Η θεωρία του "σκοτεινού υγρού" θα μπορούσε τελικά να εξηγήσει το 95% του κόσμου που λείπει

Επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης μπορεί να έχουν λύσει ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα στη σύγχρονη φυσική, με μια νέα θεωρία που ενώνει τη σκοτεινή ύλη και τη σκοτεινή ενέργεια σε ένα ενιαίο φαινόμενο: ένα υγρό που έχει αρνητική μάζα. Εάν επρόκειτο να πιέσετε μια τέτοια αρνητική μάζα, θα επιταχυνθεί προς το μέρος σας. Αυτή η εκπληκτική νέα θεωρία μπορεί επίσης να αποδειχθεί σωστή μια πρόβλεψη που ο Αϊνστάιν έκανε πριν από 100 χρόνια.

 

Το καλύτερο θεωρητικό μας μοντέλο εξηγεί μόνο το 5% του σύμπαντος. Το υπόλοιπο 95% είναι περίφημα κατασκευασμένο σχεδόν εξ ολοκλήρου από αόρατο, άγνωστο υλικό που ονομάζεται σκοτεινή ενέργεια και σκοτεινή ύλη. Στην εικόνα ένας χάρτης σκοτεινής ύλης

 

Το σημερινό, ευρέως αναγνωρισμένο μοντέλο του Σύμπαντος, που ονομάζεται ΛCDM (μία παραμετροποίηση του κοσμολογικού μοντέλου της Μεγάλης Έκρηξης στο οποίο το σύμπαν περιέχει μία κοσμολογική σταθερά, που δηλώνεται ως Λ, καθώς επίσης και ψυχρή σκοτεινή ύλη), δεν μας λέει όμως τίποτα για το τι είναι η σκοτεινή ύλη και η σκοτεινή ενέργεια. Γνωρίζουμε μόνο γι ‘αυτά εξαιτίας των βαρυτικών επιδράσεων που έχουν στην άλλη, παρατηρήσιμη ορατή ύλη.

 

Αυτό το νέο μοντέλο  από τον  Jamie Farnes προσφέρει μια νέα εξήγηση. Ο Farnes λέει: «Πιστεύουμε τώρα ότι τόσο η σκοτεινή ύλη όσο και η σκοτεινή ενέργεια μπορούν να ενοποιηθούν σε ένα υγρό που έχει ένα είδος« αρνητικής βαρύτητας», απωθώντας όλο το υλικό γύρω από αυτά. Ο. Κόσμος μας φαίνεται να είναι συμμετρικός τόσο στις θετικές όσο και στις αρνητικές ιδιότητες».

 

Η ύπαρξη αρνητικής ύλης είχε προηγουμένως αποκλειστεί καθώς θεωρήθηκε ότι το υλικό αυτό θα γίνει λιγότερο πυκνό καθώς το Σύμπαν συνεχώς επεκτείνεται, πράγμα που αντιβαίνει στις παρατηρήσεις μας, που δείχνουν ότι η σκοτεινή ενέργεια δεν εξανεμίζεται με την πάροδο του χρόνου. Ωστόσο, η έρευνα του Farnes εφαρμόζει έναν «δημιουργό τανυστή», ο οποίος επιτρέπει τη συνεχή δημιουργία αρνητικών μαζών. Επιδεικνύει ότι όταν όλο και περισσότερες αρνητικές μάζες συνεχώς γεννιούνται, αυτό το υγρό με αρνητικό μάζα δεν αραιώνεται κατά τη διάρκεια της διαστολής του Κόσμου. Στην πραγματικότητα, το υγρό φαίνεται να είναι πανομοιότυπο με τη σκοτεινή ενέργεια.

 

Η θεωρία του Farnes παρέχει επίσης τις πρώτες σωστές προβλέψεις για τη συμπεριφορά του φωτοστεφάνου (άλως) της σκοτεινής ύλης. Οι περισσότεροι γαλαξίες περιστρέφονται τόσο γρήγορα που κανονικά πρέπει να διαλυθούν, πράγμα που υποδηλώνει ότι ένα αόρατο «φωτοστέφανο» σκοτεινής ύλης πρέπει να τους συγκρατεί. Η νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε παρουσιάζει μια προσομοίωση των ιδιοτήτων της αρνητικής μάζας, η οποία προβλέπει τον σχηματισμό φωτοστεφάνου ή άλω της σκοτεινής ύλης, όπως και εκείνες που συνάγονται από τις παρατηρήσεις χρησιμοποιώντας σύγχρονα ραδιοτηλεσκόπια.

 

Ο Albert Einstein παρείχε την πρώτη ένδειξη του “σκοτεινού” σύμπαντος ακριβώς πριν από 100 χρόνια, όταν ανακάλυψε μια παράμετρο στις εξισώσεις του γνωστή ως «κοσμολογική σταθερά», την οποία τώρα γνωρίζουμε ότι είναι συνώνυμη με τη σκοτεινή ενέργεια. Ο Αϊνστάιν αποκαλούσε την κοσμολογική σταθερά λ το «μεγαλύτερο σφάλμα» του, αν και οι σύγχρονες αστροφυσικές παρατηρήσεις αποδεικνύουν ότι είναι ένα πραγματικό φαινόμενο. Στις σημειώσεις που χρονολογούνται από το 1918, ο Αϊνστάιν περιέγραψε την κοσμολογική σταθερά του, γράφοντας ότι «απαιτείται μια τροποποίηση της θεωρίας έτσι ώστε ο «κενός χώρος» να παίρνει το ρόλο της βαρύτητας των αρνητικών μαζών που κατανέμονται σε όλο τον διαστρικό χώρο». Είναι επομένως πιθανό ο ίδιος ο Αϊνστάιν να πρόβλεψε ένα σύμπαν με αρνητική μάζα.

 

Γι αυτό το θέμα ο Δρ Farnes λέει: «Οι προηγούμενες προσεγγίσεις για το συνδυασμό της σκοτεινής ενέργειας και της σκοτεινής ύλης έχουν επιχειρήσει να τροποποιήσουν τη θεωρία της γενικής σχετικότητας του Αϊνστάιν, η οποία έχει αποδειχθεί εξαιρετικά δύσκολο: αυτή η νέα προσέγγιση παίρνει δύο παλιές ιδέες που είναι γνωστές ότι είναι συμβατές με τη θεωρία του Αϊνστάιν – τις αρνητικές μάζες και τη δημιουργία ύλης – και τις συνδυάζει.

 

«Το αποτέλεσμα φαίνεται μάλλον όμορφο: η σκοτεινή ενέργεια και η σκοτεινή ύλη μπορούν να ενοποιηθούν σε μια ενιαία ουσία, με αμφότερες τις επιδράσεις να εξηγούνται απλά ως θετική μάζα που σερφάρει μέσα σε μια θάλασσα αρνητικών μαζών».

 

Η απόδειξη της θεωρίας του Δρ Farnes θα προέλθει από δοκιμές που θα διεξαχθούν με ένα ραδιοτηλεσκόπιο τεχνολογικής αιχμής γνωστό ως Square Kilometre  Array (SKA), μια διεθνής προσπάθεια να κατασκευαστεί το μεγαλύτερο ραδιοτηλεσκόπιο στον κόσμο στο οποίο συνεργάζεται και το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.

 

Τέλος ο Farnes προσθέτει: «Υπάρχουν ακόμα πολλά θεωρητικά ζητήματα και υπολογιστικές προσομοιώσεις για να δουλέψετε, ενώ το ΛCDM έχει σχεδόν 30ετή διάρκεια, αλλά ανυπομονώ να δω αν αυτή η νέα εκτεταμένη έκδοση της θεωρίας  ΛCDM μπορεί να ταιριάζει με ακρίβεια με άλλα παραστατικά στοιχεία. Αν είναι αληθινό αυτό θα μας έλεγε ότι το 95% του κόσμου που λείπει είχε μια αισθητική λύση: είχαμε ξεχάσει να συμπεριλάβουμε ένα απλό αρνητικό σημάδι, την αρνητική μάζα».

Το Κενό του Βοώτη ή Μεγάλο Κενό θα μπορούσε να φιλοξενεί ένα μεγάλο πολιτισμό;

Το Κενό του Βοώτη ή Μεγάλο Κενό είναι ένα κοσμικό κενό, μία τεράστια και προσεγγιστικά σφαιρική περιοχή του χώρου του Σύμπαντος, που περιέχει πολύ λιγότερους γαλαξίες από τον μέσο όρο. Το Κενό του Βοώτη βρίσκεται στον αστερισμό Βοώτη, από τον οποίο πήρε και την ονομασία του. Το κενό είναι τουλάχιστον δέκα φορές μεγαλύτερο από ό, τι λένε οι κανόνες της σύγχρονης φυσικής ότι είναι πιθανό. Ως δομή, αυτό το κενό φαίνεται να είναι αδύνατο να συμβεί.

 

Ωστόσο, αυτός ο ενοχλητικός σχηματισμός είναι σύμφωνος με τη θεωρία του Nikolai Kardashev του 1962 για τους εξωγήινους πολιτισμούς και τη συμπεριφορά τους. Θα μπορούσε άραγε να είναι το σπίτι ενός υπερφυσικού εξωγήινου είδους;

 

Η θεωρία του Big Bang δηλώνει ότι το σύμπαν είναι ηλικίας 14 δισεκατομμυρίων ετών και ότι έχει επεκταθεί εκθετικά από τη γέννησή του. Δεδομένης της ηλικίας του σύμπαντος, υπάρχει αρκετός χρόνος για να σχηματιστούν κενά τα οποία είναι διαμέτρου δεκάδες εκατομμύρια έτη φωτός, κι όχι εκατοντάδες όπως αυτό το κενό. Κάτι που είναι πολύ περίεργο ακόμα.

 

Το 1964 ο Nikolai Kardashev – τώρα αναπληρωτής διευθυντής του διαστημικού κέντρου Astro της Ρωσίας – δημοσίευσε τη θεωρία του για την εξωγήινη ανάπτυξη, υποστηρίζοντας ότι οι πολιτισμοί αναπτύσσονται σε 4 στάδια. Ένας πολιτισμός φτάνει στην τρίτη φάση όταν γίνεται τόσο τεχνολογικά προηγμένος ώστε να είναι σε θέση να μετατρέψει το αστρικό φως σε χρησιμοποιήσιμη ενέργεια. Σε αυτό το σημείο, το είδος μπορεί να αναπαραχθεί με εκπληκτικά ποσοστά, ενώ εξαπλώνεται σε όλο το σύμπαν και αποικίζει γαλαξίες. Πολλοί θεωρούν ότι αυτό είναι ένα απαραίτητο βήμα για να αποφύγει την εξαφάνιση ο κάθε πολιτισμός. Θα μπορούσε άραγε αυτό να εξηγήσει την ψευδαίσθηση της έλλειψης των αστεριών;

 

Το 1960 ο θεωρητικός φυσικός Freeman Dyson δημοσίευσε την έρευνα του για τις τεχνητές αστρικές πηγές της υπέρυθρης ακτινοβολίας. Αυτή η εργασία υποδηλώνει ότι για να αξιοποιήσουν την ενέργεια από τα αστέρια, οι πολιτισμοί πρέπει να κατασκευάσουν τεράστιες τεχνητές δομές γύρω τους, καλύπτοντας τους κυρίως από το εξωτερικό. Είναι πιθανό ότι τα δίκτυα των διασυνδεδεμένων κελύφων του Dyson, να στρεβλώνουν την εμφάνιση του Κενού και ό,τι βρίσκεται μέσα σε αυτό. Ένα ακόμα μυστήριο είναι το σχεδόν τέλεια σφαιρικό σχήμα του κενού. Το έχουν ονομάσει «το πιο τέλεια διαμορφωμένο κενό στο διάστημα». Θα μπορούσε αυτό να είναι το αποτέλεσμα μιας εξαιρετικής διαγαλαξιακής μηχανικής;

 

Το 2015 οι αστρονόμοι του πανεπιστημίου της Χαβάης εντόπισαν άλλο ένα «υπερ-κενό», το οποίο έχει διάμετρο 18 δισεκατομμύρια έτη φωτός, ενώ ο επιστήμονας István Szapudi το περιγράφει ως «τη μεγαλύτερη δομή που έχει εντοπιστεί ποτέ από την ανθρωπότητα», υποδηλώνοντας ότι είναι πολύ μεγάλο για να υπάρχει. Η μελέτη αυτή διαπίστωσε επίσης ότι τα υπερκενά αποστραγγίζουν την ενέργεια που ταξιδεύει μέσα από αυτά. Ο αντίκτυπος είναι τόσο έντονος που οι γύρω περιοχές του χώρου γίνονται ασυνήθιστα ψυχρές. Ενώ μερικοί προτείνουν ότι αυτό μπορεί να προκληθεί από τις σφαίρες Dyson, μπορεί να υπάρχει μια απλούστερη λύση. Ο επιστήμονας Greg Aldering επισημαίνει ότι οι γαλαξίες μέσα στο Κενό του Βοότη είναι σε ένα πολύ καθαρό σχηματισμό σαν σωλήνα. Υποστηρίζει ότι δεδομένου του πόσο απίθανη είναι αυτή η ευθυγράμμιση, είναι πολύ πιθανό ότι το κενό σχηματίστηκε από μικρότερα κενά που συγκρούονται και συγχωνεύονται μεταξύ τους.

 

Τα δεδομένα του Κενού του Βοώτη

Με διάμετρο σχεδόν 250 εκατομμύρια έτη φωτός (περίπου το 0,27% της διαμέτρου του ορατού Σύμπαντος) και όγκο σχεδόν 10 επτάκις εκατομμύρια κυβικά έτη φωτός, το Κενό του Βοώτη είναι ένα από τα μεγαλύτερα γνωστά κενά στο Σύμπαν, αναφερόμενο και ως «υπερκενό». Η ανακάλυψή του δημοσιοποιήθηκε το 1981, ως μέρος μιας επισκόπησης της μετατόπισης προς το ερυθρό των γαλαξιών. Το κέντρο του Κενού του Βοώτη απέχει περίπου 700 εκατομμύρια έτη φωτός από τη Γη.
 

Το 1987 ανακαλύφθηκε από άλλους αστρονόμους ότι το Κενό περιείχε λίγους γαλαξίες. Μέχρι το 1997 στο Κενό του Βοώτη είχαν ανακαλυφθεί συνολικά 60 γαλαξίες.

 

Σύμφωνα με αστρονόμους η κλίμακα του Κενού είναι τέτοια, ώστε «αν ο Γαλαξίας μας βρισκόταν στο κέντρο του, δεν θα γνωρίζαμε ότι υπάρχουν άλλοι γαλαξίες μέχρι τη δεκαετία του 1960».

 

Δεν υπάρχει ασυμφωνία της υπάρξεως του Κενού του Βοώτη και του «καθιερωμένου» κοσμολογικού προτύπου Λ-CDM. Θεωρητικά έχει προταθεί ότι το Κενό αυτό δημιουργήθηκε από τη συγχώνευση μικρότερων κενών, παρόμοια με τη συγχώνευση φυσαλίδων αφρού σε μεγαλύτερες. Αυτή η διαδικασία θα ερμήνευε την ύπαρξη των λίγων γαλαξιών στο εσωτερικό του και την κατανομή τους κατά προσέγγιση σε μία σωληνοειδή περιοχή που διέρχεται από το κέντρο του Κενού.^.

Φιλόδημος περί θανάτου

Όλες οι ελληνιστικές σχολές, ως γνωστό, θεωρούσαν ότι τα συναισθήματα, οι συγκινήσεις (τα πάθη) οι επιθυμίες, οφείλονται στις πεποιθήσεις. Ότι τα ψυχολογικά προβλήματα (όχι οι ασθένειες όπως η μανιοκατάθλιψη ή η σχιζοφρένεια ή οι ψυχώσεις, δηλαδή βλάβες που τις θεωρούσαν σωματικές – αλλά ό,τι παράγει και αναπαράγει την καθημερινή ανθρώπινη μιζέρια, ό,τι στέκεται εμπόδιο στην ευδαιμονία, αυτά δηλαδή από τα οποία πάσχει η πλειονότητα των ανθρώπων) οφείλονται σε πεποιθήσεις ή τουλάχιστον δεν είναι ανεξάρτητα από τις πεποιθήσεις.

Ένα πολύ απλό παράδειγμα: αν σου κλέψουν κάτι το οποίο δεν έχει για σένα καμία αξία, δεν θα στεναχωρηθείς – ενώ αν το θεωρείς πολύτιμο θα βυθιστείς στο πένθος ή θα εξοργιστείς, θα μισήσεις τον κλέφτη κλπ. Το θέμα λοιπόν είναι πώς αξιολογείς τα πράγματα· τα αξιολογείς με βάση τις ιδέες σου, άρα τα προβλήματά σου επιδέχονται φιλοσοφική θεραπεία. Αυτά σε χοντρές γραμμές.

[Ανοίγω μια παρένθεση για να επισημάνω πως συχνά χρησιμοποιείται καθ’ υπερβολή η έκφραση «φόβος του θανάτου». Ο φόβος του θανάτου δεν είναι πάντα ο κατάλληλος όρος. Τον χρησιμοποιούμε συμβατικά, αλλά και καταχρηστικά. Δεν πρόκειται απλώς και μόνο για «φόβο», ότι δηλαδή φοβάται κανείς την ώρα εκείνη που θα έρθει ο θάνατος να τον βρει ή φοβάται για το τι μπορεί να επακολουθεί.

Ένα αρχαίο ρήμα, που το χρησιμοποιεί και ο Επίκουρος, είναι το δείδω, δέδια, δεδιέναι – εξ ου και το δέος. Το δέος είναι πιο ευρεία έννοια από τον φόβο. Άλλο είναι να λέμε «σε πιάνει δέος με κάτι» και άλλο ότι απλώς το φοβάσαι. Σε κάποιο σημείο λέει ο Επίκουρος, «Ό,τι δεν σε στενοχωρεί όταν είναι παρόν, δεν υπάρχει λόγος να θλίβεσαι όταν το περιμένεις να έρθει» (προσδοκώμενον κενῶς λυπεῖ). Χρησιμοποιεί τη λέξη λυπῶ.

Ή ας πούμε, μια άλλη επικούρεια έκφραση: ἀνύποπτον ο θάνατος. Το ὕποπτον, είναι αυτό το οποίο (όπως λέει το Λεξικό Liddel-Scott) βλέπουμε κατεβάζοντας τα φρύδια ή πλαγίως: ὅν βλέπει τις καταβιβάζων τὰς ὀφρῦς ἢ πλαγίως – το ρήμα είναι ὑφοράω: στραβοκοιτάω θα λέγαμε σήμερα.

Ο Φιλόδημος στην πραγματεία του Περί Θανάτου χρησιμοποιεί πάρα πολύ συχνά τη λέξη δηγμός (πόνος οξύς, δαγκωματιά – σήμερα λέμε, αυτός κάνει δηκτικά σχόλια), καθώς και το ρήμα νύττεσθαι (τρυπώ με αιχμηρό όργανο) – δεν χρησιμοποιεί τον όρο «φόβος του θανάτου».]

Η ιδέα του θανάτου μπορεί να φοβίζει τα μικρά παιδιά και τους θρησκευόμενους που φαντάζονται τιμωρίες μετά θάνατο· στον ενήλικα όμως, εκτός από φόβο προκαλεί απελπισία, λύπη για το ότι ο ίδιος θα αφανιστεί και θα ’ναι ανύπαρκτος για πάντα, άγχος, πόθο για αθανασία και πάει λέγοντας.

Όλοι ξέρουμε τι διαδρομές, τι μονοπάτια μπορούν να ακολουθήσουν μες στο νου μας, τι διαστάσεις μπορούν να αποκτήσουν, τι εμμονές μπορούν να προκαλέσουν –που συχνά δεν βρίσκονται και λόγια να τις περιγράψουν– και πόσο δύσκολο είναι να συμφιλιωθεί κανείς με την ιδέα ότι θα τελειώσει και θα λείψει για πάντα. Και βέβαια, όλοι ξέρουμε πώς δένουν όλα αυτά με τη θρησκευτικότητα και με την ανάγκη για μεταφυσική παρηγοριά. Σε μεγάλο βαθμό οφείλονται σε ένα υπερτροφικό εγώ.

Και υπερτροφικό εγώ δεν έχουν μόνο οι αλαζόνες, οι μεγαλοσχήμονες και οι φαφλατάδες. Θα το βρεις και σε ανθρώπους σεμνούς και χαμηλών τόνων, που αδυνατούν να συμφιλιωθούν με την ιδέα ότι ο θάνατος είναι η ώρα όπου θα πρέπει να καλύψεις μια επιταγή που υπογράφηκε τη στιγμή που γεννήθηκες. Ή με την ιδέα πως δεν είσαι παρά ένα μόριο σκόνης μέσα στο σύμπαν, ένα βιολογικό συμβάν μέσα στη φύση ανάμεσα σε τρισεκατομμύρια άλλα βιολογικά συμβάντα που έχουν υπάρξει και υπάρχουν μέσα στη φύση. Ή απλά να πεις, όπως είπε ο Ιουλιανός ο αυτοκράτορας την ώρα που πέθαινε στα 31 του χρόνια,

«Ήρθε τελικά για μένα η στιγμή, φίλοι μου, ν’ αφήσω αυτή τη ζωή, την οποία επιστρέφω χαρούμενος στη Φύση, σαν τίμιος οφειλέτης».

Ο Ιουλιανός είχε μια –νεοπλατωνικού τύπου– μεταφυσική παρηγοριά. Αντίθετα οι Στωικοί και οι Επικούρειοι δεν είχαν να προσφέρουν μεταφυσική παραμυθία. Η θεραπεία έπρεπε να βασίζεται σε φιλοσοφική/ορθολογική επιχειρηματολογία. Και όφειλε να απαλλάξει το νου από όλα τα παραπάνω εμπόδια που ορθώνονται στο δρόμο για την ευδαιμονία.

Εν πάση περιπτώσει, οι Επικούρειοι αναγνωρίζοντάς τα, όλα τα παραπάνω, ως τα πιο καταστροφικά από τα αρνητικά πάθη, πάσχιζαν απ’ όλες τις μπάντες να τα εξουδετερώσουν. «Σου έχω φράξει όλες τις διόδους», λέει ο επικούρειος Μητρόδωρος. «Πᾶσαν σὴν παρείσδυσιν ἐνέφραξα … (Δηλαδή: δεν τα έχω αφήσει στην τύχη όλα αυτά, και δεν θα μπορέσουν να μπουν μέσα μου να μου φάνε την ψυχή. Δεν είμαι έρμαιο της Τύχης).

«Και σαν έρθει η ώρα να φύγω, θα φτύσω τη ζωή και όσους με ματαιοδοξία προσκολλώνται σ’ αυτήν, θα φύγω απ’ τη ζωή μ’ ένα ωραίο τραγούδι λέγοντας πόσο καλά την έζησα.»

Αυτό προσπαθεί ο Φιλόδημος στην πραγματεία του Περί Θανάτου, αυτό προσπαθεί και ο Λουκρήτιος στο ποίημά του Για τη φύση των πραγμάτων: να «φράξουν όλες τις διόδους».

Η πρωτοτυπία του Λουκρήτιου –αν και το πιο σωστό είναι να πούμε: η εντελώς πρωτοποριακή αντιμετώπιση– του θανάτου, είναι ότι δεν καταγίνεται μόνο με τις συνειδητές έγνοιες μας για το θάνατο, τις θλιβερές σκέψεις που κάνουμε, τις συνειδητές πεποιθήσεις και τις ιδέες που μας διακατέχουν. Αλλά, σε «παγκόσμια πρώτη» θα λέγαμε, άπτονται του υποσυνείδητου. Επιχειρούν να ερμηνεύσουν το «μυστικό κεντρί που κρύβεται μες στην καρδιά» (Λουκρήτιος, Για την φύση των πραγμάτων ΙΙΙ 870).

Ότι οφείλεται στο ότι, ακόμη κι αν πιστεύει κανείς πως ο θάνατος είναι ένα φυσικό γεγονός που ούτως ή άλλως θα συμβεί, και πάλι δε μπορεί να συμφιλιωθεί με την ιδέα. Σίγουρα μπορούμε να μιλάμε για «παγκόσμια πρώτη», μόνο που δεν ξέρουμε αν αυτή είναι του Επίκουρου, που έζησε 250 χρόνια πριν τον Λουκρήτιο, ή του ίδιου του Λουκρήτιου, ο οποίος ωστόσο στο ποίημά του, όπως λέει και ο ίδιος, ακολουθεί κατά πόδας τον Επίκουρο. Λέει τα εξής:

«η πλεονεξία κι η τυφλή φιλοδοξία που εξωθούν τους δύστυχους ανθρώπους να καταπατούν το νόμο, και να πασχίζουν μέρα-νύχτα ν’ αναρριχηθούν στην κορυφή της εξουσίας – τούτες τις πληγές της ζωής, όχι λίγες φορές, τις τρέφει ο φόβος του θανάτου».

Ή πάλι:

«Σπρωγμένοι απ’ αυτόν τον αβάσιμο φόβο, αυγατίζουν το βιός τους με το αίμα των συμπολιτών τους και άπληστοι διπλασιάζουν τα πλούτη τους» (Λουκρ. ΙΙΙ 75)

Κι αυτό γιατί, όπως ακριβώς λέει ο Λουκρήτιος, η συσσώρευση πλούτου κάνει τον κάτοχό του να νιώθει πως παίρνει κάποια απόσταση από το θάνατο ενώ «η μαύρη φτώχεια, αταίριαστη με τη σίγουρη ζωή, μοιάζει να βρίσκεται πιο σιμά στο θάνατο» (ΙΙΙ.59-67). Όλα αυτά είναι ψυχολογικές ερμηνείες που αφορούν στον τρόπο που δρα το υποσυνείδητο. Ένα άλλο, πιο γνωστό απόσπασμα:

«Κάποιον που σκυλοβαριέται να μένει μες στο σπίτι τον βλέπεις να βγαίνει έξω συχνά· και ξαφνικά κάτι τον πιάνει και ξαναγυρνάει σπίτι, γιατί έξω δε νιώθει καθόλου καλύτερα. Ξεκινάει μετά για την εξοχική του βίλα, οδηγώντας ξέφρενα την άμαξα με τ’ άλογά του, θαρρείς κι έχει πιάσει φωτιά η έπαυλη και τρέχει να προλάβει». [Συχνά κι εμείς τα καλοκαίρια καθ’ οδόν βλέπουμε τον άλλο να γκαζώνει στα 130 χλμ την ώρα για να φτάσει στο εξοχικό του, ενώ θα μπορούσε να πηγαίνει με 80]. Και συνεχίζει ο Λ. «Με το που φτάνει στο κατώφλι, αρχίζει να βαριέται και να χασμουριέται ή πέφτει βαρύς να κοιμηθεί ζητώντας λησμονιά στον ύπνο ή πάλι ξεκινά να φύγει γιατί βιάζεται να επιστρέψει στην πόλη.

»Αν μπορούσαν οι άνθρωποι, εκεί που νιώθουν ένα βάρος να τους πλακώνει την ψυχή και να τους εξουθενώνει, να συλλάβουν τα αί­τιά του και να μάθουν από τι προέρχεται τούτος ο όγκος του κακού που τους έχει κάτσει στο στήθος, τότε δεν θα έκαναν τη ζωή που τόσο συχνά τους βλέπουμε να κάνουν τώρα, όπου δεν ξέρουν τι θέ­λουν, και διαρκώς ζητούν ν’ αλλάξουν τόπο, θαρρείς και μπορούν έ­τσι να ρίξουν χάμω το φορτίο τους.

»Έτσι προσπαθεί ο καθένας να ξεφύγει από τον εαυτό του· μα πα­ρά τις προσπάθειες, ξέρουμε ότι δεν κατορθώνει ποτέ να δραπετεύ­σει, μένει δεμένος με τον εαυτό του και τον μισεί· κι αυτό γιατί εί­ναι ένας άρρωστος που δεν ξέρει την αιτία της αρρώστιας του· γιατί αν την έβλεπε, θα παρατούσε όλα τ’ άλλα και θα φρόντιζε πάνω απ’ όλα να κατανοήσει τη φύση των πραγμάτων».

Με τέτοιες λεπτές ψυχολογικές ερμηνείες και διαγνώσεις που συσχετίζουν με την ιδέα του θανάτου ένα μεγάλο αριθμό δραστηριοτήτων, o μαθητής αποκτά μια επίγνωση, κι αυτό είναι ήδη ένα βήμα προόδου προς τη θεραπεία.

Για τη θεραπεία, οι Επικούρειοι επιστρατεύουν μια μεγάλη γκάμα επιχειρημάτων (άλλοτε η επιχειρηματολογία έχει αυστηρώς ορθολογικό χαρακτήρα, άλλοτε πάλι χρησιμοποιεί ρητορικά και λογοτεχνικά σχήματα). Δεν επιτρέπει η οικονομία αυτής της ομιλίας να τα παραθέσουμε, πόσο μάλλον να τα αναπτύξουμε.

Ενδεικτικά μόνο να αναφέρω ένα από αυτά, το λεγόμενο «επιχείρημα της συμμετρίας»:

Αιώνες, άπειρο χρόνο προτού γεννηθούμε, δεν υπήρχαμε, και δεν μας πείραζε καθόλου αυτό, ακριβώς επειδή δεν υπήρχαμε. Το ίδιο, και μετά το θάνατό μας, δεν θα υπάρχουμε και δεν θα μας πειράζει καθόλου αυτό, ακριβώς επειδή πάλι δεν θα υπάρχουμε.

Ή πάλι, μια ρητορικού χαρακτήρα επιχειρηματολογία που μας προτρέπει να αναλογιστούμε το θάνατο τόσων και τόσων σπουδαίων ανθρώπων συγκρίνοντας τον εαυτό μας με τους ανθρώπους αυτούς. Λέει για παράδειγμα ο Λουκρήτιος:

«Ακόμη κι ο Επίκουρος, σαν έφτασε το φως της ζήσης του στο τέρμα, πέθανε κι αυτός – αυτός που με το πνεύμα του ξεπέρασε τους πάντες κι έσβησε όλους τους σοφούς, σαν ήλιος που ανατέλλει και σβήνει τ’ αστέρια. Ποιος είσαι εσύ που θ’ απορήσεις και θ’ αγα­νακτήσεις για το θάνατό σου, εσύ, ένας ζωντανός νεκρός σχεδόν, που το μεγαλύτερο κομμάτι της ζωής σου το χαράμισες στον ύπνο και ροχαλίζεις ξυπνητός και βλέπεις όνειρα διαρκώς με το νου τα­ραγμένο από αναίτιους φόβους, ανίκανος να βρεις την αιτία του κα­κού όταν οι έγνοιες σε συνθλίβουν από παντού κι εσύ παραδέρνεις μέσα στις πλάνες του μυαλού σου;»

Ο Φιλόδημος στο Περί θανάτου καταπιάνεται με λογιών-λογιών περιπτώσεις, εύκολες και δύσκολες, π.χ. την περίπτωση όπου θλίβεται κάποιος γιατί καταδικάστηκε άδικα σε θάνατο, ή τον πονάει η σκέψη ότι δεν θα τον θυμάται κανείς, ή ότι θα πεθάνει μακριά από την πατρίδα και τους αγαπημένους του, ή ότι θα πεθάνει άσημος, και πάει λέγοντας.

Λέει ακόμη, μεταξύ αστείου και σοβαρού, για την περίπτωση που κάποιος στεναχωριέται που θα πεθάνει χωρίς ν’ αφήσει απογόνους, και έτσι θα χαθεί το όνομά του (22.10).

«Κοιμήσου ήσυχος, το όνομά σου θα το έχουνε μυριάδες, για να μη πω αμέτρητοι συνονόματοί σου» (καθεύδειν ἔξεστιν ἐπ’ ἀμφότερα. μυρίων, μᾶλλον δ’ ἀπείρων τοῖς αὐτοῖς ὀνόμασιν προσαγορευθησομένων).

Ή για κάποιον που στεναχωριέται γιατί δεν έχει δικά του παιδιά να αφήσει την περιουσία του, και οι κόποι μιας ζωής θα πάνε σε κάποιους άλλους που θα την κληρονομήσουν (24.1):

«Μα τόσες και τόσες φορές, δεν συμβαίνει να είναι πιο ευχάριστο να αφήνει κάποιος την περιουσία του οπουδήποτε αλλού παρά σε συγκεκριμένα τέκνα!». (Λέει δηλαδή, πού ξέρεις ότι τα παιδιά που θα είχες θα ήταν τόσο εντάξει ώστε να τους αξίζει να σε κληρονομήσουν;). Χώρια που αυτοί οι άλλοι που θα σε κληρονομήσουν μπορεί να μην είναι ούτε φαύλοι ούτε ανάξιοι. (χωρὶς τοῦ μηδὲ φαύλους εἶναι μηδὲ ἀναξίους ἐνίοτε τοὺς κληρονομήσοντας). Αν πάλι είναι παλιάνθρωποι, μπορείς να πάρεις προφυλάξεις και να τα αφήσεις σε καλούς ανθρώπους και σε φίλους. Αν πάλι δεν έχεις τέτοιους, τότε, και μόνο γι’ αυτό το λόγο, είσαι αξιολύπητος, κι όχι επειδή…»– εδώ κόβεται το απόσπασμα, ο πάπυρος είναι κατεστραμμένος.

Μόνο σε δύο περιπτώσεις αναγνωρίζει ότι είναι φυσικό να θλίβεται κανείς που θα πεθάνει. Εδώ μάλιστα έχουμε να κάνουμε με μια εξέλιξη και εκλέπτυνση της θέσης του Επίκουρου ότι ο θάνατος δεν μας αφορά.

Αναγνωρίζει ότι το να αφήνεις πίσω σου γονείς ή παιδιά ή σύζυγο ή άλλους δικούς σου ανθρώπους που θα βρεθούν σε πολύ δύσκολη θέση (ἐν συμφοραῖς ἐσομένους) ύστερα από τον θάνατό σου ή ότι θα τους λείψουν τα αναγκαία, είναι φυσικότατο (ακριβώς αυτή τη λέξη χρησιμοποιεί, φυσικώτατον) σε κάθε λογικό άνθρωπο, περισσότερο από καθετί άλλο να φέρνει πόνο και δάκρυα. (Θέματα όπως αυτό, οι Στωικοί τα αντιμετώπιζαν διαφορετικά· η θέση τους συνοψιζόταν στο εξής: Αυτά που σου συμβαίνουν δεν εξαρτώνται από τη βούλησή σου, είναι «ἀπροαίρετα», άρα δεν φέρεις ευθύνη, επομένως δεν σε αφορούν· εφ’ όσον δεν περνάει από το χέρι σου να αλλάξεις την κατάσταση και δεν σου παρέχεται πεδίο ώστε να ασκήσεις την αρετή, δεν έχεις κανένα λόγο να θλίβεσαι…).

Η δεύτερη περίπτωση είναι το να πεθαίνει κάποιος πρόωρα, προτού προλάβει να αφομοιώσει και να ενστερνιστεί την επικούρεια φιλοσοφία. Ο Φιλόδημος παραδέχεται ότι είναι φυσικό να νιώσει κάποιος πόνο αν πρέπει να πεθάνει προτού κατακτήσει την τέλεια ευδαιμονία μέσω της φιλοσοφίας. Αλλά και αφού το πετύχει αυτό, πάλι χρειάζεται κάποιο, μικρό έστω, χρονικό διάστημα: ποσὸν χρόνον ἐπιζήσαντι.

Δεν προσδιορίζει πόσος χρόνος είναι αυτό. Κάποιοι μελετητές πάντως έχουν την άποψη ότι εδώ ο Φ. κάνει ένα είδος παραχώρησης. Φυσικά δεν παρεκκλίνει από την κύρια γραμμή. Κλείνει την πραγματεία του ως εξής:

Φιλόδημος Περί θανάτου (37.18): Το να καταλαβάνεσαι εξ απίνης και να συγκλονίζεσαι όταν ζυγώνει ο θάνατος, θαρρείς και συμβαίνει κάτι απροσδόκητο και παράδοξο, είναι ηλιθιότητα, συμβαίνει όμως έτσι με τον περισσότερο κόσμο, που δεν ξέρει πως ο καθένας άνθρωπος, ακόμα κι αν είναι πιο δυνατός κι από τους Γίγαντες, ἐφήμερός ἐστιν ως προς τη ζωή και το θάνατο, και του είναι άδηλο, όχι μόνο το αύριο αλλά και η αμέσως επόμενη στιγμή.

Γιατί σε ό,τι αφορά στο θάνατο όλοι μας ἀτείχιστον πόλιν οἰκοῦμεν και τα πάντα είναι γεμάτα από αιτίες που τον προκαλούν – τόσο επειδή τέτοια είναι η φυσική μας σύσταση έτσι αδύναμοι που είμαστε και η ψυχή εύκολα μπορεί να εκπνεύσει, όσο και επειδή το περιβάλλον μας σε συνδυασμό με την τύχη παράγει αναρίθμητα αίτια της διάλυσής μας, και μάλιστα πολύ συχνά σε χρόνο dt (differential of time). Με την ταχύτητα της σκέψης (ἅμα νοήματι).

Βάλε ακόμη και την κακία των ανθρώπων που επιφέρει ακόμη περισσότερα αίτια θανάτου, ένα σωρό, που δυσκολεύεσαι και να τα φανταστείς. Οπότε, εκτός κι αν είσαι κανένας τιποτένιος (εὐτελέστατος), θα σου φανεί παράδοξο όχι το ότι πεθαίνει κάποιος αλλά το ότι μένει ζωντανός για κάποιο χρονικό διάστημα, κι αν μάλιστα φτάσει ως τα γεράματα, θα σου φανεί και αφύσικο. Όμως υπάρχουν κάποιοι τόσο άσχετοι με την ανθρώπινη ζωή (ο Φ. τους λέει πάροικους της ζωής, δηλ. ξένους), κι όχι μόνο απλοί άνθρωποι του λαού αλλά και μεταξύ των λεγομένων φιλοσόφων.

Ο άλλος προγραμματίζει να ζήσει τόσα χρόνια στην Αθήνα για να ικανοποιήσει τη φιλομάθειά του, κι άλλα τόσα για να επισκεφτεί διάφορα μέρη της Ελλάδας και άλλων βαρβαρικών χωρών –όποια μέρη μπορεί να επισκεφθεί τελοσπάντων–, κι άλλα τόσα για διαλέξεις στην πόλη του κλπ. και για τις συναναστροφές του και πάει λέγοντας — και ξαφνικά, αόρατη, κρυμμένη η αναγκαιότητα έρχεται και του αφαιρεί τις μεγάλες ελπίδες.

Όποιος έχει μυαλό όμως, έχοντας ήδη αποκτήσει ό,τι αρκεί για να εξασφαλίζει με αυτάρκεια τον ευδαίμονα βίο, ευθύς αμέσως μετά, στην υπόλοιπη ζωή του περπατάει ἐντεταφιασμένος (ενν. προετοιμασμένος για τον τάφο) κι η κάθε μία μέρα είναι γι’ αυτόν κέρδος ίσο με μια ολόκληρη ζωή· κι όταν τούτη η ημέρα πάει να του αφαιρεθεί, αυτός ούτε εντυπωσιάζεται με τα όσα του συμβαίνουν ούτε τα ακολουθεί σαν κάποιος που υστερεί ως προς τον άριστο βίο, μόνο τραβά μπροστά, έχοντας δεχτεί τον επιπλέον χρόνο που του χαρίστηκε σαν κάποιος που του έλαχε μια σπάνια καλοτυχία και ευχαριστεί –ή ευγνωμονεί– τις περιστάσεις. [Εδώ μπορούμε να παραβάλουμε τον Επίκουρο, την Κύρια Δόξα 20: η διάνοιά μας, έχοντας εκτιμήσει σωστά τον σκοπό και τα όρια του σώματός μας και έχοντας διαλύσει τις ανησυχίες μας περί αιωνιότητας, ετοίμασε την τέλεια ζωή και δεν έχει πια ανάγκη τον άπειρο χρόνο. Δεν αποφεύγει την ηδονή αλλά ούτε, όταν οι περιστάσεις οδηγούν στην έξοδο από τη ζωή και όταν φτάνει στο τέλος της, δεν είναι λειψή ως προς τον άριστο βίο.]

Αντίθετα –συνεχίζει ο Φ.– ο κάθε κηφηνώδης (νωθρός πνευματικά) τύπος, ακόμη κι όταν γεράσει ούτε που αναλογίζεται ότι η ιδιοσυστασία μας είναι φθαρτή και θνητή και το θεωρεί εύλογο να λέμε πως είναι παράδοξο να βλέπουμε ένα γέρο καπετάνιο στα καράβια ή ένα γέροντα τύραννο αλλά όχι παράδοξο γενικά το να βλέπουμε γέρους ζωντανούς. Κι ακόμη κι όταν έχει πέσει επιδημία κι αρρωστήσει, αυτός δεν προσμένει το θάνατο αλλά μες στην γενικότερη σύγχυσή του δεν χάνει την ελπίδα της αθανασίας – και τον βλέπουμε να σκάει απ’ το κακό του για δυο χάλκινα νομίσματα, και να ρίχνει τα θεμέλια κτιρίων που δεν γίνεται να χτιστούν ούτε σε χίλια χρόνια.

Κανείς δεν θα ’λεγε πως τα πάθη αυτά διαφέρουν από το να νομίζουμε πως γυάλινα και κεραμικά σκεύη που τσουγκρίζονται συνεχώς με άλλα από σκληρό μέταλλο θα παραμένουν άθραυστα. Αλλά τέτοιοι άνθρωποι είναι φανερό πως απωθούν την ιδέα του θανάτου και πως είναι κολλημένοι στη ζωή επειδή τους πιάνει φρίκη με τον θάνατο κι όχι επειδή η ζωή τους είναι γλυκιά.

Κι όταν πια είναι ξεκάθαρη η όψη του θανάτου, τους φαίνεται σαν κάτι παράδοξο, και για το λόγο αυτό δεν αντέχουν ούτε τη διαθήκη τους να γράψουν, νιώθουν περικυκλωμένοι και πως τους βρήκε διπλή συμφορά για να χρησιμοποιήσουμε την έκφραση του Δημόκριτου. Αντίθετα, όσοι έχουν σώας τας φρένας, ακόμη κι αν για κάποια αιτία δεν βάζουν με το νου τους πως σύντομα θα φτάσουν στο τέρμα της ζωής τους, όταν τελικά βλέπουν καθαρά να ζυγώνει το τέλος, τότε αυτοί, μ’ ένα τρόπο που δεν μπορεί να περιγραφτεί στους αδαείς (ἀρρήτως τοῖς ἀγνοοῦσιν) διέρχονται –κάνουν μια βαθιά επισκόπηση (περιοδεύσαντες ὀξύτατα, ίσως μπορούμε να το μεταφράσουμε “αναλογίζονται έντονα”) το γεγονός ότι έχουν απολαύσει τα πάντα, όσο και το ότι θα έχουν πλήρη απώλεια αίσθησης με το θάνατο, κι έτσι ξεψυχούν ατρόμητοι…

Αρχαϊκή Επική Ποίηση: Ύμνος στη Δήμητρα

Γραμματολογικά στοιχεία

Από τα πολλά και αμφισβητούμενα γραμματολογικά ζητούμενα του «Ύμνου στη Δήμητρα» σημειώνονται μόνον ελάχιστα, τα σχεδόν βέβαια:

 

Αδιάγνωστο παραμένει το όνομα του ποιητή του, είναι όμως πιθανή η καταγωγή του από την Ελευσίνα και σίγουρη η προσωπική του σχέση με τα Ελευσίνια Μυστήρια. Πάντως, ενώ το ποίημα αφορμάται από τα Ελευσίνια Μυστήρια και προϋποθέτει τις τελετές τους, ο βασικός του τρόπος παραμένει "κοσμικός" - ο ύμνος είναι συνθεμένος όχι τόσο για τους μυημένους όσο για το ευρύ κοινό της αρχαϊκής εποχής, το οποίο γνώριζε καλά την επική ποίηση (ηρωική, θεογονική και υμνολογική).

 

Όσο κι αν αμφισβητήθηκε παλαιότερα η ενότητα του ποιήματος (θεωρήθηκε κι αυτό συμπίλημα περισσότερων ποιημάτων), σήμερα θεωρείται πλέον δεδομένη. Και, μολονότι η χειρόγραφη παράδοση του κειμένου δεν είναι πλούσια ούτε και άψογη (υπάρχουν κάποια χάσματα στα λίγα χειρόγραφα), μας επιτρέπει εντούτοις να παρακολουθήσουμε απρόσκοπτα τον εξελισσόμενο μύθο.

 

Τέλος, ο «Ύμνος στη Δήμητρα» θεωρείται ότι βρίσκεται πιο κοντά στην ποίηση του Ησιόδου από όλα τα άλλα ποιήματα της συλλογής. Επίσης, έχει αρκετά κοινά γνωρίσματα με τον «Ύμνο στην Αφροδίτη», γεγονός που υποδεικνύει μια χρονολογική συγγένεια ανάμεσα στα δύο έργα. Με βάση αυτή τη συσχέτιση και με βάση τα γλωσσικά, λογοτυπικά και πραγματολογικά στοιχεία του ύμνου, ευνοείται η χρονολόγησή του προς το τέλος του 7ου αι. π.Χ., λίγο πριν από το 610 π.Χ., ή στις αρχές του 6ου αι. π.Χ.

 

Δομή και θέματα

 

Από παραδειγματική και συνταγματική άποψη ο Ύμνος στη Δήμητρα δεν παρουσιάζει μεγάλες εκπλήξεις: υπακούει στο τριαδικό σχήμα της "επίκλησης", της "διήγησης" και της "παράκλησης". Η αφήγηση αρθρώνεται σε τρία κεφάλαια: το πρώτο αφιερώνεται στην αρπαγή της Περσεφόνης (στ. 4-32), το δεύτερο στην αναζήτησή της από τη Δήμητρα (στ. 33-437), το τρίτο στην υπό όρους επιστροφή Κόρης και Μητέρας στον Όλυμπο (στ. 438-489). Η ροή της διήγησης παρακολουθεί τον τύπο της επικής οἴμης, δηλαδή του δρόμου, είναι, επομένως, καταρχήν ευθύγραμμη, δίχως χρονολογικές ανακολουθίες. Ωστόσο δεν λείπουν κάποιες προβολές στο μέλλον, που διαταράσσουν προσώρας τη συνέχεια της διήγησης - και, κυρίως, προς την έξοδο του ύμνου, η διηγηματική ευθεία καμπυλώνεται, τείνει να γίνει κύκλος, καθώς πρόσωπα, θέματα και χώροι της αρχής του ποιήματος επανέρχονται στο τέλος του.

 

Από τα μορφολογικά στοιχεία του ύμνου που τον χαρακτηρίζουν και τον καθιστούν αξιέπαινο ξεχωρίζουν οι διηγητικές περιγραφές, όπου κυριαρχεί η λυρική περιπάθεια. Μάλιστα τα λυρικά στοιχεία διεισδύουν και στην αφήγηση της δράσης, "νοθεύοντας" έτσι το γνωστό μας επικό ύφος. Στατιστική, εξάλλου, έξαρση (πάντα σε σχέση με το έπος) παρουσιάζουν και οι κάθε λογής λόγοι του ύμνου: μονόλογοι και διάλογοι, πλάγιοι και ευθείς. Αν η δράση αντιστοιχεί στην κίνηση και οι περιγραφές στη στάση ή στην ανακοπή της δραστικής αφήγησης, τότε οι λόγοι ορίζουν, μέσα στη σύνταξη του ποιήματος, την "κατάσταση", στον βαθμό που ανοίγουν τον ορίζοντα προς τον εσωτερικό κόσμο των υποκειμένων της διήγησης: στα συναισθήματά τους και στις θυμικές τους αντιδράσεις. "Κίνηση - στάση - κατάσταση", αυτό το τριαδικό σχήμα προβάλλει ήδη καθαρά στον ύμνο και καθιερώνεται.

 

Καθώς το ποίημα εξελίσσεται, διασταυρώνονται μεταξύ τους δύο άξονες χώρου και χρόνου: ο ένας είναι κάθετος, ο άλλος οριζόντιος. Ο κάθετος άξονας συνδέει τον ουρανό ή τον Όλυμπο με τον Άδη, ανήκει στους θεούς και αγνοεί τη διαίρεση του χρόνου σε παρελθόν, παρόν και μέλλον. Αντίθετα, ο οριζόντιος άξονας ορίζει για λίγο την επίγεια αποπλάνηση της Περσεφόνης, και κυρίως την επίγεια περιπλάνηση της Δήμητρας, όπου η θεά σμίγει με τους ανθρώπους. Στον ανθρωπολογικό αυτόν άξονα ο χρόνος μερίζεται σε παρελθόν, παρόν και μέλλον, ευνοώντας έτσι την ανάπτυξη της διήγησης. Ασφαλώς δεν είναι τυχαίο ότι η διήγηση περατώνεται όταν η έκπτωση της Δήμητρας από τον κάθετο, θεολογικό άξονα στον ανθρωπολογικό και οριζόντιο διορθώνεται· όταν η θεά επιστρέφει στον Όλυμπο, όπου κυριαρχεί το αδιαίρετο παρόν, μέσα στο οποίο τίποτε δεν μπορεί πια να συμβεί, εκτός από την αιώνια ευτυχία.

 

Κατά μία άποψη, οι «Ομηρικοί ύμνοι» καλύπτουν το κενό μεταξύ θεογονικής ποίησης και ηρωικού έπους. Ειδικότερα, η πλοκή του «Ύμνου στη Δήμητρα» μπορεί να θεωρηθεί ως επέκταση των τριών στίχων που ο Ησίοδος αφιερώνει στη θεά (Θεογ. 912-914): η συναίνεση του Δία στην αρπαγή της Περσεφόνης από τον Άδη (στ. 3) θέτει την πλοκή σε κίνηση, που οδηγεί στην ενσωμάτωση του Κάτω Κόσμου στο πεδίο κυριαρχίας του Δία· επιπλέον, η σύμφωνη γνώμη του για την εναλλασσόμενη παραμονή της κόρης στον κάτω και πάνω κόσμο (στ. 460-469) παρέχει τη συμβιβαστική λύση που επαναφέρει τη Δήμητρα στην Ολύμπια τάξη. Ο «Ύμνος στη Δήμητρα», αν και προβάλλει το θεμελιώδες χάσμα μεταξύ θεών και θνητών, μοιάζει να μετριάζει την απολυτότητα της ανθρώπινης φθαρτότητας με τη σύσταση από τη θεά της Ελευσίνιας λατρείας της, που προσφέρει στους μυημένους της την ελπίδα για μια καλύτερη ζωή μετά θάνατον (στ. 480-482).

Κείμενα

 

(α) Η αρπαγή της Περσεφόνης, στ. 1-87

 

Τη Δήμητρα -θεά καλλίκομη, σεμνή- θα υμνήσω,

την ίδια και την κόρη της με τα λεπτά σφυρά·

ο Αϊδωνεύς την άρπαξε, ο Ζευς τού την εχάρισε,

βαρύχτυπος, βροντόφωνος· κι από τη Δήμητρα, οπού κρατεί

χρυσό σπαθί κι ωραίους καρπούς,

τη χώρισε, την ώρα που έπαιζε με τις βαθύκολπες Ωκεανίδες.

Μαζεύοντας λουλούδια, ρόδα και κρόκο,

όμορφους μενεξέδες σε μαλακό λιβάδι,

κρίνα, υάκινθο και νάρκισσο - η Γη τον έσπειρε τον νάρκισσο,

δόλο της Κόρης με το πρόσωπο ανθισμένο,

γιατί ο Δίας το θέλησε, κάνοντας χάρη στον Πολυδέκτη.

Έλαμπε ο νάρκισσος, θαύμα και θέαμα σε όλους όσοι τον είδαν,

αθάνατοι θεοί και άνθρωποι θνητοί·

από την ίδια ρίζα φύτρωναν μοσχομυρίζοντας άνθη εκατό -

γέλασε τότε ο ουρανός απέραντος από ψηλά,

η γη ολάκερη και τ' αλμυρό το κύμα της θαλάσσης.

Θαμπώθηκεν κι η Κόρη κι έσκυψε, απλώνοντας τα δυο της χέρια,

να πιάσει του κόσμου αυτό το χάρμα.

Ξάφνου ανοίγει η γη, στο Νύσιο πεδίο,

από βαθιά έγινε πλατιά, κι ανέβηκε ο βασιλιάς του κάτω κόσμου

με τα άλογά του αθάνατα, ο πολυώνυμος του Κρόνου γιος.

Βίαια την άρπαξε, την έσυρε επάνω στο χρυσό του άρμα, ολοφυρόμενη,

ενώ η φωνή της κατακόρυφη αντηχούσε,

καλώντας τον πατέρα της Κρονίδη, μέγα και πρώτον.

Κι όμως κανείς δεν βρέθηκε, αθάνατος ή και θνητός,

ν' ακούσει την κραυγή της,

μήτε λαμπρόκαρπες οι Ελιές.

Μόνον η θυγατέρα του Περσαίου -φίλη καλή, φίλη πιστή- αυτή

την άκουσε μες στη σπηλιά της, η Εκάτη με το μαγνάδι της πυκνό.

Κι ο Ήλιος βασιλεύοντας, ο γιος του Υπερίονα λαμπρός,

συνάκουσε κι αυτός της Κόρης την επίκληση,

καθώς παρακαλούσε τον πατέρα της Κρονίδη -

απόμακρος απ' τους λοιπούς θεούς, καθόταν

σε κατάμεστο ναό και τις καλές θυσίες των πιστών χαιρόταν.

Όμως εκείνην, με του Διός τη συγκατάθεση, την έσερνε άθελά της,

πολυσημάντορας και πολυδέκτης, μ' άλογα αθάνατα,

ο πολυώνυμος του Κρόνου γιος.

Όσο θωρούσε η Κόρη έναστρο τον ουρανό και το βαθύ ψαρίσιο πέλαγος,

όσο τη λάμψη έβλεπε του ήλιου· ελπίζοντας

να ξαναδεί τη σεβαστή της μάνα, το γένος των αθάνατων θεών·

η ελπίδα ζέσταινε τον σκοτισμένο μεγαλόψυχό της νου,

κι αντήχησαν βουνοκορφές και βάθη της θαλάσσης

απ' την αθάνατη φωνή της.

Ώσπου την άκουσε η σεμνή μητέρα της -σφάζει

την άμοιρη καρδιά της πόνος,

τον κεφαλόδεσμο, που τα θεσπέσια στόλιζε μαλλιά της,

τον σχίζει με τα χέρια της,

ρίχνει στους ώμους της τον μαύρο πέπλο, σαν το πουλί

ορμά γυρεύοντας, στεριά και θάλασσα, την Κόρη.

Όμως κανείς δεν ήθελε να της προδώσει την αλήθεια,

ούτε θεός ούτε θνητός,

κανείς δεν φανερώθηκε οιωνός,

για να της φέρει αληθινό μαντάτο.

Μέρες εννιά, νύχτες εννιά περιπλανήθηκε στη γη η σεβαστή Δηώ,

στα χέρια της βαστώντας αναμμένες δάδες·

την αμβροσία δεν γεύτηκε, το νέκταρ το γλυκό δεν το δοκίμασε,

δεν έλουσε το σώμα της, στη θλίψη βουτηγμένη.

Κι έφεξε η μέρα η δέκατη, προβάλλοντας λαμπρή η Αυγή·

τότε την συναπάντησε, κρατώντας το δικό της φως

στα χέρια της η Εκάτη,

έτοιμη να της πει την είδηση,

και την προσφώνησε μιλώντας·

«Δήμητρα σεβαστή, που φέρνεις και χαρίζεις στου κύκλου τα γυρίσματα

τους ώριμους καρπούς,

ποιός τάχα ουράνιος θεός, ποιός άνθρωπος θνητός

την Περσεφόνη σου άρπαξε, μαυρίζοντας τον νου σου;

Αν τη φωνή της άκουσα, όμως τα μάτια μου τον ένοχο ποιός ήταν δεν τον είδαν.

Βιάστηκα να σου πω την πάσα αλήθεια».

Έτσι της μίλησε η Εκάτη, εκείνη δεν της αποκρίθηκε,

καλλίκομη της Ρέας η θυγατέρα·

μόνον μαζί της χίμηξε, κρατώντας με τα χέρια της δαδιά αναμμένα,

ώσπου πλησίασαν τον Ήλιο, επόπτη ανθρώπων και θεών,

σταμάτησαν αντίκρυ στ' άλογά του,

και τότε ρώτησε η σεμνή θεά:

«Ήλιε σεβάσου με, εσύ τουλάχιστον, μια θεά·

αν κάποτε, με λόγο ή έργο, γιάτρεψα την καρδιά και την ψυχή σου·

έχω μια κόρη σπλάχνο μου, γλυκό λουλούδι, ομορφιά αξεπέραστη·

την άκουσα, φωνή σπαρακτική να σχίζει τον λαμπρό αιθέρα,

σαν να τη βίαζαν, μόνον που δεν την είδα με τα μάτια μου·

ωστόσο εσύ, που όλη τη γη και τα βαθιά πελάγη

με τις ακτίνες σου τα πάντα βλέπεις πεντακάθαρα,

μίλα και πες μου ειλικρινά,

ποιός, αν ίσως είδες, το κορίτσι μου το χώρισε

από μένα; ποιός, δίχως να τον θέλει,

το πήρε με τη βία,

κι έγινε αμέσως άφαντος,

θεός ή άνθρωπος θνητός;».

Έτσι τού μίλησε, κι εκείνος την προσφώνησε μιλώντας,

ο γιος του Υπερίονα·

«Δήμητρα Άνασσα, θυγατέρα της καλλίκομης Ρέας,

ό,τι ζητάς θα μάθεις·

γιατί πολύ σε σέβομαι και σε λυπάμαι,

καθώς βαριά η θλίψη σε σκοτίζει

για την καλλίσφυρή σου κόρη.

Άλλος κανείς δεν είναι ο ένοχος, εξόν ο Δίας που τα νέφη συννεφιάζει,

αυτός την έδωσε γυναίκα στον αυτάδελφό του,

να την κοιμάται και να τον ζεσταίνει·

εκείνος την κατέβασε στο ζοφερό σκοτάδι,

την άρπαξε με τ' άρμα του, την έσυρε με τ' άλογά του,

κι ας έβγαλε κραυγή μεγάλη εκείνη.

Όμως θεά, τον γοερό σου θρήνο τώρα πάψε,

δεν ωφελεί σε τίποτε να δίνεσαι έτσι στην άμετρή σου οργή.

Δεν είναι εξάλλου αταίριαστος γαμπρός

ένας αθάνατος πολυσημάντορας ο Αϊδωνεύς, ο αδελφός σου,

φύτρα της ίδιας μάνας, σπόρος του πατέρα σου.

Το ξέρεις, όταν ο κόσμος στην αρχή στα τρία μοιράστηκε,

εκείνου του 'πρεπε αυτή η τιμή, του έλαχε

ο κάτω κόσμος, νά 'ναι ο ένοικος κι ο άρχοντάς του».

 

(β) Η ίδρυση των Ελευσινίων μυστηρίων, στ. 459-495

 

Κι η Ρέα με το λαμπρό πέπλο αυτά της είπε:

Έλα, παιδί μου. Σε καλεί ο Ζευς, που βαριά χτυπάει

και το βλέμμα του πέρα για πέρα απλώνει,

στη συντροφιά των θεών να 'ρθείς, και τιμές υποσχέθηκε

να σου δώσει ανάμεσα στους αθάνατους θεούς όποιες θα 'θελες

και με ένα νεύμα του δέχτηκε, για χάρη σου,

η κόρη κάθε χρόνο, στο γύρισμά του,

το τρίτο μέρος να περνάει στο θολό σκοτάδι,

τα δυο όμως κοντά σε σένα και τους άλλους αθανάτους.

… Και συμφώνησε με του κεφαλιού του ένα νεύμα.

Αλλ' εμπρός, παιδί μου, κοίτα να υπακούσεις και μην πολύ

το τραβάς στο θυμό σου με τον μαυροσύννεφο γιο του Κρόνου.

Και γρήγορα κάνε να ξεπεταχτεί καρπός

που ζωή δίνει στους ανθρώπους. Αυτά είπε

και δεν παράκουσε η καλλιστέφανη Δήμητρα, αλλά γρήγορα

τον καρπό έκανε να ξεπροβάλει απ' τα παχιά χωράφια.

Και όλη η πλατιά γη από φύλλα και άνθη ξεχείλισε.

Κι αυτή στους βασιλιάδες πήγε που με το νόμο κυβερνάνε,

και στον Τριπτόλεμο έδειξε και στον Διοκλή τον αλογατάρη

και στον Εύμολπο

και στο παλικάρι τον Κελεό, του λαού τον ηγέτη,

πώς σωστά τις ιερουργίες να κάνουν

και τους δίδαξε λατρείες εξευμενιστικές, όργια καλά, σεβαστά.

Και το πώς είναι αυτά, θα το προσπεράσουμε.

Ούτε θα το μάθουμε ούτε θα το διαλαλήσουμε.

Φραγμό βάζει στη λαλιά το μέγα προς τους θεούς σέβας.

Μακάριος από τους γήινους ανθρώπους όποιος τά 'χει αυτά δει.

Και όποιος με τις ιερουργίες σχέση δεν έχει,

αυτός που αμέτοχος είναι, ποτέ με εκείνους όμοια

τύχη δεν θά 'χει, όταν θα χάνεται στων σκοταδιών τη σαπίλα.

Αφού λοιπόν όλ' αυτά ταχτοποίησε η μεγάλη θεά, κίνησε

κι έφτασε στον Όλυμπο, στη συντροφιά των άλλων θεών.

Και κατοικούνε εκεί, κοντά στο Δία που χαίρεται τον κεραυνό,

επιβλητικές και σεβαστές. Και ευτυχισμένος είναι

από τους γήινους ανθρώπους,

όποιος τη χάρη εκείνες τού κάνουν να τον αγαπάνε,

και γρήγορα στο τζάκι πλάι να κάθεται, στο μεγάλο σπίτι,

του στέλνουν τον Πλούτο,

που στους ανθρώπους τούς θνητούς την αφθονία δίνει.

Αλλά σεις τώρα,

της μυρωμένης Ελευσίνας που ορίζετε τη χώρα

και την Πάρο την περίβρεχτη και τον Άντρωνα με τα βράχια,

δέσποινα σεπτή, που λαμπρά δώρα και τις εποχές του χρόνου

φέρνεις, Δηώ, βασίλισσα,

κι εσύ η κόρη, η πανέμορφη Περσεφόνη,

γι' αυτή μου την ωδή, αξιώστε με ζωή νά 'χω

όπως η καρδιά μου την επιθυμεί.

Κι εγώ και σ' άλλο πάλι για σας τις δυο θα μιλήσω τραγούδι.

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΙΣΧΥΛΟΣ - Χοηφόροι (1048-1076)

ΟΡ. ἆ, ἆ,
δμωαὶ γυναῖκες· αἵδε, Γοργόνων δίκην,
φαιοχίτωνες καὶ πεπλεκτανημέναι
1050 πυκνοῖς δράκουσιν· οὐκέτ᾽ ἂν μείναιμ᾽ ἐγώ.
ΧΟ. τίνες σε δόξαι, φίλτατ᾽ ἀνθρώπων πατρί,
στροβοῦσιν; ἴσχε, μὴ φοβοῦ, νικῶν πολύ.
ΟΡ. οὐκ εἰσὶ δόξαι τῶνδε πημάτων ἐμοί·
σαφῶς γὰρ αἵδε μητρὸς ἔγκοτοι κύνες.
1055 ΧΟ. ποταίνιον γὰρ αἷμά σοι χεροῖν ἔτι·
ἐκ τῶνδέ τοι ταραγμὸς ἐς φρένας πίτνει.
ΟΡ. ἄναξ Ἄπολλον, αἵδε πληθύουσι δή,
κἀξ ὀμμάτων στάζουσι νᾶμα δυσφιλές.
ΧΟ. εἷς σοι καθαρμός· Λοξίας δὲ προσθιγὼν
1060 ἐλεύθερόν σε τῶνδε πημάτων κτίσει.
ΟΡ. ὑμεῖς μὲν οὐχ ὁρᾶτε τάσδ᾽, ἐγὼ δ᾽ ὁρῶ·
ἐλαύνομαι δὲ κοὐκέτ᾽ ἂν μείναιμ᾽ ἐγώ.
ΧΟ. ἀλλ᾽ εὐτυχοίης, καί σ᾽ ἐποπτεύων πρόφρων
θεὸς φυλάσσοι καιρίοισι συμφοραῖς.

1065 — ὅδε τοι μελάθροις τοῖς βασιλείοις
τρίτος αὖ χειμὼν
πνεύσας γονίας ἐτελέσθη.
παιδοβόροι μὲν πρῶτον ὑπῆρξαν
μόχθοι τάλανες [τε Θυέστου]·
1070 δεύτερον ἀνδρὸς βασίλεια πάθη,
λουτροδάικτος δ᾽ ὤλετ᾽ Ἀχαιῶν
πολέμαρχος ἀνήρ·
νῦν δ᾽ αὖ τρίτος ἦλθέ ποθεν σωτήρ—
ἢ μόρον εἴπω;
1075 ποῖ δῆτα κρανεῖ, ποῖ καταλήξει
μετακοιμισθὲν μένος ἄτης;

***
ΟΡΕΣΤΗΣ
Α! α!
Πιστές μας σκλάβες, να τις κείνες σα Γοργόνες
σταχτόμαυρα ντυμένες, πλοκαμοζωσμένες
1050 μ᾽ αρμαθιές φίδια· δε μπορώ πια εδώ να μείνω.
ΚΟΡΥΦΑΙΑ
Ποιές φρεναπάτες, πολυαγάπητε, σε δέρνουν;
θάρρος· κι ας μη σε παρακυριεύει ο φόβος.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Δεν είναι φρεναπάτες τούτα μου τα πάθη·
της μάνας μου είναι, νά! οι σκύλες οι ογισμένες.
ΚΟΡΥΦΑΙΑ
Γιατ᾽ είν᾽ νωπό το αίμα των χεριών σου ακόμα
κι αυτό ᾽ναι που σου φέρνει ταραγμό στο νου σου.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Απόλλωνα σωτήρα! πόσο αυτές πληθαίνουν
και στάζουν απ᾽ τα μάτια τους μισητόν αίμα!
ΚΟΡΥΦΑΙΑ
Μα υπάρχει καθαρμός κι όταν σ᾽ αγγίξει ο Φοίβος,
1060 από τις συμφορές σου αυτές θα σε γλιτώσει.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Εσείς δε θα τις βλέπετε, μα εγώ τις βλέπω
και δρόμο παίρνω· δεν μπορώ πια εδώ να μείνω.
ΚΟΡΥΦΑΙΑ
Πήγαινε στην ευχή! κι ο θεός καλόσκεπός σου
για τύχες πιο καλύτερες ας σε φυλάει.
ΧΟΡΟΣ
Νά κι ο τρίτος που ξέσπασε πάνω σ᾽ αυτά
τα παλάτια ξανά
μ᾽ άγριαν άξαφνη μπόρα χειμώνας.
Πρώτην έκαμε αρχή του Θυέστη, οϊμέ,
το φριχτό παιδοφάγωμα εκείνο.
1070 Δεύτερ᾽ ήρθ᾽ η σειρά του γενναίου βασιλιά
που σφαγμένος εχάθηκε μες σε λουτρό,
ο αρχηγός των Ελλήνων!
Τώρα πάλ᾽ ήρθε τρίτο από κάπου — μα πώς
σωτηρία ή χαμό να το πω;
Αχ! πού τάχα θα βγει και πού θα σταθεί,
1076 ησυχία να βρει αυτ᾽ η άγρια η Λύσσα;

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΘΕΟΙ - ΑΡΗΣ, Αφροδίτη και Αθηνά

Άρης και Αφροδίτη

Στον Όλυμπο ο Ήφαιστος ενώθηκε με τα δεσμά του γάμου με την Αφροδίτη. Στον ίδιο αυτό τόπο ο Άρης, ενώ βρισκόταν στην αγκαλιά της Αφροδίτης πάνω στην κλίνη του Ήφαιστου, έγινε αντιληπτός από τον χωλό θεό και γελοιοποιήθηκε ενώπιον των Ολυμπίων, καθώς ο Ήφαιστος τύλιξε τους εραστές σε λεπτό χρυσό δίχτυ. Όταν τους απελευθέρωσε, η Αφροδίτη κατευθύνθηκε προς την Κύπρο, ο Άρης στον γενέθλιο τόπο του, τη Θράκη. Άρης και Ήφαιστος μοιράζονται, εκτός από την ίδια γυναίκα, και τη ίδια γελοιοποίηση. Ωστόσο, μετά της αποκάλυψη της παρασυζυγικής σχέσης, ο Ήφαιστος απαίτησε την επιστροφή των γαμήλιων δώρων από τον Δία, διαλύθηκε ο γάμος του με την Αφροδίτη και οι δύο εραστές έμειναν ελεύθεροι για ένα νόμιμο γάμο. Έτσι, ο Πίνδαρος ονομάζει τον Άρη χαλκάρματον πόσιν, σύζυγο, της Αφροδίτης (τέταρτος Πυθιόνικος, 87 κ.ε.) και τον περιγράφει όμορφο σαν τον Απόλλωνα. Και η Σαπφώ θα συγκρίνει, παινεύοντάς τον, τον γαμπρό του απ. 111 με τον Άρη. Στο μεταξύ, Άρης και Αφροδίτη εμφανίζονται συχνά στην τέχνη ο ένας δίπλα στον άλλον.

Άρης και Αθηνά

Και οι δυο είναι πολεμικοί θεοί, ο ένας μάχεται στον πλευρό των Τρώων, η άλλη στο πλευρό των Ελλήνων. Αντίθετα, στην ασπίδα του Αχιλλέα, τα δυο αδέλφια εμφανίζονται ως θεϊκοί οδηγοί της ίδιας στρατιάς:

 

Κι εκείνοι εβγαίναν η Αθηνά και ο Άρης αρχηγοί τους

χρυσοί και οι δύο με χρυσά τα ενδύματα, μεγάλοι,

όμορφοι, ωσάν αθάνατοι, με τ' άρματα και πέρα

ξεχωριζόνταν· κι έβλεπες μικρά τα πλήθη κάτω·

και ότ' έφθασαν όπου έπρεπε να στήσουν το καρτέρι,

στον ποταμόν που επότιζε καθένας το κοπάδι,

αυτού καθίσαν σκεπαστοί, με τα λαμπρά τους όπλα.

(Όμ., Ιλ. Σ 515-521)

 

Έξω από τον ιδεατό κόσμο της ασπίδας ο Άρης ικανοποιείται με τις σφαγές και την αιματοχυσία, χωρίς να ενεργεί με φρόνηση ή να ενδιαφέρεται για το δίκαιο των επιλογών του ή αυτών που υποστηρίζει.

 

1. Η παρέμβαση της αόρατης, χάρη στην περικεφαλαία του Άδη, Αθηνάς έστρεψε το δόρυ του πολεμικού θεού, που πολεμούσε μπροστά στα τείχη της Τροίας μαζί με τον Έκτορα, σώζοντας τον Διομήδη και δίνοντας την ευκαιρία στον Έλληνα πολεμιστή να πληγώσει τον Άρη. Το τραύμα του περιποιήθηκε ο ίδιος ο Δίας.

 

2. Στη συμπλοκή των θεών κάτω από τα τείχη της Τροίας η Αθηνά πλήγωσε τον Άρη με μια πέτρα. Ο θεός έπεσε στο χώμα και έπιασε με το κορμί του επτά στρέμματα.

Μη φοβάσαι να κοιτάξεις

Πρέπει να μη φοβάσαι να κοιτάξεις. Όταν δεν κοιτάζεις, ο νους φτιάχνει τις δικές του εικόνες, τις οποίες πιστεύεις πως είναι αληθινές.

Έχει μια προκλητική ομορφιά ο περιορισμός της γλώσσας και οι έτοιμες ερμηνείες του παρελθοντικού, εκπαιδευμένου μας εαυτού.

Τα στάδια που περνάμε είναι οι προσωπικές μας ασυνείδητες επιλογές, που πολεμάμε ενόσω δεν τις αναγνωρίζουμε ως Δικές Μας.

Ο κόσμος φαίνεται μα δεν είναι ίδιος καθημερινά. Μπορούμε να το αντιληφθούμε αυτό, βιωματικά ή μπορούμε και να το προσπεράσουμε, αν έχουμε την ακλόνητη ανάγκη να το προσπερνάμε. Όλα παίζουν! Ελεύθερα!

Πολλοί οι εραστές της αλήθειας, ελάχιστοι οι αφοσιωμένοι σε αυτήν, αντικαθιστώντας την πίστη με τη γνώση. Ακόμα λιγότεροι οι ακούραστοι αναζητητές της ελευθερίας, τολμώντας να πολεμούν τα δικά τους δεσμά αλλά και της κοινωνίας στην οποία προσωρινά ανήκουν.

Η πλήρης ανατροπή των δεδομένων εμπεριέχει κινδύνους. Προχωράμε όσο το θάρρος μας μάς επιτρέπει. Δεν υπάρχουν όρια, απαγορεύσεις ή δεσμεύσεις, πέρα από αυτά που δημιουργούμε και συναντάμε, ενώ καλούμαστε να διαπεράσουμε.

Κοιτάζοντας πίσω πρέπει να μπορούμε να δούμε καθαρά τη συνολική μας πορεία. Και αυτή είναι πάντα πολύ πιο ευφάνταστη, μεγαλόπρεπη, αποκαλυπτική, απ' ότι νομίζουμε όταν πιστεύουμε τις καταχωρήσεις του εκπαιδευμένου μας νου - προσωπικότητας.

Ακόμα κι αν φοβάσαι, κοίταξε! Μάθε να βλέπεις καθαρά! Για σένα, για τη ζωή, για όλα όσα θεωρείς σημαντικά και ουσιαστικά. Δεν υπάρχει κάτι άλλο πριν από αυτό!

Δεν υπάρχει "κατάλληλος χρόνος" γι' αυτό, ούτε γίνονται τα πράγματα με τη "σειρά" που έχουμε ορίσει στην άχαρη, προβλέψιμη, δομημένη κοινωνική ζωή μας. Δεν υπάρχουν πραγματικά συμβόλαια, πέρα από αυτά που έχουμε επιλέξει με τον Εαυτό μας.

Κάθε στιγμή είναι ευκαιρία, πρόκληση ή ίδια με την προηγούμενη. Τα πάντα εξαρτώνται μόνο από εμάς τους ίδιους.

Αλλά δεν είναι αυτόματη διαδικασία μεταμόρφωσης. Δεν είναι θέμα μελέτης, αποστήθισης των σοφών και αρχαίων κειμένων, δεν είναι θέμα τεχνικής, φιλοσοφίας ή συγκεκριμένης πειθαρχίας/πίστης. Είναι θέμα ΔΟΥΛΕΙΑΣ, μάθησης, αποπρογραμματισμού, αποδόμησης, διεύρυνσης του νου, είναι θέμα αφοσίωσης και αυτο-παρατήρησης, συλλογής πληροφοριών, απενεχοποίησης και ευθύνης....είναι αλλαγή ολόκληρου του τρόπου σκέψης μας.

Πάντα υπάρχουν περισσότερα να δούμε απ' όσα νομίζαμε. Πάντα το "τέρμα" αποκαλύπτεται ως πόρτα που πρέπει να ανοίξουμε. Και οι λέξεις που χρησιμοποιούμε μεταμορφώνονται, αποκαλύπτονται και εξελίσσονται....αργά ή γρήγορα.

Η γραμμικότητα και το επίπεδο της συνείδησής μας καθορίζει το χρόνο, το χώρο, τη στατικότητα ή την πολυεπίπεδη ύπαρξη, σύμφωνα με τη διατήρηση της δύναμης/προσοχής μας...

Γιατί ο ανεκδήλωτος θυμός είναι δηλητήριο στη ζωή μας

Και είναι φορές που δεν έχει άδικο. Είτε από εγωισμό είτε από βλακεία, ούτε που διανοείται πως μπορεί να μην είναι σωστός. Υπάρχει μάλιστα η πιθανότητα τα πράγματα μεταξύ τους να εξελιχθούν ακόμα χειρότερα. Δεν είναι πάντοτε εφικτή η ρομαντική ελπίδα ότι μια ειλικρινής εξομολόγηση των πληγωμένων αισθημάτων μας, θα μεταμορφώσει αυτόματα τον άλλον σε έναν άγγελο μετανοίας, που θα πέσει στην αγκαλιά μας και θα μεταμορφωθεί.

Το πλέγμα των σχέσεών μας είναι ένα πολύ μπερδεμένο σύστημα. Όσο στενότερη μια σχέση τόσο πιο περίπλοκη, τόσο πιο δυσνόητη, πιο τυραννική.

Όμως, και παρά την δυσκολία, εγώ επιμένω να πιστεύω πως ένας άνθρωπος πληγωμένος πρέπει να ξανοίγεται και να φανερώνει τι αισθάνεται σ’ αυτόν που τον πλήγωσε και τον πληγώνει. Μια παλιά πληγή δεν τη γιατρεύει πάντα μόνο με το πέρασμά του ο χρόνος, αντιθέτως, ο χρόνος την κακοφορμίζει. Γι’ αυτό και ο άνθρωπος πρέπει να την ξεσκεπάζει καλύτερα, να φανερωθεί και να ρουφήξει φως. Κι ας μην καταλάβει ο άλλος, κι ας μη διορθωθεί.

Όσο κάποιος δε μιλάει, όσο κρατά βουβή την πίκρα και την ενόχλησή του, θερμαίνεται και φουσκώνει εντός του το παράπονο, η ματαίωση και, ως εκ τούτου, ο θυμός. Και ο ανεκδήλωτος θυμός είναι δηλητήριο.

Όταν ο άλλος σε απογοητεύει, σε χρησιμοποιεί, σε αγνοεί, σε κακοποιεί, θυμώνεις μαζί του. Έτσι συμβαίνει, ασφαλώς, και είναι υγιές, ανθρώπινο και φυσικό. Ωστόσο μέσα σ’ αυτόν το θυμό κατά του άλλου που μας αδικεί και μας πληγώνει, σχεδόν πάντοτε φωλιάζει ένας άλλος βουβός θυμός και γι’ αυτό αγριότερος: ο θυμός κατά του εαυτού μας. Του εαυτού μας που δεν έχει τα κότσια να βάλει τα πράγματα στη θέση τους, να υποστηρίξει το δίκαιο, την αλήθεια, να υπερασπιστεί τα αισθήματά του, να μιλήσει. Είναι γνωστό και αποδεκτό εκείνο το χριστιανικό που συμβουλεύει να μην κάνεις στον άλλον όσα δε θες να κάνουν σ’ εσένα. Αλλά και δεν θα πρέπει να επιτρέπεις να σου κάνουν όσα άδικα εσύ ποτέ δε θα τους έκανες.

Γι’ αυτό, όταν συμβουλεύω φίλους, προτείνω να ανοίγουν την καρδιά τους και να εκφράζουν αυτό που τους ενοχλεί σ’ αυτόν ακριβώς που τους ενοχλεί απευθείας. «Και να μη σε καταλάβει, θα νιώσεις καλύτερα με τον εαυτό σου που κατόρθωσε και μίλησε. Θα νιώσεις καλύτερα με την αυτοεκτίμησή σου. Δεν είναι λίγο αυτό!»

Δεν έχεις ανάγκη τον καταθλιπτικό συμβιβασμό για να «σώσεις» μια σχέση. Μονάχα η αλήθεια και η αγάπη σώζουν όντως καταστάσεις ζωής. Συμβιβαζόμαστε όταν επιλέγουμε το φόβο κι αυτό, είναι μειωτικό. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο συμβιβασμό και στην παραχώρηση. Το πρώτο ενέχει υπολογισμό και δειλία, ενώ το δεύτερο γενναιότητα και αρχοντιά. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο «απωθώ» και στο «συγχωρώ». Το ένα κλωσάει τον εφιάλτη και την εκδικητικότητα, το άλλο προσφέρει τη φρεσκάδα της νέας ευκαιρίας. Υπάρχει διαφορά, ανάμεσα στο να με καταπατούν και στο να θυσιάζομαι. Το πρώτο είναι σκλαβιά, υποτέλεια, το δεύτερο γενναιότητα αγάπης και κυρίως ελευθερία.

Έχω προσέξει πως όσοι τολμούν ν’ ανοίξουν την καρδιά τους – άσχετα από το αποτέλεσμα και την επιτυχία τους – βγαίνουν ύστερα από αυτό οι ίδιοι με άλλοι διάθεση και άλλο βλέμμα. Με πεποίθηση και με καλή περηφάνια. Με αυτοεκτίμηση και ανακούφιση. Χωρίς το άγχος να εμπλέκονται σε φανταστικούς καβγάδες μέσα στο κεφάλι τους. Και η απαλλαγή από ένα άγχος, κατά τον Φρόιντ, είναι από τις μέγιστες ηδονές.

Βγαίνουν πιο καθαροί κι ανάλαφροι όπως βγαίνουμε από ένα λουτρό. Κι αν δεν έπεισαν τον άλλον τελικά, κι αν δεν μπόρεσαν να βγάλουν μαζί του άκρη, μπόρεσαν να φανούν στα ίδια τους τα μάτια ειλικρινείς και θαρραλέοι. Κι αυτό ήδη είναι νίκη και χαρά μεγάλη.

Μην επιστρέφεις σε τελειωμένες καταστάσεις

Μην επιστρέφεις σε τελειωμένες καταστάσεις. Tο μόνο που θα καταφέρεις είναι να ζωντανέψει εκ νέου το σκηνικό της τελευταίας τραγωδίας που παίχτηκε.

Μην επιστρέφεις για μια τελευταία κουβέντα. Καμιά λέξη δεν μπορεί να “επαναπατρίσει” το δίκιο σου. Μην πατάς τον εγωισμό σου τόσες φορές, κράτα και λίγη αξιοπρέπεια.

Μη βασανίζεσαι και μη βασανίζεις τους άλλους. Προχώρα και μην κοιτάς πίσω σου, κοίτα μόνο μπροστά, άσε τους άλλους να κοιτάξουν όπου θέλουν. Μην ασχολείσαι. Δες το αλλιώς. Δες το θετικά. Ξεκόλλα. Γύρνα τη ρημάδα τη σελίδα.

Μην επιστρέφεις για να κάνεις τον ήρωα. Ήρωας είσαι με όσα αντέχεις και με όσα υπομένεις. Μην επιστρέφεις για να ωραιοποιήσεις μια άσχημη ατμόσφαιρα.

Μην επιστρέφεις όταν έχουν πέσει οι τίτλοι του τέλους. Το ίδιο ξεκίνημα δεν θα επαναληφθεί. θα είναι μια κακή συνέχεια κι αυτό δεν σου αξίζει. Μην επιστρέφεις. Μη μας βρει κανένα κακό, πρόσεχε λίγο πού πας.

Ζήσε, θύμωσε, ζήλεψε, μίλα, γέλα, κλάψε, μοιράσου. Ότι κι αν κάνεις, μετράει

Κάθε λεπτό της ζωής σου είναι πολύτιμο.
Ζήσε, εκφράσου, θύμωσε, ζήλεψε, μίλα, γέλασε, κλάψε, μοιράσου.
Ότι κι αν κάνεις, μετράει.
Συγχώρησε όποιον σε πλήγωσε.

Μοιράσου το φαγητό σου με κάποιον συνάνθρωπό σου.
Τα χρήματα, είναι για να κάνουν πιο εύκολη την καθημερινότητα σου και για να αλλάζουν χέρια.
Ξόδεψέ τα, όπου σε ευχαριστεί.
Θυμήσου, πως μόνο σε αυτή τη ζωή σου είναι χρήσιμα. Ανόητο το να τα φυλάς για τα δύσκολα, μπορεί σαν έρθουν, να μην είναι σε θέση να σε σώσουν.
Μια ζωή έχεις επίγεια!
Διεκδίκησε, πράξε, ότι κάνουμε έχει κόστος, κανείς δεν είναι άξιος να σε κρίνει για τις πράξεις σου.

Ηθικό δίδαγμα.
Αυτά όλα που σήμερα έχεις, αρκεί ένα δευτερόλεπτο για να ανατραπούν.
Είναι δε, πολύ τυχερός αυτός, που ανατράπηκαν και στα συντρίμμια του βρήκε όλα τα κομμάτια.
Σπασμένα μερικά, πληγωμένα κάποια άλλα, αλλά τα βρήκε.
Να θυμάσαι.
Η ώρα αναχώρησης είναι κάθε λεπτό, καθ΄ όλο το εικοσιτετράωρο.
Τα εισιτήρια εκδίδονται στον ουρανό. Πληρώνονται όμως στη γη και αδρά!
Το κόστος του εισιτηρίου είναι πολύ υψηλό, αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος και πληρώνεται με πολύ υπομονή, πολύ αγάπη και προσωπικούς αγώνες.
Το εισιτήριο είναι προσωπικό και δεν μεταβιβάζεται σε άλλο άτομο.
Οι επιβάτες ταξιδεύουν δίχως αποσκευές.
Τιμαλφή, αρώματα, πάσης φύσεως στολίδια, παρακαλείστε να μην τα πάρετε. Περιττά και αχρείαστα σας είναι.
Χρήματα δεν μεταφέρονται.

Το πιο σημαντικό όλων μην ξεχάσεις.
Ειδοποιήσεις για την ημέρα αναχώρησης κάθε επιβάτη, δεν στέλνονται…
Εσύ, ακόμα κάνεις σχέδια και χρήματα μετράς;

Διώξε τη γκρίνια και τη μιζέρια για να ανθίσει η ευτυχία

Μάλλον δε σε βλέπεις καλά… μα αυτά που δίνεις δεν τελειώνουν, διότι δεν ξέρεις καν ότι τα έχεις…
Δεν έχεις ιδέα ότι σε ακολουθούν τόσοι άνθρωποι, και κλέβουν αυτό που δε φαίνεται…

Τι νομίζεις ότι δίνεις;
Ή μάλλον πως νομίζεις ότι δίνεις;
Έχεις την εντύπωση ότι πρέπει να σκεφτείς;
Ούτε καν… αυτά τα μικρά, καθημερινά κι αυθόρμητα είναι ο πλούτος σου… μα τι άλλο θα ήταν η ύλη;

Αστειεύεσαι;
Και για πες μου… πως στερεύεις ένα χαμόγελο;
Ένα: «έλα μη στενοχωριέσαι όλα θα πάνε καλά» …
Πως τελειώνει μια «Καλημέρα» που θα πεις το πρωί;
Πως θα μειωθεί η χαρά, όταν θα φτάσεις τη μπάλα στο δέντρο που έπαιζαν τα παιδιά, και δε μπορούν να την πιάσουν;

Ξέρεις πόσες τέτοιες μικρές, συνηθισμένες πράξεις υπάρχουν στον κόσμο; Τρισεκατομμύρια…
Δύο είναι τα ενδεχόμενα για να λες ότι στέρεψες… ή τις έχεις κάνει όλες, ή να μην σκέφτεσαι και να ακολουθείς την καρδιά σου, που έχει ανεξάντλητες αποθήκες… μην αγχώνεσαι…

Όσο διώχνεις τη γκρίνια και τη μιζέρια, τόσο θα ανθίζει η ευτυχία…
Η πρόθεση και μόνο όταν θες να δώσεις, θα σε κάνει καλλιτέχνη… θα ανοίξει τόσο πολύ η φαντασία σου, που θα μοιάζεις με όνειρο… το καλό όνειρο του κάθε άγνωστου…

Και να είσαι σίγουρος, ότι όταν ξεχειλίζεις από χαρά, θα υπάρξουν πολλά άδεια ποτήρια να απλώσουν για να πάρουν λίγο…!

Πόση σημασία έχει να είσαι συνεπής στις πράξεις σου;

Πόση σημασία έχει να είσαι συνεπής στις πράξεις σου; Έχει πολύ μεγάλη σημασία, μπορεί να είναι η πρώτη απάντηση, αφού η συνέπεια είναι η ουσία της αυθεντικότητας. Οπότε, σκέπτεται ο Μονταίνι, κοίταξε μέσα σου:

Όχι μόνο ο άνεμος των τυχαίων πραγμάτων με κινεί σύμφωνα με την τάση του, αλλά επίσης κινούμαι και ενοχλούμαι από την αστάθεια της στάσης μου: οποιοσδήποτε στρέφει τη βασική του προσοχή στον εαυτό του, δύσκολα θα βρει τον εαυτό του δύο φορές στην ίδια κατάσταση… Μιλώ για τον εαυτό μου με διαφορετικούς τρόπους: κι αυτό επειδή κοιτάζω τον εαυτό μου με διαφορετικούς τρόπους. Κάθε είδους αντίφαση μπορεί να βρεθεί μέσα μου, ανάλογα με κάποια αλλαγή ή ιδιότητα: ντροπαλός, αυθάδης, αγνός, λάγνος, ομιλητικός, λιγομίλητος, σκληρός, ασθενικός, έξυπνος, ανόητος, σοβαρός, πρόσχαρος, ψεύτης, ειλικρινής, μορφωμένος, αδαής, γενναιόδωρος, τσιγκούνης και, πάλι, άσωτος.

Το μάθημα είναι να μην ανησυχούμε και τόσο πολύ γι’ αυτήν την «περιστροφή» και «αταξία». Είναι σοφία να την αναγνωρίζουμε και, απλώς, άγνοια να αρνούμαστε ότι αλλάζουμε στο όνομα της συνέπειας.

Οι λέξεις της δύναμης

Είναι τρία μαθήματα που θα σημείωνα
με φλεγόμενη πένα να καίει βαθιά,
αφήνοντας ένα χνάρι ευλογημένου φωτός
εκεί που θνητό στήθος πάλλει.

Έχε Ελπίδα. Κι αν υπάρχουν μαύρα σύννεφα,
κι αν υπάρχουν απογοητεύσεις κι όχι όνειρα,
άσε το συνοφρύωμα, η σκιά του μάταιη,
αφού την κάθε νύχτα ακολουθεί ένα πρωί.

Έχε Πίστη. Όπου τη βάρκα σου και να τη σπρώχνουν
αύρες που μουγκανίζουν ή κύματα που βρυχώνται,
η φύση (μην το ξεχνάς) κυβερνά και ουρανό
και Γη και αύρες και βαρκούλα.

Έχε Αγάπη, κι αγάπα όχι μια ύπαρξη τόσο μόνη,
αφού αδέρφια είμαστε από τον έναν ως τον άλλο πόλο,
και για το καλό όλων η αγάπη σου ξοδεύεται,
όπως ο ήλιος χύνει το φιλικό μας φως του.

Μεγάλωσε, αγάπα, έλπιζε! Χάραξε στον κόρφο σου
αυτά τα τρία, και περίμενε σταθερός και γαλήνιος
δυνάμεις, εκεί όπου οι άλλοι ίσως ναυαγούν.
Φως, όταν πολλοί στα σκοτεινά πλανώνται.

FRIEDRICH SCHILLER

Ευρωπαίοι αστρονόμοι ανακάλυψαν εξωπλανήτη με ατμόσφαιρα από ήλιο φουσκωμένη σαν μπαλόνι

Ευρωπαίοι αστρονόμοι ανακάλυψαν έναν εξωπλανήτη, τον ΗΑΤ-Ρ-11b, ο οποίος έχει άφθονο ήλιο στην ατμόσφαιρά του, το οποίο διαφεύγει συνεχώς στο διάστημα, με αποτέλεσμα αυτή να έχει φουσκώσει και να μοιάζει με μπαλόνι.

Ο αέριος εξωπλανήτης, που έχει το μέγεθος περίπου του Ποσειδώνα, είναι δηλαδή τετραπλάσιος της Γης, βρίσκεται σε απόσταση 124 ετών φωτός από τη Γη, στην κατεύθυνση του αστερισμού του Κύκνου. Το αδρανές αέριο ήλιο που διαφεύγει από την ατμόσφαιρά του, έχει δημιουργήσει γύρω του ένα νέφος σαν μπαλόνι. Το αέριο εκτιμάται ότι απωθείται από τον εξωπλανήτη με ταχύτητα άνω των 10.000 χιλιομέτρων την ώρα.

Η διαρροή του ηλίου οφείλεται στην επίδραση της έντονης ακτινοβολίας που δέχεται ο εξωπλανήτης από το άστρο του, το οποίο είναι 20 φορές κοντινότερο από ό,τι ο Ήλιος στη Γη. Γι' αυτό, άλλωστε, ο εξωπλανήτης θεωρείται «θερμός Ποσειδώνας», με επιφανειακή θερμοκρασία 550 βαθμών Κελσίου.

Οι ερευνητές, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό "Science", πραγματοποίησαν την ανακάλυψη με το νέο φασματογράφο Carmenes στο διαμέτρου τεσσάρων μέτρων τηλεσκόπιο του Αστεροσκοπείου Καλάρ Άλτο στην Ισπανία.

Το ήλιο, που ανακαλύφθηκε το 1868 και είναι σπάνιο στη Γη, αποτελεί βασικό συστατικό των πλανητών Δία και Κρόνου και είναι -μετά το υδρογόνο- το δεύτερο συχνότερο χημικό στοιχείο στο σύμπαν. Επειδή είναι δύσκολο να ανιχνευθεί, για πρώτη φορά ανακαλύφθηκε μόλις φέτος στην ατμόσφαιρα ενός μεγάλου εξωπλανήτη.

Σε μια παρεμφερή ανακάλυψη, οι αστρονόμοι του ισπανικού Ινστιτούτου Αστροφυσικής των Καναρίων, οι οποίοι έκαναν επίσης δημοσίευση στο "Science", βρήκαν ότι ο αέριος γιγάντιος εξωπλανήτης WASP-69b, που έχει το μέγεθος του Δία και βρίσκεται σε απόσταση 163 ετών φωτός από τη Γη, «σέρνει» πίσω του ένα νέφος σωματιδίων ηλίου, το οποίο «δραπετεύει» από την ατμόσφαιρά του και σχηματίζει κάτι σαν ουρά κομήτη.

Η ανακάλυψη έγινε με το ίδιο τηλεσκόπιο, ενώ παρόμοια είναι η αιτία για την διαφυγή του ηλίου, καθώς και αυτός ο πλανήτης βομβαρδίζεται με ισχυρή υπεριώδη ακτινοβολία από το μητρικό άστρο του. Είναι η πρώτη φορά που εντοπίζεται ουρά ηλίου σε εξωπλανήτη.

Οι δύο αυτές περιπτώσεις δείχνουν στους επιστήμονες με ποιον τρόπο οι αέριοι πλανήτες σταδιακά χάνουν τις ατμόσφαιρές τους και πώς μερικοί από αυτούς σταδιακά μπορεί να γίνονται βραχώδεις.

Επιφέροντας ισορροπία στο Σύμπαν: Νέο μοντέλο προτείνει τρόπο για την ενοποίηση της σκοτεινής ενέργειας και της σκοτεινής ύλης στο Σύμπαν μας

Η κανονική ύλη είναι ο βασικός δομικός λίθος των ανθρώπων, των φυτών και του Ηλιακού Συστήματος, όμως ακόμη συνιστά – σύμφωνα με το καλύτερο θεωρητικό μας μοντέλο – το 5% όλης της ύλης του Σύμπαντος. Το άλλο 95% είναι τυπικά αόρατο, εκτός από την περίπτωση που η παρουσία του συμπεραίνεται μέσω των βαρυτικών επιδράσεων. Αυτό το ελλείπον μέρος του Σύμπαντος κανονικά χωρίζεται σε δυο ξεχωριστά και διακριτά φυσικά φαινόμενα, τη σκοτεινή ύλη και τη σκοτεινή ενέργεια, τα οποία είναι δυο από τα μεγαλύτερα προβλήματα στη σύγχρονη αστροφυσική.

Όπως αναφέρθηκε στην ιστοσελίδα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, με ημερομηνία 5 Δεκεμβρίου 2018, ένα νέο μοντέλο (toy model) από τον Dr Jamie Farnes του Oxford’s e-Research Centre, που δημοσιοποιήθηκε σε δημοσίευση στο Astronomy & Astrophysics (A&A), υποστηρίζει ότι και η σκοτεινή ύλη και η σκοτεινή ενέργεια μπορούν να ενοποιηθούν σε ένα μόνο φαινόμενο – ένα ρευστό που έχει αρνητική μάζα.

Όπως αναφέρει ο συγγραφέας στο άρθρο του στην Conversation, η σκοτεινή ύλη ίσως είναι ένα αόρατο υλικό, όμως ασκεί βαρυτική δύναμη στην ύλη του περιβάλλοντός της που μπορούμε να μετρήσουμε. Η σκοτεινή ενέργεια είναι απωθητική που κάνει το σύμπαν να επεκτείνεται με επιταχυνόμενο ρυθμό. Τα δυο αυτά πάντα αντιμετωπίζονται ως δυο ξεχωριστά φαινόμενα. Όμως στη μελέτη υποστηρίζεται η άποψη ότι τα δυο μπορεί να είναι μέρος της ίδιας παράξενης έννοιας – ένα μοναδικό, ενοποιημένο «σκοτεινό ρευστό» αρνητικών μαζών.

Οι αρνητικές μάζες δεν είναι νέα ιδέα στην κοσμολογία. Όπως ακριβώς η κανονική ύλη, σωμάτια αρνητικής μάζας θα πρέπει να απλώνονται περισσότερα καθώς το σύμπαν επεκτείνεται – που σημαίνει ότι η απωστική τους δύναμη θα πρέπει να γίνεται ασθενέστερη με την πάροδο του χρόνου. Ωστόσο, μελέτες έχουν δείξει ότι η δύναμη που οδηγεί την επιταχυνόμενη επέκταση του σύμπαντος είναι συνεχώς σταθερή. Αυτή η αντίφαση έχει οδηγήσει προηγουμένως τους ερευνητές να εγκαταλείψουν την ιδέα αυτή. Εάν το σκοτεινό ρευστό υπάρχει, δεν θα έπρεπε να αδυνατίζει με το χρόνο.

Στη νέα μελέτη, ο συγγραφέας προτείνει μια τροποποίηση της θεωρίας της γενικής σχετικότητας του Einstein για να επιτρέπει τις αρνητικές μάζες όχι μόνο να υπάρχουν, αλλά να δημιουργούνται συνεχώς. Η «δημιουργία ύλης» περιλαμβάνονταν ήδη σε μια προηγούμενη εναλλακτική θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης, γνωστής ως μοντέλο Σταθερής Κατάστασης. Η κύρια υπόθεση ήταν ότι (θετικής μάζας) ύλη δημιουργούνταν συνεχώς για να αναπληρώνει το υλικό καθώς το σύμπαν επεκτείνεται. Τώρα γνωρίζουμε από παρατηρησιακά στοιχεία ότι αυτό είναι λανθασμένο. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η αρνητικής μάζας ύλη δεν μπορεί να δημιουργείται συνεχώς. Η μελέτη δείχνει, σύμφωνα με τον συγγραφέα της Dr Jamie Farnes, ότι αυτό το υποτιθέμενο σκοτεινό ρευστό ποτέ δεν απλώνεται πολύ αραιά. Αντίθετα συμπεριφέρεται ακριβώς όπως η σκοτεινή ενέργεια.

Το προτεινόμενο από τη μελέτη μοντέλο, μια τροποποιημένη ΛCDM (Λάμδα Cold Dark Matter) κοσμολογία, δείχνει – όπως αναφέρεται στην περίληψη που συνοδεύει τη μελέτη – ότι οι συνεχώς δημιουργούμενες αρνητικές μάζες μπορούν να μοιάζουν με τη κοσμολογική σταθερά και μπορούν να ομαλοποιούν τις καμπύλες περιστροφής των γαλαξιών. Άλλωστε η σκοτεινή ύλη εισήχθη για να εξηγήσει το γεγονός ότι οι γαλαξίες περιστρέφονται πολύ ταχύτερα από ότι τα μοντέλα μας προβλέπουν, πράγμα που σημαίνει ότι κάποια επιπρόσθετη αόρατη ύλη πρέπει να είναι παρούσα για να τους εμποδίσει να αυτο-διαλυθούν περιστρεφόμενοι. Το μοντέλο οδηγεί σε ένα κυκλικό σύμπαν με χρονικά μεταβαλλόμενη παράμετρο Hubble, που δυνητικά παρέχει συμβατότητα με την τρέχουσα ένταση που αναδύεται στις κοσμολογικές μετρήσεις.

Στην πρώτη, στην επιστημονική βιβλιογραφία, τρισδιάστατη προσομοίωση Ν-σωμάτων της αρνητικής μάζας ύλης, αυτό το εξωτικό υλικό φυσικά διαμορφώνει άλω γύρω από τους γαλαξίες που εκτείνονται αρκετές γαλαξιακές ακτίνες. Αυτές οι άλω είναι ομαλοποιημένες. Το προτεινόμενο κοσμολογικό μοντέλο είναι έτσι ικανό να προβλέπει την παρατηρούμενη κατανομή της σκοτεινής ύλης στους γαλαξίες από πρώτες αρχές. Το μοντέλο κάνει ορισμένες ελέγξιμες προβλέψεις και φαίνεται να έχει τη δυνατότητα να είναι συνεπές με τα παρατηρησιακά στοιχεία από απομακρυσμένους υπερκαινοφανείς, τη κοσμική μικροκυματική ακτινοβολία υποβάθρου και τα γαλαξιακά σμήνη.

Τα ευρήματα αυτά μπορεί να σημαίνουν ότι οι αρνητικές μάζες είναι μια πραγματική και φυσική όψη του σύμπαντός μας ή εναλλακτικά μπορεί να σημαίνει την ύπαρξη μιας διαδόχου θεωρίας που σε ορισμένο όριο μπορεί να μοντελοποιηθεί από αποτελεσματικές αρνητικές μάζες. Και οι δυο περιπτώσεις, σύμφωνα με την μελέτη, οδηγούν στο εκπληκτικό συμπέρασμα ότι ο επιβλητικός γρίφος του σκοτεινού σύμπαντος μπορεί να υφίσταται λόγω ενός απλού λάθους σημείου.

Παίζει κύριο ρόλο για τη ζωή η σκοτεινή ύλη;

Το κυριότερο υποψήφιο σωματίδιο της σκοτεινής ύλης είναι ένα σωματίδιο με μάζα που όμως αλληλεπιδρά σπάνια με την κανονική ύλη. Επίσης, μπορεί να είναι το ίδιο και το αντισωματίδιο του, που σημαίνει ότι εξαϋλώνει το ένα το άλλο όταν θα συναντηθούν, απελευθερώνοντας έτσι ενέργεια με τη μορφή της ακτινοβολίας. Είναι τα λεγόμενα WIMPs, ή Ασθενώς Αλληλεπιδρώντας Σωματίδια με Μάζα. Αυτά τα αόρατα σωματίδια θα μπορούσαν να συλληφθούν από τη βαρύτητα του πλανήτη μας και έτσι να απελευθερώσουν ενέργεια, που θα μπορούσαν να ζεστάνουν αυτόν τον κόσμο, σύμφωνα με το φυσικό Dan Hooper και τον αστροφυσικό Jason Steffen στο Εργαστήριο Fermi.

Σκοτεινή Ύλη: το  τηλεσκόπιο Hubble της NASA που τράβηξε την παραπάνω εικόνα δείχνει την κατανομή της σκοτεινής ύλης στο κέντρο του γιγάντιου γαλαξιακού σμήνος Abell 1689, που περιέχει περίπου 1.000 γαλαξίες και τρισεκατομμύρια αστέρια.

 

Μια νέα μελέτη δείχνει ότι η μυστηριώδης, αόρατη σκοτεινή ύλη θα μπορούσε να ζεστάνει εκατομμύρια πλανήτες χωρίς γονικά άστρα σε περιοχές, όπως το Abell 1689 και να γίνουν κατοικήσιμα.

 

Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η αόρατη και ακόμη άγνωστης ταυτότητας σκοτεινή ύλη, που εμείς γνωρίζουμε να υπάρχει λόγω της βαρυτικής επίπτωσης που έχει πάνω στους γαλαξίες, αποτελεί περίπου το 85 τοις εκατό όλης της ύλης στο σύμπαν.

 

Οι Hooper και Steffen προτείνουν ότι οι βραχώδεις υπερ-γαίες εξωπλανήτες, σε περιοχές με υψηλή πυκνότητα της βραδυκίνητης σκοτεινής ύλης θα μπορούσαν να είναι τόσο ζεστοί, αρκετή για να κρατήσουν υγρό το νερό στην επιφάνειά τους, ακόμη και εν απουσία της ενέργειας που έρχεται από ένα γειτονικό άστρο ή άλλες πηγές. Η δε πυκνότητα της σκοτεινής ύλης αναμένεται να είναι εκατοντάδες έως και χιλιάδες φορές μεγαλύτερη στις εσωτερικές περιοχές του Γαλαξία μας και στους πυρήνες των νάνων σφαιροειδών γαλαξιών, από ό,τι είναι στο ηλιακό μας σύστημα.

 

Οι επιστήμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι σε πλανήτες μέσα σε περιοχές με πυκνή σκοτεινή ύλη, η σκοτεινή ύλη και όχι το φως είναι που δημιουργεί τα βασικά στοιχεία που χρειάζεστε για να αναπτυχθεί η ζωή χωρίς την παρουσία ενός άστρου κοντά τους.

 

Κι όπως πιστεύει η ομάδα η σκοτεινή ύλη θα μπορούσε να κρατήσει τις επιφάνειες των εν λόγω πλανητών ζεστές για τρισεκατομμύρια χρόνια, διάστημα μέσα στο οποίο όλα τα κανονικά αστέρια θα σβήσουν κι έτσι μπορεί τελικά να αποδειχθεί η «σκοτεινή ύλη» προπύργιο της ζωής στο σύμπαν μας.
 

«Φαντάζομαι 10 τρισεκατομμύρια χρόνια στο μέλλον, όταν το σύμπαν θα έχει επεκταθεί τόσο που θα υπάρχει μια απέραντη μοναξιά, ενώ όλα τα αστέρια στον Γαλαξία μας θα έχουν από καιρό σβήσει, οπότε μόνο οι πλανήτες με τη θερμότητα της σκοτεινής ύλης θα διατηρούνται ζωντανοί. Ίσως θα μπορούσα να φανταστώ ότι κάθε πολιτισμός που θα επέζησε πάνω σε αυτούς τους πλανήτες, θα αρχίσει να κινείται με καύσιμο την σκοτεινή ύλη,» είπε ο Hooper σε μια συνέντευξη του.

Νέα στοιχεία αποκαλύπτουν πώς τα βαρέα στοιχεία δημιουργήθηκαν μετά την Μεγάλη Έκρηξη

Η θεωρία του Big Bang και το ζήτημα του πώς άρχισε η ζωή στη γη έχει γοητεύσει τους επιστήμονες για δεκαετίες, αλλά τώρα μια νέα έρευνα από το Πανεπιστήμιο της Δυτικής Αυστραλίας υποδηλώνει ότι οι συνθήκες που προέκυψαν από το Big Bang είναι διαφορετικές από αυτές που πιστεύαμε.

 

Η θεωρία του Big Bang, που αναπτύχθηκε το 1927, θεωρείται η πιο αξιόπιστη επιστημονική εξήγηση για το πώς δημιουργήθηκε το σύμπαν. Προτείνει ότι μέσω μιας διαδικασίας διαστολής και έκρηξης δημιουργήθηκε αέριο υδρογόνο που οδήγησε στο σχηματισμό των αστεριών και ο θάνατός τους (σουπερνόβα) οδήγησε στη δημιουργία της ζωής. 

 

Οι ερευνητές Snezhana Abarzhi και η Annie Naveh από τη Σχολή Μαθηματικών Επιστημών του UWA διενήργησαν μια μαθηματική ανάλυση των συνθηκών που δημιουργήθηκαν από μια έκρηξη σουπερνόβα.

 

Ο καθηγητής Abarzhi είπε ότι αν και η έκρηξη σουπερνόβα ήταν βίαιη, δεν ήταν τόσο ταραγμένη και γρήγορη όσο προηγουμένως νομίζαμε.

 

«Συνήθως θεωρείται ότι ο στροβιλισμός (τυρβώδης ροή) ήταν ο μηχανισμός μεταφοράς ενέργειας και συσσώρευσης, που είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία χημικών ουσιών στη σουπερνόβα», δήλωσε ο καθηγητής Abarzhi.

 

«Ωστόσο, η έρευνά μας αποκάλυψε ότι δεν ήταν γρήγορη και μία τυρβώδης διαδικασία, αλλά στην πραγματικότητα μια αργή διαδικασία όπου παγιδεύθηκαν θερμά σημεία ενέργειας, με αποτέλεσμα το σχηματισμό, για παράδειγμα, του σιδήρου, του χρυσού και του αργύρου από τα άτομα που παράχθηκαν από το Big Bang.

 

«Τα ευρήματα είναι σημαντικά επειδή αλλάζουν την κατανόησή μας για τη θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης και το πώς διαμορφώθηκε η ζωή».

 

Ο ίδιος είπε ότι ήταν συναρπαστικό να δούμε την πολυπλοκότητα του πώς μπορεί να σχηματίστηκε το σύμπαν.

 

«Τα ανθρώπινα όντα ξεκίνησαν ουσιαστικά καθώς άτομα υδρογόνου και ενέργεια, στροβιλίζονταν για τη δημιουργία άλλων χημικών ουσιών και αυτές οι αλληλεπιδράσεις είχαν ως αποτέλεσμα τη ζωή», ανέφερε.

 

«Η δημιουργία της ζωής στη Γη πάντα θα μας συναρπάζει και θα μας προκαλεί, αφήνοντας περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις, αλλά αυτή η τελευταία έρευνα μας φέρνει ένα βήμα πιο κοντά στην κατανόηση του τρόπου που ήρθαμε να υπάρχει.»

Ηράκλειτος-Hegel: Διαλεκτική των Αντιθέτων

Ηράκλειτος: Β 126

«ψυχρὰ θέρεται, θερμὸν ψύχεται, ὑγρὸν αὐαίνεται, καρφαλέον νοτίζεται».

Τα ψυχρά θερμαίνονται, το θερμό ψύχεται, το υγρό ξηραίνεται, το ξηρό υγραίνεται.

Ερμηνεία ‒Κατανόηση

     1. Στο εν λόγω απόσπασμα, ο Ηράκλειτος συνεχίζει να διατυπώνει, με το παράδειγμα της μεταβολής της ύλης, τη θεωρία του περί των αντιθέτων, αλλά υπό διαφορετική μορφή ή σχήμα σχέσης τους συγκριτικά με άλλα αποσπάσματα. Δυνάμει λοιπόν του νόμου των αντιθέτων, τα αντίθετα εδώ, ψυχρό/κρύο-θερμό, υγρό-ξηρό, δηλώνουν αντίρροπες τάσεις, που εκδηλώνονται μέσα στο γίγνεσθαι και δια του γίγνεσθαι και οι οποίες λαμβάνονται ως όμοια αντίθετα, δηλαδή συνέχονται υπό την εγελιανώς νοούμενη εννοιακή μορφή του ενός και του αυτού. Τα τέσσερα στοιχεία εδώ ο Ηράκλειτος τα εννοεί ως καθολικά στοιχεία, έτσι όπως εκφράζονται στην αντιθετική τους σχέση ως όροι του γίγνεσθαι: π.χ. θερμότητα, υγρασία κ.λπ. και, όχι ως συνταγές τακτοποιημένες σε συρτάρια και ανασυρόμενες στην επιφάνεια πότε η μια και πότε η άλλη από την κοινή εμπειρία και τον καθημερινό λόγο: π.χ. η φωτιά ως κάτι το θερμό/ζεστό ή ως κάτι που καίει ή θερμαίνει, ζεσταίνει ή ακόμη στεγνώνει κάτι, όπως η ζέστη που στεγνώνει τα ρούχα· ποτέ όμως ως η ίδια η θερμότητα· το νερό ως κάτι υγρό, ποτέ όμως ως η ίδια η υγρασία κ.λπ. Το ζεστό δεν μπορεί να είναι κρύο ή ζεστό ταυτόχρονα· το υγρό δεν μπορεί να είναι ξηρό ή υγρό ταυτόχρονα: το κρύο και το θερμό, το ξηρό και το υγρό είναι αντίθετα, όχι όμως ιστάμενα εξωτερικά το ένα απέναντι στο άλλο ως αμοιβαία ενάντια, όπως στον Παρμενίδη, αλλά εσωτερικά αντίθετα, που τα συνέχει το γίγνεσθαι μέσα στη διαμάχη τους. Με αυτή την έννοια συμβαίνουν κατ᾽ ἔριν καὶ χρεών: δηλ. μέσα από τον αγώνα, τη διαμάχη, και την αναγκαιότητα. Έτσι, κατ’ αυτό το γίγνεσθαι, το θερμό ή το ζεστό γίνεται πιο θερμό, καθώς μέσα από τούτη τη διαμάχη μεταλλάσσει, αντιστρέφει το ψυχρό ή το κρύο και κατ’ αυτόν τον τρόπο το συμπεριλαμβάνει. Το ίδιο συμβαίνει και ανάμεσα στα άλλα αντίθετα. Ένα οποιοδήποτε αντίθετο μπορεί να γίνει το αντίθετο του πρότερου εαυτού του, π.χ. ένα ψυχρό πράγμα να γίνει θερμό και αντίστροφα. Κάθε αντίθετο λοιπόν δεν νοείται χωρίς το άλλο.

     2. Σύμφωνα με τον Χέγκελ, η αντιθετική τους σχέση είναι μια σχέση αλληλεπίδρασης, δυνάμει της οποίας αμφότερα τα αντίθετα είναι διαλεκτικώς ταυτά. Εάν το ένα διαχωρίζεται από το άλλο, εάν το σκεφτόμαστε χωριστά από το άλλο, τότε δεν βγαίνουμε έξω από την συνήθη σύλληψη των πραγμάτων, δηλ. από εκείνη της καθημερινής εμπειρίας που σκέφτεται με κάτι νεκρό, δηλ. με συνταγές, παρατιθέμενες η μια δίπλα στην άλλη, και έτσι κάνει αφαίρεση από το γίγνεσθαι, από τη δραστηριότητα ή κίνηση που διαμεσολαβεί τα αντίθετα.

«Η διαλεκτική [των αντιθέτων] κάνει αισθητή την παρουσία της όχι μόνο σε κάθε συνείδηση και σκέψη αλλά και σε όλα τα όντα του κόσμου· π.χ. το πράσινο φύλλο αποχρωματίζεται. Είδη όλων των ζώων και των φυτών μεταλλάσσονται, αλλοιώνονται και αφανίζονται. Το σπέρμα του θανάτου και της μεταβολής των πραγμάτων, αυτό είναι το διαλεκτικό τους στοιχείο. Το απλώς νεκρό θα ήταν το μη-διαλεκτικό, το καθαρά Διανοητικό».

Αρχαϊκή Επική Ποίηση: Ειδολογικά χαρακτηριστικά των «Ομηρικών ύμνων»

Σχέση με τους λατρευτικούς ύμνους

Αν και οι «Ομηρικοί ύμνοι» μοιράζονται πολλά χαρακτηριστικά με τις προσευχές και τους λατρευτικούς ύμνους, είναι σαφές ότι δεν συνδέονταν άμεσα με τη θρησκευτική τελετουργία. Βέβαια, η διάκριση ανάμεσα σε λατρευτικούς ύμνους και λογοτεχνικούς ύμνους δεν μπορεί να είναι απόλυτη, στον βαθμό που και οι «Ομηρικοί ύμνοι» είχαν ψυχαγωγικό χαρακτήρα στο πλαίσιο θρησκευτικών εορτασμών, ενώ παράλληλα αποτελούσαν απόδοση τιμής στη θεότητα στην οποία απευθύνονταν. Ωστόσο, οι Ομηρικοί ύμνοι σχετίζονται λιγότερο με τοπικά λατρευτικά συμφραζόμενα και περισσότερο με τις πανελλήνιες θεολογίες του Ομήρου και του Ησιόδου από ό,τι οι λατρευτικοί ύμνοι.

 

Ασφαλώς είναι δύσκολο να διακρίνουμε σε ποιο βαθμό θα έπρεπε να θεωρηθούν πανελλήνιοι ύμνοι ή ποιήματα που συνδέονται με συγκεκριμένες περιοχές ή λατρείες. Έχει υποστηριχθεί, λ.χ., ότι ο «Ύμνος στην Αφροδίτη» συντέθηκε προς τιμή μιας οικογένειας στην Τρωάδα, που διεκδικούσε καταγωγή από τον Αινεία - και είναι αξιοσημείωτο ότι αυτός ο ύμνος, περισσότερο από άλλους, δείχνει μικρή ή καμία σχέση με τη λατρεία. Επίσης, κάποιοι ύμνοι προβάλλουν λατρευτικές ιδιαιτερότητες που δεν υπάρχουν στα έπη (λ.χ. ο «Ύμνος στον Απόλλωνα» αφηγείται την ίδρυση των ιερών του θεού στη Δήλο και τους Δελφούς, ενώ ο «Ύμνος στη Δήμητρα» αφηγείται την ίδρυση των Ελευσινίων μυστηρίων). Αυτές οι ιδιαιτερότητες ίσως είναι μια ένδειξη του πλαισίου της αρχικής εκτέλεσης του ύμνου, αλλά θα μπορούσαν σε κάποιες περιπτώσεις να οφείλονται και στο γεγονός ότι οι «Ομηρικοί ύμνοι» αναπτύχθηκαν ως λογοτεχνική εκδοχή λατρευτικών ύμνων. Πάντως, οι συνδέσεις με την τοπική λατρεία δεν αποκλείουν τον πανελλήνιο χαρακτήρα της αφήγησης. Είναι δύσκολο να το αρνηθεί κανείς αυτό ακόμη και στις περιπτώσεις των ύμνων «στον Απόλλωνα» και «στη Δήμητρα», καθώς οι ύμνοι προβάλλουν την πανελλήνια απήχηση των ιερών τους στη Δήλο και τους Δελφούς ή στην Ελευσίνα. Εξάλλου, στον πανελλήνιο χαρακτήρα τους οφείλουν οι «Ομηρικοί ύμνοι» και την ευρύτερη διάδοσή τους.

Βασικά γνωρίσματα των «Ομηρικών ύμνων»

Αν το περιεχόμενο των «Ομηρικών ύμνων» τους συνδέει με τους λατρευτικούς ύμνους, η έλλειψη σύνδεσης με τοπικές λατρείες καθώς και η γλώσσα, το ύφος και οι τεχνικές τους υποστηρίζουν την άποψη ότι είναι ένα αυτόνομο είδος εξάμετρου έπους, που αναπτύχθηκε παράλληλα και συμπληρωματικά προς το ηρωικό έπος.

 

Οι μεγάλοι ύμνοι παρουσιάζουν μια κεντρική μυθολογική αφήγηση, της οποίας τα βασικά πρόσωπα είναι θεότητες του Ολύμπιου πανθέου. Η κύρια γραμμή της ιστορίας χρησιμεύει για τη δραματική παρουσίαση των χαρακτηριστικών και των προνομίων της θεότητας που υμνείται, και μπορεί να αναφέρεται στην ίδρυση της λατρείας της σε έναν τόπο ή να την παρακολουθεί από τη γέννησή της, καθώς υπερνικά τα εμπόδια και αποκτά σφαίρες επιρροής, μέχρι να γίνει πλήρες μέλος του Ολύμπιου πανθέου.

 

Αλλά υπάρχουν και επιμέρους επεισόδια στη ζωή των θεών που μπορεί να προσφέρουν κατάλληλο υμνολογικό υλικό: γεγονότα που, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, ορίζουν σημαντικές στιγμές στην ιστορία των θεών και στις σχέσεις τους με την ανθρωπότητα. Αν και είναι μεμονωμένα επεισόδια, φαίνεται να συμβάλλουν σε ένα μεγαλύτερο όλο, που διηγείται την επικράτηση της Ολύμπιας τάξης, και έτσι γεμίζει το κενό ανάμεσα στην προϊστορία που κορυφώνεται με τον θρίαμβο του Δία (και αποτελεί το αντικείμενο του θεογονικού έπους), και στο ηρωικό έπος, που προϋποθέτει τη σταθερότητα της κυριαρχίας του Διός και την τελική διαμόρφωση του πανθέου κάτω από την κυριαρχία του (Clay 1989). Αυτό το χρονικό μυθολογικό πλαίσιο εξηγεί την παρουσία του Δία σε όλους τους ύμνους: αν και μερικές φορές ο υπέρτατος θεός τοποθετείται διακριτικά στο περιθώριο της δράσης, συνήθως είναι η αιτία της δράσης ή αυτός που αποφασίζει την πορεία της ή αυτός που απαιτείται για τη λύση της· επίσης, οι παρεμβάσεις του εγγυώνται τις αλλαγές στις σχέσεις ανάμεσα στους θεούς ή επικυρώνουν την επιρροή τους σε κάποιες περιοχές ή τις επινοήσεις και καινοτομίες τους.

Εξέλιξη των «Ομηρικών ύμνων»

Τα αρχαϊκά έπη μπορούν να μας δώσουν ενδείξεις για την προϊστορία των «Ομηρικών ύμνων», τόσο μέσα από τους ραψωδικούς ύμνους που ενσωματώνουν (με τις αναγκαίες τροποποιήσεις, ώστε να ταιριάζουν στο επικό πλαίσιό τους), όσο και μέσα από αναλογικές διαπιστώσεις σε σύγκριση με τον τρόπο σύνθεσης του επικού κύκλου (Clay 2011).

 

Τα έπη της Ιλιάδας και της Οδύσσειας αποτελούν μεμονωμένα επεισόδια στην ιστορία του Τρωικού πολέμου, τα οποία, ενώ είναι αυτοδύναμα, παρόλα αυτά συνιστούν τμήματα ενός μεγαλύτερου αφηγηματικού επικού κύκλου, που ξεκινά από τα προ-τρωικά γεγονότα και φτάνει έως τον θάνατο του Οδυσσέα. Ομοίως, ενώ κάθε ύμνος είναι μια αυτόνομη σύνθεση, η πλοκή του μπορεί να θεωρηθεί ταυτοχρόνως ως ένα διακριτό επεισόδιο στην ευρύτερη ιστορία της εξέλιξης και της σταθεροποίησης της Ολύμπιας τάξης. Έτσι, ο επεισοδιακός αφηγηματικός χαρακτήρας των ύμνων λειτουργεί μέσα σε ένα μεγαλύτερο μυθικο-χρονικό συνεχές, που εκτείνεται σε όλη την ιστορία του κόσμου. Και βέβαια όχι μόνον οι ύμνοι αλλά και τα αρχαϊκά έπη εντάσσονται στην ίδια αφηγηματική γραμμή, που θεματογραφικά ορίζεται από τη δημιουργία του κόσμου, δηλαδή την ένωση Ουρανού και Γης, και φτάνει έως τον θάνατο του Οδυσσέα - και, επομένως, περιλαμβάνει το θεογονικό (Ησίοδος), το ολύμπιο (Ησίοδος, «Ομηρικοί ύμνοι») και το ηρωικό έπος (Όμηρος).

 

Στη συνέχεια παρατίθεται ένα πιθανό περίγραμμα για την εξέλιξη των «Ομηρικών ύμνων», που προσπαθεί να ενσωματώσει τις συχνά αντιφατικές εσωτερικές και εξωτερικές ενδείξεις σε ένα εξελικτικό σχήμα (Clay 2011):

 

· Αρχικά, οι μεγάλοι ύμνοι ήταν ανεξάρτητες συνθέσεις, οι οποίες συνήθως δεν συνδέονταν με μια συγκεκριμένη τοποθεσία ή λατρεία, αλλά επικεντρώνονταν σε μία από τις θεότητες και εξηγούσαν τον ρόλο της μέσα στο Ολύμπιο πάνθεον. Χάρη στο μήκος τους οι ύμνοι αυτοί ήταν κατάλληλοι τόσο για μια ιδιωτική διασκέδαση όσο και για έναν δημόσιο θρησκευτικό εορτασμό.

· Σε αντίθεση με τις ηρωικές αφηγήσεις, οι ιστορίες των θεών παρέμειναν επεισοδιακές συνθέσεις και δεν εντάχθηκαν σε ένα ευρύτερο σχέδιο, όπως τα "κύκλια έπη", που παρουσιάζουν τον Τρωικό πόλεμο από την αρχή μέχρι το τέλος. Άλλωστε η έλλειψη μιας ευθύγραμμης αφηγηματικής συνέχειας ανάμεσα στις θεϊκές αφηγήσεις απέκλειε κάθε παρόμοια σύνδεση.

· Στο πλαίσιο των θρησκευτικών εορτασμών οι ποιητικές εκτελέσεις μπορεί να απέκτησαν και διαγωνιστικό χαρακτήρα, όπως αυτός που αποτυπώνεται στην ιστορία του Αγώνα μεταξύ του Ομήρου και του Ησίοδου. Όπως συνάγεται και από τον ομηρικό «Ύμνο στον Απόλλωνα» (στ. 143-178), οι ποιητικές εκτελέσεις οργανώνονταν σε μια σειρά, έτσι ώστε να προηγούνται τα τραγούδια για τους θεούς και να έπονται οι συνθέσεις για τα κατορθώματα των ηρώων.

· Κατά τη διάρκεια της παράστασης, κάποιοι επικοί ποιητές θα μπορούσαν να προσφέρουν τον παραδοσιακό σύντομο χαιρετισμό σε μια θεότητα -ισοδύναμο με τους μικρούς «Ομηρικούς ύμνους»-, ενώ άλλοι μπορεί να προτιμούσαν να αρχίσουν με έναν πιο εκτενή ύμνο. Και οι δύο συνθέσεις θα μπορούσαν να ονομάζονται προοίμια, αλλά η ονομασία θα κάλυπτε μια αποκλίνουσα ιστορία και εξελικτική πορεία.

· Παράλληλα, οι μεγάλοι ύμνοι διατήρησαν την ανεξάρτητη ύπαρξή τους και συνέχισαν να εκτελούνται ως αυτόνομες συνθέσεις. Διατήρησαν, επίσης, τον γενικό χαρακτήρα τους ως θεολογικές αφηγήσεις που συμπλήρωναν την πανελλήνια ηρωική και θεογονική ποίηση του Ομήρου και του Ησιόδου.

 

Εν κατακλείδι, οι μεγάλοι «Ομηρικοί ύμνοι» τόσο ως προς την κλίμακα όσο και ως προς τον επεισοδιακό χαρακτήρα τους βρίσκουν ένα ανάλογο στα ηρωικά έπη, των οποίων μεμονωμένα επεισόδια μπορούσαν να παρασταθούν σε μια ιδιωτική ή δημόσια συνάθροιση, ενώ ταυτοχρόνως αποτελούσαν και τμήματα μιας κύριας αφήγησης. Η επικράτηση των ομηρικών επών επισκίασε αυτές τις προγενέστερες επικές μορφές, ενώ οι ύμνοι μπορεί να απέκτησαν και μια νέα λειτουργία, ως προοίμια σε άλλες επικές αφηγήσεις.