Δευτέρα 7 Μαρτίου 2022

Ο ευκολότερος τρόπος να αποτύχεις είναι να μην προσπαθήσεις. Η δυσκολία του εμποδίου δίνει αξία στη νίκη

Ζούμε όλοι μέσα σε έναν ασφαλή κύκλο που λέγεται κύκλος βολικότητας. Εκεί μέσα όλα είναι εύκολα και απλά. Συναντάμε τους ανθρώπους που ήδη ξέρουμε, πίνουμε καφέ και μιλάμε για την κρίση, για τα γεγονότα, για τους άλλους, δουλεύουμε πάνω σε αυτό που μας είναι οικείο, βλέπουμε τηλεόραση. Δεν υπάρχει όμως τίποτα σπουδαίο που να είναι βολικό. Τα σπουδαία θέλουν κόπο και βρίσκονται έξω από τον κύκλο βολικότητάς μας. Εκεί που κρύβονται οι φόβοι, οι απογοητεύσεις, οι δυσκολίες, εκεί βρίσκονται το μεγαλείο, η ευτυχία, η ολοκλήρωση.

Οι περισσότεροι άνθρωποι κάνουν ένα βήμα έξω από τον κύκλο βολικότητάς τους, αντιμετωπίζουν το δύσκολο, την άρνηση, τον φόβο, κι έπειτα κάνουν δύο βήματα πίσω. Οι οραματιστές, οι καλλιτέχνες της ζωής, φεύγουν μακριά από τον κύκλο τους, εκεί όπου τα εμπόδια είναι πολλά, εκεί οπου η αποτυχία καραδοκεί, αλλά η ανταμοιβή είναι τεράστια. Πρώτα απομακρύνονται κι έπειτα σπάνε, διαλύουν, καίνε τις γέφυρες ανάμεσα στον απέραντο κύκλο του άβολου, που όμως προσφέρει απεριόριστες ευκαιρίες για ανάπτυξη και πρόοδο, και στον τόσο μικρό κύκλο του βολικού.

Τόσο μικρή έχει γίνει, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, αυτή η καθημερινή μας φυλακή, καθώς όλα είναι στάσιμα και συνεχώς επαναλαμβανόμενα. Κανένα περιθώριο ανάπτυξης. Οι σπουδαίοι, οι καλλιτέχνες, οι οραματιστές, εκπαιδεύονται καθημερινά στο να κάνουν βολικό το άβολο. Βολικό το άβολο σημαίνει ότι πιέζουν τον εαυτό τους να υπερνικούν εμπόδια. Και από ένα σημείο και έπειτα τους γίνεται συνήθεια. Η κοινωνία, το σχολείο και το οικογενειακό μας περιβάλλον έχουν επηρεάσει σε καταλυτικό βαθμό την ποιότητα της ζωής μας. Κάποιος που έχει δεχτεί βία από τους γονείς του είναι πολύ πιο εύκολο να ασκήσει βία στα παιδιά του. Του είναι κάτι φυσικό. Αυτή είναι η μία μετάφραση.

Μπορεί επίσης να μην ασκήσει ποτέ βία, γιατί δεν θέλει το παιδί του να νιώσει όπως ένιωθε εκείνος. Αυτή είναι η άλλη μετάφραση, που μετατρέπει το εμπόδιο σε ευκαιρία και πλεονέκτημα, και εξαρτάται από την ιστορία που έχει στο μυαλό του. «Η βία είναι κάτι φυσικό» ή «Η βία είναι ό,τι χειρότερο». Οι αρχές με τις οποίες γαλουχηθήκαμε έχουν δημιουργήσει στο μυαλό μας την ιστορία για το τι είναι εφικτό και τι όχι, τι είμαστε ικανοί να κάνουμε και τι όχι, τι είναι καλό και τι δεν είναι.

Σε κάθε περίπτωση, όσο δύσκολο κι αν είναι, μπορούμε να αλλάξουμε τον προγραμματισμό μας. Από την παιδική μας ηλικία, λοιπόν, μάθαμε ότι είναι λάθος να κάνουμε λάθος. Οποιοδήποτε λάθος ήταν πάντα κατακριτέο. Λάθος στην ορθογραφία, στο διαγώνισμα, χαμηλοί βαθμοί στα μαθήματα, ήταν συνώνυμα με την αποτυχία. Αμφιβάλλω αν κάποιος σου είπε όταν ήσουν μικρός τα παρακάτω λόγια: «Ευτυχώς που δεν έγραψες καλά στο διαγώνισμα γιατί τώρα ξέρεις πού χρειάζεσαι βοήθεια και είμαι σίγουρος ότι με αυτήν την εμπειρία είσαι έτοιμος στο επόμενο να γράψεις άριστα. Άλλωστε, το λάθος δεν είναι παρά μέρος του σωστού».

Αν όχι, πιθανότατα να είσαι στην κατηγορία των ανθρώπων που έχουν μεγαλώσει με την πεποίθηση ότι το σφάλμα πρέπει να αποφεύγεται πάση θυσία. Ότι είναι απαράδεκτο να αποτύχεις, πεποίθηση που ενισχύθηκε ιδιαίτερα από την κοινωνία, το σχολείο, την οικογένεια. Μας μεγάλωσαν για να μην αποτύχουμε.

Και, για να μην αποτύχουμε, προσπάθησαν να βγάλουν από τον δρόμο μας τα εμπόδια. Ξέχασαν να μας πουν ότι δεν υπάρχει επιτυχία χωρίς εμπόδια.

Ο ευκολότερος τρόπος να αποφύγεις το σφάλμα είναι να μην προσπαθήσεις. Ο γνωστός φόβος της αποτυχίας έρχεται και εδώ να παγώσει κάθε δημιουργικό κύτταρο. Αν η αποτυχία όμως είναι κάτι κακό, τότε το εμπόδιο είναι η μητέρα όλων των κακών. Αφού εμπόδιο που δεν ξεπερνιέται, οδηγεί στην αποτυχία. Η πλειονότητα των ανθρώπων που παρακολουθούν τα σεμινάρια του Ανθρώπου στο ΝηΣί, όταν μετά ρωτούνται τι ξεχώρισαν, αναφέρονται στη διδασκαλία υπερνίκησης εμποδίων.

Πάνω στη σκηνή παρουσιάζεται η διαδρομή ενός μέσου ανθρώπου και ενός οραματιστή, ενώ τα εμπόδια συμβολίζονται με μία ή περισσότερες καρέκλες. Η οπτική εμπειρία βοηθά τους συμμετέχοντες να ταυτίζονται με όσα βλέπουν. Έτσι το μήνυμα εντυπώνεται στη συνείδηση και είναι πιο εύκολο να ξεπεράσουν τα δικά τους εμπόδια.

Ξέρεις κάποιον που πέτυχε κάτι σπουδαίο χωρίς να συναντήσει εμπόδια; Ο μόνος τρόπος να σε νικήσει ένα εμπόδιο είναι να το αφήσεις να σε νικήσει. Ο μόνος τρόπος να αποτύχεις είναι να τα παρατήσεις. Ο μόνος που μπορεί να σε νικήσει είσαι εσύ. Δεν πειράζει να αποτύχεις, γιατί το να αποτύχεις είναι ο μοναδικός τρόπος για να πετύχεις. Κανένας μυς δεν μεγαλώνει χωρίς αντίσταση. Καθώς η πεταλούδα παλεύει να σπάσει το κουκούλι, προετοιμάζεται για να πετάξει. Αν κάποιος άλλος ανοίξει το κουκούλι για αυτήν, δηλαδή απομακρύνει το εμπόδιο από τον δρόμο της, δεν τη βοηθά, αλλά τη σκοτώνει καθώς δεν θα έχει δυναμώσει αρκετά ώστε να μπορέσει να πετάξει.

Αν δεν υπήρχαν τα εμπόδια, δεν θα υπήρχε εξέλιξη. Χωρίς εξέλιξη δεν θα υπήρχε πρόοδος και χωρίς πρόοδο είτε δεν θα υπήρχε ζωή είτε δεν θα είχε αξία η ζωή. Η δύναμη του αντιπάλου δίνει αξία στον νικητή. Η δυσκολία του εμποδίου δίνει αξία στη νίκη. Γιατί να αγωνιστείς, αν δεν έχεις κάποιον να συναγωνιστείς; Αν δεν υπάρχει ένα εμπόδιο να ξεπεράσεις; Τι νόημα έχει να κλοτσήσεις την μπάλα σε ένα άδειο τέρμα; Χωρίς κόλαση δεν έχει νόημα ο παράδεισος. Θα ήταν εξαιρετικά βαρετός. Χωρίς δυστυχία δεν θα είχε αξία η ευτυχία. Χωρίς το κακό, κανείς δεν θα αναγνώριζε το καλό.

Χωρίς τα εμπόδια, δεν θα υπήρχαν σπουδαίες πράξεις, εκπληκτικά αποτελέσματα, αριστουργηματικά επιτεύγματα. Δεν θα υπήρχαν, γιατί κανείς δεν θα πάσχιζε να κατορθώσει το οτιδήποτε. Όλοι θα κατάφερναν ακριβώς τα ίδια. Ένα ολυμπιακό μετάλλιο έχει αξία λόγω της δυσκολίας των εμποδίων που πρέπει να ξεπεράσει κάποιος για να το κατακτήσει. Τα εμπόδια ξεχωρίζουν τους νικητές από τους μη νικητές, τους ερασιτέχνες από τους επαγγελματίες, τους καλλιτέχνες από όσους δοκιμάζουν την τύχη τους, τους πετυχημένους από εκείνους που έχουν συμβιβαστεί.

Το εμπόδιο δεν είναι αποτυχία, αλλά προετοιμασία για τη νίκη. Η αποτυχία δεν είναι εμπόδιο, αλλά προετοιμασία για τη νίκη. Οι τελευταίες δύο φράσεις μπορούν να αλλάξουν εντελώς την ιστορία στο μυαλό σου για το τι σημαίνει επιτυχία, νίκη, για το πώς φτάνεις σε αυτή, τι συναντάς στην πορεία, πώς αντιδράς στα εμπόδια, και τελικά να αλλάξει εντελώς τα αποτελέσματά σου. Όταν κάτι δεν πάει καλά, οι άνθρωποι νομίζουν ότι δεν θα πηγαίνει καλά για πάντα. Όταν κάτι πάει καλά, νομίζουν ότι θα πηγαίνει καλά για πάντα. Αυτό φυσικά δεν ισχύει.

Τα πάντα κινούνται σε κύκλους. Κάνουν μια διαδρομή και επιστρέφουν. Μετά την ύφεση υπάρχει η ανάπτυξη, μετά την καταιγίδα η νηνεμία, μετά τη νύχτα η μέρα, μετά τον χειμώνα η άνοιξη. Ο Τόμας Έντισον λένε ότι απέτυχε δέκα χιλιάδες φορές πριν καταφέρει να ανάψει τον ηλεκτρικό λαμπτήρα, ο Μάικλ Τζόρνταν αστόχησε επίσης χιλιάδες φορές. O Αϊνστάιν χρειάστηκε οχτώ χρόνια για να περιγράψει με μαθηματικό τρόπο τη θεωρία της σχετικότητας. Στο διάστημα αυτό βρέθηκε αρκετές φορές στα πρόθυρα της νευρικής κατάρρευσης. Ο Αβραάμ Λίνκολν απέτυχε στις εξετάσεις νομικής, στις επιχειρηματικές του δραστηριότητες, και ήταν χρεωμένος για χρόνια. Πέθανε η αγαπημένη του παραμονές του γάμου του, έπαθε νευρικό κλονισμό, έβαλε πάμπολλες φορές υποψηφιότητα στο Κογκρέσο ως γερουσιαστής, αλλά και ως κυβερνήτης, και απέτυχε. Τελικά εκλέχτηκε πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών και εξελίχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους ηγέτες όλων των εποχών.

Η λύση σε κάθε εμπόδιο είναι να συνεχίσεις. Ο ευκολότερος τρόπος να μην πετύχεις είναι να μην προσπαθήσεις. Ο πιο σίγουρος τρόπος να αποτύχεις είναι να τα παρατήσεις στην πρώτη αποτυχία ή στο πρώτο εμπόδιο. Ή στο δεύτερο ή στο τρίτο ή στο χιλιοστό. Το απόφθεγμα που άνοιξε αυτό το κεφάλαιο είναι: Η διαφορά επιτυχημένου και αποτυχημένου είναι ότι, ενώ ο αποτυχημένος στην πρώτη αποτυχία τα παράτησε, ο επιτυχημένος στην εκατοστή αποτυχία προσπάθησε άλλη μια φορά.

Αν κάποιος κάνει πράξη το νόημα αυτής της φράσης, έχει βάλει τις βάσεις της προσωπικής του επιτυχίας. Αντί να ενοχλείσαι, να αγχώνεσαι, να αποθαρρύνεσαι όταν συναντάς ένα εμπόδιο, θα πρέπει να χαίρεσαι καθώς είναι δείγμα πρώτον ότι είσαι στον σωστό δρόμο, καθώς δρόμος προς την επιτυχία χωρίς εμπόδια δεν υπάρχει, και δεύτερον ότι διαφέρεις. Αν συνεχίσεις, τότε κάνεις κάτι διαφορετικό, άρα μπορείς να έχεις και διαφορετικό αποτέλεσμα. Για να έχεις κάτι διαφορετικό, πρέπει να κάνεις κάτι διαφορετικό, εκτός κι αν ζεις στην Παραμυθοχώρα.

Οι πολλοί έχουν τα αποτελέσματα των πολλών, γιατί κάνουν ό,τι κάνουν οι πολλοί. Τις περισσότερες φορές τίποτα σπουδαίο. Τίποτα και πολλή τηλεόραση. Φαντάσου να ζούσαμε σε έναν κόσμο στον οποίο όλοι θα χαίρονταν με τα εμπόδια, θα γελούσαν στην αποτυχία, θα συνέχαιραν ο ένας τον άλλον γνωρίζοντας ότι ήρθαν ένα βήμα πιο κοντά στον στόχο τους. Πόσο διαφορετικός θα ήταν ο κόσμος, γεμάτος σπουδαία επιτεύγματα και ευτυχισμένους ανθρώπους.

Oι περισσότεροι στα εμπόδια κάνουν πίσω και έπειτα επιθυμούν να έχουν τα αποτελέσματα των λίγων. Παρατούν το γυμναστήριο, τη σχέση τους, την κιθάρα, τη διατροφή. Θέλουν άμεσα αποτελέσματα για κάτι που χτίζεται και κερδίζεται με τον χρόνο. Ρίχνουν το φταίξιμο για τις αποτυχίες τους πάντα σε κάποιον άλλο. Φταίει η κρίση, ο πρωθυπουργός, οι γονείς, η εποχή, ο σύντροφος, η θάλασσα που έχει πολύ αλάτι, ο ουρανός που είναι πολύ μπλε. Παίρνω τη ζωή στα χέρια μου σημαίνει αναλαμβάνω την ευθύνη της: Το πρώτο βήμα για αριστουργηματικά αποτελέσματα.

Πρόταση: Δεν είναι εύκολο να φτάσεις ψηλά γιατί τα εμπόδια καραδοκούν. Τα εμπόδια που σε σταματούν είναι όμως ταυτόχρονα συστατικά νίκης. Όλες οι δυσκολίες είναι δώρα, φτάνει να εκμεταλλευτείς την εμπειρία που σου αφήνουν. Το μάθημα αυτό είναι δωρεάν και ταυτόχρονα το ακριβότερο που θα σου δοθεί στη ζωή σου. Η φιλοσοφία σου απέναντι στο εμπόδιο ορίζει τη στάση σου. Έπειτα οι πράξεις σου ορίζουν τα αποτελέσματά σου. Λέγοντας φιλοσοφία, εννοώ αν θεωρείς ότι το εμπόδιο είναι η δικαιολογία σου για να σταματήσεις ή το κίνητρό σου για να συνεχίσεις.

Και πάλι, η ιστορία στο μυαλό σου για το εμπόδιο ευθύνεται για το αν θα το ξεπεράσεις και τελικά θα πετύχεις. Σκέψου για λίγο πριν προχωρήσεις την ανάγνωση: Ποια είναι για σένα τα σημαντικότερα εμπόδια στη ζωή σου; Υπάρχουν άνθρωποι που έχασαν τους γονείς τους, που δεν ακούν, που δεν έχουν χέρια, που έχασαν την περιουσία τους, που δεν βλέπουν, που φοβούνται, που προδόθηκαν, και για όλους αυτούς τους λόγους καταστράφηκαν. Και άνθρωποι που πέρασαν ακριβώς τα ίδια και χρησιμοποίησαν τους ίδιους λόγους για να ζήσουν μια ζωή γεμάτη νόημα.

Αυτό που διαφοροποιεί τους μεν από τους δε, είναι η στάση τους απέναντι στο εμπόδιο. Όταν δουλεύω σε προσωπικό επίπεδο με κάποιον, το πρώτο που με ενδιαφέρει είναι να ανακαλύψω τι είναι αυτό που πραγματικά επιθυμεί. Γιατί ήρθε σε εμένα; Ποιος είναι ο στόχος και το όραμά του; Έπειτα αφιερώνω όσο χρόνο χρειάζεται για να του αποδείξω ότι κάθε εμπόδιο που έρχεται στον δρόμο του είναι ευεργετικό και τον προετοιμάζει να πετύχει τους στόχους του. Σκέψου ότι υπάρχουν άνθρωποι που έχασαν τους γονείς τους και αυτό τους ώθησε να δημιουργήσουν μια δεμένη οικογένεια. Άνθρωποι χωρίς χέρια ζωγραφίζουν καταπληκτικά, ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο.

Άλλοι κατάφεραν να γίνουν σπουδαίοι ομιλητές επειδή τους κυρίευε ο φόβος κάθε φορά που ανέβαιναν στη σκηνή. Άλλοι εξελίχθηκαν σε σπουδαίους μουσικούς γιατί δεν άκουγαν καλά ή γιατί ήταν κουφοί. Κι άλλοι έχασαν την περιουσία τους, γεγονός που αποτέλεσε το κίνητρο όχι μόνο για να την κερδίσουν πίσω, αλλά για να δημιουργήσουν ολόκληρες αυτοκρατορίες.

O Νικ Βούισιτς είναι ένας άνθρωπος χωρίς χέρια και χωρίς πόδια, που επιχείρησε να αυτοκτονήσει όταν ήταν πολύ μικρός, και πέρασε όλη την παιδική του ηλικία βουτηγμένος στην κατάθλιψη, λόγω της αναπηρίας του. Μέχρι που κατάλαβε ότι τα εμπόδια στον δρόμο του αποτελούσαν στην πραγματικότητα ευκαιρίες ζωής. Μέσα από τις ομιλίες του εμπνέει χιλιάδες ανθρώπους σε όλο τον κόσμο να ζουν τη ζωή τους στο έπακρο. Να είναι ευγνώμονες για όσα έχουν και να μην τα παρατούν ποτέ. Το να είσαι ευγνώμων για τις δυσκολίες σε βοηθά να τις ξεπεράσεις. Τώρα ήρθε η ώρα να σκεφτείς με ποιον τρόπο τα δικά σου εμπόδια μπορούν να αποτελέσουν κίνητρα δράσης, ευκαιρίες ζωής.

Αφιέρωσε όσο χρόνο χρειάζεται, για να καταγράψεις τις ευεργετικές συνέπειες των εμποδίων στη ζωή σου αλλά και το πώς μπορείς να τα εκμεταλλευτείς στο άμεσο μέλλον. Είναι στο χέρι σου να αποφασίσεις σήμερα, τώρα, ότι δεν θα αποφεύγεις τον δρόμο της επιτυχίας για να μη συναντήσεις εμπόδια. Και πως όταν τα συναντάς, θα χαίρεσαι, σαν να συνάντησες έναν φίλο που επιθυμεί να σε δυναμώσει.

Φόβος
Αν έχει κύματα το ταξίδι;
Θα δροσιστούμε.
Αν έχει τέρατα;
Θα τα αγαπήσουμε.
Κι αν έρθει η Σειρήνα;
Θα της τραγουδήσουμε

Τις μέρες που έγραφα το βιβλίο που κρατάς στα χέρια σου, χτύπησα το γόνατό μου σε ένα μικρό τραπεζάκι μέσα στο σπίτι. Ο πόνος ήταν οξύς. Όταν σηκώθηκα, συνειδητοποίησα ότι το εμπόδιο δεν είναι παρά μια μεταμφιεσμένη ευκαιρία μάθησης. Απόδειξη; Η παρακάτω φράση: Ο φόβος για το πνεύμα είναι ό,τι ο πόνος για τον μυ. Αν δεν πονέσει ο μυς, δεν δυναμώνει. Αν δεν είχα χτυπήσει, δεν θα είχε γραφτεί ποτέ η συγκεκριμένη φράση. Μόλις τη σημείωσα, ένιωσα τυχερός που είχα χτυπήσει. Κι ας πονούσα.

Αποφθέγματα:
  • Τα μεγάλα «θέλω» είναι φοβιστικά, γιατί κρύβουν πίσω τους οδυνηρά «όχι». Μόνο που το «όχι» είναι προϋπόθεση του «ναι». Η αποτυχία, προϋπόθεση της επιτυχίας.
  • Πολύς κόσμος μπερδεύει την έλλειψη προσπάθειας ή την ελάχιστη προσπάθεια με την αποτυχία. Δεν είναι παρά δικαιολογίες για να μην προσπαθήσουμε. Δικαιολογίες για να μην πετύχουμε.
  • Αποτυχία + Αποτυχία + Αποτυχία = 3 x Αποτυχία = Επιτυχία3 .
  • Το ωραίο με τα άσχημα πράγματα είναι ότι, χωρίς αυτά, δεν θα χαιρόμασταν ποτέ που επιτέλους τελείωσαν.
  • Τα «όχι» αποτελούν τα χνάρια στον δρόμο τού «ναι».
  • Όταν αυτοί που δεν μπορούν πλέον να σε αντιμετωπίσουν με επιχειρήματα, καταφεύγουν στις πέτρες, η δικαίωση είναι κοντά.
  • Το επόμενο στάδιο είναι να σου ζητήσουν συγγνώμη και να σε ακολουθήσουν.
  • Μην περιμένεις να υποχωρήσει το κύμα για να πατήσεις στην ακτή. Κολύμπα.
  • Όταν σου λένε πως κάτι δεν γίνεται με τίποτα, είναι ένα καλό σημάδι πως πρέπει να το κάνεις να συμβεί.
  • Υπάρχουν κάποιες μέρες που όλα σου φαίνονται μάταια. Και το ότι όλα είναι μάταια λοιπόν, μάταιο είναι, οπότε σήκω και κάνε τα πράγματα να αποκτήσουν λόγο ύπαρξης.

Πολλοί όμως δε θέλουν να κάνουν αυτή την προσπάθεια

Όσο λιγότερο καθαρά βλέπουμε την πραγματικότητα του κόσμου – όσο περισσότερο το πνεύμα μας είναι θολωμένο από ψέματα, απατηλές αντιλήψεις, και ψευδαισθήσεις – τόσο λιγότερο ικανοί θα είμαστε να χαράζουμε μια σωστή πορεία δράσης και να παίρνουμε σωστές αποφάσεις. Ο τρόπος που βλέπουμε την πραγματικότητα είναι σαν ένας χάρτης με τον οποίο ανιχνεύουμε το έδαφος της ζωής. Αν ο χάρτης είναι αληθινός και ακριβής, θα ξέρουμε γενικά πού βρισκόμαστε, κι αν έχουμε αποφασίσει πού θέλουμε να πάμε, θα ξέρουμε γενικά πώς να φτάσουμε εκεί. Αν ο χάρτης είναι λαθεμένος και ανακριβής, το αποτέλεσμα γενικά είναι να χαθούμε. Μολονότι αυτό είναι ολοφάνερο, οι περισσότεροι άνθρωποι προτιμούν, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, να το αγνοούν. Το αγνοούν γιατί η όδευσή μας προς την πραγματικότητα δεν είναι εύκολη. Πρώτα πρώτα δε γεννιόμαστε με χάρτες· πρέπει να τους φτιάξουμε. Και το φτιάξιμό τους απαιτεί προσπάθεια. Όσο μεγαλύτερη προσπάθεια καταβάλουμε για να εκτιμήσουμε και να αντιληφθούμε την πραγματικότητα, τόσο μεγαλύτεροι και ακριβέστεροι θα είναι οι χάρτες μας. Πολλοί όμως δε θέλουν να κάνουν αυτή την προσπάθεια. Μερικοί σταματούν να την κάνουν όταν φτάνουν στο τέλος της εφηβείας. Οι χάρτες τους είναι μικροί και πρόχειροι, και οι απόψεις τους για τον κόσμο περιορισμένες και παραπλανητικές. Προς το τέλος της μέσης ηλικίας, οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν παραιτηθεί από την προσπάθεια. Αισθάνονται σίγουροι ότι οι χάρτες τους είναι πλήρεις και ότι η Weltanschauung (κοσμοθεωρία) τους είναι σωστή (και μάλιστα ιερή) και δεν ενδιαφέρονται πια για καινούργιες γνώσεις. Λες και είναι κουρασμένοι. Μόνο μια σχετικά μικρή και τυχερή μειοψηφία συνεχίζει μέχρι τη στιγμή του θανάτου να εξερευνά το μυστήριο της πραγματικότητας μεγαλώνοντας, εξειδικεύοντας και αναθεωρώντας συνεχώς την κοσμοαντίληψή τους και την άποψή τους για το τι είναι αλήθεια.

Αλλά το μεγαλύτερο πρόβλημα στη χάραξη του χάρτη δεν είναι ότι πρέπει να αρχίσουμε από το μηδέν, αλλά ότι, αν θέλουμε να είναι οι χάρτες μας ακριβείς, θα χρειαστεί να τους αναθεωρούμε συνεχώς. Ο ίδιος ο κόσμος διαρκώς αλλάζει. Παγετώνες έρχονται, …παγετώνες φεύγουν. Πολιτισμοί έρχονται, πολιτισμοί φεύγουν. Υπάρχει πολύ λίγη τεχνολογία, υπάρχει πάρα πολλή τεχνολογία. Ακόμα πιο δραματικά, η σκοπιά από όπου θεωρούμε τον κόσμο αλλάζει διαρκώς και πολύ γρήγορα. Όταν είμαστε παιδιά είμαστε εξαρτημένοι και αδύναμοι. Όταν γίνουμε ενήλικοι, μπορούμε να είμαστε δυνατοί. Ωστόσο, σε περίπτωση αρρώστιας ή γεροντικής αναπηρίας μπορεί να ξαναγίνουμε αδύναμοι και εξαρτημένοι. Όταν έχουμε παιδιά που πρέπει να φροντίσουμε, ο κόσμος φαίνεται διαφορετικός απ’ όταν δεν έχουμε κανένα παιδί. Όταν ανατρέφουμε μικρά, ο κόσμος φαίνεται διαφορετικός απ’ όταν ανατρέφουμε εφήβους. Όταν είμαστε φτωχοί, ο κόσμος φαίνεται διαφορετικός απ’ όταν είμαστε πλούσιοι. Καθημερινά βομβαρδιζόμαστε με νέες πληροφορίες για τη φύση της πραγματικότητας. Αν θέλουμε να αφομοιώσουμε αυτές τις πληροφορίες, πρέπει συνεχώς να αναθεωρούμε τους χάρτες μας, και μερικές φορές όταν αρκετές νέες πληροφορίες έχουν συσσωρευτεί, πρέπει να κάνουμε πολύ σημαντικές αναθεωρήσεις. Η διεργασία της αναθεώρησης, και ιδιαίτερα της σημαντικής αναθεώρησης, είναι επίμοχθη, μερικές φορές μάλιστα βασανιστική. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγαλύτερη πηγή πολλών από τα κακά του ανθρώπινου γένους.

Τι συμβαίνει όταν ένας έχει μοχθήσει πολύ και για μακρόχρονο διάστημα για να σχηματίσει μιαν ικανοποιητική κοσμοαντίληψη, έναν φαινομενικά χρήσιμο και πρακτικό χάρτη, και ξαφνικά βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πληροφορία που δείχνει πως η αντίληψη αυτή είναι λαθεμένη και πως ο χάρτης χρειάζεται σε ένα μεγάλο μέρος του να ξανασχεδιαστεί; Η απαιτούμενη οδυνηρή προσπάθεια φαίνεται τρομερή, σχεδόν συντριπτική. Εκείνο που κάνουμε πιο συχνά και συνήθως ασύνειδα είναι να αγνοούμε το νέο στοιχείο. Πολλές φορές αυτή η πράξη της ηθελημένης άγνοιας είναι πολύ περισσότερο από παθητική. Μπορεί να καταγγείλουμε το νέο στοιχείο ως λαθεμένο, επικίνδυνο, αιρετικό, έργο του διαβόλου. Μπορεί και να κηρύξουμε σταυροφορία εναντίον του, κι ακόμα να προσπαθήσουμε να παραπλανήσουμε τον κόσμο ώστε να τον κάνουμε να συμφωνήσει με τη δική μας αντίληψη τια την πραγματικότητα. Ένα άτομο αντί να προσπαθήσει να αλλάξει τον χάρτη, μπορεί να προσπαθήσει να καταστρέψει το νέο στοιχείο.

Είναι λυπηρό το γεγονός ότι ένα τέτοια άτομο μπορεί να ξοδεύει πολύ περισσότερη ενέργεια υπερασπίζοντας μια απαρχαιωμένη κοσμοθεωρία από ό,τι θα χρειαζόταν για να την αναθεωρήσει ή να την διορθώσει.

Ο Διογένης στα Ίσθμια

Ενώ διεξάγονταν τα Ίσθμια, ο Διογένης, ο οποίος, καθώς φαίνεται, βρισκόταν τότε στην Κόρινθο, πήγε στον Ισθμό. Στις εορταστικές συναθροίσεις ο Διογένης δεν πήγαινε για τους λόγους, για τους οποίους πηγαίνει εκεί ο πολύς κόσμος που θέλει να δει τους αθλητές και να περιδρομιάσει, αλλά, έχω τη γνώμη, ότι ο Διογένης πήγαινε για να παρατηρεί τους ανθρώπους και την ανοησία τους. Γνώριζε, βλέπεις, ότι στις γιορτές και τα πανηγύρια οι άνθρωποι δείχνουν τον αληθινό εαυτό τους, ενώ στον πόλεμο και γενικά στο στρατό μάλλον κρύβονται λόγω του κινδύνου και του φόβου που έχουν. Πίστευε, επίσης, ότι οι άνθρωποι γιατρεύονται ευκολότερα εδώ, αφού και οι σωματικές παθήσεις θεραπεύονται από τους γιατρούς πιο εύκολα όταν είναι έκδηλες παρά όταν κανείς τις κρύβει από φόβο κι ότι, από την άλλη, όσοι σ’ αυτές τις περιπτώσεις μένουν αφρόντιστοι πάνε γρήγορα χαμένοι. Γι’ αυτό κι ο Διογένης έτρεχε στα πανηγύρια. Κι όταν τον επιτιμούσαν γι’ αυτό, τους κορόιδευε και τους έλεγε εκείνο για το σκύλο, ότι δηλαδή τα σκυλιά πηγαίνουν στα πανηγύρια χωρίς να πειράζουν κανέναν από όσους είναι εκεί, αλλά γαβγίζουν και επιτίθενται στους κακοποιούς και τους ληστές, κι ότι όταν οι άνθρωποι μεθύσουν και τους πάρει ο ύπνος, εκείνα, τα σκυλιά, μένουν άγρυπνα και τους φυλάνε.

Μόλις ο Διογένης εμφανίστηκε στο πανηγύρι κανένας Κορίνθιος δεν του έδωσε σημασία δεδομένου ότι τον έβλεπαν συχνά στην πόλη και γύρω από το Κράνειο. Γιατί οι άνθρωποι δεν δίνουν μεγάλη σημασία σε αυτούς τους οποίους συνεχώς βλέπουν και τους οποίους μπορούν να πλησιάσουν όποτε θέλουν, ενώ αντίθετα στρέφονται προς εκείνους τους οποίους βλέπουν κατ’ αραιά διαστήματα ή και που δεν τους έχουν ιδεί ποτέ ως τώρα. Έτσι, η ωφέλεια που είχαν οι Κορίνθιοι από τον Διογένη ήταν μηδαμινή, ακριβώς σαν τους άρρωστους ανθρώπους που δε θα πήγαιναν να συμβουλευτούν ένα γιατρό, τον οποίο έχουν ανάμεσά τους, αλλά σκέπτονται ότι αρκεί απλώς ότι τον βλέπουν στην πόλη.

Από τους άλλους τον πλησίασαν προπαντός όσοι έρχονταν από μακρινούς τόπους, από την Ιωνία, τη Σικελία, την Ιταλία και ορισμένοι από εκείνους που είχαν έλθει από τη Λιβύη και ορισμένοι από τη Μασσαλία και τον Βορυσθένη· κι όλοι τους πιο πολύ επειδή ήθελαν να τον δουν και να τον ακούσουν για λίγο να μιλάει, ώστε να έχουν κατόπιν να διηγούνται στους άλλους, παρά για να ωφεληθούν. Γιατί υπήρχε για αυτόν η γνώμη ότι είχε πολύ αιχμηρή γλώσσα και ότι έδινε πληρωμένες απαντήσεις. Έτσι, όπως όσοι δεν έχουν ιδέα για το μέλι του Πόντου προσπαθούν να το δοκιμάσουν, και μόλις το γευτούν αισθάνονται δυσάρεστα και το φτύνουν αμέσως, επειδή είναι πικρό και αηδιαστικό, κατά τον ίδιο τρόπο ήθελαν να δοκιμάσουν, από περιέργεια, και τον Διογένη, και μόλις εκείνος τους αποστόμωνε έστριβαν και έφευγαν. Όταν ο Διογένης καταντρόπιαζε άλλους, ευχαριστιούνταν, οι ίδιοι όμως φοβούνταν και έφευγαν. Κι όταν πάλι εκείνος χλεύαζε και περιγελούσε, το εύρισκαν εξαιρετικά διασκεδαστικό, μόλις όμως σηκωνόταν απειλητικά και μιλούσε σοβαρά, δεν άντεχαν την ειλικρίνεια της γλώσσας του. Όπως ακριβώς, νομίζω, και τα παιδιά ευχαριστιούνται όταν παίζουν με τα καλά σκυλιά, μόλις όμως αυτά αγριέψουν και γαβγίσουν πιο δυνατά, τα παιδιά ξαφνιάζονται και πεθαίνουν από το φόβο τους.

Και ο Διογένης τότε έκανε τα ίδια χωρίς να αλλάζει στάση και χωρίς να νοιάζεται αν θα τον επαινούσε ή αν θα τον έψεγε κάποιος απ’ όσους παρεβρίσκονταν εκεί, ακόμη κι αν είχε έρθει και αν συνομιλούσε μαζί του κάποιος πλούσιος ή διάσημος άνθρωπος, ένας στρατηγός ή ένας κυβερνήτης ή κάποιος από τους πολύ ταπεινούς και φτωχούς. Αλλά οσάκις κάποιος από αυτούς έλεγε ανοησίες, ο Διογένης απλώς τον περιφρονούσε, εκείνους όμως που ήθελαν να κάνουν τον σπουδαίο και περηφανεύονταν για τον πλούτο ή την καταγωγή ή για την οποιαδήποτε άλλη αξία τους, αυτούς ο Διογένης τους ζόριζε και τους στηλίτευε με κάθε τρόπο. Ορισμένοι τον θαύμαζαν ως τον πιο σοφό απ’ όλους τους ανθρώπους, σε ορισμένους άλλους έδινε την εντύπωση πως ήταν παλαβός, πολλοί τον περιφρονούσαν θεωρώντας τον ζητιάνο και εντελώς μηδαμινό άνθρωπο, μερικοί τον χλεύαζαν, κι άλλοι προσπαθούσαν να τον εξευτελίσουν πετώντας του κόκκαλα στα πόδια όπως στα σκυλιά, ενώ άλλοι πηγαίνοντας πιο κοντά τού έπιαναν το τριμμένο ρούχο, πολλοί όμως δεν τον ανέχονταν και αγανακτούσαν, ακριβώς όπως λέει ο Όμηρος για τον Οδυσσέα, ότι τον αντιμετώπιζαν με ειρωνεία οι μνηστήρες. Έτσι κι εκείνος είχε ανεχθεί για λίγες μέρες την ανάρμοστη συμπεριφορά και την αυθάδειά τους, και το ίδιο έκανε και ο Διογένης, από κάθε άποψη. Γιατί πραγματικά έμοιαζε με βασιλιά και άρχοντα, ο οποίος, ντυμένος φτωχικά, τριγυρνούσε ανάμεσα στους δούλους και τους υποτακτικούς του που γλεντοκοπούσαν αγνοώντας ποιος ήταν, και εκείνος τους ανεχόταν έτσι μεθυσμένους και αχαλίνωτους από την άγνοιά τους και τη βλακεία.

Γενικώς οι διοργανωτές των Ισθμίων, αλλά και άλλοι έγκριτοι άνθρωποι, και με επιρροή, δεν αισθάνονταν καθόλου άνετα και ήσαν επιφυλακτικοί κάθε φορά που τον συναντούσαν, και όλοι τον προσπερνούσαν σιωπηλά κοιτάζοντάς τον καχύποπτα. Όταν όμως εκείνος έφτασε να φορέσει στο κεφάλι του στεφάνι από πιτυά, οι Κορίνθιοι έστειλαν κάποιους υπηρέτες και του μήνυσαν να βγάλει το στεφάνι και να μην κάνει τίποτα παράνομο. Ο Διογένης τότε τους ρώτησε γιατί να εί ναι παράνομο που φόρεσε αυτός στεφάνι πιτυάς και να μην είναι παράνομο και για τους άλλους. Του είπε λοιπόν τότε κάποιος ότι είναι παράνομο «επειδή δεν νίκησες, Διογένη». Σε τούτο ο Διογένης απάντησε: «Έχω νικήσει πολλούς και μεγάλους ανταγωνιστές, όχι σαν αυτά τα δουλάκια που παλεύουν τώρα εδώ και πετούν δίσκο και τρέχουν, αλλά από κάθε άποψη πιο σκληροτράχηλους αντιπάλους: τη φτώχεια, την εξορία, την καταφρόνια, κι ακόμη την οργή, τη θλίψη, την επιθυμία, το φόβο και το πιο ακαταμάχητο απ’ όλα τα θηρία, την ηδονή. Αυτό που κανένας, ούτε Έλληνας ούτε βάρβαρος δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι το πολεμάει και το νικάει με τη δύναμη της ψυχής του, αλλά όλοι έχουν νικηθεί κι αποκάμει σε τούτο τον αγώνα, Πέρσες, Μήδοι, Σύροι, Μακεδόνες, Αθηναίοι, Λακεδαιμόνιοι –εκτός από εμένα! Τι λοιπόν; Το αξίζω κατά τη γνώμη σας το στεφάνι εγώ, ή θα το πάρετε και θα το δώσε τε σε κάποιον που έχει φουσκώσει από το πολύ κρέας. Αυτά να πάτε να πείτε σ’ εκείνους που σας έστειλαν και, ακόμη, ότι αυτοί παρανομούν: γιατί χωρίς να έχουν νικήσει σε κανέναν αγώνα, περιφέρονται φορώντας στεφάνια. Κι επίσης ότι έχω δώσει μεγαλύτερη αίγλη στους αγώνες των Ισθμίων με το να βάλω εγώ το στεφάνι, και ότι για το στεφάνι αυτό θα έπρεπε να ανταγωνίζονται όχι άνθρωποι αλλά κατσίκια.»

Ύστερα από αυτό το περιστατικό, σαν είδε κάποιον να αποχωρεί από το στάδιο μαζί με ένα μεγάλο πλήθος και να μην πατάει καν στη γη, αλλά να τον κρατά ψηλά στους ώμους ο όχλος κι άλλους να ακολουθούν από πίσω και να φωνάζουν δυνατά, άλλους πάλι να πηδούν από τη χαρά τους και να σηκώνουν τα χέρια ψηλά στον ουρανό κι άλλους να του φορούν στεφάνια και ταινίες, μόλις ο Διογένης μπόρεσε να τον πλησιάσει, τον ρώτησε γιατί γινόταν όλος αυτός ο θόρυβος γύρω από αυτόν και τι είχε συμβεί. Εκείνος τότε του απάντησε: «Νίκησα, Διογένη, στο αγώνισμα του δρόμου των ανδρών». – «Ε, και τι είναι αυτό;» έκανε τότε ο Διογένης, «δεν έγινες δα και πιο έξυπνος, έστω και τόσο δα, από το γεγονός ότι ξεπέρασες όσους έτρεχαν μαζί σου, ούτε είσαι τώρα πιο μυαλωμένος από ό,τι πρωτύτερα ούτε λιγότερο δειλός, ούτε έχεις λιγότερη ταραχή στην ψυχή, ούτε θα χρειαστείς λιγότερα πράγματα από εδώ και πέρα, ούτε θα έχει η ζωή σου στο μέλλον λιγότερους πόνους». – «Σίγουρα όχι» είπε, «είμαι ωστόσο ο πιο ταχύς απ’ όλους τους Έλληνες». – «Όχι όμως κι από τους λαγούς» είπε ο Διογένης, «ούτε κι από τα ελάφια· κι αυτά τα ζώα, τα πιο γρήγορα απ’ όλα, είναι συνάμα και τα πιο δειλά, και νιώθουν φόβο για τους ανθρώπους, για τα σκυλιά, για τους αετούς και ζουν μια ζωή ελεεινή. Δεν ξέρεις» συνέχισε, «ότι η ταχύτητα είναι σημάδι δειλίας; Συμβαίνει, δηλαδή, τα ίδια ζώα να είναι ταχύτατα και συνάμα εξαιρετικά δειλά. 

Ο Ηρακλής, λ.χ., ακριβώς γι’ αυτόν το λόγο είχε μαζί του τόξα και τα χρησιμοποιούσε εναντίον εκείνων που το έβαζαν στα πόδια, επειδή ήταν πιο αργός από πολλούς άλλους και δεν μπορούσε να τρέξει και να πιάσει τους κακούργους». Εκείνος τότε του είπε ότι «Για τον Αχιλλέα, ο οποίος ήταν γοργοπόδαρος, ο ποιητής λέει πως ήταν εξαιρετικά θαρραλέος». – «Και πώς το ξέρεις ότι ήταν γοργοπόδαρος ο Αχιλλέας; Αυτός δεν μπόρεσε να πιάσει τον Έκτορα μ’ όλο που τον κυνηγούσε μια μέρα ολόκληρη. Δεν ντρέπεσαι», συνέχισε ο Διογένης, «να καμαρώνεις για κάτι στο οποίο είσαι υποδεέστερος από τα πιο μηδαμινά ζώα; Θαρρώ πως δεν μπορείς να φτάσεις στο τρέξιμο ούτε μια αλεπού. Όμως πόσο πιο μπροστά από τους αντιπάλους ήσουν;» – «Πολύ λίγο, Διογένη» είπε εκείνος. «Ώστε λοιπόν έγινες ευτυχισμένος μόλις για ένα βήμα». – «Αλλά αυτοί που τρέχαμε είμαστε οι καλύτεροι». – «Μα και οι κορυδαλοί πόσο πιο γρήγορα δε διασχίζουν το στάδιο από σας έτσι δεν είναι;» – «Οι κορυδαλοί όμως είναι πουλιά» είπε εκείνος, – «Ωραία» έκανε ο Διογένης” «κι αν το πιο γρήγορο όν είναι και το πιο καλό, είναι, ίσως, πολύ προτιμότερο να είναι κανείς κορυδαλός παρά άνθρωπος επομένως διόλου δεν πρέπει να νιώθει κανείς οίκτο για τα αηδόνια ή για τους τσαλαπετεινούς που από άνθρωποι έγιναν πουλιά, καθώς λέει ο μύθος». – «Εγώ πάντως» είπε εκείνος, «όντας άνθρωπος, είμαι ο πιο ταχύς απ’ όλους τους ανθρώπους». – «Ε, και μ’ αυτό; Δεν είναι εύλογο και στα μυρμήγκια κάποιο να είναι πιο ταχύ από κάποιο άλλο; Λες να το θαυμάζουν αυτό τα μυρμήγκια; Ή δε θα σου φαινόταν γελοίο αν θα θαύμαζε κανείς ένα μυρμήγκι για την ταχύτητά του; Αν όλοι όσοι έτρεχαν ήσαν κουτσοί, θα έπρεπε να υπερηφανευόσουν επειδή ξεπέρασες, κουτσός κι εσύ, κάποιους άλλους κουτσούς;»

Έτσι μιλώντας με εκείνο τον άνθρωπο έκανε ώστε πολλοί από τους παρόντες να περιφρονήσουν αυτό το πράγμα, κι εκείνος να φύγει γεμάτος θλίψη και πολύ πιο ταπεινός. Και δεν ήταν μικρή η υπηρεσία που πρόσφερε στους ανθρώπους: κάθε φορά που έβλεπε κάποιον, ο οποίος περηφανευόταν χωρίς λόγο και για πράγμα μηδαμινό, πέρα από κάθε λογική, τον ταπείνωνε λίγο και του αφαιρούσε κάτι από την ανοησία του, όπως ακριβώς κάνουν και όσοι παρακεντούν ή καυτηριάζουν τα φουσκωμένα και πρησμένα μέρη του σώματος.

Καθώς συνέβαιναν αυτά, ο Διογένης είδε δυο άλογα δεμένα μαζί, που άρχισαν ύστερα να χτυπιούνται και να κλοτσούν το ένα το άλλο, και πολύ κόσμο να στέκεται εκεί γύρω και να τα κοιτάζει, έως ότου το ένα, αποκαμωμένο, έσπασε την αλυσίδα και το ‘βαλε στα πόδια. Ο Διογένης πλησίασε τότε το άλογο που έμεινε δεμένο, του πέρασε στο κεφάλι ένα στεφάνι και το ανακήρυξε Ισθμιονίκη, αφού είχε νικήσει στις κλοτσιές. Το γεγονός αυτό προκάλεσε τα γέλια και γενικώς σούσουρο μεγάλο, κι ήσαν πολλοί εκείνοι που θαύμαζαν τον Διογένη και κορόιδευαν τους αθλητές, λένε μάλιστα πως ορισμένοι έφυγαν χωρίς καν να πάνε να δουν τους αθλητές -όσοι είχαν φτωχικά καταλύμματα ή ούτε καν τέτοια.

Στο Μονοπάτι του Πολεμιστή

Κάνοντας μη πράξεις

«Κάθε φορά που θέλουμε να φτάσουμε σε ένα μέρος, θέλουμε έναν χάρτη με συγκεκριμένα και καθαρά σημεία αναφοράς, για να μη χαθούμε. Δεν μπορούμε να βρούμε τίποτε χωρίς την βοήθεια τού χάρτη. Αυτό που συμβαίνει τελικά είναι, ότι το μόνο πράγμα που βλέπουμε είναι ο χάρτης. Αντί να δούμε αυτό που υπάρχει για να δούμε, εγκαταλείπουμε κοιτώντας τον χάρτη που μεταφέρουμε μέσα μας.» Άρα, η ύστατη διδασκαλία του Δον Χουάν, είναι να σπάσουμε αυτήν μας τη βεβαιότητα που μάς παρέχει ο χάρτης, να κόψουμε επισταμένα τα δεσμά που μας κρατούν στα γνωστά σημεία αναφοράς.» -Κάρλος Καστανέντα

Ο Αμερικανός ανθρωπολόγος Κάρλος Καστανέντα (Carlos Castaneda, 1925-1998) παρουσίασε σε μία σειρά 11 συνταρακτικών βιβλίων τις περιπέτειες της μαθητείας του στον μαγικό κόσμο του Ινδιάνου δασκάλου του, του θρυλικού Δον Χουάν, ακολουθώντας το «Μονοπάτι του Πολεμιστή». Όλο το έργο του Καστανέντα είναι στην ουσία ένας οδηγός κατανόησης των απόκρυφων πτυχών της πραγματικότητας του κόσμου μας, αλλά και μιας ξεχωριστής πραγματικότητας, στην οποία ζουν οι Μάγοι της γραμμής του. Φυσικά, αποτελεί και έναν λεπτομερή οδηγό απόδρασης από τον περιορισμένο εαυτό μας (Εγώ) κι από την πραγματικότητα όπως την ξέρουμε.

Ακολουθεί μια δική μου σύνθεση από κάποια πολύ ενδιαφέροντα κείμενα του Καστανέντα, τα οποία απέδωσα στα ελληνικά, τα οποία είναι σπάνια διότι δεν προέρχονται από τα βιβλία του αλλά από συνεντεύξεις του και μικρά αυτοβιογραφικά γραπτά του.

Γεννήθηκα με το όνομα Κάρλος Σεζάρ Αράνα Καστανέντα. Αν πρέπει να περιγράψω τον εαυτό μου με μία λέξη, τότε πρέπει να πω πως είμαι ένας Ναγκουάλ. Ο Ναγκουάλ είναι ένα συγκεκριμένο άτομο με διπλή ενεργειακή διαμόρφωση. Υπήρχαν 27 Ναγκουάλς στην γραμμή του Δον Χουάν. Ο ίδιος αποκαλούσε αυτήν την ιδιαιτερότητα «Μαγεία». Είμαι ο Κανένας. Μου πήρε πολλά χρόνια για να καταφέρω να είμαι ο Κανένας.

Ήμουν ένα ανόητο ανθρωπάκι που συνέχεια λυπόταν τον εαυτό του, γιατί έπαιρνα πολύ στα σοβαρά τον ένδοξο εαυτό μου, που οι άλλοι τον αδικούσαν, που ήταν ένας εξόριστος βασιλιάς, που οι νίκες του ήταν ανεπανάληπτες και οι ήττες του άξιες αυτοκτονίας. Είμαστε όλοι μας μάστορες μιας καταπληκτικής τέχνης, της πιό επιδέξιας επιστήμης, στην ίδια ήμουν μάστορας κι εγώ: στην επιστήμη της Αυτολύπησης.

Και όλοι μας μιλάμε συνέχεια μέσα μας, είμαστε ηθοποιοί της δικής μας ηλίθιας ταινίας και σιγομουρμουρίζουμε ατέλειωτους εσωτερικούς διαλόγους με φανταστικές εκδοχές των προσώπων που γνωρίζουμε, με απίστευτες προεκτάσεις που τις δημιουργούμε για να εξασφαλίζουμε τον έλεγχο του μικρόκοσμου μας. Συνέχεια, ακατάπαυστα, διηγούμαστε στον εαυτό μας την ιστορία της ζωής μας, νομίζουμε πως είμαστε αθάνατοι και πως η ιστορία μας είναι η πιό ενδιαφέρουσα που υπάρχει, και συνέχεια κλαίμε σαν λυρικοί ηθοποιοί για την άδικη μοίρα μας.

Κάποτε εργάστηκα για έναν ψυχίατρο, σαν βοηθός-ερευνητής, αποδελτιώνοντας από κασέτες τα ιστορικά διαφόρων περιπτώσεων. Ο άνθρωπος αυτός είχε 3.000 κασέτες με ιστορίες ζωών. Όταν άκουσα αυτές τις κασέτες, ανακάλυψα ότι όλες αυτές οι ζωές ήταν δικές μου. Οι ιστορίες τους ήταν η ιστορία μου! Ο Δον Χουάν συνήθιζε να με ρωτάει ποιά νόμιζα πως ήταν η σπουδαιότητα μου. Δεν είχα τίποτε ξεχωριστό. Υπήρχαν τρεις χιλιάδες άνθρωποι σ’ εκείνες τις καταραμένες κασέτες και όλοι τους ήταν εγώ!

Δεν υπάρχει τίποτε σπουδαίο, αλλά υπάρχει κάτι μαγικό σε σχέση με όλους μας. Το αποκαλύπτω: Όλοι μας πρόκειται να πεθάνουμε! Ο Δον Χουάν με τράβηξε έξω από την κοινωνία, και μπορούσα να δω ξεκάθαρα ότι κανείς δεν νοιαζόταν για το αν ζούσα ή αν πέθαινα. Η κοινωνική τάξη μας καταστρέφει. Γιατί άραγε είμαστε προσκολλημένοι σ’ αυτήν τη γελοία κοινωνική τάξη που μονάχα μάς οδηγεί στην καταστροφή μας; Η συμβίωση, η στοργή, η συντροφικότητα, που τόσο χρειαζόμαστε, τελικά είναι μονάχα Ανάγκη. Αν εξετάσεις την κοινωνική τάξη μέσα από τον εαυτό σου θα δεις ότι δεν οδηγεί πουθενά, αν συνειδητοποιήσεις την φύση της ολοκληρωτικά, θα δεις ότι δεν έχει κανένα νόημα, κανέναν σκοπό. Άραγε έχουν τα λεφτά, η καταξίωση –και οτιδήποτε άλλο νομίζουμε– αληθινή αξία; Ή μήπως έχουν οι βιολογικές προσταγές;

Η Ανακεφαλαίωση είναι ένας τρόπος επίθεσης εναντίον της σπουδαιότητας του εαυτού. Να ανακεφαλαιώσουμε και να λύσουμε όλα τα περιστατικά της ζωής μας. Χρειαζόμαστε να πάρουμε πίσω την ενέργεια που χάσαμε άδικα στη ζωή μας, την ενέργεια που προσφέρεται από μιά λεπτομερή και αμερόληπτη εξέταση του εαυτού μας: να ξαναζήσουμε τα σκατά που αποτελούν τη ζωή μας, την αυτοεκτίμησή μας. Πρέπει να ξαναβρούμε τη μαγεία στη ζωή μας!

Αντί να παίρνουμε οποιαδήποτε ναρκωτικά για να ξαναβρούμε τη μαγεία, υπάρχει κάτι πολύ καλύτερο: η Αυτοπειθαρχία. Είναι η μόνη διέξοδος από την παγίδα του κοινωνικού συστήματος. Με την Αυτοπειθαρχία μπορούμε να κάνουμε θαύματα. Από τη μιά ξανοίγεται μπροστά σου ένας κόσμος που τρέφεται από την ενέργεια σου, ένα μάταιο εγωιστικό παιχνίδι, ο ίδιος ο Θάνατος. Από την άλλη, ξανοίγεται μπροστά σου κάτι θαυμάσιο και απεριόριστο. Σου το λέω σαν μάρτυρας. Έχω πάει εκεί. Έχω δει εκπληκτικά πράγματα που κανείς δεν πρόκειται να πιστέψει. Όλα πια είναι σαν δάκρυα στη βροχή…

Ο Πολεμιστής κάνει άλματα σε αμέτρητα μήκη, γιατί θέλει να μάθει.
Η μοίρα μου είναι να περιπλανιέμαι στην αιωνιότητα.
Είμαστε ταξιδιώτες, το πεπρωμένο μας είναι το ταξίδι.
Το να είσαι Πολεμιστής σημαίνει να ξεπερνάς τον μικρό εαυτό σου, να σταματάς τον κόσμο και την περιγραφή του, να μην φοβάσαι τίποτε, να κάνεις ένα άνοιγμα προς το Άγνωστο, και να κυνηγάς την Δύναμη, για να μπορείς να πλοηγηθείς στο Άπειρο. Το να κυνηγάς την Δύναμη, απαιτεί περίπου όσα απαιτεί οποιοδήποτε άλλο κυνήγι, μόνο που δεν σου δίνει κανένα τρόπαιο, μονάχα θαύματα πέρα από κάθε σύγκριση.

Ο Δον Χουάν ήταν φίλος με την Δύναμη. Ο κανόνας του ήταν: «Δώσ’ τα όλα σε κάθε στιγμή που περνά». Ο Δον Χουάν μου έδωσε τα πάντα. Όχι ειδικά σε μένα, απλά αυτός ήταν ο τρόπος που ζούσε. Έδινε τα πάντα συνεχώς. Όταν τον συνάντησα δεν είχα κανένα άλλο ενδιαφέρον πέρα από τον εαυτό μου και την Ανθρωπολογία. Αλλά με την συνάντηση μας, άλλαξα. Και αυτό που μού συνέβη από τότε, δεν θα το άλλαζα με τίποτε στον κόσμο.
Κι ο Δον Χουάν έλεγε: “Δεν είμαι τίποτε ιδιαίτερο. Απλά Είμαι”
Με το να δεχτεί την υπευθυνότητα του θανάτου του, ο Πολεμιστής αποκτά μιά εκπληκτική ώθηση. Μπορεί να δώσει ένα τέλος σ’ αυτόν τον εαυτό του και να κινηθεί σε ένα άλλο επίπεδο.

Δεν χρειάζεται να σκύβεις το κεφάλι σου σε κανέναν. Η πραγματική επανάσταση είναι στον επόμενο κόσμο. Είναι εύκολο να ανακατευτείς σε κάποιο πολιτικό κίνημα διαμαρτυρίας, αλλά για ποιόν λόγο; Κάνε κάτι από την οπτική γωνία ενός ανθρώπου που πρόκειται να πεθάνει και που κανείς δεν νοιάζεται γι’ αυτό.

Τι σου έχουν κάνει; Τι κάνεις στον εαυτό σου και στο σώμα σου; Κοίτα πώς ζεις. Σταμάτα τις ανόητες συνήθειές σου! Τί σου έχουν κάνει; Κοίτα το πρόσωπό σου στον καθρέφτη! Εσύ ήσουν το παιδί που εξερευνούσε την ζωή; Η φυσική μας κληρονομιά είναι να ζήσουμε και να πεθάνουμε σαν ηλίθιοι. Ήρθε η ώρα για επανάσταση!

Πρέπει να γίνεις Πολεμιστής. Και για να ξεκινήσεις να γίνεσαι Πολεμιστής, πρέπει να είσαι ενήμερος για μερικά σημαντικά πράγματα. Ενημερώνεσαι αναζητώντας σοβαρά και υπεύθυνα. Πρέπει να είσαι σοβαρός, επιτέλους, πρώτα απ’ όλα!

Ο Πολεμιστής που είναι ενήμερος για τον επικείμενο θάνατο του, που είναι ενήμερος για την παγίδα του κοινωνικού συστήματος, που είναι ενήμερος για την παγίδα της αυτοεκτίμησης, που είναι ενήμερος για την παγίδα της λογικής, το μόνο που επιζητά είναι η ελευθερία. Η ελευθερία είναι ένα άλμα μέσα στο Αδιανόητο.

Η αυτοπειθαρχία δεν είναι καθολική, είναι μιά ελεύθερη ροή ευχαρίστησης που πηγάζει από 25 ώρες συνειδητότητας. Συνειδητότητα σημαίνει υπευθυνότητα.

Να μερικά δείγματα υπευθυνότητας για έναν Πολεμιστή:

1) Μην κάνεις ανόητες ερωτήσεις. Μη λες ποτέ “δεν καταλαβαίνω” ή “μπορείτε να μου πείτε γιατί αυτό και γιατί εκείνο;”. Δεν υπάρχει πουθενά καμία λογική εξήγηση. Αν θέλεις να μάθεις πρέπει να δοκιμάσεις από μόνος σου, να εξερευνήσεις, να ψάξεις, να πειραματιστείς.

2) Αποδέξου ότι πρόκειται να πεθάνεις. Δεν μπορείς να διαπραγματευτείς με τον Χάρο, όλοι αυτοί που ζουν θα πεθάνουν. Κατάλαβε το αυτό επιτέλους, και πάρε την υπευθυνότητα ότι πρόκειται να πεθάνεις. Λέγοντας το δυνατά, η πρωταρχική δύναμη υπακούει στο κάλεσμα μας, αλλά δεν το χρησιμοποιούμε ποτέ. Πες το δυνατά, με καθαρή φωνή: «Θέλω την υπευθυνότητα ότι πρόκειται να πεθάνω». Πρέπει να το λες φωναχτά, δεν αρκεί να το σκέφτεσαι. Η Δύναμη δεν διαβάζει την σκέψη σου. Η Δύναμη σε ακούει.

Καθώς θα προοδεύεις πάνω σ’ αυτήν την υπευθυνότητα, θα γίνει μιά ρύθμιση. Θα γίνει από μόνη της. Κάνε τον λόγο σου τελεσίδικο. Ένας Πολεμιστής έχει την συνέπεια να κρατά τον λόγο του.
Αφοσοιώσου σε κάτι για μιά φορά στη ζωή σου, έστω κι αν αυτό είναι ο θάνατός σου. Ο Πολεμιστής πεθαίνει για τον λόγο του. Το να λες κάτι φωναχτά, είναι κάτι πολύ μυστηριώδες και μαγικό, αλλά και πολύ επιδέξιο. Η καθαρή και δυνατή εκφώνηση της πρόθεσης σου είναι το μυστικό των μυστικών. Κάνε το.

3) Κοίτα σε άγνωστα μέρη. Πάρε την υπευθυνότητα του να στέκεσαι μπροστά από το Απεριόριστο. Να είσαι υπεύθυνος και γενναίος, γιατί αυτό έχουμε μπροστά μας: Το Απεριόριστο. Τίποτε δεν το αποδυναμώνει, δεν απαντά σε καμία ικεσία, σ’ έχει γραμμένο. Δεν δίνει δεκάρα για σένα. Δεν θα κερδίσεις τίποτε από την δειλία σου. Δεν γλιτώνεις τίποτε! Τουλάχιστον, με την γενναιότητα έχεις μιά ευκαιρία. Ξεκίνα δημιουργώντας μέσα σου μιά αληθινή, ξεκάθαρη, δηλωμένη πρόθεση και θα έχεις μιά απίστευτη εμπειρία.

Δεν μπορέσαμε ποτέ να εξηγήσουμε γιατί. Τα λόγια δεν επαρκούν. Πρέπει να κάνουμε μήνυση στις εταιρίες που βγάζουν τα λεξικά. Μας έχουν εξαπατήσει. Κουβαλούμε τον κόσμο μέσα μας. Οποιαδήποτε αληθινή απάντηση πρέπει να κατασκευαστεί από εμάς, και να την αποδεχτούμε σαν δική μας, ξεκάθαρα και γενναία.

4) Το πιό σημαντικό πράγμα για τον Πολεμιστή, είναι να εκφωνήσει την υπευθυνότητα της αντίληψης. Δεν έχουμε κανέναν σκοπό, δεν έχουμε τίποτε να περιμένουμε από το μέλλον παρά μόνο τα γηρατειά. Όλα είναι δυνατά. Είμαστε ήδη Μάγοι. Πήγαινε στον πάτο, στο βαθύτερο επίπεδο και μορφοποίησε τον κόσμο πάνω σε ό,τι είναι εκεί. Στον πάτο είναι ο θάνατος.
«Είμαι ένα ανθρώπινο όν, άρα είμαι υπέροχος!», αναφώνησε γενναία.

Εκφώνησε την πρόθεση σου να γίνεις κάποιος άλλος, για να θεραπεύσεις τον εαυτό σου. Αλλάζεις το κανάλι σου με το να εκφωνείς την πρόθεση σου. Έπειτα έρχεται ο μανδύας της αυτοπεποίθησης. Η δειλία και η ακαμψία είναι ο εχθρός μας. Δεν είναι λογικό να πιστεύεις ότι τα φτερά είναι το μόνο μέσο για να πετάξεις. Υπάρχουν κι άλλοι τρόποι –για κοίτα τον ουρανό! Ψάξε να τους βρεις. Ρώτα ένα πλάσμα που πρόκειται να πεθάνει. Ρώτα τον καθρέφτη. Ψάξε. Κάτι θα συμβεί. Όταν ψάχνεις, κάτι συμβαίνει!

5) Σημαντική για τον Πολεμιστή είναι η υποχρέωση. «Σε ποιόν έχω υποχρέωση τώρα γι’ αυτό;». Πάρε την ευθύνη! Γίνε υπεύθυνος γι’ αυτό που σου δίδεται. Πάρε καινούργια εργαλεία. Με το να δεχτείς μιά διδασκαλία γίνεσαι υπεύθυνος γι’ αυτήν. Υπεύθυνος για την υπόλοιπη ζωή σου. Μονάχα “κάτι” εκεί έξω μπορεί να το ακυρώσει αυτό. Είσαι υπεύθυνος και υποχρεωμένος να δεις τι είναι αυτό που μας συντηρεί. Με το να πληρώνεις αυτό που σου αντιστοιχεί, απελευθερώνεσαι, ενώ αν αρνηθείς δεσμεύεσαι απ’ αυτό. Ένα όν που πρόκειται να πεθάνει, αναλαμβάνει υπευθυνότητα. Χωρίς αυτήν δεν είμαστε παρά εγωμανείς.

Η δύναμη της συνήθειας είναι αυτό που μας καταδυναστεύει καθημερινά.

Πάρτε για παράδειγμα εμένα, που κάπνιζα πάρα πολύ και ο Δον Χουάν πήρε την απόφαση να με θεραπεύσει. Κάπνιζα τρία πακέτα την ημέρα. Το ένα πίσω από το άλλο! Τώρα δεν έχω καν τσέπες στα τζάκετ μου. Εξάλειψα τις τσέπες για να αποκόψω από το σώμα μου την πιθανότητα να νιώσει κάτι στην αριστερή πλευρά μου, κάτι που ίσως να μού υπενθυμίσει αυτήν την κακή συνήθεια. Με το να εξαλείψω τις τσέπες, εξάλειψα την φυσική συνήθεια να βάζω το χέρι στην τσέπη ψάχνοντας για τσιγάρα.

Μια φορά, ο Δον Χουάν μου ανακοίνωσε ότι θα περνούσαμε μερικές μέρες στους λόφους της Τσιχουάουα. Θυμάμαι ότι μού τόνισε ξανά και ξανά να μην ξεχάσω να φέρω τα τσιγάρα μου. Μου πρότεινε να φέρω προμήθειες για δύο πακέτα την ημέρα και όχι παραπάνω. Έτσι έφερα τις κούτες με τα τσιγάρα μου, αλλά αντί για 20 πακέτα εγώ πήρα 40. Τύλιξα τις πολύτιμες κούτες μου με αλουμινόχαρτο για να τις προστατεύσω από τα ζώα και από τη βροχή.

Με το σακίδιο μου στην πλάτη, ακολούθησα τον Δον Χουάν στους λόφους. Βάδιζα πίσω του αγκομαχώντας, καπνίζοντας το ένα τσιγάρο πίσω από το άλλο, λαχανιασμένος, προσπαθώντας να τον προλαβαίνω. Ο Δον Χουάν είχε απίστευτη ζωτικότητα. Με μεγάλη υπομονή με περίμενε να τον φτάσω και με παρακολουθούσε να καπνίζω χωρίς να λέει τίποτε. Στο τέλος φτάσαμε σε ένα ψηλό οροπέδιο, περικυκλωμένο από βουνοκορφές και λοφοπλαγιές. Εκεί ο Δον Χουάν με προσκάλεσε να κατέβουμε την απότομη πλαγιά που έστεκε στην άλλη πλευρά. Ήταν αδύνατο, και για πολύ ώρα ταλαντευόμουν στα βράχια ώσπου να παραιτηθώ από την προσπάθεια. Ο Δον Χουάν μου είπε ότι θα καθίσουμε εκεί μέχρι να τα καταφέρω.

Το ίδιο συνεχίστηκε για πολλές μέρες, ώσπου ένα πρωί, ξύπνησα και το πρώτο πράγμα που έκανα, όπως συνήθως, ήταν να πιάσω τα τσιγάρα μου. Που ήταν οι υπέροχες κούτες μου; Έψαξα παντού, αλλά δεν τις βρήκα. Όταν ξύπνησε ο Δον Χουάν από τις φωνές μου, τον ρώτησα τι συνέβαινε. Μου εξήγησε ήρεμα: «Μην ανησυχείς, σίγουρα κάποιο κογιότ ήρθε και έκλεψε τα τσιγάρα σου, αλλά δεν μπορεί να πήγε μακριά. Κοίτα! Να, εδώ! Τα ίχνη του κογιότ!»

Περάσαμε όλη εκείνη την ημέρα ακολουθώντας τα ίχνη του κογιότ σαν ανιχνευτές, αναζητώντας τα τσιγάρα μου. Ξαφνικά, ο Δον Χουάν κάθισε στο έδαφος και, υποκρινόμενος ότι δεν ήταν παρά ένα γέρικο ανθρωπάκι, πολύ γέρος, άρχισε να διαμαρτύρεται κλαψουρίζοντας «Τώρα έχουμε χαθεί για τα καλά, είμαι πολύ γέρος πια, δεν αντέχω άλλο!»

Με όλο εκείνο το περπάτημα, νομίζω ότι πρέπει να πέρασαν 10 ή 12 μέρες. Ήδη, ούτε που νοιαζόμουν πια για το κάπνισμα! Μ’ αυτόν τον τρόπο έχασα την επιθυμία μου να καπνίζω. Τρέχοντας μαζί με τον Δον Χουάν σαν δαίμονες στους λόφους, κυνηγώντας ένα κογιότ-φάντασμα. Όταν ήρθε η ώρα να επιστρέψουμε, φυσικά ο Δον Χουάν ήξερε πολύ καλά τον δρόμο. Πήγαμε κατευθείαν στην πόλη. Η διαφορά ήταν, ότι δεν ένιωθα καμιά ανάγκη να αγοράσω τσιγάρα. Από εκείνο το αξέχαστο επεισόδιο έχουν περάσει εικοσιπέντε χρόνια και δεν κάπνισα ποτέ ξανά. Η γραμμή της Μη-Πράξης, είναι ακριβώς το αντίθετο από την ρουτίνα ή τις ρουτίνες που έχουμε συνηθίσει. Οι συνήθειες, όπως το κάπνισμα για παράδειγμα, είναι αυτό που μας έχει δεμένους χειροπόδαρα, με αλυσίδες.

Δεν έχω περισσότερη ελευθερία απ’ αυτόν που είναι άψογος, γιατί μόνο αν είμαι άψογος αλλάζω το πεπρωμένο μου, δηλαδή περπατώ στις άκρες των δακτύλων μου και περνώ από την αριστερή πλευρά του Αετού που καταβροχθίζει τις προσωπικότητές μας μετά τον θάνατο. Αν δεν είμαι άψογος, δεν αλλάζω το πεπρωμένο μου και ο Αετός με καταβροχθίζει.

Ο Ναγκουάλ Δον Χουάν Μάτους είναι ένα ελεύθερο όν. Είναι ελεύθερος να εκπληρώσει το πεπρωμένο που επιθυμεί. Με καταλαβαίνετε; Ο Δον Χουάν είναι ένας ελεύθερος άνθρωπος. Αναζητά την ελευθερία. Το πνεύμα του την αναζητά. Ο Δον Χουάν είναι ελεύθερος από αυτήν τη βασική προκατάληψη, την προκατάληψη της αντίληψης που μας εμποδίζει από το να δούμε την Πραγματικότητα.

Στην γραμμή της Μη-Πράξης κάποιος πετυχαίνει την καταστροφή κάθε μιας από τις ρουτίνες του και καθιστά τον εαυτό του συνειδητό. Ο Δον Χουάν μου είχε διδάξει μιά πολύ ενδιαφέρουσα τεχνική Μη-Πράξης, ανάμεσα σε άλλες. Να περπατώ προς τα πίσω, πισωπατώντας, με την βοήθεια ενός καθρέφτη. Για να μπορέσω να εκπληρώσω καλύτερα αυτήν την αποστολή που μου ανέθεσε, έφτιαξα ένα τεχνούργημα από μέταλλο, σαν ένα μεγάλο δαχτυλίδι ή σαν στέμμα που μπορείς να το φοράς στο κεφάλι, πάνω στο οποίο προσαρμοζόταν ο καθρέφτης μπροστά στο πρόσωπό μου. Μ’ αυτόν τον τρόπο μπορούσα να κάνω την άσκηση και να έχω τα χέρια μου ελεύθερα.

Άλλα παραδείγματα τεχνικών Μη-Πράξης, θα ήταν να βάλεις ανάποδα την ζώνη σου ή να φοράς αντίθετα τα παπούτσια σου, ή να κουβαλάς ένα σακίδιο που δεν έχει τίποτε μέσα. Όλες αυτές οι τεχνικές έχουν έναν αντικειμενικό σκοπό, να καθιστούν συνειδητό κάποιον για το τι κάνει την κάθε στιγμή. Είναι ένα κόλπο για να τραβάμε την ίδια μας την προσοχή σε κάθε μας κίνηση, σαν να παρακολουθούμε τον εαυτό μας σε ταινία. Επειδή κινούμαστε συνέχεια σε συνηθισμένες τροχιές και με συγκεκριμένες ρουτίνες, η προσοχή μας παρασύρεται αλλού ή κοιμάται. Καταστρέφοντας τις ρουτίνες, δίνουμε στο σώμα μας νέες αισθήσεις. Το σώμα ξέρει.

Υπάρχουν και παιχνίδια Μη-Πράξης. Παιχνίδια στα οποία δεν υπάρχουν καθορισμένοι κανόνες, αλλά δημιουργούνται κατά την διάρκεια του παιχνιδιού. Φαίνεται ότι στο να μην έχεις καθορισμένους κανόνες στο παιχνίδι, η συμπεριφορά των παικτών δεν είναι προβλέψιμη κι έτσι αναπόφευκτα όλοι πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί. Δημιουργείται έτσι συνειδητή προσοχή. Οι τεχνικές και τα παιχνίδια Μη-Πράξης αναπτύσσουν την προσοχή. Μπορεί να πει κανείς ότι είναι ασκήσεις αυτοσυγκέντρωσης, αφού αναγκάζουν αυτούς που τις εξασκούν να είναι πλήρως συνειδητοί σ’ αυτό που κάνουν. Σε πολλές περιπτώσεις χρησιμοποιούνται για να καταστρέφεις τις ρουτίνες. Τα γηρατειά, μπορούν να εννοηθούν σαν να έχεις τελικά παραμείνει κλειδωμένος σε έναν τέλειο κύκλο από ρουτίνες. Παρατήρησε έναν γέρο άνθρωπο για να καταλάβεις τι εννοώ.

Οι Περιπέτειες του Τζο Κόρντομπα

Το 1976, ένας γιατρός φίλος μου που τον έλεγαν Κλαούντιο Ναράνγιο με έφερε σε επαφή με έναν υποτιθέμενο δάσκαλο της Γιόγκα. Πήγαμε να τον επισκεφτούμε στο άσραμ του κάπου στην Καλιφόρνια. Επικοινωνούσαμε μέσω διερμηνέα. Σε εκείνη την συζήτηση προσπαθούσα να βρω ομοιότητες με τις δικές μου εμπειρίες του ταξιδιού έξω από το σώμα. Παρ’ όλα αυτά, αυτός δεν έλεγε τίποτε σημαντικό. Ναι, υπήρχε πολύ σώου και τελετουργία στην όλη φάση, αλλά ο τύπος δεν έλεγε τίποτε.

Στο τέλος της συνάντησης μας, αυτός ο τύπος πήρε στα χέρια του έναν μεταλλικό κουβά και άρχισε να με βρέχει με ένα υγρό που δεν μού άρεσε το χρώμα του. Μόλις αποσύρθηκε, ρώτησα τι ήταν αυτό που μου έριχνε. Κάποιος με πλησίασε και μου εξήγησε σοβαρά ότι πρέπει να νιώθω πολύ ευτυχισμένος γιατί μου είχε δώσει την ευλογία του. Επέμενα να θέλω να μάθω τι περιείχε ο κουβάς. Τελικά έμαθα ότι όλες οι εκκρίσεις του “μεγάλου δασκάλου” φυλάσσονταν: «Ότι βγαίνει απ’ αυτόν είναι ιερό». Ο κουβάς περιείχε τα ούρα του! Αυτή ήταν η πρώτη και η τελευταία συνάντησή μου με τον μεγάλο δάσκαλο.

Η Ντόνα Φλορίντα –η Toltec Woman στης οποίας τα χέρια μας άφησε για λίγο καιρό ο Δον Χουάν– για να μάς διδάξει μας έβαζε σε ιδιόμορφες καταστάσεις. Πιστεύω ότι αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος, γιατί με το να μας βάζει σε καταστάσεις μας έκανε να ανακαλύπτουμε ότι δεν είμαστε τίποτε. Ο άλλος τρόπος είναι αυτός της αγάπης του εαυτού, της προσωπικής υπερηφάνειας. Αυτός ο τρόπος, όμως, μας μεταμορφώνει σε ντετέκτιβς, συνεχώς προσέχουμε τι είναι αυτό που θα μας συμβεί, τι είναι αυτό πού μας ζημιώνει και τι είναι αυτό που μας προσβάλει. Είμαστε όλοι ντετέκτιβς! Ξοδεύουμε όλο τον χρόνο μας ψάχνοντας αποδεικτικά στοιχεία αγάπης: αν μ’ αγαπούν ή δεν μ’ αγαπούν. «Μ’ αγαπά, δεν μ’ αγαπά!» «Με συμφέρει, δεν με συμφέρει!» «Με μειώνει, δεν με μειώνει!»

Έτσι, κεντραρισμένοι στο Εγώ μας, δεν κάνουμε τίποτε άλλο από το να το δυναμώνουμε, δηλαδή να δυναμώνουμε τις αλυσίδες μας. «Μ’ αγαπά, δεν μ’ αγαπά… Μ’ αγαπά, δεν μ’ αγαπά.» Μ’ αυτό ασχολούμαστε συνέχεια, και με το κέρδος μας. Σύμφωνα με την Ντόνα Φλορίντα, το καλύτερο είναι να ξεκινήσουμε με το να σκεφτόμαστε ότι δεν μας αγαπά κανείς.

Ο Δον Χουάν έλεγε ότι η προσωπική υπερηφάνεια είναι ένα τέρας με 3.000 κεφάλια. «Χτυπάς και καταστρέφεις κεφάλια, αλλά συνέχεια ξεπετάγονται όλο και περισσότερα. Το τέρας αυτό ξέρει όλα τα κόλπα» έλεγε με έμφαση. Με τα κόλπα του τέρατος, φαίνεται ότι ξεγελούμε τον εαυτό μας ότι είμαστε κάποιοι. Ενώ είμαστε οι χειρότεροι άνθρωποι, είμαστε καθάρματα, σκουπίδια!

Μία από τις πολλές μαγικές αποστολές που μου δόθηκαν τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, ήταν και αυτή: να κάνω τον μάγειρα σε ένα από εκείνα τα Καφέ κατά μήκος μιας εθνικής οδού. Η συμμαθήτρια μου στην ομάδα του Δον Χουάν, η Λα Γκόρντα, με είχε συνοδεύσει σ’ αυτήν την αποστολή, ως σερβιτόρα. Για πάνω από έναν χρόνο, ζούσαμε σ’ εκείνο το Καφέ, εγώ παίζοντας τον Χοσέ Κόρντομπα και η Λα Γκόρντα την σύζυγό μου. Το πλήρες όνομα μου ήταν Χοσέ Λουίς Αντόνιο Κόρντομπα, στις υπηρεσίες σας! Όλοι όμως με ήξεραν σαν Τζο Γκόρντομπα.

Στην αρχή ήταν μαζί μας και η Ντόνα Φλορίντα, σε διάφορα μέρη, μας συνόδευε με μεταμφίεση. Το πρώτο πράγμα που έπρεπε να επιτύχουμε ήταν να βρούμε στέγη και δουλειά, για τον Τζο Κόρντομπα, την γυναίκα του και την πεθερά του. Έτσι παρουσιαζόμασταν σε όλους, αλλιώς οι άνθρωποι δεν θα καταλάβαιναν αυτό που θέλαμε να κάνουμε. Για πολύ καιρό ψάχναμε για δουλειά, ώσπου τελικά βρήκαμε σε ένα roadside cafe.

Σε ένα τέτοιο μέρος, αρχίζεις δουλειά πολύ νωρίς το πρωί. Στις πέντε το πρωί πρέπει ήδη να έχεις αρχίσει να δουλεύεις. Το πρώτο πράγμα που σε ρωτούν όλοι για να σε προσλάβουν είναι «ξέρεις να φτιάχνεις αυγά;» Πέρασε πολύς καιρός μέχρι να καταλάβω τι εννοούσαν όλοι αυτοί που ρωτούσαν αυτό το απλό πράγμα. Τελικά ανακάλυψα ότι μιλούσαν για τους πολλούς διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους μπορείς να μαγειρέψεις ένα αυγό για πρωινό. Στα ρεστοράν και στα καφέ για νταλικέρηδες, το «φτιάξιμο αυγών» είναι πολύ σημαντικό. Είναι το πιο σημαντικό πράγμα. Ξοδέψαμε έναν χρόνο δουλεύοντας εκεί. Τώρα ξέρω πως να «κάνω αυγά».

Η Λα Γκόρντα επίσης δούλευε πολύ. Ήταν τόσο καλή γκαρσόνα που τελικά κατέληξε να φροντίζει όλες τις άλλες σερβιτόρες εκεί πέρα. Στο τέλος του χρόνου, όταν η Toltec Woman μας είπε «αρκετά μέχρις εδώ, τελειώσατε μ’ αυτήν την αποστολή», ο ιδιοκτήτης του καφέ δεν μας άφηνε να φύγουμε. Η αλήθεια είναι ότι δουλεύαμε πολύ σκληρά εκεί. Από το πρωί μέχρι το βράδυ!

Κατά την διάρκεια της παραμονής μας εκεί, είχα μιά πολύ σημαντική επαφή. Θυμάμαι ένα κορίτσι που το έλεγαν Τέρρυ, που έφτασε στο καφέ όταν ζητούσαν μία σερβιτόρα. Μέχρι τότε, ο Τζο Κόρντομπα είχε κερδίσει την εμπιστοσύνη του μαγαζάτορα και ήταν ο υπεύθυνος της δουλειάς και του προσωπικού. Η Τέρρυ μάς είπε εμπιστευτικά, ότι έψαχνε για τον Κάρλος Καστανέντα! Πώς ήξερε ότι ήμουνα σ’ εκείνο το μέρος; Δεν ήξερα. Αυτό το κορίτσι η Τέρρυ, ήταν μία από εκείνους τους χίππυς που παίρνουν ναρκωτικά και γυρνούν βρώμικοι, απαράδεκτοι και μαλθακοί. Ζουν μιά φρικτή ζωή. Δεν μπορούσα να πω στην Τέρρυ ποιός ήμουν, αλλά ο Τζο Κόρντομπα και η γυναίκα του την βοήθησαν πολύ, τους μήνες που κάθισε μαζί μας.

Μια μέρα μπήκε μέσα στο μαγαζί πολύ αναστατωμένη, λέγοντας ότι μόλις είχε δει τον Καστανέντα σε μιά Κάντιλακ παρκαρισμένη μπροστά στο καφέ.
«Εκεί είναι! Εκεί είναι!», φώναζε, «είναι μέσα στο αμάξι και γράφει!»
«Μα, Τέρρυ, είσαι σίγουρη πως είναι ο Καστανέντα; Πώς μπορείς να είσαι τόσο βέβαιη;», την ρώτησε ο Τζο Κόρντομπα. Αλλά αυτή συνέχιζε: «Ναι, να, ναι, ναι, είναι αυτός, είναι αυτός, είμαι σίγουρη!…»
Έπειτα τής πρότεινα να πάει έξω στο αυτοκίνητο και να τον ρωτήσει. Έπρεπε να ξεφορτωθεί αυτήν την τεράστια αβεβαιότητα. Μου είπε ότι φοβόταν να του μιλήσει, γιατί ήταν πολύ χοντρή και πολύ άσχημη. Την ενθάρρυνα. «Είσαι υπέροχη, είσαι καταπληκτική, βιάσου, τρέχα!…»

Τελικά πήγε, αλλά αμέσως γύρισε πίσω κλαίγοντας ένα ολόκληρο ποτάμι δάκρυα. Ο άντρας στην Κάντιλακ ούτε που την κοίταξε, της έκλεισε την πόρτα λέγοντας της ψυχρά να μην τον ενοχλεί. Προσπάθησα να την παρηγορήσω. Ήταν σαν να της είχαν γκρεμιστεί όλα της τα όνειρα, μου έδινε τόσο πόνο αυτό, που παραλίγο να της πω ποιός ήμουν. Η Λα Γκόρντα δεν με άφησε. Με προστάτευσε. Ήμουν ο Τζο Κόρντομπα και όχι αυτός ο Κάρλος Καστανέντα. Δεν μπορούσα να δείξω ανυπακοή στην αποστολή.

Όταν είχε έρθει σ’ εμάς, η Τέρρυ δεν ήταν καθόλου καλή σερβιτόρα. Αλλά με το πέρασμα του χρόνου έγινε δίπλα μας καλή, καθαρή και προσεκτική. Η Λα Γκόρντα της έδινε πολλές γυναικείες συμβουλές. Την αγαπούσαμε πολύ. Ούτε για μιά στιγμή δεν φαντάστηκε με ποιους ήταν τόσο καιρό. Όλο εκείνον τον καιρό υπήρξαν πολλοί άνθρωποι που μας κακομεταχειρίστηκαν και με πρόσβαλαν, υπήρξαν πολλές στιγμές στερήσεων και απογοητεύσεων, που παρά πάνω από μία φορά έφτασα στο σημείο να θέλω να αποκαλύψω την αληθινή μου ταυτότητα. Αλλά ποιός θα με πίστευε; Η Ντόνα Φλορίντα ήξερε τι έκανε…

Εκείνη την εποχή, υπήρξαν φορές που περνούσαμε με τα ελαχιστότατα εφόδια. Κοιμόμασταν στο χώμα και τρώγαμε μονάχα ένα πράγμα. Οι Τολτέκοι το συνήθιζαν αυτό. Έτρωγαν ένα είδος φαγητού κάθε φορά, αλλά έτρωγαν συνεχώς. Οι Τολτέκοι τρώνε όλη την ημέρα. Η μίξη τροφών, για παράδειγμα το να τρως κρέας με πατάτες και λαχανικά, κάνει πολύ κακό στην υγεία. Αυτή η μίξη είναι πολύ πρόσφατη συνήθεια στη ζωή της ανθρωπότητας. Το να τρως ένα είδος φαγητού κάθε φορά, βοηθά στην χώνευση και κάνει καλό στον οργανισμό.

Επίσης, χρησιμοποιούσαν τον ύπνο τους πολύ διαφορετικά από τους περισσότερους από εμάς. Το σημαντικό είναι να συνειδητοποιήσεις ότι μπορείς να κοιμηθείς με πολλούς τρόπους. Όπως το να φτιάχνεις αυγά. Έχουμε μάθει να πηγαίνουμε για ύπνο και να ξυπνάμε σε συγκεκριμένες ώρες, γιατί αυτό είναι που θέλει από εμάς η κοινωνία. Έτσι, για παράδειγμα, οι γονείς βάζουν για ύπνο τα παιδιά τους για να τα ξεφορτωθούν! Τόσο απαράδεκτοι είναι οι άνθρωποι!

Εγώ κοιμάμαι όλη μέρα κι όλη νύχτα. Αλλά αν προσθέσω τις ώρες και τα λεπτά που κοιμάμαι, δεν νομίζω ότι ξεπερνούν τις πέντε ώρες την ημέρα. Κοιμάμαι όποτε θέλω για πολύ λίγο. Για να κοιμάσαι μ’ αυτόν τον τρόπο, βέβαια, απαιτεί από το άτομο την ικανότητα να μπαίνει κατευθείαν στο στάδιο του βαθύ ύπνου. Είναι ζήτημα εξάσκησης.

Ο Τζο Κόρντομπα και η γυναίκα του, τα σαββατοκύριακα έφτιαχναν κήπους. Αυτό ήταν ένα άλλο μέρος της αποστολής μας. Φυτεύαμε δέντρα, κουρεύαμε θάμνους και κάναμε κηπουρική, στους κήπους των σπιτιών. Είχαμε πολύ επιτυχία. Θυμάμαι ότι κάποια στιγμή αργότερα, ήμασταν για επίσκεψη στο σπίτι ενός φίλου μου, όταν εμφανίστηκαν ένα μάτσο δημοσιογράφοι από τους New York Times, ψάχνοντας για τον Κάρλος Καστανέντα. Για να περάσουμε απαρατήρητοι, η Λα Γκόρντα κι εγώ, βαλθήκαμε να φυτεύουμε και να περιποιούμαστε τον κήπο του φίλου μου.

Τότε ο φίλος μου άρχισε να μας φωνάζει προσβλητικά και να μας κακομεταχειρίζεται μπροστά στους δημοσιογράφους, με τον χειρότερο τρόπο. Φαινόταν ότι μπορούσες να φωνάζεις στον Τζο Κόρντομπα και στην γυναίκα του χωρίς συνέπειες. Δεν ήταν παρά σκουπίδια! Κανείς απ’ όσους ήταν παρόντες δεν μάς υπερασπίστηκε και δεν διαμαρτυρήθηκε για την συμπεριφορά του. Ποιοί ήμασταν άλλωστε; Σ’ εκείνα τα μέρη, μονάχα οι φτωχοί άνθρωποι και τα σκυλιά δουλεύουν κάτω από τον ήλιο! Έτσι, ο φίλος μου κι εμείς, ξεγελάσαμε τους ρεπόρτερ.

Το σώμα μου, παρ’ όλα αυτά, δεν μπορούσα τόσο εύκολα να το ξεγελάσω. Για τρία ολόκληρα χρόνια, είχαμε την αποστολή να δίνουμε πρωτόγνωρες εμπειρίες στο σώμα μας για να το κάνουμε να συνειδητοποιήσει ότι στην πραγματικότητα δεν είμαστε τίποτε. Πολλές φορές μας πετούσαν στον δρόμο. Άλλες φορές, οδηγώντας ένα φορτηγάκι στον δρόμο, κάποια αυτοκίνητα μας έσπρωχναν στην άκρη του δρόμου και μας πετούσαν έξω. Τι εναλλακτικές είχαμε; Είναι καλύτερο να τους αφήνεις να περάσουν!

Ο Δον Χουάν πάντα με συμβούλευε για αυτές τις περιστάσεις, με τον ίδιο πάντα τρόπο, και μου έλεγε:
«Είναι ζούγκλα εδώ πέρα! Τι κάνεις αν συναντήσεις μια τίγρη μέσα στην ζούγκλα; Παλεύεις μαζί της; Όχι, Καρλίτο, όχι. Την αφήνεις να περάσει!»

Οι αποστολές μας ήταν αρκετά περίπλοκες και σχετιζόταν με το να μάθουμε να επιβιώνουμε σε εχθρικές καταστάσεις και εχθρικά δυσάρεστα περιβάλλοντα και να επιβιώνουμε από την εμπειρία της ταπείνωσης. Αυτό το τελευταίο είναι κάτι πάρα πολύ δύσκολο να το υπομένεις, αλλά είναι πάρα πολύ διδακτικό. Ο αντικειμενικός στόχος είναι να μάθεις να μετακινείς τον εαυτό σου από το ωστικό κύμα που προκαλεί η ταπείνωση, το να σε ταπεινώνουν και να σε προσβάλουν. Το σημαντικό είναι να μην αντιδράσεις, να μην θυμώσεις. Αν κάποιος αντιδράσει, χάνει το παιχνίδι. Κάποιος, δεν προσβάλλεται, δεν μειώνεται, δεν θίγεται από μιά τίγρη που του επιτίθεται. Κάνεις πέρα και την αφήνεις να περάσει.

Σε κάποια άλλη φάση, η Λα Γκόρντα κι εγώ, βρήκαμε δουλειά σε ένα σπίτι, αυτή σαν υπηρέτρια κι ο Τζο Κόρντομπα σαν μπάτλερ. Δεν μπορείτε να φανταστείτε που κατέληξε αυτό. Τελικά μας πέταξαν έξω στον δρόμο με τις κλωτσιές, χωρίς να μας πληρώσουν. Και σαν να μην έφτανε αυτό! Για να προστατευτούν από εμάς, σε περίπτωση που θα διαμαρτυρόμασταν δυναμικά, είχαν καλέσει την τοπική αστυνομία! Μπορείτε να το φανταστείτε; Μπήκαμε στην φυλακή χωρίς λόγο.

Πολλές φορές δεν είχαμε να φάμε. Το χειρότερο ήταν ότι δεν μπορούσαμε να παραπονεθούμε σε κανέναν, ούτε είχαμε την υποστήριξη της ομάδας μας. Σ’ εκείνη την αποστολή ήμασταν μόνοι και δεν μπορούσαμε να της ξεφύγουμε. Ακόμη κι αν μπορούσαμε να πούμε ποιοί ήμασταν, κανείς δεν θα μας πίστευε.

Είναι αλήθεια, είμαι ο Τζο Κόρντομπα που σας έφτιαχνε αυγά και σας έκανε υποκλίσεις. Κι αυτό είναι πολύ όμορφο, γιατί δεν μπορείς να πέσεις πιό χαμηλά. Έχω ήδη φτάσει στον πάτο που θα μπορούσα ποτέ μου να φτάσω. Αυτός ο πάτος είναι ό,τι είμαι. Τώρα ξέρω ότι δεν είμαι τίποτε. Κανείς δεν μπορεί να μου στερήσει τίποτα, γιατί ο Τζο Κόρντομπα είναι ένα τίποτα.

Ζήσαμε σε ένα επίπεδο πολύ χαμηλότερο από τους Μεξικανούς χωριάτες, κι αυτό λέει πολλά. Έχουμε αγγίξει τον πάτο και δεν πάει πιό κάτω. Η διαφορά ανάμεσα σ’ εμάς και στον φτωχό χωρικό, είναι ότι αυτός ελπίζει, θέλει πράγματα και δουλεύει σαν το σκυλί για να αποκτήσει μιά μέρα περισσότερα από αυτά που έχει σήμερα. Εμείς, από την άλλη, δεν έχουμε τίποτε, και κάθε φορά θα έχουμε όλο και πιό λίγα.

Ποτέ δεν νιώθω πιό πλήρης, όσο όταν είμαι ο Τζο Κόρντομπα.
Ο Τζο Κόρντομπα, που τηγανίζει χάμπουργκερ όλη μέρα με τα μάτια του να κλαίνε από τον καπνό. Ο Τζο Κόρντομπα που σού καθαρίζει το τραπέζι.

Ο Δον Χουάν δίδασκε μία συγκεκριμένη μεθοδολογία διάσπασης της ψυχολογικής κατάστασης εκείνου του μέρους της συνείδησης μας που μάς κρατά αποκομμένους από την αληθινή πηγή μας. Ο κόσμος, όπως τον αντιλαμβανόμαστε, είναι κατασκευασμένος και δεν είναι αληθινός. Μας δόθηκε ως αληθινός. Τον συντηρούμε με το ένστικτο της αντανακλαστικής επιβεβαίωσης μας μέσω των άλλων ανθρώπων, και με τον συνεχή εσωτερικό διάλογο με τον εαυτό μας και με την αυτολύπηση μας.

Το πιό σημαντικό πράγμα που μου δίδαξε ο Δον Χουάν είναι ότι όλη η προσωπική μας ενέργεια, ξοδεύεται άδικα με το να υπερασπιζόμαστε συνεχώς τον εαυτό μας. Όλες μας οι προσπάθειες γίνονται γι’ αυτήν την εσωτερική υπεράσπιση. Και είμαστε μπλεγμένοι σ’ αυτήν την συνεχή διαδικασία αυτο-υπεράσπισης για τόσο πολύ καιρό, που πλέον δεν την αντιλαμβανόμαστε καν.

Μέχρι τώρα, όλοι και όλα μας διδάσκουν τον κόσμο και τον τρόπο που πρέπει να τον χειριζόμαστε. Ήρθε η ώρα να αρχίσουμε να μαθαίνουμε τον κόσμο από μόνοι μας. Να πάρουμε στα χέρια μας την ίδια την ζωή μας. Ήρθε η ώρα να αρχίσουμε να ανακεφαλαιώνουμε την ζωή μας. Να ανακεφαλαιώσουμε κάθε μας δράση, κάθε γεγονός, κάθε γνωριμία, κάθε σχέση, κάθε ανάμνηση, για να βρούμε τον βασικό παράγοντα που αντιπροσωπεύει την ζωή μας. Αυτός ο παράγοντας, είναι ο τρόπος με τον οποίο σχετιζόμαστε με τούς ανθρώπους και τον κόσμο.

Όταν άρχισα να ανακεφαλαιώνω την ζωή μου, ανακάλυψα ότι σχετιζόμουν με τον κόσμο σαν μωρό. Ένιωθα μεγάλη λύπηση για τον εαυτό μου. Ολόκληρη η ζωή μου δεν ήταν τίποτε παραπάνω από την ατέλειωτη επανάληψη αυτού του γεγονότος. Λυπόμουν τον εαυτό μου και έφτιαχνα εικόνες μέσα μου για να τον υπερασπίζομαι. Δεν έκανα τίποτε άλλο για όλη μου την ζωή!

Είναι φρικτό! Όταν οι Πολεμιστές με ανάγκασαν να ανακεφαλαιώσω την ζωή μου, είδα τον φρικτό τρόπο με τον οποίο ξόδεψα τα χρόνια μου υπερασπιζόμενος την αυτολύπησή μου. Αυτό ήταν για μένα μιά πολύ τρομακτική ανακάλυψη. Το μόνο που πάντοτε ήθελα, ήταν να ακούσει κάποιος την θλιμμένη μου ιστορία και να με λυπηθεί. Ήμουν ένα ανθρωπάκι!

Αυτή η ιδέα της σπουδαιότητας του εαυτού μας, μάς τυφλώνει τόσο πολύ που δεν μπορούμε να δούμε τίποτε άλλο, αλλά είναι δυνατόν να αποδεσμευτεί κανείς από την ιδέα της σπουδαιότητας του εαυτού. Ένας άλλος τρόπος με τον οποίο παραμένουμε ανυποχώρητα τυφλοί, είναι το ότι σκεφτόμαστε πως η ολοκλήρωση θα έλθει όταν θα βρούμε επιτέλους έναν αληθινό σύντροφο.

Μπορούμε ακόμη και να παντρευτούμε κι ακόμη να ψάχνουμε κάποιον που θα καλύψει τις ανάγκες μας. Οι περισσότεροι δεν σταματούν να ψάχνουν. Φυσικά δεν πρόκειται να βρουν αληθινά ποτέ τίποτε. Κι αν υπάρχει έστω και για μια στιγμή η συνειδητοποίηση αυτού του άδικου και μάταιου ψαξίματος, τότε απλώς αρχίζει πάλι η αυτολύπηση. Όλα αυτά είναι ένας φρικτός φαύλος κύκλος.

Δεν θέλουμε να δώσουμε τίποτε, είμαστε απίστευτα εγωιστές, θέλουμε μόνο να παίρνουμε. Οι Πολεμιστές, οι Μάγοι, οι Ναγκουάλς, αγαπούν χωρίς να ζητούν τίποτε για αντάλλαγμα, σ’ αυτόν τον κόσμο ή πέρα απ’ αυτόν.

Η ιδέα του εαυτού δεν είναι δική μας, ήρθε η ώρα να αποδεσμευτούμε απ’ αυτήν. Ο Δον Χουάν και Μάγοι της Γραμμής του, μάς έδωσαν μιά σειρά από προτάσεις, για να μπορέσουμε ν’ αρχίσουμε να βλέπουμε τι μάς συνέβη, τι μάς έχουν κάνει. Όχι σαν μιά σύγκριση με κάποιο πρότυπο, αλλά σαν μιά έρευνα. Μπορούμε να μεταμορφωθούμε σε κάτι πολύ καινούργιο. Αλλά για να το κάνουμε αυτό πρέπει να υπερβούμε το παλιό. Να πεθάνουμε και να ξαναγεννηθούμε!

Ο Πολεμιστής καταλαβαίνει ότι είναι καταδικασμένος αν μείνει εδώ. Όλα είναι μιά αυταπάτη που τον καθησυχάζουν, όπως κάποιος που αποκοιμιέται γλυκά στο κρεβατάκι του από τις αναθυμιάσεις ενώ το σπίτι γύρω του έχει πάρει φωτιά. Κανείς δεν μπορεί να μας βοηθήσει αληθινά, αν δεν μπορούμε να βοηθήσουμε οι ίδιοι τον εαυτό μας. Και είναι τόσο λίγοι αυτοί που ξέρουν αληθινά τι είναι ο εαυτός τους για να προσπαθήσουν να βοηθηθούν. Πόσο μάλλον για να βοηθήσουν και κάποιον άλλον.

Το αντίθετο, ο κόσμος είναι γεμάτος από μεταμφιεσμένους εγωμανείς που τρέφονται από τους άλλους. Όλα είναι μιά φαρσοκωμωδία. Είσαι ένα κτήνος! Βγες έξω από τον εγκέφαλο του κτήνους! Είμαστε γεμάτοι επαναλήψεις. Που πήγε η αίσθηση της περηφάνιας μας; Ξέρουμε μόνο να μιλάμε για αυτήν; Τι κάνουμε εδώ πέρα;

Πρέπει να εξετάσουμε τα πάντα, να περικόψουμε τις ρουτίνες μας, να γεμίσουμε με θόρυβο την συχνότητα, με παράσιτα, να διαστρεβλώσουμε την επαναληπτική καθημερινότητα μας, αν θέλουμε να περάσουμε στο πεδίο της μαγείας. Μπορούμε να δούμε την ενέργεια να ρέει, είναι αλήθεια… γιατί να επιτρέπουμε στον εγκέφαλο του κτήνους να μας σταματά; Βγες από τον εγκέφαλο του κτήνους κάνοντας Μη-Πράξεις.

Οι Μη-Πράξεις είναι τα παράσιτα στην συχνότητα της καθημερινότητας, που τελικά αποδεσμεύουν την συνείδηση μας. Η απορύθμιση του κόσμου με το να κάνεις κάτι παράλογο, κάτι χωρίς σημασία. Μία φάρσα! Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι ο κόσμος είναι μία κατασκευή, μία διευθέτηση. Άρα μπορούμε να πετύχουμε μιά διαφορετική διευθέτηση. Θα μπορούσε να είναι το να δένεις τα κορδόνια των παπουτσιών σου με διαφορετικό τρόπο.

Ένα από τα πιό σημαντικά πράγματα που μπορεί να κάνει ένας Πολεμιστής, είναι να κρατά ένα Άλμπουμ των Εξαιρετικών Στιγμών. Αυτό είναι επίσης μία Μη-Πράξη. Φτιάξε με σημειώσεις ένα άλμπουμ που να σου θυμίζει όλες τις εξαιρετικές σου στιγμές, τις σκέψεις και τα πράγματα που σε εκπλήσσουν και σε χαροποιούν. Όλα τα μαγικά πράγματα, για σένα, στα οποία υπήρξες μάρτυρας. Μη νιώθεις μίζερος! Μην κλαψουρίζεις συνέχεια σαν καημένη γυναικούλα ή σαν μωράκι. Υπάρχει κάτι φριχτό εκεί έξω, που δεν νοιάζεται για σένα και την μιζέρια σου, κι επιπλέον δεν ξέρεις πόσος χρόνος σου απομένει ακόμη εδώ.

Γιατί πετάμε χαρταετό την Καθαρά Δευτέρα

 Ένα από τα πιο γνωστά έθιμα της Καθαράς Δευτέρας, το οποίο περνά από γενιά σε γενιά είναι αυτό του πετάγματος του χαρταετού. Λίγοι όμως γνωρίζουμε γιατί πραγματικά πετάμε αετό αυτή τη μέρα και πώς ξεκίνησε το έθιμο.

Ο χαρταετός που πετάμε την Καθαρά Δευτέρα, δεν είναι απλώς ένα ακόμα παιχνίδι, που ίπταται στον αέρα εδώ και χιλιάδες χρόνια. Σύμφωνα με αρχαίες θεωρίες το πέταγμα υποδηλώνει την ανάταση, την κάθαρση της ψυχής μετά το διονυσιακό ξεφάντωμα της Αποκριάς.

Ως χριστιανική θεώρηση το πέταγμα του αετού συμβολίζει το ανθρώπινο πνεύμα που είναι πλασμένο για να πετά στα ουράνια και με αυτόν τον τρόπο είναι σα να ερχόμαστε πιο κοντά στον Θεό.

Πατρίδα του είναι η μακρινή Ανατολή. Η ιστορία του χαρταετού έχει βαθιές ρίζες στην αρχαία Κίνα ξεπερνώντας τα 2.400 χρόνια ζωής. Αρχικά, βέβαια, υλικό κατασκευής των χαρταετών δεν υπήρξε το χαρτί, αλλά το ξύλο. Οι λαοί της Ανατολής χρησιμοποιούσαν τους χαρταετούς σε μαγικές τελετές, θρησκευτικές εκδηλώσεις και σε τελετουργίες για τον εξορκισμό του κακού. Πίστευαν ότι όσο ψηλότερα ανεβεί ο αετός τόσο πιο τυχεροί θα είναι.

Ο αυτοκράτορας της Κίνας Γουέν Χσουν έκανε πειράματα πτήσεων με αετούς φτιαγμένους από μπαμπού, χρησιμοποιώντας για επιβάτες τους κρατούμενούς του. Οι τυχεροί που επιζούσαν κέρδιζαν την ελευθερία τους.

Μια από τις πιο εντυπωσιακές γιορτές με χαρταετούς που ‘‘χορεύουν’’ στους αιθέρες πραγματοποιείται εδώ και χιλιάδες χρόνια στη Βόρεια Ινδία, για την υποδοχή της άνοιξης, με εντυπωσιακές τελετές που έχουν τις ρίζες τους στην ινδουιστική μυθολογία. Για τον ίδιο λόγο, στη Λαχώρη του Πακιστάν κάθε Φεβρουάριο γίνονται πανηγυρικές εκδηλώσεις, που επανα- φέρουν στη μνήμη παγανιστικές συνήθειες του παρελθόντος.

Και στην αρχαιότητα

Αλλά και στην Ελληνική αρχαιότητα, ο χαρταετός δεν ήταν άγνωστος. Αναφέρεται ότι ο αρχιμηχανικός Αρχύτας του Τάραντα -4ος αι. π. Χ.- χρησιμοποίησε στην αεροδυναμική του τον αετό, ενώ υπάρχει και ελληνικό αγγείο της κλασικής εποχής με παράσταση κόρης, η οποία κρατά στα χέρια της μια μικρή λευκή σαΐτα (είδος αετού) με το νήμα της, έτοιμη να την πετάξει.

Πιθανότατα βέβαια, τα πειράματα ή τα παιχνίδια των Αρχαίων Ελλήνων με τους “αετούς” θα πρέπει να γίνονταν με πανί τουλάχιστον ως το Μεσαίωνα, καθώς η χώρα μας δεν διέθετε σε αφθονία το χαρτί.

Πολύ αργότερα ο Μάρκο Πόλο γυρίζοντας από τα ταξίδια του, φέρνει το χαρταετό στην Ευρώπη του Μεσαίωνα, όπου τον περιγράφει και για τις επικίνδυνες επανδρωμένες πτήσεις του.

Τα νεότερα χρόνια, πολλές λεπτομέρειες για την παρουσία του χαρταετού στη Γηραιά Ήπειρο έχουμε το 1450 στη Γερμανία και το 1606 στην Ισπανία. Στη δεύτερη περίπτωση, ένας κληρικός αναφέρει στο ημερολόγιό του ότι χρησιμοποιούσαν τον χαρταετό σαν παιχνίδι χαράς την ημέρα του Πάσχα.

Ακολουθούν οι χρόνοι της επιστημονικής χρησιμοποίησης των χαρταετών (ή και υφασματαετών) ώσπου το 1752 στην Αμερική ο Βενιαμίν Φραγκλίνος εκτέλεσε το διάσημο πείραμά του, διαπιστώνοντας με τεχνητό αετό τον ηλεκτρισμό της ατμόσφαιρας και του κεραυνού, οπότε και κατασκεύασε το αλεξικέραυνο. Το 1880 ο Αυστραλός Hargrave σχεδίασε έναν τεράστιο αετό για μετεωρολογικές παρατηρήσεις.

Υπάρχει προφορική παράδοση που αγγίζει τα όρια του μύθου, ότι τη μεγάλη γέφυρα του Νιαγάρα την άρχισαν, ρίχνοντας απέναντι με χαρταετό το πρώτο σχοινί.

Ο Χαρταετός έφθασε στην Ελλάδα πρώτα από τα λιμάνια Ανατολής (Σμύρνη-Χίο-Κωνσταντινούπολη), τα λιμάνια της Επτανήσου, της Σύρας, των Πατρών και ακολούθησαν τα αστικά κέντρα, όπου μπορούσε κανείς να αγοράσει σπάγκο και χρωματιστό χαρτί. Η κατασκευή ενός χαρταετού σήμερα είναι σχετικά εύκολη υπόθεση καθώς υπάρχουν όλα τα τεχνικά μέσα.

Οι 21 ιδιότητες του νέου ανθρώπου

Ο Νέος Άνθρωπος

Η λειτουργία της νέας κοινωνίας είναι να ενθαρρύνει την εμφάνιση του νέου ανθρώπου, ενός ατόμου που η χαρακτηροδομή του θα έχει τις ακόλουθες ιδιότητες:
  1. Προθυμία να εγκαταλείψει όλες τις μορφές του έχει για να υπάρξει ολοκληρωτικά.
  2. Ασφάλεια, αίσθηση ταυτότητας κι εμπιστοσύνη που βασίζονται στην πίστη αυτού που είναι, στην ανάγκη του για σχέσεις, για ενδιαφέρον, αγάπη, αλληλεγγύη με το γύρω κόσμο, στη θέση της επιθυμίας να έχει, να κατέχει, να ελέγχει τον κόσμο κι έτσι να γίνεται σκλάβος των αποκτημάτων του.
  3. Παραδοχή του γεγονότος ότι κανένας και τίποτα έξω από τον εαυτό του δε μπορεί να δώσει νόημα στη ζωή. Μόνο αυτή η ριζοσπαστική ανεξαρτησία και απόρριψη των υλικών πραγμάτων μπορεί ν’ αποτελέσει την προϋπόθεση για μια ολοκληρωμένη δραστηριότητα αφιερωμένη στη φροντίδα και στην κοινοκτημοσύνη με τους άλλους ανθρώπους.
  4. Ολοκληρωμένη παρουσία όπου κι αν βρίσκεται κανείς.
  5. Χαρά που πηγάζει από το συναίσθημα που δοκιμάζει κανείς, όταν δίνει και μοιράζεται και όχι όταν αποθηκεύει κι εκμεταλλεύεται.
  6. Αγάπη και σεβασμός για τη ζωή σ’ όλες της τις εκδηλώσεις, που να στηρίζεται στη γνώση ότι τα πράγματα και η εξουσία είναι νεκρά, ενώ η ζωή και καθετί που συντελεί στην ανάπτυξή της είναι ιερά.
  7. Προσπάθεια να ελαττωθεί η απληστία, το μίσος και οι αυταπάτες όσο γίνεται περισσότερο.
  8. Μια ζωή χωρίς τη λατρεία ειδώλων και χωρίς ψευδαισθήσεις, γιατί θα έχει φτάσει πια κανείς σ’ ένα επίπεδο όπου δε θα υπάρχουν ψευδαισθήσεις.
  9. Ανάπτυξη της ικανότητας που έχει ο καθένας γι’ αγάπη, μαζί με την ικανότητα για κριτική, πέρα από συναισθηματισμούς σκέψη.
  10. Απόρριψη του ναρκισσισμού και αποδοχή των τραγικών περιορισμών που ενυπάρχουν στην ανθρώπινη φύση.
  11. Η ολοκληρωμένη ανάπτυξη του καθενός και των συνανθρώπων του να γίνει σκοπός ζωής.
  12. Γνώση ότι για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος χρειάζεται πειθαρχία και σεβασμός στην πραγματικότητα.
  13. Επίγνωση, ότι η ανάπτυξη τότε μόνο είναι υγιής όταν γίνεται μέσα στην ίδια τη δομή, κι επίγνωση ακόμα της διαφοράς ανάμεσα στη δομή σαν χαρακτηριστικού της ζωής και την «τάξη» σαν χαρακτηριστικού της μη ζωής, του θανάτου.
  14. Ανάπτυξη της φαντασίας όχι σαν φυγής από ανυπόφορες καταστάσεις αλλά σαν προσμονής πραγματικών πιθανοτήτων, σαν μέσου για να ξεπεραστούν αυτές οι ανυπόφορες καταστάσεις.
  15. Όχι εξαπάτηση των άλλων, αλλά ούτε και εξαπάτηση από τους άλλους. Μπορεί κανείς ν’ αποκαλείται αθώος, αλλά όχι και αφελής.
  16. Αυτογνωσία όχι μόνο του εαυτού που γνωρίζουμε, αλλά και του εαυτού που δε γνωρίζουμε — ακόμα κι αν έχουμε ασαφή γνώση αυτού που δεν ξέρουμε.
  17. Αίσθηση της ενότητάς μας με όλη τη ζωή, εγκατάλειψη του στόχου της κατάκτησης, υποταγής, εκμετάλλευσης, βιασμού, καταστροφής της φύσης και προσπάθεια κατανόησης και συνεργασίας μαζί της.
  18. Ελευθερία που δεν είναι αυθαιρεσία αλλά δυνατότητα να γίνουμε ο εαυτός μας όχι σαν συνονθύλευμα από άπληστες επιθυμίες, αλλά σαν μια ευαίσθητα ισορροπημένη δομή που αντιμετωπίζει κάθε στιγμή την προοπτική της ανάπτυξης ή της κατάρρευσης, της ζωής ή του θανάτου.
  19. Επίγνωση ότι η κακία και η καταστροφικότατα είναι αναπόφευκτο αποτέλεσμα της αποτυχίας γι’ ανάπτυξη.
  20. Γνώση ότι μόνο λίγοι κατάφεραν να φτάσουν την τελειότητα σ’ όλες αυτές τις ιδιότητες. Δεν είχαν όμως τη φιλοσοφία να «φτάσουν το στόχο», γιατί ήξεραν ότι μια τέτοια φιλοδοξία είναι απλώς μια άλλη μορφή της απληστίας και της κατοχής.
  21. Ευτυχία μέσα στη διαδικασία μιας ολοένα αυξανόμενης ζωντάνιας, όποιο κι αν είναι το απώτερο σημείο που η μοίρα μας επιτρέπει να φτάσουμε. Το να ζει κανείς με όσο μεγαλύτερη πληρότητα μπορεί, είναι τόσο ικανοποιητικό, που τελικά έχει μικρή σημασία το αν μπορούμε να καταφέρουμε όλα αυτά που θέλουμε.

Εσύ νηστεύεις ακόμα;

Πόση θλίψη κάθε φορά που ακούω ότι ένα άτομο νηστεύει; Μα νηστεία; 3η χιλιετία Κ.Ε.; Γιατί μπορεί αυτός/η να μου λέει απλά ''νηστεύω'' αλλά εγώ ακούω ''πιστεύω ότι πέρα από κάθε λογική, υπάρχει ένας δημιουργός του Σύμπαντος.

Και αυτός ο δημιουργός που έχει φτιάξει τους Γαλαξίες και τους Πλανήτες και τη βαρύτητα ενδιαφέρεται για το αν θα φάω λάδι ή κρέας για 50 συγκεκριμένες μέρες κάθε χρόνο και φυσικά εγώ υποτάσσομαι στη θέληση του την οποία και έμαθα από κάτι μαυροφορεμένους συλλέκτες χρυσού, συμπλεγματικούς, φοβέμπορους.

Αλήθεια τώρα. Η νηστεία δε βγάζει κανένα μα κανένα νόημα αν κάτσει κανείς και τη σκεφτεί σοβαρά πάνω από 30 sec.

Φυσικά ακόμα μεγαλύτερη γελοιότητα είναι αυτό που κάνουν οι πολλοί, που τρώνε τα πάντα κανονικά και απλά σταματάνε τη τελευταία βδομάδα ή τις τελευταίες 2-3 μέρες.

Άκου φίλε να σου πω εγώ που το ορθόδοξο δόγμα το 'χω ξεφυλλίσει. Άμα βγάλεις τις 45 από τις 50 μέρες συνομιλώντας με τον σουβλατζή της γειτονιάς σου και νηστέψεις τις 5 τελευταίες δε το σώζεις ούτε με πακέτο βοήθειας. Και το να με κοιτάς με μισό μάτι ''μεγάλη'' Παρασκευή που τσακίζω τα πίτουρα γιατί δεν επιτρέπω σε κανένα φανταστικό φίλο να μου καθορίζει το menu το μόνο που σε κάνει είναι ακόμα περισσότερο υποκριτή.

Όπως όλοι ξέρουμε η ζωή είναι αρκετά δύσκολη από μόνη της. Ας μη τη κάνουμε ακόμα δυσκολότερη προσθέτοντας ηλίθιους κανόνες που δε βγάζουν κανένα νόημα.

Και ναι αγαπητέ φίλε που δυσανασχετείς και νομίζεις ότι προσβάλλω τα ιερά και τα όσια, ακόμα κι αν προσπεράσω όλα τα άλλα, ένας κανόνας που λέει ότι η ελιά επιτρέπεται και το ελαιόλαδο όχι, είναι ηλίθιος. Αντικειμενικά.

ΔΕΣ:

Περί νηστείας ο λόγος!

Προφητειών το ανάγνωσμα

Σε καιρούς ταραχής, σύγχυσης και αγωνίας, οι προφητείες είναι μια διαφυγή. Η Ελλάδα, μητέρα του Μαντείου των Δελφών και της Πυθίας, πολλαπλασίασε το απόθεμά της σε προφητικό λόγο αφότου εκχριστιανίστηκε. Αν ο εβραϊσμός έχει να παρουσιάσει πέντε Μεγάλους Προφήτες (Ησαΐας, Ιερεμίας, Ιεζεκιήλ, Δανιήλ, Ηλίας) και δώδεκα Μικρούς, που τα ονόματά τους δυσκολευόμασταν να τα απομνημονεύσουμε μια φορά κι έναν καιρό στο σχολείο, η ελληνοορθοδοξία (sic) καυχάται για πληθυσμούς προφητών.

Εκεί πάντως που πιστεύαμε ότι ο κορυφαίος είναι ο Κοσμάς ο Αιτωλός, τα πρωτεία τα απέσπασε ο όσιος Παΐσιος. Όχι μόνον επειδή είναι ο αγαπημένος των ΜΜΕ, τηλεοπτικών (έγινε και σίριαλ πια) και εντύπων (η εφημερίδα «Ελεύθερη 'Ωρα» λειτουργεί καθημερινά σαν Γραφείο Τύπου του Παΐσιου), αλλά και επειδή έλεγε ό,τι ακριβώς θέλει ν’ ακούει ο εθνικιστής Ελλην. Δηλαδή (κατά Παΐσιον και κατά τους παϊσιόφρονες, που βρίσκονται παντού, στην κορυφή της Εκκλησίας, στο χριστεπώνυμο πλήρωμα, στην εκπαίδευση), ο σωστός 'Ελλην, ο γνήσιος.

Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία παραβίασε τόσο βάναυσα όσα νομίζαμε ότι ισχύουν, ως προς την εθνική κυριαρχία και την κρατική ανεξαρτησία, ώστε πολλοί Ευρωπαίοι ακροδεξιοί αναγκάστηκαν να αναδιπλωθούν προσωρινά και να χαλιναγωγήσουν τον φιλοπουτινισμό τους. Παράδειγμα, γαλλικό, η Μαρίν Λεπέν και ο Ερίκ Ζεμούρ. Αντίθετα, οι δικοί μας ακροδεξιοί, αδιάφοροι για την τραγωδία των Ουκρανών, αναφωνούν ότι επιτέλους «εγέρθη ο Μαρμαρωμένος Βασιληάς» (το «Μακελειό») και βλέπουν τον Πούτιν, τον «νέο Βατάτζη», να «ορκίζεται στην Αγία Σοφία με στρατιωτική στολή» (η «Ωρα»).

Τι Αγαθάγγελος, τι Πατροκοσμάς, τι άγιος Ιωνάς της Οδησσού και άγιος Λαυρέντιος του Τσέρνιγκωφ. 'Ολοι προφητεύουν ότι το «ξανθό γένος» στρατεύεται υπέρ ημών. Και πάνω απ’ όλους ο Παΐσιος. Αντιγράφω μια προφητεία του από άρθρο με τίτλο «Αποκάλυψη: Πότε θα επέμβει το ξανθό γένος και θα εκπληρωθούν οι προφητείες», δημοσιευμένο στις 16.10.2015: «Θυμήθηκα τότε», λέει ο νέος όσιος, «ότι ο Αγιος Μεθόδιος Πατάρων είχε πει σε μια προφητεία του “και κρατήσει Επτάλοφον, οι Ρώσοι, το ξανθό γένος, και φυτευθήσονται εν αυτή λάχανα”, δηλαδή το ξανθό γένος, οι Ρώσοι θα κρατήσουν την Πόλη, όσο κρατούν τα λάχανα (δηλαδή 5-6 μήνες)». Δεν δημοσιεύτηκαν σε κάνα λαχανόφυλλο αυτά. Στο «Εκκλησία online» τα βρήκα. Τι θα γίνει μετά το εξάμηνο; 'Οσοι δεν έχουν ράψει ακόμα βυζαντινή στολή δούλου, ας σπεύσουν.

Διαλύει τελικά ο Λόγος την πλάνη;

Ο Λόγος επιβάλλεται στην πλάνη, αυτό είναι προφανές. Το απέδειξε η πνευματική ιστορία της ανθρωπότητας, το απέδειξε η αναγέννηση των Ιώνων φιλοσόφων και η Αναγέννηση στην Ευρώπη τον 15ο αιώνα, το πρόβλημα είναι πως δεν την διαλύει αυτόματα. Τέτοιες συνειδησιακές αλλαγές στον άνθρωπο δεν γίνονται από την μια μέρα στην άλλη, θέλουν βάθος χρόνου και μάλιστα σε επίπεδο κοινωνίας αρκετές γενιές.

Ο άνθρωπος είναι έλλογο ον και θέλει δεν θέλει το λογικό του, ο νους του, δουλεύει σε κάποιον βαθμό, άσχετα αν οι θρησκείες προσπαθούν στον τομέα αυτό να τον αποκοιμήσουν, να τον διαστρεβλώσουν. Αυτό το βλέπουμε ήδη από κάποιους που έχουν αλλάξει άποψη, πολύ ή λίγο.

Όταν όμως τα στοιχεία είναι συντριπτικά κατά της άποψής σου, κάτι πρέπει να κάνεις.

Τί γίνεται συνήθως και η διαδικασία αλλαγής αργεί και αυτό γίνεται τόσο σε προσωπικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο θρησκείας; Το φαινόμενο της γνωστικής ασυμφωνίας ή η ψυχολογία της αυταπάτης είναι αυτό που δρα και αντιστέκεται στον Λόγο. Εν ολίγοις όταν πιστεύεις ακράδαντα μια θεώρηση ή μία ιδεοληψία, ακόμα και να σου έρθουν ατράνταχτα επιχειρήματα ότι η θεώρησή σου είναι λάθος, δεν το δέχεσαι και αν δεν μπορείς τα στοιχεία να τα ανατρέψεις κάτι που φυσικά το προσπαθείς αρχικά, διαμορφώνεις την θεώρησή σου με τέτοιο τρόπο, ώστε να φαίνεται πως συμβαδίζει τελικά με τα στοιχεία και δεν είναι λάθος όπως νομίζουν οι άλλοι. Εδώ το βασικό μέσο είναι η νέα Ερμηνεία των παλαιών ιδεοληψιών.

Αυτό συμβαίνει συνέχεια όσο η Επιστήμη βγάζει στοιχεία που δείχνουν χονδρά λάθη στην Αγία Γραφή. Αυτό συμβαίνει τώρα για παράδειγμα, στην θεώρηση της Εκκλησίας και της Ορθοδοξίας ειδικά, με το θέμα της “Εξέλιξης των ειδών”. Ήδη έχουν εμφανιστεί αρκετοί ταγοί τους και στο μέλλον θα είναι περισσότεροι, που ξεχνάνε τον πόλεμο που έκαναν στην επιστήμη για το θέμα αυτό και λένε ότι η “ιστορία” τους είναι συμβατή με την Εξέλιξη. Για παράδειγμα ο Αδάμ λένε, δεν ήταν ο πρώτος άνθρωπος, διαστρεβλώνοντας ακόμα και τις γραφές τους (καλά αυτό δεν ήταν πρόβλημα, το γνωρίζαμε), αλλά ο πρώτος που απέκτησε την βοήθεια του Αγίου Πνεύματος! Μάλιστα χρησιμοποιούν μια νέα ερμηνεία, γιατί στα Εβραϊκά “αδάμ”, εκτός από “χωμάτινος” σημαίνει επιπλέον και “άνδρας” ή και “άνθρωπος” για να πουν ότι μιλάει για το ανθρώπινο είδος γενικά, ξεχνώντας την συνέχεια της Γενέσεως και την συγκεκριμένη ιστορία του συγκεκριμένου Αδάμ και των συγκεκριμένων επίσης απόγονων του.

Ένα κλασικό παράδειγμα γνωστικής ασυμφωνίας είναι η περίπτωση του αρχέγονου Χριστιανισμού (Οι αποτυχημένες προφητείες του Ιησού των Ευαγγελίων), αλλά ακόμα πιο ξεκάθαρη των χιλιαστών. Έχουν βγάλει δεκάδες προφητείες για την 2α Παρουσία και την καταστροφή του κόσμου και οι ημερομηνίες έχουν παρέλθει, αλλά η ίδιοι δεν χάνουν την πίστη τους αφού βρίσκουν απίθανες δικαιολογίες ή οποίες προφανώς πείθουν τους ίδιους και τα πρόβατα. Μια ξεκάθαρη τέτοια περίπτωση φέτος μάλιστα ήταν ο γνωστός παλαιότερα “μαϊντανός” τηλεοπτικών παραθύρων Μάξιμος που μέσα από λογικοφανείς από τις Γραφές μετρήσεις, περίμενε την 2α Παρουσία εφέτος το Πάσχα (4ος/2018). Στην δικαιολογία του φυσικά δεν παραδέχτηκε κανένα λάθος, αλλά πως το συμβάν ανεβλήθη άνωθεν από τον φιλεύσπλαχνο Θεό, για να…μας δοθεί μια ακόμα ευκαιρία και φυσικά για να…μετανοήσουμε!

Άλλο παράδειγμα είναι, κάποιοι που βλέποντας τα προβλήματα με τις ασυμφωνίες των ιερών κειμένων τους, επιλέγουν από αυτά οτιδήποτε θεωρούν σωστό και τα άλλα αυθαίρετα τα διαγράφουν, σαν να μην τους αφορούν, κάποιοι μάλιστα φθάνουν στο να καταγγέλλουν προσμίξεις ψεύδους σε ό,τι δεν τους βολεύει.

Το βασικό πρόβλημα του πιστού

Το να αλλάξεις ξαφνικά κοσμοθεωρία δεν είναι εύκολο και φυσικά δεν μιλάω για αυτούς που ζουν και τρέφονται από την Εκκλησία (δηλαδή τελικά από εμάς), αλλά για τους υπόλοιπους. Αυτό μάλλον πρέπει να γίνει κατανοητό από όλους μας. Όταν αποδομείται λογικά ό,τι έχει κτίσει μέσα του ο άλλος, το πρώτο πράγμα που θα κάνει είναι να έρθει σε αντίδραση, γιατί είναι προφανές πως όλη του η ύπαρξη επηρεάζεται από αυτό. Ειδικά όσοι ανήκουν σε ολιγομελείς σέκτες, αλλά ακόμα και σε πολυπληθείς, ή και κανονικοί ορθόδοξοι, που όλη τους η οικογένεια, όλος ο περίγυρος και όλο το περιβάλλον είναι το συγκεκριμένο θεϊστικό, η όποια πιθανή αλλαγή του θα τον θέσει εκτός όλου του περίγυρου του. Στην ουσία πρέπει να αλλάξει όλη η ζωή του και αυτό δεν είναι εύκολο, θέλει γερά κότσια.

Άλλο ένα θέμα είναι η Παράδοση. Η Παράδοση έχει πολύ αργή εξέλιξη αν δεν επιβληθεί δια της βίας (όπως επιβλήθηκε κατά κανόνα ο Χριστιανισμός ή το Ισλάμ) και δημιουργεί νοητικά δεσμά με τα μέλη κάθε κοινωνίας. Η διάσπαση ή υπέρβαση τέτοιων δεσμών είναι δύσκολη, γιατί οι δεσμοί αυτοί είναι ένα χαρακτηριστικό στοιχείο της ταυτότητας του κάθε ενός μέλους στην κάθε κοινωνία με κοινές παραδόσεις και η λογική κριτική της αντιμετωπίζει αυτόματα εχθρική στάση και ο φορέας τέτοιας κριτικής χαρακτηρίζεται άμεσα ”αντεθνικός” ή “εχθρός της κοινωνίας”.

Βλέπουμε, λοιπόν, ότι το κολλημένο μυαλό βρίσκει δυνατές και λογικοφανείς μεθόδους και έντονα ψυχολογικά ερείσματα για να αντιδράσει στον Λόγο και αυτό έχει και τα θετικά του και τα αρνητικά του.

Το αρνητικό είναι πως η πλειοψηφία των φανατικά πιστών (ένα 10-30% της κοινωνίας μας) θα παραμείνουν απόλυτα πιστοί μέχρι να πεθάνουν και η ελπίδα “για αυτούς” θα έρθει από την επόμενη τους γενιά που θα τους διαδεχθεί που ελπίζουμε να έχει περισσότερο νου και διευρυμένη γνώση. Εδώ κολλάει και η λύσσα της Εκκλησίας και των θρησκευτικών οργανώσεων για να ελέγχουν τα σχολεία, τα βιβλία, το πρόγραμμα σπουδών των μαθητών και την αντίδρασή τους σε ότι λέμε επίσης κατά του νηπιοβαπτισμού.

Το θετικό ίσως είναι πως η θρησκεία συνολικά μεταλλάσσεται και κάπως εξελίσσεται. Είναι φυσικά υποκριτικό για αυτήν, αλλά δεν είναι η πρώτη φορά. Από τότε που εμφανίστηκε η θρησκεία πάντα εξελίσσεται με έντονο χαμαιλεοντισμό και ευτυχώς δεν έχει σχέση σε κοινωνικό τουλάχιστον επίπεδο, με το πως ήταν πριν από 100, ακόμα περισσότερο πριν 1.000 χρόνια στον Μεσαίωνα, ακόμα περισσότερο με τον τέταρτο αιώνα που εφευρέθηκε η ιδεοληψία για την Αγία Τριάδα και καμιά σχέση φυσικά με το πως ξεκίνησε τον πρώτο και δεύτερο αιώνα. Φυσικά όπως και να εξελιχθεί δεν θα παύει να στηρίζεται σε πήλινα πόδια, δηλαδή τις δεδομένες αντιφατικές και παραχαραγμένες γραφές της και την συγκεκριμένη ιστορία της και πάντα θα οδηγεί την κοινωνία που ελέγχει στην Συντήρηση.

Ας επανέλθουμε όμως στον απλό χριστιανό και στο σημαντικότερο πρόβλημα για να αποδεχθεί την αλήθεια. Το βασικό πρόβλημα δεν είναι τόσο θέμα έλλειψης λογικής αλλά ψυχολογικό. Υπάρχει τόσο έντονη η πίστη, ή διάθεση για πίστη σε μια ελπίδα, σε κάτι που μπορεί ίσως να τον βοηθήσει όπως νομίζει στις δυσκολίες, που κάνει την λογική του να περιορίζεται στο συγκεκριμένο θέμα.

Η κατανόηση της αλήθειας είναι δύσκολη, γιατί η ίδια η αλήθεια είναι σκληρή και ενίοτε “απάνθρωπη” για τον άνθρωπο. Ο θάνατος πάντα καραδοκεί και είναι απόλυτα σίγουρο ότι θα έρθει. Το ίδιο και η φθίση των γηρατειών, το ίδιο και οι ασθένειες αλλά και τα προβλήματα στις ανθρώπινες σχέσεις που συχνά δείχνουν τα δυσκολότερα από όλα. Η τύχη (καλή η κακή) επίσης παίζει και αυτή έναν σπουδαίο ρόλο. Όλα αυτά δείχνουν ένα βάρος ανέλεγκτο και δυσθεώρητο που αντιμετωπίζουν όλοι. Γιατί η ζωή μας η ίδια είναι τραγική -τραγικότατη- και η αντιμετώπιση της τραγικότητας της αυτής, δεν είναι εύκολη, αν δεν στηρίζεσαι σε κάτι που θεωρείς εσύ απόλυτα σταθερό και σωστό και που πιστεύεις ότι μπορεί να σε βοηθήσει. Η θρησκεία δίνει εύκολες απαντήσεις σε όλα αυτά τα προβλήματα και έτσι ο πιστός έχει την αίσθηση μιας σιγουριάς, που ενισχύεται από την περιρρέουσα κοινωνία που πριμοδοτεί και επιτείνει την ασφάλεια στον άνθρωπο μέσα στο πλαίσιο αυτό, που συχνά είναι και ένα “ασφαλές” πλαίσιο Παράδοσης.

Να σημειώσω εδώ, πως παρόμοια κατηγορία και σε αντίστοιχα στηρίγματα είναι οι άνθρωποι που είναι κολλημένοι πολιτικά με κάποιο κόμμα ή πολιτική ιδεολογία. Μια ιδεολογία εδράζεται συνήθως στην ελπίδα των ανθρώπων για μια καλύτερη (ίσως και τέλεια) πολιτική λύση ή κοινωνία ή μέλλον. Η ανατροπή μιας τέτοιας ιδεολογίας δεν είναι εύκολη, γιατί ο φανατικός της, έχει κτίσει όλη την ζωή του και το συναισθηματικό του αποκούμπι σε αυτή και κάθε λογική αντίκρουση χτυπάει σε τοίχο. Πάρτε τα σταθερά ποσοστά γύρω στα οποία κινούνται διαχρονικά τα ιδεοληπτικά κόμματα (σχεδόν όλα είναι, αλλά πάρτε τα πιο ακραία), για να δείτε πόσο πολύ η έντονη ιδεοληψία επηρεάζει την ελληνική κοινωνία. Για τον λόγο αυτό και τα ακραία και ριζοσπαστικά κόμματα ή τις αντίστοιχες θέσεις, θα πρέπει να τα βλέπουμε σαν θρησκείες.

Ας επανέλθουμε πάλι στους πιστούς των θρησκειών. Ο πιστός για να αποδεχτεί την αλήθεια, θα πρέπει οπωσδήποτε να έχει ένα επαρκές νοητικό και μία διάκριση που να μπορεί να κατανοεί τί είναι πραγματικά αλήθεια και τί ψέμα, με βάση τα στοιχεία που υπάρχουν, αλλά δεν φθάνει μόνο αυτό, πρέπει αρχικά να θέλει να μάθει την αλήθεια αλλά και κάπου να στηριχθεί ψυχικά και συναισθηματικά, γιατί έτσι έχει συνηθίσει και η αλλαγή σε κάτι νέο και χωρίς ορατό ή φανταστικό στήριγμα, είναι δύσκολη. Συνήθως οι πλέον κινητικοί πιστοί είναι και αυτοί που ψάχνουν και θέλουν να μάθουν γιατί είναι οι μόνοι που πραγματικά αναζητούν την αλήθεια και οι δομές και προτάσεις των θρησκειών δεν τους ικανοποιούν και ψάχνουν κάτι πειστικότερο αλλάζοντάς τες. Άλλη μια κατηγορία ανθρώπων που επιτρέπουν στο λογικό τους να δουλέψει, είναι σε αυτούς που έχει αποδειχθεί ξεκάθαρα στην πράξη, η αδυναμία της θρησκείας να λύσει συγκεκριμένα προβλήματα με ελπίδες και πίστη, δηλαδή αυτούς που το γνωστό “βίωμα”, απέτυχε ξεκάθαρα, παρά τις θολές θεωρήσεις για αυτό.

Δυστυχώς για εμάς τους επικριτές των θρησκειών, δεν υπάρχει κάποιο εύκολο και πιασάρικο στον κόσμο αποκούμπι για να προβάλουμε στους άλλους, πέρα αυτό που έχουμε και εμείς, δηλαδή την ίδια την γνώση, την λογική, την επιστήμη και την πίστη στην εξέλιξη και πρόοδο (κάτι που έχει δουλέψει στην ανθρωπότητα αποδεδειγμένα όπως είδαμε τουλάχιστον δύο φορές) με την ελπίδα για το θετικό μέλλον της κοινωνίας μας αν ακολουθήσει αυτόν τον δρόμο και δεν παρασυρθεί από την βολή της αδράνειας και των εύκολων/έτοιμων και ανέξοδων απαντήσεων. Αυτό, είναι μεγάλη εσωτερική ευθύνη που δεν μπορεί να αναλάβει ο κάθε ένας. Το μεγάλο πλήθος έχει ακόμα την ανάγκη από έναν συγκεκριμένο ηγέτη ή και αφηρημένο επουράνιο πατερούλη -δεν έχει σημασία που αυτός είναι φανταστικός- για να μπορεί να ακουμπάει σε αυτόν, να τον κρατάει ήσυχο και ασφαλή, να αισθάνεται ότι έχει ένα σταθερό και εξασφαλισμένο μέλλον, έστω και μετά τον θάνατο όπως νομίζει. Αυτό φυσικά είναι ανωριμότητα και μόνο έτσι μπορούμε να το βλέπουμε και να το κατανοούμε. Όσοι μεγάλωσαν παιδιά, ξέρουν ότι το “απογαλάκτισμα” των παιδιών από τον πατερούλη και την μανούλα, θέλει, αρχικά ενδιαφέρον, πολύ χρόνο, γνώση, συνειδητότητα, συγκεκριμένη σταθερή θέση και υπομονή.

Η μόνη λοιπόν δυνατότητα επούλωσης ενός τέτοιου τραύματος χωρίς την φανταστική αυτή βοήθεια ενός υπερβατικού και ιδεατού “μπαμπά”, είναι η παιδεία, η διαρκής έρευνα, η γνώση, η διάκριση, η φιλοσοφία, και το κυριότερο η συνειδητή ανάληψη των ευθυνών μας και του εαυτού μας και δυστυχώς, όλα αυτά είναι επίπονα, δύσκολα και δυστυχώς, όπως αποδεικνύεται στην πράξη, δεν είναι για πολλούς.

Οι περισσότεροι θέλουν εύκολες απαντήσεις που να χαϊδεύουν τα αυτιά και το συναίσθημα, ακόμα και αν υποπτεύονται ψέμα. Το έχει δείξει αυτό ο τρόπος που ο μέσος Έλληνας ψηφίζει. Θέλουν την ευθύνη να την αναλάβει ένας μακρινός θεός, ένας ενδιάμεσος έστω μεσσίας ή αντιπρόσωπος. Δεν θέλει να μπλέκεται στα δύσκολα και σ` αυτά που απαιτούν κόπο και αποδείχθηκε πως ο νοητικός κόπος που απαιτεί πνευματική συμμετοχή ή ιδιαίτερη ασχολία, είναι και ο πλέον απεχθής. Οι περισσότεροι είναι συντηρητικοί και λατρεύουν την Παράδοση ακόμα και αν στην πράξη δεν την ακολουθούν. Προτιμούν ην ασφάλεια της συνήθειας και τις εύκολες τετριμμένες απαντήσεις από τις δύσκολες ερωτήσεις, οι οποίες είναι και αυτές που θα βάλουν το μυαλό τους να δουλέψει και να ασχοληθούν ενεργά με την ενημέρωσή τους, με την γνώση της αλήθειας.

Συνέπειες

Κάποιος μπορεί να πει ότι δεν είναι κακό κάποιος να θέλει να παραμένει ανώριμος. Η σκληρή αλήθεια είναι διαφορετική. Τα προβλήματα από μια στρεβλή πίστη είναι τόσο προσωπικά όσο και κοινωνικά και εδώ θα τα παρουσιάσω εν συντομία, μολονότι δεν αναφέρονται όλα σε όλους, αλλά είναι δυστυχώς γνωστά. Αυτά, αν και δεν είναι απόλυτα και δεν αναφέρονται όλα σε όλους τους πιστούς, είναι όμως ο κανόνας και δυστυχώς επηρεάζουν εκτός από τον πιστό και την οικογένεια και κυρίως τα παιδιά του.

Ένα πρόβλημα είναι η οπισθοδρομικότητα και η αδυναμία παρακολούθησης και κατανόησης της κοινωνίας. Ένα παράδειγμα είναι τα παιδιά που μεγαλώνουν σε ένα υπερβολικά θρήσκο περιβάλλον και ή καταλήγουν στα μοναστήρια, αντιμετωπίζοντας τους “δαίμονες” της εφηβείας που δεν είχαν με τραγικό αποτέλεσμα, ή έχουν μεγάλη δυσκολία να αναπτύξουν σωστή σχέση και ένα καλό γάμο.

Έχει κακή σχέση με την Επιστήμη και κάθε τι νεοτερικό. Δεν είναι τυχαίο που την μεγαλύτερη άγνοια και δυσανεξία με την επιστήμη την έχουν οι φανατικά θρήσκοι.

Αδυναμία αυτογνωσίας. Όταν η ζωή του ανθρώπου εξαρτάται από τις διαθέσεις ή επιταγές ενός παντοδύναμου όντος, δεν λύνει τα προβλήματα του με τον εαυτό του. Η λύση όπως φαντάζεται είναι η κατατρόπωση των “δαιμόνων” και η καταστολή των συναισθημάτων.

Το ποίμνιο και οι ταγοί τους, θέλοντας διακαώς να επέλθουν οι έσχατες ημέρες, η ''δικαιοσύνη'' του θεού (εκδίκηση) και η καταστροφή του κόσμου, τα παράγουν τα αποδέχονται τα επικαλούνται και τα αναπαράγουν -επιεικώς άκριτα- μια που είναι: 1) αφελείς ή ηλίθιοι, 2) ψυχοπαθείς ή δεισιδαίμονες, 3) απατεώνες, χωρίς να αποκλείεται να είναι και τα δύο ή και τα τρία μαζί!

ΔΕΣ

Η διαχρονική απάτη των «προφητειών» ως εργαλείο για την χειραγώγηση του θρησκευόμενου όχλου

Στον κόσμο της χριστιανικής «προφητείας»

Οι αποτυχημένες προφητείες του Ιησού των Ευαγγελίων

Η Αρχαία Ελληνική Τέχνη και η Ακτινοβολία της

7. Η τέχνη του 4ου αιώνα π.Χ.: Η όψιμη κλασική περίοδος

7.1. Ο 4ος αιώνας, εποχή πολιτικών ανακατατάξεων και διάχυσης του ελληνικού πολιτισμού


Ο 4ος αιώνας π.Χ. είναι μια περίοδος σημαντικών αλλαγών, όχι μόνο για την αρχαία Ελλάδα αλλά γενικά για τον αρχαίο κόσμο. Ο ανταγωνισμός και οι συνεχείς πόλεμοι ανάμεσα στις ισχυρότερες ελληνικές πόλεις οδήγησαν σε πολιτικό αδιέξοδο, το οποίο ο Ξενοφών παρουσιάζει με γλαφυρό τρόπο περιγράφοντας τις συνέπειες της μάχης της Μαντινείας το 362 π.Χ. Από την άλλη πλευρά όμως, η ανάπτυξη του εμπορίου και παράλληλα ενός αποτελεσματικού πιστωτικού συστήματος οδήγησε στη δημιουργία, ιδιαίτερα στην Αθήνα, μιας δυναμικής και εύρωστης οικονομικά τάξης εμπόρων και βιοτεχνών. Ο νέος ιδιωτικός πλούτος έδωσε δουλειά και στους καλλιτέχνες, αφού χρησιμοποιήθηκε, ανάμεσα στα άλλα, για την κατασκευή έργων που πρόβαλλαν τις εύπορες οικογένειες, όπως είναι τα πολυτελή αναθήματα στα ιερά, τα ταφικά και τα χορηγικά μνημεία. Αλλά και τα μεγάλα πανελλήνια ιερά, είτε παλαιά (της Ολυμπίας και των Δελφών) είτε νέα (του Ασκληπιού στην Επίδαυρο), κατόρθωσαν να χρηματοδοτήσουν με εισφορές σημαντικά οικοδομικά έργα.

Στο δεύτερο μισό του 4ου αιώνα η δραστήρια και τολμηρή πολιτική του βασιλιά της Μακεδονίας Φιλίππου Β' οδήγησε στη γρήγορη άνοδο της δύναμης και της επιρροής του στην Ελλάδα, που επισφραγίστηκε με τη νίκη του εναντίον των Αθηναίων και των Θηβαίων στη Χαιρώνεια το 338 π.Χ. Αλλά το σημαντικότερο γεγονός του αιώνα, εκείνο που έγινε σταθμός στην παγκόσμια ιστορία, ήταν η εκστρατεία του γιου του Φιλίππου Αλεξάνδρου εναντίον του βασιλιά της Περσίας Δαρείου Γ'. Η παράτολμη αλλά απρόσμενα επιτυχημένη αυτή πολεμική επιχείρηση έφερε τον Μακεδόνα βασιλιά και τον στρατό του, μετά από αλλεπάλληλες νίκες, ως την Ινδία και οδήγησε στη δημιουργία ενός αχανούς βασιλείου. Μετά τον πρόωρο θάνατο του Αλεξάνδρου το 323 π.Χ. το κράτος του μοιράστηκε στους κυριότερους στρατηγούς του, τους «διαδόχους». Με τον τρόπο αυτό η ελληνική πολιτική κυριαρχία απλώθηκε στη Συρία, την Αίγυπτο, την Περσία, τη Μεσοποταμία και την Ινδία. Με την παράλληλη διάδοση του ελληνικού πολιτισμού και την ανάμειξη πολιτιστικών στοιχείων που ακολούθησε, ξεκίνησε μια νέα εποχή, που επικράτησε να ονομάζεται Ελληνιστική. Έτσι, το έτος 323 π.Χ. οριοθετεί τη μετάβαση σε μια νέα περίοδο. Βέβαια, οι αλλαγές έγιναν βαθμιαία και για τον λόγο αυτό θεωρούμε ως όριο της κλασικής εποχής στην τέχνη και τον πολιτισμό το τελευταίο τέταρτο του 4ου αιώνα π.Χ. Στο κεφάλαιο αυτό θα εξετάσουμε, με τη βοήθεια συγκεκριμένων παραδειγμάτων, τις αλλαγές που συντελέστηκαν κατά τη διάρκεια του αιώνα.

Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι: ΙI. ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΩΚΡΑΤΙΚΟΥΣ ΣΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

15.6. Ένας δάσκαλος για διαφορετικούς μαθητές


Ένας δάσκαλος με τον ήπιο χαρακτήρα και το πνευματικό βάθος του Πλωτίνου κατόρθωσε να συγκεντρώσει πολλούς στα ανοικτά μαθήματά του. Το ακροατήριό του περιλάμβανε δύο κατηγορίες μαθητών, ανδρών και γυναικών κάθε ηλικίας. Ήταν οι «ακροατές» που πήγαιναν να τον ακούσουν περιστασιακά, για να εξοικειωθούν κάπως με τη φιλοσοφία: συγκλητικοί, πολιτικοί, δημόσιοι υπάλληλοι και άλλοι. Ήταν πολλοί, αλλά χωρίς προσωπική αναζήτηση για κάτι περισσότερο.

Οι άλλοι μαθητές, που ήταν λιγότεροι και μετρημένοι, ήταν οι «εταίροι», οι «γνώριμοι», πιστοί στον φίλο δάσκαλό τους για πολλά χρόνια. Αφοσιωμένοι στη φιλοσοφία, όχι όμως απορροφημένοι από αυτήν - όπως συνέβαινε σε άλλες σχολές: ασκούσαν τη φιλοσοφία αλλά και το επάγγελμά τους. Ανάμεσά τους δυο τρεις συγκλητικοί, δυο τρεις γιατροί, τέσσερις γυναίκες, όλοι τους από διάφορα μέρη της αυτοκρατορίας. Εκτός από τους «επαγγελματίες» φιλοσόφους Αμέλιο και Πορφύριο, ήταν άνθρωποι με έντονη δραστηριότητα στον επαγγελματικό χώρο τους ή στον δημόσιο βίο.

Για αυτούς, τους «ζηλωτές» της φιλοσοφίας, ο Πλωτίνος στάθηκε το πρότυπό τους τόσο στον διανοητικό όσο και στον καθημερινό βίο. Έτσι ο συγκλητικός Ρογατιανός ένιωσε τέτοια αποστροφή προς τον τρόπο ζωής του, ώστε απαρνήθηκε τα υπάρχοντά του, έδιωξε τους υπηρέτες του και αφιερώθηκε στην άσκηση. Και ο Πλωτίνος, με τη σειρά του, τον πρόβαλλε συχνά ως καλό παράδειγμα σε όσους ασκούσαν τη φιλοσοφία.

Ποιος θα μπορούσε να γίνει φιλόσοφος; Εκ πρώτης όψεως ο καθένας. Όμως τελικά το φιλοσοφεῖν δεν είναι έργο του καθενός. Είναι προνόμιο όσων έχουν καθαρή φρόνηση, σεμνότητα ήθους και παρρησία (Εννεάδες 1.3.3.8-10), αρετές που αποκτά κανείς με την άσκηση. Μοιάζει, βέβαια, με κύκλο: φιλοσοφείς εφόσον έχεις αυτά τα προσόντα, αλλά θα τα έχεις μόνο εφόσον φιλοσοφείς.

Γι᾽ αυτό και ο Πλωτίνος δεν αναζητούσε μαθητές, ούτε επιχειρούσε να πείσει ότι τα όσα διδάσκει είναι αλήθεια. Απευθυνόταν μόνο προς όσους έψαχναν στη φιλοσοφία το ίδιο που έψαχνε κι αυτός. Όπως έγραφε αργότερα ο Πορφύριος (Περί αποχής των εμψύχων 1.27.1), ο φιλόσοφος απευθύνεται σε ανθρώπους «που έχουν ορίσει στη ζωή τους αρχές διαφορετικές από εκείνες που διέπουν τους άλλους τρόπους ζωής». Ανεξάρτητα από την ασχολία τους, φιλόσοφοι είναι όσοι άνθρωποι σκέφτηκαν τα ερωτήματα: «Ποιος είμαι; Από πού έρχομαι; Πού πρέπει να πάω