ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΙΣΧΥΛΟΣ - Χοηφόροι (1048-1076)

ΟΡ. ἆ, ἆ,
δμωαὶ γυναῖκες· αἵδε, Γοργόνων δίκην,
φαιοχίτωνες καὶ πεπλεκτανημέναι
1050 πυκνοῖς δράκουσιν· οὐκέτ᾽ ἂν μείναιμ᾽ ἐγώ.
ΧΟ. τίνες σε δόξαι, φίλτατ᾽ ἀνθρώπων πατρί,
στροβοῦσιν; ἴσχε, μὴ φοβοῦ, νικῶν πολύ.
ΟΡ. οὐκ εἰσὶ δόξαι τῶνδε πημάτων ἐμοί·
σαφῶς γὰρ αἵδε μητρὸς ἔγκοτοι κύνες.
1055 ΧΟ. ποταίνιον γὰρ αἷμά σοι χεροῖν ἔτι·
ἐκ τῶνδέ τοι ταραγμὸς ἐς φρένας πίτνει.
ΟΡ. ἄναξ Ἄπολλον, αἵδε πληθύουσι δή,
κἀξ ὀμμάτων στάζουσι νᾶμα δυσφιλές.
ΧΟ. εἷς σοι καθαρμός· Λοξίας δὲ προσθιγὼν
1060 ἐλεύθερόν σε τῶνδε πημάτων κτίσει.
ΟΡ. ὑμεῖς μὲν οὐχ ὁρᾶτε τάσδ᾽, ἐγὼ δ᾽ ὁρῶ·
ἐλαύνομαι δὲ κοὐκέτ᾽ ἂν μείναιμ᾽ ἐγώ.
ΧΟ. ἀλλ᾽ εὐτυχοίης, καί σ᾽ ἐποπτεύων πρόφρων
θεὸς φυλάσσοι καιρίοισι συμφοραῖς.

1065 — ὅδε τοι μελάθροις τοῖς βασιλείοις
τρίτος αὖ χειμὼν
πνεύσας γονίας ἐτελέσθη.
παιδοβόροι μὲν πρῶτον ὑπῆρξαν
μόχθοι τάλανες [τε Θυέστου]·
1070 δεύτερον ἀνδρὸς βασίλεια πάθη,
λουτροδάικτος δ᾽ ὤλετ᾽ Ἀχαιῶν
πολέμαρχος ἀνήρ·
νῦν δ᾽ αὖ τρίτος ἦλθέ ποθεν σωτήρ—
ἢ μόρον εἴπω;
1075 ποῖ δῆτα κρανεῖ, ποῖ καταλήξει
μετακοιμισθὲν μένος ἄτης;

***
ΟΡΕΣΤΗΣ
Α! α!
Πιστές μας σκλάβες, να τις κείνες σα Γοργόνες
σταχτόμαυρα ντυμένες, πλοκαμοζωσμένες
1050 μ᾽ αρμαθιές φίδια· δε μπορώ πια εδώ να μείνω.
ΚΟΡΥΦΑΙΑ
Ποιές φρεναπάτες, πολυαγάπητε, σε δέρνουν;
θάρρος· κι ας μη σε παρακυριεύει ο φόβος.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Δεν είναι φρεναπάτες τούτα μου τα πάθη·
της μάνας μου είναι, νά! οι σκύλες οι ογισμένες.
ΚΟΡΥΦΑΙΑ
Γιατ᾽ είν᾽ νωπό το αίμα των χεριών σου ακόμα
κι αυτό ᾽ναι που σου φέρνει ταραγμό στο νου σου.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Απόλλωνα σωτήρα! πόσο αυτές πληθαίνουν
και στάζουν απ᾽ τα μάτια τους μισητόν αίμα!
ΚΟΡΥΦΑΙΑ
Μα υπάρχει καθαρμός κι όταν σ᾽ αγγίξει ο Φοίβος,
1060 από τις συμφορές σου αυτές θα σε γλιτώσει.
ΟΡΕΣΤΗΣ
Εσείς δε θα τις βλέπετε, μα εγώ τις βλέπω
και δρόμο παίρνω· δεν μπορώ πια εδώ να μείνω.
ΚΟΡΥΦΑΙΑ
Πήγαινε στην ευχή! κι ο θεός καλόσκεπός σου
για τύχες πιο καλύτερες ας σε φυλάει.
ΧΟΡΟΣ
Νά κι ο τρίτος που ξέσπασε πάνω σ᾽ αυτά
τα παλάτια ξανά
μ᾽ άγριαν άξαφνη μπόρα χειμώνας.
Πρώτην έκαμε αρχή του Θυέστη, οϊμέ,
το φριχτό παιδοφάγωμα εκείνο.
1070 Δεύτερ᾽ ήρθ᾽ η σειρά του γενναίου βασιλιά
που σφαγμένος εχάθηκε μες σε λουτρό,
ο αρχηγός των Ελλήνων!
Τώρα πάλ᾽ ήρθε τρίτο από κάπου — μα πώς
σωτηρία ή χαμό να το πω;
Αχ! πού τάχα θα βγει και πού θα σταθεί,
1076 ησυχία να βρει αυτ᾽ η άγρια η Λύσσα;

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΘΕΟΙ - ΑΡΗΣ, Αφροδίτη και Αθηνά

Άρης και Αφροδίτη

Στον Όλυμπο ο Ήφαιστος ενώθηκε με τα δεσμά του γάμου με την Αφροδίτη. Στον ίδιο αυτό τόπο ο Άρης, ενώ βρισκόταν στην αγκαλιά της Αφροδίτης πάνω στην κλίνη του Ήφαιστου, έγινε αντιληπτός από τον χωλό θεό και γελοιοποιήθηκε ενώπιον των Ολυμπίων, καθώς ο Ήφαιστος τύλιξε τους εραστές σε λεπτό χρυσό δίχτυ. Όταν τους απελευθέρωσε, η Αφροδίτη κατευθύνθηκε προς την Κύπρο, ο Άρης στον γενέθλιο τόπο του, τη Θράκη. Άρης και Ήφαιστος μοιράζονται, εκτός από την ίδια γυναίκα, και τη ίδια γελοιοποίηση. Ωστόσο, μετά της αποκάλυψη της παρασυζυγικής σχέσης, ο Ήφαιστος απαίτησε την επιστροφή των γαμήλιων δώρων από τον Δία, διαλύθηκε ο γάμος του με την Αφροδίτη και οι δύο εραστές έμειναν ελεύθεροι για ένα νόμιμο γάμο. Έτσι, ο Πίνδαρος ονομάζει τον Άρη χαλκάρματον πόσιν, σύζυγο, της Αφροδίτης (τέταρτος Πυθιόνικος, 87 κ.ε.) και τον περιγράφει όμορφο σαν τον Απόλλωνα. Και η Σαπφώ θα συγκρίνει, παινεύοντάς τον, τον γαμπρό του απ. 111 με τον Άρη. Στο μεταξύ, Άρης και Αφροδίτη εμφανίζονται συχνά στην τέχνη ο ένας δίπλα στον άλλον.

Άρης και Αθηνά

Και οι δυο είναι πολεμικοί θεοί, ο ένας μάχεται στον πλευρό των Τρώων, η άλλη στο πλευρό των Ελλήνων. Αντίθετα, στην ασπίδα του Αχιλλέα, τα δυο αδέλφια εμφανίζονται ως θεϊκοί οδηγοί της ίδιας στρατιάς:

 

Κι εκείνοι εβγαίναν η Αθηνά και ο Άρης αρχηγοί τους

χρυσοί και οι δύο με χρυσά τα ενδύματα, μεγάλοι,

όμορφοι, ωσάν αθάνατοι, με τ' άρματα και πέρα

ξεχωριζόνταν· κι έβλεπες μικρά τα πλήθη κάτω·

και ότ' έφθασαν όπου έπρεπε να στήσουν το καρτέρι,

στον ποταμόν που επότιζε καθένας το κοπάδι,

αυτού καθίσαν σκεπαστοί, με τα λαμπρά τους όπλα.

(Όμ., Ιλ. Σ 515-521)

 

Έξω από τον ιδεατό κόσμο της ασπίδας ο Άρης ικανοποιείται με τις σφαγές και την αιματοχυσία, χωρίς να ενεργεί με φρόνηση ή να ενδιαφέρεται για το δίκαιο των επιλογών του ή αυτών που υποστηρίζει.

 

1. Η παρέμβαση της αόρατης, χάρη στην περικεφαλαία του Άδη, Αθηνάς έστρεψε το δόρυ του πολεμικού θεού, που πολεμούσε μπροστά στα τείχη της Τροίας μαζί με τον Έκτορα, σώζοντας τον Διομήδη και δίνοντας την ευκαιρία στον Έλληνα πολεμιστή να πληγώσει τον Άρη. Το τραύμα του περιποιήθηκε ο ίδιος ο Δίας.

 

2. Στη συμπλοκή των θεών κάτω από τα τείχη της Τροίας η Αθηνά πλήγωσε τον Άρη με μια πέτρα. Ο θεός έπεσε στο χώμα και έπιασε με το κορμί του επτά στρέμματα.

Μη φοβάσαι να κοιτάξεις

Πρέπει να μη φοβάσαι να κοιτάξεις. Όταν δεν κοιτάζεις, ο νους φτιάχνει τις δικές του εικόνες, τις οποίες πιστεύεις πως είναι αληθινές.

Έχει μια προκλητική ομορφιά ο περιορισμός της γλώσσας και οι έτοιμες ερμηνείες του παρελθοντικού, εκπαιδευμένου μας εαυτού.

Τα στάδια που περνάμε είναι οι προσωπικές μας ασυνείδητες επιλογές, που πολεμάμε ενόσω δεν τις αναγνωρίζουμε ως Δικές Μας.

Ο κόσμος φαίνεται μα δεν είναι ίδιος καθημερινά. Μπορούμε να το αντιληφθούμε αυτό, βιωματικά ή μπορούμε και να το προσπεράσουμε, αν έχουμε την ακλόνητη ανάγκη να το προσπερνάμε. Όλα παίζουν! Ελεύθερα!

Πολλοί οι εραστές της αλήθειας, ελάχιστοι οι αφοσιωμένοι σε αυτήν, αντικαθιστώντας την πίστη με τη γνώση. Ακόμα λιγότεροι οι ακούραστοι αναζητητές της ελευθερίας, τολμώντας να πολεμούν τα δικά τους δεσμά αλλά και της κοινωνίας στην οποία προσωρινά ανήκουν.

Η πλήρης ανατροπή των δεδομένων εμπεριέχει κινδύνους. Προχωράμε όσο το θάρρος μας μάς επιτρέπει. Δεν υπάρχουν όρια, απαγορεύσεις ή δεσμεύσεις, πέρα από αυτά που δημιουργούμε και συναντάμε, ενώ καλούμαστε να διαπεράσουμε.

Κοιτάζοντας πίσω πρέπει να μπορούμε να δούμε καθαρά τη συνολική μας πορεία. Και αυτή είναι πάντα πολύ πιο ευφάνταστη, μεγαλόπρεπη, αποκαλυπτική, απ' ότι νομίζουμε όταν πιστεύουμε τις καταχωρήσεις του εκπαιδευμένου μας νου - προσωπικότητας.

Ακόμα κι αν φοβάσαι, κοίταξε! Μάθε να βλέπεις καθαρά! Για σένα, για τη ζωή, για όλα όσα θεωρείς σημαντικά και ουσιαστικά. Δεν υπάρχει κάτι άλλο πριν από αυτό!

Δεν υπάρχει "κατάλληλος χρόνος" γι' αυτό, ούτε γίνονται τα πράγματα με τη "σειρά" που έχουμε ορίσει στην άχαρη, προβλέψιμη, δομημένη κοινωνική ζωή μας. Δεν υπάρχουν πραγματικά συμβόλαια, πέρα από αυτά που έχουμε επιλέξει με τον Εαυτό μας.

Κάθε στιγμή είναι ευκαιρία, πρόκληση ή ίδια με την προηγούμενη. Τα πάντα εξαρτώνται μόνο από εμάς τους ίδιους.

Αλλά δεν είναι αυτόματη διαδικασία μεταμόρφωσης. Δεν είναι θέμα μελέτης, αποστήθισης των σοφών και αρχαίων κειμένων, δεν είναι θέμα τεχνικής, φιλοσοφίας ή συγκεκριμένης πειθαρχίας/πίστης. Είναι θέμα ΔΟΥΛΕΙΑΣ, μάθησης, αποπρογραμματισμού, αποδόμησης, διεύρυνσης του νου, είναι θέμα αφοσίωσης και αυτο-παρατήρησης, συλλογής πληροφοριών, απενεχοποίησης και ευθύνης....είναι αλλαγή ολόκληρου του τρόπου σκέψης μας.

Πάντα υπάρχουν περισσότερα να δούμε απ' όσα νομίζαμε. Πάντα το "τέρμα" αποκαλύπτεται ως πόρτα που πρέπει να ανοίξουμε. Και οι λέξεις που χρησιμοποιούμε μεταμορφώνονται, αποκαλύπτονται και εξελίσσονται....αργά ή γρήγορα.

Η γραμμικότητα και το επίπεδο της συνείδησής μας καθορίζει το χρόνο, το χώρο, τη στατικότητα ή την πολυεπίπεδη ύπαρξη, σύμφωνα με τη διατήρηση της δύναμης/προσοχής μας...

Γιατί ο ανεκδήλωτος θυμός είναι δηλητήριο στη ζωή μας

Και είναι φορές που δεν έχει άδικο. Είτε από εγωισμό είτε από βλακεία, ούτε που διανοείται πως μπορεί να μην είναι σωστός. Υπάρχει μάλιστα η πιθανότητα τα πράγματα μεταξύ τους να εξελιχθούν ακόμα χειρότερα. Δεν είναι πάντοτε εφικτή η ρομαντική ελπίδα ότι μια ειλικρινής εξομολόγηση των πληγωμένων αισθημάτων μας, θα μεταμορφώσει αυτόματα τον άλλον σε έναν άγγελο μετανοίας, που θα πέσει στην αγκαλιά μας και θα μεταμορφωθεί.

Το πλέγμα των σχέσεών μας είναι ένα πολύ μπερδεμένο σύστημα. Όσο στενότερη μια σχέση τόσο πιο περίπλοκη, τόσο πιο δυσνόητη, πιο τυραννική.

Όμως, και παρά την δυσκολία, εγώ επιμένω να πιστεύω πως ένας άνθρωπος πληγωμένος πρέπει να ξανοίγεται και να φανερώνει τι αισθάνεται σ’ αυτόν που τον πλήγωσε και τον πληγώνει. Μια παλιά πληγή δεν τη γιατρεύει πάντα μόνο με το πέρασμά του ο χρόνος, αντιθέτως, ο χρόνος την κακοφορμίζει. Γι’ αυτό και ο άνθρωπος πρέπει να την ξεσκεπάζει καλύτερα, να φανερωθεί και να ρουφήξει φως. Κι ας μην καταλάβει ο άλλος, κι ας μη διορθωθεί.

Όσο κάποιος δε μιλάει, όσο κρατά βουβή την πίκρα και την ενόχλησή του, θερμαίνεται και φουσκώνει εντός του το παράπονο, η ματαίωση και, ως εκ τούτου, ο θυμός. Και ο ανεκδήλωτος θυμός είναι δηλητήριο.

Όταν ο άλλος σε απογοητεύει, σε χρησιμοποιεί, σε αγνοεί, σε κακοποιεί, θυμώνεις μαζί του. Έτσι συμβαίνει, ασφαλώς, και είναι υγιές, ανθρώπινο και φυσικό. Ωστόσο μέσα σ’ αυτόν το θυμό κατά του άλλου που μας αδικεί και μας πληγώνει, σχεδόν πάντοτε φωλιάζει ένας άλλος βουβός θυμός και γι’ αυτό αγριότερος: ο θυμός κατά του εαυτού μας. Του εαυτού μας που δεν έχει τα κότσια να βάλει τα πράγματα στη θέση τους, να υποστηρίξει το δίκαιο, την αλήθεια, να υπερασπιστεί τα αισθήματά του, να μιλήσει. Είναι γνωστό και αποδεκτό εκείνο το χριστιανικό που συμβουλεύει να μην κάνεις στον άλλον όσα δε θες να κάνουν σ’ εσένα. Αλλά και δεν θα πρέπει να επιτρέπεις να σου κάνουν όσα άδικα εσύ ποτέ δε θα τους έκανες.

Γι’ αυτό, όταν συμβουλεύω φίλους, προτείνω να ανοίγουν την καρδιά τους και να εκφράζουν αυτό που τους ενοχλεί σ’ αυτόν ακριβώς που τους ενοχλεί απευθείας. «Και να μη σε καταλάβει, θα νιώσεις καλύτερα με τον εαυτό σου που κατόρθωσε και μίλησε. Θα νιώσεις καλύτερα με την αυτοεκτίμησή σου. Δεν είναι λίγο αυτό!»

Δεν έχεις ανάγκη τον καταθλιπτικό συμβιβασμό για να «σώσεις» μια σχέση. Μονάχα η αλήθεια και η αγάπη σώζουν όντως καταστάσεις ζωής. Συμβιβαζόμαστε όταν επιλέγουμε το φόβο κι αυτό, είναι μειωτικό. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο συμβιβασμό και στην παραχώρηση. Το πρώτο ενέχει υπολογισμό και δειλία, ενώ το δεύτερο γενναιότητα και αρχοντιά. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο «απωθώ» και στο «συγχωρώ». Το ένα κλωσάει τον εφιάλτη και την εκδικητικότητα, το άλλο προσφέρει τη φρεσκάδα της νέας ευκαιρίας. Υπάρχει διαφορά, ανάμεσα στο να με καταπατούν και στο να θυσιάζομαι. Το πρώτο είναι σκλαβιά, υποτέλεια, το δεύτερο γενναιότητα αγάπης και κυρίως ελευθερία.

Έχω προσέξει πως όσοι τολμούν ν’ ανοίξουν την καρδιά τους – άσχετα από το αποτέλεσμα και την επιτυχία τους – βγαίνουν ύστερα από αυτό οι ίδιοι με άλλοι διάθεση και άλλο βλέμμα. Με πεποίθηση και με καλή περηφάνια. Με αυτοεκτίμηση και ανακούφιση. Χωρίς το άγχος να εμπλέκονται σε φανταστικούς καβγάδες μέσα στο κεφάλι τους. Και η απαλλαγή από ένα άγχος, κατά τον Φρόιντ, είναι από τις μέγιστες ηδονές.

Βγαίνουν πιο καθαροί κι ανάλαφροι όπως βγαίνουμε από ένα λουτρό. Κι αν δεν έπεισαν τον άλλον τελικά, κι αν δεν μπόρεσαν να βγάλουν μαζί του άκρη, μπόρεσαν να φανούν στα ίδια τους τα μάτια ειλικρινείς και θαρραλέοι. Κι αυτό ήδη είναι νίκη και χαρά μεγάλη.

Μην επιστρέφεις σε τελειωμένες καταστάσεις

Μην επιστρέφεις σε τελειωμένες καταστάσεις. Tο μόνο που θα καταφέρεις είναι να ζωντανέψει εκ νέου το σκηνικό της τελευταίας τραγωδίας που παίχτηκε.

Μην επιστρέφεις για μια τελευταία κουβέντα. Καμιά λέξη δεν μπορεί να “επαναπατρίσει” το δίκιο σου. Μην πατάς τον εγωισμό σου τόσες φορές, κράτα και λίγη αξιοπρέπεια.

Μη βασανίζεσαι και μη βασανίζεις τους άλλους. Προχώρα και μην κοιτάς πίσω σου, κοίτα μόνο μπροστά, άσε τους άλλους να κοιτάξουν όπου θέλουν. Μην ασχολείσαι. Δες το αλλιώς. Δες το θετικά. Ξεκόλλα. Γύρνα τη ρημάδα τη σελίδα.

Μην επιστρέφεις για να κάνεις τον ήρωα. Ήρωας είσαι με όσα αντέχεις και με όσα υπομένεις. Μην επιστρέφεις για να ωραιοποιήσεις μια άσχημη ατμόσφαιρα.

Μην επιστρέφεις όταν έχουν πέσει οι τίτλοι του τέλους. Το ίδιο ξεκίνημα δεν θα επαναληφθεί. θα είναι μια κακή συνέχεια κι αυτό δεν σου αξίζει. Μην επιστρέφεις. Μη μας βρει κανένα κακό, πρόσεχε λίγο πού πας.

Ζήσε, θύμωσε, ζήλεψε, μίλα, γέλα, κλάψε, μοιράσου. Ότι κι αν κάνεις, μετράει

Κάθε λεπτό της ζωής σου είναι πολύτιμο.
Ζήσε, εκφράσου, θύμωσε, ζήλεψε, μίλα, γέλασε, κλάψε, μοιράσου.
Ότι κι αν κάνεις, μετράει.
Συγχώρησε όποιον σε πλήγωσε.

Μοιράσου το φαγητό σου με κάποιον συνάνθρωπό σου.
Τα χρήματα, είναι για να κάνουν πιο εύκολη την καθημερινότητα σου και για να αλλάζουν χέρια.
Ξόδεψέ τα, όπου σε ευχαριστεί.
Θυμήσου, πως μόνο σε αυτή τη ζωή σου είναι χρήσιμα. Ανόητο το να τα φυλάς για τα δύσκολα, μπορεί σαν έρθουν, να μην είναι σε θέση να σε σώσουν.
Μια ζωή έχεις επίγεια!
Διεκδίκησε, πράξε, ότι κάνουμε έχει κόστος, κανείς δεν είναι άξιος να σε κρίνει για τις πράξεις σου.

Ηθικό δίδαγμα.
Αυτά όλα που σήμερα έχεις, αρκεί ένα δευτερόλεπτο για να ανατραπούν.
Είναι δε, πολύ τυχερός αυτός, που ανατράπηκαν και στα συντρίμμια του βρήκε όλα τα κομμάτια.
Σπασμένα μερικά, πληγωμένα κάποια άλλα, αλλά τα βρήκε.
Να θυμάσαι.
Η ώρα αναχώρησης είναι κάθε λεπτό, καθ΄ όλο το εικοσιτετράωρο.
Τα εισιτήρια εκδίδονται στον ουρανό. Πληρώνονται όμως στη γη και αδρά!
Το κόστος του εισιτηρίου είναι πολύ υψηλό, αν θέλεις να λέγεσαι άνθρωπος και πληρώνεται με πολύ υπομονή, πολύ αγάπη και προσωπικούς αγώνες.
Το εισιτήριο είναι προσωπικό και δεν μεταβιβάζεται σε άλλο άτομο.
Οι επιβάτες ταξιδεύουν δίχως αποσκευές.
Τιμαλφή, αρώματα, πάσης φύσεως στολίδια, παρακαλείστε να μην τα πάρετε. Περιττά και αχρείαστα σας είναι.
Χρήματα δεν μεταφέρονται.

Το πιο σημαντικό όλων μην ξεχάσεις.
Ειδοποιήσεις για την ημέρα αναχώρησης κάθε επιβάτη, δεν στέλνονται…
Εσύ, ακόμα κάνεις σχέδια και χρήματα μετράς;

Διώξε τη γκρίνια και τη μιζέρια για να ανθίσει η ευτυχία

Μάλλον δε σε βλέπεις καλά… μα αυτά που δίνεις δεν τελειώνουν, διότι δεν ξέρεις καν ότι τα έχεις…
Δεν έχεις ιδέα ότι σε ακολουθούν τόσοι άνθρωποι, και κλέβουν αυτό που δε φαίνεται…

Τι νομίζεις ότι δίνεις;
Ή μάλλον πως νομίζεις ότι δίνεις;
Έχεις την εντύπωση ότι πρέπει να σκεφτείς;
Ούτε καν… αυτά τα μικρά, καθημερινά κι αυθόρμητα είναι ο πλούτος σου… μα τι άλλο θα ήταν η ύλη;

Αστειεύεσαι;
Και για πες μου… πως στερεύεις ένα χαμόγελο;
Ένα: «έλα μη στενοχωριέσαι όλα θα πάνε καλά» …
Πως τελειώνει μια «Καλημέρα» που θα πεις το πρωί;
Πως θα μειωθεί η χαρά, όταν θα φτάσεις τη μπάλα στο δέντρο που έπαιζαν τα παιδιά, και δε μπορούν να την πιάσουν;

Ξέρεις πόσες τέτοιες μικρές, συνηθισμένες πράξεις υπάρχουν στον κόσμο; Τρισεκατομμύρια…
Δύο είναι τα ενδεχόμενα για να λες ότι στέρεψες… ή τις έχεις κάνει όλες, ή να μην σκέφτεσαι και να ακολουθείς την καρδιά σου, που έχει ανεξάντλητες αποθήκες… μην αγχώνεσαι…

Όσο διώχνεις τη γκρίνια και τη μιζέρια, τόσο θα ανθίζει η ευτυχία…
Η πρόθεση και μόνο όταν θες να δώσεις, θα σε κάνει καλλιτέχνη… θα ανοίξει τόσο πολύ η φαντασία σου, που θα μοιάζεις με όνειρο… το καλό όνειρο του κάθε άγνωστου…

Και να είσαι σίγουρος, ότι όταν ξεχειλίζεις από χαρά, θα υπάρξουν πολλά άδεια ποτήρια να απλώσουν για να πάρουν λίγο…!

Πόση σημασία έχει να είσαι συνεπής στις πράξεις σου;

Πόση σημασία έχει να είσαι συνεπής στις πράξεις σου; Έχει πολύ μεγάλη σημασία, μπορεί να είναι η πρώτη απάντηση, αφού η συνέπεια είναι η ουσία της αυθεντικότητας. Οπότε, σκέπτεται ο Μονταίνι, κοίταξε μέσα σου:

Όχι μόνο ο άνεμος των τυχαίων πραγμάτων με κινεί σύμφωνα με την τάση του, αλλά επίσης κινούμαι και ενοχλούμαι από την αστάθεια της στάσης μου: οποιοσδήποτε στρέφει τη βασική του προσοχή στον εαυτό του, δύσκολα θα βρει τον εαυτό του δύο φορές στην ίδια κατάσταση… Μιλώ για τον εαυτό μου με διαφορετικούς τρόπους: κι αυτό επειδή κοιτάζω τον εαυτό μου με διαφορετικούς τρόπους. Κάθε είδους αντίφαση μπορεί να βρεθεί μέσα μου, ανάλογα με κάποια αλλαγή ή ιδιότητα: ντροπαλός, αυθάδης, αγνός, λάγνος, ομιλητικός, λιγομίλητος, σκληρός, ασθενικός, έξυπνος, ανόητος, σοβαρός, πρόσχαρος, ψεύτης, ειλικρινής, μορφωμένος, αδαής, γενναιόδωρος, τσιγκούνης και, πάλι, άσωτος.

Το μάθημα είναι να μην ανησυχούμε και τόσο πολύ γι’ αυτήν την «περιστροφή» και «αταξία». Είναι σοφία να την αναγνωρίζουμε και, απλώς, άγνοια να αρνούμαστε ότι αλλάζουμε στο όνομα της συνέπειας.

Οι λέξεις της δύναμης

Είναι τρία μαθήματα που θα σημείωνα
με φλεγόμενη πένα να καίει βαθιά,
αφήνοντας ένα χνάρι ευλογημένου φωτός
εκεί που θνητό στήθος πάλλει.

Έχε Ελπίδα. Κι αν υπάρχουν μαύρα σύννεφα,
κι αν υπάρχουν απογοητεύσεις κι όχι όνειρα,
άσε το συνοφρύωμα, η σκιά του μάταιη,
αφού την κάθε νύχτα ακολουθεί ένα πρωί.

Έχε Πίστη. Όπου τη βάρκα σου και να τη σπρώχνουν
αύρες που μουγκανίζουν ή κύματα που βρυχώνται,
η φύση (μην το ξεχνάς) κυβερνά και ουρανό
και Γη και αύρες και βαρκούλα.

Έχε Αγάπη, κι αγάπα όχι μια ύπαρξη τόσο μόνη,
αφού αδέρφια είμαστε από τον έναν ως τον άλλο πόλο,
και για το καλό όλων η αγάπη σου ξοδεύεται,
όπως ο ήλιος χύνει το φιλικό μας φως του.

Μεγάλωσε, αγάπα, έλπιζε! Χάραξε στον κόρφο σου
αυτά τα τρία, και περίμενε σταθερός και γαλήνιος
δυνάμεις, εκεί όπου οι άλλοι ίσως ναυαγούν.
Φως, όταν πολλοί στα σκοτεινά πλανώνται.

FRIEDRICH SCHILLER

Ευρωπαίοι αστρονόμοι ανακάλυψαν εξωπλανήτη με ατμόσφαιρα από ήλιο φουσκωμένη σαν μπαλόνι

Ευρωπαίοι αστρονόμοι ανακάλυψαν έναν εξωπλανήτη, τον ΗΑΤ-Ρ-11b, ο οποίος έχει άφθονο ήλιο στην ατμόσφαιρά του, το οποίο διαφεύγει συνεχώς στο διάστημα, με αποτέλεσμα αυτή να έχει φουσκώσει και να μοιάζει με μπαλόνι.

Ο αέριος εξωπλανήτης, που έχει το μέγεθος περίπου του Ποσειδώνα, είναι δηλαδή τετραπλάσιος της Γης, βρίσκεται σε απόσταση 124 ετών φωτός από τη Γη, στην κατεύθυνση του αστερισμού του Κύκνου. Το αδρανές αέριο ήλιο που διαφεύγει από την ατμόσφαιρά του, έχει δημιουργήσει γύρω του ένα νέφος σαν μπαλόνι. Το αέριο εκτιμάται ότι απωθείται από τον εξωπλανήτη με ταχύτητα άνω των 10.000 χιλιομέτρων την ώρα.

Η διαρροή του ηλίου οφείλεται στην επίδραση της έντονης ακτινοβολίας που δέχεται ο εξωπλανήτης από το άστρο του, το οποίο είναι 20 φορές κοντινότερο από ό,τι ο Ήλιος στη Γη. Γι' αυτό, άλλωστε, ο εξωπλανήτης θεωρείται «θερμός Ποσειδώνας», με επιφανειακή θερμοκρασία 550 βαθμών Κελσίου.

Οι ερευνητές, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό "Science", πραγματοποίησαν την ανακάλυψη με το νέο φασματογράφο Carmenes στο διαμέτρου τεσσάρων μέτρων τηλεσκόπιο του Αστεροσκοπείου Καλάρ Άλτο στην Ισπανία.

Το ήλιο, που ανακαλύφθηκε το 1868 και είναι σπάνιο στη Γη, αποτελεί βασικό συστατικό των πλανητών Δία και Κρόνου και είναι -μετά το υδρογόνο- το δεύτερο συχνότερο χημικό στοιχείο στο σύμπαν. Επειδή είναι δύσκολο να ανιχνευθεί, για πρώτη φορά ανακαλύφθηκε μόλις φέτος στην ατμόσφαιρα ενός μεγάλου εξωπλανήτη.

Σε μια παρεμφερή ανακάλυψη, οι αστρονόμοι του ισπανικού Ινστιτούτου Αστροφυσικής των Καναρίων, οι οποίοι έκαναν επίσης δημοσίευση στο "Science", βρήκαν ότι ο αέριος γιγάντιος εξωπλανήτης WASP-69b, που έχει το μέγεθος του Δία και βρίσκεται σε απόσταση 163 ετών φωτός από τη Γη, «σέρνει» πίσω του ένα νέφος σωματιδίων ηλίου, το οποίο «δραπετεύει» από την ατμόσφαιρά του και σχηματίζει κάτι σαν ουρά κομήτη.

Η ανακάλυψη έγινε με το ίδιο τηλεσκόπιο, ενώ παρόμοια είναι η αιτία για την διαφυγή του ηλίου, καθώς και αυτός ο πλανήτης βομβαρδίζεται με ισχυρή υπεριώδη ακτινοβολία από το μητρικό άστρο του. Είναι η πρώτη φορά που εντοπίζεται ουρά ηλίου σε εξωπλανήτη.

Οι δύο αυτές περιπτώσεις δείχνουν στους επιστήμονες με ποιον τρόπο οι αέριοι πλανήτες σταδιακά χάνουν τις ατμόσφαιρές τους και πώς μερικοί από αυτούς σταδιακά μπορεί να γίνονται βραχώδεις.

Επιφέροντας ισορροπία στο Σύμπαν: Νέο μοντέλο προτείνει τρόπο για την ενοποίηση της σκοτεινής ενέργειας και της σκοτεινής ύλης στο Σύμπαν μας

Η κανονική ύλη είναι ο βασικός δομικός λίθος των ανθρώπων, των φυτών και του Ηλιακού Συστήματος, όμως ακόμη συνιστά – σύμφωνα με το καλύτερο θεωρητικό μας μοντέλο – το 5% όλης της ύλης του Σύμπαντος. Το άλλο 95% είναι τυπικά αόρατο, εκτός από την περίπτωση που η παρουσία του συμπεραίνεται μέσω των βαρυτικών επιδράσεων. Αυτό το ελλείπον μέρος του Σύμπαντος κανονικά χωρίζεται σε δυο ξεχωριστά και διακριτά φυσικά φαινόμενα, τη σκοτεινή ύλη και τη σκοτεινή ενέργεια, τα οποία είναι δυο από τα μεγαλύτερα προβλήματα στη σύγχρονη αστροφυσική.

Όπως αναφέρθηκε στην ιστοσελίδα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, με ημερομηνία 5 Δεκεμβρίου 2018, ένα νέο μοντέλο (toy model) από τον Dr Jamie Farnes του Oxford’s e-Research Centre, που δημοσιοποιήθηκε σε δημοσίευση στο Astronomy & Astrophysics (A&A), υποστηρίζει ότι και η σκοτεινή ύλη και η σκοτεινή ενέργεια μπορούν να ενοποιηθούν σε ένα μόνο φαινόμενο – ένα ρευστό που έχει αρνητική μάζα.

Όπως αναφέρει ο συγγραφέας στο άρθρο του στην Conversation, η σκοτεινή ύλη ίσως είναι ένα αόρατο υλικό, όμως ασκεί βαρυτική δύναμη στην ύλη του περιβάλλοντός της που μπορούμε να μετρήσουμε. Η σκοτεινή ενέργεια είναι απωθητική που κάνει το σύμπαν να επεκτείνεται με επιταχυνόμενο ρυθμό. Τα δυο αυτά πάντα αντιμετωπίζονται ως δυο ξεχωριστά φαινόμενα. Όμως στη μελέτη υποστηρίζεται η άποψη ότι τα δυο μπορεί να είναι μέρος της ίδιας παράξενης έννοιας – ένα μοναδικό, ενοποιημένο «σκοτεινό ρευστό» αρνητικών μαζών.

Οι αρνητικές μάζες δεν είναι νέα ιδέα στην κοσμολογία. Όπως ακριβώς η κανονική ύλη, σωμάτια αρνητικής μάζας θα πρέπει να απλώνονται περισσότερα καθώς το σύμπαν επεκτείνεται – που σημαίνει ότι η απωστική τους δύναμη θα πρέπει να γίνεται ασθενέστερη με την πάροδο του χρόνου. Ωστόσο, μελέτες έχουν δείξει ότι η δύναμη που οδηγεί την επιταχυνόμενη επέκταση του σύμπαντος είναι συνεχώς σταθερή. Αυτή η αντίφαση έχει οδηγήσει προηγουμένως τους ερευνητές να εγκαταλείψουν την ιδέα αυτή. Εάν το σκοτεινό ρευστό υπάρχει, δεν θα έπρεπε να αδυνατίζει με το χρόνο.

Στη νέα μελέτη, ο συγγραφέας προτείνει μια τροποποίηση της θεωρίας της γενικής σχετικότητας του Einstein για να επιτρέπει τις αρνητικές μάζες όχι μόνο να υπάρχουν, αλλά να δημιουργούνται συνεχώς. Η «δημιουργία ύλης» περιλαμβάνονταν ήδη σε μια προηγούμενη εναλλακτική θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης, γνωστής ως μοντέλο Σταθερής Κατάστασης. Η κύρια υπόθεση ήταν ότι (θετικής μάζας) ύλη δημιουργούνταν συνεχώς για να αναπληρώνει το υλικό καθώς το σύμπαν επεκτείνεται. Τώρα γνωρίζουμε από παρατηρησιακά στοιχεία ότι αυτό είναι λανθασμένο. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι η αρνητικής μάζας ύλη δεν μπορεί να δημιουργείται συνεχώς. Η μελέτη δείχνει, σύμφωνα με τον συγγραφέα της Dr Jamie Farnes, ότι αυτό το υποτιθέμενο σκοτεινό ρευστό ποτέ δεν απλώνεται πολύ αραιά. Αντίθετα συμπεριφέρεται ακριβώς όπως η σκοτεινή ενέργεια.

Το προτεινόμενο από τη μελέτη μοντέλο, μια τροποποιημένη ΛCDM (Λάμδα Cold Dark Matter) κοσμολογία, δείχνει – όπως αναφέρεται στην περίληψη που συνοδεύει τη μελέτη – ότι οι συνεχώς δημιουργούμενες αρνητικές μάζες μπορούν να μοιάζουν με τη κοσμολογική σταθερά και μπορούν να ομαλοποιούν τις καμπύλες περιστροφής των γαλαξιών. Άλλωστε η σκοτεινή ύλη εισήχθη για να εξηγήσει το γεγονός ότι οι γαλαξίες περιστρέφονται πολύ ταχύτερα από ότι τα μοντέλα μας προβλέπουν, πράγμα που σημαίνει ότι κάποια επιπρόσθετη αόρατη ύλη πρέπει να είναι παρούσα για να τους εμποδίσει να αυτο-διαλυθούν περιστρεφόμενοι. Το μοντέλο οδηγεί σε ένα κυκλικό σύμπαν με χρονικά μεταβαλλόμενη παράμετρο Hubble, που δυνητικά παρέχει συμβατότητα με την τρέχουσα ένταση που αναδύεται στις κοσμολογικές μετρήσεις.

Στην πρώτη, στην επιστημονική βιβλιογραφία, τρισδιάστατη προσομοίωση Ν-σωμάτων της αρνητικής μάζας ύλης, αυτό το εξωτικό υλικό φυσικά διαμορφώνει άλω γύρω από τους γαλαξίες που εκτείνονται αρκετές γαλαξιακές ακτίνες. Αυτές οι άλω είναι ομαλοποιημένες. Το προτεινόμενο κοσμολογικό μοντέλο είναι έτσι ικανό να προβλέπει την παρατηρούμενη κατανομή της σκοτεινής ύλης στους γαλαξίες από πρώτες αρχές. Το μοντέλο κάνει ορισμένες ελέγξιμες προβλέψεις και φαίνεται να έχει τη δυνατότητα να είναι συνεπές με τα παρατηρησιακά στοιχεία από απομακρυσμένους υπερκαινοφανείς, τη κοσμική μικροκυματική ακτινοβολία υποβάθρου και τα γαλαξιακά σμήνη.

Τα ευρήματα αυτά μπορεί να σημαίνουν ότι οι αρνητικές μάζες είναι μια πραγματική και φυσική όψη του σύμπαντός μας ή εναλλακτικά μπορεί να σημαίνει την ύπαρξη μιας διαδόχου θεωρίας που σε ορισμένο όριο μπορεί να μοντελοποιηθεί από αποτελεσματικές αρνητικές μάζες. Και οι δυο περιπτώσεις, σύμφωνα με την μελέτη, οδηγούν στο εκπληκτικό συμπέρασμα ότι ο επιβλητικός γρίφος του σκοτεινού σύμπαντος μπορεί να υφίσταται λόγω ενός απλού λάθους σημείου.

Παίζει κύριο ρόλο για τη ζωή η σκοτεινή ύλη;

Το κυριότερο υποψήφιο σωματίδιο της σκοτεινής ύλης είναι ένα σωματίδιο με μάζα που όμως αλληλεπιδρά σπάνια με την κανονική ύλη. Επίσης, μπορεί να είναι το ίδιο και το αντισωματίδιο του, που σημαίνει ότι εξαϋλώνει το ένα το άλλο όταν θα συναντηθούν, απελευθερώνοντας έτσι ενέργεια με τη μορφή της ακτινοβολίας. Είναι τα λεγόμενα WIMPs, ή Ασθενώς Αλληλεπιδρώντας Σωματίδια με Μάζα. Αυτά τα αόρατα σωματίδια θα μπορούσαν να συλληφθούν από τη βαρύτητα του πλανήτη μας και έτσι να απελευθερώσουν ενέργεια, που θα μπορούσαν να ζεστάνουν αυτόν τον κόσμο, σύμφωνα με το φυσικό Dan Hooper και τον αστροφυσικό Jason Steffen στο Εργαστήριο Fermi.

Σκοτεινή Ύλη: το  τηλεσκόπιο Hubble της NASA που τράβηξε την παραπάνω εικόνα δείχνει την κατανομή της σκοτεινής ύλης στο κέντρο του γιγάντιου γαλαξιακού σμήνος Abell 1689, που περιέχει περίπου 1.000 γαλαξίες και τρισεκατομμύρια αστέρια.

 

Μια νέα μελέτη δείχνει ότι η μυστηριώδης, αόρατη σκοτεινή ύλη θα μπορούσε να ζεστάνει εκατομμύρια πλανήτες χωρίς γονικά άστρα σε περιοχές, όπως το Abell 1689 και να γίνουν κατοικήσιμα.

 

Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι η αόρατη και ακόμη άγνωστης ταυτότητας σκοτεινή ύλη, που εμείς γνωρίζουμε να υπάρχει λόγω της βαρυτικής επίπτωσης που έχει πάνω στους γαλαξίες, αποτελεί περίπου το 85 τοις εκατό όλης της ύλης στο σύμπαν.

 

Οι Hooper και Steffen προτείνουν ότι οι βραχώδεις υπερ-γαίες εξωπλανήτες, σε περιοχές με υψηλή πυκνότητα της βραδυκίνητης σκοτεινής ύλης θα μπορούσαν να είναι τόσο ζεστοί, αρκετή για να κρατήσουν υγρό το νερό στην επιφάνειά τους, ακόμη και εν απουσία της ενέργειας που έρχεται από ένα γειτονικό άστρο ή άλλες πηγές. Η δε πυκνότητα της σκοτεινής ύλης αναμένεται να είναι εκατοντάδες έως και χιλιάδες φορές μεγαλύτερη στις εσωτερικές περιοχές του Γαλαξία μας και στους πυρήνες των νάνων σφαιροειδών γαλαξιών, από ό,τι είναι στο ηλιακό μας σύστημα.

 

Οι επιστήμονες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι σε πλανήτες μέσα σε περιοχές με πυκνή σκοτεινή ύλη, η σκοτεινή ύλη και όχι το φως είναι που δημιουργεί τα βασικά στοιχεία που χρειάζεστε για να αναπτυχθεί η ζωή χωρίς την παρουσία ενός άστρου κοντά τους.

 

Κι όπως πιστεύει η ομάδα η σκοτεινή ύλη θα μπορούσε να κρατήσει τις επιφάνειες των εν λόγω πλανητών ζεστές για τρισεκατομμύρια χρόνια, διάστημα μέσα στο οποίο όλα τα κανονικά αστέρια θα σβήσουν κι έτσι μπορεί τελικά να αποδειχθεί η «σκοτεινή ύλη» προπύργιο της ζωής στο σύμπαν μας.
 

«Φαντάζομαι 10 τρισεκατομμύρια χρόνια στο μέλλον, όταν το σύμπαν θα έχει επεκταθεί τόσο που θα υπάρχει μια απέραντη μοναξιά, ενώ όλα τα αστέρια στον Γαλαξία μας θα έχουν από καιρό σβήσει, οπότε μόνο οι πλανήτες με τη θερμότητα της σκοτεινής ύλης θα διατηρούνται ζωντανοί. Ίσως θα μπορούσα να φανταστώ ότι κάθε πολιτισμός που θα επέζησε πάνω σε αυτούς τους πλανήτες, θα αρχίσει να κινείται με καύσιμο την σκοτεινή ύλη,» είπε ο Hooper σε μια συνέντευξη του.

Νέα στοιχεία αποκαλύπτουν πώς τα βαρέα στοιχεία δημιουργήθηκαν μετά την Μεγάλη Έκρηξη

Η θεωρία του Big Bang και το ζήτημα του πώς άρχισε η ζωή στη γη έχει γοητεύσει τους επιστήμονες για δεκαετίες, αλλά τώρα μια νέα έρευνα από το Πανεπιστήμιο της Δυτικής Αυστραλίας υποδηλώνει ότι οι συνθήκες που προέκυψαν από το Big Bang είναι διαφορετικές από αυτές που πιστεύαμε.

 

Η θεωρία του Big Bang, που αναπτύχθηκε το 1927, θεωρείται η πιο αξιόπιστη επιστημονική εξήγηση για το πώς δημιουργήθηκε το σύμπαν. Προτείνει ότι μέσω μιας διαδικασίας διαστολής και έκρηξης δημιουργήθηκε αέριο υδρογόνο που οδήγησε στο σχηματισμό των αστεριών και ο θάνατός τους (σουπερνόβα) οδήγησε στη δημιουργία της ζωής. 

 

Οι ερευνητές Snezhana Abarzhi και η Annie Naveh από τη Σχολή Μαθηματικών Επιστημών του UWA διενήργησαν μια μαθηματική ανάλυση των συνθηκών που δημιουργήθηκαν από μια έκρηξη σουπερνόβα.

 

Ο καθηγητής Abarzhi είπε ότι αν και η έκρηξη σουπερνόβα ήταν βίαιη, δεν ήταν τόσο ταραγμένη και γρήγορη όσο προηγουμένως νομίζαμε.

 

«Συνήθως θεωρείται ότι ο στροβιλισμός (τυρβώδης ροή) ήταν ο μηχανισμός μεταφοράς ενέργειας και συσσώρευσης, που είχε ως αποτέλεσμα τη δημιουργία χημικών ουσιών στη σουπερνόβα», δήλωσε ο καθηγητής Abarzhi.

 

«Ωστόσο, η έρευνά μας αποκάλυψε ότι δεν ήταν γρήγορη και μία τυρβώδης διαδικασία, αλλά στην πραγματικότητα μια αργή διαδικασία όπου παγιδεύθηκαν θερμά σημεία ενέργειας, με αποτέλεσμα το σχηματισμό, για παράδειγμα, του σιδήρου, του χρυσού και του αργύρου από τα άτομα που παράχθηκαν από το Big Bang.

 

«Τα ευρήματα είναι σημαντικά επειδή αλλάζουν την κατανόησή μας για τη θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης και το πώς διαμορφώθηκε η ζωή».

 

Ο ίδιος είπε ότι ήταν συναρπαστικό να δούμε την πολυπλοκότητα του πώς μπορεί να σχηματίστηκε το σύμπαν.

 

«Τα ανθρώπινα όντα ξεκίνησαν ουσιαστικά καθώς άτομα υδρογόνου και ενέργεια, στροβιλίζονταν για τη δημιουργία άλλων χημικών ουσιών και αυτές οι αλληλεπιδράσεις είχαν ως αποτέλεσμα τη ζωή», ανέφερε.

 

«Η δημιουργία της ζωής στη Γη πάντα θα μας συναρπάζει και θα μας προκαλεί, αφήνοντας περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις, αλλά αυτή η τελευταία έρευνα μας φέρνει ένα βήμα πιο κοντά στην κατανόηση του τρόπου που ήρθαμε να υπάρχει.»

Ηράκλειτος-Hegel: Διαλεκτική των Αντιθέτων

Ηράκλειτος: Β 126

«ψυχρὰ θέρεται, θερμὸν ψύχεται, ὑγρὸν αὐαίνεται, καρφαλέον νοτίζεται».

Τα ψυχρά θερμαίνονται, το θερμό ψύχεται, το υγρό ξηραίνεται, το ξηρό υγραίνεται.

Ερμηνεία ‒Κατανόηση

     1. Στο εν λόγω απόσπασμα, ο Ηράκλειτος συνεχίζει να διατυπώνει, με το παράδειγμα της μεταβολής της ύλης, τη θεωρία του περί των αντιθέτων, αλλά υπό διαφορετική μορφή ή σχήμα σχέσης τους συγκριτικά με άλλα αποσπάσματα. Δυνάμει λοιπόν του νόμου των αντιθέτων, τα αντίθετα εδώ, ψυχρό/κρύο-θερμό, υγρό-ξηρό, δηλώνουν αντίρροπες τάσεις, που εκδηλώνονται μέσα στο γίγνεσθαι και δια του γίγνεσθαι και οι οποίες λαμβάνονται ως όμοια αντίθετα, δηλαδή συνέχονται υπό την εγελιανώς νοούμενη εννοιακή μορφή του ενός και του αυτού. Τα τέσσερα στοιχεία εδώ ο Ηράκλειτος τα εννοεί ως καθολικά στοιχεία, έτσι όπως εκφράζονται στην αντιθετική τους σχέση ως όροι του γίγνεσθαι: π.χ. θερμότητα, υγρασία κ.λπ. και, όχι ως συνταγές τακτοποιημένες σε συρτάρια και ανασυρόμενες στην επιφάνεια πότε η μια και πότε η άλλη από την κοινή εμπειρία και τον καθημερινό λόγο: π.χ. η φωτιά ως κάτι το θερμό/ζεστό ή ως κάτι που καίει ή θερμαίνει, ζεσταίνει ή ακόμη στεγνώνει κάτι, όπως η ζέστη που στεγνώνει τα ρούχα· ποτέ όμως ως η ίδια η θερμότητα· το νερό ως κάτι υγρό, ποτέ όμως ως η ίδια η υγρασία κ.λπ. Το ζεστό δεν μπορεί να είναι κρύο ή ζεστό ταυτόχρονα· το υγρό δεν μπορεί να είναι ξηρό ή υγρό ταυτόχρονα: το κρύο και το θερμό, το ξηρό και το υγρό είναι αντίθετα, όχι όμως ιστάμενα εξωτερικά το ένα απέναντι στο άλλο ως αμοιβαία ενάντια, όπως στον Παρμενίδη, αλλά εσωτερικά αντίθετα, που τα συνέχει το γίγνεσθαι μέσα στη διαμάχη τους. Με αυτή την έννοια συμβαίνουν κατ᾽ ἔριν καὶ χρεών: δηλ. μέσα από τον αγώνα, τη διαμάχη, και την αναγκαιότητα. Έτσι, κατ’ αυτό το γίγνεσθαι, το θερμό ή το ζεστό γίνεται πιο θερμό, καθώς μέσα από τούτη τη διαμάχη μεταλλάσσει, αντιστρέφει το ψυχρό ή το κρύο και κατ’ αυτόν τον τρόπο το συμπεριλαμβάνει. Το ίδιο συμβαίνει και ανάμεσα στα άλλα αντίθετα. Ένα οποιοδήποτε αντίθετο μπορεί να γίνει το αντίθετο του πρότερου εαυτού του, π.χ. ένα ψυχρό πράγμα να γίνει θερμό και αντίστροφα. Κάθε αντίθετο λοιπόν δεν νοείται χωρίς το άλλο.

     2. Σύμφωνα με τον Χέγκελ, η αντιθετική τους σχέση είναι μια σχέση αλληλεπίδρασης, δυνάμει της οποίας αμφότερα τα αντίθετα είναι διαλεκτικώς ταυτά. Εάν το ένα διαχωρίζεται από το άλλο, εάν το σκεφτόμαστε χωριστά από το άλλο, τότε δεν βγαίνουμε έξω από την συνήθη σύλληψη των πραγμάτων, δηλ. από εκείνη της καθημερινής εμπειρίας που σκέφτεται με κάτι νεκρό, δηλ. με συνταγές, παρατιθέμενες η μια δίπλα στην άλλη, και έτσι κάνει αφαίρεση από το γίγνεσθαι, από τη δραστηριότητα ή κίνηση που διαμεσολαβεί τα αντίθετα.

«Η διαλεκτική [των αντιθέτων] κάνει αισθητή την παρουσία της όχι μόνο σε κάθε συνείδηση και σκέψη αλλά και σε όλα τα όντα του κόσμου· π.χ. το πράσινο φύλλο αποχρωματίζεται. Είδη όλων των ζώων και των φυτών μεταλλάσσονται, αλλοιώνονται και αφανίζονται. Το σπέρμα του θανάτου και της μεταβολής των πραγμάτων, αυτό είναι το διαλεκτικό τους στοιχείο. Το απλώς νεκρό θα ήταν το μη-διαλεκτικό, το καθαρά Διανοητικό».

Αρχαϊκή Επική Ποίηση: Ειδολογικά χαρακτηριστικά των «Ομηρικών ύμνων»

Σχέση με τους λατρευτικούς ύμνους

Αν και οι «Ομηρικοί ύμνοι» μοιράζονται πολλά χαρακτηριστικά με τις προσευχές και τους λατρευτικούς ύμνους, είναι σαφές ότι δεν συνδέονταν άμεσα με τη θρησκευτική τελετουργία. Βέβαια, η διάκριση ανάμεσα σε λατρευτικούς ύμνους και λογοτεχνικούς ύμνους δεν μπορεί να είναι απόλυτη, στον βαθμό που και οι «Ομηρικοί ύμνοι» είχαν ψυχαγωγικό χαρακτήρα στο πλαίσιο θρησκευτικών εορτασμών, ενώ παράλληλα αποτελούσαν απόδοση τιμής στη θεότητα στην οποία απευθύνονταν. Ωστόσο, οι Ομηρικοί ύμνοι σχετίζονται λιγότερο με τοπικά λατρευτικά συμφραζόμενα και περισσότερο με τις πανελλήνιες θεολογίες του Ομήρου και του Ησιόδου από ό,τι οι λατρευτικοί ύμνοι.

 

Ασφαλώς είναι δύσκολο να διακρίνουμε σε ποιο βαθμό θα έπρεπε να θεωρηθούν πανελλήνιοι ύμνοι ή ποιήματα που συνδέονται με συγκεκριμένες περιοχές ή λατρείες. Έχει υποστηριχθεί, λ.χ., ότι ο «Ύμνος στην Αφροδίτη» συντέθηκε προς τιμή μιας οικογένειας στην Τρωάδα, που διεκδικούσε καταγωγή από τον Αινεία - και είναι αξιοσημείωτο ότι αυτός ο ύμνος, περισσότερο από άλλους, δείχνει μικρή ή καμία σχέση με τη λατρεία. Επίσης, κάποιοι ύμνοι προβάλλουν λατρευτικές ιδιαιτερότητες που δεν υπάρχουν στα έπη (λ.χ. ο «Ύμνος στον Απόλλωνα» αφηγείται την ίδρυση των ιερών του θεού στη Δήλο και τους Δελφούς, ενώ ο «Ύμνος στη Δήμητρα» αφηγείται την ίδρυση των Ελευσινίων μυστηρίων). Αυτές οι ιδιαιτερότητες ίσως είναι μια ένδειξη του πλαισίου της αρχικής εκτέλεσης του ύμνου, αλλά θα μπορούσαν σε κάποιες περιπτώσεις να οφείλονται και στο γεγονός ότι οι «Ομηρικοί ύμνοι» αναπτύχθηκαν ως λογοτεχνική εκδοχή λατρευτικών ύμνων. Πάντως, οι συνδέσεις με την τοπική λατρεία δεν αποκλείουν τον πανελλήνιο χαρακτήρα της αφήγησης. Είναι δύσκολο να το αρνηθεί κανείς αυτό ακόμη και στις περιπτώσεις των ύμνων «στον Απόλλωνα» και «στη Δήμητρα», καθώς οι ύμνοι προβάλλουν την πανελλήνια απήχηση των ιερών τους στη Δήλο και τους Δελφούς ή στην Ελευσίνα. Εξάλλου, στον πανελλήνιο χαρακτήρα τους οφείλουν οι «Ομηρικοί ύμνοι» και την ευρύτερη διάδοσή τους.

Βασικά γνωρίσματα των «Ομηρικών ύμνων»

Αν το περιεχόμενο των «Ομηρικών ύμνων» τους συνδέει με τους λατρευτικούς ύμνους, η έλλειψη σύνδεσης με τοπικές λατρείες καθώς και η γλώσσα, το ύφος και οι τεχνικές τους υποστηρίζουν την άποψη ότι είναι ένα αυτόνομο είδος εξάμετρου έπους, που αναπτύχθηκε παράλληλα και συμπληρωματικά προς το ηρωικό έπος.

 

Οι μεγάλοι ύμνοι παρουσιάζουν μια κεντρική μυθολογική αφήγηση, της οποίας τα βασικά πρόσωπα είναι θεότητες του Ολύμπιου πανθέου. Η κύρια γραμμή της ιστορίας χρησιμεύει για τη δραματική παρουσίαση των χαρακτηριστικών και των προνομίων της θεότητας που υμνείται, και μπορεί να αναφέρεται στην ίδρυση της λατρείας της σε έναν τόπο ή να την παρακολουθεί από τη γέννησή της, καθώς υπερνικά τα εμπόδια και αποκτά σφαίρες επιρροής, μέχρι να γίνει πλήρες μέλος του Ολύμπιου πανθέου.

 

Αλλά υπάρχουν και επιμέρους επεισόδια στη ζωή των θεών που μπορεί να προσφέρουν κατάλληλο υμνολογικό υλικό: γεγονότα που, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, ορίζουν σημαντικές στιγμές στην ιστορία των θεών και στις σχέσεις τους με την ανθρωπότητα. Αν και είναι μεμονωμένα επεισόδια, φαίνεται να συμβάλλουν σε ένα μεγαλύτερο όλο, που διηγείται την επικράτηση της Ολύμπιας τάξης, και έτσι γεμίζει το κενό ανάμεσα στην προϊστορία που κορυφώνεται με τον θρίαμβο του Δία (και αποτελεί το αντικείμενο του θεογονικού έπους), και στο ηρωικό έπος, που προϋποθέτει τη σταθερότητα της κυριαρχίας του Διός και την τελική διαμόρφωση του πανθέου κάτω από την κυριαρχία του (Clay 1989). Αυτό το χρονικό μυθολογικό πλαίσιο εξηγεί την παρουσία του Δία σε όλους τους ύμνους: αν και μερικές φορές ο υπέρτατος θεός τοποθετείται διακριτικά στο περιθώριο της δράσης, συνήθως είναι η αιτία της δράσης ή αυτός που αποφασίζει την πορεία της ή αυτός που απαιτείται για τη λύση της· επίσης, οι παρεμβάσεις του εγγυώνται τις αλλαγές στις σχέσεις ανάμεσα στους θεούς ή επικυρώνουν την επιρροή τους σε κάποιες περιοχές ή τις επινοήσεις και καινοτομίες τους.

Εξέλιξη των «Ομηρικών ύμνων»

Τα αρχαϊκά έπη μπορούν να μας δώσουν ενδείξεις για την προϊστορία των «Ομηρικών ύμνων», τόσο μέσα από τους ραψωδικούς ύμνους που ενσωματώνουν (με τις αναγκαίες τροποποιήσεις, ώστε να ταιριάζουν στο επικό πλαίσιό τους), όσο και μέσα από αναλογικές διαπιστώσεις σε σύγκριση με τον τρόπο σύνθεσης του επικού κύκλου (Clay 2011).

 

Τα έπη της Ιλιάδας και της Οδύσσειας αποτελούν μεμονωμένα επεισόδια στην ιστορία του Τρωικού πολέμου, τα οποία, ενώ είναι αυτοδύναμα, παρόλα αυτά συνιστούν τμήματα ενός μεγαλύτερου αφηγηματικού επικού κύκλου, που ξεκινά από τα προ-τρωικά γεγονότα και φτάνει έως τον θάνατο του Οδυσσέα. Ομοίως, ενώ κάθε ύμνος είναι μια αυτόνομη σύνθεση, η πλοκή του μπορεί να θεωρηθεί ταυτοχρόνως ως ένα διακριτό επεισόδιο στην ευρύτερη ιστορία της εξέλιξης και της σταθεροποίησης της Ολύμπιας τάξης. Έτσι, ο επεισοδιακός αφηγηματικός χαρακτήρας των ύμνων λειτουργεί μέσα σε ένα μεγαλύτερο μυθικο-χρονικό συνεχές, που εκτείνεται σε όλη την ιστορία του κόσμου. Και βέβαια όχι μόνον οι ύμνοι αλλά και τα αρχαϊκά έπη εντάσσονται στην ίδια αφηγηματική γραμμή, που θεματογραφικά ορίζεται από τη δημιουργία του κόσμου, δηλαδή την ένωση Ουρανού και Γης, και φτάνει έως τον θάνατο του Οδυσσέα - και, επομένως, περιλαμβάνει το θεογονικό (Ησίοδος), το ολύμπιο (Ησίοδος, «Ομηρικοί ύμνοι») και το ηρωικό έπος (Όμηρος).

 

Στη συνέχεια παρατίθεται ένα πιθανό περίγραμμα για την εξέλιξη των «Ομηρικών ύμνων», που προσπαθεί να ενσωματώσει τις συχνά αντιφατικές εσωτερικές και εξωτερικές ενδείξεις σε ένα εξελικτικό σχήμα (Clay 2011):

 

· Αρχικά, οι μεγάλοι ύμνοι ήταν ανεξάρτητες συνθέσεις, οι οποίες συνήθως δεν συνδέονταν με μια συγκεκριμένη τοποθεσία ή λατρεία, αλλά επικεντρώνονταν σε μία από τις θεότητες και εξηγούσαν τον ρόλο της μέσα στο Ολύμπιο πάνθεον. Χάρη στο μήκος τους οι ύμνοι αυτοί ήταν κατάλληλοι τόσο για μια ιδιωτική διασκέδαση όσο και για έναν δημόσιο θρησκευτικό εορτασμό.

· Σε αντίθεση με τις ηρωικές αφηγήσεις, οι ιστορίες των θεών παρέμειναν επεισοδιακές συνθέσεις και δεν εντάχθηκαν σε ένα ευρύτερο σχέδιο, όπως τα "κύκλια έπη", που παρουσιάζουν τον Τρωικό πόλεμο από την αρχή μέχρι το τέλος. Άλλωστε η έλλειψη μιας ευθύγραμμης αφηγηματικής συνέχειας ανάμεσα στις θεϊκές αφηγήσεις απέκλειε κάθε παρόμοια σύνδεση.

· Στο πλαίσιο των θρησκευτικών εορτασμών οι ποιητικές εκτελέσεις μπορεί να απέκτησαν και διαγωνιστικό χαρακτήρα, όπως αυτός που αποτυπώνεται στην ιστορία του Αγώνα μεταξύ του Ομήρου και του Ησίοδου. Όπως συνάγεται και από τον ομηρικό «Ύμνο στον Απόλλωνα» (στ. 143-178), οι ποιητικές εκτελέσεις οργανώνονταν σε μια σειρά, έτσι ώστε να προηγούνται τα τραγούδια για τους θεούς και να έπονται οι συνθέσεις για τα κατορθώματα των ηρώων.

· Κατά τη διάρκεια της παράστασης, κάποιοι επικοί ποιητές θα μπορούσαν να προσφέρουν τον παραδοσιακό σύντομο χαιρετισμό σε μια θεότητα -ισοδύναμο με τους μικρούς «Ομηρικούς ύμνους»-, ενώ άλλοι μπορεί να προτιμούσαν να αρχίσουν με έναν πιο εκτενή ύμνο. Και οι δύο συνθέσεις θα μπορούσαν να ονομάζονται προοίμια, αλλά η ονομασία θα κάλυπτε μια αποκλίνουσα ιστορία και εξελικτική πορεία.

· Παράλληλα, οι μεγάλοι ύμνοι διατήρησαν την ανεξάρτητη ύπαρξή τους και συνέχισαν να εκτελούνται ως αυτόνομες συνθέσεις. Διατήρησαν, επίσης, τον γενικό χαρακτήρα τους ως θεολογικές αφηγήσεις που συμπλήρωναν την πανελλήνια ηρωική και θεογονική ποίηση του Ομήρου και του Ησιόδου.

 

Εν κατακλείδι, οι μεγάλοι «Ομηρικοί ύμνοι» τόσο ως προς την κλίμακα όσο και ως προς τον επεισοδιακό χαρακτήρα τους βρίσκουν ένα ανάλογο στα ηρωικά έπη, των οποίων μεμονωμένα επεισόδια μπορούσαν να παρασταθούν σε μια ιδιωτική ή δημόσια συνάθροιση, ενώ ταυτοχρόνως αποτελούσαν και τμήματα μιας κύριας αφήγησης. Η επικράτηση των ομηρικών επών επισκίασε αυτές τις προγενέστερες επικές μορφές, ενώ οι ύμνοι μπορεί να απέκτησαν και μια νέα λειτουργία, ως προοίμια σε άλλες επικές αφηγήσεις.

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΙΣΧΥΛΟΣ - Χοηφόροι (1021-1047)

ΟΡ. ἀλλ᾽ ὡς ἂν εἰδῆτ᾽, οὐ γὰρ οἶδ᾽ ὅπη τελεῖ,
ὥσπερ ξὺν ἵπποις ἡνιοστροφῶ δρόμου
ἐξωτέρω· φέρουσι γὰρ νικώμενον
φρένες δύσαρκτοι, πρὸς δὲ καρδίᾳ φόβος
1025 ᾄδειν ἑτοῖμος ἠδ᾽ ὑπορχεῖσθαι κότῳ.
ἕως δ᾽ ἔτ᾽ ἔμφρων εἰμί, κηρύσσω φίλοις,
κτανεῖν τέ φημι μητέρ᾽ οὐκ ἄνευ δίκης,
πατροκτόνον μίασμα καὶ θεῶν στύγος.
καὶ φίλτρα τόλμης τῆσδε πλειστηρίζομαι
1030 τὸν πυθόμαντιν Λοξίαν, χρήσαντ᾽ ἐμοὶ
πράξαντα μὲν ταῦτ᾽ ἐκτὸς αἰτίας κακῆς
εἶναι, παρέντα δ᾽—οὐκ ἐρῶ τὴν ζημίαν·
τόξῳ γὰρ οὔτις πημάτων ἐφίξεται.
καὶ νῦν ὁρᾶτέ μ᾽, ὡς παρεσκευασμένος
1035 ξὺν τῷδε θαλλῷ καὶ στέφει προσίξομαι
μεσόμφαλόν θ᾽ ἵδρυμα, Λοξίου πέδον,
πυρός τε φέγγος ἄφθιτον κεκλημένον,
φεύγων τόδ᾽ αἷμα κοινόν· οὐδ᾽ ἐφ᾽ ἑστίαν
ἄλλην τραπέσθαι Λοξίας ἐφίετο.
1040 τάδ᾽ ἐν χρόνῳ μοι πάντας Ἀργείους λέγω
‹μνήμῃ φυλάσσειν ὡς› ἐπορσύνθη κακά,
καὶ μαρτυρεῖν μοι, Μενέλεως ‹ὅταν μόλῃ.›
ἐγὼ δ᾽ ἀλήτης τῆσδε γῆς ἀπόξενος,
ζῶν καὶ τεθνηκὼς τάσδε κληδόνας λιπών—
ΧΟ. ἀλλ᾽ εὖ γ᾽ ἔπραξας, μηδ᾽ ἐπιζευχθῇς στόμα
1045 φήμῃ πονηρᾷ μηδ᾽ ἐπιγλωσσῶ κακά.
ἠλευθέρωσας πᾶσαν Ἀργείων πόλιν,
δυοῖν δρακόντοιν εὐπετῶς τεμὼν κάρα.

***
ΟΡΕΣΤΗΣ
Μα για να μάθεις — γιατί πού θα βγει δε ξέρω
κι όξω απ᾽ τον ίσιο δρόμο σαν πώς να με τρέχουν
τ᾽ αλόγατα, κι έτσι με σέρνει αθέλητά μου
που δεν ακούει γκέμι ο νους και στην καρδιά μου
στέκετ᾽ εμπρός ο φόβος έτοιμος να ψάλει
και να χοροπηδάει αυτή καθώς της κρούει —
μα όσο μου στέκει ακόμα ο νους, λέω στους δικούς μου
και διαλαλώ πως σκότωσα, μα με το δίκιο,
την πατροχτόνα θεομίσητή μου μάνα.
κι αυτής της τόλμης το κεντρί λέω και καυχιούμαι
1030 πως μόβαλε ο πυθόμαντης Λοξίας, που μου ᾽πε
όξω από κάθε φταίξιμο θα ᾽μαι αν το πράξω,
κι αν τ᾽ αμελήσω — δεν το λέω το τί θα πάθω,
ουδ᾽ είν᾽ να βάλει ανθρώπου νους τις συμφορές μου.
Και τώρα βλέπετε με, πώς αυτά κρατώντας
τα ελιόκλαδα ζωσμένα με μαλλί, θα πάω
ικέτης στο μεσόμφαλο ιερό του Φοίβου,
όπου της άσβηστης φωτιάς το φέγγος λάμπει,
για να φύγω της μάνας μου το γαίμα, κι ούδε
να σύρω σ᾽ άλλη εστία πρόσταξε ο Λοξίας.
1040 Και σεις, Αργίτες, όλοι σας θέλω μια μέρα
να πείτε, πως οι συμφορές αυτές γενήκαν
και μάρτυρές μου, σαν ερθεί ο Μενέλαος, να ᾽στε·
μα εγώ πλανήτης ξένος και χωρίς πατρίδα,
ζωντανός και νεκρός τ᾽ όνομ᾽ αυτό θ᾽ αφήσω.

ΚΟΡΥΦΑΙΑ
Μα έκαμες δίκια και στο στόμα σου μην παίρνεις
λόγια κακομελέτητα και γλωσσοτρώεσαι·
ξεσκλάβωσες τη χώρα πάσα των Αργείων
πόκοψες έτσι μια των δυο φιδιών την κάρα.

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΜΕΙΖΟΝΕΣ ΘΕΟΙ - ΑΡΗΣ, Καταγωγή, γάμοι, απόγονοι

Είναι γιος, μόνος αυτός, του Δία και της Ήρας και αδελφός της Έριδας, της Ήβης, της Ειλείθυιας. Είχε αρκετές ερωτικές περιπέτειες και από τις ερωμένες του απέκτησε παιδιά. Μεταξύ αυτών είναι η Αρμονία, ο Δείμος και ο Φόβος από την Αφροδίτη, αλλά και ο Έρωτας σύμφωνα με μια παραλλαγή. Από τα τέσσερα αυτά παιδιά τα δύο έμοιασαν της μητέρας τους (Αρμονία, Έρως), τα δύο άλλα αγόρια του πατέρα τους.

 

Παιδιά του ήταν και ο Διομήδης από την Κυρήνη, βασιλιάς των αξιόμαχων Βιστόνων της Θράκης, που στην κατοχή του είχε φοράδες ανθρωποφάγες· οι πολεμοχαρείς Αμαζόνες· ο Οινόμαος από τη Στερόπη -με τα όπλα του πατέρα του σκότωνε ο Οινόμαος τους επίδοξους μνηστήρες της κόρης του· ο Ασκάλαφος και ο Ιάλμενος, που ανήκουν στον στρατό του Αγαμέμνονα· ο Κύκνος από την Πυρήνη και ο Κύκνος από την Πελοπία· ο Παρθενοπαίος από την Αταλάντη (αν και ως πατέρας του αναφέρεται και ο θνητός Μελανίων)· ο Τηρέας και ο Στρυμόνας από τη Θράκη, ο Λυκάων, βασιλιάς των Κρηστωναίων· η Αλκίππη από την Άγραυλο, κόρη του Κέκροπα· ο Όξυλος από την Πρωτογένεια· ο Φλεγύας από τη Δωτίδα ή τη Χρύση· ο Μελέαγρος από την Αλθαία (θνητός πατέρας του ήταν ο Οινέας)· ο Δρύας από την Καλυδώνα· ο Εύηνος, ο Μώλος, ο Πύλος, ο Θέστιος από τη Δημονίκη, κόρη του Αγήνορα, γιου του Πλευρώνα, και της Επικάστης, κόρης του Καλυδώνα. Κάποτε η Δημονίκη θεωρείται κόρη του Άρη, που απέκτησε τον Θέστιο.

 

Από τους γιους και τις κόρες του έγινε πρόγονος ονομαστών προσώπων. Από τον Οινόμαο έγινε πρόγονος των Ατρειδών, του Πιτθέα, του Θησέα και του Ιππόλυτου, του Δημοφώντα, του Ακάμαντα, του Ευρυσθέα, του Αμφιτρύωνα, της Αλκμήνης, του Ιόλαου, του Ηρακλή, της Αδμήτης, του Κοπρέα, του Αλκάθοου, του Αίαντα του Τελαμώνιου.

 

Από την κόρη του Αρμονία έγινε πρόγονος των απόγονων του Κάδμου, των θυγατέρων, των παιδιών τους, των εγγονών τους… (Σεμέλη - Διόνυσος - Οινοπίων, Στάφυλος, Θόας· Ινώ-Λευκοθέα - Μελικέρτης-Παλαίμονας, Αγαύη - Πενθέας, Αυτονόη - Ακταίωνας, Λαβδακίδες…).

 

Από τον Θέστιο έγινε πρόγονος της Αλθαίας, της Λήδας, του Μελέαγρου, της Δηιάνειρας, του Τυδέα, του Διομήδη, της Ελένης, της Κλυταιμνήστρας, των Διοσκούρων, του Αμφιάραου.

Από τον Φλεγύα ήταν πρόγονος του θεού Ασκληπιού.

 

Η καταγωγή τόσο σπουδαίων ηρώων από τον Άρη, όπως και το γεγονός ότι ο Όμηρος, που τόσο αρνητικά αναφέρεται στον Άρη, ονομάζει τους Αχαιούς θεράποντες Ἄρηος, αν και ο Άρης είναι με το μέρος των Τρώων, καταδεικνύει και τη σπουδαιότητα του θεού αυτού, πολύ μεγαλύτερη ίσως κατά τη μυκηναϊκή εποχή παρά στους μεταγενέστερους χρόνους.

 

Ο Άρης εμπλέκεται σε μια περιπέτεια φόνου, προκειμένου να υπερασπίσει την κόρη του Αλκίππη. Ο Απολλόδωρος παραδίδει ως εξής την ιστορία:

 

Ο Κέκροπας παντρεύτηκε την κόρη του Ακταίου Άγραυλο και απέκτησε ένα γιο, τον Ερυσίχθονα, που πέθανε άτεκνος, και τρεις κόρες, την Άγραυλο, την Έρση, την Πάνδροσο. Από την Άγραυλο, λοιπόν, και τον Άρη γεννήθηκε η Αλκίππη. Αυτήν αποπειράθηκε να τη βιάσει ο Αλιρρόθιος, γιος του Ποσειδώνα και της νύμφης Ευρύτης, αλλά τον έπιασε ο Άρης την ώρα που το επιχειρούσε και τον σκότωσε. Ο Ποσειδώνας έφερε κατηγορούμενο τον Άρη στον Άρειο πάγο με δικαστές τους δώδεκα θεούς, και αθωώθηκε. (3.142)

 

Ο φόνος εκδικάστηκε, ύστερα από αίτημα του Ποσειδώνα στον ίδιο βράχο όπου έγινε η απόπειρα του βιασμού και ο φόνος. Έκτοτε ο βράχος ονομάστηκε Άρειος και εκεί εκδικάζονταν οι δίκες για φόνο, όπως του Ορέστη για τον φόνο της μητέρας του Κλυταιμνήστρας. Άλλη εκδοχή θέλει τις Αμαζόνες να επιτίθενται στην Αθήνα στα χρόνια του Θησέα, να καταλαμβάνουν τον βράχο απέναντι από την Ακρόπολη και εκεί να θυσιάζουν, πρώτες εκείνες, στον πατέρα τους Άρη. Έτσι προέκυψε η ονομασία Άρειος Πάγος (=βράχος).

 

Αλλά και μία από τις ερωμένες του, η Ηώς, δεν είχε καλή τύχη. Η Αφροδίτη την καταδίκασε να είναι συνεχώς ερωτευμένη με τον Ωρίωνα, που τον άρπαξε και τον έφερε στη Δήλο, επειδή είχε κοιμηθεί με τον Άρη. (Απολλόδωρος 1.4)

Γιατί είναι δύσκολο να αγαπάμε ανθρώπους που δεν αγαπούν τον εαυτό τους

Έχουμε διαβάσει πολλά άρθρα για το πόσο δύσκολο είναι να αγαπήσουμε τους άλλους, όταν δεν αγαπάμε τον εαυτό μας. Εδώ όμως θα στρέψουμε την προσοχή μας στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε όταν οι άλλοι δεν αγαπούν τον εαυτό τους μέσα σε μια σχέση. Τα περισσότερα από τα παρακάτω χαρακτηριστικά προέρχονται από την ίδια την αποστροφή του ατόμου προς τον ίδιο τον εαυτό του, κάτι που επεκτείνεται στη σχέση του με τους άλλους ανθρώπους.

Γιατί είναι δύσκολο να αγαπάμε έναν άνθρωπο που δεν αγαπά τον εαυτό του

1. Αν ο/η σύντροφός σας πιστεύει ότι κάτι του/της λείπει από την προσωπικότητα ή την εμφάνιση, τότε θα βασίζεται πάνω σας για να γεμίσει εκείνο το κενό. Αυτό μπορεί να είναι ευχάριστο για εσάς στην αρχή- οι περισσότεροι θέλουμε να μας χρειάζονται – αλλά αν παρατραβήξει αυτό, μπορεί να μετατραπεί σε υπερβολική εξάρτηση, γεμίζοντάς σας αμφιβολίες για το ποιοι είστε τελικά και για την αυτοεκτίμησή σας και όχι μόνο για το τι μπορείτε να κάνετε για τον/ την ανασφαλή σύντροφό σας.
2. Μπορεί να δυσκολεύεστε να επικοινωνείτε με το/ τη σύντροφό σας, αν επιμένει να «διαβάζει» τα χειρότερα πράγματα στο πρόσωπο και στις σκέψεις σας, επειδή θα προβάλλει τα δικά του/της συναισθήματα ανεπάρκειας πάνω σας. Μπορεί να παρατηρήσετε ότι διαλέγετε προσεκτικά αυτά που λέτε στη σχέση σας, καταστρέφοντας σταδιακά τη συνολική επικοινωνία σας, αφού αυτή η κατάσταση θα μεγεθύνεται με τον καιρό.

Για παράδειγμα, ο/η σύντροφός σας μπορεί να μη χειρίζεται σωστά τους επαίνους και τα κομπλιμέντα, είτε να τα απορρίπτει (όχι, δεν είμαι έξυπνος), να τα μειώνει (ήταν τυχαίο, δεν θα το καταφέρω ξανά), είτε να τα μετατρέπει σε κάτι άλλο (εντάξει, αλλά εσύ το κάνεις καλύτερα). Θα προσπαθείτε να ενθαρρύνετε, αλλά θα είναι δύσκολο να επιμείνετε, όσο η άλλη πλευρά απορρίπτει αυτή σας τη στήριξη.

3. Παρομοίως, ένας/μία σύντροφος που δεν αγαπά τον εαυτό του/της μπορεί να απορρίπτει κάθε βοήθεια, τις στιγμές που τη χρειάζεται περισσότερο. Μπορεί να μη νιώθει ότι αξίζει τη φροντίδα σας και να μη θέλει να σας γίνει βάρος (περιέργως, αυτό μπορεί να συνδυάζεται με την εξάρτηση). Είναι εξαιρετικά δύσκολο να βλέπετε τον άνθρωπο που αγαπάτε να υποφέρει. Είναι ακόμα χειρότερο όταν προσπαθείτε να βοηθήσετε, αλλά σας απορρίπτουν, ειδικά όταν πιστεύετε ξεκάθαρα ότι μπορείτε να βοηθήσετε, αν μόνο σας άφηνε.
4. Μπορεί να είναι πολύ αποθαρρυντικό και απογοητευτικό το να μην νοιάζεται ο/η σύντροφός σας για τον εαυτό του/της. Μετά από λίγο, μπορεί να αρχίζετε να νιώθετε ότι οι προσπάθειές σας ξοδεύονται αδίκως. Περνάτε χρόνο και ενέργεια, προσπαθώντας να τονώσετε τη σχέση σας και η άλλη πλευρά απλά προσπαθεί το ίδιο σκληρά να καταρρίψει κάθε απόπειρά σας ξανά και ξανά.

Τι μπορούμε, όμως, να κάνουμε σε μια τέτοια περίπτωση;
Αν έχετε ήδη σχέση για κάποιο καιρό με ένα τέτοιο άτομο, το πιθανότερο είναι να είστε ένας πολύ τρυφερός και υπομονετικός άνθρωπος – κάτι που είναι υπέροχο – αλλά πρέπει να κοιτάξετε και τη δική σας ψυχική ισορροπία και υγεία. Μπορεί να αντλείτε τεράστια ικανοποίηση και εκπλήρωση με το να βοηθάτε το/ τη σύντροφό σας, μαζί με την αγάπη και τη χαρά που εκείνος ή εκείνη σας επιστρέφει ορισμένες φορές.

Αν αντιλαμβάνεστε ειλικρινά το ζήτημα αυτό ως απλά ένα ελάττωμα του/της συντρόφου σας και μπορείτε να το αντιμετωπίσετε με κάποιο μικρό κόστος, τότε αυτό είναι υπέροχο. Αλλά αν νιώθετε ότι θυσιάζετε πολλά από τη δική σας ψυχική υγεία για χάρη των αναγκών του/της συντρόφου σας, αν νιώθετε συγχυσμένοι από το γεγονός ότι οι προσπάθειές σας πέφτουν στο κενό ή αν νιώθετε ότι οι ανάγκες σας παραμελούνται ή καταπιέζονται, κάτι χρειάζεται να αλλάξει.

Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει έναν σοβαρό διάλογο για τις ανησυχίες σας ή θα μπορούσε να σημαίνει ότι χρειάζεται να αποχωρήσετε από τη σχέση. Ό,τι κι αν κάνετε, δεν μπορείτε να επιτρέψετε στις ανάγκες του/της συντρόφου σας να επισκιάζουν συνεχώς τις δικές σας. Όσο κι αν νοιάζεστε για εκείνο το άτομο, δεν είστε υπεύθυνοι γι’ αυτό.

Η αποτυχία των άλλων ανθρώπων να αγαπήσουν τον εαυτό τους, δεν θα πρέπει ποτέ να σας κάνει να ξεχνάτε το δικό σας εαυτό.

Θολή Πραγματικότητα

Δεν υπάρχει καμία δύναμη που μπορεί να σε μετακινήσει, αν εσύ θέλεις να παραμένεις εκεί που βρίσκεσαι.

Αυτό δεν είναι δύναμη;

Αυτήν την δύναμη δεν την αναγνωρίζεις;

Μπορείς να τη γυρίσεις υπέρ σου αντί να παραπονιέσαι πως "άλλοι σε περιορίζουν", είναι "οι συνθήκες που σε κρατάνε δέσμιο";

Όταν σ' αποδέχομαι όπως ακριβώς είσαι ΕΠΕΙΔΗ  βλέπω περισσότερα απ' όσα φαίνονται στην επιφάνεια σου, σημαίνει πως μπορώ να υπάρχω όπως θέλω να είμαι εγώ, αντίστοιχα και παράλληλα με σένα. Όχι πάντα όπως σ' αρέσει!

Αυτό σημαίνει ότι συχνά θα διαφωνείς, θα σε θυμώνω, θα βλέπεις όλα όσα δεν είμαι και θα σ' εξυπηρετούσε ν' αλλάξω. Πόσο εύκολη θα ήταν η ζωή σου τότε!

Αποδέχομαι όμως δεν σημαίνει ανέχομαι. Κατανοώ δεν σημαίνει συμβιβάζομαι, συμμερίζομαι. Διαφορετικά, αργά ή γρήγορα δημιουργούμε θύτες και θύματα, εκεί που νομίζαμε πως υπήρχε αγάπη.

Είμαστε στο πεδίο/επίπεδο της ιδιοκτησίας. Στην κτήση. Στην κατοχή. Σε όλα τα επίπεδα. Αυτό δεν αφήνει πολλά περιθώρια μετακίνησης. Είναι  το σπίτι μου, η σχέση μου, το παιδί μου,  τα συναισθήματά μου, οι ανάγκες μου,  οι πεποιθήσεις μου, η θέασή μου, το σωστό μου. Όλα δικά μου!

Στην ασφάλεια της απομόνωσης του νου μας, στο βόλεμα της ομαδοποίησης, της οπαδοποίησης, της κάθε λογής σύρραξης και σύνταξης, που βοηθά την διατήρηση της όποιας οπτικής μας.

Τα σκαμπανεβάσματα είναι "η ζωή σου"! Όπως η θάλασσα,   που είναι ζωντανή, κινείται, άλλοτε με μικρά άλλοτε με μεγάλα κύματα.

Όμως δεν τα δέχεσαι όλα με την ίδια διάθεση και εμπιστοσύνη. Νομίζεις πως κάποτε θα γίνεις "βούδας" και θα κάθεσαι στη νιρβάνα σου, όπου τίποτα δεν θα σε ταράζει! Ή όλα θα "λειτουργούν ρολόι"... ή κάτι τέτοιο. Ο καθένας έχει τον δικό του ιδεατό παράδεισο.

Πριν τη δημιουργία βρίσκεται η αποδόμηση, το γκρέμισμα, η διάλυση, ο θάνατος, η ακύρωση. Θέλεις  όμως να "ομορφαίνεις" τα πράγματα. Αρνείσαι το γκρέμισμα, θέλεις μόνο "τη φωτεινή πλευρά της ζωής",  αγνοώντας πως συνυπάρχουν. Για να υπάρξει γέννηση του καινούργιου, πρέπει το παλιό να πεθάνει.  Όσο αντιστέκεσαι, τόσο επιμηκύνεις το χρόνο. Όσο συνεργάζεσαι, τόσο πλησιάζουν τα δυο αντίθετα,  η γέννηση και ο θάνατος.

Οι αιτίες των όποιων προβλημάτων σου δεν βρίσκονται ούτε στην παιδική σου ηλικία ούτε σε κάποιον/κάτι πέρα και έξω από σένα. Μπορείς να δεις τα πάντα παρατηρώντας το παρόν σου. Είναι πολλά και είναι συνεχόμενα... μη νομίζεις πως το κάνεις! Δεν εκπαιδευόμαστε μ' αυτόν τον τρόπο. 

Τον παρατηρητή τον χάνεις επειδή δεν τον συμπαθείς και πολύ! Πάντα θέλει να σου εντοπίζει όλα όσα εσύ θέλεις να προσπερνάς, όσα δεν βολεύουν τις απόψεις σου, το προφίλ και τους σκοπούς σου. Ίσως έτσι "μπορέσεις να κρατήσεις τα κεκτημένα σου", ίσως "δεν χρειάζεται να αλλάξεις τίποτα, να μετακινηθείς", ίσως "να μην πονέσεις τόσο πολύ....είναι πολλά τα οφέλη!

Δεν μπορείς να "προσπαθείς" να βλέπεις τον εαυτό σου. Η όποια προσπάθεια είναι αυτο-ακυρωτική. Υπάρχει λόγος γι' αυτό. Ο σκεπτόμενος νους σου θα σε πείθει πάντα πως "έχεις δίκιο", πως "η ζωή/οι άλλοι είναι εναντίον σου" και άλλα παρόμοια.... Όσο κι αν προσπαθείς, πάντα θα γυρνάς στην ίδια αρχή: "είμαι μικρός, αδύναμος, απροστάτευτος."

Είναι που είσαι φορτωμένος με ενοχές, είναι που πιστεύεις πως δεν έχεις επιλογές. Είναι που πίστεψες πως ο εαυτός σου χρειάζεται έλεγχο, πλαίσια, κανόνες, ηθική, νόμους, συμβόλαια, χρέη... γιατί, αλοίμονο! Χωρίς όλ' αυτά τα βάρη, τους σταυρούς, την αυτο-τιμωρία, το βούρδουλα, τις στερήσεις, θα μεταμορφωνόσουν σε τέρας! Το μέγεθος της πλάνης είναι απερίγραπτο!

Δεν γεννιόμαστε με αθωότητα! Δεν τη χάνουμε στην πορεία! Την αποκτάμε μόνο συνειδητά και μόνο με δουλειά.

Δεν "επιστρέφουμε". Δημιουργούμε, ενώνοντας το χρόνο, μόνο στο παρόν μας.

Η ζωή δεν είναι ΝΑ ΞΕΡΕΙΣ πώς ΘΑ αντιδράσεις. Αλλιώς δεν θα υπήρχε λόγος να τη ζεις. Η ζωή είναι να δημιουργείς τον Εαυτό σου κάθε στιγμή, εκ νέου, επιτρέποντας στους άλλους να δημιουργούν αντίστοιχα τον Εαυτό τους.

Να είσαι απόλυτα ειλικρινής με τον Εαυτό σου! Ο δρόμος είναι ένας... η αλήθεια μας!

Όταν εκπαιδεύουμε το νου μας ΠΩΣ να σκέφτεται, οπλίζουμε τον εαυτό μας ενάντια σε όλα και όλους που θέλουν να μας επιβάλλουν ΤΙ να σκεφτόμαστε.

O φόβος για την ευθύνη

Καθώς πλησιάζουμε το φόβο, μειώνεται η απόσταση μεταξύ πραγματικού και φανταστικού. Παύει να είναι κάτι το εξιδανικευμένο, παίρνει τις πραγματικές του διαστάσεις, εξανθρωπίζεται.

Όταν αντιλαμβανόμαστε πραγματικά τις δυνατότητες μας καταλήγουμε να προσωποποιούμε το φόβο κάνοντας διάλογο μαζί του. 'Ετσι, φτάνουμε τελικά να μην τον βλέπουμε μόνο σαν απειλή αλλά ως ένα γνήσιο συνομιλητή ο οποίος εκείνη την ώρα μας δίνει πληροφορίες χρήσιμες για τον εαυτό μας.

Πότε όμως ο φόβος τελικά μας ελευθερώνει, περνάει στην αντίπερα όχθη και γίνεται θάρρος;

Θάρρος είναι να διεκδικούμε. Διεκδικούμε όταν ταλαντευόμαστε ανάμεσα στην επιθετικότητα και την παθητικότητα. Αν η διεκδίκηση γίνει υποχωρητικότητα, τότε καταλήγουμε στην παθητικότητα η οποία με την σειρά της μπορεί να οδηγήσει σε καταπίεση και σε παραπάνω ένταση.

Ποια είναι λοιπόν η χρυσή τομή ανάμεσα σ αυτές τις δυο καταστάσεις;

Το θάρρος κρύβει μέσα του αυτοσεβασμό, ευθύνη, αγωνία και δέσμευση. Όλα τα αντιφατικά αυτά στοιχεία χρωματίζουν την έννοια, της δίνουν νόημα ύπαρξης και έτσι μετριάζουν το φόβο της πιθανής αποτυχίας.

Η αποτυχία τελικά δεν έχει και τόση σημασία. Έχουμε αποδεσμευτεί από αυτή την αγωνία. Παύουμε πλέον να γοητευόμαστε από τη γνώριμη αίσθηση της αναβλητικότητας και της υποχωρητικότητας. Κάτι άλλο ξαφνικά μας αφυπνίζει. Ένα άγνωστο αλλά συναρπαστικό συναίσθημα το οποίο εκφράζεται χωρίς να διασπάται σε ανεξάρτητες μικρές συνιστώσες. Αντίθετα, λειτουργεί πλέον αυτόνομα.

Γίνεται ολότητα. Και σαν ολότητα μας προικίζει με γνώση , ψυχραιμία και αυτοσεβασμό για να μπορούμε να κοιτάξουμε τον απέναντι μας ως ίσο.

Για να καταφέρουμε όμως να το κάνουμε αυτό πρέπει να είμαστε και εμείς οι ίδιοι ολόκληροι. Να υπερασπιζόμαστε την κοντινότητα και όχι την αποξένωση. Γιατί η αποξένωση βαδίζει παρέα με την ασυνέπεια. Την ασυνέπεια των επιλογών, των σκέψεων, των συναισθημάτων μας, των ιδεών μας. Αυτή η ασυνέπεια οδηγεί σ 'ένα γαϊτανάκι συγκρούσεων μεταξύ των διαφορετικών μας πλευρών. Αντί αυτές να ενώνονται για να καταλήξουν κάπου, διαχέονται ανεξέλεγκτα προς κατευθύνσεις στις οποίες φοβόμαστε να πάμε.

Η ένωση αυτή είναι που όμως λειτουργεί ως αντίδοτο στην αποξένωση. Χωρίς αυτή την προστατευτική ασπίδα υπάρχει ο κίνδυνος να καταλήξουμε να είμαστε κάτι διαφορετικό από αυτό που στην ουσία μας είμαστε.

Έτσι ξεγελιόμαστε εύκολα από το προφανές, χάνουμε τον έλεγχο των πράξεων μας, γινόμαστε μοιρολάτρες και διώχνουμε την ατομική μας ευθύνη μακριά.

Αυτό έχει συνέπειες και στις διαπροσωπικές μας σχέσεις. Ο κατακερματισμός αυτός, η διάσπαση μας σε πολλά ξεχωριστά κομμάτια, μας αφαιρεί τη δυνατότητα να μπούμε ολόκληροι να γνωρίσουμε το καινούριο ή να ξαναγνωρίσουμε το παλιό με νέους όρους.

Κάθε φορά που ερχόμαστε σε επαφή με το μη γνώριμο, αφουγκραζόμαστε με άλλο τρόπο πως αντιδράει ο εαυτός μας στη νέα αυτή κατάσταση.

Αυτή η διαδικασία μας κάνει ενεργητικούς και μας συνδέει όλο και περισσότερο τόσο με τις πολλαπλές πλευρές του εαυτού μας όσο και με τους άλλους.

'Οντας ενεργητικοί παύουμε να είμαστε έρμαια της καθημερινότητας μας.

Επιλέγουμε να τη ζούμε

Εθελοντισμός και πολιτική δράση

Όσοι προσπαθούν να ανιχνεύσουν τις θεμελιώδεις διαφορές του ανθρώπου με το υπόλοιπο ζωικό βασίλειο εύκολα καταλήγουν στις ακόλουθες διαπιστώσεις:

α. Ο άνθρωπος υπερτερεί των ζώων αφού διαθέτει νου, λογική και καθορίζει τη συμπεριφορά του σύμφωνα με τις επιθυμίες και τις ανάγκες του,
β. Διαθέτει «γλώσσα» και εννοιακή σκέψη. Σκέπτεται με λέξεις και εκφράζει τη σκέψη του με λέξεις,
γ. Έχει συνείδηση της ύπαρξής του και στοχεύει στη γνώση του βαθύτερου είναι του (αυτογνωσία),
δ. Μπορεί να ξεχωρίζει το δίκαιο από το άδικο, το ηθικό από το ανήθικο, το ωραίο από το άσχημο. Η ηθική και η αισθητική συνιστούν ευδιάκριτα γνωρίσματα του ανθρώπινου είδους.

Σε όλα τα παραπάνω θα μπορούσε κανείς να συνυπολογίσει την ανάγκη του ανθρώπου για αναγνώριση κι αποδοχή από τους συνανθρώπους του. Η αυτοεκτίμησή του είναι συνάρτηση της κοινωνικής επιβεβαίωσής του. Ένα άλλο στοιχείο που τον διαφοροποιεί από τα άλλα έμβια όντα είναι η δυνατότητα – ανάγκη να ερωτά, να αμφισβητεί και να οραματίζεται θέτοντας στόχους υψηλούς που όχι σπάνια υπερβαίνουν τις δυνάμεις του. Συμπληρωματικά θα μπορούσε να επισημάνει κάποιος την ανάγκη που έχει ο άνθρωπος να βρίσκει ένα νόημα ζωής και να νιώθει «κενός» όταν αυτό απουσιάζει.

Κατεξοχήν, όμως, εκείνο που διαφοροποιεί τον άνθρωπο από το υπόλοιπο ζωικό βασίλειο και τον προβιβάζει στην κορυφή της θεϊκής – φυσικής δημιουργίας είναι το συνειδητό ενδιαφέρον του για το «καλό» και την ευημερία του συνανθρώπου του. Το γνώρισμα αυτό στα ζώα εκδηλώνεται μόνο από την πλευρά της μητέρας στο παιδί και συνιστά μια ενστικτώδη συμπεριφορά. Αυτό το ενδιαφέρον για το συνάνθρωπο συμπυκνώνει τα δυο βασικά συστατικά της ανθρώπινης ύπαρξης αλλά και του πολιτισμού μας: Το έλλογο στοιχείο και την κοινωνικότητα. Βασική έκφραση αυτής της συμπύκνωσης ο εθελοντισμός.

α. Η έννοια

Ο εθελοντισμός, λοιπόν, είναι η ατομική έκφραση της ανώτερης συλλογικής συνείδησης. Είναι η πηγαία και φυσική βούληση για προσφορά του ανθρώπου προς τον άνθρωπο και την κοινωνία. Είναι η εκούσια και χωρίς υλική αμοιβή, μη κερδοσκοπική αμοιβή προσφορά έργου κοινωφελούς χαρακτήρα. Δεν αποβλέπει στην ατομική προβολή, στην επαγγελματική ανέλιξη ή κοινωνική αναγνώριση. Σηματοδοτεί τη μετάβαση από την «ελεημοσύνη» στην ανθρωπιστική δράση και στην ενεργό συμμετοχή για την ανακούφιση των συνανθρώπων αλλά και για την επίλυση διαφόρων προβλημάτων της κοινωνίας.

«Ο εθελοντισμός, επίσης, αποτελεί έκφραση των αρχών του πλουραλισμού, της συμμετοχής, της αλληλεγγύης και της επικουρικότητας. Συγκεκριμένα, ο εθελοντισμός αποτελεί μια μορφή – αυτοοργάνωσης της κοινωνίας (πλουραλισμός), που προσφέρει μια σημαντική δυνατότητα στους πολίτες να διαμορφώσουν ή να τροποποιήσουν την κοινωνική πραγματικότητα (συμμετοχή) με την αυθόρμητη και ανιδιοτελή παροχή υπηρεσιών από τις οποίες ωφελούνται άμεσα «τρίτοι» συμπολίτες τους (αλληλεγγύη), σε μια σχέση συνεργασίας και επικοινωνίας με τους δημόσιους θεσμούς (επικουρικότητα)».

Όλα αυτά τα στοιχεία του εθελοντισμού παραπέμπουν σε συναφείς έννοιες όπως «κοινωνική αλληλεγγύη», «συλλογική δράση» και «κοινωνία των πολιτών». Σε ένα άλλο επίπεδο ο εθελοντισμός εννοιολογικά θα μπορούσε να προσδιοριστεί ως μια μορφή πολιτικής δράσης.     

β. Εθελοντισμός και πολιτική συμμετοχή

Κι αυτό γιατί ο άνθρωπος ως το κατεξοχήν «πολιτικό ον», με την Αριστοτελική έννοια του όρου, επιβεβαιώνεται στο βαθμό που συμμετέχει ενεργά στις κοινές υποθέσεις της ομάδας – κοινότητας στην οποία ζει. Η πολιτική δράση και συμμετοχή στα κοινά αποτελούν τον πυρήνα της πολιτικής της υπόστασης. Πολιτική δράση, όμως, και συμμετοχή στα κοινά προϋποθέτουν και συνεπάγονται την υπέρβαση του Εγώ και την προσφορά του στο κοινωνικό σύνολο. Στο σημείο αυτό ακριβώς συναντάται ο εθελοντισμός με την πολιτική δράση. Γιατί ο εθελοντισμός συνιστά μια συνειδητή και ανιδιοτελή πράξη – προσφορά, που δεν αποβλέπει στην ατομική προβολή αλλά στην ευημερία του συνανθρώπου, της ομάδας και στην πρόοδο της κοινωνίας.

Από μια άλλη πλευρά η πολιτική δράση προϋποθέτει ένα υψηλό επίπεδο κοινωνικής συνείδησης και περίσσευμα αλτρουισμού. Αυτό συμβαίνει, γιατί η συμμετοχή στα κοινά στοχεύει στην προοπτική μιας καλύτερης κοινωνίας όπου το «συλλογικό καλό» αποτελεί την πρώτιστη αξία. Ο εθελοντισμός ως κίνημα και δράση χαρακτηρίζεται από το πνεύμα της ενεργητικής συμμετοχής σε πράξεις που αποβλέπουν στην επίλυση προβλημάτων που ταλανίζουν το κοινωνικό σώμα. Ως ιδέα και ως βιοθεωρία ο εθελοντισμός αποστρέφεται την παραίτηση, το φαταλισμό και την ευτυχία της «αδράνειας».

Ο εθελοντισμός και η πολιτική δράση συμπυκνώνουν στο μέγιστο δυνατό βαθμό μια ώριμη πολιτική σκέψη από την οποία απουσιάζουν οι κομματικές αγκυλώσεις, οι ιδεολογικές εξαρτήσεις και οι πολιτικές σκοπιμότητες. Γι’ αυτό και ο εθελοντισμός για πολλούς ορίζεται ως ένας ριζοσπαστικός τρόπος συμμετοχής στα κοινά που υπερβαίνει τις παραδοσιακές πολιτικές αντιλήψεις και προτείνει μια άλλη μορφή πολιτικής δράσης που θρυμματίζει τις παγωμένες πολιτικές και κομματικές μορφές οργάνωσης. Συνιστά μια sui generis μορφή ακτιβισμού που δεν ανταγωνίζεται υποχρεωτικά το κράτος αλλά ούτε και είναι υποκατάστατό του. Στοχεύει σε μια αυτόνομη συνεργασία με αυτό επιδιώκοντας την από κοινού αποτελεσματικότερη επίλυση των σύγχρονων σύνθετων κοινωνικών προβλημάτων.

γ. Εθελοντισμός και κοινωνία των πολιτών

Καθίσταται, επομένως, εναργής η γειτνίαση, αν όχι η ταύτιση, του εθελοντισμού με μια προωθημένη και ρηξικέλευθη μορφή πολιτικής και κοινωνικής παρέμβασης. Αυτή τη μορφή παρέμβασης την επιβάλλουν ως αναγκαιότητα ο σύγχρονες κοινωνίες που είναι δομημένες σε ένα σύνθετο και γραφειοκρατικό πλαίσιο όπου θεσμοθετημένα και κατοχυρωμένα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα παραβιάζονται ή ατονούν. Ο εθελοντισμός, ως μια μορφή κοινωνικής και πολιτικής δράσης φιλοδοξεί να συμβάλει στην προώθηση – βάθεμα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στον εκδημοκρατισμό των θεσμών, τη διαφάνεια στην πολιτική και στην προστασία των αδύναμων ομάδων από τον κρατικό αυταρχισμό.

Βέβαια ο εθελοντισμός δεν υποκαθιστά τα πολιτικά κόμματα και τα θεσμικά όργανα της πολιτικής κοινωνίας. Λειτουργεί συμπληρωματικά και καλύπτει το κενό εξουσίας και της διοίκησης. Εξάλλου ο πολίτης καθημερινά υφίσταται μια επίθεση που αμφισβητεί – ακυρώνει τα βασικά βάθρα της πολιτικής δημοκρατίας και του κοινωνικού κράτους. Παρατηρείται, δηλαδή, μια έκπτωση του πολίτη και ο μετασχηματισμός του σε έναν άνευρο ψηφοφόρο. Το δικαίωμα της ελεύθερης σκέψης αλλοιώνεται κάτω από το βάρος των αφανών μηχανισμών της παραπληροφόρησης και της απότοκης πολιτικής χειραγώγησης. Ζούμε εξάλλου στον αστερισμό της μετα-αλήθειας και των ψευδών ειδήσεων (Fake news).

Οι κοινωνικά αδύναμοι σαρώνονται από τους μηχανισμούς της αγοράς και τον πολιτικό λαϊκισμό. Η πολιτική συμμετοχή και η κοινωνική δράση εξαντλούνται στην τηλεθέαση που γεννά την παθητικότητα και την ιδιώτευση. Απέναντι σε όλα αυτά τα εκφυλιστικά συμπτώματα της πολιτικής και κοινωνικής ζωής ο εθελοντισμός στοχεύει στην αφύπνιση των πολιτών και στην ενεργοποίηση των πολιτικών αντισωμάτων με στόχο το βάθεμα της δημοκρατίας και τον εξανθρωπισμό της πολιτικής που κυριαρχείται από την τεχνοκρατική λογική. 

Στο σημείο αυτό ο εθελοντισμός ως ανιδιοτελής και κομματικά ανεξάρτητη πολιτική δράση γειτνιάζει και αλληλοκαλύπτεται από την «κοινωνία των πολιτών». Δεν φανατίζει, δεν πολιτικολογεί, δεν λαϊκίζει. Προτείνει και απαιτεί τη συστράτευση των πολιτών, όντας ιδεολογικά «αστράτευτος».

Ο εθελοντισμός φωτίζει εκείνες τις σκιές του πολιτικού σκηνικού που δεν φωτίζουν τα φώτα των ΜΜΕ. Προβάλλει την ανιδιοτέλεια σε αντίθεση με τις σκοπιμότητες της πολιτικής εξουσίας. Διδάσκει την υπέρβαση της λογικής της ιδιώτευσης και την επιστροφή στον αυθεντικό χώρο της πολιτικής. 

Ο εθελοντισμός είναι η δόξα του Homo politicus (άνθρωπος πολίτης) και το requiem του Homo idiot (άνθρωπος ιδιώτης).

Τα ψέματα που σου λέει η κατάθλιψη

Η κατάθλιψη σου λέει ότι είσαι μόνος σου. Ότι κανείς δεν μπορεί να σε καταλάβει και ότι τα προβλήματά σου είναι χειρότερα από τα προβλήματα των άλλων.

 

Η κατάθλιψη σου λέει ότι υπερβάλλεις συνεχώς, ότι αντιδράς χωρίς λόγο, ότι κανένας δεν θα σε πιστέψει και κανένας δεν σε συμπαθεί.

Η κατάθλιψη σου λέει ότι όλοι θα σε παρατήσουν—και πως, όταν συμβεί αυτό, θα φταις εσύ για όλα.

Η κατάθλιψη σου λέει ότι είσαι ένα βάρος. Στους φίλους σου, στην οικογένειά σου, σε ολόκληρο τον κόσμο. Σου λέει πως δεν αξίζεις αυτά που επιθυμείς, και ότι δεν θα τα αποκτήσεις ποτέ.

Η κατάθλιψη σε πείθει να μισήσεις τον εαυτό σου, και σε πείθει ότι όλοι οι υπόλοιποι σε μισούν. Σου λέει πως ό,τι κάνεις είναι λάθος, σε ρίχνει στα πατώματα χωρίς να ξέρεις ακριβώς γιατί τις περισσότερες φορές.

Η κατάθλιψη σε κάνει να βλέπεις πόσο ευτυχισμένοι είναι οι άλλοι, σου κρύβει πόσο επιφανειακά είναι αυτά που βλέπεις. Δεν σε αφήνει να σκεφτείς ότι όλοι υποφέρουν, ο καθένας με τον τρόπο του.

Η κατάθλιψη σου λέει ψέματα και παίζει με κάθε ανασφάλεια που είχες ποτέ, αργά το βράδυ που δεν σε αφήνει να κοιμηθείς...

...και όταν ξυπνάς το πρωί, κουρασμένος, με λιγοστό ύπνο, σου λέει ότι είσαι ανίκανος που δεν μπορείς να λειτουργήσεις, που σέρνεσαι ενώ θα έπρεπε να πετάς.

Η κατάθλιψη σε κάνει να παραμελείς τον εαυτό σου. Σου λέει ότι δεν χρειάζεται να πλύνεις το πρόσωπό σου το πρωί, γιατί κανείς δεν θα το προσέξει, και μετά σε κάνει να φοβάσαι ότι είσαι ο πιο βρώμικος άνθρωπος που περπατά στην πόλη.

Η κατάθλιψη σε κάνει να ξεχνάς να φας, και μετά – κατεστραμμένος απ’ την πείνα – να το παρακάνεις. Και μετά σου δίνει για επιδόρπιο ενοχές.

Η κατάθλιψη σου λέει πως ό,τι έχεις καταφέρει είναι μικρό και τιποτένιο. Σε ρωτάει ευθέως αν βρίσκεις κάτι που να αξίζει σε όλη σου την ζωή, κι έπειτα απαντάει για ‘σένα. Σε φιμώνει και σε αναγκάζει να την ακούς, σαν τον πιο εγωμανή δικτάτορα.

Η κατάθλιψη σε κάνει να πιστεύεις πως η εξάντληση είναι φυσιολογική, κι ότι οι μέρες που ξυπνάς και νιώθεις καλά είναι σημάδια πως κάτι χειρότερο θα ακολουθήσει. Σε κάνει να φοβάσαι τις σκιές πίσω από κάθε γωνία, και τα τέρατα κάτω από το κρεβάτι, και σου λέει πως όλα αυτά έχουν το πρόσωπό σου.

Η κατάθλιψη σου λέει ότι θα ήταν καλύτερο να τα παρατούσες, τι προσπαθείς ακόμα να πετύχεις;

Η κατάθλιψη σου λέει ότι ένα κομμάτι μέσα σου είναι άδειο, κι ας βλέπεις τα σημάδια της κατάληψης που έχει κάνει σε κάθε σημείο του κορμιού σου.

Η κατάθλιψη σου λέει πως είσαι κακός άνθρωπος, άνθρωπος εγωιστής και μνησίκακος. Και κάθε φορά που ακούς το αντίθετο από έναν άνθρωπο που σε αγαπά, η κατάθλιψη σου λέει πως όλα είναι ψέματα, και πως είσαι ένας υποκριτής που κοροϊδεύει τους ανθρώπους.

Η κατάθλιψη δεν σου λέει πως όλα αυτά είναι ψέματα. Πως αν, για ένα λεπτό, κλείσεις τα αυτιά σου και στρέψεις την προσοχή σου αλλού, χάνει όλη την δύναμή της. Πως είναι κομμάτι σου, και τα κομμάτια σου τα ορίζεις και τα ελέγχεις μόνο εσύ. Η κατάθλιψη δεν σου λέει πως δεν είναι ντροπή να ζητάς βοήθεια, πως η βοήθεια μπορεί να είναι ακόμα κι ένα χαμόγελο, αν ξέρεις να το εκτιμάς όπως του αξίζει.

 

Η κατάθλιψη δεν ξέρει τίποτα για εσένα.

Θέσθαι τον νόμον

Η ανόητη πολιτική γίνεται αιτία πολλών δεινών για τη δημοκρατία.

Πως καταλύεται η δημοκρατία; Ουδείς τολμάει να σας μιλήσει καθαρά. Εγώ, όμως, θα μιλήσω: Όταν βρίσκεστε σε σύγχυση, άποροι, άοπλοι, ασύντακτοι και διχασμένοι, χωρίς ούτε στρατηγός ούτε άλλος να φροντίζει για να υλοποιούνται οι αποφάσεις σας, κι όταν όλα αυτά κανείς δεν θέλει να τα πει ανοιχτά ούτε να τα διορθώσει, μήδε κάνει κάτι για να τερματιστεί αυτή η κατάσταση – όπως κατ’ εξακολούθησιν γίνεται σήμερα –, τότε, Αθηναίοι, καταλύεται η δημοκρατία.

Ποια είναι η δύναμη των νόμων; Άραγε, αν κάποιος που αδικείται φωνάξει βοήθεια, οι νόμοι θα τρέξουν να τον βοηθήσουν; Όχι βέβαια. Οι νόμοι δεν είναι παρά γραπτά κείμενα, δεν μπορούν να κάνουν κάτι τέτοιο. Πού έγκειται, λοιπόν, η δύναμή τους; Σ’ εσάς τους ίδιους και μόνο – αρκεί να τους διατηρείτε πάντα σεβαστούς και απαράβατους για όποιον έχει ανάγκη να τους επικαλεσθεί. Συνεπώς, από εσάς αντλούν την δύναμή τους οι νόμοι κι εσείς από τους νόμους. Πρέπει λοιπόν να τους βοηθάτε όπως ο αδικούμενος υπερασπίζεται τον εαυτό του, και να θεωρείτε ότι οι καταπατήσεις των νόμων, απ’ οπουδήποτε κι αν προέρχονται, αποτελούν αδικήματα σε βάρος του συνόλου των πολιτών. Δεν νοείται ούτε έλεος ούτε προσωπική επιρροή ούτε τέχνασμα προκειμένου να μην τιμωρηθεί όποιος παραβαίνει τους νόμους.

Όλοι πρέπει να εξοργίζεσθε εξίσου αναλογιζόμενοι και βλέποντας ότι πολύ εύκολα κινδυνεύουν να κακοποιηθούν οι πιο φτωχοί και αδύναμοι πολίτες, ενώ οι βδελυροί και πλούσιοι να αδικοπραγούν ατιμωρητί και να εξαγοράζουν πρόσωπα για να εκβιάζουν καταστάσεις. Παρόμοιες συμπεριφορές δεν πρέπει να παραβλέπονται. Κι όποιος με απειλές και εκφοβισμούς γυρεύει να αποτρέψει την τιμωρία του για κάποιο αδίκημα που προκάλεσε σε βάρος άλλου, στην ουσία δεν κάνει τίποτε άλλο παρά να αφαιρεί το δικαίωμα της ελευθερίας του λόγου και της ελεύθερης συμμετοχής στα κοινά.

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΚΑΤΑ ΑΘΗΝΑΙΩΝ, Η ΠΑΡΑΚΜΗ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ

Δεν κάνω τίποτα

Θα ήταν απολύτως εύλογο, τώρα, να προβάλει κάποιος την ακόλουθη ένσταση: εάν στην προσπάθειά μου να εντοπίσω έναν πρόσφορο παράγοντα, έστω σε εμβρυώδη μορφή, δεν βρω τίποτα, τότε τι κάνω; Τι κάνω όταν δεν έχω να πιαστώ από πουθενά, όταν δεν υπάρχει ούτε ένας ελάχιστος ευνοϊκός παράγοντας στον οποίο να αφεθώ; Απάντηση: δεν κάνω τίποτα. Διότι, προφανώς, εάν κάνω κάτι, όχι μόνο μπαίνω σε κίνδυνο, αλλά οδεύω κατευθείαν προς τον χαμό μου. Ο χαμός αυτός μπορεί να ’ναι όμορφος, τραγικός, ηρωικός δεν θα είναι, όμως, αποτελεσματικός. Εάν, καθώς προβαίνετε σε μια αξιολόγηση του δυναμικού της κατάστασης, δεν εντοπίζετε κανένα ευνοϊκό στοιχείο που να μπορούσατε να το αξιοποιήσετε, τότε περιμένετε. Διότι γνωρίζετε πως ο κόσμος δεν σταματά να ανανεώνεται, ότι η κατάσταση στην οποία βρίσκεστε θα μεταμορφωθεί και αναπόφευκτα θ’ αναδείξει νέα ενδεχόμενα στα οποία θα μπορέσετε αργότερα να στηριχτείτε.

Περιμένοντας, αποσύρομαι, προστατεύομαι, αφήνω την κακή συγκυρία να περάσει. Στο αρχαιότερο κείμενο της κινεζικής γραμματείας, το Βιβλίο των Ωδών, σύγχρονο της Ιλιάδας, λέγεται: «Εάν ο κόσμος είναι σε τάξη, μπορούμε να συμμετάσχουμε σε αυτόν· εάν είναι σε αταξία, πρέπει να γίνουμε ανεκτοί». Όταν γράφεται σε μια κινεζική εφημερίδα πως ο τάδε πολιτικός αποσύρθηκε στην εξοχή ή ότι δήλωσε ασθενής, τότε ναι μεν ενδέχεται να είναι όντως άρρωστος ή να πήγε διακοπές, αλλά το πιο σύνηθες είναι ότι αποσύρθηκε επειδή αισθάνθηκε ότι πλέον τίποτα δεν τον ευνοεί: κάνει στην άκρη και περιμένει τα πράγματα «να περάσουν», γιατί γνωρίζει ότι η κατάσταση θα αλλάξει — γιατί κάθε κατάσταση αλλάζει. Και τότε θα ξαναεμφανιστεί κάποια δυναμική που θα τον ευνοεί.

ΦΡΑΝΣΟΥΑ ΖΥΛΛΙΕΝ, ΕΓΚΩΜΙΟ ΤΗΣ ΑΠΡΑΞΙΑΣ

Η πρόκληση να δεχόμαστε κριτική από εκείνους που εμπιστευόμαστε

Υπάρχουν πολλοί, μεταξύ των οποίων ειδικοί επιστήμονες, που εξετάζουν αυστηρά τον κόσμο αλλά δεν εξετάζουν τόσο αυστηρά τους εαυτούς τους. Μπορεί να είναι ικανά άτομα, με τον τρόπο που κρίνει ο κόσμος την ικανότητα, αλλά δεν είναι ποτέ συνετά. Η ζωή της σωφροσύνης πρέπει να είναι μια ζωή φιλοσοφικού στοχασμού συνδυασμένου με δράση. Παλιότερα, στην αμερικανική κουλτούρα, ο φιλοσοφικός στοχασμός δεν έχαιρε μεγάλης εκτίμησης. Στη δεκαετία του 1950 ο κόσμος αποκαλούσε ειρωνικά τον Αντλάι Στήβενσον «διανοούμενο» και πίστευε ότι δε θα γινόταν καλός Πρόεδρος, ακριβώς επειδή ήταν ένας πνευματικός άνθρωπος, βαθυστόχαστος και αυτοαμφισβητούμενος. Έχω ακούσει γονείς να λένε στους νεαρούς βλαστούς τους με όλη τη σοβαρότητα «πάρα πολύ σκέφτεσαι». Πόσο παράλογο είναι αυτό, φαίνεται από το γεγονός ότι είναι κυρίως οι μετωπιαίοι λοβοί μας, η ικανότητά μας να σκεφτόμαστε και να εξετάζουμε τους εαυτούς μας, που μας κάνουν ανθρώπους.

Ευτυχώς φαίνεται πως αλλάζουν αυτοί οι τρόποι σκέψης, και αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε ότι οι πηγές του κινδύνου για τον κόσμο βρίσκονται περισσότερο μέσα μας παρά έξω από μας, και ότι η συνεχής αυτοεξέταση και ο φιλοσοφικός στοχασμός είναι απαραίτητοι για την ύστατη επιβίωσή μας. Ωστόσο, μιλώ εδώ για έναν σχετικά μικρό αριθμό ανθρώπων που αλλάζουν τη στάση τους. Η εξέταση του εξωτερικού κόσμου δεν είναι ποτέ τόσο προσωπικά οδυνηρή όσο η εξέταση του εσωτερικού μας κόσμου. Και ακριβώς εξαιτίας του βασάνου που συνεπάγεται μια ζωή αυθεντικής αυτοεξέτασης, η πλειονότητα των ανθρώπων την αποφεύγει. Και όμως, όταν κάποιος είναι αφοσιωμένος στην αλήθεια, το βάσανο φαίνεται σχετικά αμελητέο – όλο και λιγότερο σημαντικό (και συνεπώς όλο και λιγότερο οδυνηρό) – όσο περισσότερο προχωρεί στο δρόμο της αυτοεξέτασης.

Μια ζωή ολοκληρωτικής αφοσίωσης στην αλήθεια σημαίνει επίσης μια ζωή ετοιμότητας στην προσωπική εξέταση. Ο μόνος τρόπος να είμαστε βέβαιοι ότι ο χάρτης μας της πραγματικότητας είναι έγκυρος, είναι να τον εκθέτουμε στην κριτική και την εξέταση από άλλους «χαρτογράφους». Διαφορετικά θα ζούμε σε ένα κλειστό σύστημα – μέσα σε ένα γυάλινο κώδωνα για να χρησιμοποιήσω την αναλογία στης Σύλβιας Πλαθ – αναπνέοντας μόνο τον δικό μας δύσοσμο αέρα, έρμαια όλο και περισσότερο της χίμαιρας. Ωστόσο, εξαιτίας της οδύνης που είναι σύμφυτη με τη διεργασία της αναθεώρησης του χάρτη μας της πραγματικότητας, επιδιώκουμε προπαντός να ξεφύγουμε ή να φυλαχτούμε από τον κίνδυνο οποιασδήποτε πρόκλησης κατά της εγκυρότητάς του.

Στα παιδιά μας λέμε: «Μη μου αντιμιλάς, γιατί είμαι ο γονιός σου». Στην ή στον σύζυγο δίνουμε τούτο το μήνυμα: «Ας ζήσουμε εμείς, κι ας αφήσουμε τους άλλους να ζήσουν. Αν με επικρίνεις θα έχεις ένα γκρινιαρόσκυλο για σύζυγο, και θα το μετανιώσεις». Στις φαμελιές τους και στον κόσμο οι ηλικιωμένοι δίνουν το μήνυμα: «Είμαι γέρος (ή γριά) και ευπαθής. Αν με προκαλέσεις μπορεί να πεθάνω, ή τουλάχιστον θα έχεις στη συνείδησή σου το κρίμα πως έκανες δυστυχισμένες τις τελευταίες μέρες μου σε τούτο τον κόσμο». Στο εργατικό προσωπικό μας απευθύνουμε το μήνυμα: «Αν νιώθετε τόσο θαρραλέοι ώστε απλώς να με προκαλέσετε, καλά θα κάνετε να προσέξετε πολύ, μήπως βρεθείτε στην ανάγκη να ψάχνετε για άλλη δουλειά».

Χρειαζόμαστε πάντα αληθινές στενές σχέσεις με άλλα ώριμα πρόσωπα για τη διαρκή μας ανάπτυξη

Η απομόνωση είναι μια εκφοβιστική έννοια για τα περισσότερα άτομα. Έχουμε βαθειά ανάγκη για συντροφικότητα, για τη δημιουργία σχέσεων. Έχουμε μια ισχυρή φυσική τάση για αισθησιακή και σεξουαλική ικανοποίηση. Χρειαζόμαστε στοργή, βοήθεια, ενθάρρυνση και αγάπη.

Είμαστε λοιπόν αντιμέτωποι με την επιλογή, είτε να μπούμε σε στενή σχέση, πράγμα που απαιτεί ένα βαθμό παραίτησης και αναπροσαρμογής από τον αποκτηθέντα εαυτό, είτε να απομονωθούμε. Η τελευταία εκλογή είναι πολύ βαρειά και απειλητική. Οι περισσότεροι θα επιλέξουν τις στενές σχέσεις με οποιοδήποτε αντίτιμο -γιατί η εναλλακτική λύση είναι η μοναξιά.

Χρειαζόμαστε πάντα τους άλλους για τη διαρκή μας ανάπτυξη και επιβεβαίωση. Η αληθινή στενή σχέση είναι μια θετική ισχύς μόνον αν είναι ο συνδυασμός δυνάμεων και ενέργειας με άλλα ώριμα πρόσωπα για τη συνεχή ανάπτυξη και των δύο. Είναι μια σκόπιμη παραίτηση ορισμένων πλευρών του αυτόνομου εαυτού κάποιου,με την επιθυμία να πάρει περισσότερα. Μέσα, κύρια, από τη στενή σχέση, τη διαρκή συντροφικότητα μπορούμε να δούμε τον γνήσιο κόσμο ενός άλλου ανθρώπου και να έχουμε μια γνήσια αντανάκλαση του δικού μας. Για το λόγο αυτό είναι τόσο εύκολο να αγαπάμε περιστασιακούς φίλους και τόσο δύσκολο να αγαπάμε εραστές. Η επένδυσή μας σ’ ένα φίλο είναι πολύ λιγότερο αποκαλυπτική και απαιτητική από εκείνη σ’ ένα σύντροφο στη ζωή μας, και επίσης, μακροπρόθεσμα, πολύ λιγότερο αποδοτική στην ανταμοιβή της για την ανάπτυξη.

Διαφορετικοί βαθμοί οικειότητας μπορούν να βρεθούν σε μια ποικιλία σχέσεων στο ξεκίνημά τους, που ικανοποιούν διάφορες ανάγκες οικειότητας, από περιστασιακές κοινωνικές και σεξουαλικές σχέσεις μέχρι βαθειές και παρατεταμένες φιλίες και προσπάθειες δημιουργίας μιας μόνιμης ένωσης, όπως ο γάμος. Οι περιστασιακές σχέσεις και φιλίες μπορούν να δώσουν στο άτομο την ευκαιρία σύντομων κοινών εμπειριών και την ανταλλαγή πληροφοριών, συναισθημάτων και ιδεών που μπορούν ν’ αποτελέσουν τον αντίποδα των συναισθημάτων απομόνωσης και πλήξης. Μελέτες όμως έχουν δείξει ότι μόνον οι στενές σχέσεις που εκτείνονται πέραν της κοινωνικότητας και προσφέρουν τις προϋποθέσεις για παρατεταμένη συντροφικότητα, όπως η συμβίωση ή ο γάμος, μπορούν να μας δώσουν το πιο παραγωγικό αναπτυξιακό πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούμε να είμαστε ο εαυτός μας και να εκφραζόμαστε ελεύθερα σ’ ένα αξιόπιστο, ασφαλές, δεκτικό, ενθαρρυντικό και έμπιστο περιβάλλον. Μας δίνουν την πιο ζωτική προϋπόθεση για να ξεπεράσουμε τη μοναξιά, να αναλάβουμε και να εξερευνήσουμε την ανθρώπινη εμπειρία χωρίς φόβο και παραλογισμό.

Λέγεται συχνά ότι η καλύτερη ένδειξη της ωριμότητάς μας βρίσκεται στην ικανότητά μας να δημιουργούμε αναπτυσσόμενες, γεμάτες και διατηρούμενες σχέσεις. Όπως παρατηρεί ο Έριχ Φρομ, “Ο ώριμος άνθρωπος βρίσκει τον εαυτό του και τις ρίζες του μόνο σε δημιουργική σχέση με τον κόσμο και την αίσθηση της ενότητας με όλους τους ανθρώπους και τη φύση”.

Είναι προτιμότερο να έχεις έναν χαρισματικό άνθρωπο στο πλευρό σου παρά χίλιες ουγγιές χρυσό στο σεντούκι σου

Η δυναστεία των Τang, μία από τις μακροβιότερες δυναστείες της κινεζικής ιστορίας (618-907 μ.Χ.), χαιρετίζεται από τους ιστορικούς ως η χρυσή εποχή της Κίνας. Φυσικά, η δυναστεία αυτή δεν δημιουργήθηκε τυχαία. Όφειλε πάρα πολλά στις συνειδητές προσπάθειες του αυτοκράτορα που την ίδρυσε, του Tang Taizong.

Ο Taizong είναι ένας από τους σπουδαιότερους ηγεμόνες της Ιστορίας. Υπό την ηγεσία του Taizong, η Κίνα έγινε η μεγαλύτερη και ισχυρότερη χώρα. Κατά την περίοδο της ηγεμονίας του, παρατηρείται πλήθος ευφυών, πρωτοποριακών και τολμηρών επιτευγμάτων, τα οποία έθεσαν υψηλά στάνταρντ για όλους τους ηγεμόνες που θα ακολουθούσαν.

Ο Tang Τaizong και ο κύκλος των προικισμένων υπουργών του έκαναν πολλά συμβούλια, όπου συζητούσαν ποιος ήταν ο καλύτερος τρόπος διακυβέρνησης και προαγωγής της μακροβιότητας της δυναστείας. Οι περισσότερες συνομιλίες τους καταγράφηκαν και αργότερα συγκεντρώθηκαν σε μια ανθολογία με τίτλο Το Διοικητικό Εγχειρίδιο Zhenguan. Από τότε το βιβλίο αυτό έχει γίνει ένα από τα κλασικότερα έργα με θέμα την ηγεσία, το μάνατζμεντ και την πολιτική τέχνη.

Ακολουθούν αποσπάσματα από τις συνομιλίες μεταξύ του Tang Taizong και των υπουργών του.

Αναζήτηση χαρισματικών ανθρώπων

Ο Taizong είπε στον διάδοχο του θρόνου: «Ένα πλοίο που διασχίζει τον ωκεανό εξαρτάται από τους ναύτες του. Ένα πουλί που πετάει στον ουρανό εξαρτάται από τα φτερά του. Ένας αυτοκράτορας που διακυβερνά τη χώρα του εξαρτάται από τη στήριξη των βοηθών του. Είναι προτιμότερο να έχεις έναν χαρισματικό άνθρωπο στο πλευρό σου παρά χίλιες ουγγιές χρυσό στο σεντούκι σου.

»Όμως οι χαρισματικοί άνθρωποι μπορεί να ζουν στην αφάνεια. Μπορεί να περιμένουν την κατάλληλη ευκαιρία· μπορεί να έχουν ταπεινές καταβολές ή χαμηλό κοινωνικό κύρος· μπορεί να είναι φτωχοί ή να κάνουν ταπεινωτικές δουλειές. Πρέπει να προσπαθήσεις να τους αναζητήσεις, γιατί αυτοί οι άνθρωποι θα διευκολύνουν τη ζωή σου».

Έξι είδη καλών αξιωματούχων
Ο υπουργός Wei Zheng χώρισε τους καλούς αξιωματούχους σε έξι κατηγορίες:

«Εκείνοι που είναι αρκετά προνοητικοί για να διακρίνουν τα σημάδια ενός επερχόμενου γεγονότος και να ενεργήσουν προληπτικά προτού εμφανιστούν προβλήματα, ώστε να προστατέψουν τον ηγεμόνα.
»Εκείνοι που δίνουν στον ηγεμόνα συνετές συμβουλές, εφαρμόζουν τις καλές πολιτικές του και διορθώνουν γρήγορα τα σφάλματά του.
»Εκείνοι που εργάζονται σκληρά, εμπνέουν τον ηγεμόνα με τα παραδείγματα σοφών βασιλιάδων της Ιστορίας και του προτείνουν άξιους άντρες.
»Εκείνοι που είναι διορατικοί, ικανοί να διορθώσουν τα σφάλματα του ηγεμόνα και να μετατρέψουν κάτι κακό σε καλό.
»Εκείνοι που τηρούν τον νόμο, δεν δωροδοκούνται, ούτε αναζητούν υψηλές αμοιβές και διάγουν λιτό και ολιγαρκή βίο.
»Εκείνοι που δεν χρησιμοποιούν κολακείες και τολμούν να υποδείξουν τα σφάλματα του ηγεμόνα».

Έξι είδη κακών αξιωματούχων
Διαχώρισε όμως και τους κακούς αξιωματούχους σε έξι κατηγορίες:

«Εκείνοι που δεν δουλεύουν σκληρά, αλλά σκέφτονται μόνο την ισχύ και τον πλούτο και δεν έχουν αρχές.
»Εκείνοι που λένε πάντα “ναι” στον ηγεμόνα, προσπαθούν να τον ικανοποιήσουν με κάθε μέσο και συμφωνούν μαζί του ακόμη και όταν σφάλλει.
»Εκείνοι που είναι διπρόσωποι, που φθονούν τους άξιους και χρησιμοποιούν τεχνάσματα για να χειραγωγήσουν τον ηγεμόνα και να τον κάνουν να αδικήσει τους αξιωματούχους του.
»Εκείνοι που δεν είναι αρκετά ευφυείς για να καλύψουν τα δικά τους αδικήματα, έχουν αρκετή ευφράδεια για να προσεταιριστούν την ευμένεια των άλλων και να δημιουργήσουν εσκεμμένα σύγχυση στην Αυλή.
»Εκείνοι που καταχρώνται τη θέση τους έχοντας ιδιοτελείς σκοπούς και προσπαθούν να γίνουν πλούσιοι στο όνομα του ηγεμόνα.
»Εκείνοι που χρησιμοποιούν περίτεχνα λόγια για να ξεγελάσουν τον ηγέτη, να θολώσουν το σωστό και το λάθος για να τον παραπλανήσουν και να τον κάνουν να χάσει τη φήμη του».

TANG TAIZONG