Η εξέλιξη της «έννοιας» του Θεού

Η «Αντίληψη του Θεού» αναδύθηκε αυθόρμητα μέσα στην συνείδηση του παλαιολιθικού ανθρώπου, μέσα από την ίδια τη φύση της συνείδησης: Πρόκειται για σύλληψη της πραγματικής συνείδησης του ανθρώπου, κι όχι για μία «προβολή» (στο χώρο του αντικειμενικού) «αυτού που οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται ότι είναι η συνείδηση» (που οδηγεί σε τελείως λανθασμένα συμπεράσματα).

Για να το εξηγήσουμε: Η πραγματική συνείδηση του ανθρώπου είναι ανοιχτή διευρυνόμενη επίγνωση (αντίληψη), δηλαδή μία δυναμική εξελισσόμενη διαδικασία, που εξελίσσεται κι αλλάζει η ίδια κι αντιλαμβάνεται από την διευρυμένη κατάσταση, (κι όχι μία «στατική» και «περιορισμένη» λειτουργία που συλλαμβάνει μόνο νοητικά ιδέες καταστάσεις – που μπορεί και να μην ανταποκρίνονται στην Πραγματικότητα).

Καθώς η πραγματική συνείδηση του ανθρώπου (κι όχι η «ψευδοσυνείδηση» που έχει υπόψη του ο κοινός άνθρωπος) αναδύεται από το άλογο παρελθόν αντιλαμβάνεται ότι η Συνείδηση Είναι Υπερβατική, Απεριόριστη, Άχρονη, Μία Δύναμη πίσω από το άμεσα αντιληπτό (το εξωτερικό, το υλικό), η Αληθινή Φύση, ή η Εσώτερη Φύση από την οποία πηγάζει ο φυσικός κόσμος… και με την Οποία Συνείδηση συνδέεται η ανθρώπινη συνείδηση, έχει σχέσεις, κι εξελίσσεται προς Αυτή την Συνείδηση, (όλες οι συνειδήσεις, και κάθε συνείδηση ξεχωριστά)…

Στην μετέπειτα εξέλιξή της (μέχρι σήμερα) η ανθρώπινη συνείδηση «προσπαθεί», «διερευνώντας» ακριβώς την «ίδια την φύση» της, να ανυψωθεί, να αναδυθεί, (διευρυνόμενη, διευρύνοντας την επίγνωσή της), στην Καθαρή Άχρονη Συνείδηση…

Με αυτή την έννοια, είναι η Συνείδηση (που εκδηλώνεται μέσα σε όλα τα όντα) που «Συνειδητοποιεί την «Φύση» της, ξεπερνώντας μέσα στα όντα (και στον καθένα ξεχωριστά), την περιορισμένη χωριστική αντίληψη, το «εγώ», διευρυνόμενη προς μία πλατύτερη, κοσμική, Μοναδική, Αντίληψη της Πραγματικότητας…

Είναι η Μία Μοναδική Συνείδηση που Εκδηλώνεται μέσα στους αρχαϊκούς ανθρώπους, μέσα στους παλαιολιθικούς ανθρώπους, μέσα στους νεολιθικούς ανθρώπους, μέσα στους ανθρώπους της ιστορικής εποχής, μέσα στους σύγχρονους ανθρώπους… Υπάρχει Μία Μοναδική Συνείδηση που «λειτουργεί χωριστικά» μέσα στα όντα και που σιγά-σιγά «διευρύνεται» ξεπερνώντας τους περιορισμούς της μέχρι να Ανυψωθεί ως την Καθαρή Απόλυτη Συνείδηση…

Ήδη μέσα στην συνείδηση του παλαιολιθικού ανθρώπου αναδύεται αυθόρμητα η Αντίληψη της Υπέρτερης Συνείδησης (του Θεού) που εκδηλώνεται μέσα σε όλα τα όντα, σαν «συνειδητή δύναμη»…

Στην νεολιθική εποχή (στην εποχή του «πολυθεϊσμού»), η Αντίληψη Μίας Παγκόσμιας Πηγής της Ύπαρξης διατηρείται, αλλά προβάλλονται έντονα διάφορες «λειτουργικές όψεις» της, σαν θεότητες της φύσης, της γονιμότητας, κλπ…

Στην εποχή του χαλκού, ξεκινάει μια διαδικασία «ενοθεϊσμού» που θα οδηγήσει στο τέλος της εποχής στις μονοθεϊστικές αντιλήψεις…

Ήδη από την αρχή της καθαρά ιστορικής εποχής (3.000 χρόνια πριν) αναδύεται η Αντίληψη της Υπερβατικής Άχρονης Θεότητας με την Οποία έχουμε, τα όντα, την Ίδια Φύση και με την Οποία πρέπει να «ενωθούμε», να «ταυτιστούμε», κλπ. Είναι η εποχή των ιστορικών θρησκειών…

Στην σύγχρονη εποχή, αρχίζει να επικρατεί η (θρησκευτική) αντίληψη, Μίας και Μοναδικής Πραγματικότητας (που οι άνθρωποι αρχίζουν να συνειδητοποιούν)…

Η εξέλιξη της πραγματικής συνείδησης του ανθρώπου, περιγράφηκε πιο πάνω… Εν τούτοις το μεγαλύτερο μέρος του ανθρώπινου πληθυσμού δεν ακολουθεί αυτή εξέλιξη, εξελίσσεται με πολύ πιο αργούς ρυθμούς…

Καταρχήν οι περισσότεροι άνθρωποι δεν βιώνουν την «αυτοσυνειδησία» τους σαν μία ανοιχτή δυναμική και εξελισσόμενη επίγνωση, αλλά σαν μία επίγνωση στατική που δομεί την αντίληψη μέσα από το συνειδησιακό σύμπλεγμα ενός «σταθερού εγώ» (που είναι απέναντι στον κόσμο) και μέσα από αποκρυσταλλωμένες αντιληπτικές δομές και λειτουργίες: Έτσι η συνείδηση (αποκομμένη από την Πραγματική Υπαρξιακή Βάση της, που Βρίσκεται στην Βάση όλων των όντων) αντιλαμβάνεται ψευδώς ότι είναι μόνη, ριγμένη μέσα σε ένα αντικειμενικό κόσμο. Μία τέτοια συνείδηση (εγκλωβισμένη σε μία «στατική» επίγνωση) «θεωρεί» οποιαδήποτε σύλληψη του «υπερβατικού» σαν μία αντανάκλαση του εαυτού της (της ίδιας της συνείδησης), σαν μία προβολή στο χώρο του αντικειμενικού της αντίληψής της, της σκέψης της, των πεποιθήσεών της. Ο «Θεός» που συλλαμβάνει μία τέτοια συνείδηση, είναι ένα «αντικείμενο απέναντί της», στην πραγματικότητα μία ιδέα, ένα «είδωλο»…

Εδώ και 30.000 χρόνια, που άρχισε να «διαμορφώνεται» η θρησκευτική αντίληψη του κόσμου, πλάι στους λίγους φωτισμένους ανθρώπους, που «ανοίγουν» τον δρόμο στον άνθρωπο και τον πολιτισμό… «βαδίζει» η πλειονότητα των ανθρώπων (που εξελίσσεται πιο αργά) που βιώνει όχι μία πραγματική επίγνωση αλλά μία «μηχανική» , «αυτόματη», ψευδοσυνείδηση, που αντιλαμβάνεται (λόγω της δομής και της λειτουργίας της) λανθασμένα την ύπαρξη, τον κόσμο, την ζωή…

Κι έτσι πλάι στην αληθινή θρησκεία (που συλλαμβάνει) η πραγματική συνείδηση «δημιουργείται», μία «ψευδής θρησκεία», που επικρατεί, αφού απευθύνεται στην περιορισμένη νοημοσύνη των ανθρώπων (μιλά την γλώσσα των απλοϊκών ανθρώπων) και τους προσφέρει «απλές» εξηγήσεις του κόσμου, και τους κατευθύνει, με «απλές» ηθικές εντολές… Μάλιστα αυτή η «θρησκευτική» εξουσία (που είναι ενδοκοσμική, προσανατολισμένη στα γήινα και στα ανθρώπινα) θα σταθεί πλάι στην «κοσμική» εξουσία αυτών που κυβερνούν τις ανθρώπινες κοινότητες (οργανωμένα) ήδη από την νεολιθική εποχή. Έτσι η «ψευτοθρησκεία» (στα χέρια των ιερατείων) θα αποβεί εχθρική για τον άνθρωπο και τον πολιτισμό…

Μάταια, οι εκπρόσωποι της ζωντανής συνείδησης και της αληθινής θρησκείας, προσπαθούν όλες τις εποχές, να μιλήσουν για την Ζωντανή Πραγματικότητα. Οι περισσότεροι άνθρωποι ζουν σαν υπνωτισμένοι, δεν μπορούν να οργανώσουν υγιείς κοινωνίες κι αφήνουν, μέχρι σήμερα, την πολιτική, θρησκευτική κι οικονομική εξουσία να τους καταδυναστεύουν και να τους χειραγωγούν σαν αγέλες ζώων…

Ποιος είναι ο ανθρώπινος πολιτισμός σήμερα; Υπάρχει πουθενά στον πλανήτη μία ανθρώπινη, δίκαιη και ευημερούσα κοινωνία; Ζούγκλες υπάρχουν.

Οι σύγχρονοι άνθρωποι αφελώς πιστεύουν ότι είναι πολιτισμένοι, ότι ζουν σε μία δίκαιη και σταθερή κοινωνία (όσοι δεν έχουν σοβαρά προβλήματα, γιατί οι περισσότερες κοινωνίες είναι σε αναβρασμό), κι ότι έχουν σύγχρονες αντιλήψεις… Τίποτα από αυτά δεν ισχύει…

Οι άνθρωποι σήμερα, ούτε πολιτισμό έχουν, ούτε πολιτική φιλοσοφία, ούτε οικονομική δικαιοσύνη, ούτε ιστορική γνώση… ενώ οι «αντιλήψεις» τους για τον κόσμο, όχι μόνο έχουν τις ρίζες τους στην παλαιολιθική και νεολιθική εποχή, αλλά πολλές φορές δεν έχουν «διαφοροποιηθεί» καθόλου…

Πολλές θρησκευτικές αντιλήψεις, συνήθειες, έθιμα, ριζωμένες στον άνθρωπο από την νέο-παλαιολιθική και νεολιθική εποχή πέρασαν και μέσα στις σύγχρονες ψευτοθρησκείες, μέχρι σήμερα… Οι πανάρχαιοι μύθοι, του «δημιουργού θεού», του «οργανωμένου κόσμου», της «κοινωνίας των ανθρώπων» υπνωτίζουν τους ανθρώπους ακόμα… Θρησκευτικές πρακτικές κι έθιμα, (όπως η θυσία, η προσευχή, κλπ) έχουν ελάχιστα διαφοροποιηθεί από την νεολιθική εποχή… Γιορτές όπως, η «ετήσια γέννηση του Θεού», ( τα «θεούγεννα»), η «πρωτοχρονιά» ο «μάης», κι «αγροτικές γιορτές» που πέρασαν στις σύγχρονες ψευτοθρησκείες είναι πανάρχαιες και παγκόσμιες… Θρησκευτικές συνήθειες, όπως για παράδειγμα ο οικιακός βωμός (το εικονοστάσι) έχει μία ιστορία 30.000 χρόνων… Ταφικά έθιμα και συνήθειες (όπως το να βάλουμε κοντά στο νεκρό κάποια αγαπημένα πράγματά του) έχουν χιλιάδες χρόνια παρελθόν… Τελικά οι «σύγχρονοι πολιτισμένοι άνθρωποι» εξακολουθούν να ζουν σαν υπνωτισμένοι, όπως και οι «αρχαϊκοί απολίτιστοι άνθρωποι της νεολιθικής εποχής» μέσα σε μία εικονική πραγματικότητα που «δημιουργούν» και «συντηρούν» κάποια «ανθρώπινα θηρία» για να χειραγωγούν, να παραπλανούν και να εκμεταλλεύονται τους συνανθρώπους τους… Όλοι αυτοί που «υπηρετούν» αυτό το βρώμικο σύστημα δεν έχουν περισσότερη νοημοσύνη από αυτούς που εκμεταλλεύονται, αλλά η ανήθικη συμπεριφορά τους δημιουργεί χάος και δυστυχία…

Η λάθος συμπεριφορά που μπορεί να καταστρέψει ακόμα και την πιο υγιή σχέση

Τίποτα δεν είναι δεδομένο στις σχέσεις. Ακόμα και στις πιο υγιείς. Για να συνεχίσουν να υπάρχουν χρειάζονται συνεχή και αμφίδρομη προσπάθεια. Αν και είναι στατιστικά αποδεδειγμένο ότι οι περισσότερες σχέσεις, αργά ή γρήγορα, γίνονται ανάμνηση για τους ανθρώπους που τις συνιστούσαν, υπάρχει ένα στοιχείο που οδηγεί, ακόμα πιο γρήγορα, μια σχέση στο χωρισμό. Ευτυχώς, αν το εντοπίσεις και στη δική σου, μπορείς το διορθώσεις.

 

Η Δρ. Darcy Sterling, σύμβουλος σχέσεων στη Νέα Υόρκη εξηγεί ότι πριν ακόμα αρχίσει ένα ζευγάρι να τσακώνεται για θέματα εμπιστοσύνης, επικοινωνίας, ηθικής κ.α. υπάρχει ένας δείκτης που- λέει ότι- μπορεί να προβλέψει, με εκπληκτική ακρίβεια, το τέλος της σχέσης σας. Ποιος είναι αυτός;

 

Ο τρόπος που διαχειρίζεστε μια διαμάχη ή με άλλα λόγια, πως τσακώνεστε με τον σύντροφό σας. Ούτως ή άλλως, υγιής σχέση δεν είναι αυτή στην οποία δεν υπάρχουν καυγάδες (αυτό είναι φύσει αδύνατον), αλλά μια σχέση της οποίας τα μέλη έχουν τη συνείδηση να τους διαχειρίζονται.

 

Αν, για παράδειγμα, κάθε φορά που μαλώνετε, εσείς ή ο σύντροφός σας συμπεριφέρεστε περιφρονητικά και απαξιωτικά ο ένας απέναντι στον άλλον, ο χωρισμός σας περιμένει στην επόμενη γωνία. Η Dr. Sterling συνεχίζει λέγοντας πως η περιφρόνηση μπορεί να εκδηλωθεί με διάφορους τρόπους: Από υστερικές, μελοδραματικές φωνές που ενέχουν ασεβείς χαρακτηρισμούς μέχρι ένα απλό βλέμμα που υποδεικνύει την απροθυμία σας να κατανοήσετε και να επικυρώσετε τα συναισθήματα του συντρόφου σας.

 

Φυσικά, δεν είμαστε ρομπότ. Όλοι, κάποια στιγμή, θα κυριευτούμε από παράφορα νεύρα και θυμό, όλοι θα αντιδράσουμε παράλογα και όλοι θα νιώσουμε την ανάγκη να μηδενίσουμε τον άλλο. Η διαφορά έγκειται στο αν τελικά θα ξεσπάσουμε, εξωτερικεύοντας όλον αυτό τον αρνητισμό στον άλλο. Μάλιστα, όπως υποστηρίζει η Sterling, το να μπορείς να τσακώνεσαι χωρίς να χάνεις τον έλεγχο και χωρίς να διοχετεύεις στον σύντροφό σου τα πιο τοξικά σου συναισθήματα, είναι ίσως η πιο σημαντική ικανότητα που θα αποκτήσεις ποτέ σε επίπεδο σχέσεων.

O μονοδιάστατος άνθρωπος της εποχής μας

Ο Χέρμπερτ Μαρκούζε, γερμανός φιλόσοφος και κοινωνιολόγος. Οι φιλοσοφικές του απόψεις επηρεάστηκαν από τους Χέγκελ, Φρόυντ, Χάιντεγκερ και από την μαρξιστική θεωρία. Προσπάθησε να συνδυάσει μαρξισμό και φροϋδισμό. Επηρέασε βαθιά το φοιτητικό κίνημα της δεκαετίας του 1960. Σπουδαιότερα έργα του: «Ο μονοδιάστατος άνθρωπος», «Έρως και πολιτισμός», «Λογική και επανάσταση».

 

Ο «μονοδιάστατος άνθρωπος» έχει χάσει την ατομικότητά του, την ελευθερία του και την ικανότητά του να διαφωνεί, και να σκέφτεται κριτικά

Μέλος της Σχολής της Φραγκφούρτης. Μετανάστευσε στις Η.Π.Α. και δίδαξε στα Πανεπιστήμια Κολούμπια, Χάρβαρντ, Μπράντεϊς και Καλιφόρνια.

Γεννήθηκε το 1898 στο Βερολίνο. Αφού σπούδασε στα Πανεπιστήμια του Βερολίνου και Φράιμπουργκ συνεργάστηκε με το Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών της Φραγκφούρτης μέχρι το 1933.

 

Ο Χ. Μαρκούζε παρέμεινε στις ΗΠΑ μετά την επιστροφή των υπόλοιπων εξόριστων μελών της Σχολής της Φρανκφούρτης στη Γερμανία και αναδείχθηκε σε ιδεολογικό γκουρού των φοιτητικών κινημάτων της Βόρειας Αμερικής στη δεκαετία του ’60 των αντιπολεμικών και αντιρατσιστικών κινητοποιήσεων.

 

Με το πρώτο βιβλίο του εισήγαγε στις ΗΠΑ τη συζήτηση για τον Hegel προσπαθώντας να αναθεωρήσει τις παραδοσιακές οπτικές για τη μεθοδολογία του. Επανεισάγει τη διαλεκτική σε μια πανεπιστημιακή κοινωνία που κυριαρχείται από το μεθοδολογικό εμπειρισμό.

 

Μελετά και το είναι και το δέον των πραγμάτων προσπαθώντας να εξηγήσει τις εντάσεις ανάμεσα στο δεδομένο και στο δυνατό, ανάμεσα στο άμεσο φαινόμενο και στην τελική πραγματικότητα. Αρνείται να προσδώσει κύρος και αυθεντία στο υπάρχον δείχνοντας ότι έχει τη δυνατότητα να αλλαχθεί. Κάθε υπάρχον εμπεριέχει και την άρνησή του. Η «άρνηση της άρνησης» είναι το στοιχείο εκείνο που συγκροτεί την «κριτική θεωρία».

 

Η θέση του Μαρκούζε είναι μια θέση ολικής κριτικής και ριζικής αντίθεσης στην καπιταλιστική «κοινωνία της αφθονίας». Ο Μαρκούζε δανείζεται από τον Μπρετόν και τους σουρεαλιστές την έννοια της «Μεγάλης Άρνησης», για να ορίσει ταυτόχρονα την ατομική εξέγερση και αντίσταση στο κυρίαρχο σύστημα και την αναζήτηση οραμάτων ενός άλλου, ριζικά διαφορετικού κόσμου. Ο Μαρκούζε αναλύει τη βιομηχανική και τεχνολογική κοινωνία συνδυάζοντας δύο διαφορετικές θεωρητικές προσεγγίσεις: εκείνη του Μαρξ (που έβλεπε τον καπιταλισμό να αναπτύσσει την επιστήμη και την τεχνική για να τις θέσει εργαλειακά στην υπηρεσία της παραγωγής και του κέρδους) και εκείνη του δασκάλου του, του Χάιντεγκερ, που ερμήνευε τη νεωτερικότητα ως εποχή της τεχνικής.

 

Η κοινωνία της κατανάλωσης και της αφθονίας τείνει να εξαλείψει πλήρως την ελεύθερη υποκειμενικότητα, την κριτική σκέψη, τη διαφωνία και την αντιπολίτευση, οδηγώντας έτσι σε ένα ουσιαστικά ολοκληρωτικό και μονολιθικό σύστημα. Στη μονοδιάστατη κοινωνία το ατομικό υποκείμενο υποχρεώνεται σε συμμόρφωση προς τις επιταγές επιβλητικών αντικειμενικών δομών και χάνει την ικανότητά του να ανιχνεύει εναλλακτικούς δρόμους και δυνατότητες απελευθέρωσης, που κινούνται πέρα από τον ορίζοντα της υπάρχουσας τάξης πραγμάτων. Αυτό που απειλείται είναι η ίδια η ύπαρξη υποκειμένων ικανών για δημιουργία, ελευθερία, αυτονομία.

 

Ο Μονοδιάστατος άνθρωπος

Στο έργο του για το «μονοδιάστατο άνθρωπο» θεωρητικοποίησε την παρακμή των επαναστατικών δυνατοτήτων στις καπιταλιστικές κοινωνίες αποδίδοντάς την στη ανάπτυξη των νέων μορφών κοινωνικού ελέγχου.

 

Η «αναπτυγμένη βιομηχανική κοινωνία» δημιουργεί ψευδείς ανάγκες που δένουν το άτομο με την υπάρχουσα οργάνωση της παραγωγής και κατανάλωσης την οποία αναπαράγουν με τη διαρκή παρέμβασή τους η κουλτούρα των ΜΜΕ, η διαφήμιση, η βιομηχανική διαχείριση και ο φιλελεύθερος λόγος με την συνεχή προσπάθεια εξάλειψης της κριτικής και της ριζικής αντιπολίτευσης.

 

Το αποτέλεσμα είναι η επικράτηση ενός «μονοδιάστατου» τρόπου σκέψης και συμπεριφοράς. Έτσι, ο Μαρκούζε έθεσε υπό ριζική αμφισβήτηση δύο βασικές θέσεις του παραδοσιακού Μαρξισμού. Κατά πρώτον, την ιδέα του προλεταριάτου ως αξιόπιστου φορέα επαναστατικής αντιπολίτευσης και, κατά δεύτερον, την ιδέα της αναπόφευκτης κατάρρευσης του καπιταλιστικού συστήματος.

Στο πρώτο κεφάλαιο τού βιβλίου του Ο μονοδιάστατος άνθρωπος, το οποίο, όπως προαναφέρθηκε, έχει τον τίτλο «η μονοδιάστατη κοινωνία», εξετάζει κυρίως δύο θέματα, αφ’ ενός μεν τις «πλαστές» ανάγκες πού προβάλλει η σύγχρονη κοινωνία στόν άνθρωπο και τον πιέζει να τις αποδεχτεί, αφ’ ετέρου δε στην απόκτηση της ελευθερίας. Μπορεί και τα δύο αυτά να συνοψισθούν σε ένα πού είναι η απελευθέρωση από την δουλεία των «ψευδών» αναγκών.

 

Μιλώντας για «ψευδείς» ανάγκες, εννοεί αυτές πού καθορίζονται «από δυνάμεις εξωτερικές» πού ο άνθρωπος δεν μπορεί να ελέγξει, γιατί «έχουν ετερόνομη ανάπτυξη καί ικανοποίηση». Τέτοιες «ψευδείς» ανάγκες δημιουργούν μια «ευφορία μέσα στην δυστυχία».

 

Γράφει ο Μαρκούζε: «Να αναπαύεσαι, να διασκεδάζεις, να δρας και να καταναλώνεις όπως όλοι οι άλλοι, να αγαπάς και να μισείς ό,τι αγαπούν και μισούν οι άλλοι, αυτό στό μεγαλύτερό τους μέρος είναι ανάγκες πλαστές».

 

Σε μια τέτοια «μονοδιάστατη κοινωνία» πού ζει ο άνθρωπος, ο ίδιος πρέπει να δώσει λύσεις, να καθορίσει «κριτήρια προτεραιότητας» και να διακρίνει την «αλήθεια» από την «πλαστικότητα», τις «αληθινές» από τις «πλαστικές» ανάγκες. Ο άνθρωπος σήμερα δεν πρέπει να είναι «ετερόφωτο κι ετεροκαθοριζόμενο» όν, γι’ αυτό «θα πρέπει νά αμφισβητήσει τις ανάγκες και τις ικανοποιήσεις τού κατεστημένου, με τούς όρους τού αληθινού και πλαστού». Αυτό θα πρέπει να γίνεται με προσωπική ελευθερία και όχι με την δυνατότητα επιλογής, η οποία μάς επιβάλλεται έξωθεν, γιατί «η δυνατότητα να εκλέγεις ελεύθερα αφέντες δεν εξαλείφει ούτε τούς αφέντες ούτε τούς δούλους».

 

Μέσα από αυτήν την προοπτική οριοθετεί και την ελευθερία. Τελικά, η ελευθερία δεν μπορεί να τεθεί στο πλαίσιο μιας απλής επιλογής, τήν οποία μάς θέτει η κατεστημένη εξουσία στην κοινωνία, γιατί αυτό είναι περιορισμός της ελευθερίας. Γι’ αυτό «δέν μπορούμε να ορίσουμε μια αληθινά ελεύθερη κοινωνία χρησιμοποιώντας τούς παραδοσιακούς όρους της οικονομικής, πολιτικής και πνευματικής ελευθερίας».

 

Το νόημα της ελευθερίας

Προσδιορίζοντας ο Μαρκούζε το νόημα της ελευθερίας, γράφει ότι η απόκτηση της πραγματικής ελευθερίας πρέπει σήμερα να εκφραστεί με «αρνητικούς όρους», ακριβώς επειδή ζούμε σε μια κοινωνία μονοδιάστατη, καταναγκαστική, πού περιορίζει την ελευθερία σε μια δυνατότητα επιλογής μεταξύ δύο πραγμάτων, τα οποία οι κοινωνικοί μηχανισμοί μάς έχουν προσδιορίσει. Είναι χαρακτηριστικές οι σκέψεις του πάνω στο θέμα αυτό.

Γράφει:

 

«Οικονομική ελευθερία θα πρέπει να σημαίνει απελευθέρωση από την οικονομία, απ’ τον καταναγκασμό πού ασκείται με τις οικονομικές σχέσεις και δυνάμεις, απελευθέρωση απ’ την καθημερινή πάλη για την ύπαρξη, απαλλαγή απ’ την ανάγκη να κερδίζουμε τή ζωή μας. Πολιτική ελευθερία θα πρέπει να σημαίνει απελευθέρωση απ’ την πολιτική αυτή πού πάνω της τα άτομα δεν μπορούν να ασκήσουν ουσιαστικό έλεγχο. Πνευματική ελευθερία θα πρέπει να σημαίνει αποκατάσταση της ατομικής σκέψης, πνιγμένης σήμερα από τα μέσα μαζικής επικοινωνίας και θύμα της διαπαιδαγώγησης, κι ακόμη θα πρέπει να σημαίνει ότι θα πάψουν να υπάρχουν κατασκευαστές της «κοινής γνώμης» κι ακόμη και κοινή γνώμη».

 

Αντί να αναζητά την αποκλειστικότητα της επανάστασης στην εργατική τάξη, τόνισε ότι εν δυνάμει επαναστατικοί φορείς ήταν οι μη ενσωματωμένες στο σύστημα μειονότητες, οι παρείσακτοι και η ριζοσπαστική διανόηση μέσω της διαμόρφωσης της «μεγάλης άρνησης».

 

Απέναντι στο δογματικό σοβιετικό Μαρξισμό και τη δικτατορία του κόμματος ο Μαρκούζε ενέπνευσε τις δυνάμεις μιας Νέας Αριστεράς που συνδύασε με κριτικό τρόπο το Μαρξισμό και τις ιδέες της συμμετοχικής δημοκρατίας και του ανοίγματος σε μια σειρά πλουραλιστικών συμμαχιών, που περιλαμβάνουν κοινωνικά κινήματα και ομάδες σχετικά με θέματα όπως το κοινωνικό φύλο, η φυλή, η σεξουαλικότητα, η ειρήνη και το περιβάλλον.

 

Ο Μαρκούζε συνέχισε ακατάπαυστα να ασκεί σκληρή κριτική στην αναπτυγμένη καπιταλιστική βιομηχανική κοινωνία, εκτός των άλλων και για το μιλιταρισμό, το ρατσισμό, το σεξισμό, τον ιμπεριαλισμό και την βίαιη αποικιακού χαρακτήρα παρέμβασή της στις αναπτυσσόμενες χώρες του λεγόμενου «Τρίτου Κόσμου».

Πέθανε στις Η.Π.Α. το 1979.

 

Έργα του:

• Έρως και πολιτισμός (1955)
• Ο Μονοδιάστατος Άνθρωπος (1964)
• Το τέλος της ουτοπίας (1967)
• Ψυχανάλυση και Πολιτική (1968)
• Αντεπανάσταση και εξέγερση (1972)
• Δοκίμιο για την απελεύθερωση (1973)
• Η αισθητική διάσταση (1978)

Βούτα πρώτα τη γλώσσα στο μυαλό και ύστερα μίλα

Πώς θα φάνταζε ένας κόσμος αγαπημένοι μου, αν βουτούσαμε πρώτα τη γλώσσα στο μυαλό και ύστερα αρθρώναμε συνειδητά λέξεις, κουβέντες, πεποιθήσεις; Ξέρετε οι λέξεις, έχουν βαρύτητα και σημασία. Δημιουργούν δονήσεις εντός, εκτός και επί ταυτά του ψυχισμού μας και είναι ικανές να επιδράσουν με τρόπο ολοκληρωτικό είτε θετικά, είτε αρνητικά μέσα και έξω μας. Ένας κόσμος πιο συνειδητός και πιο συνειδητοποιημένος. Να ξέρει τι ζητά, πως το ζητά και τι επιδιώκει. Όχι, αυτό δε θα συνέβαινε σε έναν ιδανικό μικρόκοσμο, ή μια ιδανική κοινωνία. Αυτά τα «ιδανικά», είναι για το αλατοπίπερο της υπόθεσης και για να δημιουργούμε φανφαρώδεις εντυπώσεις. Αυτό θα συνέβαινε σε μια κοινωνία που απλά λειτουργεί σωστά. Με ανθρώπους υγιείς, λειτουργικούς και ξεκάθαρους. Με ανθρώπους που σκέφτονται πριν μιλήσουν και που φυσικά ξέρουν να ακούνε…

Λίγο παλαιότερα σας είχα γράψει πως «Χάρισμα είναι να ακούς και όχι να μιλάς» και τώρα εδώ σε αυτό πάνω, θέλω να κάνω δυο μικρές διορθώσεις μιας και μου επιτρέπεται. Χάρισμα και ταλέντο ιερό, είναι και να βουτάς τη γλώσσα στο μυαλό σου. Μιλάμε αυθαίρετα, τυφλωμένοι από εγωισμό, πάθη και «θέλω». Απαιτούμε ο άλλος, ο x,y άλλος να είναι πάντα εκεί στην κατάλληλη διάθεση και όρεξη να μας ακούσει λες και είναι παραπαίδι μας. Αδιαφορούμε για τη δική του ψυχολογία αρκεί να μιλήσουμε και καμιά φορά δε μπαίνουμε καν στη διαδικασία να ρωτήσουμε «Εσύ πως αισθάνεσαι για αυτό που σου λέω; Εσύ πως θα το αντιμετώπιζες;». Όχι κύριοι, εμείς θέλουμε απλά αυτό που θέλουμε, χωρίς να ξέρουμε τελικά τι θέλουμε. Εγωισμός. Φύση σκληρή και λίγο διαταραγμένη και απλά μας πνίγει. Δεν είναι άδικο, ή δίκιο αυτό. Απλά δε βλέπουμε καθαρά και δυστυχώς –για εμάς- δεν το αντιλαμβανόμαστε καν.

Σε έναν κόσμο τόσο αυτοματοποιημένο, μοιάζει να γνωρίζουμε μόνο τι ΔΕΝ θέλουμε και ακριβώς γι’ αυτό το λόγο επικεντρωνόμαστε σε αρνητικά συναισθήματα «Δεν αντέχω άλλο τη ζωή μου», «Δε μου αρέσει η δουλειά μου», «Δε θέλω να συνεχίσω να ζω μέσα στα άγχη» και λοιπά. Πέρα από το γεγονός πως συνήθως αυτές οι κουβέντες πάνε πακετάκι με μιαν αέναη μίρλα η οποία δε βοηθά σε τίποτα και κανένα, επιμένουμε να έχουμε διαρκώς την απαίτηση από τους άλλους να είναι στα «χαμένα» μαζί μας και καμιά φορά ασυνείδητα –λέμε τώρα- τους εγκλωβίζουμε στο προσωπικό μας ατελείωτα αρνητικό παιχνιδάκι. Ουσιαστικά συνεχίζουμε αυτά που χρόνια τώρα συνηθίσαμε. Να έχουμε «παρτενέρ» στο βόλεμά μας. Να στηρίζουμε εμμονικά τις ελπίδες μας σε σωτήρες αγγέλους. Να προσπαθούμε διακαώς να πιαστούμε από κάποιον, από κάτι. Όμως αυτό δεν σας μοιάζει σκέτος παραλογισμός την ίδια στιγμή που απλά δε ξέρουμε ούτε εμείς οι ίδιοι τι ζητάμε;

Για να μιλήσεις καθαρά, είναι σημαντικό και να σκέφτεσαι καθαρά και αυτό προκύπτει μέσα από την ενσυνειδητότητα. Η ενσυνειδητότητα προκύπτει εξίσου μέσα από το απόλυτο βίωμα της στιγμής όπου εν ολίγοις «τα πολλά λόγια είναι φτώχια». Απλά να ζεις ουσιαστικά. Κάθε στιγμή, κάθε λεπτό. Κλισέ ε; Ε αυτό είναι. Και όσο περισσότερο απολαμβάνεις τις διαθέσεις, τις προθέσεις και κατ’ επέκταση τις ενέργειές σου, τόσο πιο καθαρά σκέφτεσαι. Για σένα. Και αυτό σαφώς έχει ένα μεγαλειώδη αντίκτυπο στους άλλους. Είναι δίπλα σου από επιλογή.

Στηρίζουν γιατί θαυμάζουν, γιατί εμπνέεις. Εσύ αποφασίζεις τι θες και πως το θες. Από τη ζωή σου, μέχρι το πώς θες να σε βλέπουν οι άλλοι. Και σίγουρα αυτό που θες, είναι κάτι αληθινό. Ας μάθουμε λοιπόν να φέρνουμε τα «ιδανικά» στα μέτρα μας, ή αλλιώς να τα δημιουργούμε γιατί άλλοθι θα υπάρχουν πάντα. Τώρα βέβαια, αν επιλέξουμε να πορευτούμε αγκαλιά με χίλια δυο άλλοθι και δικαιολογίες για όλους και για όλα, αυτό είναι μια άλλη ιστορία. Είναι θέμα οπτικής και αυτή μπορεί φυσικά επίσης να αλλάξει με ισχυρά θέλω και δύναμη. Όχι με παραίτηση και επίπλαστες, ψεύτικες ανάγκες.

Aντιμέτωποι με την παθητικο – επιθετική συμπεριφορά

Πολλοί άνθρωποι έρχονται συχνά αντιμέτωποι με την παθητικο –επιθετική συμπεριφορά. Πολλοί μάλιστα, την επιστρατεύουν χωρίς να το γνωρίζουν. Πώς μπορεί μια τόσο αντιφατική συμπεριφορά να είναι τόσο συνηθισμένη; Γιατί είναι τόσο ενοχλητική ακόμα και όταν συγκρίνεται με την ανοιχτή, «φυσική» επιθετικότητα;

H μέρα του Αγίου Βαλεντίνου, η μέρα των ερωτευμένων, είναι μια ιδιαίτερα φορτισμένη μέρα για κάθε δεσμευμένο. Ίσως το δώρο που αγοράσατε στη σύντροφό σας να ήταν μια αγορά της τελευταίας στιγμής από ένα βενζινάδικο. Ή πιθανώς να αγνοήσατε εντελώς τη μέρα του Αγίου Βαλεντίνου γιατί είχατε αμοιβαία συμφωνήσει ότι είναι ανόητο να γιορτάσετε, αλλά η σύντροφός σας δεν το εννοούσε ακριβώς.

Όποιος κι αν είναι ο λόγος οι αντικρουόμενες προσδοκίες για τη μέρα των ερωτευμένων είναι ένας σίγουρος τρόπος να έρθετε αντιμέτωποι με παθητικο – επιθετική συμπεριφορά.

Η παθητικο -επιθετική συμπεριφορά εμφανίζεται ως έμμεση εχθρικότητα. Αντί να σας πουν ότι είναι θυμωμένοι μαζί σας και να σας εξηγήσουν γιατί φέρεστε σαν ηλίθιοι, το άτομο με την παθητικο – επιθετική συμπεριφορά θα συμπεριφερθεί με τρόπους που θα σας κάνουν να νιώσετε αμηχανία, εκνευρισμό και θα σας φέρουν σε δύσκολη θέση. Κάθε μια από αυτές τις συμπεριφορές ξεχωριστά, είναι αποδεκτές, δεν είναι ανοικτές επιθέσεις κατά κάποιου, αλλά μπορούν να γίνουν πολύ ενοχλητικές για εκείνον που τις υφίσταται.

Οι άνθρωποι συχνά εξισώνουν το θυμό με την επιθετικότητα, αλλά αυτό δεν ισχύει. Ο θυμός είναι μια κατάσταση ψυχικής αναστάτωσης, συνήθως ως απάντηση σε μια δυσάρεστη ή απειλητική περίσταση όπου η επιθετική συμπεριφορά σκοπεύει να προκαλέσει κακό. Μια επιθετική συμπεριφορά μπορεί να λάβει χώρα χωρίς θυμό, ένας παίκτης που σταματάει κάποιον άλλο σε έναν αγώνα ράγκμπι μπορεί να γίνεται επιθετικός αλλά δεν είναι απαραίτητα θυμωμένος. Πολλοί άνθρωποι χρησιμοποιούν τα σπορ και τις αθλητικές δραστηριότητες για να εκτονώσουν τα επιθετικά τους ένστικτα σε ένα ασφαλές πλαίσιο. Όμως γενικά, η επιθετικότητα είναι συχνά συνέπεια του θυμού.

Αν κάποιος απειλήσει να σας ανασκολοπίσει επειδή διακόψατε την οδική του πορεία, αυτή είναι μια ανοιχτά επιθετική πράξη. Πώς προκύπτει όμως η παθητικο- επιθετική συμπεριφορά;

Πρώτα απ’ όλα, πολλά παραδείγματα παθητικο –επιθετικής συμπεριφοράς είναι είτε αναπόφευκτα ή μη συνειδητά. Η ψυχολογία επιστρατεύει μια θεωρία αξιολόγησης του συναισθήματος που εξετάζει αίτια και συνέπειες σε δυο επίπεδα. Αρχικά εξετάζεται το γεγονός που πυροδότησε την αντίδραση και υπολογίζεται η καταλληλότερη αντίδραση. Δευτερευόντως, εξετάζεται η ικανότητα αντιμετώπισης του αρχικού γεγονότος και οι συνέπειες της αρχικής αντίδρασης σε αυτό.

Με πιο απλά λόγια, αν κάποιος σας σπρώξει, η αρχική σας εκτίμηση θα είναι να θεωρήσετε ότι έχετε δεχτεί επίθεση και θα θυμώσετε με αυτόν που σας έσπρωξε. Μια δευτερογενής αξιολόγηση θα δείξει ότι στην πραγματικότητα η σπρωξιά δεν είχε σκοπό να σας βλάψει αλλά να σας απομακρύνει από την τροχιά ενός ανεξέλεγκτου οχήματος, οπότε αντιδράσατε μάλλον υπερβολικά ως προς τη σπρωξιά και μάλλον δε θα το επαναλάβετε την επόμενη φορά.

Αν κάποιος βγει εκτός εαυτού με το σύντροφο ή κάποιο φίλο του και αργότερα συνειδητοποιήσει ότι θύμωσαν με το σύντροφο ή το φίλο τους πολύ περισσότερο από όσο αναμενόταν ή αν ένιωσαν πώς φέρθηκαν παράλογα, θα προσπαθήσουν να συμπεριφερθούν διαφορετικά σε ανάλογες περιστάσεις στο μέλλον. Αλλά η θυμωμένη αντίδραση δεν υποχωρεί, καθώς συχνά οι άνθρωποι δε μπορούν να σταματήσουν μια αυτοματοποιημένη συναισθηματική αντίδραση και έτσι προσπαθούν να συμπεριφερθούν φυσικά, λέγοντας «ειλικρινά, δεν υπάρχει πρόβλημα», σφίγγοντας τα δόντια τους. Βεβαίως και υπάρχει πρόβλημα αλλά πιστεύουν ότι δε θα έπρεπε να υπάρχει.

Συχνά, η παθητικο- επιθετική συμπεριφορά επιστρατεύεται επίτηδες ακόμα και αν δεν έχει υπάρξει πρόκληση. Αυτό δεν είναι απαραίτητα κακό, είναι ένας τρόπος αντίδρασης αν είστε στην πιο αδύναμη πλευρά στη δυναμική μιας σχέσης. Η επιθετικότητα σχετίζεται με την πρόκληση βλάβης αλλά οι άνθρωποι είναι τόσο περίπλοκοι που η βλάβη δε χρειάζεται να είναι σωματική αρκεί να είναι ψυχολογική ή συναισθηματική.

Αν ο προϊστάμενός σας είναι αγενής, δε μπορείτε να τον αρπάξετε από τη γραβάτα και να τον χαστουκίσετε ώσπου να γίνει μπλε, όσο ρεαλιστικά και αν καταφέρνετε να αναπαραστήσετε τη σκηνή στη φαντασία σας. Αντ’ αυτού, μπορείτε ν’ αγνοείτε τα emails του, να καθυστερείτε τις εκθέσεις σας, να τον κακολογείτε στους συναδέλφους, να ξεχνάτε να οργανώνετε τις συναντήσεις που σας ζήτησε και διάφορα άλλα πράγματα που θα του προκαλέσουν αμηχανία και ενόχληση. Μπορεί να ξεσπάσει πάνω σας έτσι κι αλλιώς, αλλά δε θα έχει τον τρόπο να σας παραπονεθεί επισήμως γιατί δεν μπορεί να αποδείξει ότι πράγματι είστε εχθρικός απέναντί του.

Σε μια έρευνα του 1994 αναφερόταν ότι οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να επιδείξουν παθητικο – επιθετική συμπεριφορά σε σχέση με τους άντρες που είναι πιθανότερο να «αναλάβουν δράση». Αυτός ο ισχυρισμός επιβεβαιώνει τις στερεοτυπικές αντιλήψεις, αλλά δε συνεπάγεται αυτόματα πως οι γυναίκες είναι περισσότερο δολοπλόκοι ή χειριστικές. Οι γυναίκες κατά κανόνα, βρίσκονται σε μειονεκτική θέση και όπως υποδεικνύουν οι έρευνες που εστιάζουν στους χώρους εργασίας οι γυναίκες πέφτουν σε δυσμένεια όταν επιδεικνύουν επιθετική συμπεριφορά. Υπό αυτές τις συνθήκες, η παθητικο- επιθετική διεκδίκηση θα επιστρατεύεται συχνότερα από άλλες συμπεριφορές.

Όμως υπάρχουν και περισσότερα σκοτεινά κίνητρα πίσω από ανάλογες συμπεριφορές. Θα μπορούσαν να κρύβουν την επιθυμία κάποιου να βλάψει κάποιον που αντιπαθεί χωρίς να ενοχοποιηθεί για αυτή του την πράξη. Οι κοινωνικές νόρμες και οι κανόνες καλής συμπεριφοράς υπαγορεύουν την ευγένεια κι έτσι το να σταθείς όρθιος και να φωνάξεις «Θεέ μου, όχι πάλι αυτός», όταν κάποιος μπαίνει στο δωμάτιο σε καθιστά περισσότερο αντιπαθή από τον αποδέκτη της δυσαρέσκειάς σου. Συνεπώς, οι άνθρωποι χρειάζεται να βρουν πιο δημιουργικούς τρόπους να εκφράσουν την επιθετικότητά τους υιοθετώντας κοινωνικά αποδεκτές στρατηγικές συμπεριφοράς. Το να ισχυριστείς ότι ξέχασες να προσκαλέσεις κάποιον στο πάρτι σου ενώ έχεις καλέσει όλους τους φίλους του είναι μια παθητικο- επιθετική τακτική. Το να του απαντήσεις όταν σου ζητήσει το λόγο «γιατί σε σιχαίνομαι» είναι επιθετική συμπεριφορά.

Η παθητικό – επιθετική συμπεριφορά είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα της πολυπλοκότητας που χαρακτηρίζει τη διαπροσωπική επικοινωνία, όπως το γεγονός ότι μπορείς να λες «είμαι καλά» ενώ η γλώσσα του σώματος και ο τόνος της φωνής σου αποκαλύπτει σαφώς ότι δεν είσαι ή πως στην πραγματικότητα η σιωπή σου μπορεί να αποκαλύψει τον εκνευρισμό σου πιο ξεκάθαρα από την οποιαδήποτε αρθρωμένη λέξη.

Ας μην παραβλέπουμε πόσο διαδεδομένη είναι η παθητικο- επιθετική συμπεριφορά μέσω της τεχνολογίας. «Απότομα» μηνύματα, αναπάντητα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, προσβλητικά status στο Facebook, το διαβόητο subtweet, (ένα tweet που απευθύνεται σε κάποιο μέλος του Twitter, χωρίς να το κατονομάζει), κάθε μέσο επικοινωνίας μπορεί να χρησιμοποιηθεί για παθητικο –επιθετικούς σκοπούς. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι κάποιους αιώνες πριν θα υπήρχαν τηλεγραφήματα με παθητικο-επιθετικά μηνύματα.

Είναι τόσο κακό αυτό; Σίγουρα, σε σχέση με το να απειλεί κάποιος να σε ξεκοιλιάσει με ένα σκουριασμένο κουταλάκι, είναι προτιμότερο να μη σου φτιάχνει τσάι κάποιος που στο μεταξύ έχει κεράσει όλους του άλλους.

Κι όμως είναι κακό. Είναι ανησυχητικό ακόμα και αν είναι λογικό. «Έριξα τη μπύρα μου πάνω σε εκείνον τον τύπο και τώρα θέλει να με σκοτώσει», αυτό είναι εύκολο να το καταλάβει κάποιος. Η παθητικο-επιθετική συμπεριφορά είναι ασαφής. Ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να διαχειριστεί τα διφορούμενα μηνύματα ή την αβεβαιότητα και έτσι όπως και στη γνωστική ασυμφωνία, η κοινωνικά αποδεκτή συμπεριφορά σε συνδυασμό με επιθετικές τακτικές δημιουργούν σύγχυση και δυσφορία. Πολλοί άνθρωποι αναγνωρίζοντας την επίδραση της παθητικο- επιθετικής συμπεριφοράς τη χρησιμοποιούν προς όφελός τους όπως οι επαγγελματίες του φλερτ, που υποτιμούν τα αντικείμενα του πόθου τους για να μειώσουν την αυτοεκτίμησή τους και να αυξήσουν τις πιθανότητες να ενδώσουν στις προτάσεις τους.

Έτσι καταλαβαίνουμε πως η παθητικο – επιθετική συμπεριφορά, είναι μια ισχυρή τακτική αρκετά συνηθισμένη, που δεν είναι πάντοτε εκούσια.

Για να το ξεκαθαρίσω. Αυτό το άρθρο δεν είναι μια παθητικο-επιθετική επίθεση στη σύζυγό μου ή στους φίλους και συναδέλφους μου. Απλώς βρίσκω το όλο θέμα συναρπαστικό. Πραγματικά, δηλαδή. Μην το σκέφτεστε περισσότερο.

Τα ευφυέστατα μυαλά που υπεραναλύουν κι υπεραγαπούν

Δίχως νερό, ανθός δε θα βλαστήσει. Τούτο είναι, ότι η σκέψη για τον άνθρωπο. Χωρίς το νου του και τη σκέψη του ο άνθρωπος είναι ένα άβουλο ον. Ένα ον που δεν έχει γνώμη και σωφροσύνη, παύει να είναι ον. Η προσωπική βούληση για τον άνθρωπο είναι αναγκαία κι είναι αλήθεια πως κάθε στιγμή, στέκεται σύμμαχος στην καθημερινή του ζωή. Κάθε λογισμός και κάθε κίνηση προέρχεται από ένα απ’τα σημαντικότερα όργανα του ανθρώπου, το μυαλό.

Κάθε ξεχωριστό μυαλό, κουβαλάει στο εσωτερικό του στιγμές και σκέψεις τις οποίες μόνο ο ιδιοκτήτης μπορεί να ελέγχει. Κάθε μυαλό είναι διαφορετικό. Άλλα αναλύουν κι άλλα υπεραναλύουν. Τα μυαλά που υπεραναλύουν είναι σίγουρα ευφυέστατα. Είναι μαγικά τα μυαλά που καταφέρνουν να αναλύουν κάθε λέξη αλλά και πράξη ξεχωριστά. Δύσκολα θα βρεις μυαλό να «γδύνει» την κάθε λέξη σου και να κατορθώνει να σκεφθεί όπως κι εσύ. Δύσκολα θα βρεις ένα δυνατό μυαλό να σε νοιώσει.

Πολλές φορές όμως, τα μυαλά που υπεραναλύουν μπορούν να γίνουν ο χειρότερος εχθρός κι εφιάλτης σου. Είναι δύσκολος αντίπαλος το δυνατό μυαλό. Οι άνθρωποι δε χαίρονται, αλλά αντιθέτως νοιώθουν αδυναμία όταν συναντούν εκείνα τα μυαλά και προτιμούν να είναι σε επαφή με τα πιο συχνά, τα σχεδόν άβουλα. Κι όμως, οι άνθρωποι θα πρέπει να προτιμούν την επαφή με εκείνα τα μυαλά που κάτι έχουν να τους διδάξουν.

Τα μυαλά που υπεραναλύουν επίσης ξέρουν να υπεραγαπούν. Γιατί, η υπερβολή πάει σχεδόν σε όλα κι όχι μόνο σε ένα. Η μαγεία είναι συλλογική, από τη σκέψη στην πράξη. Οι άνθρωποι που ξέρουν να σκέφτονται, ξέρουν και να δίνουν στην αγάπη τα πάντα. Πολλές φορές περισσότερα από ό,τι αξίζει. Είναι ευρέως γνωστό πως ο έρωτας πολλές φορές δε συνάδει με το μυαλό γιατί κάποιες φορές υπερέχει το ένα απ’ τα δύο. Αυτό όμως τις περισσότερες φορές δεν ισχύει για τα έξυπνα μυαλά. Γιατί δε θα αφήσουν ποτέ να τα ριμάξει ο έρωτας. Θα λέγαμε πως ξέρουν να αυτοπροστατεύονται και να προφυλάσσονται. Ψέμματα.

Είναι μεγαλοπρέπεια για τον άνθρωπο η σκέψη, γι’ αυτό όσοι το αναγνωρίζουν, δουλεύουν παραπάνω πάνω σε αυτό. Όπως κάποτε είχε επισημάνει ο Κομφούκιος, «Μάταιη είναι η εκμάθηση χωρίς σκέψη, επικίνδυνη είναι η σκέψη χωρίς εκμάθηση». Τα μυαλά που υπεραναλύουν έχουν την κατάλληλη πνευματική καλλιέργεια κι ισορροπία στις σκέψεις τους, που τους βοηθάει να πράττουν και να εξερευνούν καινούριες ιδέες.

Εκείνος ο άνθρωπος που έχει υγιή σκέψη και νου, έχει και μια υγιεινή ζωή. Δε δείχνει τις ικανότητές του μόνο σε αυτόν τον τομέα αλλά παράλληλα σε έναν ευρύτερο. Οι όμορφες σκέψεις άλλωστε, δημιουργούν φτερά στον άνθρωπο για μια ομορφότερη ζωή.

Εκείνοι που υπεραναλύουν δεν είναι τρελοί. Είναι στοχαστές κι επιθυμούν το σωστό και το τίμιο γι’ αυτό υπεραναλύουν κάθε έννοια. Δε θέλουν να χάσουν σε καμία περίπτωση πολύτιμο χρόνο, αλλά αναγκάζονται να το κάνουν περισσότερο για τη δική τους ψυχική γαλήνη. Γιατί, η ψυχή για εκείνους είναι το πιο σημαντικό κι επιθυμούν να την κρατούν καθαρή και λαμπερή.

Εν κατακλείδι, υπεραγαπούν τον κατάλληλο άνθρωπο που πραγματικά αξίζει για εκείνους και η αλήθεια είναι πως θα έκαναν οτιδήποτε για να είναι εκείνος καλά, αρκεί όντως να πρέπει. Ξεχωρίζουν το καλό, το ακολουθούν και το προφυλάσσουν. Παρ’ όλα αυτά, για να γίνεις δικός τους άνθρωπος θέλει προσπάθεια. Αν δεν τους αρέσει κάτι το οποίο θεωρήσουν μη σπουδαίο, δεν έχεις καμία τύχη μαζί τους. Θέλουν να υπεραναλύουν και να υπεραγαπούν κάτι μονάχα αληθινό.

Ατέλειωτες ανησυχίες προκαλούν μόνον οι ματαιοδοξίες

Ο Επίκουρος υπαγορεύει μια πιο μελετημένη προσέγγιση των ηδονών, τέτοια που να μην παραγνωρίζει τις ενδεχόμενες αρνητικές τους συνέπειες. Μας υπενθυμίζει σε μια «δόξα» του: «Καμιά ηδονή δεν είναι από μόνη της κάτι κακό. Αλλά κάποιες ηδονές παράγονται με τρόπους και μέσα που επιφέρουν διαταραχές, οι οποίες ξεπερνούν κατά πολύ τις ίδιες τις ηδονές».

Κατηγορίες απολαύσεων
Με βάση τις αρχές της φιλοσοφίας του ο Επίκουρος εξειδίκευσε τις προτάσεις του για την αναζήτηση της ευτυχίας. Αντιλήφθηκε ότι οι άνθρωποι αποφεύγουν να μπαίνουν σε σύνθετες διαδικασίες λήψης αποφάσεων και προτιμούν έτοιμες συνταγές. Γι αυτό σύστηνε να επιδιώκουν συγκεκριμένες απολαύσεις, που ικανοποιούν τις βασικές τους επιθυμίες και απομακρύνουν τις ανησυχίες τους και παράλληλα να αποφεύγουν τις απολαύσεις, που προκαλούν περισσότερους πόνους από ότι χαρές.

Ι. Φυσικές Απολαύσεις
α) Αναγκαίες ή υποχρεωτικές: Αυτές ικανοποιούν εκείνες τις φυσικές επιθυμίες, που αν παραμείνουν ανεκπλήρωτες, οδηγούν κατ’ ανάγκη σε μεγαλύτερο πόνο. Οι σημαντικότερες είναι:
1. Η τροφή
2. Η στέγη
3. Η υγεία
4. Η ασφάλεια και
5. Η φιλία

 Σε κανονικές συνθήκες μπορούν να ικανοποιηθούν μάλλον εύκολα. Έλεγε μια «δόξα» (δηλαδή «γνώμη», από το ρήμα δοκώ= νομίζω): «Ας ευγνωμονούμε την ευλογημένη φύση, που όλα τα αναγκαία τα έκανε εύκολο- απόκτητα και τα μη αναγκαία δύσκολο- απόκτητα». Τις φυσικές και αναγκαίες ηδονές θα τις αναπτύξουμε στο τρίτο μέρος.

β) Μη Αναγκαίες ή Προαιρετικές: Είναι εκείνες οι φυσικές επιθυμίες, που ακόμα κι αν δεν ικανοποιηθούν, δεν οδηγούν αναγκαστικά σε μεγαλύτερο πόνο. Τέτοιες συνήθως είναι οι επιθυμίες για ψυχαγωγία, οι αισθητηριακές απολαύσεις, οι αισθησιακές, οι δραστηριότητες στη φύση, η άθληση, οι τέχνες, κ.λ.π. Τα’ ακριβά φαγητά, τα ποτά, οι καφέδες και τα παρόμοια, καλύπτουν τις φυσικές ανάγκες της πείνας της δίψας και της ψυχαγωγίας, για αυτό οι σύγχρονοι επικούρειοι δεν τα απορρίπτουν. Τα θεωρούν όμως μη αναγκαία και προτείνουν να τα απολαμβάνουμε, εάν είναι εύκολα διαθέσιμα, σε καμιά περίπτωση όμως δεν θα πρέπει να τα συνηθίσουμε και να εξαρτάμε την ευτυχία μας από αυτά. Οι ανάγκες που καλύπτουν είναι μεν πραγματικές, αλλά δεν είναι απαραίτητες για την επιβίωση και την ισορροπία της ψυχής μας.

Μια άλλη σύγχρονη ομάδα μη αναγκαίων φυσικών επιθυμιών έχει να κάνει με τη φροντίδα της εξωτερικής εμφάνισης. Τα στερεότυπα της τέλειας ομορφιάς ωθούν πολλούς ανθρώπους, κυρίως τους νέους και τις γυναίκες σε επικίνδυνες διατροφικές συνήθειες, υπερβολική προσωπική φροντίδα και δαπάνη. Η επικούρεια άποψη, που εκφράζεται από τον Λουκρήτιο, είναι να αποδεχθούμε το σώμα μας όπως είναι και να προστατεύσουμε την υγεία μας. Η εξωτερική μας εμφάνιση δεν είναι σημαντική, γιατί κατά τον Λουκρήτιο, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι εξ ίσου ωραίοι με εμάς, οι ωραίοι δεν συμπεριφέρονται καλύτερα από τους άσχημους και επί πλέον, ζούμε μια χαρά όπως είμαστε μέχρι σήμερα. Δεν χρειάζεται ομορφιά για να είναι κανείς ευτυχισμένος. Η εμμονή στη φυσική ομορφιά είναι παθολογική, γιατί επικεντρώνεται σε ένα μόνο μέρος της ανθρώπινης φύσης, που μάλιστα δεν δείχνει το χαρακτήρα του και για αυτό μπορεί ναι είναι απατηλή.

ΙΙ. Γνωστικές απολαύσεις
α) Απολαύσεις απαλλαγής από πόνους, που προκαλούν οι υπέρμετρες υπαρξιακές φοβίες: Πηγή ηδονής για τον Επίκουρο είναι το ξαλάφρωμα από φόβους. Ο τρομερότερος από τους φόβους είναι ο φόβος του θανάτου και ακολουθούν οι φόβοι της τιμωρίας του Θεού και των φυσικών φαινομένων. Τους φόβους αυτούς τους αντιμετώπιζαν οι επικούρειοι ακολουθώντας την τετραφάρμακο: «Ο θεός δεν είναι επίφοβος, ο θάνατος δεν προκαλεί ανησυχία. Το καλό αποκτάται εύκολα και το κακό αντέχεται εύκολα».

β) Απολαύσεις απαλλαγής από πόνους, που προκαλούν οι υπέρμετρες ανησυχίες της καθημερινότητας: Απαλλαγμένοι από τους εφιάλτες που προκαλούν οι υπαρξιακές φοβίες, οι επικούρειοι τιθάσευσαν στη συνέχεια τις αδικαιολόγητες καθημερινές ανησυχίες, που προέρχονται από μη φυσικές και μη αναγκαίες επιθυμίες. Έλεγαν ότι μόνον οι παράλογες επιθυμίες ταράζουν τον άνθρωπο. Ατέλειωτες ανησυχίες προκαλούν μόνον οι ματαιοδοξίες. Είναι λυπηρό που οι άνθρωποι δεν χαίρονται όσα έχουν, παρά θρηνούνε για όσα δεν έχουν. Τη φύση δεν πρέπει να τη βιάζουμε, αλλά να την υπακούμε. Υπακοή στη φύση σημαίνει να απολαμβάνουμε πρώτα τις φυσικές αναγκαίες ηδονές και τις μη αναγκαίες στη συνέχεια, αν δεν βλάφτουν.

ΙΙΙ. Μη φυσικές και μη αναγκαίες απολαύσεις
Είναι εκείνες οι απολαύσεις, που δεν είναι εύκολα πραγματοποιήσιμες, απαιτούν βαρύ αντίτιμο για να τις αποκτήσουμε και δεν οδηγούν κατ’ ανάγκη σε μεγαλύτερη ηδονή. Η φήμη, η κοινωνική θέση, η πολιτική εξουσία, ο πλούτος και άλλες υπέρμετρες φιλοδοξίες για την απόκτηση γοήτρου, ανήκουν σε αυτήν την κατηγορία. Έλεγε ο Επίκουρος: «Την ευδαιμονία και τη μακαριότητα δεν τη φέρνουν τα μεγάλα πλούτη, ούτε η πληθωρική δραστηριότητα, ούτε οι εξουσίες, ούτε η ισχύς, αλλά η αλυπία, η πραότης των συναισθημάτων και η ψυχική διάθεση, που αναγνωρίζει τα όρια που έχει θέσει η φύση».

Κανείς δε θέλει να του καταστρέψεις το ασφαλές του ΨΕΜΑ

Αυτό που θέλουμε είναι να εξαργυρώνουμε καθημερινά τη ζωή μας και να μαζεύουμε γύρω μας πράγματα άχρηστα, που νομίζουμε ότι διευκολύνουν και στολίζουν το βίο μας! Αυτό νομίζουμε ΕΥΤΥΧΙΑ! Έτσι είμαστε ικανοποιημένοι! Γι’ αυτό το τελευταίο μεγάλο ψέμα μας έγινε τόσο δημοφιλές ανάμεσα στους ανθρώπους! Ήταν ακριβώς ό,τι χρειαζόμασταν για να συνεχίσουν τη ΔΡΑΣΗ τους!

Μέσα τους βαθιά γνωρίζουν ότι είναι ένα ΨΕΜΑ, αλλά δεν τολμούν να το παραδεχτούν! Είναι το τελευταίο μεγάλο ΨΕΜΑ!

Είναι υποχρεωμένοι να το υποστηρίξουν, να το υπηρετήσουν και να το συντηρήσουν! Είναι η τελευταία τους μεγάλη, οδυνηρή, ψεύτικη ελπίδα… Μετά από αυτό ακολουθεί το ΧΑΟΣ! Κανείς, όπως καταλαβαίνεις, δεν προτιμά τον όλεθρο και το χαμό! Είχανε ΣΤΕΡΗΘΕΙ τόσα πολλά όλους αυτούς τους αιώνες και τώρα επιθυμούν διακαώς να ΖΗΣΟΥΝ πάση θυσία!!! Αυτός ο άγριος ΠΟΘΟΣ που έχουν για ζωή είναι η καλύτερη εγγύηση για το ΜΕΛΛΟΝ! Είναι η αστείρευτος καύσιμος ύλη που κινεί το όχημα μας! Γι’ αυτό σήμερα δεν επιτρέπεται να υπάρχουν ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ και ΑΜΦΙΒΟΛΙΕΣ. Κανείς δεν τολμά να αναρωτηθεί και να αμφιβάλει για το παραμικρό! Οι απαντήσεις που δώσαμε είναι οριστικές και αμετάκλητες! Ποιος τολμά με ερωτήσεις και αμφιβολίες να ελευθερώσει το μαύρο σκοτάδι της καταστροφής που θα παρασύρει τα πάντα στη σιωπή;

Όλοι περιφρουρούν βάναυσα τον εαυτό τους και κάθε μέρα εξασκούνται για να κάνουν το τελευταίο μας μεγάλο ΨΕΜΑ βίωμα και δεύτερη φύση!

Ακριβώς γι’αυτό και εμείς δε φοβηθήκαμε να σου αποκαλύψουμε όλα αυτά που αποκαλύψαμε!Κανείς δε θέλει να του καταστρέψεις το ασφαλές του ΨΕΜΑ!

Η ακοή τους δεν έχει συνηθίσει τέτοιες συχνότητες!
Δεν καταλαβαίνει αυτή τη γλώσσα, είναι έξω από τη ζωή του και τις επιδιώξεις του! Έχει συνηθίσει τη ΦΡΙΚΗ που ζει καθημερινά, του έχει γίνει ΟΙΚΕΙΑ… έχει πείσει τον ΕΑΥΤΟ του ότι αυτή η φρίκη είναι τελικά μια ευτυχία, ότι είναι σωτήρια! Αυτά κάνει ο άγριος πόθος για συνέχεια της ζωής και για επιτυχία. Όλα τ’ άλλα που εμείς ξέρουμε είναι περιττά…

Πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας κατορθώσαμε να κάνουμε τη δουλειά να μοιάζει με φυσική κατάσταση!!! Αυτή είναι η ΝΙΚΗ μας και η προσφορά μας στους ανθρώπους.

Γι’ αυτό, αν ποτέ τολμήσεις και γράψεις ένα βιβλίο χρησιμοποιώντας το υλικό που έχεις συλλέξει στις κασέτες σου… να είσαι σίγουρος ότι θα είναι ένα βιβλίο ΑΧΡΗΣΤΟ και ΑΧΡΕΙΑΣΤΟ! Κανείς δεν πρόκειται να του δώσει σημασία! Κανείς δεν πρόκειται να το διαβάσει! Ποιος θα θελήσει να βγάλει τα μάτια του με τα ίδια του τα χέρια; Θα το χαρακτηρίσουν καταθλιπτικό και ΑΧΡΗΣΤΟ! Δε θα σου επιτρέψουν να ξεριζώσεις το μέγα ΨΕΜΑ μας, γιατί αυτοί όλοι, ύστερα, πού θα βρουν σωσίβιο να πιαστούν; Κατάλαβες; Δε φοβόμαστε καθόλου. Γιατί όλα αυτά που σου αποκαλύψαμε είναι τόσο απίστευτα, τόσο άχρηστα, τόσο αχρείαστα για τους καθημερινούς ανθρώπους!

Πως ο Δίας εμβάλει τη νοητική για να ξεκινήσει τη δημιουργική

Το όνομά του είναι διττό, όπου το Δίας δηλώνει την αιτίαν "διά" της οποίας έγιναν τα πάντα που είναι η πατρική του αγαθότητα, ενώ το Ζεύς την "ζωογονία" των πραγμάτων που τις πρώτες αιτίες τους μέσα στο σύμπαν ο δημιουργός συμπεριέλαβε εκ των προτέρων κατά τρόπο ενιαίο. (Πρόκλου Κρατύλος 101,20)

Ο Δίας έλαβε την πιο υψηλή βαθμίδα της Δημιουργικής τριάδας, κατευθύνοντας από ψηλά από την περιοχή του νου, τις ψυχές και τα σώματα "φροντίζοντας τα πάντα". Αναφερόμαστε στο απόσπασμα του Φαίδρου:

"Ο Ζεύς μέγας ηγεμών εις τον Ουρανόν, διευθύνων πτερωτόν άρμα, πρώτος πορεύεται κανονίζων τα πάντα και φροντίζων δι’αυτά. Τον ακολουθεί στρατιά θεών και δαιμόνων διηρημένη εις ένδεκα τάγματα, διότι μόνον η θεά Εστία παραμένει μέσα εις τον οίκον των αθανάτων. Οι άλλοι δε από τους δώδεκα θεούς, όσοι είναι ταγμένοι άρχοντες των άλλων ταγμάτων προηγούνται κατά την ορισθείσα σειρά." (Φαίδρος 246e-247).

O Δίας αφού κλήρωσε το ενιαίο κράτος της σύνολης δημιουργικής σειράς και αφού έδωσε υπόσταση σε όλα τα αφανή και τα εμφανή, νοητικός ο ίδιος κατά την τάξη, προάγοντας όμως τις μορφές των όντων και τα γένη στον αισθητό κόσμο, πλήρης από τους υπέρ αυτόν θεούς και παραχωρώντας ο ίδιος σε όλους τους ενδοκοσμικούς που προέρχονται από αυτόν, την πορεία προς το είναι. Για τούτο και ο Ορφέας παραδίδει ότι αυτός δημιούργησε σύμπασα την ουράνια γενιά και έφτιαξε τον ήλιο, την σελήνη και τους άλλους αστρικούς θεούς κι ότι επίσης δημιούργησε τα στοιχεία της υποσελήνιας περιοχής και διευθέτησε τα είδη, τα οποία προηγουμένως βρίσκονταν σε αταξία. Έδωσε υπόσταση σε θεολογικές γεναολογίες, σε όλο τον κόσμο, εξαρτημένες από εκείνον και θέσπισε για όλους τους ενδοκοσμικούς θεούς τις κατά την αξία τους παροχές από την πρόνοια του σύμπαντος. (Πρόκλος εις τον Κρατύλον &99στ.10-29)

Πώς όμως ο Ζεύς δημιούργησε όλα αυτά τα οποία αναφέραμε πιο πάνω;

Ο Ζεύς, όπως μας παραδίδει ο Ορφεύς, μπαίνει στο χρηστήριο της νυχτός και γεμίζει με όλες εκείνες τις θεϊκές νοήσεις για να ξεκινήσει την δημιουργία δηλαδή εμβάλει την νοητικήν για να ξεκινήσει την δημιουργικήν.

Μαία θεών υπάτη, Νύξ άμβροτε, πως τάδε; φράζε
Πως δει μ΄αθανάτων αρχήν κρατερόφρωνα θέσθαι;

Ω Μαία υπερτάτη των θεών, Νύχτα αθάνατη πως έχουν αυτά; λέγε
Πως πρέπει να τοποθετήσω (τακτοποιήσω) την γεναιόψυχον εξουσίαν των αθανάτων θεών;

(Ο Δίας ο οποίος περιέχει τα πάντα ενιαία και νοητικά με βάση τους χρησμούς της Νύχτας δίνει υπόσταση σε όλα τα εγκόσμια, στους θεούς και τα μέρη του σύμπαντος.)

Και ακούει παρ’αυτής
Αιθέρι πάντα πέριξ αφάτω λάβε τωδ’ενί μέσω ουρανώ
Και περί πάσης εξής αναδιδάσκεται της κοσμοποιϊας

Να περιλάβεις τα πάντα γύρω από τον άρρητον αιθέρα και εις το μέσον αυτού να βάλεις τον ουρανόν
Και στην συνέχεια ξαναδιδάσκεται την δημιουργίαν του κόσμου

Πως δε μοι έν τι τα πάντα έσται, και χωρίς έκαστον;

Πώς θα συμβεί να είναι εις εμέ τα πάντα ένα και καθένα χωριστά;

Αιθέρι πάντα πέριξ αφάτω λάβε τω δένί μέσσω ουρανόν, εν δε τε γαίαν απείριτον, εν δε θάλασσαν, εν δε τε τείρεα πάντα, τα τ’ουρανός εστεφάνωται.

Να περιβάλεις τα πάντα γύρω από τον ανεκλάλητον αιθέρα εις δε το μέσον του ενός να περιλάβεις τον ουρανόν και την απέραντον γην και την θάλασσαν και όλα τα άστρα και όσα ο ουρανός έχει περιλάβει

Και δη περί των άλλων απάντων υποθεμένη δημιουργημάτων επήνεγκεν

Και μάλιστα ,αφού και περί των άλλων δημιουργημάτων έθεσε την αρχήν (την βάσιν) προσέθεσε: Αυτάρ επί δεσμόν κρατερόν επί πάσης τανύσσης, σειρήν χρυσείην εξ αιθέρος αρτήσαντα.

Σε αυτά επάνω όλα θα απλώσεις ισχυρόν δεσμόν αφού αναρτήσεις από τον αιθέρα χρυσό σχοινί. (Ορφικό αποσπ.122)

Ο δεσμός αφορά τα εγκόσμια, ο πιο κοντινός είναι αυτός που αποτελεί μίαν αναλογίαν, ο πιό τέλειος συνδέεται με τον νου και την ψυχήν. Γι αυτό και ο Τίμαιος (Πλάτων Τίμαιος 38 e) ονομάζει "δεσμά" τη μέσω της αναλογίας σύνδεση των στοιχείων και την ακατάλυτη ένωση από την ζωή. Ισχυρό και αδιάλυτο δεσμό που προέρχεται από την φύσιν από την ψυχήν και τον νου. Η χρυσή σειρά είναι Ομηρική ονομασία για τις θεϊκές βαθμίδες των εγκοσμίων θεών. Αφού έβαλε "νου στην ψυχή και ψυχή στο σώμα" δημιούργησε το σύμπαν και έδωσε υπόσταση στους νέους Θεούς από τους οποίους έχουν διευθετηθεί τα μέρη του σύμπαντος. (Πρόκλου Τίμαιος 314,30)

Ο Δίας λοιπόν είναι:

Νους ανεπίδεκτος μεθέξεως και τέλειος και πληροί τα πάντα με όλα τα αγαθά και κυρίως με την ζωή…… (Πρόκλου Κρατύλος 99, 70-100)

ΕΙΣΑΙ ΜΙΑ ΙΔΙΟΦΥΙΑ

Καθώς αρχίζεις να αναγνωρίζεις τις ενδείξεις της έμπνευσης και της πηγής ολόγυρα σου, μείνε ταπεινός ενώ παραμένεις σε μια κατάσταση ευγνωμοσύνης.

Η ιδιοφυία είναι μια δυνατότητα που ζει μέσα σε σένα και κάθε άλλη ανθρώπινη ύπαρξη. Έχεις πολλές στιγμές ιδιοφυίας κατά την διάρκεια της ζωής σου. Αυτές είναι οι φορές που έχεις μια μοναδικά λαμπρή ιδέα και την εφαρμόζεις ακόμη και αν είσαι ο μόνος που γνωρίζει πόσο φανταστική είναι. Ίσως δημιούργησες κάτι εκπληκτικό και εξέπληξες ακόμα και τον εαυτό σου.

 

Μετά υπάρχουν οι στιγμές που πετυχαίνεις ακριβώς το σωστό κτύπημα σε ένα γύρο στο γκόλφ ή σε ένα παιχνίδι τένις και συνειδητοποιείς με μεγάλη ευχαρίστηση αυτό που έχεις μόλις καταφέρει. Είσαι μια ιδιοφυία.

Δεν υπάρχει κάτι σαν αυτό που λέμε τύχη ή ατυχήματα σε αυτό το νοήμον σύμπαν. Όχι μόνον το κάθε τι είναι συνδεδεμένο με το κάθε τι άλλο, αλλά κανείς δεν αποκλείεται από την συμπαντική Πηγή που ονομάζεται πρόθεση. Και η ιδιοφυία, εφ’ όσον αποτελεί χαρακτηριστικό της συμπαντικής Πηγής, πρέπει να είναι συμπαντική, πράγμα που σημαίνει ότι σε καμία περίπτωση δεν είναι περιορισμένη. Είναι διαθέσιμη σε κάθε μία ανθρώπινη ύπαρξη. Αδιαμφισβήτητα μπορεί να εμφανιστεί και εμφανίζεται διαφορετικά σε κάθε έναν από εμάς.

Αυτή η ιδιοφυία που είσαι δεν έχει σε τίποτα να κάνει με το νου του εγώ σου. Να είσαι πάντα ευγνώμων στην Πηγή της πρόθεσης που σου έχει δώσει την δύναμη της ζωής να εκφράσεις την ιδιοφυία που βρίσκεται μέσα σου. Υπάρχουν 9 συνήθειες δημιουργικής ιδιοφυίας που μπορείς να καλλιεργήσεις στην καθημερινή σου ζωή που θα σε βοηθήσουν να αναπτύξεις μια βαθύτερη επίγνωση της σύνδεσης σου σε αυτήν την πανταχού παρούσα Πηγή των πάντων. Η ευγνωμοσύνη είναι ένα θείο διάστημα όπου επιτρέπεις και γνωρίζεις ότι μια δύναμη μεγαλύτερη από το εγώ σου είναι πάντα σε λειτουργία και πάντοτε διαθέσιμη.

Συνήθεια 1: Δήλωσε στον εαυτό σου ότι είσαι Ιδιοφυία!
Συνήθεια 2: Δώσε προσοχή στις σκέψεις σου.
Συνήθεια 3: Κάνε τολμηρά βήματα προς την κατεύθυνση των εσωτερικών τάσεων της διαίσθησης σου.
Συνήθεια 4: Πίστεψε στην εγκυρότητα των σκέψεων σου.
Συνήθεια 5: Καλλιέργησε την ευγνωμοσύνη. Εκτίμησε τη ζωή.
Συνήθεια 6: Κατάκτησε μια κατάσταση παιδικού θαυμασμού. Εξασκήσου στην ριζική ταπεινότητα.
Συνήθεια 7: Εξάλειψε την αμφιβολία και την αντίσταση.
Συνήθεια 8: Ψάξε για την ιδιοφυία στους άλλους.
Συνήθεια 9: Απλοποίησε τη ζωή σου.

Τώρα αγκάλιασε την ιδιοφυία σου και προχώρα με ταπεινότητα και χάρη.

Κυβέλη η «Μητέρα των Θεών»

Η Κυβέλη ήταν μεγάλη θεά της Μικράς Ασίας. Ήταν η «Μητέρα των Θεών» ή «Μεγάλη Μητέρα». Ενσάρκωνε τη δύναμη της βλάστησης οπότε είχε «εξουσία» πάνω σε όλη τη φύση. Την τιμούσαν στα βουνά της Μικράς Ασίας και από εκεί η λατρεία της εξαπλώθηκε σε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο.

Από την Ελλάδα η θεά «μεταφέρθηκε» στην Ρώμη όταν η ρωμαϊκή Σύγκλητος (που ήταν ένα από τα πιο ισχυρά όργανα στη ρωμαϊκή ιστορία και ιδρύθηκε κατά τις πρώτες ημέρες της πόλης) αποφάσισε να μεταφέρει από την Φρυγία (Μ. Ασία) στην Ρώμη, στον Παλατίνο λόφο, το "μαύρο λίθο" που συμβόλιζε τη θεότητα και να της χτίσουν εκεί ιερό.

Σύμφωνα με αρχεία του Τσατάλ Χουγιούκ, η Κυβέλη ήταν πανάρχαια θεότητα που προέρχεται από άλλη θηλυκή πανάρχαια θεότητα της 6ης χιλιετίας π.Χ. Προστάτευε την άγρια φύση (κάτι που πιστεύω πως είναι πολύ επείγον και σπουδαίο να κάνουμε και σήμερα «ρεαλιστικά») και τις δημιουργικές και παραγωγικές δυνάμεις της γης. Μεταφερόταν σε άρμα που το έσερναν λιοντάρια.

Από τους Έλληνες μυθογράφους η Κυβέλη θεωρούνταν ως απλή ενσάρκωση, ακόμα πιο απλά «επίκληση» της Ρέας, μητέρας του Δία και των άλλων θεών. Η Κυβέλη ήταν, λέγανε, «η Ρέα που λατρευόταν στο όρος Κυβέλη της Μικράς Ασίας». Ως εραστής και συνοδός της εμφανιζόταν ο Άττης, θεός της Φρυγίας ή σε μια άλλη εκδοχή όμορφος νεαρός άντρας που η Κυβέλη τον αγάπησε με αγνό πάθος. Όταν ο Άττης υπέκυψε στον έρωτα της νύμφης Σαγαρίτιδας, η Κυβέλη οργισμένη έκοψε το δέντρο με το οποίο ήταν δεμένη η ζωή της νύμφης και τον χτύπησε με αυτό. Ο Άττης έπαθε κρίση, αυτοευνουχίστηκε από τη ζήλια της και πέθανε. Οι θρήνοι όμως της θεάς τον έφεραν πίσω στη ζωή και εμφανίζονται έπειτα να διασχίζουν μαζί τα βουνά της Φρυγίας στη Μικρά Ασία.

Στην Ελλάδα πρέπει να τελούνταν Μυστήρια προς την Κυβέλη, που κάποιοι μελετητές τα θεωρούν αρχαιότερα και από τα Ελευσίνια Μυστήρια.

Ποσειδώνιος ο Ρόδιος: Ο σοφότερος άνδρας της εποχής του

Ο περιβόητος Ποσειδώνιος ο Απαμεύς (ή Ρόδιος) λέγεται πως ήταν ο πιο σοφός άντρας του καιρού του, αν και ενδέχεται πως τέτοιος χαρακτηρισμός θα τον αδικούσε.

Γιατί αυτός δεν ήταν απλώς ότι τα ήξερε όλα, αλλά παρήγε κιόλας νέα γνώση με το τσουβάλι, ασχολούμενος με τόσα πολλά που δεν είναι καν εύκολο να απαριθμηθούν! Με ενδιαφέροντα και ικανότητές που ξεπερνούσαν κατά πολύ τα στενά ακαδημαϊκά πλαίσια, ο ογκόλιθος της στωικής φιλοσοφίας και της ελληνιστικής επιστήμης ξεχάστηκε από την Ιστορία, κι αυτό γιατί δεν σώθηκε τίποτα από το έργο του, παρά μερικά σπαράγματα εδώ κι εκεί.

Και η μετα-αριστοτελική φιλοσοφία είχε εξάλλου αγνοηθεί μέχρι τα μέσα του 20ού αιώνα, συμβάλλοντας περαιτέρω στη λήθη του μεγάλου έλληνα πανεπιστήμονα που ήταν ταυτοχρόνως, πέρα από φιλόσοφος, μαθηματικός, αστρονόμος και γεωγράφος, ένας ακούραστος ταξιδευτής, ένας διαπρεπής εθνογράφος και ένας οξύτατος παρατηρητής του κοινωνικού γίγνεσθαι. Αλλά και μέγας πολιτικός φυσικά, καθώς η ανάμειξη στα κοινά ήταν στην εποχή του κάτι που όλοι οι μεγάλοι άντρες ήταν προορισμένοι να κάνουν.

Αντλώντας από την ελληνική σκέψη των προσωκρατικών, του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, συνομίλησε με όλους τους συγχρόνους του (Παναίτιος, Αντίοχος Ασκαλωνίτης, Φιλόδημος κ.ά) και άσκησε μεγάλη επίδραση στους μεταγενέστερους, ως επιφανής θεωρητικός αλλά και εξίσου διαπρεπής επιστήμονας.

Ο Ποσειδώνιος ασχολήθηκε με τη φυσική φιλοσοφία, την αστρονομία, την αστρολογία, τη μετεωρολογία και τη γεωγραφία, αλλά και την ψυχολογία, τη θεολογία, την ηθική, την ιστορία και την εθνολογία. Απέκτησε φήμη ως ένα από τα πιο προικισμένα πνεύματα της ελληνιστικής περιόδου, αλλά και ως μανιώδης περιηγητής της Δυτικής Ευρώπης και της Βόρειας Αφρικής.

Παρά το γεγονός όμως ότι ίδρυσε τη δική του σχολή στη Ρόδο και έγραψε μέχρι το τέλος της ζωής του, το έργο του έμελλε να χαθεί. Και πώς ξέρουμε τότε ποιος ήταν και κυρίως τι ήταν; Μα από τους τόσους συγγραφείς και χρονογράφους που τον αναφέρουν και τον χρησιμοποιούν ως πηγή, ασχέτως αν ήταν Έλληνες, Λατίνοι ή Άραβες, εθνικοί ή χριστιανοί!

Ακόμα και ο περιβόητος Μηχανισμός των Αντικυθήρων συνδέεται με τον Ποσειδώνιο, καθώς το σπουδαίο τεχνολογικό επίτευγμα της ύστερης ελληνιστικής εποχής δεν ήταν παρά πρακτική εφαρμογή της αστρονομίας και των μαθηματικών του μεγάλου Ρόδιου.

Ο στωικός Ποσειδώνιος έκανε πολλά ακόμα για την εξέλιξη του ελληνικού πνεύματος, παραμένοντας ο αποφασιστικός συνδετικός κρίκος μεταξύ της πλατωνικής Ακαδημίας, του αριστοτελικού Περιπάτου και των άλλων φιλοσοφικών ρευμάτων, ως προνομιακός συνομιλητής της σκέψης του καιρού του.

Ακροβατώντας μεταξύ καθαρής φιλοσοφίας (γνωσιοθεωρία, μεταφυσική, λογική και ηθική) και φυσικής φιλοσοφίας (επιστήμες), προσπάθησε να ανταποκριθεί όσο το δυνατόν πληρέστερα στις φιλοσοφικές και επιστημονικές προκλήσεις του τελευταίου αιώνα της ελληνιστικής εποχής. Οι αποσπασματικές πληροφορίες που έχουν φτάσει ως εμάς, τα σκόρπια παραθέματα και οι αναφορές αποκαλύπτουν την τρομακτική επίδρασή του στους μεταγενέστερους στοχαστές, Έλληνες και Ρωμαίους.

Αριστοτέλης ο Σταγειρίτης, Ερατοσθένης ο Κυρηναίος και Ποσειδώνιος ο Ρόδιος ήταν οι τρεις πολυμαθέστεροι άνθρωποι της αρχαιότητας, ο καθένας στον καιρό του.

Πρώτα χρόνια
Ο Ποσειδώνιος ο Απαμεύς (ή Ρόδιος) γεννιέται περί το 135 π.Χ. στην Απάμεια της βόρειας Συρίας, μια ελληνιστική πόλη στις όχθες του ποταμού Ορόντη του βασιλείου των Σελευκιδών. Την Απάμεια είχε χτίσει μάλιστα ο ίδιος ο επίγονος του Μεγάλου Αλεξάνδρου, Σέλευκος Α’ ο Νικάτωρ, περί το 300 π.Χ., για να τιμήσει τη σύζυγό του Απάμα. Εκεί, στο στρατιωτικό κέντρο των Σελευκιδών, πέρασε τα πρώτα του χρόνια ο Ποσειδώνιος, ο οποίος ήταν αρχικά γνωστός ως «Αθλητής».

Ως γόνος ευκατάστατης ελληνικής οικογένειας της Απάμειας και έχοντας επιδείξει οξύνοια ήδη από τρυφερή ηλικία, θα σταλεί κάποια στιγμή στην Αθήνα για ανώτερες σπουδές. Εκεί θα μαθητεύσει κοντά στον Παναίτιο τον Ρόδιο, μεγάλο πνεύμα επίσης και τελευταίος αδιαφιλονίκητος σχόλαρχος της στωικής σχολής των Αθηνών. Με εισήγηση του ρόδιου δασκάλου του πιθανότατα, θα βρεθεί κατά το 95 π.Χ. στη Ρόδο, όπου ανθούσαν οι επιστήμες και τα γράμματα.

Εκεί θα δράσει και θα ακμάσει ο Ποσειδώνιος, γινόμενος κάποια στιγμή πολίτης της Ρόδου και συμμετέχοντας ενεργά στον πολιτικό στίβο. Έφτασε μάλιστα μέχρι τα ύπατα αξιώματα ως ένας από τους πρυτάνεις της Ρόδου, την ίδια ώρα που λειτούργησε και ως πρεσβευτής της στη Ρώμη μεταξύ 87-86 π.Χ.

Ο Ποσειδώνιος ανήκε στη μερίδα εκείνη των ελλήνων στοχαστών που έβλεπαν τη Ρώμη ως δύναμη σταθερότητας στην περιοχή, σε μια εποχή αρκετά ταραγμένη. Ο ίδιος χρειαζόταν επιπρόσθετα τη ρωμαϊκή εύνοια και τη χρηματοδότηση, τόσο για τις επιστημονικές του εργασίες όσο και τον μεγάλο κύκλο των ταξιδιών του. Κι έτσι φρόντισε, ως φρόνιμος νους που ήταν, να διατηρήσει αγαστές σχέσεις με την πολιτική ηγεσία της Αιώνιας Πόλης…

Περιήγηση στον κόσμο και καθιέρωση
Αφού δίδαξε για μερικά χρόνια στη Ρόδο, ήταν πια ώρα για τα περιβόητα ταξίδια του στον γνωστό κόσμο της εποχής. Ερευνητής με οξύτατο πνεύμα καθώς ήταν, πίστευε πως μια περιήγηση σε άγνωστα εδάφη θα τον έφερνε σε επαφή με νέες ιδέες και γνώσεις.

Στα ταξίδια του όργωσε την Ελλάδα, την Ιταλία, τη Σικελία, τη Δαλματία και όλες τις ανατολικές ακτές της Αδριατικής, φτάνοντας ως την Ισπανία. Μετά ανέβηκε ως τη Γαλατία και τη Λιγουρία, καθώς τον ενδιέφεραν πάντα οι εθνολογικές έρευνες και η γεωγραφία. Ερχόμενος μάλιστα σε επαφή με τους Κέλτες της Γαλατίας, εντυπωσιάστηκε τόσο από τη βαρβαρότητά τους όσο όμως και από τον σεβασμό που έδειχναν στους ιερείς τους. Ο χάρτης της Γαλατίας που έφτιαξε και οι γεωγραφικές πραγματείες του για τη χώρα των Κελτών θα λειτουργούσαν αργότερα ως πρότυπο για τη γεωγραφία του Τάκιτου. Αλλά και ως μπούσουλας για την εκστρατεία των Ρωμαίων στη Γαλατία!

Επιστρέφοντας στα ταξίδια του, ο Ποσειδώνιος πέρασε τελικά στη Βόρεια Αφρική. Εκεί, στα σημερινά Στενά του Γιβραλτάρ, στις αρχαίες Ηράκλειες Στήλες δηλαδή, μελέτησε εξονυχιστικά το φαινόμενο της παλίρροιας και παρατήρησε πως αυτό συνδέεται στενά με τις φάσεις της Σελήνης, τις ισημερίες και τα ηλιοστάσια.

Όταν επέστρεψε στη Ρόδο, από την οποία δεν θα έφευγε ποτέ ξανά, είδε τη φήμη του να προηγείται. Οι πραγματείες του του είχαν χαρίσει τον χαρακτηρισμό της αυθεντίας και τώρα ήταν γνωστός στα πέρατα του ελληνορωμαϊκού κόσμου. Μας παραδίδεται μάλιστα πως τη φημισμένη σχολή του αναγκάστηκε να τη φτιάξει από το πλήθος των ελλήνων και ρωμαίων φοιτητών που αποβιβάζονταν μαζικά στη Ρόδο για να μαθητεύσουν δίπλα του!

Η τεράστια φήμη που απέκτησε βασιζόταν τόσο στο φιλοσοφικό του έργο όσο και τις επιστημονικές συνεισφορές του, ιδιαίτερα όσες είχαν πρακτικές συνέπειες. Μέχρι το 80 π.Χ. ήταν ορόσημο στην ελληνιστική σκέψη και οι γεωγραφικές, μαθηματικές και αστρονομικές του γνώσεις είχαν γίνει κτήμα του ελληνορωμαϊκού κόσμου. Και του μεσαιωνικού αργότερα!

Τα πολύπλευρα ενδιαφέροντά του
Δεν ήταν απλώς ότι ο Ποσειδώνιος ήταν κάτοχος όλης της ανθρώπινης γνώσης της εποχής του, ήταν ότι προσπάθησε να την εντάξει σε ένα συνεκτικό όλον θέλοντας να κατανοήσει τόσο την ανθρώπινη φύση όσο και τον ίδιο τον κόσμο. Παρέχοντας όχι μόνο μια ερμηνεία του σύμπαντος και του ανθρώπινου νου, αλλά και έναν πρακτικό οδηγό της ανθρώπινης ψυχολογίας.

Τα πολυσχιδή γραπτά του απλώθηκαν πάνω σε όλους τους βασικούς τομείς γνώσης των ελληνιστικών χρόνων. Ο Ποσειδώνιος έγραψε περί φυσικής, μετεωρολογίας, γεωγραφίας, αστρονομίας, αστρολογίας, κοσμογονίας, σεισμολογίας, γεωλογίας, ορυκτολογίας, βοτανικής και μαθηματικών. Κι αυτό ήταν απλώς το επιστημονικό του έργο!

Σειρά είχαν μετά οι καθαυτό φιλοσοφικές πραγματείες του (η κορωνίδα της σκέψης του) περί λογικής, διαλεκτικής, ηθικής, μεταφυσικής, ανθρωπολογίας και ιστοριογραφίας. Έγραψε ακόμα και για τη μαντεία, αλλά και πονήματα στρατηγικής και εθνολογίας! Όλα του τα γραπτά ήταν εμβριθείς διερευνήσεις των εκάστοτε αντικειμένων τους, συμπυκνώνοντας τις πεποιθήσεις του καιρού του και κομίζοντας νέες γνώσεις.

Παρά το γεγονός ότι ήταν κατεξοχήν στωικός φιλόσοφος, δεν περιόρισε τη σκέψη του στα στενά όρια της πειθαρχίας που υπηρετούσε, αντλώντας εκλεκτικά στοιχεία από όποια πηγή θεωρούσε πως είχε κάπου δίκιο. Πλάτωνας και Αριστοτέλης ήταν αναγκαστικά τα φωτεινά άστρα της συλλογιστικής του και δεν δίστασε να υιοθετήσει αυτούσια την πλατωνική πεποίθηση περί ψυχής, έστω κι αν αυτό τον έκανε να αποκλίνει από το στωικό δόγμα.

Ακόμα και από τη μαντεία και την αστρολογία δανειζόταν στοιχεία για να υποστηρίξει τις πιο μεθοδολογικά παρακινδυνευμένες θέσεις του (όπως την περιβόητη θεωρία της κοσμικής συμπαθείας), καθώς ήταν σαφές πως δεν θα περιοριζόταν στα όρια που είχαν θέσει άλλοι για τη σκέψη του.

Παρά το γεγονός ότι κανένα έργο του δεν έχει σωθεί αυτούσιο, διασώζονται κάποια σπαράγματα (αποσπάσματα) του λόγου του αλλά και πλήθος αναφορών σε κατοπινούς γραφιάδες. Ο Κικέρωνας, για παράδειγμα, λάτρευε την ολοκληρωμένη σκέψη του Ποσειδώνιου, ενώ οι βασικές γραμμές του αστρονομικού του έργου σώθηκαν από τον Κλεομήδη τον Κοσμογράφο και τον Πτολεμαίο.

Ταγμένος φυσικός επιστήμονας καθώς ήταν, αναμετρήθηκε με τα περιβόητα προβλήματα του ελληνιστικού κόσμου, όπως η μέτρηση της ακτίνας και της περιφέρειας της Γης. Το 90 π.Χ. έκανε τη δική του εκτίμηση για το μέγεθος μιας σειράς ουράνιων σωμάτων (Ήλιος, Σελήνη και Γη), άλλοτε με καλύτερα και άλλοτε με χειρότερα αποτελέσματα από άλλους αστρονόμους. Ειδικά στην περιφέρεια της Γης, η εκτίμησή του έφτασε πράγματι πολύ κοντά στο πραγματικό της μέγεθος, όπως εξάλλου και του Ερατοσθένη του Κυρηναίου.

Η αναθεωρημένη άποψη του Ποσειδώνιου περί της περιφέρειας της Γης (η οποία απομακρυνόταν μάλιστα ακόμα περισσότερο από το πραγματικό μέγεθός της) επικράτησε κατά τον Μεσαίωνα, όπως και η θεωρία του για την παλίρροια, τους σεισμούς και τα ηφαίστεια. Όσο για τη συνεισφορά του στα μαθηματικά, ιδιαίτερα η διασαφήνιση από μέρους του περίπλοκων ορισμών, έζησε επίσης μέχρι και τον ύστερο Μεσαίωνα, αφού ο Ποσειδώνιος διατύπωνε καθαρά και κατανοητά τις μαθηματικές του αποδείξεις.

Σαφώς σημαντικότερος ήταν ο φορητός υπολογιστής των κινήσεων των ουράνιων σωμάτων που είχε κατασκευάσει, μια συσκευή που όπως περιγράφεται ήταν παρόμοια με τον Μηχανισμό των Αντικυθήρων, ο οποίος πάτησε πιθανότατα πάνω στην αστρονομική γνώση του Ποσειδώνιου. Όπως μας λέει ο Κικέρωνας, το «Πλανητάριο» του Ποσειδώνιου δεν έδειχνε μόνο τις κινήσεις του Ήλιου και της Σελήνης, αλλά και των πέντε γνωστών πλανητών της αρχαιότητας.

Ξεχωριστή αναφορά αξίζει σίγουρα στις ιστορικές του έρευνες. Οι 52 (ή 56) τόμοι των «Ιστοριών» του λειτουργούσαν ως συνέχεια των «Ιστοριών» του έλληνα ιστορικού Πολύβιου. Ο Πολύβιος κάλυψε χρονικά την περίοδο από το 220-146 π.Χ. («Η άνοδος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας») και ο Ποσειδώνιος από το 146-88 π.Χ., καταγράφοντας την επέκταση της ρωμαϊκής κυριαρχίας.

Ακόμα και για την «Τέχνη του πολέμου» έγραψε ο διαπρεπής σοφός των ελληνιστικών χρόνων! Το σύγγραμμα μάλιστα πρέπει να ήταν γραμμένο από έναν άνθρωπο που ήξερε καλά για τι μιλούσε, κάνοντας αργότερα τον ιστορικό Φλάβιο Αρριανό να διαμαρτυρηθεί πως οι απόψεις του Ποσειδώνιου περί στρατηγικής ήταν αποκλειστικά «για ειδικούς»!

Με αυτά και με αυτά, ο Ρόδιος κάλυψε όλους τους τομείς του επιστητού και ακόμα περισσότερους, αφήνοντας γερή παρακαταθήκη για το πνεύμα του μέλλοντος. Ως πηγή εξάλλου τον χρησιμοποίησαν όλοι σχεδόν οι σύγχρονοί του και οι μεταγενέστεροι, από τον Κικέρωνα, τον Τίτο Λίβιο, τον Πλούταρχο και τον Στράβωνα, μέχρι τον Κλεομήδη, τον Σενέκα τον Νεότερο, τον Διόδωρο τον Σικελιώτη κ.ά.

Τη γεωγραφία του Ποσειδώνιου για τη χώρα των Κελτών χρησιμοποίησε ακόμα και ο Ιούλιος Καίσαρας για τη δική του εκστρατεία στη Γαλατία! Ο Στράβων παραδεχόταν χωρίς ίχνος ζήλειας πως ο Ποσειδώνιος ήταν «ο πολυμαθέστερος από όλους τους φιλοσόφους της εποχής μου».

Ως ο σοφότερος άνθρωπος της εποχής του, απολάμβανε τον θαυμασμό των συγχρόνων του αλλά και των ανώτερων κλιμακίων της ρωμαϊκής κοινωνίας. Ως τη Ρόδο ταξίδεψαν μάλιστα για να τον γνωρίσουν ή να μαθητεύσουν δίπλα του πολλές προβεβλημένες προσωπικότητες της ύστερης Ρωμαϊκής Δημοκρατίας, όπως ο Κικέρωνας και ο ίδιος ο Πομπήιος!

Ο Κικέρωνας παρακολουθούσε τις παραδόσεις του Ρόδιου κατά το 77 π.Χ. (διατηρώντας επαφή καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους), ενώ ο Πομπήιος, όταν βρέθηκε στην περιοχή κυνηγώντας τους πειρατές της Μεσογείου (66 π.Χ.) ή εκστρατεύοντας κατά της Ανατολής (62 π.Χ.), έσπευσε να τον επισκεφτεί, ζητώντας του μάλιστα να γράψει τη βιογραφία του. Κάτι που έγινε και απαθανατίστηκε στο «Περί Πομπήιον Ιστορίαν», ένα έργο που ζήλεψε πολύ ο Κικέρωνας.

Ο Ποσειδώνιος πέθανε στη Ρόδο περί το 51 π.Χ. ως πάνσοφος του καιρού του. Η σκέψη του επηρέασε τα μέγιστα τόσο την εποχή του όσο και τον Μεσαίωνα, όπως μαρτυρούν τα μεσαιωνικά συγγράμματα που αποτιμούν τη συνεισφορά του στη σκέψη και την επιστήμη. Όσο για την περιβόητη σχολή του στη Ρόδο, ξέρουμε ότι ο εγγονός του, Ιάσων, συνέχισε να τη λειτουργεί, καθώς ήταν μέχρι τότε ένα από τα γνωστότερα κέντρα μάθησης του ρωμαϊκού κόσμου.

Ερευνητές απεικονίζουν για πρώτη φορά ιστό σκοτεινής ύλης που συνδέει γαλαξίες

Ερευνητές στο Πανεπιστήμιο του Waterloo, στον Καναδά, κατάφεραν να αποτυπώσουν την πρώτη σύνθετη εικόνα μιας γέφυρας σκοτεινής ύλης που συνδέει δυο γαλαξίες. Η σύνθετη εικόνα, που συνδυάζει έναν αριθμό μεμονωμένων εικόνων, επιβεβαιώνει τις προβλέψεις ότι οι γαλαξίες στο σύμπαν είναι δεμένοι μαζί μέσω ενός κοσμικού ιστού που συνδέεται με σκοτεινή ύλη που μέχρι τώρα παρέμενε απαρατήρητη. Η εργασία δημοσιεύθηκε στο Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.

 

Η σκοτεινή ύλη, μια μυστηριώδης ουσία που συγκροτεί το 25% του σύμπαντος, δεν εκπέμπει, δεν απορροφά, ούτε αντανακλά το φως, πράγμα που την κάνει παραδοσιακά μη ανιχνεύσιμη ευρέως, με εξαίρεση μέσω της βαρύτητας. «Για δεκαετίες, οι ερευνητές προβλέπουν την ύπαρξη νημάτων σκοτεινής ύλης μεταξύ των γαλαξιών που δρουν ως μια υπερδομή ιστού που συνδέει τους γαλαξίες μεταξύ τους», είπε ο Mike Hudson, Καθηγητής Αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο του Waterloo. «Οι εικόνες αυτές μας παρακινούν πέρα από τις προβλέψεις για κάτι που μπορούμε να δούμε και να μετρήσουμε».

 

Ως μέρος της έρευνάς τους, ο Hudson και ο άλλος συγγραφέας της μελέτης Seth Epps, μεταπτυχιακός φοιτητής στο Πανεπιστήμιο του Waterloo τότε, χρησιμοποίησαν μια τεχνική που ονομάζεται αδύναμη βαρυτική εστίαση (weak gravitational lensing), ένα φαινόμενο που προκαλεί στις εικόνες των μακρινών γαλαξιών μια ελαφρά παραμόρφωση κάτω από την επίδραση μιας αφανούς μάζας, όπως ενός πλανήτη, μιας μαύρης τρύπας, ή σε αυτή την περίπτωση, σκοτεινής ύλης. Το φαινόμενο «μετρήθηκε» σε εικόνες από μια πολυετή επισκόπηση του ουρανού στο Canada-France-Hawaii Telescope.

 

Οι θέσεις των φωτεινών γαλαξιών δείχνονται με τις λευκές περιοχές και η παρουσία των νημάτων σκοτεινής ύλης δείχνονται με κόκκινο (Από: S. Epps & M. Hudson / University of Waterloo).

 

Οι ερευνητές συνδύαζαν εικόνες, που ελήφθησαν με τη συγκεκριμένη τεχνική, από περισσότερα από 23000 ζεύγη γαλαξιών που βρίσκονται 4,5 δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά μας για να δημιουργήσουν μια σύνθετη εικόνα ή χάρτη που δείχνει την παρουσία της σκοτεινής ύλης μεταξύ δυο γαλαξιών. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι νηματοειδείς γέφυρες σκοτεινής ύλης είναι ισχυρότερες μεταξύ συστημάτων απομακρυσμένων λιγότερο από 40 εκατομμύρια έτη φωτός.

 

«Με τη χρήση της τεχνικής αυτής δεν είμαστε ικανοί μόνο να δούμε ότι αυτά τα νήματα σκοτεινής ύλης στο σύμπαν υπάρχουν, είμαστε ικανοί να δούμε την έκταση που αυτά τα νήματα συνδέουν τους γαλαξίες», παρατήρησε ο Epps.

Η περίπτωση του σουπερνόβα που δεν εμφανίστηκε ποτέ

Η κρατούσα αντίληψη που θέλει τα μεγάλα άστρα να εκρήγνυνται σε σουπερνόβα πριν τελικά μετατραπούν σε μαύρες τρύπες δείχνει να ανατρέπεται από τις παρατηρήσεις ενός γιγάντιου άστρου που πέθανε αθόρυβα, υποστηρίζουν αμερικανοί αστρονόμοι. Η πρωτοφανής υπόθεση αφορά το άστρο N6946-ΒΗ1, το οποίο είχε μάζα 25 φορές μεγαλύτερη από του Ήλιου και βρισκόταν σε έναν γαλαξία που απέχει από τη Γη 22 εκατομμύρια έτη φωτός. Βρισκόταν στα τέλη της ζωής του και είχε διογκωθεί σε αυτό που οι αστροφυσικοί ονομάζουν «ερυθρό υπεργίγαντα».

 

Όταν οι αστρονόμοι είδαν τη φωτεινότητα του N6946-ΒΗ1 να αυξάνεται το 2009, οι αστρονόμοι κατάλαβαν ότι οι μέρες του ήταν μετρημένες. Περίμεναν όμως ότι το άστρο θα τέλειωνε τη ζωή του με μια μεγαλειώδη έκρηξη υπερκαινοφανούς, περισσότερο γνωστού ως σουπερνόβα. Σε αυτή την περίπτωση, τα εξωτερικά στρώματα του άστρου εκτινάσσονται βίαια στο Διάστημα, ενώ ό,τι απομένει καταρρέει υπό το ίδιο του το βάρος και μετατρέπεται σε μαύρη τρύπα.

 

Περιέργως, όμως, το άστρο έμοιαζε να είχε εξαφανιστεί εντελώς όταν οι αστρονόμοι προσπάθησαν να το εντοπίσουν το 2005 με τα διαστημικά τηλεσκόπια Hubble και Spitzer.

 

H μόνη εξήγηση είναι ότι το γερασμένο άστρο μετατράπηκε σε μαύρη τρύπα χωρίς να εκραγεί, αναφέρει η ερευνητική ομάδα στην επιθεώρηση Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.

 

 

Παραμένει ασαφές πόσο συχνό είναι το φαινόμενο του σιωπηλού θανάτου ερυθρών υπεργιγάντων. Οι ερευνητές επισημαίνουν πάντως ότι στα επτά χρόνια της μελέτης τους έχουν εντοπίσει έξι κανονικά σουπερνόβα και ένα αποτυχημένο, κάτι που οδηγεί στην εκτίμηση ότι το 10 με 30 τοις εκατό των άστρων μεγάλης μάζας πεθαίνουν ως αποτυχημένα σουπερνόβα.

 

Επισημαίνουν επίσης ότι στις εκρήξεις υπεραινοφανών τα ετοιμοθάνατα άστρα χάνουν μεγάλο μέρος της μάζας τους, κάτι που δεν φαίνεται να συμβαίνει στις περιπτώσεις αποτυχημένων σουπερνόβα, στα οποία όλη η μάζα του άστρου μετατρέπεται σε μελανή οπή.

 

Όπως σχολιάζει η Κρίστοφ Στάνεκ του Πολιτειακού Πανεπιστημίου του Οχάιο, μέλος της ερευνητικής ομάδας, «υποψιάζομαι ότι είναι πολύ πιο εύκολο να σχηματιστεί μια μαύρη τρύπα μεγάλης μάζας αν δεν συμβεί σουπερνόβα».

Οι νότες «καθαρίζουν» τα αγγεία!

Τριάντα λεπτά αγαπημένων μουσικών ήχων την ημέρα «συνταγογραφούν» εφεξής οι γιατροί σε όσους θέλουν να προστατεύσουν την καρδιά τους και να μειώσουν τα επίπεδα της χοληστερόλης τους. Η επιστημονική ομάδα του Κέντρου Προληπτικής Καρδιολογίας από το Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ επιστράτευσε για το πείραμά της εθελοντές, άνδρες και γυναίκες, μη καπνίζοντες και χωρίς προβλήματα υγείας. Τους έβαλε να ακούσουν για περίπου μισή ώρα τη μουσική της αρεσκείας τους και διαπίστωσε ότι η διάμετρος των αιμοφόρων αγγείων στους βραχίονές τους διαστάλθηκε κατά 26%. Τι σημαίνει αυτό; Καθαρότερα αιμοφόρα αγγεία.

Οι ερευνητές πιστεύουν πως η απόλαυση της μουσικής πυροδοτεί την απελευθέρωση στο αίμα νιτρικού οξειδίου, το οποίο περιορίζει τον κίνδυνο να δημιουργηθούν θρόμβοι καθώς και τη συσσώρευση LDL, της επονομαζόμενης κακής χοληστερόλης, η οποία ενοχοποιείται για την εκδήλωση καρδιαγγειακών προβλημάτων. «Η ευεργετική επίδραση της μουσικής στο αίμα διαρκεί μόνο μερικά δευτερόλεπτα, αλλά το σωρευτικό όφελος αγαπημένων μουσικών ήχων έχει διάρκεια και δυνάμει πολύ θετικά αποτελέσματα για όλες τις ηλικίες», επισήμανε ο επικεφαλής της μελέτης Μάικλ Μίλερ.

Προσοχή όμως! Οι επιστήμονες προειδοποιούν πως όταν κάποιος ακούει «αγχωτική» μουσική – για κάποιους στο πείραμά τους ήταν το χέβι μέταλ, για άλλους η ραπ – τα αποτελέσματα είναι αντίθετα, τα αιμοφόρα αγγεία συρρικνώνονται κατά 6%. Ο Μάικλ Μίλερ προειδοποιεί επίσης τους γονείς να μην ακούνε «αγχωτική» μουσική αν οι έντονες μελωδίες ενοχλούν τα παιδιά τους, καθώς για τα αυτιά τους είναι το ισοδύναμο του παθητικού καπνίσματος.

Είναι η τελευταία μιας σειράς ερευνών που αναδεικνύουν την επίδραση της μουσικής στον ανθρώπινο οργανισμό. Πρόσφατα ένας Έλληνας ερευνητής από το πανεπιστήμιο Βrunel στο Δυτικό Λονδίνο, ο Κώστας Καραγιώργης, διαπίστωσε πως τα τραγούδια της Μadonna, των Red Ηot Chilli Ρeppers, των Queen και της Rihanna αυξάνουν την αντοχή όσων γυμνάζονται κατά 15%, ενώ επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Stanford ανακάλυψαν πως οι συμφωνίες του 18ου αιώνα βελτιώνουν τη δυνατότητα συγκέντρωσης.

Ο Κρις ΜακΚάλουμ-Μπανκς, ένας χρηματιστής από το Λονδίνο, επισημαίνει τις ευεργετικές ιδιότητες της κατάλληλης μουσικής στη γυμναστική. Ο 29χρονος Κρις έκανε προπόνηση προκειμένου να συμμετάσχει στον Μαραθώνιο της Νέας Υόρκης. «Παρατήρησα μεγάλη διαφορά στην προπόνηση κάποιες φορές που είχα ξεχάσει το iΡod μου», λέει. «Όταν φτάνεις στα όριά σου, η μουσική μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα στο να συνεχίσεις και να τα παρατήσεις».

Σημαντική ανακάλυψη: Η Γη αποτελείται από δύο ουράνια σώματα

Στοιχεία που αλλάζουν τα δεδομένα όσον αφορά στην «υπόθεση της γιγαντιαίας σύγκρουσης» συγκέντρωσαν γεωχημικοί επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο UCLA στο Λος Άντζελες των Ηνωμένων Πολιτειών, οι οποίοι συνέκριναν δείγματα πετρωμάτων από τη σελήνη με έξι ηφαιστειακές πέτρες από τον μανδύα της Γης.

Αυτό σημαίνει αφενός ότι η σελήνη δημιουργήθηκε μετά από μια βίαιη μετωπική σύγκρουση με τον «αστεροειδή 405 Θεία» (γνωστό και ως Ευρυφάεσσα) και αφετέρου ότι ο πλανήτης μας απορρόφησε μεγάλο μέρος του αστεροειδή, γεγονός που άλλαξε τη χημική του σύσταση.

Η επιστημονική κοινότητα γνώριζε ήδη ότι η Γη συγκρούστηκε με τον αστεροειδή πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, όμως πολλοί αρνούνταν ότι η σύγκρουση ήταν μετωπική ή ότι άλλαξε σε μεγάλο βαθμό την χημική σύσταση του πλανήτη μας. Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με τα νέα ευρήματα, η γη όπως την ξέρουμε σήμερα αποτελείται κατά ένα τρόπο από δύο ουράνια σώματα: αυτό της “νεαρής” γης των 100 εκατομμυρίων ετών και εκείνο του αστεροειδή 405 Θεία.

«Δεν βρίσκουμε διαφορές μεταξύ των γήινων και των σεληνιακών ισοτόπων οξυγόνου: είναι πανομοιότυπα», αναφέρει ο Έντουαρντ Γιανγκ, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας του UCLA που κατέληξε σε αυτή τη σημαντική ανακάλυψη.

Χρησιμοποιώντας την τελευταία λέξη της τεχνολογίας, όπως το νέο φασματοσκόπιο απορρόφησης του UCLA, οι επιστήμονες συνέκριναν πετρώματα από τη σελήνη που είχαν συλλεχθεί από τρεις αποστολές του Apollo με έξι ηφαιστειακές πέτρες από τον μανδύα της γης. Αυτό που διαπιστώθηκε είναι ότι το οξυγόνο που εντοπίστηκε και στις δύο περιπτώσεις έχουν κοινή χημική σύσταση.

Εάν η σύγκρουση του αστεροειδή με τη γη δεν ήταν μετωπική, τότε το μεγαλύτερο μέρος της σελήνης θα αποτελούσε κομμάτι μονάχα του 405 Θεία. Λόγω όμως των ομοιοτήτων που εντοπίστηκαν στα πετρώματα της γης και του φεγγαριού μας, όλα δείχνουν ότι η Γη απορρόφησε τον αστεροειδή, μόνο που στη συνέχεια μεγάλο κομμάτι του πλανήτη μας αποκόπηκε, δημιουργώντας το φεγγάρι. Κατά ένα τρόπο η Γη αποτελείται από δύο ουράνια σώματα.

B. Brecht: Οι πολιτικές αυταπάτες και οι προσταγές τους

Μπέρτολτ Μπρεχτ: 1898–1956

«Oι κρατούντες κατασκευάζουν τον όμοιό τους: τον μεγάλο παλιάνθρωπο»

Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Ι. Ο ποιητικός λόγος έχει μια ιδιαίτερη φύση: από τη μια πλευρά αποτελεί ανάλαφρη ηχώ για πράγματα και καταστάσεις, που «κουβεντιάζονται με λιγότερες φωνές» (Σεφέρης), από την άλλη σου μιλάει «με παραμύθια και παραβολές/ …γιατί τ’ ακούς καλύτερα, κι η φρίκη/ δεν κουβεντιάζεται γιατί είναι ζωντανή/γιατί είναι αμίλητη και προχωράει» (Σεφέρης: Τελευταίος Σταθμός). Η φρίκη, σύμφωνα με τη βιωματική εμπειρία του Μπρεχτ –βλ. μεταξύ άλλων το ποίημά του: «Στους Μεταγενέστερους»– είναι μια οδυνηρή πραγματικότητα του κόσμου και της ιστορίας του, με τους δικούς της νόμους και τη δική της πορεία, όπου ο άνθρωπος από ενεργό υποκείμενο μεταποιείται σε αντικείμενο, στο πιο ευτελισμένο πράγμα, σε εργαλείο ξένων προς τη φύση του δυνάμεων. Τότε συμβαίνει να πολτοποιείται σε αδρανή μάζα και να στρέφει τον εαυτό του ενάντια στον εαυτό του. Θεμελιώδες χαρακτηριστικό μιας τέτοιας αυτοκαταστροφής είναι να προσχωρεί ασμένως στην ακατάσχετη φλυαρία των κρατούντων περί ισότητας, δικαιοσύνης, ελπίδας που έρχεται και παρόμοιων λεκτικών διαστροφών και να συμβιβάζεται με την πολιτική του εξαπάτηση.

ΙΙ. Ο Μπρεχτ ωστόσο δεν ξεχνά πως πάνω απ’ όλα είναι καλλιτέχνης. Γι’ αυτό και δεν αρκείται σε οποιαδήποτε άχρωμη περιγραφή της κακοποίησης των ανθρώπων από τους κρατούντες ούτε απλώς στο να κατονομάζει τους συντελεστές της: Ανάλογα με τη δεσπόζουσα ιστορική στιγμή, με προεξάρχουσα εκείνη της ανόδου και της πτώσης του τρίτου Ράιχ, καθιστά το λόγο του θεάτρου και της ποίησης πρωτομάστορα ζωντανών εικόνων από την ιστορική και κοινωνικο-πολιτική εμπειρία των ανθρώπων. Το καλλιτεχνικό του μέλημα δεν είναι απλώς να συγκινήσει το θεατρικό και αναγνωστικό του κοινό, αλλά να το κάνει να σκεφτεί. Έτσι, ο λόγος του γίνεται λόγος του δια-λεκτικού πράττειν:: ψυχ-αγωγεί τις άριστες πτυχές του εσωτερικού Είναι του ανθρώπου, ώστε ο τελευταίος να μπορεί να αυτονομείται από την ψευδή πραγματικότητα που τον περικυκλώνει: είτε από εκείνη του γερμανικού Ράιχ με τις προεκτάσεις της είτε από την άλλη της ανατολικής Γερμανίας, της λεγόμενης λαϊκής δημοκρατίας της Γερμανίας (DDR), όπου η φαινομενική ευφορία των εκεί κρατούντων έκρυβε τη μέγιστη εξαθλίωση της κοινωνίας. Ομοιώματα τέτοιων αντανακλάσεων εμφανίζουν και οι πολιτικοί θεατρίνοι της παρούσας Ελληνικής Τραγωδίας. Το ποίημα, που μεταφράζω και σχολιάζω στη συνέχεια, είναι αποκαλυπτικό της πολιτικής αποξένωσης χτες και σήμερα.

DER RADWECHSEL

Ich sitze am Straßenrand
Der Fahrer wechselt das Rad.
Ich bin nicht gern, wo ich herkomme.
Ich bin nicht gern, wo ich hinfahre.
Warum sehe ich den Radwechsel
Mit Ungeduld?

Η ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥ ΤΡΟΧΟΥ

Κάθομαι στου δρόμου την άκρη
Ο οδηγός αλλάζει τον τροχό.
Δεν μ’ αρέσει ο τόπος, απ’ όπου ήρθα.
Δεν μ’ αρέσει ο τόπος, που πρόκειται να πάω.
Γιατί τότε βλέπω την αλλαγή του τροχού
Με ανυπομονησία;
                        
Ερμηνεία –σχολιασμός

1. Τι εκφράζει εδώ ο ποιητής; Μια διάψευση ελπίδων και προσδοκιών. Μια εσωτερική ανησυχία, που προκαλούν τα παράσιτα ενός πολιτικού καθεστώτος με ανεστραμμένη τη Λογική του προοπτική: διατείνεται ότι υπηρετεί την ιδέα της βαθιάς κοινωνικής και πολιτικής αλλαγής, τα γνήσια συμφέροντα του λαού, αλλά στην πράξη εξυπηρετεί τα συμφέροντα του δικού του μαζικού μορφώματος εξουσίας. Θεμελιακή αρχή αυτής της ανησυχίας είναι η ανυπομονησία, για το κατά πόσο μπορεί αυτό το καθεστώς να ανταποκριθεί στο αίτημα του λαού για μια αυθεντικά χαρούμενη και ευτυχισμένη ζωή.

2. Εάν λάβουμε υπόψη πως η εν λόγω ελεγεία γράφτηκε το καλοκαίρι του 1953 στην ανατολική Γερμανία και αμέσως μετά τα γεγονότα της 17ης Ιουνίου, τότε το πολιτικό καθεστώς, που υπαινίσσεται ο ποιητής, ήταν το υποτιθέμενο λαϊκό καθεστώς της DDR.

3. Τι έγινε στις 17 Ιούνη; Εξέγερση των εργαζομένων μαζών ενάντια στους πολιτικούς και οικονομικούς σχεδιασμούς μιας κυβερνητικής μηχανής, που διέθετε μεν λαϊκό έρεισμα, αλλά πολιτευόταν ερήμην της «σοφίας του λαού» (Μπρεχτ), εντελώς εγκεφαλικά και γραφειοκρατικά: ως εκ τούτου ιδιοτελώς και στην πραγματικότητα ενάντια στα συμφέροντα της κοινωνίας.

4. Στο παρόν ποίημα, το κέντρο βάρους μετατοπίζεται από τις λεκτικές υποσχέσεις των κρατούντων υπέρ της «ευημερίας» των πολιτών στη διάλυση των ψευδαισθήσεων και στη συνεπακόλουθη από-γοήτευση.

5. Από-γοήτευση με το νόημα ότι έπαψε πια να γοητεύει την ανθρώπινη κοινότητα το εγκεφαλικό-σχηματικό θεώρημα της οικοδόμησης της «σοσιαλιστικής» πατρίδας, ένα θεώρημα δηλαδή, περίπου παρόμοιο με τα παιδαριώδη μηχανεύματα των ελλαδικών τσαρλατάνων της τρέχουσας πολιτικής σκηνής.

6. στ.1: ο ποιητής, η συνειδητή φωνή του πονεμένου πλήθους, εγκλωβισμένου στις ποικίλες τεχνητές μάζες εξ-ουσίας, κάθεται στην άκρη [=Εκτός] του εκτυλισσόμενου πολιτικού θεάματος και το θεωρεί, το κρίνει:

7. στ. 2: δια-κρίνει, καθορά, χωρίς ψευδαισθήσεις πια, πως ο οδηγός της κινούμενης μηχανής, ήτοι ο ηγέτης της κυβερνητικής μηχανής, αλλάζει τον τροχό, δηλαδή την τροχιά, την πορεία της πολιτικής.

8. στ. 3-4: Δεν χαίρεται όμως γι’ αυτό, καθώς η αλλαγή προέρχεται από τα πάνω και όχι από τα κάτω, χωρίς δηλαδή τη συμμετοχή και σοφία του λαού. Πρόκειται συνεπώς για εναλλαγήˑ για ένα νέο μηχανισμό εξουσίας, απαράλλακτα φίλαυτο με τον παλιό: και στην πρότερη χώρα/κατάσταση, την καπιταλιστική, και στην τωρινή, τη «σοσιαλιστική», οι μάζες παίζουν το ρόλο του θεατή, του χειροκροτητή των υποτιθέμενων «αντιπροσωπευτικών» θεσμών της πολιτείας. Δεν είναι πλήρως απελευθερωμένες κοινωνικά.

9. στ. 5-6: Κάθε ριζική αμφισβήτηση, εκ μέρους τους, αυτών των εγωιστικών μορφωμάτων εξουσίας πληρώνεται ακριβά. Τα εν λόγω μορφώματα, καπιταλιστικά, σοσιαλδημοκρατικά ή «σοσιαλιστικά», θέλουν τη μάζα να κυβερνάται, να υπακούει πειθήνια και να φοβάται τους κρατούντες. Γι’ αυτό και ο ποιητής διερωτάται με ανυπομονησία: τι νόημα έχει η αλλαγή πορείας; Για να εναλλάσσεται στην κυβερνητική μηχανή ο ένας παλιάνθρωπος μετά τον άλλο ή για να πάψουν τα πράγματα να είναι έτσι όπως «πρέπει» [=όπως θέλουν οι άρχοντες] να είναι;

Σόλων: η ποίηση της πολιτικής

Σόλων ο Αθηναίος

Γιατί χρειάζεται να μιλάμε για τον Σόλωνα; Επειδή ανήκει σ’ εκείνα τα πολυτάλαντα πρόσωπα της ιστορίας, που συνδυάζουν, έργω και λόγω, μοναδικά χαρίσματα ποιητικής, πολιτικής και άδολα πατριωτικής στάσης ζωής. Για την κοινή συνείδηση, ο Σόλων είναι περισσότερο πολιτικός παρά ποιητής. Ο ίδιος όμως δεν ξεχώριζε την ποίηση από την πολιτική και αντίστροφα: η ποιητική του πράξη εμπνέει την πολιτική του δράση και η τελευταία δικαιώνει την πρώτη, καθώς ο ποιητής συνδέει τη δημόσια δραστηριότητά του με την ευτυχία σύμπασας της κοινωνίας και όχι με την ευημερία της μιας μερίδας σε βάρος της άλλης. Το ενδιαφέρον του για το γενικό καλό συνιστά κλασικό αντίβαρο στην πολιτική σήψη του σημερινού κοινωνικο-πολιτικού μας γίγνεσθαι. Εάν ο Σόλων χαρακτηριζόταν από ορισμένους Αθηναίους του καιρού του ως «άφρων», επειδή δεν χρησιμοποίησε την εξουσία για ίδιον όφελος, οι χαμαιλέοντες του πολιτικού σήμερα αγάλλονται να «εξουσιάζουν, για να συσσωρεύουν πλούτη» (Σόλων), απαιτώντας μάλιστα την ανοχή ή την παθητική τουλάχιστο συγκατάθεση ενός άγνωμου πλήθους Η παρουσία του Σόλωνα στην πολιτική σκηνή της πόλης του ήταν πρωτίστως πνευματική με όλες τις χάρες συγχρόνως ενός σκεπτόμενου και ελευθερόφρονος πολιτικού. Η μέγιστη Χάρη του ήταν να αντιταχθεί, όπως μας πληροφορεί ο Αριστοτέλης, και στα δυο υπάρχοντα τότε κόμματα, προκειμένου να δώσει στην πατρίδα του καλούς νόμους και να την σώσει από την αποσύνθεση, που την οδηγούσαν οι αθέμιτοι κομματικοί ανταγωνισμοί. Και τότε και τώρα η υποτέλεια στον ένα ή τον άλλο κομματικό σωλήνα παράγει την πιο ανελεύθερη κι ευτελιστική σχέση του ανθρώπινου όντος: εκείνη του ποιμένα και του ποιμνίουˑ κοινώς: του βοσκού και των προβάτων (Νίτσε).

Τρία είναι τα βασικά χαρακτηριστικά που επιτρέπουν την εύρυθμη οργάνωση και λειτουργία της ελληνικής πόλεως, ιδίως την εποχή του Σόλωνος (6ος π.Χ. αι.): εκείνα της ποίησης, της πολιτικής και της σοφίας. Ο συνδυασμός αυτών των τριών στοιχείων συνθέτει την οντότητα των σημαινόντων ανδρών, αναπόδραστα αναγκαίων για το παρόν και το μέλλον της ευνομίας της πόλεως. Γιατί οι σημαίνοντες άνδρες ενσαρκώνουν την εσωτερική αναγκαιότητα μιας τέτοιας ευνομίας; Επειδή εμφορούνται από εκείνη την οντολογική γνώση, που οδηγεί πέρα από οποιαδήποτε επί μέρους, ειδική ή και τυπική κατάρτιση των νομοθετούντων: προς ένα καθολικό νομοθετείν, ανέγγιχτο από ιδιωτικά συμφέροντα και αναγόμενο στην περιωπή του ιερού, του θείου. Η πολιτική σχέση Σόλωνος και Αθήνας οικοδομήθηκε ακριβώς πάνω σ’ αυτή την οντολογική βάση. Εφόσον το αθηναϊκό κράτος ήθελε να είναι πνευματικά ελεύθερο, χρειαζόταν τον Σόλωνα, γιατί συνδύαζε στον υπέρτατο βαθμό τα ως άνω τρία στοιχεία. Με την ποίησή του, αυτός ο μεγάλος άνδρας προσφέρει στο λυκαυγές της αθηναϊκής πολιτείας ένα νέο, πατριωτικό κατά την τάξη της μεσότητας και γι’ αυτό αυθεντικά δημοκρατικό σώμα ιδεών. Με τούτο το σώμα απελευθερώνει τις απαραίτητες για την ιστορική στιγμή συγ-κινήσεις της αθηναϊκής κοινωνίας και επιχειρεί να εμφυτεύσει στη συνείδησή της την ακατάλυτη δύναμη της Δίκης, της Δικαιοσύνης. Ο λόγος για δικαιοσύνη ρέει άφθονος από τότε μέχρι σήμερα στα ρείθρα της ελληνικής πολιτείας. Η πρακτική της όμως εφαρμογή είναι πάντα το ζητούμενο. Ειδικά στην εποχή μας ηχεί, με φωτεινές βέβαια εξαιρέσεις, ως μια παραπλανητική μελωδία της πολιτικής συναυλίας των επίδοξων εκάστοτε κυβερνητικών διαχειριστών για την κατίσχυση των πιο υστερόβουλων εξουσιαστικών τους βλέψεων. Υπ’ αυτό το πνεύμα, το περιεχόμενο του ελεγειακού έργου του Σόλωνος εξακολουθεί να είναι επί-καιρο, καθώς το ποιητικό-αττικό του πνεύμα στιγματίζει όλους τους καταστροφείς της πατρικής εστίας –με σημερινούς όρους, τους εθνομηδενιστές– που στα λόγια αυτοκολακεύονται ως μεγαλοσχήμονες «δημοκράτες», αλλά στην πράξη αποδεικνύονται ως τα πιο ύπουλα τρωκτικά. Να γιατί ολόκληρο το μεταρρυθμιστικό έργο του Σόλωνος δεν οφείλει τη διαχρονική μεγαλοσύνη του μόνο και κύρια στις νομοθετικές πράξεις, αλλά θεμελιωδώς στον ηθικό φρονηματισμό αρχόντων και αρχομένων, που αυτές οι πράξεις εκπέμπουν.

M. Heidegger: Είναι και Χρόνος

Αγωνία και ανεστιότητα

     Ι. Η έννοια της ανεστιότητας αποκτά στον Χάιντεγκερ μια πολύπλευρη φιλοσοφική σημασία, που αφήνει πίσω της κάθε απόπειρα περιορισμού της στα ασφυκτικά πλαίσια μιας γεωγραφικής οριοθέτησης ή μιας α-νοηματικής λέξης των ποικίλων ιδεολογισμών. Μια αυθεντικά ουσιώδη πραγμάτευση της εν λόγω έννοιας επιχειρεί, πρωτίστως, ο κορυφαίος Γερμανός φιλόσοφος στο Είναι και Χρόνος. Πιο ειδικά, τη συνυφαίνει με την ανάλυση της αγωνίας. Το ανθρώπινο Dasein, ενόσω αναζητεί την πραγμάτωση του Είναι (του) μέσα στον κόσμο, αποκτά τον χαρακτήρα, κατά ένα τρόπο, ενός μέσα-στον-κόσμο-Είναι (In-der-Welt-sein). Πρόκειται για έναν ενδοκοσμικό/εγκόσμιο χαρακτήρα της ανθρώπινης ύπαρξης, δυνάμει του οποίου το ανθρώπινο Dasein βιώνει την παρ-ουσία του μέσα στον κόσμο ως πτώση/έκπτωση/κατάπτωση, καθώς ρίχνεται μοιραία μέσα στην εξ- ουσία των πολλών.
    
     ΙΙ. Έτσι, αυτό που μας κάνει να αγωνιούμε, κατανοώντας το «μας» ως το εκάστοτε ενικό/εξατομικευμένο Dasein και όχι ως κοινότητα ανθρώπων, είναι η ίδια η εύρεσή μας μέσα στον κόσμο και με όρους του Χάιντεγκερ: το ίδιο το μέσα-στον-κόσμο-Είναι:

«Αυτό για το οποίο αγωνιούμε, αποκαλύπτεται πως είναι το ίδιο με αυτό, μπρος στο οποίο αγωνιούμε: το μέσα-στον-κόσμο-Είναι… το διανοίγειν ταυτίζεται υπαρκτικά με τα διανοιγόμενα, κατά τρόπο μάλιστα, ώστε μέσα σ’ αυτά να διανοίγεται ο κόσμος ως κόσμος, το Εν-είναι [=το εντός καθορισμένου από άλλους χώρου Είναι του ανθρώπινου όντος] ως δυνατότητα για εξατομικευμένο, καθαρό, ριγμένο Είναι…» (Είναι και Χρόνος, τ. Ι, σ. 304).

Η αγωνία ως εκ τούτου ωθεί εγγενώς το εν λόγω εξατομικευμένο Dasein, αυτή τούτη την καθέκαστη ανθρώπινη ύπαρξη, να εκδιπλώνεται, να διανοίγεται δηλαδή, μέσα στον κόσμο ως solus ipsus (=μόνος αυτός).

     ΙΙΙ. Εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα υπαρκτικό/υπαρξιακό σολιψισμό, που δεν πρέπει να νοείται ως εκτόπιση, απομόνωση ενός υποκειμένου από τον κόσμο, παρά ως οδήγηση του Dasein, μια οδήγηση-πεπρωμένο για το τελευταίο, μπρος στον κόσμο, ως τον κόσμο του, αλλά και μπρος στον εαυτό του, ως ευρισκόμενο μέσα στον κόσμο, δηλαδή ως μέσα-στον-κόσμο-Είναι. Η αγωνία, υπ’ αυτή την έννοια, είναι ανεστιότητα: άγει το Dasein μέσα σε έναν κόσμο, μια εγκοσμιότητα, που δεν του επιτρέπει να αισθάνεται πως βρήκε τη γαλήνη του, την ιδιάζουσα σε αυτό διαμονή, την προσδοκώμενη υπαρκτικο-οντολογική του πραγμάτωση. Αυτή η ανεστιότητα όμως δεν αποτελεί κατάρα για το Dasein, αλλά λύτρωση, καθώς είναι η μόνη δυνατότητά του να μεριμνά διαρκώς για να αποφεύγει την κατάπτωση: να αφυπνίζεται, να συνειδητοποιεί τη μοναχικότητά/μοναδικότητά/ενικότητά του μέσα στη βοή των πολλών, να βρίσκεται σε εγρήγορση, να κινείται μέσα στην ανηλεή ένταση της ζωής/του κόσμου, αλλά πάντα με την περίσκεψη και τη νηφαλιότητα που απαιτεί η αυθεντική μέριμνα και αγωνία.