Οι υπερπροστατευτικοί γονείς δημιουργούν αδύναμους ενήλικες

Αρνούμαι πλέον να δεχτώ απ’ την οποιαδήποτε μητέρα, την έκφραση «είμαι υπερπροστατευτική από την υπερβολική μου αγάπη για σένα». Ειλικρινά, μητέρες όλου του κόσμου, δυο «υπέρ» σε μια πρόταση δε χωράνε!

Είναι πλέον παράλογο τον έλεγχο και τη χειραγώγηση να τα βαφτίζουμε «αγάπη» και «φροντίδα».

Ναι, είναι μια μορφή χειραγώγησης αυτού του είδους η αγάπη, γιατί όταν δεν αφήνεις το παιδί να εκφράσει ανοιχτά τις επιθυμίες του και τις προτιμήσεις του, αλλά αντιθέτως του επιβάλεις τα δικά σου, δεν το βοηθάς, το καταπιέζεις. Κι ασφαλώς ανάλογα με την ηλικία που έχει το παιδί θα έχει και τα αντίστοιχα θέλω, επομένως μην περιμένεις να φτάσει στην εφηβεία ή να γίνει ενήλικος για να τα σεβαστείς, γιατί τότε θα είναι πολύ αργά.

Ακόμη και το παιχνίδι είναι επιλογή του, δε χρειάζεται να του κάνεις διαρκώς υποδείξεις για το πώς θα παίξει ή με τι θα παίξει. Αδιαμφισβήτητα θα έχεις το νου σου, αλλά ως έναν βαθμό, χωρίς να το πνίγεις, χωρίς να του στερείς την ελευθερία του, γιατί αυτή η κατάσταση θα διαιωνίζεται συνεχώς έχοντας ολέθριες συνέπειες και στο παιδί, αλλά και σε σένα.

Διαρκώς εσύ, άθελά σου, θα χειρίζεσαι το παιδί κι αυτό επειδή θα έχει συνηθίσει την όλη κατάσταση θα είναι αδύναμο να πάρει κάποτε τη ζωή στα χέρια του. Θα περιμένει πάντοτε κάποιον να του δείξει τι πρέπει να κάνει, γιατί έτσι έμαθε, γιατί απ’ την «υπερβολική σου αγάπη» δημιούργησες έναν ανίκανο ενήλικα, που χρειάζεται οδηγίες χρήσης για να ζήσει. Τι νομίζεις, ότι πάντα θα είσαι εκεί; Όχι. Και στην τελική και να ήσουν, ο ρόλος του γονιού είναι να δίνει φτερά στο παιδί του για να πετάξει μακριά, όχι να φτιάξει ένα χρυσό κλουβί και να το κλείσει εκεί μέσα.

Υπάρχουν γονείς που κανονίζουν το μέλλον των παιδιών τους, χωρίς καν να τα ρωτήσουν.

«Όταν μεγαλώσεις θα γίνεις αυτό, γιατί θα έχεις δουλειά» και κάπως έτσι αυτή η φράση εκτέλεσε τα όνειρα χιλιάδων παιδιών στον κόσμο. Όχι, το παιδί θα επιλέξει μόνο του τι επαγγελματικό προσανατολισμό θα ακολουθήσει κι αν το αγαπάει αυτό που κάνει θα υλοποιήσει όλα του τα όνειρα. Αντιλαμβάνομαι ο γονιός να έχει άγχος για το μέλλον του παιδιού, αλλά υπάρχουν κι όρια. Άλλο άγχος, άλλο σου επιτάσσω τη γνώμη μου με το έτσι θέλω.

Εσάς θα σας άρεσε κάποιος να κανόνιζε έτσι απόλυτα τη ζωή σας; Ή μάλλον σας συνέβη και το κάνετε κι εσείς; Ή μπορεί και να πιστεύετε πως επειδή εσείς δεν τολμήσατε να διεκδικήσετε τα όνειρά σας, δεν μπορεί και το παιδί σας.

Κανείς δεν αμφισβητεί το ρόλο των γονιών στη ζωή του παιδιού, ασφαλώς κι είναι σημαντικός, αλλά ο κάθε άνθρωπος είναι ξεχωριστός και κανείς δεν έχει το δικαίωμα να του δείξει πώς να ζει, ούτε καν η ίδια του η μάνα. Ναι, να δώσει συμβουλές, να του συμπαρασταθεί, να το αγαπάει όσο τίποτα άλλο, αλλά όλα αυτά να προσέχει πολύ πώς τα εκδηλώνει.

Οι αδύναμοι, άβουλοι ενήλικες που βλέπουμε καθημερινά γύρω μας είναι αποτέλεσμα μιας τέτοιας υπερβολικής αγάπης κι αν όχι όλοι, οι περισσότεροι. Κάποτε οι γονείς πεθαίνουν -όσο στενάχωρο κι αν είναι αυτό- δε γίνεται, λοιπόν, να μεγαλώνουν έτσι τα παιδιά τους, δε γίνεται να είναι πάνω τους διαρκώς μην τυχόν και πονέσουν και πληγωθούν και στεναχωρηθούν -εξάλλου όλα είναι στη ζωή, πράγμα που σημαίνει ότι οφείλεις να προετοιμάσεις το παιδί για τα δύσκολα.

Αναρωτήθηκες ποτέ πώς θα νιώσει όταν «φύγεις»;

Όταν βγει απ’ το κλουβί της υπερπροστατευτικότητάς σου κι αντιμετωπίσει τον κόσμο; Τότε δε θα υπάρχει κάποιος να του πει «έλα, εγώ είμαι εδώ, μη σκας για τίποτα», θα υπάρχει μόνο μια ζούγκλα με άγρια θηρία έτοιμα να το κατασπαράξουν, γιατί αυτό είναι η κοινωνία, μια κοινωνία που εσύ δεν του έδειξες, δεν του την έμαθες και θα πρέπει να τη γνωρίσει μόνο του.

Σίγουρα δεν υπάρχει καμία συνταγή για το πώς θα μεγαλώσεις ένα παιδί, αλλά το να μάθεις από νωρίς να σέβεσαι την ελευθερία του και τις επιλογές του δε νομίζω ότι χρειάζεται να το δεις κάπου γραμμένο. Το να είσαι υπερπροστατευτικός, σημαίνει πως είσαι χειριστικός, επομένως προσπάθησε να το ελέγξεις και να το εξαλείψεις. Μπορείς να υπεραγαπάς όσο θες το παιδί σου, χωρίς όμως να το πνίγεις, θυμήσου ότι δε σου ανήκει κι ότι κάποτε θα πετάξει μακριά απ’ τη «φωλιά»!

Δημιούργησε έναν άξιο, δυναμικό ενήλικα, ικανό να αντιμετωπίσει την κάθε δυσκολία κι όχι ένα φοβισμένο πλάσμα που έχει ανάγκη την καθοδήγηση και τις «εντολές» σου. Όταν κλείσεις τα μάτια, φρόντισε να είσαι σίγουρος ότι το παιδί σου μπορεί να κατακτήσει και το φεγγάρι κι όχι να ανησυχείς για το τι θα απογίνει!

Φρίντριχ Νίτσε: Θέλεις να κάνεις κάποιον να ενδιαφερθεί για σένα; Έχε ύφος αμηχανίας όταν βρίσκεσαι μπροστά του

Πώς; Είναι ο άνθρωπος απλώς ένα λάθος του Θεού; Ή μήπως ο Θεός είναι ένα λάθος του ανθρώπου;

Βοήθησε ο ίδιος τον εαυτό σου: τότε θα σε βοηθήσουν όλοι.
Αρχή της αγάπης προς τον πλησίον.

Υπάρχει ένας δρόμος που μπορεί να τον βαδίσει μονάχα ένας. Ποιος; Εσύ! Πού πηγαίνει; Μη ρωτάς Βάδισέ τον!

Ό,τι δε με σκοτώνει με κάνει πιο δυνατό.

Σπάνια κάνει κανείς μόνο ένα σφάλμα. Στο πρώτο σφάλμα κάνει κανείς πάρα πολλά. Γι’ αυτό κάνει συνήθως κι ένα δεύτερο – κάνοντας αυτή τη φορά πολύ λίγα…

Το σκουλήκι μαζεύεται όταν το πατούν. Αυτό είναι έξυπνο. Με τούτο τον τρόπο μειώνει τις πιθανότητες να το πατήσουν πάλι. Στη γλώσσα της ηθικής αυτό λέγεται ταπεινοφροσύνη.

Τί; Ψάχνεις; Θέλεις να πολλαπλασιαστείς επί δέκα, επί εκατό; Ψάχνεις για οπαδούς; – Ψάξε για μηδενικά!

Τρέχεις μπροστά; Το κάνεις σα βοσκός; Ή σαν εξαίρεση; Μια τρίτη περίπτωση θά ‘ταν ο φυγάς… Πρώτο ζήτημα συνείδησης.

Όταν η γυναίκα έχει αντρικές αρετές θέλει κανείς να το βάλει στα πόδια. Κι όταν δεν έχει αντρικές αρετές τότε το βάζει αυτή στα πόδια.

Ο πιο σίγουρος τρόπος για να καταστρέψεις έναν νέο είναι να του διδάξεις να εκτιμάει περισσότερο εκείνους που σκέφτονται σαν αυτόν από εκείνους που σκέφτονται διαφορετικά απ’ αυτόν.

Καλύτερα μια ολόψυχη έχθρα παρά μια φιλία κολλημένη με κόλλα.

Και ο χρόνος μετριέται από την καταραμένη μέρα από την οποία άρχισε αυτή η συμφορά – από την πρώτη μέρα του χριστιανισμού! Γιατί να μην τον μετρούμε από την τελευταία μέρα του χριστιανισμού; Γιατί όχι από σήμερα; Επαναξιολόγηση όλων των αξιών!

Η αγάπη για έναν άνθρωπο είναι βαρβαρότητα, επειδή ασκείται σε βάρος όλων των άλλων. Παρόμοια και η αγάπη για τον Θεό.

Σε καιρούς ειρήνης, ο πολεμόχαρος άνθρωπος τα βάζει με τον εαυτό του.

Η γυναίκα μαθαίνει να μισεί όσο ξεμαθαίνει να γοητεύει.

Φαινομενικός ηρωισμός: Το να ριχτείς στην καρδιά της μάχης μπορεί νά ναι σημάδι δειλίας.

Την περισσότερη ανεντιμότητα τη δείχνουμε απέναντι στο Θεό: δεν του επιτρέπουμε να αμαρτήσει!

Ο κίνδυνος από την ομορφιά
Αυτή η γυναίκα είναι όμορφη και έξυπνη: αχ, πόσο εξυπνότερη θα είχε γίνει, αν δεν ήταν όμορφη!

Κάθε είδος περιφρόνησης του σεξ, κάθε βρώμισμά του μέσω της έννοιας «ακάθαρτο», είναι το κατ’ εξοχήν έγκλημα εναντίον της ζωής…

Θεωρώ απαραίτητο να πλύνω τα χέρια μου πριν έρθω σε επαφή με θρήσκους ανθρώπους.

Να μη ξεχνάμε!
'Οσο πιο ψηλά πετάμε, τόσο πιο μικροί φαντάζουμε σ’ εκείνους που δεν μπορούν να πετάξουν.

Θέλω, μια για πάντα, να μη γνωρίζω πολλά πράγματα. Η σύνεση βάζει όρια ακόμα και στη γνώση.

Μη δείχνετε δειλία απέναντι στις πράξεις σας! Μην τις αφήνετε να παραπαίουν μετά! Οι τύψεις της συνείδησης είναι ανάρμοστες.

Δεν είναι η αγάπη τους για την ανθρωπότητα, είναι η ανικανότητα της αγάπης τους αυτή που εμποδίζει τους σημερινούς χριστιανούς – να μας κάψουν.

Δεν υπάρχουν ηθικά φαινόμενα, υπάρχει μόνο ηθική ερμηνεία των φαινομένων.

Θέλεις να κάνεις κάποιον να ενδιαφερθεί για σένα; Έχε ύφος αμηχανίας όταν βρίσκεσαι μπροστά του.

Είσαι γνήσιος; Η μόνο ένας ηθοποιός; Ένας αντιπρόσωπος; Ή μήπως είσαι αυτό που αντιπροσωπεύεται; – Τελικά ίσως νά ‘ σαι απλώς ένα αντίγραφο ενός ηθοποιού… Δεύτερο ζήτημα συνείδησης.

Είσαι κάποιος που κοιτάει δίχως να συμμετέχει; Η κάποιος που δίνει χείρα βοηθείας, Η μήπως κάποιος που αποστρέφει το βλέμα του και προσπερνάει; Τρίτο ζήτημα συνείδησης!

Θέλεις να προχωράς μαζί μ’ άλλους; Ή να προχωράς μπροστά; Η να προχωράς μόνος σου; … Πρέπει να ξέρει κανείς τι θέλει και ότι το θέλει. Τέταρτο ζήτημα συνείδησης.

Ό,τι θεωρεί κακό μια εποχή είναι συνήθως ένα ανεπίκαιρο κατάλοιπο αυτού που άλλοτε θεωρούνταν καλό – ο αταβισμός ενός παλιότερου ιδανικού.

Γύρω από έναν ήρωα όλα γίνονται τραγωδία, γύρω από έναν ημίθεο όλα γίνονται σατιρικό δράμα και γύρω από τον Θεό όλα γίνονται – τι λοιπόν; Μήπως «κόσμος»;

Ο τσομπάνος πάντα χρειάζεται ένα κριάρι -ή πρέπει να γίνει ο ίδιος το κριάρι.

Το να μιλάμε πολύ για τον εαυτό μας μπορεί νά ναι κι ένα μέσο για να τον κρύβουμε.

Εκείνο που κάνει τους ανώτερους ανθρώπους δεν είναι η δύναμη των υψηλών αισθημάτων τους αλλά η διάρκεια των αισθημάτων αυτών.

Ο μεγαλοφυής άνθρωπος είναι ανυπόφορος όταν δεν έχει, εκτός από τη μεγαλοφυία, δυο τουλάχιστον άλλα πράγματα: ευγνωμοσύνη και καθαρότητα.

Ο βαθμός και η φύση της σεξουαλικότητας στον άνδρα ανεβαίνουν ως την ψηλότερη κορυφή του πνεύματος του.

Μια επικίνδυνη απόφαση: Η χριστανική απόφαση να βρίσκει άσχημο και κακό τον κόσμο τον έκανε άσχημο και κακό.

Τι θεωρείς πιο ανθρώπινο;
Να απαλλάσσεις κάποιον απ’ τη ντροπή.
Ποιά είναι η σφραγίδα της απελευθέρωσης; Να μη ντρέπεσαι πια ενώπιον του εαυτού
σου.

Ωριμότητα του ανθρώπου: είναι να ξαναβρίσκει τη σοβαρότητα που είχε παιδί, όταν έπαιζε.

Πρέπει να φεύγουμε από τη ζωή όπως έφυγε ο Οδυσσέας από τη Ναυσικά, ευλογώντας την παρά ερωτευμένος μαζί της.

Τί; Ένας μεγάλος άνθρωπος; Εγώ βλέπω πάντα μόνο τον ηθοποιό του ίδιου του του ιδανικού.

Το κράτος είναι το πιο ψυχρό απ’ όλα τα ψυχρά τέρατα: ψεύδεται ψυχρά και να το ψέμα που βγαίνει απ’ το στόμα του: «Εγώ, το κράτος, είμαι ο λαός».

«Πώς θα μπορέσω ν’ ανέβω στην κορφή του βουνού;» – «Ανέβα λοιπόν τώρα και μην το σκέφτεσαι πολύ».

Η ηθική είναι ο πιο αποτελεσματικός μηχανισμός για να σέρνεις την ανθρωπότητα από τη μύτη!

Ελευθερία είναι να μπορείς να έχεις μια κάποια απόσταση από τους άλλους.

Πως τα παράπονα και οι αρνητικές σκέψεις επηρεάζουν τον εγκέφαλο

Σε κάθε σκέψη που κάνουμε, ο εγκέφαλος μας παράγει χημικά. Όταν σκεφτόμαστε τα καλά, χαρούμενα πράγματα ο εγκέφαλος παράγει χημικά που μας κάνουν να νιώθουμε χαρούμενοι και ολοκληρωμένοι.

Από την άλλη, αν έχουμε κακές, αρνητικές ή ανασφαλείς σκέψεις, ο εγκέφαλος παράγει χημικά που μας κάνουν να νιώθουμε όπως και οι σκέψεις μας- αρνητικοί και ανασφαλείς.

Οπότε, κάθε χημικό που παράγει ο εγκέφαλος μας, είναι στην πραγματικότητα ένα μήνυμα που επηρεάζει το σώμα και την ευεξία μας. Το σώμα κυριολεκτικά αισθάνεται όπως σκεφτόμαστε.

Χρειάζεται μόνο μια ματιά σε ιστοσελίδες με κριτικές καταναλωτών για να δούμε πως οι άνθρωποι τείνουν να παρατηρούν τα αρνητικά σχόλια παρά τα θετικά. Επίσης, ένας καταναλωτής που είχε κάποια αρνητική εμπειρία σε ένα ξενοδοχείο είναι περισσότερο πιθανό να γράψει μια κακή κριτική από έναν άλλον που έμεινε ευχαριστημένος από την εξυπηρέτηση.

Και αυτό ισχύει και για τις προσωπικές σχέσεις επίσης. Τείνουμε να εστιάζουμε στα ένα-δύο πράγματα που δεν πάνε καλά αντί στα τόσα πολλά που είναι μια χαρά.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Και σημαντικότερα, πως η αρνητική σκέψη επηρεάζει τον εγκέφαλο και το μυαλό με τον χρόνο; Μπορούμε να επανασυνδέσουμε τον εγκέφαλο μας ώστε να εστιάζει μόνο στα θετικά πράγματα;

Ο νευροεπιστήμονας Rick Hanson στο βιβλίο του «Buddha Brain– The Practical Neuroscience of Happiness, Love and Wisdom» λέει πως ο εγκέφαλος μας παράγει δυσάρεστα συναισθήματα άγχους που μπορούν να είναι πολύ έντονα για κάποιους ανθρώπους.

Επίσης, το άγχος κάνει δύσκολο το να εστιάσουμε εσωτερικά, να γνωρίσουμε τον εαυτό μας και να καταλάβουμε τι πραγματικά συμβαίνει επειδή ο εγκέφαλος συνεχίζει να αναζητά για να είναι βέβαιος πως δεν υπάρχει κάποιο πρόβλημα. Η αναζήτηση του εγκεφάλου είναι τόσο διακριτική που δεν γνωρίζουμε καν ότι συμβαίνει.

Το υποσυνείδητο αναθεωρεί τους καινούργιους ανθρώπους, πράγματα ή μέρη για πιθανές βλάβες. Το συνειδητό εκδηλώνει αυτή τη δραστηριότητα του υποσυνείδητου περιορίζοντας μας ώστε να μην νιώθουμε πολύ ενθουσιασμένοι με καινούργια πράγματα και να προετοιμαζόμαστε για τα χειρότερα που ίσως συμβούν.

Η απώλεια χρημάτων, η κριτική, το ράγισμα της καρδιάς ή το να χάσουμε κάποιον αγαπημένο είναι πράγματα για τα οποία είμαστε ψυχικά προετοιμασμένοι πριν συμβούν.

Οπότε, τι μπορούμε να κάνουμε για να σταματήσουμε αυτή τη διαδικασία;

Το να παίρνουμε βαθιές ανάσες, ο διαλογισμός ή η άσκηση του συνειδητού επιπέδου για να συνδεθούμε με αυτά που πραγματικά συμβαίνουν στην ζωή μας, μπορούν να μας βοηθήσουν να αποκτήσουμε περισσότερη διορατικότητα γι το τι είναι αληθινό και τι προϊόν των αρνητικών σκέψεων.

Αν θέλουμε να επανασυνδέσουμε τον τρόπο σκέψης του εγκεφάλου, πρέπει να δώσουμε ιδιαίτερη προσοχή στις σκέψεις που ενεργοποιούν αυτές τις ανταποκρίσεις.

Η επανασύνδεση του εγκεφάλου για θετικές σκέψεις

Ο εγκέφαλος μας δημιουργεί ένα δίκτυο νευρώνων από κάθε εμπειρία, αρνητική σκέψη ή αίσθηση που έχουμε. Αυτό σημαίνει ότι οι σκέψεις και οι εμπειρίες που επαναλαμβάνουμε περισσότερο θα έχουν την μεγαλύτερη επίδραση στη σύνδεση του εγκεφάλου.

Για παράδειγμα, αν ξεκινάμε κάθε μέρα με αρνητικές σκέψεις και παράπονα σχετικά με το ότι πρέπει να πάμε στην δουλειά, θα αγχωθούμε περισσότερο και αυτό θα οδηγήσει σε περισσότερες αρνητικές σκέψεις. Το να βιώνουμε τα ίδια συναισθήματα κάθε μέρα διαμορφώνει με τον καιρό ένα νευρικό δίκτυο στον εγκέφαλο.

Με άλλα λόγια, μια μικρή αρνητική σκέψη μπορεί να οδηγήσει σε μια ατελείωτη ροή αρνητικών μοτίβων που συμβαίνουν στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια όλης της μέρας.

Οπότε, είναι βασικό να είμαστε προσεκτικοί και να γνωρίζουμε τον εαυτό μας αρκετά ώστε να μπορούμε να σταματήσουμε αυτές τις αρνητικές σκέψεις. Πρέπει να έχουμε κάτι πιο ισχυρό από αυτές. Μια δόνηση ανώτερη από τις σκέψεις μας.

Σε ενεργειακό επίπεδο, το πιο ισχυρό όπλο για να πολεμήσουμε αυτές τις σκέψεις είναι τα συναισθήματα αγάπης και ευγνωμοσύνης. Αυτά τα συναισθήματα έχουν περισσότερη δόνηση και βρίσκονται σε υψηλότερη συχνότητα από τον φόβο και την ανησυχία.

Ωστόσο, χρειάζεται πραγματικά να νιώσουμε και να πιστέψουμε στην αγάπη και στην ευγνωμοσύνη για να μπορέσουμε να τις χρησιμοποιήσουμε. Επειδή αν δεν τις νιώθουμε, χάνουν την δύναμη τους.

Μπορείτε να βοηθηθείτε με το να φανταστείτε τον φόβο σαν ένα παιδί που του λένε συνεχώς να μην μιλά, τον θυμό σαν ένα παιδί που πάντα του λένε ότι οι απόψεις του είναι λάθος και την λύπη σαν ένα παιδί που πάντα μένει μόνο του και κανείς δεν του δίνει προσοχή.

Οπότε, αγκαλιάστε αυτό το παιδί μέσα σας και προσφέρετε του αγάπη και υποστήριξη. Σύντομα θα μάθετε πώς να αλλάζετε τα επίπονα συναισθήματα σε κάτι που θα αγκαλιάσετε πέρα από τον φόβο.

ΔΙΟΓΕΝΗΣ: Και ο ήλιος μπαίνει στους αποπάτους, αλλά δεν λερώνεται

Σε κάποιον που τον κάκιζε για το ότι έμπαινε σε μέρη βρώμικα ο Διογένης απάντησε: «Και ο ήλιος μπαίνει στους αποπάτους, αλλά δεν λερώνεται».

Όταν κάποιος είπε στον Διογένη: «Λες φιλοσοφίες χωρίς να έχεις ιδέα», εκείνος απάντησε: «Ακόμα κι αν προσποιούμαι πως είμαι σοφός, είναι κι αυτό φιλοσοφία».

Σε κάποιον που είπε: «Είμαι ακατάλληλος για τη φιλοσοφία», ο Διογένης παρατήρησε: «Τότε λοιπόν γιατί ζεις, αν δεν σε ενδιαφέρει να ζεις όμορφα;»

Στο θέατρο ο Διογένης έμπαινε την ώρα που οι άλλοι έβγαιναν, πηγαίνοντας αντίθετα στο ρεύμα των εξερχομένων όταν τον ρώτησαν γιατί το έκανε αυτό, εκείνος είπε: «Σ’ όλα τα πράγματα στη ζωή μου αυτό φροντίζω να κάνω».

Σε κάποιον που φερόταν στον πατέρα του περιφρονητικά, ο Διογένης είπε: «Δεν ντρέπεσαι να περιφρονείς αυτόν από τον οποίο προέρχεται η περηφάνια σου;»

Κάποτε που έψεγαν τον Διογένη γιατί δέχτηκε να πάρει από τον Αντίπατρο ένα τριμμένο πανωφόρι, εκείνος είπε: «Ό,τι ακριβό οι θεοί μας χάρισαν, του πεταμού δεν είναι».

Στον Αλέξανδρο που στάθηκε από πάνω του λέγοντάς του «Δεν με φοβάσαι;» ο Διογένης απάντησε: «Τι είσαι; Καλό ή κακό;» Κι όταν εκείνος του είπε: «Καλό», ο Διογένης του αποκρίθηκε: «Ποιος, λοιπόν, φοβάται το καλό;».

Όταν ρώτησαν τον Διογένη ποιο είναι ανάμεσα στα ανθρώπινα πράγματα το πιο όμορφο, απάντησε: «Η ωμή ειλικρίνεια».

Ο Κλεομένης στο βιβλίο του με τον τίτλο Παιδαγωγός, αναφέρει ότι οι μαθητές του Διογένη προσφέρθηκαν να τον εξαγοράσουν, αλλά ότι εκείνος τους χαρακτήρισε αφελείς, αφού, όπως είπε, δεν είναι τα λιοντάρια δούλοι εκείνων που τα τρέφουν αλλά, απεναντίας, εκείνοι που τα τρέφουν είναι δούλοι των λιονταριών: γιατί είναι γνώρισμα του δούλου να φοβάται, και τα θηρία προξενούν φόβο στους ανθρώπους.

ΔΙΟΓΕΝΗΣ Ο ΚΥΝΙΚΟΣ

ΟΙ ΔΥΟ ΕΑΥΤΟΙ ΜΑΣ

Θέλω να σας παρουσιάσω δύο ανθρώπους τους οποίους γνωρίζετε, αν και όχι με αυτά τα ονόματα: ο εαυτός σας που βιώνει εμπειρία και ο εαυτός σας που θυμάται την εμπειρία.

Ο εαυτός που βιώνει είναι το κομμάτι της συνείδησής σας που βιώνει την τρέχουσα στιγμή. Για παράδειγμα, εσείς διαβάζετε τώρα αυτή την πρόταση. Σε λίγο θα βιώσετε το κλείσιμο του βιβλίου και ίσως σηκωθείτε και πάτε να φτιάξετε καφέ. Ο εαυτός σας βιώνει όχι μόνο ό,τι κάνετε, αλλά και ό,τι σκέφτεστε και αισθάνεστε: αντιλαμβάνεται τη σωματική σας κατάσταση όπως κούραση, πονόδοντο ή ένταση. Όλα αυτά μαζί τα βιώνετε σε μια στιγμή.

Πόσο διαρκεί μια στιγμή; Οι ψυχολόγοι την υπολογίζουν σε 3 δευτερόλεπτα πάνω κάτω. Αυτό είναι το χρονικό διάστημα που αντιλαμβανόμαστε ως παρόν- με λίγα λόγια, όλα όσα βιώνουμε συμπυκνωμένα σε ένα «τώρα». Μακρύτερες χρονικές περίοδοι αντιμετωπίζονται ως ακολουθία στιγμών. Αφαιρώντας τον χρόνο του ύπνου, ζούμε περίπου 20.000 στιγμές την ημέρα – δηλαδή με μέσο προσδόκιμο ζωής κάπου μισό δισεκατομμύριο στιγμές σε ολόκληρη τη ζωή μας.

Τι συμβαίνει σε όλες τις εντυπώσεις που συνωστίζονται στο μυαλό σας κάθε στιγμή; Σχεδόν όλες χάνονται για πάντα. Κάντε αυτό το τεστ: ποια ακριβώς ήταν η εμπειρία σας πριν από 24 ώρες, 10 λεπτά και 3 δευτερόλεπτα; Ίσως ήταν μόνο ένα φτέρνισμα. Ή κοιτάξατε έξω από το παράθυρο. Ή σκουπίσατε ένα ψίχουλο από το παντελόνι σας. Όποια κι αν ήταν η εμπειρία, δεν υπάρχει πια. Δεν διασώζεται ούτε το ένα εκατομμυριοστό των εμπειριών μας. Είμαστε μια σπάταλη μηχανή εμπειριών που εξαφανίζονται.

Αυτό είναι λοιπόν ο εαυτός μας που βιώνει. Το δεύτερο άτομο που θέλω να σας παρουσιάσω είναι το εγώ σας που θυμάται- το κομμάτι της συνείδησής σας που συλλέγει, αξιολογεί και ταξινομεί τα λιγοστά πράγματα τα οποία δεν έχει πετάξει το εγώ σας που βιώνει. Αν φάγατε την καλύτερη σοκολάτα της ζωής σας πριν από 24 ώρες, 10 λεπτά και 3 δευτερόλεπτα, ίσως ο εαυτός σας που θυμάται να το έχει καταγράψει.

Μπορούμε να εικονογραφήσουμε τη διαφορά μεταξύ των δύο εαυτών με μια απλή ερώτηση: Είστε ευτυχισμένος; Σκεφτείτε λίγο προτού απαντήσετε.

Εντάξει. Τι απαντάτε; Αν συμβουλευτείτε το εγώ σας που βιώνει θα σας απαντήσει σχετικά με την παρούσα κατάσταση, την κατάσταση του νου σας στο χρονικό διάστημα των τριών δευτερολέπτων. Ως συντάκτης αυτών των προτάσεων που διαβάζετε, ελπίζω φυσικά η απάντηση να ήταν θετική. Αν, αντιθέτως, ρωτήσατε τον εαυτό σας που θυμάται, αναφέρεστε στη συνολική σας διάθεση, στο πώς αισθανθήκατε πρόσφατα σε γενικές γραμμές, στο πόσο ικανοποιημένοι είστε από τη ζωή σας.

Δυστυχώς, σπανίως οι δύο εαυτοί δίνουν την ίδια απάντηση. Σε μια μελέτη σχετικά με την ευτυχία των σπουδαστών στις διακοπές, οι ερευνητές έστελναν με γραπτά μηνύματα την ερώτηση «Πώς νιώθετε αυτή τη στιγμή;» και επαναλάμβαναν την ερώτηση στο τέλος των διακοπών. Αποτέλεσμα; Ο εαυτός που βιώνει ήταν λιγότερο ευχαριστημένος από τον εαυτό που θυμάται. Καμία έκπληξη. Έχετε σίγουρα ακούσει για τα ροζ γυαλιά της μνήμης· εκ των υστέρων, το παρελθόν φαίνεται πολύ καλύτερο. Αλλά αυτό σημαίνει επίσης ότι δεν πρέπει να εμπιστευόμαστε τη μνήμη μας- είναι επιρρεπής σε συστηματικά σφάλματα.

Tι συμβαίνει; Ο Ντάνιελ Κάνεμαν το ονομάζει κανόνα αποκορυφώματος και τέλους. Ο Κάνεμαν διαπίστωσε ότι θυμόμαστε κυρίως το αποκορύφωμα ενός επεισοδίου, την πιο έντονη στιγμή του και το τέλος του. Όλα τα υπόλοιπα δεν παραμένουν στη μνήμη.

Σε γενικές γραμμές, αν το ταξίδι των διακοπών σας διαρκεί μια εβδομάδα ή τρεις εβδομάδες η ανάμνηση δεν θα διαφέρει. Το αν περάσετε έναν μήνα ή έναν χρόνο στη φυλακή δεν έχει σημασία για τη μνήμη. Θα θυμάστε τον καιρό πίσω από τα κάγκελα. Το σφάλμα αυτό ονομάζεται «διάλειψη διάρκειας», μια σοβαρή πλάνη της μνήμης μαζί με τον κανόνα αποκορυφώματος και τέλους.

Ενώ το εγώ που βιώνει είναι σπάταλο (τα πετάει σχεδόν όλα), το εγώ που θυμάται είναι εξαιρετικά επιρρεπές στο σφάλμα – και μας οδηγεί σε λανθασμένες αποφάσεις. Λόγω των λανθασμένων υπολογισμών του εγώ που θυμάται, τείνουμε να εκτιμάμε υπερβολικά τις μικρές, έντονες απολαύσεις και λιγότερο τις ήσυχες και μακροχρόνιες: το μπάντζι τζάμπινγκ αντί για τις πεζοπορίες, το σεξ της μιας βραδιάς αντί για το σεξ με τον σύντροφό σας, εντυπωσιακά βίντεο από το YouTube αντί για ένα καλό βιβλίο.

Υπάρχει ολόκληρο είδος βιβλίων που περιγράφουν τη ζωή «στα άκρα». Οι συγγραφείς τους είναι συνήθως πολεμικοί ανταποκριτές, ορειβάτες, ιδρυτές νεοφυών επιχειρήσεων ή καλλιτέχνες της περφόρμανς. Το κήρυγμά τους: η ζωή είναι πολύ μικρή για μέτριες απολαύσεις. Μόνο σε ακραίες υψηλές και ακραίες χαμηλές τιμές αισθάνεται ο άνθρωπος ότι είναι κάποιος. Μια ήρεμη ζωή χωρίς συνταρακτικά γεγονότα είναι αποτυχημένη. Αυτοί οι συγγραφείς -και οι αναγνώστες τους- έχουν πέσει θύμα των παγίδων του εγώ που θυμάται. Το να διασχίσετε ξυπόλητος τις ΗΠΑ ή να ανεβείτε στο Έβερεστ σπάζοντας το ρεκόρ είναι μεγάλη εμπειρία μόνο αναδρομικά. Τη στιγμή της εμπειρίας είναι βασανιστήριο. Τα ακραία αθλήματα τροφοδοτούν τη μνήμη εις βάρος της στιγμιαίας ευτυχίας.

Τι μετράει τελικά, ο εαυτός που βιώνει ή ο εαυτός που θυμάται; Και οι δύο φυσικά. Κανείς δεν θέλει να χάσει ωραίες αναμνήσεις. Αλλά έχουμε την τάση να υπερεκτιμάμε το εγώ που θυμάται και να ζούμε με το ένα μάτι στη συλλογή μελλοντικών αναμνήσεων, αντί να εστιάζουμε στο παρόν.

Η θεωρία της συναισθηματικής ιδιοτέλειας

Η συναισθηματική ιδιοτέλεια ορίζεται από τον Ναγέφ Αλ-Ροντάν ως «ιδιοτέλεια υποκινούμενη από νευροχημικά συναισθήματα». Όπως υποστηρίζει στη γενική θεωρία του για την ανθρώπινη φύση, «συναισθηματικός ανήθικος εγωισμός», η ανθρώπινη συμπεριφορά διέπεται πρωταρχικά από την ιδιοτέλεια. 

Οι άνθρωποι επιζητούν καταρχήν την επιβίωση και κατόπιν την κυριαρχία. 

Αυτές οι πτυχές της ανθρώπινης φύσης είναι προϊόν γενετικά κωδικοποιημένων ενστίκτων επιβίωσης, τροποποιημένων από το συνολικό μας περιβάλλον και εκφρασμένων ως νευροχημικών συναισθημάτων και ενεργειών. Συνεπώς μόλις οι βασικές ανάγκες του ανθρώπου ικανοποιηθούν, τότε αυτός μπορεί να χρησιμοποιήσει την ιδιοτέλεια με μέτρο. 

Σε ορισμένες περιπτώσεις κάτι τέτοιο μπορεί να οδηγήσει σε θετικά αποτελέσματα, όπως την μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ ατόμων και κοινωνιών. Παρ’ όλα αυτά ο Αλ-Ροντάν προειδοποιεί ότι η υπερβολική γενική ιδιοτέλεια υπάρχει κίνδυνος να οδηγήσει σε απογοήτευση και διαμάχη.

Βασιζόμενος στην αντίληψή του για την ανθρώπινη φύση, ο Αλ-Ροντάν προτείνει την εισαγωγή μηχανισμών οι οποίοι θα ελέγχουν την άναρχη γενική ιδιοτέλεια. Η άσκηση χρηστής διακυβέρνησης θα πρέπει να περιλαμβάνει επαρκείς ελέγχους της ισχύος της κυβέρνησης και αποτελεσματική επιβολή των νόμων, όπως επίσης και την υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων καθώς και την επέκτασή τους ώστε να συμπεριλάβουν φυσιολογικές και συναισθηματικές ανάγκες.

Η αρχαία Ελλάδα, κοιτίδα της μαθηματικής σκέψης

Ολόκληρος ο δυτικός πολιτισμός γεννήθηκε και αναπτύχθηκε έχοντας ως βάση τον τρόπο σκέψης που χάραξαν, διαμόρφωσαν και δίδαξαν οι αρχαίοι Έλληνες. Για πρώτη φορά στην αρχαία Ελλάδα ο νους δεν ικανοποιείται με τις μυθολογικές ερμηνείες του κόσμου. Ο μελετητής δεν αρκείται να δώσει πρακτικές απαντήσεις στα προβλήματα, αλλά προσπαθεί να επεκταθεί παραπέρα σε όλα τα νοητά αντίστοιχα προβλήματα, να οδηγηθεί σε γενικεύσεις και σε αφαιρέσεις, να οικοδομήσει τον ορθό λόγο για να διατυπώσει με σαφήνεια έννοιες, ορισμούς και νόμους γενικούς. Αυτή η μετάβαση από το μύθο στο λόγο, στην επιστημονική σκέψη, ήταν ένα θαύμα, μια τομή, μια επανάσταση.

Η Φιλοσοφία γεννήθηκε τον 6ο π.Χ. αιώνα στην Ιωνία και η εξάπλωσή της στις υπόλοιπες ελληνικές πόλεις ήταν η απαρχή μιας λαμπρής πορείας του ελληνικού πνεύματος στην αναζήτηση της αλήθειας, όχι για να εξυπηρετήσει πρακτικές ανάγκες, αλλά για να ικανοποιήσει πνευματικές ανησυχίες και αναζητήσεις.

Τα Μαθηματικά ήταν ένα ευρύτατο πεδίο πνευματικής αναζήτησης γι’ αυτό ασχολήθηκαν μαζί τους όλοι σχεδόν οι φιλόσοφοι εκείνης της εποχής.

Η απόδειξη, που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην πορεία εξέλιξης των Μαθηματικών, ξεκίνησε από τον Θαλή, αναπτύχθηκε από τον Πυθαγόρα και τους Πυθαγόρειους, συστηματοποιήθηκε από τον Πλάτωνα και κυρίως από τον Αριστοτέλη, χρησιμοποιήθηκε σε περισσότερο τελειοποιημένη μορφή από τον Ευκλείδη και θα μπορούσαμε να πούμε ότι τελειοποιήθηκε από τον Αρχιμήδη.

Η σύλληψη της ιδέας της αξιωματικής θεμελίωσης οφείλεται στους αρχαίους Έλληνες. Κλασικό παράδειγμα είναι η Ευκλείδεια Γεωμετρία. Στοιχεία όμως αξιωματικής θεμελίωσης βρίσκουμε και σε άλλα αρχαία ελληνικά κείμενα. Οι Πυθαγόρειοι π.χ. είχαν διευκρινίσει ότι η αποδεικτική διαδικασία πρέπει να έχει κάποια δεδομένα (τις υποθέσεις), και κάποιους αρχικούς συλλογισμούς. Ο Αριστοτέλης επίσης μας δίνει όλα τα στοιχεία μιας αξιωματικής θεμελίωσης. Αναφέρεται στις αρχικές έννοιες, -τις θέσεις, όπως τις ονομάζει- στους ορισμούς, στα αξιώματα, στην αποδεικτική διαδικασία και στην απόδειξη. Η αξιωματική θεμελίωση που ανέπτυξαν οι αρχαίοι Έλληνες είναι ίδια με εκείνη που χρησιμοποιούμε σήμερα.

Η Θεωρία Αριθμών είναι ένας άλλος τομέας που η επινόησή του οφείλεται στους Έλληνες. Για την ανάπτυξη αυτής της θεωρίας σημαντική ήταν η συμβολή των Πυθαγορείων, του Πλάτωνα στην Ακαδημία, καθώς και του Ευκλείδη με το έργο του «Στοιχεία». Καθοριστική ήταν επίσης συμβολή του Αρχιμήδη και του Διόφαντου.

Η Γεωμετρική Άλγεβρα είναι ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά των αρχαίων ελληνικών Μαθηματικών. Οι Έλληνες έλυναν πολλά προβλήματα της Αριθμητικής με τη βοήθεια της Γεωμετρίας, αλλά και πολλά γεωμετρικά προβλήματα με τη χρησιμοποίηση αριθμητικών υπολογισμών. Υπήρχαν έννοιες που μπορούσαν να θεωρηθούν και αριθμητικές και γεωμετρικές. Π.χ. οι αναλογίες, καθώς και η λύση των εξισώσεων μπορούν να θεωρηθούν ως κοινό μέρος της Αριθμητικής και της Γεωμετρίας.

Η Ανάλυση, που είναι σήμερα ο σημαντικότερος κλάδος των βασικών Μαθηματικών, έχει την αφετηρία της στην αρχαία Ελλάδα. Π.χ. ο Δημόκριτος καθόρισε την έννοια του απειροστού μεγέθους και έκαμε διάκριση μεταξύ φυσικού απειροστού (άτομο) και μαθηματικού απειροστού. Στον Πλάτωνα και στον Αριστοτέλη υπάρχει η έννοια του απείρου και του συνεχούς μεγέθους. Τα παράδοξα του Ζήνωνα περιέχουν την έννοια του ορίου, της συνέχειας, καθώς και του αθροίσματος των απείρων όρων μιας ακολουθίας.

Στα έργα των Πυθαγορείων, του Ευδόξου και του Αρχιμήδη υπάρχουν τόσα και τέτοια στοιχεία μαθηματικής Ανάλυσης, ώστε τα έργα αυτά σήμερα θεωρούνται ως οι πρωτοπόροι της δημιουργίας του διαφορικού και του ολοκληρωτικού λογισμού.

Η Γεωμετρία είναι καθαρά ελληνική επιστήμη. Ο Ευκλείδης με τα Στοιχεία του οδηγεί τον τρόπο σκέψης της ανθρωπότητας για 2.300 χρόνια.

Η Αστρονομία ως επιστήμη βρήκε επίσης πρόσφορο έδαφος ανάπτυξης στην αρχαία Ελλάδα. Ο Θαλής, ο Πυθαγόρας και οι Πυθαγόρειοι είχαν κάνει αρκετές αστρονομικές παρατηρήσεις και μετρήσεις. Είναι γνωστή η θεωρία του Αρίσταρχου του Σαμίου για τις κινήσεις της Γης. Ο Αρχιμήδης κατασκεύασε αρκετά αστρονομικά όργανα, με τα οποία υπολόγιζε το μέγεθος της Γης, της Σελήνης και του Ηλίου, την απόσταση της Γης από τον Ήλιο και τους πλανήτες, το μήκος της τροχιάς της Γης κ.λπ. Το έργο του Πτολεμαίου και του Ιππάρχου υπήρξε πηγή αναφοράς για όλους τους μεταγενέστερους αστρονόμους.

Έτσι, η αρχαία Ελλάδα υπήρξε η κοιτίδα όχι μόνο της μαθηματικής σκέψης αλλά και της επιστημονικής σκέψης γενικότερα.

ΝΑ ΜΑΘΕΙΣ ΝΑ ΖΗΤΑΣ

Αυτό που ζητάω τώρα από σένα είναι υπεράνθρωπο. Πρώτα πρέπει να μαντέψεις τι ακριβώς περιμένω, κι έπειτα, φυσικά, να μου το δώσεις.

Η απαίτηση εδώ υπονοείται. Εγώ το μόνο που έχω να κάνω είναι να προτείνω διακριτικά την προσδοκία μου κι έπειτα να ξεκουραστώ πέφτοντας πάνω σου με όλο μου το βάρος…

Αν μαντέψεις σωστά, εγώ θα δεχτώ με μεγάλη ευχαρίστηση αυτό που από μόνος σου αποφάσισες να μου δώσεις.

Αν δεν το μαντέψεις, τότε θα έχω πάντα πρόχειρη μια μομφή που θα μου δίνει το δικαίωμα να σου πω: «Θα μπορούσες να το είχες καταλάβει». Να μάθεις να ζητάς, είναι μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για έναν άνθρωπο.

Δεν ξέρει όλος ο κόσμος να ζητάει. Γνωρίζω κάποιους που ποτέ δεν ζήτησαν τίποτα ή που -ακόμα χειρότερα- ποτέ δεν μπόρεσαν να ζητήσουν τίποτα.

Οι άνθρωποι αυτοί νιώθουν πως το να ζητάς ισοδυναμεί με το να παραδίδεσαι στα ξένα χέρια. Δεν μπορούν να δεχτούν πως δεν είναι αυτάρκεις, τρέμουν τις προσωπικές τους αδυναμίες και πολλές φορές τρομοκρατούνται όταν έρχονται σε επαφή με οποιοδήποτε εσωτερικό χαρακτηριστικό τους που -ακόμα και εν μέρει – προϋποθέτει εξάρτηση.

Πολλοί απ’ αυτούς καυχιούνται πως δεν ζητούν ποτέ τίποτα από κανέναν. Ωστόσο, φτάνει να περιπλανηθείς λίγο στην προσωπική τους ιστορία και στη στάση που κρατούν απέναντι στη ζωή και στις πιο κοντινές τους σχέσεις, για να καταλήξεις πάντα στο ίδιο εύρημα: τις συγκαλυμμένες απαιτήσεις. Και πίσω απ’ αυτές, κι άλλες απαιτήσεις.

Το καλύτερο που μπορώ να σου δώσω από μένα είναι αυτό που θέλω να σου δώσω.

Το καλύτερο που μπορείς να μου δώσεις από σένα είναι αυτό που θέλεις να μου δώσεις.
Εγώ δεν θέλω το πιο πολύ.
Εγώ από σένα θέλω το πιο καλό.

Τεσσαρακοντήρης: Το «θωρηκτό» της αρχαιότητας

Σύμφωνα με τον αρχαίο συγγραφέα, Αθηναίο, το μεγαλύτερο πολεμικό πλοίο της αρχαιότητας ήταν η τεσσαροκοντήρης η οποία ναυπηγήθηκε για το ελληνιστικό βασίλειο της Αιγύπτου και το βασιλιά του Πτολεμαίο Δ’ στα τέλη του 3ου αιώνα π.Χ.

Είχε μήκος 126 μέτρα και πλάτος 17 μέτρα. Η πλώρη υψωνόταν 21 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και διέθετε επτά πολιορκητικούς κριούς.

Τα κουπιά των πρώτων σειρών είχαν μήκος 17 μέτρα, είχαν όμως στα άκρα τους βαρίδια και έτσι μπορούσαν να τα χειριστούν εύκολα οι κωπηλάτες. Τέσσερα κουπιά μήκους 13,5 μέτρων τα χειρίζονταν τέσσερις άνθρωποι που έδιναν τη διεύθυνση του πλοίου. Το πλοίο είχε διπλή πλώρη και διπλή πρύμνη.

Στο παρθενικό του μεγάλο ταξίδι ήταν επανδρωμένο με 4.000 κωπηλάτες και 2.850 ναύτες. Η εγκατάσταση όπου χτίστηκε το πλοίο είχε κατασκευαστεί με την ξυλεία που θα χρειαζόταν για την κατασκευή 55 κανονικών πλοίων.

Η κλασική ελληνική τριήρης είχε τρεις διαφορετικές κατηγορίες κωπηλατών που κάθονταν αντιστοίχως σε τρία διαφορετικά επίπεδα. Πώς ακριβώς γινόταν αυτό κάτω από το κατάστρωμα ήταν για πολύ καιρό αδιευκρίνιστο.

Ακόμα πιο αινιγματική είναι η λειτουργία των μεγαλύτερων πλοίων τα οποία κατασκευάστηκαν όταν οι επίγονοι του Μεγάλου Αλεξάνδρου ξεκίνησαν έναν εξοπλιστικό ανταγωνισμό στη θάλασσα. Στην αρχή ναυπηγήθηκαν «πεντήρεις», μετά «οκτήρεις» και ακολούθησαν «δεκαεξήρεις» μέχρι και «τριακοντήρεις».

Είναι προφανές ότι στο πλοίο του Πτολεμαίου οι κωπηλάτες δεν κάθονταν σε σαράντα καταστρώματα το ένα πάνω από το άλλο. Επίσης αποκλείεται να χειρίζονταν σαράντα άνδρες ένα κουπί.

Η πιο πιθανή εξήγηση είναι ότι ο αριθμός αντιστοιχεί στους κωπηλάτες ανά πάγκο. Τρία ζευγάρια κουπιών που τα χειρίζονταν ανά πέντε άνδρες απαιτούν τριάντα κωπηλάτες.

Στην Κύπρο βρέθηκε η ταφόπλακα του σχεδιαστή του πλοίου της «τριακοντήρους». Υπάρχει και μια θεωρία που υποστηρίζει ότι το πλοίο του Πτολεμαίου ήταν μάλλον ένα καταμαράν. Αυτό υποδεικνύει η διπλή πρύμνη και οι τέσσερις πηδαλιούχοι.

Τετρακόσια χρόνια αργότερα ο Πλούταρχος γράφει πως αυτό το τεράστιο πλοίο δεν το θαύμαζαν μόνο για την ομορφιά του αλλά και για την ταχύτητα και την απόδοσή του. Η τεσσαρακοντήρης δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ σε ναυμαχία.

Πότε ξεκίνησε ο άνθρωπος να περπατά στα δύο πόδια

Ένας από τους αρχαιότερους γνωστούς προγόνους του ανθρώπου, ο Σαχελάνθρωπος (Sahelanthropus tchadensis), απολιθώματα του οποίου είχαν ανακαλυφτεί στο Τσαντ της περιοχής Σαχέλ της Αφρικής, νότια της Σαχάρας, περπατούσε συνήθως στα δύο πόδια του όταν βρισκόταν στο έδαφος, ήδη πριν περίπου επτά εκατομμύρια χρόνια.

Αυτό είναι το συμπέρασμα των επιστημόνων που έκαναν μια νέα προσεκτική ανατομική ανάλυση των απολιθωμάτων των άνω και κάτω άκρων του.

Η απόκτηση της ικανότητας διποδισμού θεωρείται αποφασιστικό βήμα στην ανθρώπινη εξέλιξη. Μέχρι σήμερα, λόγω της έλλειψης επαρκών απολιθωμάτων, οι επιστήμονες δεν έχουν συμφωνήσει για το πώς ακριβώς και πότε ξεκίνησε το περπάτημα στα δύο πόδια και όχι στα τέσσερα, τα οποία χρησιμοποιούσαν οι πρόγονοι μας όσο ζούσαν στα δέντρα. Η νέα έρευνα ενισχύει την πεποίθηση ότι το πέρασμα στον διποδισμό συνέβη αρκετά νωρίς στην ιστορία.

Οι ερευνητές από τη Γαλλία, το Τσαντ και την Αιθιοπία, με επικεφαλής τον Φρανκ Γκι του γαλλικού Πανεπιστημίου του Πουατιέ και του Εθνικού Κέντρου Επιστημών της Γαλλίας (CNRS), οι οποίοι έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό «Nature», ανέλυσαν ένα μηριαίο οστό και δύο οστά αντιβραχίου που είχαν βρεθεί στην περιοχή Τόρος-Μενάλα στην έρημο Ντζουράμπ του Τσαντ, όπου είχε γίνει η ανακάλυψη του Σαχελάνθρωπου το 2001.

Η αρχική ανάλυση ενός σχεδόν πλήρους κρανίου (το οποίο «βαφτίστηκε» Τουμάι που σημαίνει «η ελπίδα της ζωής» στην τοπική γλώσσα) είχε δώσει ενδείξεις διποδισμού. Η νέα μελέτη σε απολιθώματα άκρων που είχαν βρεθεί στην ίδια περιοχή (αλλά είναι αδύνατο να επιβεβαιωθεί ότι ανήκουν στον Τουμάι) οδήγησε στο οριστικό συμπέρασμα του διποδισμού. Παράλληλα, η ανατομία των οστών του δείχνει ότι ο εν λόγω αρχαίος πρόγονος μας είχε κρατήσει τη δυνατότητα τετραποδισμού και μπορούσε να σκαρφαλώνει γρήγορα στα δέντρα σαν πίθηκος.

Οι επιστήμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι πρώιμοι πρόγονοί μας εξέλιξαν νωρίς την ικανότητα βαδίσματος στα δύο πόδια, λίγο μετά τον διαχωρισμό ανθρώπων και χιμπατζήδων που τράβηξαν διαφορετικούς εξελικτικούς δρόμους (κάτι που συνέβη πριν 7 έως 10 εκατομμύρια χρόνια), διατηρώντας όμως την ανατομική δυνατότητα να αναρριχώνται γρήγορα στα δέντρα.

Λίγα εκατομμύρια χρόνια μετά τον Σαχελάνθρωπο, ένας άλλος πρόγονός μας, ο Αυστραλοπίθηκος, είχε τελειοποιήσει πια τον διποδισμό, διατηρώντας πάντα την ικανότητα τετραποδισμού στα δέντρα. Μόνο με την εμφάνιση του γένους Homo, οι πρόγονοι μας έπαψαν μόνιμα να χρησιμοποιούν τα χέρια τους σαν πόδια και στάθηκαν οριστικά και αποκλειστικά στα δύο πόδια τους.

Ο πρώτος «υδάτινος χάρτης» του πλανήτη Άρη

Τον πρώτο «υδάτινο χάρτη» του πλανήτη Άρη κατάφεραν να σχηματίσουν οι επιστήμονες του ESA, προσφέροντας στη NASA ένα τεράστιο εργαλείο ενόψει της εξερεύνησης του πλανήτη και της δημιουργίας ανθρώπινης αποικίας εκεί.

Πρόκειται για έναν χάρτη που υποδεικνύει τα σημεία με τα «υδάτινα πετρώματα», δηλαδή τα πετρώματα που σχηματίστηκαν και διαμορφώθηκαν με τη συμβολή του νερού.

Συγκεκριμένα, ο χάρτης δείχνει τις θέσεις και τις αφθονίες των υδατικών ορυκτών. Αυτά προέρχονται από πετρώματα που έχουν αλλοιωθεί χημικά από τη δράση του νερού στο παρελθόν και έχουν τυπικά μετατραπεί σε άργιλο και άλατα.

Στη Γη, οι άργιλοι σχηματίζονται όταν το νερό αλληλεπιδρά με πετρώματα, με διαφορετικές συνθήκες να δημιουργούν διαφορετικούς τύπους αργίλων. Για παράδειγμα, ορυκτά αργίλου όπως ο σμηκτίτης και ο βερμικουλίτης σχηματίζονται όταν σχετικά μικρές ποσότητες νερού αλληλεπιδρούν με το βράχο και έτσι διατηρούν κυρίως τα ίδια χημικά στοιχεία με τα αρχικά ηφαιστειακά πετρώματα. Στην περίπτωση του σμηκτίτη και του βερμικουλίτη αυτά τα στοιχεία είναι ο σίδηρος και το μαγνήσιο. Όταν η ποσότητα του νερού είναι σχετικά υψηλή, τα πετρώματα μπορούν να αλλοιωθούν περισσότερο. Τα διαλυτά στοιχεία τείνουν να παρασύρονται αφήνοντας πίσω άργιλους πλούσιους σε αλουμίνιο όπως ο καολίνης.

Η μεγάλη έκπληξη είναι η επικράτηση αυτών των ορυκτών. Πριν από δέκα χρόνια, οι πλανητολόγοι γνώριζαν περίπου 1000 εξάρσεις στον Άρη. Αυτό τους έκανε ενδιαφέροντες ως γεωλογικές παραξενιές. Ωστόσο, ο νέος χάρτης έχει αντιστρέψει την κατάσταση, αποκαλύπτοντας εκατοντάδες χιλιάδες τέτοιες περιοχές στα παλαιότερα μέρη του πλανήτη.

«Αυτή η εργασία έχει πλέον αποδείξει ότι όταν μελετάτε λεπτομερώς τα αρχαία εδάφη, το να μην βλέπετε αυτά τα ορυκτά είναι στην πραγματικότητα το παράξενο», λέει ο John Carter, Institut d’Astrophysique Spatiale (IAS) και Laboratoire d’Astrophysique de Marseille (LAM). Université Paris-Saclay και Aix Marseille Université στη Γαλλία.

Αυτή είναι ένα ακόμα παράδειγμα για την κατανόησή μας για την ιστορία του κόκκινου πλανήτη. Από τον μικρότερο αριθμό υδατικών ορυκτών που γνωρίζαμε προηγουμένως ότι υπήρχαν, ήταν πιθανό ότι το νερό ήταν περιορισμένο στην έκταση και τη διάρκειά του. Τώρα, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το νερό έπαιξε τεράστιο ρόλο στη διαμόρφωση της γεωλογίας σε όλο τον πλανήτη.

Τώρα, το μεγάλο ερώτημα είναι αν το νερό ήταν επίμονο ή περιορίστηκε σε μικρότερα, πιο έντονα επεισόδια. Αν και δεν παρέχουν ακόμη μια οριστική απάντηση, τα νέα αποτελέσματα σίγουρα δίνουν στους ερευνητές ένα καλύτερο εργαλείο για την αναζήτηση της απάντησης.

«Νομίζω ότι έχουμε υπεραπλουστεύσει συλλογικά τον Άρη», λέει ο John. Εξηγεί ότι οι πλανητικοί επιστήμονες είχαν την τάση να πιστεύουν ότι μόνο λίγοι τύποι ορυκτών αργίλου στον Άρη δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της υγρής περιόδου του, τότε καθώς το νερό σταδιακά στέγνωσε, τα άλατα παρήχθησαν σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Αυτός ο νέος χάρτης δείχνει ότι ο πλανήτης είναι πιο περίπλοκος από ό,τι πιστεύαμε. Ενώ πολλά από τα άλατα του Άρη πιθανότατα σχηματίστηκαν αργότερα από τους άργιλους, ο χάρτης δείχνει πολλές εξαιρέσεις όπου υπάρχει στενή ανάμειξη αλάτων και αργίλων και ορισμένα άλατα που υποτίθεται ότι είναι παλαιότερα από ορισμένους άργιλους.

«Η εξέλιξη από πολύ νερό σε έλλειψη νερού δεν είναι τόσο ξεκάθαρη όσο νομίζαμε, το νερό δεν σταμάτησε μόνο μέσα σε μια νύχτα. Βλέπουμε μια τεράστια ποικιλία γεωλογικών πλαισίων, έτσι ώστε καμία διαδικασία ή απλό χρονοδιάγραμμα δεν μπορεί να εξηγήσει την εξέλιξη της ορυκτολογίας του Άρη. Αυτό είναι το πρώτο αποτέλεσμα της μελέτης μας. Το δεύτερο είναι ότι αν εξαιρέσετε τις διεργασίες ζωής στη Γη, ο Άρης εμφανίζει μια ποικιλία ορυκτολογίας σε γεωλογικά περιβάλλοντα, όπως και η Γη», λέει.

Με άλλα λόγια, όσο πιο κοντά κοιτάμε, τόσο πιο σύνθετο γίνεται το παρελθόν του Άρη.

Τα όργανα OMEGA και CRISM είναι ιδανικά για αυτήν την έρευνα. Τα σύνολα δεδομένων τους είναι εξαιρετικά συμπληρωματικά, λειτουργούν στο ίδιο εύρος μήκους κύματος και είναι ευαίσθητα στα ίδια ορυκτά. Το CRISM παρέχει μοναδικά φασματική απεικόνιση υψηλής ανάλυσης της επιφάνειας (μέχρι 15 m/pixel) για εξαιρετικά εντοπισμένα μπαλώματα του Άρη και το καθιστά το πιο κατάλληλο για χαρτογράφηση μικρών περιοχών ενδιαφέροντος, όπως τοποθεσίες προσγείωσης ρόβερ. Για παράδειγμα, η χαρτογράφηση δείχνει ότι ο κρατήρας Jezero, όπου το 2020 Rover Perseverance της NASA εξερευνά αυτήν τη στιγμή, εμφανίζει μια πλούσια ποικιλία από ενυδατωμένα ορυκτά.

Το OMEGA, από την άλλη, παρέχει παγκόσμια κάλυψη του Άρη σε υψηλότερη φασματική ανάλυση και με καλύτερη αναλογία σήματος προς θόρυβο. Αυτό το καθιστά πιο κατάλληλο για παγκόσμια και περιφερειακή χαρτογράφηση και διάκριση μεταξύ των διαφορετικών ορυκτών αλλοίωσης.

Προτείνει κατάλληλα σημεία για την προσγείωση των αποστολών

Αυτή η εργασία δίνει επίσης στους σχεδιαστές αποστολών μερικούς σπουδαίους υποψηφίους τόπους για μελλοντικές τοποθεσίες προσγείωσης – για δύο λόγους. Πρώτον, τα υδατικά ορυκτά εξακολουθούν να περιέχουν μόρια νερού. Μαζί με γνωστές τοποθεσίες θαμμένου νερού-πάγου, αυτό παρέχει πιθανές τοποθεσίες εξόρυξης νερού για Επιτόπια Αξιοποίηση Πόρων, κλειδί για τη δημιουργία ανθρώπινων βάσεων στον Άρη. Οι άργιλοι και τα άλατα είναι επίσης κοινό δομικό υλικό στη Γη.

Δεύτερον, ακόμη και πριν οι άνθρωποι πάνε στον Άρη, τα υδατικά ορυκτά παρέχουν φανταστικές τοποθεσίες για την επιστήμη. Ως μέρος αυτής της εκστρατείας χαρτογράφησης ορυκτών, ανακαλύφθηκε η πλούσια σε άργιλο τοποθεσία Oxia Planum. Αυτοί οι αρχαίοι πηλοί περιλαμβάνουν τα πλούσια σε σίδηρο και μαγνήσιο ορυκτά του σμηκτίτη και του βερμικουλίτη. Όχι μόνο μπορούν να βοηθήσουν στο ξεκλείδωμα του παρελθόντος κλίματος του πλανήτη, αλλά είναι τέλειες τοποθεσίες για να διερευνηθεί εάν κάποτε ξεκίνησε η ζωή στον Άρη. Ως εκ τούτου, το Oxia Planum προτάθηκε και τελικά επιλέχθηκε ως τόπος προσγείωσης για το rover Rosalind Franklin της ESA.

Επίκουρος, ένας αρχαίος μα ανθεκτικός φιλόσοφος

Για 600 χρόνια στην αρχαιότητα, οι διδαχές του Επίκουρου άνθισαν και άντεξαν όπως ο μεγάλος αυτός φιλόσοφος τις διατύπωσε ακριβώς, δίχως αναθεωρήσεις, φωτίζοντας το νου των ανθρώπων, ενώ οι άλλες φιλοσοφικές σχολές ή εξαφανίζονταν ή άλλαζαν χαρακτήρα.

Μέχρι το τέλος το αρχαίου κόσμου η επικούρεια φιλοσοφία άνθιζε συνεχώς. Ακολούθησε ο μεσαίωνας που στάθηκε ανάχωμα στην εξέλιξη του ανθρώπου, θάβοντας κάτω από τα ερείπια του πολιτισμού όχι μόνο καλλιτεχνήματα αλλά και φιλοσοφικά έργα, όπως τονίζει ο καθηγητής Χαράλαμπος Θεοδωρίδης στο μνημειώδες έργο του ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ. Τα πρωτότυπα έργα των επικουρείων ήταν από τα πρώτα που χάθηκαν.

Η επικούρεια φιλοσοφία όμως αναγεννήθηκε σταδιακά μέσα από την ανασύνθεση αυθεντικών σπαραγμάτων που βρέθηκαν διάσπαρτα σε έργα διαφόρων τρίτων συγγραφέων και από την αρχαιολογία. Συγκλονιστικό γεγονός ήταν η ανακάλυψη του έργου του επικούρειου Λουκρητίου το 1417, η οποία άλλαξε τον κόσμο, όπως επισημαίνει ο καθηγητής του Μπέρκλεϊ και του Χάρβαρντ Στέφεν Γρήνμπλατ στο έργο του “Η παρέγγλιση, πως ξεκίνησε η Αναγέννηση” (εκδόσεις ΜΙΕΤ 2017).

Έτσι λοιπόν πολλοί διαφωτιστές επηρεάστηκαν από τα επικούρεια γραπτά.

Την ίδια περίπου εποχή, λίγο πριν το 1900, ο μεγάλος Γερμανός φιλόσοφος Νίτσε έλεγε για τον Επίκουρο:

“Η σοφία δεν έχει προχωρήσει ούτε ένα βήμα μετά τον Επίκουρο, και συχνά βρίσκεται χιλιάδες βήματα πίσω του”.

Σύγχρονοι ερευνητές του Επίκουρου, στην ψηφιακή εποχή, έχουν ασχοληθεί με την φιλοσοφία του, όχι μόνον από αγάπη στην ιστορία της αλλά και ως σύγχρονο στοχασμό.

Όλα τα παραπάνω στοιχεία δείχνουν πως η διαχρονικότητα της επικούρειας φιλοσοφίας δεν είναι ωραία λόγια, αλλά μια πραγματικότητα.

Ας εξετάσουμε λοιπόν τώρα επιγραμματικά βεβαίως, τέσσερα καίρια σημεία της φιλοσοφίας μας και στο πως εφαρμόζονται στην ψηφιακή εποχή.

Σημείο πρώτο – Η επικούρεια γνωσιολογία, ο κανόνας

Η μέθοδος του λογισμού του Επίκουρου είναι αυτή που χρησιμοποιείται σήμερα τον 21ο αιώνα από την σύγχρονη επιστήμη. Γι αυτό και τα περισσότερα από αυτά που μας είπε ο Επίκουρος στο φυσικό μέρος της φιλοσοφίας του ισχύουν και σήμερα π.χ. τα άτομα δηλαδή τα άτμητα σώματα, τα συσσωματώματα δηλαδή τα μόρια, το ότι τίποτε δεν γίνεται από το τίποτε και δεν καταλήγει στο τίποτε, δηλαδή η αρχή διατήρησης της ύλης κλπ Μια φιλοσοφία βασισμένη σε στέρεες βάσεις είναι διαχρονική όχι μόνο στη μέθοδο του λογισμού για βέβαια συμπεράσματα σχετικά με την φύση που μας περιβάλλει αλλά και για τον άνθρωπο.

Οι αισθήσεις, τα πάθη και προλήψεις από την εποχή του Επίκουρου μέχρι και σήμερα δεν έχουν αλλάξει και αποτελούν τα κριτήρια της αλήθειας.[i]

Με τα κριτήρια της αλήθειας ελέγχουμε εάν μια γνώμη είναι αληθής ή ψευδής. [1]

Αυτά χρησιμοποιεί ο λογισμός μας έτσι ώστε να οδηγούμαστε στους επιλογισμούς δηλαδή στα συμπεράσματα που μας βοηθούν να κατανοήσουμε το περιβάλλον μας και να προχωρούμε στις προτιμήσεις και αποφυγές στην προσωπική μας ζωή. Όταν προκύπτουν νέα δεδομένα και είμαστε βέβαιοι γι αυτά, τότε αναπροσαρμόζουμε τους επιλογισμούς μας.

Στην σύγχρονη εποχή, μέρος της επικούρειας μεθόδου την είπαν “αρχή της διαψευσιμότητας”. Για πρώτη φορά ο Καρλ Πόππερ την έθεσε το 1919 και την ξαναδιατύπωσε τη δεκαετία του ‘60. Σύμφωνα με αυτή, για να είναι χρήσιμη (ή έστω επιστημονική) μια επιστημονική θέση (θεωρία, “νόμος”, αρχή κ.λ.π.) πρέπει να μπορεί να ελεγχθεί και να αποδειχτεί εάν είναι τελικά λανθασμένη οπότε να διαψευσθεί.

Στον αιώνα της ψηφιακής εποχής ο κανόνας είναι επίσης ένα εργαλείο ώστε να είμαστε καλύτεροι και στις καθημερινές ενέργειές μας. Προσωπικά τον χρησιμοποιώ στην εργασία μου, στην πληροφορική με εξαιρετικά αποτελέσματα.

Μεγάλη αξία έχει ο κανόνας και για να ξεχωρίζουμε την εσκεμμένη ψηφιακή παραπληροφόρηση, τα hoaxes, την αμπελοσοφία, την σαχλαμάρα και την μπούρδα π.χ. που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο, από την πραγματική πληροφορία.

Βέβαια σαχλαμάρες θα συναντούμε πάντοτε στη ζωή μας, αυτοί που τις λένε ζουν ανάμεσά μας θα έλεγα. Αν σας κάνει εντύπωση η λέξη, αν δεν σας αντηχεί όμορφα, μπορείτε να διαβάσετε ένα βιβλιαράκι του Χάρη Φράνκφουρτ που λέγεται “Η αβάσταχτη ελαφρότητα της σαχλαμάρας”. Εκεί διακρίνουμε τέσσερα βασικά σημεία:

1.Αυτός που λέει σαχλαμάρες, αδιαφορεί για την αλήθεια
2.Παρόλα αυτά δεν θέλει να πει ψέματα, λέει απλώς σαχλαμάρες
3.Έχει μεγάλη θέληση για να εντυπωσιάσει
4.Αναπτύσσει ρητορικό λόγο

Σημείο δεύτερο – Ο φόβος του θανάτου και η σύγχρονη υπαρξιακή ψυχοθεραπία

Στον 21ο αιώνα της ψηφιακής εποχής, ο σύγχρονος ψυχοθεραπευτής, ο καθηγητής Ίρβιν Γιάλομ, χρησιμοποιεί τον Επίκουρο στα πλαίσια της υπαρξιακής ψυχοθεραπείας. Η καταπολέμηση του φόβου του θανάτου που προτείνει ο Επίκουρος, γίνεται μέθοδος ενός διάσημου σύγχρονου ψυχοθεραπευτή. Γράφει ο Γιάλομ στο βιβλίο “Στον Κήπο του Επίκουρου- Αφήνοντας πίσω τον φόβο του θανάτου”:

Στο κεφάλαιο αυτό θα συζητήσω τρία από τα γνωστά επιχειρήματα του Επίκουρου τα οποία αποδείχθηκαν πολύτιμα στην δουλειά μου με πολλούς ασθενείς αλλά και με τον ίδιο μου εαυτό, για την ανακούφιση του προσωπικού μου άγχους θανάτου. Αυτά είναι:Η θνητότητα της ψυχής η οποία απελευθερώνει το άγχος μιας μεταθανάτιας κατάστασης αιώνιας τιμωρίας

Το υπέρτατο τίποτα του θανάτου τον οποίο ποτέ δεν θα αισθανθούμε διότι οι αισθήσεις αφορούν τους ζωντανούς οργανισμούς

Το επιχείρημα της συμμετρίας, γνωρίζουμε ότι πριν γεννηθούμε δεν υπήρχαμε για αιώνες, έτσι και μετά μετά το βιολογικό μας τέλος δεν θα υπάρχουμε εππίσης.

Σημείο τρίτο – οι επιθυμίες της ψηφιακής καταναλωτικής κοινωνίας

Ο καταναλωτικός τρόπος ζωής της σύγχρονης εποχής, η κρίση τόσο η οικονομική όσο και των αξιών, μπορεί να μην είναι ισοπεδωτικός για την ατομικότητά μας εάν αξιολογούμε τα δεδομένα με την επικούρεια φιλοσοφία.

Ένα ωραίο παράδειγμα είναι ο αλγόριθμος των επιθυμιών. Στο βιβλίο του Χάρη Λύττα “Λάθε Βιώσας”, υπάρχει μια πολύ καλή ανάλυση του τρόπου αντιμετώπισης των επιθυμιών την σύγχρονη εποχή ακολουθώντας τα αχνάρια του Επίκουρου. Στο κεφάλαιο “η θεοποίηση των επιθυμιών” διαβάζουμε:

Επιθυμίες γεννιούνται κάθε στιγμή. Γιατί να τις αφήνετε να περιμένουν; (από διαφήμιση τράπεζας για δανειοδότηση σε λίγα λεπτά, “στις καλές εποχές”).

Κρατάμε επιγραμματικά τον εξής επικούρειο αλγόριθμο διαχείρισης των επιθυμιών :

Από τις επιθυμίες, οι μεν είναι φυσικές και αναγκαίες, είναι αυτές που διώχνουν τον πόνο όπως το ποτό διώχνει την δίψα. Άλλες είναι φυσικές αλλά μη αναγκαίες, και είναι αυτές που ποικίλλουν μόνον την ηδονή και δεν διώχνουν τον πόνο όπως τα πολυτελή γεύματα και άλλες ούτε φυσικές ούτε και αναγκαίες, αλλά δημιουργούνται από τις κενές δόξες (κενές γνώμες) όπως αυτές για στεφάνια και αναθέσεις ανδριάντων.[2]

Και φυσικά το σημαντικό είναι να θέτουμε πάντοτε το εξής ερώτημα: “Τι θα μου συμβεί αν πραγματοποιηθεί αυτό που επιζητώ κατόπιν της επιθυμίας μου και τι εάν δεν πραγματοποιηθεί”. [3]

Σημείο τέταρτο – το θείο ως πρότυπο μακαριότητας

Ένα άλλο παράδειγμα και τελευταίο για σήμερα, αλλά πρώτο στην εξέταση της επικούρειας φιλοσοφίας μιας και αποτελεί την 1η Κύρια Δόξα και την πρώτη παράγραφο της ηθικής επιτομής του Επίκουρου, είναι αυτό “περί θεών”. Την εποχή της ψηφιακής τεχνολογίας και της παγκοσμιοποίησης, η έννοια του θείου διόλου δεν απουσιάζει από την ανθρωπότητα, το αντίθετο μάλιστα. Δηλώνει παρόν ακόμη και σε προοδευμένα και πολυπολιτισμικά σύγχρονα κράτη, σύμφωνα με έγκυρες πρόσφατες μελέτες.

Δυστυχώς όμως μαζί με την έννοια του θείου ως άφθαρτου και μακάριου, που είναι καθολική για τους καλούς και αγαθούς ανθρώπους, υπάρχει η πραγματικότητα των μεγάλων σύγχρονων θρησκειών που λειτουργούν πολιτικά, με καταστροφικά αποτελέσματα, όπως αυτά που συμβαίνουν στις ημέρες μας στη μέση ανατολή.

Αλλά και ατομικά υπάρχει υπερβολικά μεγάλο ποσοστό δεισιδαιμονίας και σήμερα την ψηφιακή εποχή των μεγάλων επιστημονικών ανακαλύψεων που ο άνθρωπος ταξιδεύει ακόμη και στο διάστημα, γι αυτό και είμαστε συνεχώς ματιασμένοι.

Εδώ η επικούρεια φιλοσοφία δίνει λύση στην εποχή μας, τουλάχιστον για όσους από τα δισεκατομμύρια ανθρώπων που πιστεύουν στην ύπαρξη του θείου, έχουν την τύχη να μπορούν να διαβάσουν και ασχοληθούν με τον Επίκουρο.

Ο φιλόσοφος καταλύει την δεισιδαιμονία, καταργεί τον φόβο του θεού και προβάλλει το αγαθό του θείου ως πρότυπο μακαριότητας για τον ανθρώπινο βίο. Αξίζει κάποιος να μελετήσει ενδελεχώς την επικούρεια αυτή θέση, όφελος θα βρει, αταραξία και απονία.

Ως επίλογο θέλω να κλείσω με τα λόγια του Αμερικανού Έρικ Άντερσον. Στο βιβλίο του “Ο Επίκουρος τον 21ο αιώνα” αναφέρει ότι:

Η πραγματική θεωρία την οποία δίδασκε στον Κήπο ο Επίκουρος πριν από 23 αιώνες, εξακολουθεί μέχρι σήμερα να διατηρεί την πειστικότητά της και αξίζει τον κόπο να την διερευνήσουμε.

“Οι αναθεωρήσεις είναι πάντα αναγκαίες, αλλά ως επί το πλείστον, η προσαρμογή της επικούρειας φιλοσοφίας στον 21ο αιώνα είναι μια διαδικασία διερεύνησης ή περιορισμού των αρχαίων απόψεων – πάντα σε συμφωνία με τα πρόσφατα δεδομένα – και όχι ανατροπής τους”.[4]
------------------------
[1]Η αληθής γνώμη προκύπτει εάν μια γνώμη επιβεβαιώνεται ή δεν καταρρίπτεται (επιμαρτύρησις – μη αντιμαρτύρησις). Το ψευδές ελέγχεται όταν μια γνώμη καταρρίπτεται ή δεν επιβεβαιώνεται (αντιμαρτύρησις – μη επιμαρτύρησις). ([δόξα] ἀληθῆ τέ φασι καὶ ψευδῆ· ἂν μὲν γὰρ ἐπιμαρτυρῆται ἢ μὴ ἀντιμαρτυρῆται, ἀληθῆ εἶναι· ἐὰν δὲ μὴ ἐπιμαρτυρῆται ἢ ἀντιμαρτυρῆται, ψευδῆ τυγχάνειν ΔΛ.Ι.34)

[2]ΚΔXXIX.(29) (σύντμηση)

[3]ΕΠ. 71

[4]Σελ. 112

[i]Οι Αισθήσεις

Οι Αισθήσεις είναι το σύνολο των λειτουργιών με τις οποίες αντιλαμβανόμαστε άμεσα τους εξωτερικούς ή εσωτερικούς ερεθισμούς του περιβάλλοντός μας. Οι ερεθισμοί αυτοί προκαλούνται όταν η έκφραση των ατομικών ενώσεων επιδρά στο σώμα ως ύλη, προερχόμενη από διάφορες πηγές. Γίνεται αντιληπτή δε λόγω της ύπαρξης των αισθητήριων οργάνων που υποδέχονται την ύλη και με τις νευρικές απολήξεις που διαθέτουν μεταφέρουν την πληροφορία στον εγκέφαλο μέσω του νευρικού συστήματος.

Η αίσθηση είναι αντιληπτική σε όσα υποπίπτουν σ’ αυτή. Δεν αφαιρείται ή προστίθεται τίποτε σε αυτήν, είναι άλογη. Αληθεύει στα πάντα και το ίδιο το ον την λαμβάνει από τη φύση του ως έχει. Όλων δε των αισθητών είναι όντως αληθή. Αυτά που στοχαζόμαστε όμως διαφέρουν, άλλα από αυτά είναι αληθή και άλλα ψευδή. (τὴν τὲ αἴσθησιν αντιληπτικὴν οὖσαν τῶν ὐποπιπτὸντων αὖτη, καί μῆτε ἀφαιροῦσαν τὶ μῆτε προστιθεῖσαν τῶ ἄλογον εἶναι, διὰ παντὸς τὲ ἀληθεῦειν καί οὔτω τὲ ον λαμβὰνειν ὦς εἶχε φὺσεως αὖτο ἐκεῖνο. Πὰντων δὲ τῶν αἰσθητῶν άληθῶν ὂντων, τά δοξαστὰ διαφὲρειν, καὶ τὰ μὲν αὐτῶν εἶναι άληθῆ τὰ δὲ ψευδῆ – Σέξτος Εμπειρικός, Προς Λογικούς 8.9)

Οι προλήψεις

Την δε πρόληψη οι επικούρειοι την λέμε ως κατάληψη, ή γνώμη ορθή, ή έννοια, ή εναποθηκευμένη καθολική νόηση, δηλαδή τη μνήμη που προκαλείται από τις επαναλαμβανόμενες εξωτερικές φανερώσεις. (Τὴν δὲ πρόληψιν λέγουσιν οἱονεὶ κατάληψιν ἢ δόξαν ὀρθὴν ἢ ἔννοιαν ἢ καθολικὴν νόησιν ἐναποκειμένην, τουτέστι μνήμην τοῦ πολλάκις ἔξωθεν φανέντος – ΔΛ.I.33)
Για παράδειγμα ο άνθρωπος μόλις δει για πρώτη φορά ένα αντικείμενο όπως το τραπέζι και του εξηγήσουν ότι αυτό λέγεται έτσι, εντυπώνει το γεγονός στη μνήμη του και όταν ξαναδεί το ίδιο αντικείμενο ανακαλεί τη πρόληψη που έχει δεχθεί και γνωρίζει ότι πρόκειται για τραπέζι και όχι κάτι άλλο. Η πρόληψη λαμβάνεται σαφώς μέσω των αισθήσεων και ανήκει στα εναργή δηλαδή τα ολοφάνερα πράγματα.

Τα πάθη

Τα πάθη ή αλλιώς τα συναισθήματα είναι δύο, η ηδονή δηλαδή η τέρψη, η ευχαρίστηση και η αλγηδόνα ή αλλιώς ο πόνος. Υπάρχουν σε όλα τα ζώα και το πρώτο είναι οικείο ενώ το άλλο ξένο. Πάνω σ΄αυτά κρίνουμε τις προτιμήσεις και τις αποφυγές στην ζωή μας. (Πάθη δὲ λέγουσιν εἶναι δύο, ἡδονὴν καὶ ἀλγηδόνα, ἱστάμενα περὶ πᾶν ζῷον, καὶ τὴν μὲν οἰκεῖον, τὴν δὲ ἀλλότριον· δι’ ὧν κρίνεσθαι τὰς αἱρέσεις καὶ φυγάς – ΔΛ.I.34)

Ανθολόγιο Αττικής Πεζογραφίας

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ, ΠΡΟΣ ΚΑΛΛΙΠΠΟΝ

ΔΗΜ 52.12–19

Οι μεθοδεύσεις του Κάλλιππου – Ο πραγματικός δικαιούχος των χρημάτων του Λύκωνα

Ο Απολλόδωρος απολογείται ως κληρονόμος του τραπεζίτη Πασίωνα (βλ. ΔΗΜ 36.1–3) μετά την αγωγή για επιστροφή χρημάτων που υπέβαλε ο Κάλλιππος για μια συναλλαγή που είχε διενεργήσει στο παρελθόν ο νεκρός πλέον πατέρας του. Πιο συγκεκριμένα: ο Λύκωνας ο Ηρακλεώτης ήταν έμπορος και, πριν αναχωρήσει για ένα ταξίδι προς τη Λιβύη, τοποθέτησε ένα χρηματικό ποσό στην τράπεζα του Πασίωνα, ορίζοντας ρητά ότι αυτό προοριζόταν για τον Κηφισιάδη. Μετά από επίθεση ληστών κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, ο Λύκωνας σκοτώθηκε και ο Κηφισιάδης εισέπραξε το ποσό από τον Φορμίωνα, με την –απαραίτητη κατά το νόμο– παρουσία μαρτύρων που πιστοποίησαν την ταυτότητά του (ανάμεσά τους ήταν ο Αρχεβιάδης). Ο Κάλλιπος επανήλθε και, προσπαθώντας να εκμεταλλευτεί την ιδιότητα του προξένου, διεκδίκησε την περιουσία του Λύκωνα. Ανέθεσε μάλιστα στον Πασίωνα να μεταφέρει τις διεκδικήσεις του στους Αρχεβιάδη και Κηφισιάδη.

[12] Ἃ μὲν διελέχθη, ὦ ἄνδρες δικασταί, οὗτος μὲν τῷ πατρί,
ἐκεῖνος δὲ τῷ Ἀρχεβιάδῃ καὶ τῷ Κηφισιάδῃ τούτου δεη-
θέντος καὶ τούτῳ χαριζόμενος, ταῦτ’ ἔστιν, ἐξ ὧν κατὰ
μικρὸν ἡ δίκη αὕτη πέπλασται· ὧν ἐγὼ ἤθελον τούτῳ
ταύτην ἥτις εἴη μεγίστη πίστις δοῦναι, ἦ μὴν ἐγὼ τοῦ
πατρὸς ἀκούειν. [13] οὗτος δὲ ὁ ἀξιῶν ὑφ’ ὑμῶν πιστεύεσθαι
ὡς ἀληθῆ λέγων, τρία ἔτη διαλιπὼν ἐπειδὴ τὸ πρῶτον
διαλεχθέντος τοῦ πατρὸς τῷ Ἀρχεβιάδῃ καὶ τοῖς ἄλλοις
τοῖς Κηφισιάδου ἐπιτηδείοις οὐκ ἔφασαν Καλλίππῳ προσέ-
χειν τὸν νοῦν οὐδὲ οἷς λέγει, [14] ἐπειδὴ ᾔσθετο ἀδυνάτως ἤδη
ἔχοντα τὸν πατέρα καὶ μόγις εἰς ἄστυ ἀναβαίνοντα καὶ τὸν
ὀφθαλμὸν αὐτὸν προδιδόντα, λαγχάνει αὐτῷ δίκην, οὐ μὰ
Δί’ οὐχ ὥσπερ νῦν ἀργυρίου, ἀλλὰ βλάβης, ἐγκαλέσας
βλάπτειν ἑαυτὸν ἀποδιδόντα Κηφισιάδῃ τὸ ἀργύριον, ὃ
κατέλιπε Λύκων ὁ Ἡρακλεώτης παρ’ αὐτῷ, ἄνευ αὑτοῦ ὁμο-
λογήσαντα μὴ ἀποδώσειν. λαχὼν δὲ παρὰ μὲν τοῦ διαιτη-
τοῦ ἀνείλετο τὸ γραμματεῖον, προὐκαλέσατο δ’ αὐτὸν ἐπι-
τρέψαι Λυσιθείδῃ, αὑτοῦ μὲν καὶ Ἰσοκράτους καὶ Ἀφαρέως
ἑταίρῳ, γνωρίμῳ δὲ τοῦ πατρός. [15] ἐπιτρέψαντος δὲ τοῦ
πατρός, ὃν μὲν χρόνον ἔζη ὁ πατήρ, ὅμως καίπερ οἰκείως
ἔχων τούτοις ὁ Λυσιθείδης οὐκ ἐτόλμα οὐδὲν εἰς ἡμᾶς ἐξα-
μαρτάνειν. καίτοι οὕτω τινὲς ἀναίσχυντοι τῶν οἰκείων τῶν
τουτουί, ὥστε ἐτόλμησαν μαρτυρῆσαι ὡς ὁ μὲν Κάλλιππος
ὅρκον τῷ πατρὶ δοίη, ὁ δὲ πατὴρ οὐκ ἐθέλοι ὀμόσαι παρὰ
τῷ Λυσιθείδῃ, καὶ οἴονται ὑμᾶς πείσειν ὡς ὁ Λυσιθείδης,
οἰκεῖος μὲν ὢν τῷ Καλλίππῳ διαιτῶν δὲ τὴν δίαιταν, ἀπέ-
σχετ’ ἂν μὴ οὐκ εὐθὺς τοῦ πατρὸς καταδιαιτῆσαι, αὐτοῦ γε
ἑαυτῷ μὴ ’θέλοντος δικαστοῦ γενέσθαι τοῦ πατρός. [16] ὡς δὲ
ἐγὼ μὲν ἀληθῆ λέγω, οὗτοι δὲ ψεύδονται, πρῶτον μὲν αὐτὸ
ὑμῖν τοῦτο γενέσθω τεκμήριον, ὅτι κατεγνώκει ἂν αὐτοῦ
ὁ Λυσιθείδης, καὶ ὅτι ἐγὼ ἐξούλης ἂν ἔφευγον νῦν, ἀλλ’
οὐκ ἀργυρίου δίκην· πρὸς δὲ τούτῳ ἐγὼ ὑμῖν τοὺς παρόντας
ἑκάστοτε τῷ πατρὶ ἐν ταῖς συνόδοις ταῖς πρὸς τοῦτον, αἳ
παρὰ τῷ Λυσιθείδῃ ἐγίγνοντο, μάρτυρας παρέξομαι.

ΜΑΡΤΥΡΕΣ.

[17] Ὅτι μὲν οὐ προκαλεσάμενος εἰς ὅρκον τὸν πατέρα τότε,
νυνὶ ἐκείνου τετελευτηκότος καταψεύδεται, καὶ κατ’ ἐμοῦ
ῥᾳδίως τὰ ψευδῆ μαρτυροῦντας τοὺς οἰκείους τοὺς ἑαυτοῦ
παρέχεται, ἔκ τε τῶν τεκμηρίων καὶ ἐκ τῆς μαρτυρίας ταύτης
ῥᾴδιον ὑμῖν εἰδέναι. ὅτι δὲ ἐγὼ ὑπὲρ τοῦ πατρὸς ἠθέλησα
αὐτῷ πίστιν δοῦναι ἥνπερ ὁ νόμος κελεύει, ἐάν τις τεθνεῶτι
ἐπικαλῶν δικάζηται τῷ κληρονόμῳ, [18] μὴ δοκεῖν μοι μήτε
ὁμολογῆσαι τὸν πατέρα τούτῳ ἀποδώσειν τὸ ἀργύριον ὃ
κατέλιπε Λύκων, μήτε συσταθῆναι αὐτὸν τῷ πατρὶ ὑπὸ τοῦ
Λύκωνος, καὶ Φορμίων, ἦ μὴν διαλογίσασθαί τε ἐναντίον
Ἀρχεβιάδου τῷ Λύκωνι αὐτὸς καὶ προσταχθῆναι αὑτῷ
Κηφισιάδῃ ἀποδοῦναι τὸ ἀργύριον, τὸν δὲ Κηφισιάδην δεῖξαι
αὑτῷ τὸν Ἀρχεβιάδην, [19] καὶ ὅτε Κάλλιππος προσῆλθεν τὸ
πρῶτον πρὸς τὴν τράπεζαν, λέγων ὅτι τετελευτηκὼς εἴη
ὁ Λύκων καὶ αὐτὸς ἀξιοίη τὰ γράμματα ἰδεῖν, εἴ τι καταλε-
λοιπὼς εἴη ὁ ξένος ἀργύριον, ἦ μὴν δείξαντος ἑαυτοῦ εὐθὺς
αὐτῷ τὰ γράμματα, ἰδόντα αὐτὸν τῷ Κηφισιάδῃ γεγραμμένον
ἀποδοῦναι, σιωπῇ οἴχεσθαι ἀπιόντα, οὐδὲν οὔτε ἀμφισβητή-
σαντα οὔτ’ ἀπειπόνθ’ αὑτῷ περὶ τοῦ ἀργυρίου, τούτων ὑμῖν
τάς τε μαρτυρίας ἀμφοτέρας καὶ τὸν νόμον ἀναγνώσεται.

***
[12] Τοιούτοι μεν υπήρξαν οι λόγοι του Καλλίπου, τους οποίους ο πατήρ μου τη αιτήσει του και διά να φανή εις αυτόν ευχάριστος, επανέλαβεν εις τον Αρχεβιάδην και Κηφισιάδην και εκ τούτων κατά μικρόν προήλθεν η παρούσα δίκη. Προεσεφέρθην να ορκισθώ εις αυτόν διά του μεγίστου όρκου, ότι πράγματι αυτά μου είπεν ο πατήρ μου. [13] Ούτος δε, ο οποίος έχει την αξίωσιν να γίνεται πιστευτός από σας ως λέγων την αλήθειαν, άφησε να περάσουν τρία έτη μετά τας πρώτας συζητήσεις του πατρός μου με τον Αρχεβιάδην και τους άλλους φίλους του Κηφισιάδου, οι οποίοι έλεγον ότι δεν τους ένοιαζε καθόλου διά τον Κάλλιππον και δι' όσα ούτος έλεγε. [14] Ότε δε αντελήφθη ότι ο πατήρ μου ήτο πλέον ασθενής και με δυσκολίαν ανέβαινεν εις την πόλιν, εκινδύνευε δε να χάση την όρασίν του, τότε ήγειρεν εναντίον του αγωγήν, όχι αγωγή δι' επιστροφήν χρημάτων, όπως τώρα, αλλά δι' αποζημίωσιν, στηρίζων την αγωγήν του εις το ότι ο πατήρ μου παρέδωσεν εις τον Κηφισιάδην τα χρήματα, τα οποία άφησεν εις την τράπεζάν του ο Λύκων εξ Ηρακλείας, ενώ ήτο υποχρεωμένος να μη τα παραδώση κατά την απουσίαν του. Αφού δε ήγειρεν αγωγήν, απέσυρε την μήνυσίν του προς τον δημόσιον διαιτητήν και εκάλεσε τον αντίδικόν του να παραπέμψη την υπόθεσιν εις την διαιτησίαν του Λυσιθείδου, όστις ήτο φίλος του και φίλος του Ισοκράτους και Αφαρέως, γνωστός δε του πατρός μου. [15] Ο πατήρ μου συγκατετέθη, και εφ' όσον ούτος έζη, ο Λυσιθείδης, καίτοι συνεδέετο τόσον στενά με αυτούς, δεν ετόλμησε να διαπράξη αδικίαν εις βάρος μας. Και όμως μερικοί από τους οικείους του Καλλίππου εφάνησαν τόσον αναίσχυντοι, ώστε ετόλμησαν να μαρτυρήσουν, ότι ο μεν Κάλλιππος εζήτησεν από τον πατέρα μου να ορκισθή, ο δε πατήρ μου δεν ήθελε να ορκισθή ενώπιον του Λυσιθείδου· και νομίζουν ότι θα σας πείσουν, ότι ο Λυσιθείδης, στενός φίλος του Καλλίππου και επιφορτισθείς με την διαιτησίαν, θα εδίσταζε να εκδώση αμέσως διαιτητικήν απόφασιν κατά του πατρός μου, αφού ο πατήρ μου δεν ήθελε να γίνη ο ίδιος δικαστής του εαυτού του. [16] Ότι δε εγώ μεν λέγω την αλήθειαν, ούτοι δε ψεύδονται, τούτο πρώτον ας χρησιμεύση εις σας ως απόδειξις, ότι ο Λυσιθείδης θα εξέδιδε καταδικαστικήν απόφασιν κατά του πατρός μου και εγώ θα εδιωκόμην τώρα διά την εκτέλεσιν της αποφάσεως ταύτης και όχι δι' επιστροφήν χρημάτων. Προς τούτοις θα σας παρουσιάσω ως μάρτυρας εκείνους, οι οποίοι παρευρέθησαν εις όλας τας συγκεντρώσεις και των δύο μερών που έγιναν εις τον Λυσιθείδην.

ΜΑΡΤΥΡΕΣ

[17] Ότι μεν λοιπόν χωρίς να προσκαλέση τότε τον πατέρα μου, να ορκισθή, τώρα ψεύδεται εις βάρος της μνήμης εκείνου και ευκόλως παρουσιάζει τους φίλους του να μαρτυρούν ψευδή εναντίον μου, τούτο είναι εύκολον να αντιληφθήτε και από τας αποδείξεις και από τας ενώπιόν σας γενομένας μαρτυρίας. Αντιθέτως εγώ προσεφέρθην να ορκισθώ εις αυτόν, υπέρ του πατρός μου, ως ορίζει ο νόμος, όταν ένας κληρονόμος δικάζεται δι' απαίτησιν εναντίον του πατρός του, προσεφέρθην δε να ορκισθώ, [18] ότι δεν εγνώριζον ότι ο πατήρ μου ανέλαβε την υποχρέωσιν να παραδώση τα χρήματα εις τον Κάλλιππον, τα οποία άφησεν ο Λύκων, ούτε ότι ούτος συνέστησεν εις τον πατέρα μου τον Κάλλιππον· αφ' ετέρου ο Φορμίων με την σειράν του προσεφέρθη να ορκισθή, ότι ο ίδιος εκανόνισε τους λογαριασμούς του Λύκωνος ενώπιον του Αρχεβιάδου, ότι έλαβεν εντολήν να καταβάλη τα χρήματα εις τον Κηφισιάδην, ότι ο Κηφισιάδης συνεστήθη εις αυτόν υπό του Αρχεβιάδου, [19] ότι την πρώτην φοράν που ο Κάλλιππος παρουσιάσθη εις την τράπεζαν λέγων ότι ο Λύκων είχεν αποθάνει και ζητών να συμβουλευθή τα βιβλία τους, διά να ίδη εάν ούτος είχεν αφήσει χρήματα, ο Φορμίων αμέσως του παρουσίασε τα βιβλία, και ότι ο Κάλλιππος, αφού είδεν εις τας σημειώσεις να γράφεται «να αποδοθούν εις τον Κηφισιάδην» ανεχώρησε χωρίς να είπη τίποτε, χωρίς να εγείρη αξιώσεις και χωρίς να φέρη αντίρρησιν δια την πληρωμήν· δι' αυτά θα σας αναγνωσθούν αι δύο μαρτυρίαι και ο νόμος.

ΟΜΗΡΟΣ: Ὀδύσσεια (11.385-11.464)

385 Αὐτὰρ ἐπεὶ ψυχὰς μὲν ἀπεσκέδασ᾽ ἄλλυδις ἄλλῃ

ἁγνὴ Περσεφόνεια γυναικῶν θηλυτεράων,
ἦλθε δ᾽ ἐπὶ ψυχὴ Ἀγαμέμνονος Ἀτρεΐδαο
ἀχνυμένη· περὶ δ᾽ ἄλλαι ἀγηγέραθ᾽, ὅσσοι ἅμ᾽ αὐτῷ
οἴκῳ ἐν Αἰγίσθοιο θάνον καὶ πότμον ἐπέσπον.
390 ἔγνω δ᾽ αἶψ᾽ ἐμὲ κεῖνος, ἐπεὶ πίεν αἷμα κελαινόν·
κλαῖε δ᾽ ὅ γε λιγέως, θαλερὸν κατὰ δάκρυον εἴβων,
πιτνὰς εἰς ἐμὲ χεῖρας ὀρέξασθαι μενεαίνων·
ἀλλ᾽ οὐ γάρ οἱ ἔτ᾽ ἦν ἲς ἔμπεδος οὐδέ τι κῖκυς,
οἵη περ πάρος ἔσκεν ἐνὶ γναμπτοῖσι μέλεσσι.
395 τὸν μὲν ἐγὼ δάκρυσα ἰδὼν ἐλέησά τε θυμῷ,
καί μιν φωνήσας ἔπεα πτερόεντα προσηύδων·
«Ἀτρεΐδη κύδιστε, ἄναξ ἀνδρῶν, Ἀγάμεμνον,
τίς νύ σε κὴρ ἐδάμασσε τανηλεγέος θανάτοιο;
ἠέ σέ γ᾽ ἐν νήεσσι Ποσειδάων ἐδάμασσεν
400 ὄρσας ἀργαλέων ἀνέμων ἀμέγαρτον ἀϋτμήν,
ἦέ σ᾽ ἀνάρσιοι ἄνδρες ἐδηλήσαντ᾽ ἐπὶ χέρσου
βοῦς περιταμνόμενον ἠδ᾽ οἰῶν πώεα καλά,
ἠὲ περὶ πτόλιος μαχεούμενον ἠδὲ γυναικῶν;»
Ὣς ἐφάμην, ὁ δέ μ᾽ αὐτίκ᾽ ἀμειβόμενος προσέειπε·
405 «διογενὲς Λαερτιάδη, πολυμήχαν᾽ Ὀδυσσεῦ,
οὔτ᾽ ἐμέ γ᾽ ἐν νήεσσι Ποσειδάων ἐδάμασσεν,
ὄρσας ἀργαλέων ἀνέμων ἀμέγαρτον ἀϋτμήν,
οὔτε μ᾽ ἀνάρσιοι ἄνδρες ἐδηλήσαντ᾽ ἐπὶ χέρσου,
ἀλλά μοι Αἴγισθος τεύξας θάνατόν τε μόρον τε
410 ἔκτα σὺν οὐλομένῃ ἀλόχῳ, οἶκόνδε καλέσσας,
δειπνίσσας, ὥς τίς τε κατέκτανε βοῦν ἐπὶ φάτνῃ.
ὣς θάνον οἰκτίστῳ θανάτῳ· περὶ δ᾽ ἄλλοι ἑταῖροι
νωλεμέως κτείνοντο, σύες ὣς ἀργιόδοντες,
οἵ ῥά τ᾽ ἐν ἀφνειοῦ ἀνδρὸς μέγα δυναμένοιο
415 ἢ γάμῳ ἢ ἐράνῳ ἢ εἰλαπίνῃ τεθαλυίῃ.
ἤδη μὲν πολέων φόνῳ ἀνδρῶν ἀντεβόλησας,
μουνὰξ κτεινομένων καὶ ἐνὶ κρατερῇ ὑσμίνῃ·
ἀλλά κε κεῖνα μάλιστα ἰδὼν ὀλοφύραο θυμῷ,
ὡς ἀμφὶ κρητῆρα τραπέζας τε πληθούσας
420 κείμεθ᾽ ἐνὶ μεγάρῳ, δάπεδον δ᾽ ἅπαν αἵματι θῦεν.
οἰκτροτάτην δ᾽ ἤκουσα ὄπα Πριάμοιο θυγατρός,
Κασσάνδρης, τὴν κτεῖνε Κλυταιμνήστρη δολόμητις
ἀμφ᾽ ἐμοί· αὐτὰρ ἐγὼ ποτὶ γαίῃ χεῖρας ἀείρων
βάλλον ἀποθνῄσκων περὶ φασγάνῳ· ἡ δὲ κυνῶπις
425 νοσφίσατ᾽, οὐδέ μοι ἔτλη ἰόντι περ εἰς Ἀΐδαο
χερσὶ κατ᾽ ὀφθαλμοὺς ἑλέειν σύν τε στόμ᾽ ἐρεῖσαι.
ὣς οὐκ αἰνότερον καὶ κύντερον ἄλλο γυναικὸς
ἥ τις δὴ τοιαῦτα μετὰ φρεσὶν ἔργα βάληται·
οἷον δὴ καὶ κείνη ἐμήσατο ἔργον ἀεικές,
430 κουριδίῳ τεύξασα πόσει φόνον. ἦ τοι ἔφην γε
ἀσπάσιος παίδεσσιν ἰδὲ δμώεσσιν ἐμοῖσιν
οἴκαδ᾽ ἐλεύσεσθαι· ἡ δ᾽ ἔξοχα λυγρὰ ἰδυῖα
οἷ τε κατ᾽ αἶσχος ἔχευε καὶ ἐσσομένῃσιν ὀπίσσω
θηλυτέρῃσι γυναιξί, καὶ ἥ κ᾽ εὐεργὸς ἔῃσιν.»
435 Ὣς ἔφατ᾽, αὐτὰρ ἐγώ μιν ἀμειβόμενος προσέειπον·
«ὢ πόποι, ἦ μάλα δὴ γόνον Ἀτρέος εὐρύοπα Ζεὺς
ἐκπάγλως ἔχθαιρε γυναικείας διὰ βουλὰς
ἐξ ἀρχῆς· Ἑλένης μὲν ἀπωλόμεθ᾽ εἵνεκα πολλοί,
σοὶ δὲ Κλυταιμνήστρη δόλον ἤρτυε τηλόθ᾽ ἐόντι.»
440 Ὣς ἐφάμην, ὁ δέ μ᾽ αὐτίκ᾽ ἀμειβόμενος προσέειπε·
«τῷ νῦν μή ποτε καὶ σὺ γυναικί περ ἤπιος εἶναι·
μηδ᾽ οἱ μῦθον ἅπαντα πιφαυσκέμεν, ὅν κ᾽ ἐῢ εἰδῇς,
ἀλλὰ τὸ μὲν φάσθαι, τὸ δὲ καὶ κεκρυμμένον εἶναι.
ἀλλ᾽ οὐ σοί γ᾽, Ὀδυσεῦ, φόνος ἔσσεται ἔκ γε γυναικός·
445 λίην γὰρ πινυτή τε καὶ εὖ φρεσὶ μήδεα οἶδε
κούρη Ἰκαρίοιο, περίφρων Πηνελόπεια.
ἦ μέν μιν νύμφην γε νέην κατελείπομεν ἡμεῖς
ἐρχόμενοι πόλεμόνδε· πάϊς δέ οἱ ἦν ἐπὶ μαζῷ
νήπιος, ὅς που νῦν γε μετ᾽ ἀνδρῶν ἵζει ἀριθμῷ,
450 ὄλβιος· ἦ γὰρ τόν γε πατὴρ φίλος ὄψεται ἐλθών,
καὶ κεῖνος πατέρα προσπτύξεται, ἣ θέμις ἐστίν.
ἡ δ᾽ ἐμὴ οὐδέ περ υἷος ἐνιπλησθῆναι ἄκοιτις
ὀφθαλμοῖσιν ἔασε· πάρος δέ με πέφνε καὶ αὐτόν.
ἄλλο δέ τοι ἐρέω, σὺ δ᾽ ἐνὶ φρεσὶ βάλλεο σῇσι·
455 κρύβδην, μηδ᾽ ἀναφανδά, φίλην ἐς πατρίδα γαῖαν
νῆα κατισχέμεναι· ἐπεὶ οὐκέτι πιστὰ γυναιξίν.
ἀλλ᾽ ἄγε μοι τόδε εἰπὲ καὶ ἀτρεκέως κατάλεξον,
εἴ που ἔτι ζώοντος ἀκούετε παιδὸς ἐμοῖο,
ἤ που ἐν Ὀρχομενῷ, ἢ ἐν Πύλῳ ἠμαθόεντι,
460 ἤ που πὰρ Μενελάῳ ἐνὶ Σπάρτῃ εὐρείῃ·
οὐ γάρ πω τέθνηκεν ἐπὶ χθονὶ δῖος Ὀρέστης.»
Ὣς ἔφατ᾽, αὐτὰρ ἐγώ μιν ἀμειβόμενος προσέειπον·
«Ἀτρεΐδη, τί με ταῦτα διείρεαι; οὐδέ τι οἶδα,
ζώει ὅ γ᾽ ἦ τέθνηκε· κακὸν δ᾽ ἀνεμώλια βάζειν.»

***
Αφού λοιπόν τις σκόρπισε η Περσεφόνη αγνή,
κάθε ψυχή κι αλλού, τις τρυφερές γυναίκες,
ήλθε του Αγαμέμνονα η ψυχή, γιου του Ατρέα,
λυπημένη· γύρω της συναθροίστηκαν κι άλλες ψυχές, όσοι
στο αρχοντικό του Αιγίσθου έπεσαν μαζί του
κι εκεί τους βρήκε ο θάνατος.
390 Μόλις εκείνος ήπιε από το μαύρο αίμα, αμέσως με αναγνώρισε,
πήρε να κλαίει σπαραχτικά, το δάκρυ του έτρεχε ποτάμι,
απλώνοντας τα χέρια του, ποθούσε να μ᾽ αγγίξει·
όμως δεν μπόρεσε, γιατί του είχε λείψει η δύναμη,
εκείνη η ρώμη που άλλοτε στήριζε τα ευλύγιστά του μέλη.
Κι όπως τον είδα, δάκρυσα, πλημμύρισε η ψυχή μου έλεος,
τον φώναξα με το όνομα και πέταξαν
τα λόγια μου σαν τα πουλιά:
«Ατρείδη τιμημένε, ω Αγαμέμνονα, με τον λαό και τον στρατό σου,
ποια μοίρα να σε δάμασε, ποιος ανελέητος θάνατος;
Μήπως σε τσάκισε ο Ποσειδώνας στα καράβια σου,
400 σ᾽ άρπαξε θύελλα φριχτή, μ᾽ ανέμους φοβερούς;
μήπως σε χάλασαν εχθροί επάνω στη στεριά,
που γύρεψες να κόψεις βόδια, ή όμορφο κοπάδι γιδοπρόβατα;
ή πολεμώντας για μια πόλη τειχισμένη; ή για γυναίκες;»
Έτσι του μίλησα, κι εκείνος μου αποκρίθηκε με το όνομά μου:
«Βλαστάρι του Διός, γιε του Λαέρτη, πολυμήχανε Οδυσσέα,
όχι, μήτε ο Ποσειδώνας στα καράβια μου με τσάκισε,
με θύελλα φριχτή, μ᾽ ανέμους φοβερούς,
μήτε κι εχθροί με χάλασαν κάπου σε μια στεριά·
ο Αίγισθος συντέλεσε τη μοίρα του θανάτου μου,
410 αυτός με σκότωσε, μαζί κι η δολερή γυναίκα μου· ενώ με κάλεσε
στο σπίτι να δειπνήσω, μ᾽ έσφαξε σαν το βόδι στο παχνί.
Εκεί με βρήκε ο θάνατος, οικτρότατος· και γύρω οι σύντροφοί μου
σκοτωμένοι, ένας πάνω στον άλλο, σάμπως γουρούνια μ᾽ άσπρα δόντια
που σφάζονται στο αρχοντικό κάποιου με δύναμη και πλούτη,
σε γάμο, γλέντι συντροφικό, γιορτή μεγάλη.
Είδες εσύ και ξέρεις από φονικό, όπου οι νεκροί σωριάζονται,
μονομαχώντας ένας με τον άλλο ή πολεμώντας σ᾽ άγρια μάχη.
Αν όμως τα ᾽βλεπες εκείνα, τότε θα σπάραζε η καρδιά σου πιο πολύ·
που γύρω στον κρατήρα, σε κατάφορτα τραπέζια, βρεθήκαμε
420 νεκροί μες στο παλάτι, κι άχνιζε στο πάτωμα παντού το αίμα μας ζεστό.
Μα ακόμη πιο σπαραχτική άκουσα τη φωνή της κόρης του Πριάμου,
της Κασσάνδρας, την ώρα που τη σκότωνε πανούργα η Κλυταιμνήστρα
πλάι και πάνω μου· κι εγώ, τα χέρια υψώνοντας, κάτω στο δάπεδο
σφάδαζα και χτυπιόμουν, ώσπου ξεψύχησα με το σπαθί στο στήθος.
Κι όμως εκείνη η σκύλα με παράτησε· δεν θέλησε, καν τη στιγμή
που πήγαινα στον Άδη, τα μάτια να μου τα σφαλίσει με τα χέρια της,
το στόμα να μου κλείσει.
Ω ναι, στον κόσμο τίποτε δεν είναι πιο σκληρό κι απάνθρωπο
απ᾽ τη γυναίκα που έβαλε μες στο μυαλό της τέτοιες πράξεις,
όπως αυτή, που το μελέτησε το ανόσιο έργο,
430 σφάζοντας άντρα που τη στεφανώθηκε. Κι ας έλεγα ο ταλαίπωρος,
θα με απαντήσουν παιδιά και δούλες με αγαλλίαση,
όταν γυρίσω στην πατρίδα μου· εκείνη υφαίνοντας στον νου της
ό,τι μπορούσε πιο φριχτό, βούτηξε η ίδια στην ντροπή, ντρόπιασε
όμως μια για πάντα κι όλο το θηλυκό το γένος, τις μελλούμενες γυναίκες,
έστω κι αν κάποια αποδειχτεί κάποτε φρόνιμη.»
Έτσι μου μίλησε, κι εγώ πήρα τον λόγο λέγοντας:
«Αλίμονο, πόσο το γένος του Ατρέα ο Δίας, που το μάτι του
βλέπει μακριά, το μίσησε εξαρχής θανάσιμα με τις βουλές των γυναικών·
ενώ εμείς αφανιζόμασταν τόσοι για μιαν Ελένη,
εσένα η Κλυταιμνήστρα σ᾽ έπλεκε στον δόλο της, κι ας ήσουνα μακριά.»
440 Στα λόγια μου αποκρίθηκε μ᾽ αυτά τα λόγια:
«Γι᾽ αυτό λοιπόν κι εσύ μην έχεις στη γυναίκα σου μεγάλη εμπιστοσύνη,
να μην της φανερώνεις όλη σου τη σκέψη, ό,τι καλό γεννήσει ο νους σου·
λίγα να ομολογείς, τα πιο πολλά καλύτερα να τα κρατείς κρυφά.
Κι όμως εσένα δεν σ᾽ απειλεί, Οδυσσέα, φόνος απ᾽ τη γυναίκα σου·
είναι, και με το παραπάνω, φρόνιμη, και γνωστικά στοχάζεται
του Ικάριου η κόρη, η συνετή κι έξυπνη Πηνελόπη.
Θυμάμαι, την αφήσαμε νέα και νιόνυμφη, όταν εμείς
κινούσαμε στον πόλεμο· είχε ακόμη στο βυζί τον γιο σου,
νήπιο. Τώρα κι αυτός θα έχει μεγαλώσει, θα κάθεται με τους μεγάλους —
450 καλότυχος, γιατί μπροστά του θα τον βρει ο πατέρας του γυρίζοντας,
αλλά κι εκείνος θα πέσει στην αγκάλη του πατέρα του,
όπως το θέλει η καλή περίσταση. Μόνο εμένα
η γυναίκα μου δεν μ᾽ άφησε να τον χαρούν τα μάτια μου
τον γιο μου· πρόλαβε και με σκότωσε.
Έχω όμως κι άλλο να σου πω, και να το στοχαστείς καλά·
κρυφά, ποτέ στα φανερά να μην αράξεις στη γλυκιά πατρίδα
το καράβι σου, γιατί πιστές γυναίκες δεν υπάρχουν πια.
Και τώρα απάντησέ μου, λέγοντας όλη την αλήθεια·
ανίσως κάπου ζωντανός ακόμη ακούγεται κι ο γιος μου,
ή στον Ορχομενό ή και στην Πύλο την αμμουδερή,
460 μπορεί στη Σπάρτη την ευρύχωρη, στο πλάι του Μενελάου —
λέω πως δεν πέθανε ο Ορέστης μου πάνω στη γη.»
Στο ερώτημά του εγώ ανταπάντησα μ᾽ αυτά τα λόγια:
«Ατρείδη, τέτοια μη ρωτάς· δεν ξέρω αλήθεια τίποτε,
αν ζει εκείνος ή αν πέθανε· κακό όποιος βγάζει από το στόμα του
λόγια του ανέμου.»

Μπέρτολτ Μπρέχτ Η Ανθρώπινη Βλακεία είναι Ακατανίκητη, κυριολεκτικά

«Ποιο είναι το μεγάλο μυστικό του βλάκα;» ρώτησαν κάποτε τον κ. Κόινερ «Αυτό που τον κάνει ακατανίκητο, ανυπέρβλητα κακό και πάντα νικητή;»

– Το μεγάλο μυστικό του βλάκα, χμ, για να σκεφτώ λίγο…

Ε… μάλλον ότι δεν του περνά καν από το μυαλό, δεν διανοείται ότι μπορεί για μια στιγμή να ‘χει άδικο. Κι αν του περάσει μια στάλα υποψίας από το μυαλό, γρήγορα τη διώχνει.

Αυτός βλαξ; Ποτέ των ποτών. Οι άλλοι είναι πάντα. Έτσι γίνεται αδίσταχτα θρασύς, υπέροχα επικίνδυνος, ανυπέρβλητα αλαζονικός και πείθει. Γιατί πάντα υπάρχουν αρκετοί βλάκες για να σχηματίσουν μια πλειοψηφία.

«Άραγε η βλακεία οδηγεί στην κακία ή η κακία οδηγεί στην βλακεία; Τον Ρώτησαν

-Ούτε το ένα ούτε το άλλο .. Απάντησε ο κ Κόινερ. Και τα δυο δεν είναι παρά συμπτώματα. Η βαθύτερη αιτία είναι η δυσανεξία απέναντι σε ένα Απύθμενο εσωτερικό κενό…

Ο βλάξ το υποψιάζεται , αλλά καθώς αδυνατεί να το παραδεχτεί, το απωθεί.

Το παραγεμίζει είτε σωματικά -λαιμαργία- είτε στρεφόμενος προς τον εξωτερικό κόσμο: Με κακία. Προσπαθώντας να επιβάλλει την εξουσία του ελπίζει να ξεχάσει την εσωτερική του κενότητα.. αλλά εκείνη επιστρέφει τα βράδια καθώς ετοιμάζεται να κοιμηθεί… ή τα πρωινά λίγα δευτερόλεπτα πριν ανοίξει τα ματιά του. Φαύλος κύκλος.

«Ποιες δραστηριότητες επιλέγει συνήθως ο Βλάκας;»

-Επειδή είναι ανασφαλής επιλεγεί δραστηριότητες που του δίνουν μια Ψευδαίσθηση παντοδυναμίας.

Καθώς είναι περιορισμένος στην βλακεία του διαθέτει και ορισμένα πλεονεκτήματα: Οργανωτικότητα, επιμονή και υπομονή, Τα καταφέρνει συνήθως να οικειοποιείται δουλειές άλλων.

Εξάλλου διαθέτει και ένα σπάνιο χάρισμα: δεν έχει καθόλου την αίσθηση της ευγνωμοσύνης…

Καθώς επίσης είναι και βλάκας δεν μπορεί να διανοηθεί ότι κάνει κάτι το κακό, καρπούμενος τον πνευματικό ή μη μόχθο, άλλων.

«Ποια Ύπαρξη ενοχλεί περισσότερο τον Βλάκα;»

-Η αλογόμυγα … Γιατί τον βάζει σε υποψίες αυτογνωσίας.

«Ναι κύριε Κόινερ… Αλλά γιατί από την άλλη η αλογόμυγα πάει και κολάι στα μούτρα του Βλάκα;»

– Διότι δεν μπορεί να ανεχτεί την Βλακεία… Αυτή είναι η μοίρα της αλογόμυγας .

«Και γιατί ο Βλάκας παρόλο που είναι πιο δυνατός δεν εξοντώνει την Αλογόμυγα;»

-Γιατί είναι βλάκας και υπερβολικός. Προσπαθεί να την εξοντώσει με κανονιές… Μονό ένας βλάκας θα προσπαθούσε να εξοντώσει μια Αλογόμυγα με κανόνι…-

«Και ποια θα ήταν η λύση;»

Η λύση θα ήταν να έπαυε να είναι βλάκας. Αλλά καθώς αυτό είναι αδύνατον δυστυχώς δεν υπάρχει λύση: Ούτε για τον βλάκα αλλά και ούτε για την αλογόμυγα…

«Και δεν είναι Τραγικό για τον Βλάκα να πρέπει να υποφέρει διαρκώς την ενοχλητική του Αλογόμυγα;»

-Ε όχι και τόσο. Tι να πούνε και όσοι θα πρέπει να υποφέρουνε τον βλάκα;

«Πως είναι δυνατόν ο Βλάξ να μην έχει ΚΑΘΟΛΟΥ την αίσθηση του χιούμορ;»

– Στην ουσία η έκλειψη Χιούμορ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΙ ΤΟΝ ΒΛΑΚΑ. Διότι , αν είχε στοιχειώδη αίσθηση του Χιούμορ δεν θα έπαιρνε και τον εαυτό του τόσο σοβαρά, οπότε θα έπαυε να ναι και βλάκας.

«Και ποια είναι τα πιο σημαντικά Χαρακτηριστικά της Βλακείας;» Ρώτησαν κάποτε τον κ Κόινερ.

-«Ας τα πάρουμε ένα ένα» απάντησε ο κ Κόινερ.

Πρώτα απ' όλα ο βλάξ δεν έχει καμιά ικανότητα μεταφορικής σκέψης. Τα παίρνει όλα κυριολεκτικά…

Έτσι αδυνατεί να καταλάβει πότε ο συνομιλητής του μεταφέρει μια άποψη άλλων από την άποψη του ιδίου του συνομιλητή του. Δεν μπορεί να αντιληφθεί την εντός εισαγωγικών φράση…

Παράδειγμα, λέει η Βίβλος: ”Ο Άφρων είπε: Δεν υπάρχει Θεός” και λέει ο Άφρων (δηλαδή ο Βλάξ) «Είδατε; Το λέει και η Βίβλος. Δεν υπάρχει Θεός.»

«Δηλαδή τι θέλετε να μας πείτε κ Κόινερ; Ότι υπάρχει Θεός;»

-Αγαπητό μου παιδί. Δεν ξέρω αν υπάρχει ή δεν υπάρχει Θεός. Εκείνο για το οποίο είμαι βέβαιος είναι ότι η Ανθρώπινη Βλακεία είναι ακατανίκητη, κυριολεκτικά!

Μπέρτολτ Μπρέχτ, Ιστορίες του κ. Κοϊνερ

Κάναμε τους αδιάφορους, ακόμα και όταν θέλαμε να ουρλιάξουμε

Όλα μπροστά μας είναι.
Ακόμα και αν αρνηθήκαμε να τα δούμε.
Όλα μπροστά μας από την αρχή.
Τίποτα δεν αλλάζει στην πορεία.
Συμπεριφορές άσχημες , αρρωστημένες , ψέματα, άνθρωποι αδιάφοροι.
Και εμείς ως απλοί παρατηρητές, τους δίναμε άλλα ονόματα και άλλες σημασίες. Περίεργες συμπεριφορές, μισές αλήθειες, έντονες καταστάσεις, άνθρωποι πληγωμένοι που φέρονται αλλιώς, λέγαμε.
Ίσως γιατί θέλαμε να τα δοκιμάσουμε, να τα ζήσουμε, να τα διορθώσουμε.
Ίσως γιατί απλά δεν είχαμε κάτι άλλο καλύτερο να τραβήξει την προσοχή μας.
Θαρρείς κλείσαμε για λίγο τα μάτια, φοβούμενοι να δούμε το «θέλω» και το «γιατί».
Και κάπου εκεί, παρέα με τα ελαφρυντικά μας, μπήκαμε στο ρόλο.
Προσποιηθήκαμε τους πρωταγωνιστές, αλλά γίναμε κομπάρσοι.
Με σενάριο λειψό, σε σκηνή που τρίζει.
Μάθαμε να γελάμε, ακόμα και όταν θέλαμε να δακρύσουμε.
Κάναμε τους αδιάφορους, ακόμα και όταν θέλαμε να ουρλιάξουμε.
Κρύψαμε αυτό που νιώθαμε, σαν επίδοξοι κλόουν.
Που πάντα θα φαντάζουμε τρομακτικοί, με αυτό το τεράστιο χαμόγελο και το θλιμμένο βλέμμα.
Χορέψαμε, γλεντήσαμε σε μελωδία που μισήσαμε.
Με μαέστρο παράφρονα και όργανα παράφωνα.
Όλα μπροστά μας είναι, τόσο περίτεχνα κρυμμένα μα και τόσο προφανή ταυτόχρονα.
Το άσπρο και το μαύρο, το καλό και το κακό.
Και μια σταγονίτσα μαύρο έφτασε, να βρέξει και να γκριζάρει το κατάλευκο φόντο των ονείρων μας.
Μη συνηθίσεις.
Κοίτα ξανά.
Λίγο πιο δίπλα στήνεται θέατρο, που μήτε κομπάρσος, μήτε θεατής θα ΄σαι.
Θέατρο σαν παραμύθι, με όμορφους ανθρώπους, αγάπη, ζεστασιά.
Θέατρο με μελωδίες, σαν μεσημέρι βροχερό και όνειρο θερινής νυκτός.
Κοίτα ξανά.
Είσαι εσύ ο μαέστρος, εσύ και ο πρωταγωνιστής.
Δακρύζεις, γελάς, και είσαι αληθινός.
Κοίτα ξανά.
Στον κόσμο αυτό μοιάζεις παιδί. Ένας μικρός θεός που φτιάχνει κάστρα από άμμο, με κύμα χαμηλό.
Κοίτα ξανά.
Κοίτα καλύτερα αυτή τη φορά.
Και αν έκανες και λάθη δεν πειράζει.
Συγχώρα τον εαυτό σου και προχώρα παρακάτω.
Εκεί που το φόντο των ονείρων σου είναι λευκό και πάντα αδιάβροχο.

Η Έννοια της Διάγνωσης, και το Διαγνωστικό Εγχειρίδιο DSM

Η έννοια της διάγνωσης βρίσκεται στον πυρήνα τόσο της Ψυχιατρικής όσο και της Ψυχοθεραπείας, και θεωρείται αναπόσπαστη από την διαδικασία της διαχείρισης ή αντιμετώπισης ψυχικών παθήσεων ή συμπτωμάτων. Παρόμοια, τα διαγνωστικά εγχειρίδια αποτελούνε ‘Βίβλο’ για τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας, που καλούνται να ακολουθούν πιστά τις οδηγίες τους, ώστε να προσφέρουν στο μέγιστο. Τόσο όμως η διάγνωση όσο και τα εγχειρίδια στο οποίο βασίζεται έχουν λάβει έντονη κριτική, οδηγώντας σε κεντρικά ερωτήματα, και εν τέλη, σε αβεβαιότητα για τον απαραίτητο χαρακτήρα τους.

Τα κύρια διαγνωστικά εγχειρίδια έχουν κοινή νοοτροπία και είναι το ICD και το DSM (Diagnostic and Statistical Manual), με το δεύτερο να έχει την πιο ευρεία και διαδεδομένη χρήση (ιδιαίτερα στην Ελλάδα, χρησιμοποιείται σχεδόν αποκλειστικά).

Η διάγνωση της ψυχικής πάθησης ή του συμπτώματος βάση του DSM έχει ισχυρά πλεονεκτήματα. Ενισχύει την κατανόηση του επαγγελματία για την κατάσταση του ατόμου, μα και για το τι να περιμένει από την πορεία, και κατευθύνει προς τις πιο ταιριαστές μεθόδους αντιμετώπισης.

Αυτό, οδηγεί σε κατανόηση από την πλευρά του ατόμου, και ελπίδα για πραγματική βελτίωση, ενώ η αναγνώριση σε αντίθεση με προηγούμενη αβεβαιότητα μπορεί να μειώσει το ‘βάρος’ που βιώνει το άτομο, όπου πλέον δεν αισθάνεται πως ‘κάτι τρέχει’ μαζί του, μα γνωρίζει πως υπάρχει μία γνωστή και διαχειρίσιμη πάθηση.

Ταυτόχρονα όμως, η έννοια της διάγνωσης έχει και μειονεκτήματα, τόσο για τον επαγγελματία όσο και για το άτομο. Ο επαγγελματίας είναι πιθανό να οδηγηθεί σε λάθος διάγνωση (ακόμα και έχοντας εμπειρία), ή αυτή να τον περιορίσει, μην επιτρέποντάς του να παρατηρήσει άλλες πτυχές του ατόμου, άλλα συμπτώματα, ή ακόμα και την ύπαρξη άλλης πάθησης (στην περίπτωση συννοσυρότητας- δύο ή περισσότερων παθήσεων μαζί). Επιπλέον, η ονοματοδότηση μέσω της διάγνωσης μπορεί να επιφέρει στίγμα στο άτομο, και χαρακτηρισμό από τον περίγυρο, ιδιαίτερα εάν δεν υπάρχει κατανόηση για το τι σημαίνει η πάθηση (κάτι που μπορεί να έχει επιπτώσεις στον κοινωνικό κύκλο του ατόμου και τις διαπροσωπικές του σχέσεις). Τέλος, η διάγνωση απλουστεύει το άτομο σε ένα σύνολο συμπτωμάτων, και περιορίζει το βίωμα του ίδιου του ανθρώπου (το οποίο, ιδιαίτερα στην περίπτωση ύπαρξης πάθησης, είναι ιδιαίτερα φορτισμένο με συναισθήματα, εμπειρίες), στερώντας από την όλη διαδικασία τον ανθρωπιστικό χαρακτήρα.

Παρόμοια προνόμια και μειονεκτήματα έχει και το διαγνωστικό εγχειρίδιο, το οποίο αξίζει να σημειωθεί πως περιτριγυρίζεται από έντονες αντιπαραθέσεις, τόσο ως σύνολο όσο και αναφορικά με επιμέρους στοιχεία ή κατηγορίες του. Αδιαμφησβήτητα, διευκολύνει στην κατηγοριοποίηση και την διαδικασία κατανόησης (και διάγνωσης), και την καθοδήγηση προς καταλληλότερους τρόπους αντιμετώπισης (φαρμακευτικά και ψυχοκοινωνικά). Από την άλλη όμως, παρά τις προσπάθειες, οι διαγνωστικές κατηγορίες έχουν ‘θολά’ όρια μεταξύ τους (καθώς ένα άτομο μπορεί να ταιριάζει σε πάνω από μία κατηγορίες, κάποιες περιπτώσεις δεν ταιριάζουν σε καμία, και συχνά τα κοινά μεταξύ τους περιπλέκουν)και αποδίδει στην ψυχική ασθένεια μονόπλευρο αντί για ολιστικό χαρακτήρα (ενώ ετούτη είναι περίπλοκη, με πληθώρα επιρροών και παραγόντων που την επηρεάζουν- σχεδόν αδύνατο να περικλείσουμε όλα ετούτα σε έναν ορισμό ή μία διάγνωση). Ο μεγαλύτερος περιορισμός όμως είναι ο έντονα απρόσωπος χαρακτήρας του DSM, το οποίο δεν λαμβάνει υπόψιν προσωπικές διαφορές (παρά την αναφορά σε αυτές), ούτε το ίδιο το βίωμα του ατόμου, και την ‘βαρύτητα’ αυτού, ενώ υποβαθμίζει το άτομο σε ένα σύνολο συμπτωμάτων, λειτουργώντας ‘ακυρωτικά’ προς τον άνθρωπο.

Τα έντονα θετικά, μα και τα κρίσιμα αρνητικά της έννοιας της διάγνωσης και του DSM προβληματίζουν, με την ‘λύση’ να κρύβεται κάπου στην μέση, και το DSM να έχει χαρακτηριστεί ως ‘απρόσωπο, ατελές, απαραίτητο’!

ΤΟ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΟ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ, ΚΑΙ Η ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΒΑΣΗ ΑΥΤΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΟΥΝ, ΟΧΙ ΟΜΩΣ ΝΑ ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ.

Έτσι μπορούν να διατηρηθούν τα δομικά πλεονεκτήματα αυτών και ο επιστημονικός τους χαρακτήρας, χωρίς να περιοριστεί η ανθρωπιστική και ανθρωποκεντρική πτυχή, εστιάζοντας στο άτομο και όχι στην πάθηση ή το σύμπτωμα.

ΑΠΟΨΕΙΣΟ άνθρωπος είναι αιχμάλωτος του μυαλού του… Κανενός άλλου!

Υπάρχουν άνθρωποι που είναι σχεδόν πάντα θλιμμένοι, απογοητευμένοι, φοβισμένοι…

Βαθιά ασυνείδητα διακατέχονται από την πεποίθηση ότι τίποτα δεν έχει νόημα στην ζωή τους, παρατηρώντας πως εξελίσσεται το δράμα της.

Αναζητούν διεξόδους και όταν τούτοι δεν καταφέρνουν να τους δείξουν την έξοδο από την δυσαρέσκεια, σε βάθος χρόνου απογοητεύονται ολοένα και περισσότερο, χωρίς να αντιλαμβάνονται ότι δεν φταίνε οι διέξοδοι, αλλά οι προσδοκίες τους.

Υπάρχει πάντα κάτι που θα του επιτρέψουν να τους κλέψει την χαρά και την αγάπη της κάθε στιγμής, πάντα κάτι που θα του επιτρέψουν να τους ανατρέψει προθέσεις και όνειρα…

Γκρινιάζουν για όσα δεν καταφέρνουν, για όσα δεν μπορούν να λάβουν, για όσα είναι οι άλλοι…

Γυρνάνε γύρω γύρω από μια ματαιότητα και έτσι δεν είναι ευχαριστημένοι με τίποτα, μα ούτε βαθιά Ζωντανοί είναι…

Ψάχνουν να βρουν ένα σκοπό, μα αυτός δεν βρίσκεται σχεδόν ποτέ… Και αν βρεθεί δεν καταφέρουν να διατηρήσουν το ενδιαφέρον τους για την Ζωή σε βάθος χρόνου.

Προσπαθούν να γεμίσουν την ζωή τους με παρέες και συναναστροφές, με επιβεβαιώσεις και αποδοχές, μα ούτε αυτές οι «επιτυχίες» τους δημιουργούν μέσα τους την αίσθηση του Αιώνιου.

Τρομάζουν εύκολα… και επικρίνουν ακόμα ευκολότερα. Απομονώνονται μετά…

Δεν επιτρέπουν στον Εαυτό τους να φωτίσει τα σκοτάδια τους και να τα μεταβάλλει στην αιώνια φλόγα του Ζωντανού Πνεύματος, που περιλαμβάνει και δεν απομονώνει…

Παραιτούνται ευκολότερα από όσο είναι διατεθειμένοι να πολεμήσουν, γιατί δεν ξέρουν για ποιο πράγμα αξίζει κανείς να πολεμήσει, όταν όλα γύρω τους έχουν ματαιωθεί… Και απλά περιμένουν να αλλάξει η ζωή τους…

Μερικές φορές ο άνθρωπος θέλει την αλλαγή, αρκεί να μην αλλάξει ο ίδιος…

Αλήθεια, είναι τόσα λίγα αυτά που προκαλούν πραγματική θλίψη… Όλα τα άλλα είναι πληγωμένος εγωισμός και έλλειψη βαθιάς Πίστης στο Αιώνιο…

Οι άνθρωποι, λένε, δεν είναι αιχμάλωτοι της μοίρας, αλλά μόνο αιχμάλωτοι του μυαλού τους.

Αλλά ποιος το συνειδητοποιεί αυτό; Μόνο το ξέρει… όμως είναι διαφορετικό το «γνωρίζω» από το «συνειδητοποιώ»… απέχουν μεταξύ τους μια Αιωνιότητα, ενώ ο νους στριφογυρίζει εκεί γύρω στον χρόνο του πριν και του μετά, γιατί του λείπει η συνειδητή παράδοση στο Αιώνιο Τώρα…

Ο Εαυτός μας έχει Αγάπη για το Κόσμο, από τον οποίο τον κρατάει σε απόσταση ένα «εγώ» που βιώνει απόγνωση, ζώντας μέσα σε έναν απελπισμένο προγραμματισμό. Πως μπορεί να ζει κανείς μισός και να είναι ευτυχισμένος;

Θέλω να τους φωνάξω… καμιά φορά… Ξέρω όμως ότι δεν θα έχει νόημα… Μόνος του το αποφασίζει κανείς να Ζήσει και να ολοκληρωθεί.

Μόνος του θα νιώσει την αλήθεια ότι ολοκλήρωση δεν είναι να κάνεις παιδιά, σπίτια, περιουσίες και να πεθάνεις…

Στο «ιστορικό» του καθενός μας καταγράφεται σαν ολοκλήρωση, το πόσες φορές ήσουν αληθινά Άνθρωπος, το πόσες φορές πολέμησες με την κοσμική ματαιότητα, ευγνωμονώντας την Ζωή και όσα είσαι μέσα σ’ αυτήν, το πόσες φορές συνέπλευσες με την Αρμονία και το πόσες φορές τίμησες την Αιωνιότητά σου.

SENECA: ΤΟ ΠΑΘΗΜΑ ΤΟΥ ΑΤΤΑΛΟΥ

Επιστολές στον Λουκίλιο 108,12-16

Σε αυτό το απόσπασμα από τις Επιστολές στον Λουκίλιο, ο Σενέκας παραθέτει μία μαρτυρία της εκπαίδευσής του στον πρακτικό στωικισμό στη σχολή των Σεστίων, η οποία βασιζόταν στην ηθική αυστηρότητα και την αποφυγή της πολυτέλειας.

Δεν υπάρχει τίποτα πιο εύκολο από το να κατευθύνουμε τα νέα πνεύματα στην αγάπη της τιμιότητας και της δικαιοσύνης. Πειθήνιοι και χωρίς ακόμα να έχουν λερωθεί, αυτοί κατακτώνται από την αλήθεια, αν την εκπροσωπεί ένας άξιος δικηγόρος. Εγώ, τουλάχιστον, όταν άκουγα τον Άτταλο να καταφέρεται εναντίον των ελαττωμάτων, της ακράτειας, των κακών της ζωής, ένιωθα συχνά λύπηση για το ανθρώπινο είδος και θεωρούσα αυτόν τον δάσκαλο υψηλό, ανώτερο απ’ όλα όσα σπουδαία υπάρχουν στη γη. 

Όταν έπλεκε το εγκώμιο της φτώχειας, για να δείξει ότι όλα όσα πυροδοτούν τις ανάγκες μας συνιστούν άχρηστο βάρος που είναι κουραστικό να φέρουμε, συχνά ήθελα να βγω φτωχός από τη σχολή. Όταν άρχιζε να επικρίνει με δριμύτητα τις απολαύσεις, να επαινεί την εγκράτεια, τη λιτότητα στα φαγητά, την καθαρότητα της ψυχής που απέχει όχι μόνο από τις αθέμιτες απολαύσεις, αλλά και από τις επιφανειακές, ήμουν έτοιμος να απαγορεύσω στον εαυτό μου κάθε κρίμα λαιμαργίας και φιληδονίας. 

Από αυτά τα μαθήματα, Λουκίλιε, κάτι μου έχει μείνει. Ήμουν έτοιμος με μεγάλο ζήλο να πραγματοποιήσω όλο του το πρόγραμμα- μετά, όταν γύρισα στην καθημερινή μου ζωή, τήρησα λίγες από τις αρχικές καλές μου προθέσεις. Από εδώ προέρχεται η άρνησή μου σε όλη μου τη ζωή για τα στρείδια και τα μανιτάρια. Δεν είναι φαγητά, χρησιμεύουν μόνο στο να διεγείρει κανείς τον ουρανίσκο του ακόμα και όταν είναι χορτάτος. 

Από εδώ η άρνησή μου σε όλη μου τη ζωή να χρησιμοποιήσω αρώματα, γιατί η καλύτερη μυρωδιά ενός ανθρώπινου σώματος είναι να μην έχει καμία. Δεν πίνω πια κρασί, ούτε κάνω ζεστό μπάνιο: το να ξεμυαλίζουμε το σώμα και να το καταπονούμε με σκληρή δουλειά μού φαίνεται μια άχρηστη απόλαυση.

ΑΙΣΩΠΟΣ: Για δες, όλοι όσοι με συναντούν, με προσκυνούν

Κάποιος για να κουβαλήσει ένα ξύλινο άγαλμα θεού το φόρτωσε σε ένα γαϊδούρι. Καθώς πηγαίνανε, όσοι τους συναντούσαν στο δρόμο, προσκυνούσαν.

Το γαϊδούρι νόμιζε ότι προσκυνάνε το ίδιο: “για δες, όλοι όσοι με συναντούν, με προσκυνούν!”.

Έτσι, τόσο χάρηκε, που άρχισε να χοροπηδάει κ θα έριχνε κάτω το άγαλμα.
Τότε το αφεντικό του του έδωσε ένα ξύλο για να τον επαναφέρει στην τάξη κ του είπε: “επειδή κουβαλάς το άγαλμα ενός θεού, μη θάρρεψες ότι είσαι κ με τους θεούς ομότιμος!”

***
Ὄνῳ τις ἐπιθεὶς ξόανον ἦγε· πολλοὶ δὲ προσεκύνουν τῶν συναντώντων. Ὁ δὲ ὄνος τυφωθείς, νομίζων αὐτὸν προσκυνεῖν τοὺς ἀγροίκους, σκιρτῶν ἤμελλε τὸν θεὸν ῥίψειν. Ἀλλὰ τοῦτον ξύλοις παίων ὁ δεσπότης εἶπεν· Ὄνος εἶ θεὸν φέρων, ἀλλ᾿ οὐ θεοῖς ὑπάρχεις ὁμότιμος.
[Ὅτι] κτηνώδεις ἄνδρας, τοὺς τυφωμένους ἐπ᾿ ἀλλοτρίαις δόξαις ὁ μῦθος ἐλέγχει.

ΑΙΣΩΠΟΣ

Η ψυχοθεραπευτική παρρησία στον Κήπο του Επίκουρου

Στο βιβλίο παρρησίας, ο Φιλόδημος αναφέρει ότι η διδασκαλία των Επικούρειων βασιζόταν στην παρρησία, δηλαδή την ελεύθερη και ειλικρινή έκφραση γνώμης, καθώς και στην ψυχοθεραπεία («την της ψυχής θεραπείαν» Περί παρρησίας ) σε φιλικό περιβάλλον.

Η ελεύθερη έκφραση των ιδεών ήταν ένα αναφαίρετο δικαίωμα κάθε πολίτη σε μια δημοκρατική κοινωνία, όπως εκείνη της κλασικής Αθήνας. Στο λόγο του Περί ειρήνης ο Ισοκράτης αναφέρει ότι ωφέλιμη είναι η ειλικρινής έκφραση λόγου, που τολμά να επιπλήττει το δήμο για κάποιο λάθος και όχι η κολακεία που χαϊδεύει τα αυτιά των πολλών.

Όμως, από την Ελληνιστική εποχή και μετά, η παρρησία περιορίστηκε μόνο στις συζητήσεις μεταξύ φίλων. Για την σχολή των Επικούρειων, για την οποία η φιλία ήταν ο συνεκτικός κρίκος της κοινότητάς τους, η ελευθερία του λόγου είχε πρωταρχική σημασία.

Το περιβάλλον του Κήπου έμοιαζε περισσότερο με οικογένεια Φίλων παρά με σχολή και οι καθηγεμόνες ήταν οι μεγαλύτεροι αδελφοί, που έδειχναν το δρόμο της ευδαιμονίας στους μικρότερους αδελφούς. Σε αντίθεση με άλλες φιλοσοφικές σχολές, οι καθηγητές του Κήπου δεν παρίσταναν τους σοφούς δασκάλους-αυθεντίες όπως συνέβαινε στις σχολές των Πυθαγορείων, των Πλατωνικών και των Στωικών, αλλά αναγνώριζαν ότι είχαν περπατήσει στον ίδιο δρόμο με τους μαθητές τους μέχρι να φτάσουν στην γνώση και στην φρόνηση. Είναι φανερή η αντιστοιχία με την σύγχρονη πρακτική, κατά την οποία ο ψυχολόγος ή ο ψυχίατρος απευθύνεται. σε κάποιο συνάδελφό του για ψυχοθεραπεία πριν αρχίσει να βοηθά τους ασθενείς του.

Η μέριμνα των καθηγητών ήταν να διδάξουν στους μαθητές τα 3 μέρη της Επικούρειας φιλοσοφίας (Κανών, Φυσική, Ηθική) και ταυτόχρονα να τους εκπαιδεύσουν στην πρακτική εφαρμογή της με απώτερο στόχο την ευδαιμονική ζωή. Η εκπαίδευση των μαθητών στην ορθή σκέψη και στην ορθοπραξία γινόταν με ειλικρινή κριτική αντιπαλεύοντας την ανόητη νοοτροπία και την κακή συμπεριφορά, οι οποίες ήταν αποτελέσματα της επίδρασης του κοινωνικού περιβάλλοντος (διαδεδομένες ανόητες απόψεις), αλλά και εγγενών ελαττωμάτων του χαρακτήρα του κάθε ανθρώπου εριστικότατα, κρυψίνοια, ματαιοδοξία κλπ.).

Ο Φιλόδημος αναφέρει. ότι ήταν αναμενόμενο οι μαθητές αρχικά να αντιδράσουν στην παρρησία του καθηγητή, επειδή αφενός δεν συναισθάνονταν τα λάθη τους και αφετέρου δεν αναγνώριζαν ποιο ήταν το πραγματικό _όφελος για αυτούς. Σιγά-σιγά όμως, παρατηρούσαν ότι ο καθηγητής μιλούσε με ειλικρίνεια, φρόνηση και φιλικό ενδιαφέρον, και άρχιζαν να αντιλαμβάνονται ότι αναγνωρίζοντας τα λάθη τους γίνονταν ωριμότεροι και αισθάνονταν καλύτερα. Ο κάθε μαθητής δεχόταν ευκολότερα ή δυσκολότερα την νουθεσία ανάλογα με το χαρακτήρα του.

Σύμφωνα με την μαρτυρία του Φιλόδημου, για να είναι αξιόπιστοι οι καθηγητές του Κήπου θα έπρεπε να είναι πάντοτε φιλικοί και όχι ειρωνικοί η κακεντρεχείς, θα έπρεπε να είναι πειστικοί και με το παράδειγμά τους, όχι μόνο με το λόγο τους. Επιπλέον, θα έπρεπε να αναγνωρίζουν και τα δικά τους λάθη όταν τα υποδείκνυαν οι φίλοι τους. Το σημαντικό ήταν να βιώνουν όλοι οι Επικούρειοι την ασφάλεια της φιλίας και να νιώθουν άνετα όταν μοιράζονταν όσα σκέπτονταν ή ένοιωθαν.

Οι νέοι μαθητές του Κήπου (οι κατασκευαζόμενοι) δήλωναν με ελεύθερη βούληση την πρόθεσή τους να πειθαρχούν αφενός στον Επίκουρο και αφετέρου στην παρρησία:

«Με πολλή πεποίθηση θα νουθετήσουμε τους άλλους και τώρα και όταν διαπρέψουμε, όσοι έτσι απότομα γεννηθούμε από τους καθηγητές. Αλλά το ενωτικό και το πιο σημαντικό είναι ότι θα πειθαρχούμε στον Επίκουρο, σύμφωνα με τον οποίο επιλέξαμε να ζούμε, καθώς και στην παρρησία» (Περί παρρησίας ).

Ο σκοπός της ψυχοθεραπευτικής διδασκαλίας στον Κήπο ήταν η συνεχής αυτοκριτική και ειλικρινής κριτική σε φιλικό περιβάλλον για την εξάλειψη των κακιών, που δηλητηρίαζαν την ψυχή των μαθητών. Δινόταν μεγάλη έμφαση στη συμμετοχή όλων σε μια διαδικασία κοινής εκτίμησης και αλληλοδιόρθωσης, που περιλάμβανε τέσσερα σημεία:

α) την αυτοδιόρθωση των μαθητών,

β) την διόρθωση των μαθητών από μαθητές και καθηγητές,
γ) την αναφορά των σφαλμάτων από τους μαθητές στους καθηγητές για να τους συμβουλέψουν και
δ) την διόρθωση των καθηγητών από άλλους καθηγητές.

Φιλόδημος, Περί παρρησίας