Όταν λοιπόν θέλεις να δεις τι πραγματικά αξίζει κάποιος και τι άνθρωπος είναι, δες τον γυμνό, απαλλαγμένο από την κληρονομιά του, απαλλαγμένο από τους τίτλους κι όλα τα απατηλά της τύχης, γυμνωμένο ακόμα και από το ίδιο του το σώμα. Κοίτα την ψυχή του, ποια είναι, πόση είναι, αν είναι ξένο ή πηγάζει από μέσα της το μεγαλείο του (Ένατο βιβλίο, επιστολή 76, παρ. 32).

Τα δομικά συστατικά μιας προσωπικότητας που καθορίζουν την ποιότητά της

Ο κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός και μοναδικός. Μερικές φορές, όμως, η κατηγοριοποίηση βοηθάει την επιστημονική μελέτη, που με τη σειρά της βοηθάει την κοινωνία. Σε αυτό το πλαίσιο, βρέθηκε πρόσφατα ότι η προσωπικότητά μας μπορεί να σχετίζεται με προδιάθεση για την άνοια.

Νευρωτισμός

Προσδιορίζει την τάση των ατόμων προς την κατάθλιψη, τις ουτοπικές ιδέες, τις υψηλές προσδοκίες και τη δυσκολία στην προσαρμογή. Άτομα με υψηλά ποσοστά νευρωτισμού είναι συνήθως ανήσυχα, ανασφαλή, υποχόνδρια και αισθάνονται ανεπάρκεια. Αντίθετα, άτομα με χαμηλά ποσοστά σε αυτό το χαρακτηριστικό τείνουν να είναι πιο ήρεμα, χαλαρά, θαρραλέα, να αισθάνονται ικανοποίηση από τον εαυτό τους και να νιώθουν ασφαλή. Το χαρακτηριστικό αυτό αξιολογεί την προσαρμογή απέναντι στη συναισθηματική αστάθεια.

Τύπος προσωπικότητας

Εξωστρέφεια

Άτομα που παρουσιάζουν μεγάλο βαθμό εξωστρέφειας είναι κοινωνικά, ενεργητικά, ομιλητικά, αισιόδοξα, τρυφερά, εκδηλώνουν τα συναισθήματά τους και αγαπούν το χιούμορ. Από την άλλη, άτομα που παρουσιάζουν χαμηλό βαθμό εξωστρέφειας συνήθως είναι πιο συγκρατημένα, συνεσταλμένα, επιφυλακτικά, υποχωρητικά, ήσυχα και έχουν αυξημένη την αίσθηση του καθήκοντος. Το χαρακτηριστικό αυτό αξιολογεί τον βαθμό ενεργητικότητας και την ικανότητα για χαρά απέναντι στην υπερβολική αυτοσυγκράτηση.

Πνευματική διαθεσιμότητα

Εκείνοι που έχουν υψηλό σκορ στην κατηγορία «πνευματική διαθεσιμότητα» συνήθως είναι περίεργοι, με πολλά ενδιαφέροντα, δημιουργικοί, εφευρετικοί και έχουν πρωτότυπη σκέψη. Αντίθετα, όσοι βρίσκονται στην αντίπερα όχθη είναι περισσότερο προσγειωμένοι, με περιορισμένα ενδιαφέροντα, συμβατικοί, χωρίς καλλιτεχνικά αισθητήρια και με δυσκολία στην αναλυτική σκέψη. Το χαρακτηριστικό αξιολογεί την επινοητικότητα και τη φυσική περιέργεια απέναντι στην επιφυλακτικότητα.

Καλή προαίρεση – συνεργατικότητα

Το χαρακτηριστικό αυτό αναφέρεται στις σκέψεις, τα συναισθήματα και στις πράξεις. Άτομα που παρουσιάζουν υψηλή βαθμολογία στην καλή προαίρεση έχουν έντονη ενσυναίσθηση, είναι ευσπλαχνικά, καλόκαρδα, πρόθυμα, συγχωρητικά, εύπιστα και σαφή. Αντίθετα άτομα που παρουσιάζουν χαμηλή βαθμολογία σε αυτό το χαρακτηριστικό είναι συνήθως κυνικά, αγενή, καχύποπτα, άσπλαχνα, παρεμβατικά και εκδικητικά. Το χαρακτηριστικό αξιολογεί τη συμπόνια απέναντι στον ανταγωνισμό.

Ευσυνειδησία

Οργανωμένα, εργατικά, πειθαρχημένα, σχολαστικά, φιλόδοξα, υπομονετικά και αξιόπιστα είναι τα άτομα με υψηλό βαθμό ευσυνειδησίας. Στον αντίποδα βρίσκονται εκείνοι που δεν έχουν στόχους, είναι απρόσεκτοι, άβουλοι, αναξιόπιστοι και τεμπελιάζουν. Το χαρακτηριστικό αξιολογεί τον βαθμό της οργάνωσης και της κινητοποίησης προς έναν στόχο σε αντίθεση με την οκνηρία και την απουσία κινήτρου.

Πόσο αξιόπιστη είναι;

Είναι σημαντικό να καταλάβουμε ότι όλοι διαθέτουμε από όλα τα χαρακτηριστικά. Η προσωπικότητα του καθενός δεν είναι κάτι μετρήσιμο ή αυστηρά ποσοτικό. Οι ποιότητες, όμως, σε έναν βαθμό προσδιορίζονται από τις ποσότητες. Και αυτό προσπαθεί να κάνει αυτή η κλίμακα: να καταστήσει μετρήσιμα τα ποιοτικά χαρακτηριστικά, ούτως ώστε να συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση της προσωπικότητας και να βοηθήσει στη διαχείριση των όποιων προβλημάτων. Η κλίμακα αυτή αποτελεί ένα εργαλείο χρήσιμο περισσότερο στους ερευνητές.

Εκπληκτική έρευνα: Εσείς έχετε σωσία;

Μια ομάδα ερευνητών στην Ισπανία προσπάθησε να το ανακαλύψει αν κάπου εκεί έξω υπάρχει ένας άνθρωπος ακριβώς ίδιος με εσάς και τα εκπληκτικά αποτελέσματά τους δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Cell Reports.

Ο δρ Manel Esteller, ερευνητής στο Ινστιτούτο Ερευνών για τη Λευχαιμία Josep Carreras στη Βαρκελώνη της Ισπανίας, είχε εργαστεί σε έρευνες που αφορούσαν δίδυμους και ενδιαφερόταν για ανθρώπους που μοιάζουν αλλά δεν έχουν πραγματική οικογενειακή σχέση σε βάθος τουλάχιστον 100 ετών.

Έτσι, στράφηκε στην τέχνη για να απαντήσει σε ένα ερώτημα της επιστήμης. Ο ίδιος και οι συνεργάτες του πλησίασαν 32 άτομα με ισάριθμους σωσίες που συμμετείχαν στο φωτογραφικό πρότζεκτ «Δεν είμαι ολόιδιος!», του Καναδού καλλιτέχνη, François Brunelle.

Όπως διαπίστωσε η μελέτη, οι άνθρωποι που μοιάζουν μεταξύ τους χωρίς να είναι άμεσα συγγενείς, φαίνεται ότι εξακολουθούν να έχουν γενετικές ομοιότητες.

Μεταξύ αυτών που είχαν αυτές τις γενετικές ομοιότητες, πολλοί είχαν επίσης παρόμοιο βάρος, παρόμοιους παράγοντες στον τρόπο ζωής και παρόμοια μοτίβα συμπεριφοράς και συνηθειών, π.χ στο κάπνισμα αλλά ακόμα και το επίπεδο εκπαίδευσης. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι οι γενετικές παραλλαγές που σχετίζονται με τη φυσική εμφάνιση, ίσως επηρεάζουν ορισμένες συνήθειες και συμπεριφορές.

Οι ερευνητές ζήτησαν από τα ζεύγη να κάνουν τεστ DNA και να συμπληρώσουν ερωτηματολόγια σχετικά με τη ζωή τους. Οι επιστήμονες έβαλαν επίσης τις εικόνες τους σε τρία διαφορετικά προγράμματα αναγνώρισης προσώπου. Από τα άτομα που επιστράτευσαν, 16 ζευγάρια είχαν παρόμοια σκορ ομοιότητας με πανομοιότυπα δίδυμα που αναγνωρίστηκαν με το ίδιο λογισμικό. Τα υπόλοιπα 16 ζευγάρια μπορεί να έμοιαζαν ίδια στο ανθρώπινο μάτι, αλλά ο αλγόριθμος δεν έβλεπε ομοιότητα χρησιμοποιώντας προγράμματα αναγνώρισης προσώπου.

Στη συνέχεια, οι ερευνητές έριξαν μια πιο προσεκτική ματιά στο DNA των συμμετεχόντων. Τα ζευγάρια που το λογισμικό αναγνώρισης προσώπου αποφάνθηκε ότι ήταν παρόμοια είχαν πολύ περισσότερα κοινά γονίδια από τα άλλα 16 ζευγάρια.

«Ήμασταν σε θέση να δούμε ότι αυτοί οι άνθρωποι που μοιάζουν μεταξύ τους, στην πραγματικότητα μοιράζονται αρκετές γενετικές μεταβλητές. Και αυτές είναι άκρως παρόμοιες μεταξύ τους» δήλωσε ο Esteller. «Έτσι μοιράζονται αυτές τις γενετικές παραλλαγές που σχετίζονται με το σχήμα της μύτης, των ματιών, του στόματος, των χειλιών, ακόμα και τη δομή των οστών. Και αυτό ήταν το κύριο συμπέρασμα, ότι η γενετική τους ενώνει.»

Πρόκειται για παρόμοιους κώδικες, είπε ο Esteller, αλλά αυτό έγινε από καθαρή σύμπτωση. Όταν όμως εξέτασαν προσεκτικότερα τα ζευγάρια, διαπίστωσαν ότι άλλοι παράγοντες ήταν διαφορετικοί.

Όταν οι επιστήμονες διερεύνησαν πιο προσεκτικά αυτό που ονομάζουν επιγονιδίωμα των σωσιών που έμοιαζαν περισσότερο μεταξύ τους, διαπίστωσαν μεγαλύτερες διαφορές. Η επιγενετική είναι η μελέτη του τρόπου με τον οποίο το περιβάλλον και η συμπεριφορά μπορούν να προκαλέσουν αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα γονίδια ενός ατόμου. Όταν οι επιστήμονες εξέτασαν το μικροβίωμα των ζευγαριών που έμοιαζαν περισσότερο, αυτά ήταν επίσης διαφορετικά. Το μικροβίωμα είναι οι μικροοργανισμοί – οι ιοί, τα βακτήρια και οι μύκητες που είναι πολύ μικροί για να τους δει το ανθρώπινο μάτι – και ζουν στο ανθρώπινο σώμα.

«Υπάρχει λόγος που δεν είναι εντελώς πανομοιότυποι», δήλωσε ο Esteller.

Μια ζωή βουτηγμένη στο ψέμα

Ζούμε σε μια κατάσταση ψευδή.

Μια ζωή βουτηγμένη στο ψέμα.

Δυστυχώς όμως το ψέμα ως τρόπο ζωής το επιλέξαμε εμείς και μόνο εμείς.

Η σπατάλη της ενέργειάς μας να δημιουργήσουμε και να διατηρήσουμε γύρω μας ένα σύμπαν – ή σκηνικό αν προτιμάτε – που δεν υπάρχει, με χιλιάδες -ισμους, μας εξαντλεί αναπότρεπτα.

Σας μειώνει εκθετικά την πολύτιμη ενέργειά σας, αυτή η καταβολή της προσπάθειας και τα ελαττωμένο αυτό προϊόν δεν είναι άμεσα υπολογίσιμο. Σας δίνονται όμως πολλά σημάδια για να το αντιληφθείτε, αλλά έχετε συνηθίσει να ζείτε με αυτά και τα αγνοείτε.

Το άγχος που καθημερινά σας συντροφεύει σαν άσπονδος φίλος είναι παρόν για να σας χτυπήσει το καμπανάκι της εσφαλμένης τάσης και ροπής σας. Το άγχος σας προβάλει και σας σωματοποιεί την στρεβλότητα που εμφανίζεται κόντρα στην πηγαία σας φύση.

Η τάση αυτή δεν μπορεί να είναι διαφορετική για τον καθένα μας αλλά κοινή. Είναι η τάση προς το καλό, προς το αληθινό, το αγνό. Το ασυνείδητο στέλνει συνεχόμενα κύματα άγχους όταν διαβλέπει δράση κόντρα στο ατομικό, και σε συνέχεια σε ομαδικό επίπεδο, καλό και ωφέλιμο. Ο άνθρωπος ενδόμυχα και σε υπολανθάνουσα κατάσταση βιώνει όταν κάποια από τις πράξεις του αντιβαίνει προς το συνολικό καλό. Όταν ο άνθρωπος επιλέγει τον εαυτό και πως αυτός θα είναι, επιλέγει όχι μόνο για τον ίδιο, αλλά για όλη την ανθρωπότητα. Ενδόμυχα το αισθάνεται πως όλα είναι συγκοινωνούντα στην πλάση.

Το ανθρώπινο είδος επαίρεται γι’ αυτό που το ξεχωρίζει από το ζωικό βασίλειο. Η λογική είναι αυτή που μας κάνει να διαφέρουμε από τα υπόλοιπα όντα της γης. Από την άλλη πλευρά δεν μπορούμε να μην παραδεχτούμε και την ωφελιμιστική τάση του ανθρώπου. Δηλαδή κύριος στόχος από τα μόρια που μας απαρτίζουν μέχρι την σύνταξή τους σε ανθρώπινο ον είναι το όφελος. (Επίκουρος)

Μάλιστα από το επίπεδο των μορίων παρατηρούμε ότι αυτή η ωφελιμιστική τάση πραγματώνεται από την προσπάθεια για την καταβολή της ελάχιστης απαιτούμενης ενέργειας προς την επίτευξη του μέγιστου τελικού επιθυμητού αποτελέσματος. Την ωφελιμιστική τάση του ανθρώπου θα ήταν σφάλμα μας αν την κατακρίναμε. Είναι καθολικό φυσικό φαινόμενο η τάση του να κερδίζεις τα μέγιστα καταβάλλοντας λιγότερο κόπο.

Όπως προείπαμε, ο άνθρωπος είναι λογικός και ωφελιμιστής. Άρα δια μέσω αυτών των δύο ιδιοτήτων θα μπορούσαμε να στοχαστούμε πάνω στο ψέμα. Θα έπρεπε παρατηρώντας την τωρινή κατάσταση αλλά και το παρελθόν μας να δούμε πόσο ωφέλιμη ήταν η σπατάλη ενέργειας για την δημιουργία ψευδών καταστάσεων.

Βγήκε το ανθρώπινο είδος κερδισμένο ζώντας μέσα στην αναλήθεια;

Βγήκαμε εμείς προσωπικά κερδισμένοι λέγοντας ψέματα στους γύρω μας άλλα και στους ίδιους μας τους εαυτούς; Σπαταλήσαμε και συνεχίζουμε να σπαταλάμε τις δυνάμεις μας για να δημιουργούμε γύρω μας ένα παραμύθι, μια ιστορία, το δικό μας σενάριο σκηνοθετημένο από εμάς ή από τα ιερατεία τα οποία εμπιστευόμαστε άνοα και ηλίθια.

Ας αναρωτηθούμε μέσα από όλη αυτή την διαδικασία κερδίσαμε προσωπική γαλήνη, ήρθαμε πιο κοντά και ειλικρινά στον συνάνθρωπο μας, μειώθηκε η κοινωνική ανισομέρεια, μειώθηκε η πείνα, μειώθηκαν οι ανταγωνισμοί, μειώθηκε ο πόνος του ανθρώπου εν γένει; Ας το δούμε και ας το ζυγίσουμε ωφελιμιστικά, κερδοσκοπικά.

Τόσα δώσαμε στο ψέμα, στην εξαπάτηση, τι κερδίσαμε;

Αφού η ανθρώπινη ιστορία δείχνει ξεκάθαρα πως η ανθρωπότητα δεν ωφελήθηκε τίποτα από το ψέμα, ας βρει χώρο η λογική να κάνει το ζύγι και να αποφασίσει αν υπάρχει σκοπιμότητα στην συνέχεια του ψεύδους…

Δεν πρέπει να μένετε εκεί που δεν σας θέλουν.

Δεν υπάρχουν φωνές που πάνε χαμένες. Να θυμόσαστε ότι οι ιδέες θέλουν το χρόνο τους, είναι σαν το φαΐ, θέλουν χώνεψη – αν λέτε κάτι ουσιαστικό. Ακόμη και αυτό που δεν κατανοείται, εισχωρεί και καταγράφεται μέσα στην συνείδηση και αναδύεται – σαν κάτι γνωστό – ύστερα από χρόνο, όταν η ανθρώπινη υπόσταση έχει προχωρήσει.

* Αν συναντήσετε έναν άνθρωπο, που μπορεί να ωφεληθεί από αυτά που μπορείτε να του πείτε, αλλά δεν επιχειρήστε να του μιλήσετε, τότε αφήνετε έναν άνθρωπο να πάει χαμένος. Αν αρνηθεί να ακούσει και πάλι τα λόγια σας πήγαν χαμένα.

* Κάθε παρατήρηση – υπόδειξη σφάλματος πρέπει να γίνεται με τέτοιο τρόπο που ο άλλος να ωφεληθεί. Αν υπάρχει αγάπη και πραγματικό ενδιαφέρον ο άλλος δεν κλωτσάει, μπορεί να στενοχωριέται αλλά δεν πληγώνεται. Δεν πρέπει να λέτε αυτό που ξέρετε ή καταλαβαίνετε αν δεν είναι ωφέλιμο για την ψυχή του άλλου. Άλλο βέβαια να εκφράζετε την άποψη σας και άλλο θέλετε να την επιβάλλετε.

*Δεν είναι σωστό να δίνετε απαντήσεις σε όλα τα ερωτήματα των άλλων. Μερικά ερωτήματα είναι τόσο σημαντικά που ο άλλος πρέπει να βρει την απάντηση μόνος του.

* Αν ένας άνθρωπος δεν αντιδρά θετικά σε κάποιο θετικό σας μήνυμα, μάλλον βρίσκεστε με λάθος άνθρωπο.

* Η γαλήνη μέσα μας είναι ένα από τα πιο σπουδαία πράγματα που μπορούμε να κάνουμε για τους άλλους. Σιωπηλός και ήρεμος θα στέλνετε τις πιο σωστές δονήσεις θετικής ατμόσφαιρας.

* Δεν πρέπει να μένετε εκεί που δεν σας θέλουν. Να τινάζετε τα παπούτσια από την σκόνη και να πηγαίνετε αλλού χωρίς θυμό. Μερικοί δεν σας χωράνε. Σταματήστε και συμμαζευτείτε. Όταν βλέπεις στον άλλον αρνητικότητα πρέπει να λες στον εαυτό σου ότι έχει νικηθεί από έναν εσωτερικό εχθρό και από έναν κακό άνθρωπο. Αν κάποιος δεν θέλει να δει και να ανακαλύψει κάτι, μόλις το καταλάβουμε δεν πρέπει να πιέζουμε, αλλά να φεύγουμε.

* Να μιλάτε με τέτοιο τρόπο που να μην προκαλείτε σύγκριση. Είναι κακό να κάνετε τους γύρω να νιώθουν μικροί, ασήμαντοι μπροστά στην δική σας πνευματικότητα και συγκρότηση. Ο σοφός άνθρωπος δεν σαστίζει τον ακροατή του, αλλά του χαρίζει αυτοπεποίθηση.

* Οτιδήποτε σας ενοχλεί πάνω στους άλλους μπορεί να σας βοηθήσει να καταλάβετε καλύτερα τον εαυτό σας. Αν ταράσσεστε από το πρόβλημα κάποιου, το πρόβλημα είναι και δικό σας. Αν δεν ταράσσεστε είστε σε θέση να βοηθήσετε. Όταν νιώθετε ένταση με την συμπεριφορά κάποιου, κάντε ένα βήμα πίσω για να βρείτε την ισορροπία σας

* Ασφαλώς είμαστε διαφορετικοί, οι διαφορές αυτές όμως δεν μας χωρίζουν. Και όχι μόνο δεν μας χωρίζουν, αλλά αναδεικνύουν και την σημασία της συνάντησης και βοηθούν στην ανάπτυξη μας μέσω της μάθησης, δεδομένου ότι μαθαίνει κανείς μόνο από τον διαφορετικό. Με κάποιον που ξέρει μονάχα όσα κι εγώ και με τον οποίον συμφωνώ σε όλα, μπορώ εύκολα να επικοινωνήσω, να μοιραστώ ιδέες και εμπειρίες, αλλά πολύ λίγα ή απολύτως τίποτα δεν θα μάθω απ’ αυτήν την σχέση.

Εμπιστοσύνη και Προδοσία

Δύο σημαντικές έννοιες που καθορίζουν τις σχέσεις μας. Η πρώτη θέτει γερές βάσεις, η δεύτερη μπορεί να γκρεμίσει στη στιγμή τον συναισθηματικό μας κόσμο. Ας δούμε μια ενδιαφέρουσα θέση για το πώς μπορούμε να διαχειριστούμε τα συναισθήματά μας και σε κάθε περίπτωση μέσα από πέντε σκέψεις επάνω στο θέμα άκρως δυναμωτικές για τον Νου.

1. Οι σχέσεις συνεπάγονται ρίσκο: Η εμπιστοσύνη πάντα συνεπάγεται την τρωτότητα και το ρίσκο, γιατί τίποτα δε θα μετρούσε ως εμπιστοσύνη εάν δεν υπήρχε η πιθανότητα της προδοσίας. Η εμπιστοσύνη είναι ο πυρήνας όλων των ανθρώπινων σχέσεων. Όταν δεν έχουμε εμπιστοσύνη, είναι αδύνατο να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να δεθεί, να δώσει και να ανοιχτεί στον άλλο. Κατ΄ επέκταση είναι αδύνατον να αποκτήσουμε σχέσεις με βάθος και νόημα. Ίσως αυτός ο φόβος, ότι μπορεί μία μέρα να προδοθούμε, μας οδηγεί όχι μόνο σε δυσπιστία και δυσκολία στο να ανοιχτούμε, αλλά ταυτόχρονα μας αποτρέπει από το να δούμε την πραγματική φύση των σχέσεων, που χαρακτηρίζεται από το ρίσκο και την τρωτότητα.

2. Η έλλειψη εμπιστοσύνης αυξάνει το αίσθημα μοναξιάς: Είναι αδύνατο να ζήσεις χωρίς εμπιστοσύνη. Αυτό θα σήμαινε να φυλακιστείς στο χειρότερο απ’ όλα τα κελιά, τον εαυτό σου. Μιλώντας για ρίσκο, άραγε ποιο είναι μεγαλύτερο; Το ρίσκο να εμπιστευτείς κάποιον ή το ρίσκο να μην εμπιστεύεσαι κανέναν; Συχνά ακούω από ανθρώπους που έχουν αισθανθεί προδομένοι στις σχέσεις τους ότι θα είναι πολύ δύσκολο να ξαναεμπιστευτούν άλλους ανθρώπους. Ενώ αυτό είναι μια φυσική και κατανοητή άμυνά μας, ίσως να μην εξυπηρετεί απόλυτα την ευτυχία μας.

Η δυσπιστία είναι ένας τοίχος που υψώνουμε προς τους άλλους και πίσω από αυτόν είναι πιθανό να νιώσουμε μόνοι και αποκλεισμένοι. Όμως, όπως ακριβώς όλοι κινδυνεύουμε από την προδοσία, έτσι και όλοι έχουμε δικαίωμα στην αγάπη και την εμπιστοσύνη. Η εμπιστοσύνη είναι δικαίωμά μας και καλό θα ήταν να το προστατεύσουμε και να μην αφήσουμε να μας το αφαιρέσουν!

3. Για να συγχωρέσεις, χρειάζεται προσπάθεια: Το να συγχωρείς δεν σημαίνει να ξεχνάς. Σημαίνει το να απελευθερώνεσαι από τον θυμό σου για τον άλλο. Η συγχώρεση δεν δικαιολογεί τίποτα. Ίσως χρειαστεί να δηλώσεις την συγχώρεσή σου εκατό φορές την πρώτη μέρα και άλλες εκατό την δεύτερη, ίσως την τρίτη χρειαστείς λιγότερες, μέχρι μια μέρα να συνειδητοποιήσεις ότι έχεις συγχωρέσει ολοκληρωτικά.

Όταν κάποιος προδίδει την εμπιστοσύνη μας, η συγχώρεση είναι από τα πιο δύσκολα πράγματα. Η συγχώρεση όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να ξεχάσουμε και να προσποιούμαστε ότι τίποτα δεν έχει συμβεί. Αντίθετα, είναι κάτι που συνεπάγεται προσπάθεια, υπομονή και πολύ κουράγιο. Προϋποθέτει βέβαια και την ειλικρινή απόφαση του άλλου να αλλάξει και να προσπαθήσει να ξανακερδίσει την εμπιστοσύνη μας. Η επανοικοδόμηση της σχέσης μετά την συγχώρεση είναι μια διαδικασία σταδιακή. Είναι το πρώτο βήμα για μία δεύτερη ευκαιρία για όσους θέλουν να προσπαθήσουν.

4. Για να συγχωρεθείς, χρειάζεται προσπάθεια: Μην καταστρέφεις μια συγγνώμη με δικαιολογίες. Εάν με οποιονδήποτε τρόπο έχεις προδώσει την εμπιστοσύνη κάποιου δικού σου ανθρώπου και επιθυμείς τη συγχώρεσή του, θα πρέπει πρώτα να αναγνωρίσεις ότι η πράξη σου πράγματι κλόνισε κάτι σημαντικό μέσα του. Πολλές φορές, ακόμα κι όταν ξέρουμε ότι έχουμε λάθος, τείνουμε να ζητάμε συγγνώμη, αλλά ταυτόχρονα προσπαθούμε να βρούμε επιχειρήματα για να δικαιολογήσουμε τον εαυτό μας. Όμως ο άνθρωπος που πληγώσαμε χρειάζεται να ξέρει πως υπάρχουν πραγματικά συναισθήματα μετάνοιας από την πλευρά μας, καθώς και η πρόθεση να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο δρούσαμε μέχρι τώρα, προκειμένου να μας συγχωρήσει. Με άλλα λόγια, για να συγχωρεθείς, θα πρέπει όχι μόνο να το ζητήσεις, αλλά και να προσπαθήσεις να δείξεις έμπρακτα ότι το εννοείς.

5. Κάποιες φορές ίσως χρειάζεσαι απλώς μια καινούργια αρχή: Κανείς δε μπορεί να γυρίσει πίσω και να κάνει μια καινούργια αρχή, όλοι όμως μπορούν να αρχίσουν σήμερα φτιάχνοντας ένα καινούργιο τέλος. Η προδοσία της εμπιστοσύνης μας, είτε συμβαίνει ηθελημένα είτε αθέλητα, είναι πάντα κάτι οδυνηρό. Πολλοί άνθρωποι βρίσκουν την δύναμη να συγχωρήσουν και να συνεχίσουν. Κάποιοι άλλοι όμως ίσως νιώθουν ότι τα πράγματα έχουν φτάσει σε κομβικό σημείο, ότι η εμπιστοσύνη τους έχει προδοθεί επανειλημμένα και ανεπανόρθωτα.

Εάν αισθάνεσαι έτσι, ίσως έχει έρθει η στιγμή να προχωρήσεις, να βάλεις τέλος στην σχέση που δημιούργησε την απογοήτευση και, αφού δώσεις τον απαραίτητο χρόνο στον εαυτό σου για να συνέλθει, να συνθέσεις ένα καινούργιο μέλλον. Στην αρχή μπορεί να δυσκολευτείς να εμπιστευτείς ξανά, αλλά μην ξεχνάς ότι μόνο έτσι δίνεις στον εαυτό σου μια ουσιαστική δεύτερη ευκαιρία για μία σχέση με νόημα.

Τυχαίες επιδόσεις σε συνειδητό επίπεδο.

Έχετε αισθανθεί ποτέ ότι κάποιος δεν σας λέει την αλήθεια αλλά δεν μπορείτε να «στηρίξετε» αυτή την αίσθηση με λογικά επιχειρήματα; Αντί να απορρίψετε την ιδέα σας ως παράλογη, ίσως θα ήταν καλύτερο να την εμπιστευθείτε.

Μελέτη που έγινε στις Ηνωμένες Πολιτείες διαπίστωσε πως τελικά το ένστικτό μας είναι πολύ καλύτερο στο να αναγνωρίσει πότε κάποιος μας λέει ψέματα από ό,τι η συνειδητή σκέψη και η λογική μας. Υποσυνείδητα, λένε οι επιστήμονες, οι άνθρωποι είναι τελικά εξαιρετικοί «ανιχνευτές ψεύδους».

Δεκάδες μελέτες έχουν δείξει ως τώρα ότι οι άνθρωποι δεν είναι και τόσο καλοί στο να εντοπίσουν έναν ψεύτη – αντιθέτως, κατορθώνουν συνήθως να αναγνωρίσουν πότε κάποιος λέει ψέματα σε επίπεδα τα οποία μπορούν να αποδοθούν απλώς στην τύχη.

«Αν σας δώσω δέκα βίντεο στα οποία πέντε άτομα λένε ψέματα και πέντε όπου λένε την αλήθεια μπορώ να προβλέψω ότι τόσο εσείς όσο και οποιοσδήποτε άλλος άνθρωπος θα έχει σωστές επιδόσεις κατά περίπου 50%» δήλωσε μιλώντας στον δικτυακό τόπο επιστημονικών ειδήσεων LiveScience η Λεάνε τεν Μπρίνκε, κοινωνική ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ και εκ των συγγραφέων της νέας μελέτης που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Psychological Science». «Αυτό σημαίνει ακρίβεια τόση όση το να παίξει κανείς ‘κορόνα-γράμματα’».

Οι τόσο φτωχές επιδόσεις στην ανίχνευση του ψεύδους δεν έχουν εξελικτικό «νόημα» σύμφωνα με τους επιστήμονες: το να ξεχωρίζουμε την αλήθεια από το ψέμα είναι μια ικανότητα σημαντική για την επιβίωσή μας, οπότε δεν ακούγεται και τόσο λογικό να την διαθέτουμε σε τόσο μικρό βαθμό. Για τον λόγο αυτόν η κυρία Τεν Μπρίνκε και οι συνεργάτες της σχεδίασαν ένα πείραμα προκειμένου να διερευνήσουν μήπως τελικά η ικανότητα αυτή λειτουργεί καλύτερα στο ασυνείδητό μας.

Το ασυνείδητο είναι ο καλύτερος κριτής.

Οι επιστήμονες «στρατολόγησαν» φοιτητές τους οποίους χώρισαν σε δύο ομάδες ζητώντας τους να μπουν και να «ψαχουλέψουν» ένα άδειο δωμάτιο. Οι εθελοντές της πρώτης ομάδας θα έβρισκαν 100 δολάρια μέσα σε κάποιο βιβλίο, τα οποία και θα έπρεπε να πάρουν λέγοντας όταν κάποιος τους ρωτούσε ότι δεν είχαν ιδέα σχετικά με τα χρήματα. Οι εθελοντές της δεύτερης ομάδας δεν είχαν ανάλογες οδηγίες. Μετά την σκηνοθετημένη «κλοπή» ένας ερευνητής «ανέκρινε» όλους τους εθελοντές και οι συνομιλίες βιντεοσκοπήθηκαν.

Στην συνέχεια οι ερευνητές έδειξαν τις βιντεοσκοπημένες «ανακρίσεις» σε 72 άλλους φοιτητές ζητώντας τους να εντοπίσουν ποιοι έλεγαν ψέματα και ποιοι αλήθεια. Όπως σε όλες τις ανάλογες μελέτες που έχουν γίνει στο παρελθόν, αυτοί εντόπισαν τους ψεύτες μόνο στο 43% των περιπτώσεων και εκείνους που έλεγαν την αλήθεια μόνο στο 48%. Παράλληλα όμως οι ειδικοί έκαναν και άλλα τεστ προκειμένου να μετρήσουν τις υποσυνείδητες αντιδράσεις των εθελοντών μέσω των έμμεσων, «αυτόματων» συνειρμών.

Σε αυτά τα τεστ οι επιδόσεις αποκαλύφθηκαν εξαιρετικά καλύτερα, καθώς όλοι οι συμμετέχοντες είχαν περισσότερες πιθανότητες να συνδέσουν εκείνους που έλεγαν ψέματα με λέξεις όπως «αναληθής», «ανέντιμος» ή «απατηλός» και εκείνους που έλεγαν την αλήθεια με χαρακτηρισμούς όπως «έντιμος» ή «έγκυρος». Ένα δεύτερο πείραμα επιβεβαίωσε ότι τελικά οι ασυνείδητες εντυπώσεις των εθελοντών σχετικά με την αλήθεια και το ψέμα ήταν πολύ πιο ακριβείς από τις συνειδητές κρίσεις τους.

Η γενική εντύπωση είναι το καλύτερο «σημάδι».

Οι ειδικοί θεωρούν πως το γεγονός ότι σε συνειδητό επίπεδο οι ψεύτες μπορούν εύκολα να μας ξεγελάσουν ενδεχομένως να είναι αποτέλεσμα της προσπάθειάς μας να ανιχνεύσουμε το ψέμα με βάση λανθασμένα στερεότυπα. Υπάρχει για παράδειγμα μια ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση ότι όσοι λένε ψέματα αποφεύγουν να κοιτάξουν τον συνομιλητή τους στα μάτια ή κάνουν νευρικές κινήσεις, όμως επιστημονικές μελέτες έχουν αποδείξει ότι τα «σημάδια» αυτά είναι συνήθως απατηλά. «Το ασυνείδητό μας όμως ίσως εντοπίζει τα σωστά δείγματα, τα οποία πράγματι υπάρχουν» τόνισε η κυρία Τεν Μπρίνκε.

Όπως ανέφερε η ψυχολόγος, οι εθελοντές που είπαν ψέματα δήλωσαν ότι ένιωσαν περισσότερο στρεσαρισμένοι και φοβισμένοι κατά την διάρκεια της βιντεοσκόπησης ενώ μιλούσαν πιο γρήγορα και ήταν λιγότερο συνεργάσιμοι, οπότε ενδεχομένως ο εγκέφαλός μας να είναι σε θέση να «συλλαμβάνει» αυτές ή άλλου είδους μικρές διαφορές, τις οποίες και αξιολογεί συνολικά ως δείγματα απάτης.

«Στο κάτω-κάτω, αν το δούμε εξελικτικά, ενδεχομένως να μην είναι απαραίτητο να εντοπίζουμε ξεκάθαρα το ψέμα – μια αόριστη εντύπωση που μας προδιαθέτει δυσάρεστα σε σχέση με κάποιο πρόσωπο ίσως να είναι αρκετή ώστε να μας κάνει να είμαστε επιφυλακτικοί απέναντί του ή και να το αποφύγουμε. Δεν είναι ανάγκη να γίνεται συναγερμός με καμπανάκια που χτυπάνε στο κεφάλι μας λέγοντάς μας ‘μην τον εμπιστεύεσαι’» υπογράμμισε η κυρία Τεν Μπρίνκε.

Φαίνεται τελικά, πώς η μεγαλύτερη απειλή για αυτόν τον κόσμο δεν είναι ο θάνατος από έλλειψη τροφής και νερού, ούτε από κάποιον μακρινό αστεροειδή που θα εξαφανίσει ολόκληρη την ζωή, ούτε από κάποιον θανατηφόρο ιό, ούτε από κάποια άλλη φυσική καταστροφή!

Οι πόλεμοι, οι παραδόσεις, οι θρησκείες, (τα νεκρά συστήματα, οι -ισμοι κάθε είδους) τα οργανωμένα εκπαιδευτήρια συμμόρφωσης και ανεκτικότητας, είναι υπεύθυνα για έναν άνθρωπο εσωτερικά πολύ άρρωστο και ανεύθυνο, αδιάφορο χωρίς ευαισθησία για το έδαφος που βαδίζει…

Στον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου κυριαρχεί η σύγκρουση, η σύγχυση και η αποδιοργάνωση, όπως σε ένα ηφαίστειο, που συνεχώς καίγεται εσωτερικά!

Είμαστε τόσο υγιείς στις ανακαλύψεις τεχνολογικών δήθεν θαυμάτων αλλά τόσο βαθιά, εσωτερικά μολυσμένοι, στην ανακάλυψη της υγείας στο μικρόκοσμό μας.

Η σημερινή κοινωνία που συνεχώς μολύνει τον πυρήνα των ατόμων της, τα καθιστά ανίκανα για ορθές σκέψεις, ώστε να είναι ελεύθερες από τα πολιτικά, θρησκευτικά, κοινωνικά και ατομικά υποδείγματα.

Ο ψυχολογικός εγκλεισμός φέρνει την βία, αποσύροντας κάθε δημιουργική ευαισθησία, και εκφυλίζοντας όλη τη κοινωνία σπρώχνοντάς την στα σύμβολα και στις πίστεις, έτσι ώστε να είναι πάντα φοβισμένη και διαιρεμένη!

Η μεγαλύτερη ασυνείδητη απειλή που ακόμα ο άνθρωπος δεν έχει κατανοήσει και δείχνει να αδιαφορεί μάλιστα επιδεικτικά, και σε αυτήν θα οφείλεται προφανώς η εξαφάνισή του, είναι όχι οι φυσικές καταστροφές, αλλά η άρρωστη ψυχολογική του κατάσταση, ο πυρήνας του, οτιδήποτε φτάνει ή φεύγει από εκεί είναι και αυτό μολυσμένο και καταδικασμένο στην μιζέρια, στην πονηριά, στην εξαπάτηση, στην έλλειψη νοημοσύνης, που είναι ο Αληθινός Ναός της υγείας του Νου, φέρνοντας πάντα την νέα ανθοφορία τις στιγμές που δεν το περιμένεις!

Βγες από την ζώνη ασφαλείας

Η ασφάλεια σαν έννοια δεν υπάρχει είναι άλλη μια παρανόηση, μια ψευδαίσθηση μια σκιά στον τοίχο. Όσο μένεις στη ζώνη ασφαλείας σου, τίποτα δεν αλλάζει στην ζωή σου. Και από την στιγμή που επέλεξες να διαβάσεις αυτό το άρθρο, σημαίνει ότι ψάχνεις τρόπους για να βγεις.

Παρακάτω σου γράφουμε 9 λόγους – τρόπους να σκέφτεσαι – που θα σε διευκολύνουν να κάνεις το μεγάλο βήμα.

1) Κάνε ό,τι μπορείς για να μην είσαι επικεντρωμένος στον εαυτό σου. Δεν μπορείς να δεις τις άπειρες δυνατότητες και την ομορφιά του κόσμου εάν είσαι συνεχώς επικεντρωμένος σε αυτό που σου συμβαίνει. Εντάξει, το είδες, το ανέλυσες και τώρα κοίταξε λίγο τον ορίζοντα… Κουράγιο είναι ο φόβος που έχει κάνει τις εργασία του, μαζεύει τα κομμάτια του και προχωράει μπροστά.

2) Μέσα στο κρανίο σου έχεις έναν εγκέφαλο, μέσα στα παπούτσια σου έχεις πόδια. Μπορείς να στρέψεις τον εαυτό σου σε όποια κατεύθυνση ΕΣΥ επιλέξεις. Και ξέρεις ότι ΓΝΩΡΙΖΕΙΣ! Και ΕΣΥ θα αποφασίσεις που θα πας. Μην αφήνεις κανέναν να σου υποδεικνύει ποιο είναι το σωστό για σένα ή ποιος είναι ο δρόμος σου. Ο δικός σου δρόμος είναι ΜΟΝΟ δικός σου και κανένας άλλος δεν τον γνωρίζει. Μπορείς να ακούσεις συμβουλές, αλλά ΕΣΥ αποφασίζεις.

3) Ο άνθρωπος ζει διαμέσου της εμπειρίας και όχι δια μέσου της σκέψης. Δεν πρόκειται να ζήσεις ποτέ την ζωή σου στο μυαλό σου. Η ζωή είναι εκεί έξω. Άσε τον γρύλο και… κολύμπα! Ντύσου όμορφα, βάλε το άρωμά σου, άνοιξε την πόρτα και ζήσε!

4) Μην φοβάσαι τον φόβο. Ο φόβος είναι ευκαιρία να κατακτήσεις κάτι καινούργιο. Ο φόβος δεν σου λέει ότι κάτι είναι κακό. Σου λέει απλά ότι είναι άγνωστο. Εκεί λοιπόν, σε αυτό το άγνωστο, είναι η ζωή που ονειρεύεσαι. Το καλύτερα φυλαγμένο μυστικό στον κόσμο είναι ότι, από την άλλη πλευρά του φόβου, υπάρχει κάτι ασφαλές και ωφέλιμο που σας περιμένει. Αν περάσετε μέσα από έστω και μια λεπτή κουρτίνα φόβου, θα αυξήσετε την εμπιστοσύνη που έχετε στην ικανότητά σας να δημιουργήσετε την ζωή σας.

Ο στρατηγός Τζορτζ Πάτον είπε: “Ο φόβος σκοτώνει περισσότερους ανθρώπους από τον θάνατο”. Ο θάνατος μας σκοτώνει μόνο μια φορά και συνήθως ούτε καν το ξέρουμε. Ο φόβος όμως μας σκοτώνει ξανά και ξανά, άλλες φορές απαλά και άλλες κτηνωδώς. Ωστόσο, αν συνεχώς προσπαθούμε να αποφύγουμε τους φόβους μας, θα μας κυνηγήσουν σαν επίμονα σκυλιά. Το χειρότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να κλείσουμε τα μάτια μας και να προσποιηθούμε ότι δεν υπάρχουν.

Ο φόβος και ο πόνος, πρέπει να αντιμετωπίζονται ως σινιάλα, όχι για να κλείνουμε τα μάτια μας, αλλά για να τα ανοίγουμε περισσότερο. Με το να κλείνουμε τα μάτια μας καταλήγουμε στην πιο σκοτεινή από τις ανέσεις – θαμμένοι ζωντανοί. Κάνε τον φόβο σου φίλο και δες τον σαν μια ευκαιρία να ζήσεις καινούργιες εμπειρίες. Κάντο κι ας φοβάσαι…

5) Νικητής είναι αυτός που αποδέχεται τα λάθη του και τις αποτυχίες του. Δεν έχει νόημα να μην τα παραδέχεσαι, διότι ΕΣΥ γνωρίζεις ότι υπάρχουν. Από εσωτερική άποψη, δεν υπάρχει απολύτως καμία αποτυχία και απολύτως κανένα λάθος. Από την στιγμή όμως που πιστεύεις ότι απέτυχες κάπου, αποδέξου το, μάζεψε τις εμπειρίες που έμαθες και ξεκίνα πάλι από την αρχή.

6) Ο δρόμος προς την επιτυχία είναι πάντα υπό κατασκευή! Δεν πρόκειται ποτέ να φτάσεις στην απόλυτη προσωπική επιτυχία εάν ψάχνεις να βρεις έναν έτοιμο στρωμένο δρόμο. Οι στρωμένοι δρόμοι έχουν ονόματα άλλων και δεν θα γίνουν ποτέ δικοί σου δρόμοι. Τον δικό σου δρόμο τον φτιάχνεις εσύ. Γι’ αυτό και πάντα χρειάζεται εργασία, κούραση και ξεκούραση. Για την ακρίβεια, εάν δεν συμβαίνει αυτό στον δρόμο σου, τότε σίγουρα περπατάς σε κάποιου άλλου το μονοπάτι. Όσο όμορφο κι αν είναι όμως αυτό το μονοπάτι, δεν θα σε κάνει ποτέ να αισθανθείς πλήρης.

7) Κανείς δεν μπορεί να σε κάνει να νιώσεις κατώτερος χωρίς την συγκατάθεσή σου. Ο κόσμος ασκεί συνέχεια κριτική, σε όλους, στα πάντα και ακόμα περισσότερο στον ίδιο του τον εαυτό. Πάντα λοιπόν θα υπάρχουν κάποιοι που θα προσπαθήσουν να σε κάνουν να αισθανθείς κατώτερος. Αυτό όμως δεν έχει καμία σημασία, γιατί το μόνο που μετράει είναι αυτό που πιστεύεις εσύ για τον εαυτό σου.

Εάν εσύ είσαι ο πρώτος που υποτιμά, προσβάλλει και ασκεί ανελέητη κριτική στον εαυτό του, τότε, όσα κομπλιμέντα και να σου κάνουν, εσύ θα αισθάνεσαι πάντα χάλια. Εάν όμως αρχίσεις να αποδέχεσαι τον εαυτό σου όπως είναι, με κατανόηση ότι είσαι άνθρωπος και ότι κάνεις λάθη, θα συνειδητοποιήσεις ότι είσαι απόλυτα μοναδικός. Ούτε καλύτερος, ούτε χειρότερος από κανέναν. Θα είσαι απλά ο μοναδικός εσύ! Κι όταν αυτό συμβεί, πως θα μπορεί κάποιος άλλος να σε κάνει να αισθάνεσαι κατώτερος;

8) Η ηλικία είναι μια μεγάλη ανοησία. Επειδή συμφώνησαν κάποιοι στο παρελθόν ότι θα μετρούν τον χρόνο σύμφωνα με τις περιστροφές της γης γύρω από τον Ήλιο, αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ο δικός σου τρόπος μέτρησης. Όταν κουράζεσαι είσαι 120 ετών, όταν είσαι χαρούμενος είσαι 17 και όταν σκέφτεσαι την καριέρα σου μπορεί να είσαι 40.

Είσαι αυτό που αισθάνεσαι. Και δεν υπάρχει καμία αντικειμενικότητα σε αυτό. Μια μέρα άκουσα κάτι πολύ σοφό! Ότι ένας άνθρωπος γερνάει όταν πλέον αυτά για τα οποία μετανιώνει είναι περισσότερα από αυτά που ονειρεύεται. Και όσο η ζυγαριά γέρνει, τόσο κι αυτός γερνάει… Είναι στο χέρι σου λοιπόν να είσαι ό,τι ηλικία θέλεις!

9) Δεν έχει νόημα να ψάχνεις την ευτυχία. Εάν η ευτυχία σου ήταν εκεί, τότε θα την είχες ήδη βρει. Άρα, η ευτυχία είναι κάπου στο άγνωστο. Όσο κι αν σε φοβίζει το άγνωστο, θυμήσου ότι κάπου εκεί κρύβεται η ευτυχία σου.

Για την ακρίβεια, η ευτυχία κρύβεται μέσα σου. Αλλά για να οδηγηθείς μέσα σου πολλές φορές, χρειάζεται να δεις τον έξω κόσμο. Χρειάζεσαι τις εμπειρίες που θα σου επιτρέψουν να εισέλθεις μέσα σου. Καινούργιες εμπειρίες λοιπόν μπορείς να βρεις μόνο στο άγνωστο… Ξεκίνα… μια ιδέα είναι μόνο…

10) …. μιας κι έφτασες μέχρι εδώ, μπορείς να συμπληρώσεις ό,τι θέλεις!
--------------------
«Η δουλειά του δημοσιογράφου είναι να καταστρέφει την αλήθεια, να ψεύδεται κατάφωρα, να διαστρεβλώνει, να διαβάλλει, να κολακεύει τον θεό του χρήματος και να πουλάει τη χώρα του και τους συνανθρώπους του για το καθημερινό του ψωμί… Είμαστε υποτελείς και εργαλεία των πλουσίων ανθρώπων που βρίσκονται στο παρασκήνιο. Είμαστε μαριονέτες, εκείνοι τραβάνε τα κορδόνια κι εμείς χορεύουμε. Τα ταλέντα μας, οι δυνατότητες και οι ζωές μας είναι όλα ιδιοκτησία άλλων ανθρώπων. Είμαστε διανοούμενες πόρνες». -John Swinton (1829-1901) αρχισυντάκτης στους New York Times

Λουκιανός: Επίκουρος – Η ευδαιμονία δεν βρίσκεται μέσα στον πόνο

Τον λόγο έχει ο Επίκουρος, συνήγορος της Ηδονής.

Επίκουρος:
Δεν θα σας ειπώ πολλά, ω άνδρες δικασταί, γιατί και δεν μου χρειάζονται πολλά. Αν ήταν αλήθεια ότι η Ηδονή, με ξόρκια και με φάρμακα, κατάφερε τον Διονύσιο, που τον λέει η Στοά δικό της εραστή, να την αφήσει και να γίνει δικός της, θα πει πως θα ήταν μάγισσα, και θα την είχαν δικάσει τα δικαστήρια για φαρμακεία και για μαγγανείες.

Αν όμως ένας ελεύθερος άνθρωπος, που ζει σε μια ελεύθερη πόλη και ξέρει τί επιτρέπουν και τί απαγορεύουν οι νόμοι της, σιχαθεί την αηδία αυτής εδώ και θεωρήσει ως ανοησίες αυτά που λέει, ότι δηλαδή η ευδαιμονία βρίσκεται μέσα στον πόνο, κι αποφασίσει ν᾽ απομακρυνθεί πια από τα μπερδεμένα κι όμοια με λαβύρινθους λόγια της και τρέξει με λαχτάρα προς την ηδονή, σα να ᾽σπασε τα δεσμά και τα δίχτυα των λόγων, με την πολύ σωστή πεποίθηση ότι ο πόνος είναι πικρός κι η ηδονή γλυκιά — τι θα ᾽πρεπε, σας παρακαλώ, να κάμουμε;

Να τον διώξουμε τον άνθρωπον αυτό, που μοιάζει με ναυαγό που πλησιάζει σε λιμάνι και λαχταρά για τη γαλήνη, να τον ρίξουμε πάλι στον πόνο και στις αγωνίες, ενώ έρχεται στην Ηδονή και πέφτει στα πόδια ωσάν μπροστά στον βωμό της Συμπόνιας;

Να τον αφήσουμε ν᾽ ανεβαίνει ιδροκοπώντας τον ανήφορο για να ιδεί την Αρετή, και να βασανιστεί σ᾽ όλη του τη ζωή, για να γνωρίσει την ευτυχία, όταν θά ᾽ρθει πια ο θάνατος;

Άλλωστε, ποιός μπορεί να είναι δικαιότερος κριτής απ᾽ αυτόν τον ίδιο, που ενώ ήξερε τις συνήθειες της Στοάς καλύτερα από κάθε άλλον κι ενώ, ως τώρα, ενόμιζε ότι καλό είναι μόνον η Αρετή, άλλαξε ύστερα μόνος του γνώμη, και βλέποντας ότι ο πόνος είναι σκληρός, διάλεξε ύστερ᾽ από τη δοκιμή, το καλύτερ᾽ από τα δυο;

Γιατί μου φαίνεται πως έβλεπε και τους άλλους που έλεγαν ένα σωρό εγκώμια για τους πόνους και την καρτερικότητα, να περιποιούνται στα κρυφά την Ηδονή, στα λόγια να είναι γεμάτοι θάρρος, αλλά στο σπίτι τους να ζουν σύμφωνα με τους νόμους της Ηδονής και να ντρέπονται μη φανούν πως προδίδουν τις αρχές τους, να ᾽χουν πάθει την τιμωρία του Ταντάλου, κι όπου καταλάβουν πως μπορούν να παρανομήσουν, χωρίς να τους μυριστεί κανένας, εκεί να πέφτουν με τα μούτρα στις απολαύσεις.

Αν τους έδινε κανείς το δαχτυλίδι του Γύγη ή την περικεφαλαία του Πλούτωνος, να τη φορούν και να γίνονται αόρατοι, είμαι βέβαιος ότι θ᾽ άφηναν γεια στους πόνους και θα ᾽τρεχαν στην Ηδονή, απαράλλαχτα όπως έκαμε κι αυτός ο Διονύσιος.

Ως την ημέρα που αρρώστησε, θαρρούσε ο κακόμοιρος ότι θα ᾽βρισκε κάποια ωφέλεια απ᾽ όσα του ᾽λεγαν για την καρτερία και τη στωικότητα. Όταν όμως αρρώστησε και πόνεσε, κι αισθάνθηκε ότι ο πόνος είναι περισσότερο πραγματικός από τα λόγια, κι είδε ότι το σώμα του το ίδιο φιλοσοφούσε αντίθετα από τη Στοά, πίστεψε ο άνθρωπος περισσότερο το σώμα του παρά αυτούς τους κυρίους, και κατάλαβε ότι είναι άνθρωπος, κι έχει ανθρώπινο κορμί, κι ότι δεν πρέπει να το μεταχειρίζεται σαν άγαλμα.

Κι όποιος λέει πως έχει αντίθετη γνώμη και κατηγορεί την ηδονή, να ξέρετε ότι «με λόγια χορταίνει, τον νου του όμως τον έχει πάντα εκεί». Αυτά είχα να πω. Δεν έχετε παρά να ψηφίσετε.

ΣΤΟΑ
Όχι, σας παρακαλώ να μου επιτρέψετε να κάμω μερικές ερωτήσεις.

Επίκουρος:
Κάμε και θα σου απαντήσω.

ΣΤΟΑ
Νομίζεις ότι ο πόνος είναι κάτι κακό;

Επίκουρος:
Ναι.

ΣΤΟΑ
Κι η ηδονή κάτι καλό;

Επίκουρος:
Μάλιστα.

ΣΤΟΑ
Ξέρεις τί είναι «διάφορον» και τί «αδιάφορον», τί είναι «προηγμένον» και τί «αποπροηγμένον»;

Επίκουρος:
Ξέρω.

ΕΡΜΗΣ
Στάσου, Στοά. Οι δικασταί λεν ότι δεν καταλαβαίνουν γρι απ᾽ αυτά τα διφορούμενα ερωτήματα. Καθίστε λοιπόν κάτω, γιατί τώρα θα ψηφίσουν.

ΣΤΟΑ
Θα νικούσα, αν έκανα μια ερώτηση με το τρίτο από τ᾽ αναπόδεικτα σχήματα.

ΔΙΚΗ
Ποιός νίκησε;

ΕΡΜΗΣ
Η Ηδονή με παμψηφία.

ΣΤΟΑ
Κάνω έφεση στον Δία.

ΔΙΚΗ
Όπως θέλεις. Φώναξε άλλους.

Απόσπασμα από τον σατιρικό διάλογο του Λουκιανού, “Δις κατηγορούμενος” (Bis accussatus)
Σάτιρα ή επιδεικτικός λόγος σε μορφή διαλόγου

Ανθολόγιο Αττικής Πεζογραφίας

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ, ΠΡΟΣ ΟΝΗΤΟΡΑ ΕΞΟΥΛΗΣ Α΄

ΔΗΜ 30.37–39

Ἐπίλογος: Η απουσία αξιόπιστων μαρτυριών για την επιβεβαίωση των ισχυρισμών του Ονήτορα – Ανακεφαλαίωση

Ο ρήτορας προσπάθησε να αποδείξει ότι ο Ονήτορας και ο Άφοβος είχαν συμφωνήσει να μην δοθεί προίκα στον δεύτερο, εφόσον εκκρεμούσε η δικαστική διαμάχη ανάμεσα σε αυτόν και τον Δημοσθένη, για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο μετά την πιθανότατη δικαίωση του ρήτορα να προσμετρηθεί και αυτή στα περιουσιακά στοιχεία του Άφοβου που θα αποδίδονταν στον Δημοσθένη (βλ. σχετικά και ΔΗΜ 30.1–9). Και συνεχίζει:


[37] Ὑμεῖς τοίνυν καὶ ἰδίᾳ καὶ δημοσίᾳ βάσανον ἀκριβεστάτην
πασῶν <πίστεων> νομίζετε, καὶ ὅπου ἂν δοῦλοι καὶ ἐλεύθεροι
παραγένωνται, δέῃ δ’ εὑρεθῆναι τὸ ζητούμενον, οὐ χρῆσθε ταῖς
τῶν ἐλευθέρων μαρτυρίαις, ἀλλὰ τοὺς δούλους βασανίζοντες,
οὕτω ζητεῖτε τὴν ἀλήθειαν εὑρεῖν. εἰκότως, ὦ ἄνδρες δικασταί·
τῶν μὲν γὰρ μαρτυρησάντων ἤδη τινὲς οὐ τἀληθῆ μαρτυρῆσαι
ἔδοξαν· τῶν δὲ βασανισθέντων οὐδένες πώποτ’ ἐξηλέγχθη-
σαν, ὡς οὐκ ἀληθῆ τὰ ἐκ τῆς βασάνου εἶπον. [38] οὗτος δὲ
τηλικαῦτα δίκαια φυγὼν καὶ σαφεῖς οὕτω καὶ μεγάλους
ἐλέγχους παραλιπών, Ἄφοβον παρεχόμενος μάρτυρα καὶ
Τιμοκράτην, τὸν μὲν ὡς ἀπέδωκε τὴν προῖκα, τὸν δ’ ὡς
ἀπείληφεν, ἀξιώσει πιστεύεσθαι παρ’ ὑμῖν, ἀμάρτυρον τὴν
πρὸς τούτους πρᾶξιν γεγενῆσθαι προσποιούμενος· τοσαύτην
ὑμῶν εὐήθειαν κατέγνωκεν. [39] ὅτι μὲν τοίνυν οὔτ’ ἀληθῆ οὔτ’
ἀληθείᾳ ἐοικότα λέξουσιν, καὶ ἐκ τοῦ ἐξ ἀρχῆς αὐτοὺς
ὁμολογεῖν τὴν προῖκα μὴ δοῦναι, καὶ ἐκ τοῦ πάλιν ἄνευ
μαρτύρων ἀποδεδωκέναι φάσκειν, καὶ ἐκ τοῦ τὸν χρόνον μὴ
ἐγχωρεῖν ἀμφισβητουμένης ἤδη τῆς οὐσίας ἀποδοῦναι τἀργύ-
ριον, καὶ ἐκ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἱκανῶς ἀποδεδεῖχθαι νομίζω.

***
Εσείς, λοιπόν, και στις ιδιωτικές και στις δημόσιες υποθέσεις θεωρείτε ότι τα βασανιστήρια είναι η αποδοτικότερη από τις αποδεικτικές μεθόδους, και σε όποια περίπτωση εμπλέκονται τόσο δούλοι όσο και ελεύθεροι, και χρειάζεται να διεξαχθεί έρευνα για να αποκαλυφθεί η αλήθεια, δεν χρησιμοποιείτε τις καταθέσεις των ελευθέρων, αλλά επιδιώκετε να ανακαλύψετε την αλήθεια με βασανιστήρια των δούλων. Kάτι που είναι εύλογο, κύριοι δικαστές· γιατί από τους μάρτυρες φάνηκε ήδη ότι μερικοί δεν κατέθεσαν την αλήθεια· ενώ από όσους έχουν υποστεί βασανιστήρια κανείς ποτέ έως τώρα δεν έχει καταδικαστεί ότι δεν είπε την αλήθεια από τα βασανιστήρια. Αυτός εγκαταλείποντας ό,τι είναι τόσο δίκαιο και παραμερίζοντας τόσο ξεκάθαρες και περίτρανες αποδείξεις, προσάγοντας μάρτυρες τον Άφοβο και τον Τιμοκράτη, από τους οποίους ο ένας θα καταθέσει ότι έδωσε την προίκα και ο άλλος ότι την έλαβε, θα απαιτήσει να γίνει πιστευτός, αφού προσποιηθεί ότι η μεταξύ τους συναλλαγές έγιναν χωρίς μάρτυρες. Tόσο ανόητους σας θεωρεί. Ότι, λοιπόν, ούτε την αλήθεια θα πουν ούτε κάτι που να μοιάζει με την αλήθεια, και από το ότι αρχικά οι ίδιοι συμφώνησαν ότι δεν έδωσαν την προίκα, και από το ότι ξανά ισχυρίζονται χωρίς να έχουν μάρτυρες ότι την έδωσαν, και από το ότι η προθεσμία δεν επιτρέπει να έχουν δοθεί τα χρήματα καθώς η περιουσία βρισκόταν σε εκκρεμότητα, και από όλα τα υπόλοιπα θεωρώ ότι έχει αποδειχθεί επαρκώς.

Παρασκευή 26 Αυγούστου 2022

ΟΜΗΡΟΣ: Ὀδύσσεια (11.541-11.592)

Αἱ δ᾽ ἄλλαι ψυχαὶ νεκύων κατατεθνηώτων
ἕστασαν ἀχνύμεναι, εἴροντο δὲ κήδε᾽ ἑκάστη.
οἴη δ᾽ Αἴαντος ψυχὴ Τελαμωνιάδαο
νόσφιν ἀφεστήκει, κεχολωμένη εἵνεκα νίκης,
545 τήν μιν ἐγὼ νίκησα δικαζόμενος παρὰ νηυσὶ
τεύχεσιν ἀμφ᾽ Ἀχιλῆος· ἔθηκε δὲ πότνια μήτηρ.
παῖδες δὲ Τρώων δίκασαν καὶ Παλλὰς Ἀθήνη.
ὡς δὴ μὴ ὄφελον νικᾶν τοιῷδ᾽ ἐπ᾽ ἀέθλῳ·
τοίην γὰρ κεφαλὴν ἕνεκ᾽ αὐτῶν γαῖα κατέσχεν,
550 Αἴανθ᾽, ὃς περὶ μὲν εἶδος, περὶ δ᾽ ἔργα τέτυκτο
τῶν ἄλλων Δαναῶν μετ᾽ ἀμύμονα Πηλείωνα.
τὸν μὲν ἐγὼν ἐπέεσσι προσηύδων μειλιχίοισιν·
«Αἶαν, παῖ Τελαμῶνος ἀμύμονος, οὐκ ἄρ᾽ ἔμελλες
οὐδὲ θανὼν λήσεσθαι ἐμοὶ χόλου εἵνεκα τευχέων
555 οὐλομένων; τὰ δὲ πῆμα θεοὶ θέσαν Ἀργείοισι,
τοῖος γάρ σφιν πύργος ἀπώλεο· σεῖο δ᾽ Ἀχαιοὶ
ἶσον Ἀχιλλῆος κεφαλῇ Πηληϊάδαο
ἀχνύμεθα φθιμένοιο διαμπερές· οὐδέ τις ἄλλος
αἴτιος, ἀλλὰ Ζεὺς Δαναῶν στρατὸν αἰχμητάων
560 ἐκπάγλως ἔχθαιρε, τεῒν δ᾽ ἐπὶ μοῖραν ἔθηκεν.
ἀλλ᾽ ἄγε δεῦρο, ἄναξ, ἵν᾽ ἔπος καὶ μῦθον ἀκούσῃς
ἡμέτερον· δάμασον δὲ μένος καὶ ἀγήνορα θυμόν.»
Ὣς ἐφάμην, ὁ δέ μ᾽ οὐδὲν ἀμείβετο, βῆ δὲ μετ᾽ ἄλλας
ψυχὰς εἰς Ἔρεβος νεκύων κατατεθνηώτων.
565 ἔνθα χ᾽ ὁμῶς προσέφη κεχολωμένος, ἤ κεν ἐγὼ τόν·
ἀλλά μοι ἤθελε θυμὸς ἐνὶ στήθεσσι φίλοισι
τῶν ἄλλων ψυχὰς ἰδέειν κατατεθνηώτων.
Ἔνθ᾽ ἦ τοι Μίνωα ἴδον, Διὸς ἀγλαὸν υἱόν,
χρύσεον σκῆπτρον ἔχοντα, θεμιστεύοντα νέκυσσιν,
570 ἥμενον· οἱ δέ μιν ἀμφὶ δίκας εἴροντο ἄνακτα,
ἥμενοι ἑσταότες τε, κατ᾽ εὐρυπυλὲς Ἄϊδος δῶ.
Τὸν δὲ μέτ᾽ Ὠρίωνα πελώριον εἰσενόησα
θῆρας ὁμοῦ εἰλεῦντα κατ᾽ ἀσφοδελὸν λειμῶνα,
τοὺς αὐτὸς κατέπεφνεν ἐν οἰοπόλοισιν ὄρεσσι,
575 χερσὶν ἔχων ῥόπαλον παγχάλκεον, αἰὲν ἀαγές.
Καὶ Τιτυὸν εἶδον, Γαίης ἐρικυδέος υἱόν,
κείμενον ἐν δαπέδῳ· ὁ δ᾽ ἐπ᾽ ἐννέα κεῖτο πέλεθρα,
γῦπε δέ μιν ἑκάτερθε παρημένω ἧπαρ ἔκειρον,
δέρτρον ἔσω δύνοντες· ὁ δ᾽ οὐκ ἀπαμύνετο χερσί·
580 Λητὼ γὰρ ἕλκησε, Διὸς κυδρὴν παράκοιτιν,
Πυθώδ᾽ ἐρχομένην διὰ καλλιχόρου Πανοπῆος.
Καὶ μὴν Τάνταλον εἰσεῖδον χαλέπ᾽ ἄλγε᾽ ἔχοντα,
ἑσταότ᾽ ἐν λίμνῃ· ἡ δὲ προσέπλαζε γενείῳ·
στεῦτο δὲ διψάων, πιέειν δ᾽ οὐκ εἶχεν ἑλέσθαι·
585 ὁσσάκι γὰρ κύψει᾽ ὁ γέρων πιέειν μενεαίνων,
τοσσάχ᾽ ὕδωρ ἀπολέσκετ᾽ ἀναβροχέν, ἀμφὶ δὲ ποσσὶ
γαῖα μέλαινα φάνεσκε, καταζήνασκε δὲ δαίμων.
δένδρεα δ᾽ ὑψιπέτηλα κατὰ κρῆθεν χέε καρπόν,
ὄγχναι καὶ ῥοιαὶ καὶ μηλέαι ἀγλαόκαρποι
590 συκέαι τε γλυκεραὶ καὶ ἐλαῖαι τηλεθόωσαι·
τῶν ὁπότ᾽ ἰθύσει᾽ ὁ γέρων ἐπὶ χερσὶ μάσασθαι,
τὰς δ᾽ ἄνεμος ῥίπτασκε ποτὶ νέφεα σκιόεντα.

***
Τότε και άλλες ψυχές νεκρών αφανισμένων
είχαν στηθεί εκεί και καθεμιά ρωτώντας έλεγε τον πόνο της.
Μόνο η ψυχή του Τελαμώνιου Αίαντα κρατούσε
απόσταση, βαριά οργισμένη ακόμη με τη νίκη μου,
τη νίκη που εγώ τη νίκησα, όταν η δίκη εκείνη έγινε στα πλοία,
το ποιος θα πάρει τα όπλα του Αχιλλέα — την όρισε η σεμνή του μάνα,
των Τρώων θυγατέρες κι η Αθηνά Παλλάδα.
Μακάρι να μην ήμουν νικητής σε τέτοιο αγώνα,
που έγινε η αφορμή να φάει το χώμα τέτοια κεφαλή,
550 τον Αίαντα, που ξεπερνούσε στην ομορφιά, στα έργα του πολέμου,
όλους τους άλλους Δαναούς, εξόν τον άψογο γιο του Πηλέα.
Και μολαταύτα τον προσφώνησα, του μίλησα γλυκά:
«Αίαντα, του τίμιου Τελαμώνα γιε, δεν έμελλες αλήθεια
μήτε νεκρός να λησμονήσεις την οργή μαζί μου, για εκείνα
τα καταραμένα όπλα, που οι θεοί τα ρίξανε στη μέση,
να φέρουν στους Αργείους συμφορά· αφού αφανίστηκες εσύ,
ο πύργος μας, κι εμείς οι Αχαιοί θρηνήσαμε για τον χαμό σου,
όσο και για τον ακριβό Αχιλλέα, γιο του Πηλέα,
κι ακόμη σε θρηνούμε. Ένοχος όμως άλλος δεν βρίσκεται κανείς
εξόν ο Δίας, που μίσησε θανάσιμα στρατό και μαχητές των Δαναών·
560 αυτός σε σφράγισε κι εσένα με τη μοίρα του θανάτου.
Αλλά, γενναίε, τώρα σύγκλινε, άκουσε τη φωνή του λόγου μου·
δάμασε πια το μένος σου και τον περήφανο θυμό σου.»
Έτσι του μίλησα, εκείνος όμως δεν απάντησε, δεν είπε λέξη·
αμίλητος προχώρησε μαζί με τις ψυχές άλλων νεκρών που χάθηκαν,
στο μαύρο Έρεβος.
Μπορεί ωστόσο, έστω και χολωμένος, να μου μιλούσε ή
και να του μιλούσα πάλι εγώ· αλλά δεν μ᾽ άφησε η καρδιά στα στήθη,
που γύρευε να δει κι άλλες ψυχές νεκρών.
Κι αλήθεια είδα τον Μίνωα, γιο του Διός περίλαμπρο,
με το χρυσό σκήπτρο στο χέρι, να κρίνει στους νεκρούς
570 καθήμενος· εκείνοι γύρω του, ορθοί ή καθιστοί, γυρεύοντας
το δίκιο τους απ᾽ τον Κριτή, στο ευρύπυλο παλάτι του Άδη.
Τα μάτια μου μετά αντικρίσαν πελώριο τον Ωρίωνα,
να τρέχει στον λειμώνα εκεί με τ᾽ ασφοδείλια, πίσω
από αγρίμια, που είχε σκοτώσει ο ίδιος άλλοτε σε απάτητα όρη,
στο χέρι του κρατώντας ρόπαλο ολοχάλκινο, ποτέ να μη ραγίζει.
Κι είδα μετά τον Τιτυό, τον τόσο τιμημένο γιο της Γης,
τώρα να κείται καταγής, να πιάνει ως κι εννέα πλέθρα·
αριστερά δεξιά δυο γύπες να του στέκουν,
και να του τρων το σκώτι, βαθιά ως τη ρίζα· κι ασάλευτος εκείνος, ανήμπορος
να πολεμήσει με τα χέρια του. Έτσι, γιατί αποτόλμησε
580 να βλάψει τη Λητώ, την τιμημένη ομόκλινη του Δία,
καθώς εκείνη, οδεύοντας προς την Πυθώ, κι από τον Πανοπέα πέρασε
με τα καλά του χοροστάσια.
Αντίκρισα μετά τον Τάνταλο, βαριά τυραννισμένο,
ορθό μέσα στη λίμνη, και το νερό να φτάνει ίσαμε το γένι του·
να φαίνεται πόσο διψά, κι όμως να μην μπορεί
να πιει· γιατί, κάθε φορά που ο γέροντας
έσκυβε με λαχτάρα στο νερό, εκείνο υποχωρούσε και χανόταν,
άνοιγε η γη ανάμεσα στα πόδια του και έδειχνε μαύρο τον βυθό,
που κάποιος δαίμονας τον έκανε κατάξερο.
Κι ακόμη υπήρχαν δέντρα, ψηλά και φουντωμένα, με καρπούς
να κρέμονται πάνω από το κεφάλι του —
οι αχλαδιές, ροδιές, μηλιές με τα χρυσά τους μήλα,
590 συκιές ολόγλυκες και καρπισμένα λιόδεντρα·
και μολαταύτα, κάθε φορά που ο γέροντας τα αναζητούσε,
ο αγέρας τα συνέπαιρνε, τα σήκωνε ψηλά προς τα ισκιωμένα νέφη.

Η Μεγάλη θεά της μινωικής Κρήτης και το μυστικό της

Ήταν φυσικό οι άνθρωποι μιας πολύ πρώιμης εποχής να δουν το σύμπαν με τη μορφή μιας γενναιόδωρης Μητέρας, που από τη μήτρα της αναδύεται η Ζωή και στη μήτρα της επιστρέφει μετά το θάνατο, για να γεννηθεί ξανά. Γι’ αυτό και λάτρευαν ως υπέρτατη θεϊκή δύναμη τη Μεγάλη Μητέρα θεά, σύμβολο της συγκροτημένης και κυκλικής παγκόσμιας τάξης. Είναι πολύ πιθανό το “χρυσό γένος” του Ησιόδου, το οποίο καλλιεργούσε τη γη με ειρηνικά μέσα, ώσπου ένα κατώτερο γένος εισήγαγε το θεό του πολέμου, να απηχεί μνήμες εκείνων των κοινωνιών που στηρίζονταν σ’ ένα “πρότυπο συντροφικότητας” και το οποίο προηγήθηκε του σημερινού “προτύπου κυριαρχίας”.

Σ’ ένα τέτοιο πρότυπο συντροφικότητας φαίνεται να βασιζόταν η κοινωνική οργάνωση της Μινωικής Κρήτης και σ’ αυτό συνηγορούν όλες σχεδόν οι ενδείξεις που έχουμε στη διάθεσή μας. Σημαντική κοινωνική, οικονομική, πολιτική και θρησκευτική εξουσία κατείχαν οι γυναίκες στη μινωική κοινωνία, εξουσία που ισοδυναμούσε, σύμφωνα με τις ενδείξεις, με την ευθύνη της μητρότητας και την αγάπη κυρίως παρά με την υποταγή, την καταπίεση και το φόβο.

Στο νησί της Κρήτης, όπου η θεά είχε την υπεροχή, ο πλούτος καταμερίζεται μάλλον δίκαια και χρη­σιμεύει πρωταρχικά για αρμονική ζωή που το σύνολό της διαποτίζεται από μια διάπυρη πίστη στη θεά Φύση, πηγή κάθε δημιουργίας και αρμο­νίας. Μεγάλα δημόσια έργα πληρώνονται από τα βασιλικά ταμεία, δείγμα ότι τα κυβερνητικά έσοδα από τον αυξανόμενο πλούτο του νησιού χρη­σιμοποιούνταν με σύνεση για να βελτιώνουν τις συνθήκες ζωής. Τα ίδια τα ανάκτορα, χαρακτηριστικά για τον αισθητικό μάλλον παρά για τον μνη­μειακό τους τόνο, με στοιχεία που εξυψώνουν τη ζωή και με υψηλό βαθμό εκλέπτυνσης και άνεσης, εκφράζουν το γυναικείο πνεύμα της κρητικής αρχιτεκτονικής. Η ψυχαγωγία συνυφαίνεται συχνά με τη λατρεία της θεάς. Δημόσιες τελετές, θρησκευτικές κυρίως, συνοδεύονται από πομπές, συ­μπόσια και ακροβατικά παιγνίδια, τα ταυροκαθάψια. Η συντροφικότητα ανδρών και γυναικών, που φαίνεται πως χαρακτήριζε τη μινωική κοινωνία, δεν εικονογραφείται πουθενά τόσο ζωντανά όσο σ’ αυτά τα ιερά παιχνίδια με τους ταύρους, όπου νεαρές γυναίκες και άνδρες συναγωνίζονταν και εμπιστεύονταν τη ζωή τους ο ένας στον άλλο, συνδυάζοντας παράλληλα την ατομική ευχαρίστηση και την επίκληση στη θεά να φέρει ευημερία σ’ ολόκληρη την κοινωνία.

Στη μινωική Κρήτη δεν υπάρχει διαχωρισμός ανάμεσα στο κοσμικό και το ιερό στοιχείο. Όλες οι τέχνες, στην πραγματι­κότητα η Ζωή στο σύνολό της, ήταν στενά δεμένες με μια διάχυτη και πανταχού παρούσα θρησκεία. Μια πλούσια σειρά συμβόλων, που προέρχο­νται από τη φύση, συνδέονται με τη λατρεία της θεάς και μαρτυρούν δέος και θαυμασμό απέναντι στην ομορφιά και το μυστήριο της Ζωής. Σχέδια γεωμετρικά, κυματιστές γραμμές -σύμβολα του νερού που κυλάει- κεφάλια ταύρων, ο διπλούς πέλεκυς, οι πεταλούδες και τα φίδια, όλα αποτε­λούν μέρος της Επιφάνειας της θεάς, σύμβολα της μεταμόρφωσης και των ανανεωτικών της δυνάμεων.

Αν δεχτούμε ότι η τέχνη, κύρια η θρησκευτική, αντανακλά την ιδιαίτερη μορφή του πολιτισμού και της κοινωνικής οργάνωσης, τότε η επικεντρωμένη στη θεά τέχνη φαίνεται πως καθρεπτίζει μια κοινωνία όπου οι γυναίκες έπαιζαν κυρίαρχο ρόλο, που άντρες και γυναίκες χωρίς σχέσεις ανωτερότητας ή κατωτερότητας, εργάζονταν μαζί, ισότιμα, για το κοινό συμφέρον. Οι πολυάριθμες παραστάσεις της θεάς εκφράζουν μια άποψη του κόσμου σύμφωνα με την οποία οι Δυνάμεις που κυβερνούν το Σύμπαν δεν απαιτούν υπακοή, δεν τιμωρούν και δεν καταστρέφουν, αλλά προσφέρουν.

Αν εντυπωσιακά απουσιάζουν εικόνες ανδρικής κυριαρχίας ή πολέμου, δεν είναι παράλογο να συμπεράνουμε ότι τέτοιες εικόνες δεν είχαν τις αντίστοιχές τους στην καθημερινή ζωή, γιατί η εξουσία εδώ δεν ισοδυναμούσε με την κατάκτηση και την καταπίεση. Και αν η κεντρική θρησκευτική εικόνα ήταν μια θεά που έδινε Ζωή, δεν είναι, επίσης, παράλογο να συμπεράνουμε ότι η ζωή και η αγάπη της ζωής δέσποζαν στην κοινωνία και στην τέχνη περισσότερο από το θάνατο και το φόβο του θανάτου και ότι πρωταρχικός σκοπός αυτής της κοινωνίας ήταν η εξασφάλιση των υλικών και πνευματικών μέσων για μια ικανοποιητική ζωή. Εξάλλου, η απουσία εξιδανίκευσης της αρσενικής βίας και της καταστροφικής δύναμης από την κρητική τέχνη συμβαδίζει με το γεγονός ότι ήταν μια κοινωνία που “η ειρήνη διήρκεσε 1500 χρόνια, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, σε μια εποχή διαρκών πολέμων”. Δεν είναι λοιπόν περίεργο το να συσχετίσει κανείς τη δομή μιας κοινωνίας, αν δηλαδή είναι ειρηνική ή φιλοπόλεμη, ενδιαφέρεται ή όχι για την κοινωνική δικαιοσύνη, με τη θέση που κατέχει η γυναίκα μέσα σ’ αυτήν την κοινωνία.

Σήμερα ειδικά, που η Φύση μοιάζει να επαναστατεί ενάντια στις αλόγιστες και καταστροφικές χρήσεις της τεχνολογίας, τώρα που “η αγάπη της ειρήνης, ο τρόμος της τυραννίας και ο σεβασμός του νόμου” μπορεί να μας χρειαστούν για την επιβίωσή μας, οι διαφορές ανάμεσα στο πνεύ­μα της Κρήτης και των γειτόνων της έχουν κάτι περισσότερο από ακαδημαϊκό ενδιαφέρον. Στις κρητικές πόλεις, που δεν είχαν στρατιωτικά οχυρά, στις “απροστάτευτες” επαύλεις και στην απουσία κάθε ένδειξης πολέμου βρίσκουμε την πρώτη επιβεβαίωση από το παρελθόν ότι οι ελπίδες μας για ειρηνική ανθρώπινη συνύπαρξη δεν είναι “ουτοπιστικά όνειρα”. Μπορεί εκείνες οι αρχαιότερες “κοινωνίες συντροφικότητας” να μην ήταν ιδα­νικές, μια και ήταν φτιαγμένες από ανθρώπινα πλάσματα με αδυναμίες και ατέλειες, όμως δεν ήταν ουτοπικές. Μπορεί οι τεχνολογίες να ήταν “πρωτόγονες” σε σύγκριση με τις σημερινές, όμως είναι η ποιότητα της σκέψης αυτής της πρώιμης εποχής που διαφέρει από τη σημερινή, μιας σκέψης που χαρακτηριζόταν από τη δημιουργική φαντασία, τη διαισθητική και μυστικιστική συνείδηση.

Η πιο αξιοσημείωτη ιδιότητα της “προ-κυριαρχικής” σκέψης ήταν ίσως η αναγνώριση ότι είμαστε ένα με τη Φύση, σκέψη που στην πραγμα­τικότητα προπορευόταν από τη σύγχρονη επιστημονική θεωρία του Τζέϊμς Λάβλοκ περί της “Γαίας” και που προβάλλει ξανά σήμερα ως προϋπό­θεση για την οικολογική επιβίωση.

Αξίζει ακόμη να σημειωθεί πως “ένα από τα καλύτερα ίσως φυλαγμένα ιστορικά μυστικά” εί­ναι πως σχεδόν όλες οι βασικές τεχνολογίες που πάνω τους οικοδομήθηκε ο μεταγενέστερος πολιτισμός είναι κληρονομιά που μας άφησαν οι “κοινωνίες συντροφικότητας”. Ενδείξεις υπάρχουν σε όλες τις μεταγενέστερες ιστορικές περιόδους ότι ο συσχετισμός της θηλυκότητας με τη δι­καιοσύνη, τη σοφία και την εξυπνάδα χρονολογείται από πολύ αρχαίους καιρούς. Θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε πιο εξελιγμένη τη σκέψη εκείνων των κοινωνιών που χρησιμοποιούσαν τις τε­χνολογικές προόδους όχι για καταστροφικούς σκοπούς αλλά για να κάνουν τη Ζωή πιο ευχάριστη, από τις σημερινές, που ξοδεύουν τεράστια πο­σά για πιο εφευρετικούς τρόπους θανάτου.

Όμως η Μεγάλη θεά, που η λατρεία της αποτέλεσε τον ιδεολογικό πυρήνα μιας ειρηνικότερης και πιο ισότιμης κοινωνίας, δεν έχει απόλυτα χαθεί, εξακολουθεί να είναι πάντα μια υπολογίσιμη δύναμη. Η προσήλωση, για ολόκληρες χιλιετίες, στη λατρεία της σπλαχνικής και γεμάτης έλεος Μητέρας, της Παναγίας, η ανθρώπινη λαχτάρα για μια κοινωνία ειρηνική και δίκαιη και η έλξη που ασκεί στους ανθρώπους, τους διψασμένους για ειρήνη και απελευθέρωση από την καταπίεση μια τέτοια κοινωνία, αποδεικνύει ότι ένα τέτοιο σύστημα μπορεί και πρέπει να ανακτήσει τη δύναμή του. Τώρα που η πολιτισμική μας εξέλιξη έχει ανάγκη από μια μεγάλη αλλαγή «η αναζήτηση της μυστικής σοφίας μιας πρωϊμότερης εποχής είναι η αναζήτηση εκείνου του είδους της πνευματικότητας που χαρακτηρίζει μια κοινωνία συντροφικότητας», όπου το γυναικείο ήθος της αγάπης και του καθήκοντος αποτελεί το κύριο πρότυπο για σκέψη και δράση.

Ο κύκλος της συναινετικής μας αποπλάνησης που μόλις έκλεισε, ανοίγει ξανά από την αρχή

Βρισκόμαστε πάλι να σμίγουμε. Άλλη μια φορά οι ανάσες δυνατές, ξεφεύγουν από τα χείλη χωρίς φραγμούς και το μόνο που μένει, είναι οι άναρθρες κραυγές μας, που προσπαθούν να καλύψουν τη σιωπή του δωματίου. Ένα πάθος που ξεχειλίζει σαν χείμαρρος, όταν τα χέρια μας πασχίζουν ν’ ανακαλύψουν τις κρυμμένες μας αισθήσεις, καθώς δοκιμάζουν να διεγείρουν κάθε νοητό ή σωματικό κύτταρο του εκστατικού κορμιού μας. Χορδές τα σώματά μας, που τεντώνονται και πιέζονται στο έπακρο, προκειμένου να συνθέσουν τις πιο μυστικές μας ερωτικές μελωδίες. Εκείνες που ψιθυρίζουμε τραγουδιστά κι ακατάπαυστα ο ένας μέσα στα αφτιά του άλλου, στις μοναδικές στιγμές της δικής μας μυστικής ένωσης.

Είναι κι εκείνα τα αγγίγματα, που σέρνονται αργά πάνω στο δέρμα μας και τα πυρωμένα ακροδάχτυλά μας γίνονται στάχτη κάθε φορά, που γεύεται ο ένας τον άλλο. Αργόσυρτες διαδρομές, διερευνητικές, που επαναλαμβάνονται ασίγαστα, με σκοπό να επισημανθεί κάθε αχαρτογράφητη σπιθαμή των κορμιών μας. Κάθε εκατοστό, κάθε χιλιοστό, κάθε νοητή συντεταγμένη μας. Βλέφαρα που μισοκλείνουν αισθαντικά καθώς η αγκαλιά μας, ανοίγει και μας καταπίνει σε ένα από τα πολλά παιχνίδια των αισθήσεων.

Τα χέρια σου γραπώνονται εξακολουθητικά και με δύναμη. Έτσι για να πιαστείς, για να μην ξεφύγεις και παρασυρθείς με ορμή στο παραμύθι σας. Γιατί φοβάσαι μήπως εγκλωβιστείς στον κόσμο του ονείρου και δε θα καταφέρεις να δραπετεύσεις ποτέ ξανά στη χώρα το πραγματικού. Γαντζώνεσαι εκεί λοιπόν έστω και για μερικά νωθρά δευτερόλεπτα.

Θα επιχειρήσεις να σηκωθείς αφήνοντας πίσω σου τα τσακισμένα σεντόνια για να κοιτάξεις έξω από το παράθυρο. Το ανοίγεις τόσο όσο χρειάζεται, ώστε να εισβάλλει στο δωμάτιο, ο θόρυβος της πόλης, η θολότητα από τα αδύναμα φώτα της, οι σκιές που ορθώνονται πελώριες και νευρικές στους γκρίζους τοίχους, ο απαλός άνεμος που τον νιώθεις στο πρόσωπό σου να σβήνει την έξαψή σου. Θα γυρίσεις πίσω να κοιτάξεις, θα χαμογελάσεις και θα ρωτήσεις αν θέλει λίγο ακόμα κόκκινο κρασί. Θα γνέψει καταφατικά, θα γεμίσεις τα ποτήρια, θα το νιώσεις πρώτα να υγραίνει τ΄ άπληστα χείλη σου κι έπειτα να κυλά μέσα στις φλέβες σου, να σε ζαλίζει όμορφα, να σε χαλαρώνει περισσότερο. Θα χαμογελάσεις, ενώ θα γευτείς και πάλι τα χείλη του δαγκώνοντάς τα, σε μια προσπάθεια να κλέψεις λίγες από τις πνοές. Ακόρεστα, αχόρταγα, λαίμαργα σαν ένας αδιαμφισβήτητος εγωκεντρικός πλεονέκτης. Θ΄ αφήσεις το κρασί να χυθεί πάνω στο δέρμα μας γλείφοντας τις σταγόνες του με την άκρη της γλώσσας σου. Μία, μία, αργά, νιώθοντας, τα κορμιά μας να δονούνται. Θα τιθασεύσεις με δύναμη τ’ άτσαλα ριγμένα τσουλούφια μας, πάνω στα υγρά μέτωπά μας και θα σύρεις ένα μικρό, κτητικό φιλί εκεί ψηλά.

Ο ήχος του αναπτήρα θα θρυμματίσει τη σιωπή για άλλη μια φορά, καθώς το τσιγάρο ανεβαίνει στα χείλη και ο καπνός του εισέρχεται με βουλιμία στις ανάσες μας. Η λάμψη της φλόγας του, θα χαρακώσει το σκοτάδι σε μια ανώφελη προσπάθεια να φωτίσει στιγμιαία τα γυμνά κορμιά μας και τις σκιές που τρεμοπαίζουν ανήσυχες πάνω τους. Πνευμόνια που πλημμυρίζουν, κύτταρα που τεντώνονται διεγερμένα κάτω από την επιρροή της, μάτια που κλείνουν φέρνοντας στο μυαλό σκηνές από το έντονο πάθος που ανασύρθηκε μέσα από τα κορμιά μας. Μένουμε κι οι δυο σιωπηλοί με ένα ευτυχισμένο χαμόγελο ζωγραφισμένο στο πρόσωπο. Δάχτυλα που κινούνται και μπερδεύονται μεταξύ τους καθώς ο ένας προσπαθεί να κρατήσει λίγη από την αίσθηση των αγγιγμάτων που προηγήθηκαν. Παλάμες που ενώνονται σφικτά γιατί πλανάται μεταξύ μας, εκείνος ο ανυπόταχτος φόβος, μήπως χαθεί η μνήμη της αφής μας στη λήθη του χρόνου.

Θα τραβήξεις το σεντόνι από πάνω σου και θα κατευθυνθείς στο ψυγείο για μια επιδρομή στις ακόρεστες δίψες, που λαίμαργα ξεπηδούν από το στόμα σου. Το κουτάλι θα βυθιστεί στο παγωτό, που πρόσκαιρα θα κατευνάσει τις απαιτήσεις του ουρανίσκου σου. Θα γεμίσεις μ’ αυτό το σώμα μας για να διακρίνεις άλλη μια φορά τους αδιόρατους πόρους του δέρματος να ξεσηκώνονται κάτω από τον χορό των αισθήσεων. Θα γελάσουμε δυνατά καθώς πασαλείβουμε τα πρόσωπά μας με γεύσεις παγωμένης σοκολάτας.

Κι η μουσική θα ξεχυθεί με μιας στο χώρο γεμίζοντας τα μάτια με εικόνες από διασκευασμένες ερασιτεχνικές παραστάσεις. Τραγούδια που συνδέονται μαζί μας, που περιχαρακώνουν και σημαδεύουν τις μυστικές, ιδιαίτερες διαδρομές των προσωπικών στιγμών μας. Τραγούδια, που όταν ακούγονται σε άσχετες στιγμές, μας φέρνουν στο νου τις μικρές ανεξάντλητες αιωνιότητες της ιστορίας μας.

Θ’ αγκαλιαστούμε άλλη μια φορά πάνω στα τσαλακωμένα σεντόνια καθώς ο κύκλος της συναινετικής μας αποπλάνησης που μόλις έκλεισε, ανοίγει ξανά από την αρχή.

Μην αγαπάς τον εαυτό σου. Κατανόησέ τον

Αγάπα τον εαυτό σου! Είναι η πιο συχνή συμβουλή αυτοβοήθειας που διαβάζουμε και ακούμε και υπάρχει πολύ καλός λόγος γι' αυτό. Ακούμε πως αν κάποιος άνθρωπος καταφέρει να το πετύχει τότε όλα του τα εσωτερικά προβλήματα θα μειωθούν δραστικά, αν όχι θα εξαφανιστούν.

Γιατί όμως είναι τόσο δύσκολο να αγαπήσουμε τον εαυτό μας στην πράξη; Μήπως υπάρχει κάτι στην ίδια τη συμβουλή που μας αποτρέπει; Ποιες εναλλακτικές έχουμε αν δεν μπορούμε να μας αγαπήσουμε;

Διότι δεν είναι καθόλου απλό να ακολουθήσουμε αυτή την θεωρητικά τόσο απλή και χρήσιμη συμβουλή.

Ο καθένας θα έχει τους δικούς του λόγους για τους οποίους δυσκολεύεται σαφώς, αλλά ίσως να υπάρχει και κάτι που να σχετίζεται με τη συμβουλή την ίδια και με τον τρόπο που την ερμηνεύει ο εγκέφαλός μας.

Πώς αγαπάμε;

Όταν αγαπάμε το αντικείμενο της αγάπης μας έχει μια θετική αξία για εμάς. Είναι συνήθως κάτι το οποίο μας κάνει και νιώθουμε καλά. Αγαπάμε τους γονείς μας, τα παιδιά μας γιατί μας δημιουργούν όμορφα συναισθήματα (τις περισσότερες φορές τουλάχιστον!).

Άλλοι αγαπούν την ομάδα τους, τη δουλειά τους, τους φίλους τους, ένα φαγητό, καθώς όλα αυτά τους προσφέρουν κατά κανόνα απόλαυση, συμπαράσταση, ενθουσιασμό, ενδιαφέρον, ανάπτυξη, συγκίνηση.

Αυτό είναι άλλωστε η αγάπη στο μυαλό σχεδόν όλων. Ένα πάρα πολύ όμορφο συναίσθημα. Η φυσική μας αντίδραση σε κάτι που μας προσφέρει επανειλημμένα μια ευχάριστη εμπειρία.
Αγάπη και ο εαυτός μας

Πολλοί άνθρωποι έχουν την τάση να είναι πολύ αυστηροί με τον εαυτό τους. Αυτομαστιγώνονται και αυτο-κατηγορούνται όταν κάτι δεν το κάνουν όπως θα ήθελαν (ή μάλλον όπως θα «έπρεπε»).

Δε θα αναλύσω εδώ τις πηγές της αυστηρότητας όσο την ποιότητα του συναισθήματος το οποίο γεννά η αυστηρότητα.

Έντονα αρνητικά συναισθήματα όπως θυμός, κάποιες φορές μίσος, απογοήτευση, απόρριψη και πάντα επίκριση συνοδεύουν τη σχέση των περισσοτέρων από εμάς με τα χαρακτηριστικά μας που μας δυσκολεύουν. Με τις συμπεριφορές μας που δε μας αρέσουν.

Βέβαια, συνήθως δεν τα λέμε έτσι.
Δεν τα λέμε χαρακτηριστικά που μας δυσκολεύουν. Τα λέμε «αδυναμίες»
Δεν τις λέμε συμπεριφορές που δε μας αρέσουν. Τις λέμε «λάθη».

Οι φράσεις που συχνά λέμε στον εαυτό μας είναι:
  • Τι βλάκας είσαι και δεν τα καταφέρνεις!
  • Πάλι χάλια τα έκανες. Ποτέ δε θα μάθεις
  • Τι χρειάζεται να γίνει για να το καταλάβεις επιτέλους;
  • Πόσο άχρηστος και ανίκανος είσαι!
  • Κάθε άλλο παρά αγάπη δηλαδή…
Η σύγκρουση

Τι γίνεται, λοιπόν, όταν καλούμαστε να αγαπήσουμε τον εαυτό μας; Τι συμβαίνει όταν μας προτρέπουν να αγαπήσουμε τα «λάθη» μας και τις «αδυναμίες» μας; Πώς εφαρμόζουμε αυτό που συνήθως γνωρίζουμε ως αγάπη, στον εαυτό μας;

Εκείνη τη στιγμή μια τεράστια εσωτερική σύγκρουση λαμβάνει χώρα. Βαθιά ριζωμένα αρνητικά πιστεύω έρχονται αντιμέτωπα με καλοπροαίρετες συμβουλές.

Η αγάπη είναι, όπως προαναφέρθηκε, μια έννοια συνδεδεμένη με ευχάριστα συναισθήματα και οι «αδυναμίες» μας είναι μόνο δυσάρεστες για εμάς. Επιπλέον και μόνο το γεγονός ότι τις χαρακτηρίζουμε ως «αδυναμίες», (όχι μόνο εμείς, η κοινωνία ολόκληρη) καθιστά ακόμα δυσκολότερο το έργο μας για να τις αγαπήσουμε.

Η αγάπη είναι συνδεδεμένη με κάτι «καλό» και οι «αδυναμίες» με κάτι «κακό» στο συλλογικό ασυνείδητο. Αγαπάμε κάτι που μας κάνει να νιώθουμε όμορφα όμως τα «λάθη» μας έχουν πολύ αρνητικό αντίκτυπο επάνω μας.

Δεν ξέρουμε να αγαπάμε το «κακό». Δεν γνωρίζει ο εγκέφαλός μας πώς να το κάνει αυτό. Πώς να αγαπήσουμε τις αδυναμίες μας λοιπόν; Υπάρχει πολύ μεγάλη εσωτερική αντίσταση και έτσι η προσπάθειά μας είναι σχεδόν καταδικασμένη.

Είναι απίθανα δύσκολο, σχεδόν αδύνατον θα έλεγα εγώ, να αγαπήσουμε τον εαυτό μας με τον τρόπο που μας προτείνουν. Είναι τόσο θετικά φορτισμένη η αγάπη και τόσο αρνητικά φορτισμένες οι λέξεις «αδυναμίες», «λάθη», «κουσούρια» και όποια άλλη λέξη χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε τα χαρακτηριστικά μας που δε μας αρέσουν, που το πάντρεμά τους είναι αδιανόητο. Όσο και αν επιμένουν τα βιβλία, τα άρθρα και όλοι όσοι μας συμβουλεύουν.
Μια διαφορετική πρόταση

Γι αυτό εγώ θα ήθελα να προτείνω κάτι διαφορετικό.

Ας μην αγαπήσουμε τον εαυτό μας. Ας κατανοήσουμε τον εαυτό μας. Και μετά θα μπορέσουμε να τον συμπονέσουμε.

Υπάρχει λόγος που φερόμαστε όπως φερόμαστε. Δεν είμαστε βλάκες και άχρηστοι. Πονεμένοι είμαστε. Ταλαιπωρημένοι. Έχουμε υποφέρει μέσα στη ζωή μας.

Μια φορά σε ένα τρένο ήταν δυο παιδιά που έκαναν πολλή φασαρία. Ενοχλημένοι οι επιβάτες εντόπισαν τον πατέρα τους, ο οποίος χάζευε έξω από το παράθυρο και του είπαν:

- Κύριε, σας παρακαλούμε. Κάντε κάτι με τα παιδιά σας. Έχουν αναστατώσει όλο το βαγόνι. Είναι ανεπίτρεπτο αυτό.

- Δεν το πρόσεξα, συγνώμη, απάντησε αυτός ξαφνιασμένος. Βλέπετε μας ειδοποίησαν και πηγαίνουμε στο νοσοκομείο και σκεφτόμουν πώς να τους πω ότι πέθανε πριν λίγο η μητέρα τους.

Οι μέχρι πριν λίγο ενοχλημένοι επιβάτες, μόλις κατανόησαν τι συνέβη σταμάτησε να τους πειράζει η συμπεριφορά των παιδιών. Ένιωσαν μόνο συμπόνοια.

Έτσι κι εμείς. Αν αντιδρούμε με «άσχημο» τρόπο κάποιες φορές, αν έχουμε «αδυναμίες», αν κάνουμε «λάθη» δεν είναι επειδή είμαστε «κακοί», «βλάκες», «άχρηστοι», «ανίκανοι». Κάποια στιγμή πονέσαμε κι εμείς στο παρελθόν. Όσο πιο μεγάλες οι «αδυναμίες» μας τόσο πιο πολύ πόνο βιώσαμε.

Αν καταλάβουμε τον εαυτό μας τις δυσκολίες που πέρασε τότε θα σταματήσουμε να τον κατηγορούμε και να τον μαστιγώνουμε. Αντί γι' αυτό θα τον συμπονέσουμε. Θα του δώσουμε τη συμπόνοια που έχει ανάγκη.

Οι αδυναμίες μας και τα λάθη μας θα μας πάψουν να μας ενοχλούν καθώς θα καταλάβουμε ότι είναι ευθείς συνέπειες των βιωμάτων μας. Μπορεί να αποφασίσουμε να κάνουμε κάτι για να αλλάξουμε τις αδυναμίες μας αν θελήσουμε. Αλλά δίχως τις κατηγορίες.

Η αυτοσυμπόνοια είναι η σημαντικότερη δεξιότητα που καλείται να αναπτύξει κάποιος.

Ας πούμε στον εαυτό μας, λοιπόν:

«Τι έχεις τραβήξει κι εσύ…»
«Πόσο δύσκολα πρέπει να έχεις περάσει…»
«Πόσο έχεις ταλαιπωρηθεί…»

Ας κατανοήσουμε τον εαυτό μας.
Και μετά, ναι. Μετά θα μπορέσουμε και να τον αγαπήσουμε.

Κάνε αυτή την εικόνα. Σκέψου το ακόλουθο παράδειγμα.
Περπατάς στο δρόμο και βλέπεις στα σκουπίδια ένα μικρό γατάκι. Θέλεις να το χαϊδέψεις. Πλησιάζεις και μόλις απλώνεις το χέρι σου, αυτό βγάζει νύχια και σε γρατζουνάει. Πονάς.

Εκεί έχεις δυο επιλογές.

1. Σκέφτεσαι: «Α, το παλιόγατο. Να με πληγώσει θέλει» Ίσως του δώσεις και μια (ελπίζω πως δε θα το κάνεις). Και σηκώνεσαι και φεύγεις.
2. Σκέφτεσαι: «Α, το καημένο. Φοβισμένο είναι. Ποιος ξέρει πώς του έχουν φερθεί.» Και αποφασίζεις να το πλησιάσεις.

Έτσι ακριβώς συμβαίνει και με τον εαυτό σου. Όταν σε δυσκολεύουν οι αντιδράσεις σου, όταν πληγώνεις τους άλλους ανθρώπους αλλά και εσένα, δεν είναι επειδή είσαι κακός, απαράδεκτος και τζαναμπέτης. Φοβισμένος είσαι. Σου έχουν φερθεί κι εσένα άσχημα στο παρελθόν. Έχεις και εσύ ταλαιπωρηθεί πολύ και η τωρινή σου συμπεριφορά είναι ευθεία συνέπεια του δικού σου δράματος.
Τι μπορείς να κάνεις στην πράξη;

Για να πλησιάσεις ένα φοβισμένο γατάκι δεν γίνεται να πας και να το πάρεις αγκαλιά. Θα θελήσει να φύγει, να κρυφτεί και να σε πληγώσει. Είναι φυσιολογικό Χρειάζεται χρόνος.
Θα του πας λίγο γαλατάκι και θα κάτσεις στα δέκα μέτρα να περιμένεις.
Την επόμενη μέρα θα του ξαναπάς ακόμα λίγο και θα κάτσεις στα επτά μέτρα.
Την επόμενη μέρα λίγο πιο κοντά.

Μετά από λίγο καιρό το γατάκι θα σε εμπιστευτεί και θα σε αφήσει να το έχεις πλησιάσει αρκετά. Μετά θα μπορέσεις να το χαϊδέψεις.
Προσοχή όμως. Μια απότομη κίνηση, τον αρχικό καιρό, και θα ξαναφύγει. Θα αγριέψει και πάλι. Και θα ξαναρχίσεις σχεδόν από την αρχή.

Χρειάζεται υπομονή. Έτσι και με τον εαυτό σου.

Δε θα έχεις την απαίτηση να σταματήσεις αμέσως να φωνάζεις και να μιλάς άσχημα. Δε θα έχεις την απαίτηση να αρχίσεις να γυμνάζεσαι με τη μια. Δε θα έχεις την απαίτηση να σταματήσεις τις βλακείες.
Σιγά σιγά. Με κατανόηση. Με υπομονή και τρυφερότητα. Όπως θα φερόσουν στο φοβισμένο γατάκι για να πας κοντά του.

Έτσι θα φερθείς στο φοβισμένο παιδάκι που έχεις μέσα σου. Το παιδάκι που τα σπάει όλα όταν το προκαλέσουν. Γιατί κατανοείς τι έχει περάσει.
Και αν καμιά φορά πισωγυρίσεις και βρίσεις ή φωνάξεις ή υιοθετήσεις αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές και τα κάνεις όλα μαντάρα, δείξε συμπόνοια. Δεν πειράζει.

Παίρνει χρόνο η επούλωση των φόβων. Και τον έχεις τον χρόνο. Θα κάνεις παρέα με τον εαυτό σου, όλη σου τη ζωή!

Η Ζωή μας… Μια παρένθεση και μόνο

«Στο κόμμα, σταματώ…/ παίρνω ανάσες/. Στην τελεία πεθαίνω…./ Στο θαυμαστικό, φωνάζω…/ Στο ερωτηματικό, περιμένω…./ αγωνιώ για την απάντηση..» (Ελένη Τομπέα «Σημεία στίξης»).

Άνθρωπος και Ταυτότητα

Ένα από τα ζητήματα – ζητούμενα της ψυχολογίας αλλά και της κοινωνιολογίας είναι και η δυνατότητά μας να έχουμε πρόσβαση στα ενδότερα δώματα του χαρακτήρα ενός ανθρώπου. Πολλοί προκρίνουν ως κριτήριο αποκωδικοποίησης της ταυτότητας ενός ανθρώπου τη συμπεριφορά του. Άλλοι τον τρόπο σκέψης και εκδήλωσης των συναισθημάτων του. Οι ενδυματολογικές επιλογές συνιστούν κι αυτές έναν χρήσιμο οδηγό για την κατανόηση του άλλου. Ακόμη και οι καθημερινές κινήσεις των μελών του σώματος υποδηλώνουν κι αυτές κάτι (η γλώσσα του σώματος). Για πολλούς τα μάτια είναι ο καθρέπτης μας και δύσκολα μπορούμε να κρυφτούμε.

Σε όλα τα παραπάνω ο καθένας θα μπορούσε να προσθέσει κι άλλα στοιχεία ως κριτήρια – εργαλεία της ετερογνωσίας. Σε αυτά θα μπορούσε να ενταχθεί και ο τρόπος που μιλά κάποιος, είτε προφορικά είτε γραπτά. Για τον προφορικό λόγο πολλοί θα συμφωνήσουν πως καθιστά ευδιάκριτη τη χαρά, τη λύπη, την ασφάλεια, την πνευματική αρτίωση, το φόβο, το άγχος, την εξουσιομανία (τάση για επιβολή) του υποκειμένου. Κι αυτό γιατί συνδράμουν θετικά τόσο τα παραγλωσσικά στοιχεία (επιτονισμός φωνής – παύσεις…) όσο και τα εξωγλωσσικά (χειρονομίες, έκφραση προσώπου….).

Ο γραπτός λόγος, όμως, πιο σύνθετος από τη φύση του – γι’ αυτό είναι μεταγενέστερος του προφορικού, όχι ωστόσο και αξιολογικά ανώτερος κατ’ ανάγκην – δεν αποκαλύπτει με σαφήνεια τις ιδιαίτερες πτυχές της ταυτότητας του πομπού. Ο αναγνώστης έχει ως κριτήριο – πλοηγό μόνο το κείμενο για την αποκωδικοποίηση τόσο της ταυτότητας του γράφοντος όσο και του στόχου του (ενημέρωση, τέρψη, πειθώ…).

Αυτήν την αδυναμία του γραπτού λόγου διείδαν οι λόγιοι και κατέφυγαν στην εφεύρεση των σημείων στίξης. Όπως είναι γνωστό αυτά απουσίαζαν από τον αρχαίο γραπτό λόγο, όπως και τα κενά ανάμεσα στις λέξεις που γράφονταν με κεφαλαία γράμματα, όπως το γνωστό επίγραμμα:

«ΟΞΕΙΝΑΓΓΕΛΛΕΙΝΛΑΚΕΔΑΙΜΟΝΙΟΙΣΟΤΙΤΗΔΕΚΕΙΜΕΘΑΤΟΙΣΚΕΙΝΩΝΡΗΜΑΣΙΕΙΘΟΜΕΝΟΙ» 
(=Ω ξείν’ αγγέλειν Λακεδαιμονίοις ότι τήδε κείμεθα, τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι).

Τα σημεία στίξης ως σκηνοθεσία

Έτσι τα σημεία στίξης υποκαθιστούν τα παραγλωσσικά και εξωγλωσσικά στοιχεία και βοηθούν τον αναγνώστη στην κατανόηση του κειμένου. Το πλήθος των σημείων στίξης (τελεία, διπλή παύλα, ερωτηματικό, εισαγωγικά, παρένθεση, θαυμαστικό…) συνιστά το αναγκαίο εκφραστικό οπλοστάσιο του γράφοντος μέσα από το οποίο διαφαίνεται το ύφος του και οι προθέσεις: ειρωνεία, καταγγελία, θαυμασμός, έμφαση, έπαινος, απορία….

Για πολλούς, δηλαδή, τα σημεία στίξης θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως τα κατεξοχήν «σκηνοθετικά εργαλεία» με τα οποία ο πομπός – συγγραφέας σκηνοθετεί την εξωτερίκευση των διανοημάτων, των συναισθημάτων αλλά και των επιθυμιών του. Για τον αναγνώστη τα ίδια τα σημεία στίξης συνιστούν τον αναγκαίο κωδικό με τον οποίο καλείται να «ξεκλειδώσει» τα νοήματα και τις μύχιες σκέψεις του συγγραφέα.

Έτσι υπάρχει με τη βοήθεια των σημείων στίξης μια άτυπη και υπόγεια επικοινωνία μεταξύ γράφοντος και αναγνώστη (πομπός – δέκτης) αφού η φυσική συμπαρουσία τους είναι αντικειμενικά αδύνατη και ανέφικτη. Το είδος – πλήθος των σημείων στίξης που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας, η συχνότητα χρήσης τους αλλά και το περιεχόμενό τους αποκρυπτογραφούν τον εσωτερικό του κόσμο (πνευματικό, συναισθηματικό, ηθικό...). Κι αυτό γιατί οι λέξεις όπως και τα σημεία στίξης αποτελούν το αποτελεσματικότερο και οικονομικότερο σύστημα συμβολισμού.

Είναι να απορεί κανείς πως μια τελεία, μια παρένθεση ή τα εισαγωγικά μπορούν να προσδώσουν ένα νόημα σε μια λέξη χωρίς τη βοήθεια των παραγλωσσικών ή εξωγλωσσικών στοιχείων. Αν η χρήση τους, όμως, βοηθά τα μέγιστα στην κατανόηση ενός κειμένου, η κατάχρησή τους ή η λανθασμένη χρήση τους δημιουργεί μια αρνητική εικόνα για τον χρήστη. Θυμίζει εκείνον που μιλά και χρησιμοποιεί τα εξωγλωσσικά και παραγλωσσικά στοιχεία σε υπερβολικό βαθμό με αποτέλεσμα το τελικό προϊόν σκηνοθετικά να είναι αρνητικό (παύσεις, ουρλιαχτά, γκριμάτσες, χειρονομίες….).

Η παρένθεση και τα όριά μας

Ως γράφων αλλά και ως αναγνώστης πάντα στρέφω την προσοχή μου σε ένα σημείο στίξης: Στην παρένθεση. Στόχος του παρόντος κειμένου δεν είναι η καταγραφή του πολλαπλού ρόλου αυτής αλλά η ανίχνευση και αιτιολόγηση της μυστηριώδους σχέσης μου (προτίμησης) με αυτήν.

Από όλες τις χρήσεις και τις σημασίες της παρένθεσης εκείνο που με έλκει με έναν αναιτιολόγητο τρόπο είναι όταν αυτές ακολουθούν ένα κύριο όνομα και εμπερικλείουν την ημερομηνία γέννησης και θανάτου, π.χ. Άλμπερτ Αϊνστάιν (1879-1955).

Κάνω προσθέσεις ή αφαιρέσεις για να βρω πόσα χρόνια έζησε και μετά συλλογίζομαι αν αυτό που προκύπτει ως «υπόλοιπο» ήταν αρκετό για το πρόσωπο αυτό να δημιουργήσει ή να γνωρίσει και να βιώσει όσα θα ήθελε. Μια παρένθεση, δηλαδή, με δυο ημερομηνίες κλείνει την αρχή και το τέλος ενός ανθρώπου. Εκτός από τα συνήθη σχόλια (έζησε πολύ, πέθανε μικρός…) ακολουθούν κι άλλες σκέψεις με σημείο αναφοράς τη δική μου ηλικία. Συγκρίσεις, παραλληλισμοί που άλλοτε προκαλούν μια ψυχική ευφορία κι άλλοτε μια μελαγχολία ή προβληματισμό για την παρένθεση της δικής μου ζωής.

Σκέψεις, συναισθήματα, αμηχανία, αγωνία, φόβος γι’ αυτό που άρχισε πριν από χρόνια και που σε κάποια χρόνια μια άλλη παρένθεση θα το κλείσει. Αλλά χωρά η ζωή σε μια παρένθεση; Για μια στιγμή τα δυο μέρη της παρένθεσης μοιάζουν με δεσμά ή συρματοπλέγματα που ο καθένας προσπαθεί να απελευθερωθεί από αυτά. Δυο ημερομηνίες σταθμοί. Η μία – ημερομηνία γέννησης – μας εξουσιάζει απόλυτα γιατί δεν ήταν δική μας επιλογή. Την άλλη – ημερομηνία θανάτου – προσπαθούμε κι αγωνιούμε να την εξακοντίσουμε στο απώτατο μέλλον. Γνωρίζουμε, όμως, πως υποχρεωτικά πως κάποια παρένθεση θα κλείσει και το δικό μας κύκλο.

Η παρένθεση δεν μένει ποτέ ανοιχτή, γιατί η ζωή μοιάζει με ένα ευθύγραμμο τμήμα: Έχει αρχή (ημερομηνία γέννησης), μέσον (η παύλα) και τέλος (ημερομηνία θανάτου). Δυο ημερομηνίες, μια ζωή. Και πως δηλώνεται το «μήκος» της ζωής; Με μια παύλα – (1879-1955). Αυτή η παύλα (-) μας ανήκει. Οι άλλες ημερομηνίες μας υπερβαίνουν και μας δυναστεύουν.

Το νόημα της ζωής

«Ερχόμαστε από μια σκοτεινή άβυσσο καταλήγουμε σε μια σκοτεινή άβυσσο˙ το μεταξύ φωτεινό διάστημα το λέμε Ζωή» («Ασκητική», Ν. Καζαντζάκης).

Και όλοι έχουμε πρόσβαση στη γνώση των ορίων της ζωής ενός ανθρώπου (επώνυμου ή ανώνυμου) αλλά ποτέ στο νόημα της ζωής του. Φιλόσοφοι και θεολόγοι αποπειράθηκαν να βρουν και να προτείνουν τρόπους νοηματοδότησης της ζωής, αλλά κανείς δεν μπόρεσε να προτείνει τρόπους χαλιναγώγησης των δυο ημερομηνιών της παρένθεσης. Γι’ αυτό η ζωή παραμένει ένα μυστήριο που διεγείρει μόνο ερωτήματα που αιώνες τώρα αναζητούν πειστικές απαντήσεις. Αν βρεθούν και δοθούν, τότε η ζωή θα χάσει το μυστηριακό της χαρακτήρα.

Η παρένθεση για όλους μας είναι μια νομοτέλεια. Θα συνοδεύει τη μνήμη όλων εκείνων που αναζητούν στοιχεία για τη ζωή μας. Κάποτε και η ίδια η παρένθεση θα περάσει στη λήθη, αφού αυτό που πράξαμε ή δεν πράξαμε μάλλον, είναι χωρίς ενδιαφέρον για αυτούς που θα έρθουν. Αλήθεια, πόσες παρενθέσεις ανθρώπων γνωρίζουμε; Ακόμη και οι παρενθέσεις μεγάλων ανδρών ή γυναικών (πολιτικοί, φιλόσοφοι, εφευρέτες, ποιητές, επιστήμονες…) ξεθώριασαν, άλλο αν το έργο τους ακόμη και σήμερα επηρεάζει καταλυτικά τη ζωή μας. Και τότε αρχίζει το παράπονο. Με ξέχασαν τόσο γρήγορα;

Η Βραχύτης του βίου

Αυτός ο παρενθετικός χαρακτήρας της ζωής (η βραχύτης του βίου) αντανακλάται και σε άλλα πεδία που αναδεικνύει το ρόλο και τη σημασία της παρένθεσης. Όταν θέλουμε, δηλαδή, να τονίσουμε το σύντομο χρόνο μιας σχέσης ή γνωριμίας, τότε εύκολα ομολογούμε πως: «απλά ήταν μια παρένθεση, που έκλεισε γρήγορα…» ή το πολιτικό σύνθημα «αριστερή παρένθεση».

«Μια παρένθεση και μόνο/ μέσα στο δικό σου δρόμο/ πως θα ήμουνα για σένα δε φαντάστηκα/ όλα ήτανε μια πλάνη» (Στίχοι: Νίκος Βρεττός, Ερμηνεία: Σταμάτης Κόκοτας).

Από τη φύση της, λοιπόν, η παρένθεση συνιστά μια σύντομη επεξήγηση κάποιου όρου που προηγήθηκε και γι’ αυτό πλούτισε το λόγο μας και με τη λέξη «παρενθετικά» που σημαίνει πως θα ακολουθήσει κάτι συμπληρωματικό και σύντομο.

Ίσως κανένα άλλο από τα σημεία στίξης δεν προκαλεί τέτοιους και τόσους στοχασμούς και δεν συνδέεται τόσο στενά με τη βραχύτητα της ζωής μας. Κι αυτό δεν οφείλεται σε μια απαισιόδοξη ενατένιση της ζωής, αλλά συνιστά μια αντικειμενική καταγραφή της φυσικής νομοτέλειας. Για όλα υπάρχει μια αρχή και ένα τέλος. Η περατότητα και το πεπερασμένο διέπει κάθε ζωντανό οργανισμό – και όχι μόνο – αυτού του πλανήτη.

Κι αν, επομένως, η ζωή μας μοιραία είναι μια «παρένθεση» (να και η χρήση – ρόλος των εισαγωγικών), τότε δεν μας μένει τίποτα άλλο παρά να στοχαστούμε για το «πως» θα εμπλουτίσουμε την παύλα (-) που παρεμβάλλεται ανάμεσα στις δυο ημερομηνίες της παρένθεσης.

«Από τη στιγμή που είναι απόλυτα βέβαιο νομοτελειακά ότι κάτι που αρχίζει σίγουρα κάποτε τελειώνει, δεδομένου ότι σκοπός κάθε διαδικασίας είναι το τέλος της, σημασία έχει να προσδώσει ο κάθε άνθρωπος μέσα σ’ αυτή, την τόσο μικρή παρένθεση – ζωή, όσο το δυνατό λιγότερο πόνο και δυστυχία στον συνάνθρωπό του, να ζήσει περήφανος με αξιοπρέπεια, χωρίς να κυριαρχείται από ματαιοδοξία και τυφλή αγάπη των εγκόσμιων υλικών και χωρίς να τον απασχολεί εάν παραμείνει η θύμησή του επιχρυσωμένη ή θα χαθεί, διότι αποδεδειγμένα σε αυτή τη μικρή παρένθεση δεν χωράει τίποτε περισσότερο από δυο χρονολογίες: τη γέννηση και το θάνατο».

Το επιχείρημα της ολισθηρής πλαγιάς

«Η μέγιστη ευτυχία του μέγιστου αριθμού ανθρώπων αποτελεί το θεμέλιο της ηθικής και της νομοθεσίας» (Bentham)

α. Οι εννοιολογικές αναφορές

-«Αν οι Βρετανοί εγκαταλείψουν την Ε.Ε., νέα αιτήματα για δημοψηφίσματα εξόδου είναι αναπόφευκτα. Βρισκόμαστε σε ολισθηρή πλαγιά…..». (Μάρτιν Σουλτς).
-«Η επιμονή της Βαρκελώνης να αποσχιστεί από την Ισπανία υποδηλώνει το τέλος του εθνικού κράτους και τον κίνδυνο της ολισθηρής πλαγιάς….» (Δημοσίευμα εφημερίδας).
-«Η νομιμοποίηση του γάμου μεταξύ των ομοφυλόφιλων μπορεί να μας οδηγήσει σε άλλα δεδομένα, τα οποία δεν βρίσκονται μακριά από την ολισθηρή πλαγιά….» (Δημοσίευμα εφημερίδας).

Ο έντυπος και ηλεκτρονικός τύπος βρίθει δημοσιευμάτων που κυριαρχεί ο όρος «ολισθηρή πλαγιά» ή το «επιχείρημα της ολισθηρής πλαγιάς» (Slippery slope argument). Ένας όρος που έχει εφαρμογή στην Ηθική (αναζήτηση της ηθικής πράξης) αλλά και σε ένα ευρύτατο πεδίο όπου συγκρούονται οι επιλογές με τα προσδοκώμενα αποτελέσματα.

β. Τα στάδια

Στην απλούστερη μορφή του το επιχείρημα της ολισθηρής πλαγιάς θα μπορούσε να σημαίνει: Αν επιτρέψουμε σε ένα θέμα την πρακτική Α (που είναι αθώα, αβλαβής ή στοιχειωδώς κατακριτέα), αυτή μπορεί να οδηγήσει ενδεχομένως στην πρακτική Ω (που χαρακτηρίζεται ως απαράδεκτη, επικίνδυνη και φυσικά ανεπιθύμητη). Οι «ολισθηρές πλαγιές» είναι πολλές και προκαλούν μεγάλα διλήμματα τόσο στον καθημερινό άνθρωπο όσο και στους ειδικούς επιστήμονες. Το παρακάτω παράδειγμα, ίσως φωτίσει καλύτερα τον όρο και τη χρήση του.

* Η απόφαση της κυβέρνησης για αύξηση των μισθών (Α) προκάλεσε τις αντιδράσεις των οικονομολόγων και κοινωνιολόγων. Οι ειδικοί διαβλέπουν σε αυτήν την απόφαση έναν εθισμό των υπαλλήλων – εργατών στο εύκολο χρήμα (Β) που νομοτελειακά οδηγεί στην αποδοχή μιας υλιστικής βιοθεωρίας (Γ). Αυτή με τη σειρά της απειλεί με αποδόμηση των ηθικών αξιών (Δ) με αποτέλεσμα την αποδυνάμωση του κοινωνικού ιστού (Ε). Έτσι, όμως, θα αυξηθούν τα αντικοινωνικά φαινόμενα (ΣΤ), γεγονός που θα σημάνει την εκβαρβάρωση των ανθρώπων (Ζ) και την κυριαρχία μιας χαοτικής κατάστασης (Η)….. Άρα η αύξηση μισθών (Α) μπορεί να οδηγήσει τελικά στον αφανισμό των κοινωνιών (Ψ) και όχι απίθανο του ίδιου του ανθρώπου, ως βιολογικού είδους (Ω).

Η λογική του επιχειρήματος της «ολισθηρής πλαγιάς» εδράζεται στην πεποίθηση πως μια αθώα και ηθική επιλογή μπορεί να οδηγήσει σε ανεπιθύμητα – επικίνδυνα αποτελέσματα που δεν μπορούν να προβλεφθούν ή να αποφευχθούν.

γ. Οι αδυναμίες

«Η αδυναμία του επιχειρήματος της «ολισθηρής πλαγιάς» βρίσκεται «στην αισθητή απουσία οποιασδήποτε αιτιολόγησής του γιατί το Α οδηγεί αναπόφευκτα στο Ω. Όσοι επικαλούνται το επιχείρημα επιθυμούν να στρέψουν την προσοχή στις φρικτές συνέπειες του Ω, που συχνά περιγράφεται με τον πιο απεχθή τρόπο, ελπίζοντας ότι η παράλειψη οποιασδήποτε συζήτησης των πλεονεκτημάτων του Α θα περάσει απαρατήρητη. Κατά συνέπεια, τη θέση της λογικής επιχειρηματολογίας παίρνει η ρητορική. Για παράδειγμα, το κατά πόσο είναι συνετό να επιτρέψουμε στους γονείς να επιλέγουν το φύλο των παιδιών τους πρέπει να εξεταστεί αυτόνομα, κι αν διαπιστωθεί ότι είναι απαράδεκτο, θα πρέπει αναμφισβήτητα να απορριφθεί. Αν διαπιστωθεί ότι η πρακτική καθαυτή είναι αβλαβής, θα πρέπει ίσως να αναλογιστούμε αν όντως οδηγεί αναπόφευκτα σε κάποια άλλη πρακτική που είναι απαράδεκτη. Ωστόσο, κάτι τέτοιο είναι δύσκολο να υποστηριχθεί καθώς στην πραγματική ζωή, όπου υπάρχει όντως κίνδυνος ανεξέλεγκτης διολίσθησης, είναι γενικά δυνατόν να εισαχθούν κανόνες και κατευθυντήριες γραμμές που θα την αποτρέψουν» (Ben Dupre: 50 φιλοσοφικές θεωρίες για τη ζωή και τον κόσμο).

Το αδύνατο σημείο του επιχειρήματος της ολισθηρής πλαγιάς είναι η ασάφεια αλλά και η αυθαίρετη σχέση – σύνδεση μεταξύ των άκρων (Α-Ω). Αν και η αφετηρία (Α) και το τέρμα (Ω) έχουν σημαντική διαφορά – απόκλιση, εντούτοις κάποιοι τείνουν να τα ταυτίζουν με αποτέλεσμα να θυσιάζεται η «καλών προθέσεων» αφετηρία (Α). Γι’ αυτό, λοιπόν, απαιτείται η ανίχνευση των «αιτιακών συνδέσμων» μεταξύ των επιμέρους σταδίων (Β,Γ,Δ,…..Ψ). Συνιστά, δηλαδή, αυθαιρεσία (λογική) να υποστηρίζουμε πως η διάσπαση του ατόμου και η εξίσωση E=m.c2 (Αϊνστάιν) ενοχοποιούνται για τη ρήξη της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα – Ναγκασάκι…. Άρα η επιστήμη να μην προβαίνει σε τέτοιες έρευνες και ανακαλύψεις…..

δ. Ολισθηρή πλαγιά και Ωφελιμισμός

Βέβαια, το επιχείρημα της «ολισθηρής πλαγιάς» είναι ως ένα βαθμό προϊόν της θεωρίας του Ωφελιμισμού που θεμελίωσαν οι J. Bentham και J.S. Mill. Σύμφωνα με αυτόν απώτατος στόχος κάθε ανθρώπου ή κοινωνικού συστήματος είναι «η μεγαλύτερη ευτυχία για τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό ανθρώπων». Άρα μια πράξη – συμπεριφορά αποτιμάται ως θετική στο βαθμό που οι συνέπειές της είναι ευεργετικές στο μέγιστο δυνατό βαθμό ατόμων. Η ηθική, δηλαδή, αξιολόγηση μιας επιλογής είναι συνάρτηση της ωφέλειας που προκαλεί. Όταν αυτή απουσιάζει, τότε και η επιλογή ακυρώνεται ακόμη κι αν έχει ηθικό υπόβαθρο ή «καλές προθέσεις».

«Η καλύτερη πράξη είναι αυτή που προκαλεί την περισσότερη ευτυχία» (Mill)

Με αυτό το δεδομένο του Ωφελιμισμού εμπλέκεται και το επιχείρημα της «Ολισθηρής πλαγιάς», που επιβάλλει την ενδελεχή εξέταση του αποτελέσματος για την αξιολόγηση της ηθικότητας μιας πράξης. Η δυνητική επικινδυνότητα μιας πράξης μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά στην ανάληψη κάθε πρωτοβουλίας για ανανέωση και πρόοδο. Ο φόβος ενός πιθανολογούμενου αρνητικού αποτελέσματος δρα ανασταλτικά στην επιλογή μιας θέσης, που αν και ως θέση καθαυτή συνιστά τον ορισμό της ηθικής.

Η απαξίωση, όμως, μιας πρωτοβουλίας κάτω από το φόβο ενός επικίνδυνου αποτελέσματος οδηγεί σε έναν sui generis συντηρητισμό που υποσκάπτει τα θεμέλια του νέου, του προοδευτικού και του ρηξικέλευθου.

Άλλοι, όμως, διατείνονται πως το επιχείρημα της «Ολισθηρής πλαγιάς» προφυλάσσει το άτομο και την κοινωνία από επιλογές που μπορούν να βλάψουν ανεπανόρθωτα το κοινωνικό σύνολο. Δεν αρκούν, λένε οι υπέρμαχοι της ολισθηρής πλαγιάς, οι καλές προθέσεις, αλλά τα αποτελέσματα.

Ο κατάλογος των εφαρμογών της λογικής του επιχειρήματος της «ολισθηρής πλαγιάς» είναι μεγάλος και ακουμπά διαχρονικά φιλοσοφικά και ηθικά ερωτήματα αλλά και την καθημερινότητα, όπως: ευθανασία, άμβλωση, παιδαγωγική, θανατική ποινή, κλωνοποίηση…..βιοηθική. Ακόμη – ακόμη και τη στάση μας ως κοινωνία – κράτος – έθνος απέναντι στους μετανάστες. Π.χ. Κρίνεται ως κορυφαίο δείγμα ανθρωπισμού το άνοιγμα των συνόρων στους μετανάστες (στάδιο Α). Αν, όμως, αυτό οδηγήσει στην πληθυσμιακή διάβρωση (στάδιο x, y) και τελικά στον αφελληνισμό της χώρας μας (στάδιο Ω); Αυτά τα ερωτήματα και διλήμματα θέτει το επιχείρημα της ολισθηρής πλαγιάς και προκαλεί προβληματισμούς και αναδεικνύει τον ηθικό σχετικισμό ως αξίωμα.

ε. Η μύτη της καμήλας

«Μια γλαφυρή εκδοχή του επιχειρήματος της ολισθηρής πλαγιάς, που χρησιμοποιείται σπάνια και υποτίθεται ότι βασίζεται σε έναν αραβικό μύθο, παρουσιάζει με μια χαρούμενη ματιά τους ιδιόμορφους κινδύνους της νομαδικής ζωής. Οι ολέθριες συνέπειες του να «αφήσεις τη μύτη της καμήλας να μπει στη σκηνή» - ιδιαίτερα καθώς η μύτη δεν είναι σε καμία περίπτωση το πιο προσβλητικό μέρος μιας καμήλας – απεικονίζονται με τρόπο χαριτωμένο από τη Λίντια Χάουαρντ Σιγκούρνεϊ, Αμερικανίδα ποιήτρια του δέκατου ένατου αιώνα.

Κάποτε στο εργαστήρι του δούλευε ένας τεχνίτης

Με χέρι νωθρό κι άτονη σκέψη.

Όταν μέσα απ’ το ανοιχτό παράθυρο

Να! – μια καμήλα το πρόσωπό της πρόβαλε.

«Η μύτη μου κρυώνει», γόγγυξε δειλά.

«Ω, άσε με πλάι σου να τη ζεστάνω».

Αφού λέξη αρνητική δεν λέχθηκε,

Μπήκε η μύτη, μπήκε το κεφάλι,

Κι όσο σίγουρα η μέρα ακολουθεί τη νύχτα,

Ακολούθησε κι ο μακρύς, ευέλικτος λαιμός,

Κι έπειτα, σαν απειλητική αντάρα,

Μέσα χώθηκε ολόκληρη η άχαρη μορφή.

Ολόγυρα κοίταξε άναυδος ο αφέντης,

Κι αγριοκοίταξε τον αγενή εισβολέα,

Βέβαιος, όσο πιο κοντά πλησίαζε,

Ότι χώρος δεν περίσσευε για τέτοιο καλεσμένο,

Αλλά με έκπληξη, την άκουσε να λέει,

«Αν δεν βολεύεσαι, τον δρόμο σου να πάρεις,

Γιατί εγώ εδώ να μείνω επιλέγω».

Ως νεανικές καρδιές, που η χαρά σας γέννησε,

Τον μύθο αυτό τον αραβικό μη τον περιφρονείτε.

Στης κακής συνήθειας την πιο πρώιμη πονηριά,

Μη δίνετε ακρόαση, μηδέ χαμόγελο, μηδέ ματιά,

Τη σκοτεινή πηγή σφραγίστε πριν εκβάλει,

Κι ούτε ποτέ τη μύτη καμήλας να ανεχθείτε. 
(Ben Dupre «50 φιλοσοφικές θεωρίες για τη ζωή και τον κόσμο»).

Ζήσε τη στιγμή και δέξου τη μαγεία της

Ακούμε συχνά ότι θα πρέπει να μάθουμε να ζούμε στο παρόν και να απολαμβάνουμε τις στιγμές που μας προσφέρονται. Ωστόσο, δεν είναι πάντα ξεκάθαρο σε όλους μας, γιατί θα πρέπει να το κάνουμε αυτό και με ποιον τρόπο μπορούμε να το επιτύχουμε.

Θα σκεφτεί κανείς, μάλιστα, ότι πρακτικά κάτι τέτοιο είναι αδύνατο. Γιατί οι ρυθμοί της ζωής είναι γρήγοροι σε τέτοιο βαθμό που μας φθείρουν και προκαλούν μία κόπωση ικανή να μας απομακρύνει πλήρως από μία στάση ζωής όπου μπορούμε να απολαμβάνουμε όμορφες στιγμές, έστω και κάποιες ώρες της ημέρας.

Ο κατάλληλος χρόνος αποδεσμεύει την ένταση

Αυτό βέβαια που ίσως αγνοούμε είναι ότι βρισκόμενοι σε ένταση θα αναλώσουμε άσκοπα περισσότερο χρόνο, απ’ ό, τι αν ήμασταν συντονισμένοι με τη φυσική ροή της ζωής μας. Και όταν λέμε φυσική ροή εννοούμε χωρίς να επιταχύνουμε εκβιαστικά τα γεγονότα να συμβούν, αλλά και χωρίς να τα αναβάλλουμε επ’ αόριστον! Όλα έχουν τον κατάλληλο για εκείνα χρόνο και αυτό είναι κάτι που χρειάζεται να μάθουμε να σεβόμαστε και να ακολουθούμε.

Κανείς δεν αμφισβήτησε τον ήλιο που δύει, γιατί το κάνει τότε και όχι δύο ώρες νωρίτερα ή αργότερα. Και αυτό συμβαίνει, γιατί όλοι υποσυνείδητα γνωρίζουμε ότι η φύση πράττει με τον καλύτερο τρόπο στον καταλληλότερο χρόνο. Ανεξάρτητα εάν αυτός ο χρόνος είναι πολύ γρήγορος για κάποιους ή πολύ αργός για κάποιους άλλους. Αυτή την οπτική θα πρέπει να κρατήσουμε και να την προσαρμόσουμε σταδιακά και στον εαυτό μας.

Ζήσε το παρόν και ο χρόνος θα σου το ανταποδώσει

Η μεγάλη σημασία της δυνατότητας να ζούμε στο παρόν, απολαμβάνοντας κάθε στιγμή της ζωής μας, μπορεί να γίνει αντιληπτή μόνο αφού έχουμε επιτύχει να το βιώσουμε έστω και μία φορά. Έστω και για λίγα λεπτά εάν συντονιστούμε με τη ροή, θα νιώσουμε αμέσως την ενέργεια και τη διάθεσή μας να αλλάζει. Τον χρόνο να διαστέλλεται ευχάριστα και εμάς ικανούς να υλοποιήσουμε κάθε μας επιθυμία.

Όταν βιώνουμε τις στιγμές σε βάθος, ζούμε πραγματικά! Νιώθουμε αληθινά ζωντανοί και εξελισσόμαστε με γοργούς ρυθμούς στην καλύτερη εκδοχή του εαυτού μας. Προσοχή, όμως, στην καλύτερη εκδοχή, βάσει των προσωπικών μας δεδομένων και ικανοτήτων. Όχι της εικόνας που έχουν δημιουργήσει οι άλλοι στο μυαλό τους για εμάς. Ο χρόνος κρύβει πολλά μυστικά αυτοβελτίωσης και όταν του φερόμαστε με σεβασμό, μας το ανταποδίδει πάντα. Υπάρχει μεγάλη γενναιοδωρία κρυμμένη μέσα στην έννοια του χρόνου κι όταν δεν τον τραυματίζουμε λειτουργώντας εκβιαστικά ή αναβλητικά, βρίσκει πάντα τρόπους να μας αποδεικνύει αυτή του την γενναιοδωρία.

Όταν για παράδειγμα βιαζόμαστε να κλείσουμε μία συνεργασία και ασκούμε πιέσεις στον εαυτό μας και στα άλλα μέλη, είναι σαν να προσπαθούμε να μπλοκάρουμε τη διαδικασία αυτή και να ευχόμαστε ασυνείδητα να μην πραγματοποιηθεί τελικά. Κι αυτό γιατί δίνουμε χώρο σε τοξικά συναισθήματα να μας κυριεύσουν. Αυτό μας κάνει να εκπέμπουμε κάτι δυσαρμονικό, το οποίο ο συνομιλητής μας θα αντιληφθεί και θα τον αποτρέψει από την επιλογή μίας επιτυχημένης έκβασης της συνεργασίας αυτής.

Γενικότερα, κάθε φορά που βρισκόμαστε σε ένταση για τον οποιονδήποτε λόγο είναι βέβαιο ότι βρισκόμαστε εκτός ροής και είναι αδύνατον να δούμε τα θετικά μίας κατάστασης ή να απολαύσουμε το δίδαγμα που εν δυνάμει μας προσφέρεται.

Η δύναμη της εσωτερικής γαλήνης στις στιγμές

Θα πρέπει λοιπόν να βρισκόμαστε σε συνειδητή εσωτερική γαλήνη, αλλιώς θα μας είναι πολύ δύσκολο ακόμα και να κατανοήσουμε την έννοια της στιγμής. Στιγμή είναι ο απαραίτητος εκείνος χρόνος, ο οποίος μας προσφέρεται με σκοπό να μας διδάξει κάτι το οποίο θα μας βοηθήσει να οδηγηθούμε στο επόμενο μας βήμα με ευχάριστο ή δυσάρεστο τρόπο, αναλόγως το εξελικτικό στάδιο στο οποίο βρισκόμαστε, αλλά και σε τι ανταποκρινόμαστε περισσότερο…

Αν προσπαθήσουμε να εδραιώσουμε, λοιπόν, ως στάση ζωής την εστίαση στη θετική οπτική της, τότε θα είμαστε πολύ πιο κοντά στο να μάθουμε να ζούμε στο παρόν, χωρίς να πλέκουμε υποθετικά αρνητικά σενάρια για το τι μέλει γενέσθαι. Τα πράγματα μπορεί να εξελιχθούν πολύ καλύτερα απ’ ό, τι φανταζόμασταν εάν επενδύσουμε στο θετικότερο σενάριο που μπορούμε να δημιουργήσουμε νοητικά.

Ζω τη στιγμή όταν αφήνομαι σε αυτή να με παρασύρει έχοντας εμπιστοσύνη στον εαυτό μου και στη ζωή, απαλλάσσοντάς με από περιττά βάρη ενοχών και αρνητικών συναισθημάτων. Δεν τους επιτρέπω να με παρασύρουν στα τοξικά τους μονοπάτια, αντιθέτως επενδύω με πίστη και αισιοδοξία σε κάθε τι καλό.

Επιλέγω να ζήσω το παρόν με υγιείς πράξεις

Βιώνω το παρόν με έναν τρόπο υγιή, όταν κάνω πράξεις που με τιμούν ως προσωπικότητα. Πράξεις οι οποίες ακόμα και αν γίνουν γνωστές, θα με κάνουν να αισθάνομαι γαλήνιος εσωτερικά και υπερήφανος που τις επέλεξα. Όσο απλές και ασήμαντες και αν μοιάζουν, ενεργειακά η δυναμική τους μπορεί να είναι πολλαπλάσια, εάν η πρόθεσή μου είναι καθαρή. Και η δυναμική τους αυτή γίνεται αντιληπτή από τον τρόπο που μας κάνουν να νιώθουμε. Τόσο χαρούμενοι και δυνατοί.

Τίποτα από τα παραπάνω, ωστόσο, δεν θα μπορέσει να πραγματοποιηθεί, εάν δεν αποτελεί εσωτερική μας ανάγκη να το υλοποιήσουμε στη ζωή μας. Γιατί σε αυτόν τον κόσμο που ζούμε, όλα είναι θέμα επιλογής. Ας φροντίσουμε, λοιπόν, να κάνουμε πάντα, στον βαθμό που είναι αυτό εφικτό, τις καλύτερες επιλογές, σεβόμενοι πάντα τον χρόνο που μας έχει δοθεί!