ΟΜΗΡΟΣ: Ἰλιάς (17.140-17.208)

140 Γλαῦκος δ᾽ Ἱππολόχοιο πάϊς, Λυκίων ἀγὸς ἀνδρῶν,
Ἕκτορ᾽ ὑπόδρα ἰδὼν χαλεπῷ ἠνίπαπε μύθῳ·
«Ἕκτορ, εἶδος ἄριστε, μάχης ἄρα πολλὸν ἐδεύεο.
ἦ σ᾽ αὔτως κλέος ἐσθλὸν ἔχει φύξηλιν ἐόντα.
φράζεο νῦν ὅππως κε πόλιν καὶ ἄστυ σαώσῃς
145 οἶος σὺν λαοῖς τοὶ Ἰλίῳ ἐγγεγάασιν·
οὐ γάρ τις Λυκίων γε μαχησόμενος Δαναοῖσιν
εἶσι περὶ πτόλιος, ἐπεὶ οὐκ ἄρα τις χάρις ἦεν
μάρνασθαι δηΐοισιν ἐπ᾽ ἀνδράσι νωλεμὲς αἰεί.
πῶς κε σὺ χείρονα φῶτα σαώσειας μεθ᾽ ὅμιλον,
150 σχέτλι᾽, ἐπεὶ Σαρπηδόν᾽ ἅμα ξεῖνον καὶ ἑταῖρον
κάλλιπες Ἀργείοισιν ἕλωρ καὶ κύρμα γενέσθαι,
ὅς τοι πόλλ᾽ ὄφελος γένετο, πτόλεΐ τε καὶ αὐτῷ,
ζωὸς ἐών· νῦν δ᾽ οὔ οἱ ἀλαλκέμεναι κύνας ἔτλης.
τῶ νῦν εἴ τις ἐμοὶ Λυκίων ἐπιπείσεται ἀνδρῶν
155 οἴκαδ᾽ ἴμεν, Τροίῃ δὲ πεφήσεται αἰπὺς ὄλεθρος.
εἰ γὰρ νῦν Τρώεσσι μένος πολυθαρσὲς ἐνείη,
ἄτρομον, οἷόν τ᾽ ἄνδρας ἐσέρχεται οἳ περὶ πάτρης
ἀνδράσι δυσμενέεσσι πόνον καὶ δῆριν ἔθεντο,
αἶψά κε Πάτροκλον ἐρυσαίμεθα Ἴλιον εἴσω.
160 εἰ δ᾽ οὗτος προτὶ ἄστυ μέγα Πριάμοιο ἄνακτος
ἔλθοι τεθνηὼς καί μιν ἐρυσαίμεθα χάρμης,
αἶψά κεν Ἀργεῖοι Σαρπηδόνος ἔντεα καλὰ
λύσειαν, καί κ᾽ αὐτὸν ἀγοίμεθα Ἴλιον εἴσω·
τοίου γὰρ θεράπων πέφατ᾽ ἀνέρος, ὃς μέγ᾽ ἄριστος
165 Ἀργείων παρὰ νηυσὶ καὶ ἀγχέμαχοι θεράποντες.
ἀλλὰ σύ γ᾽ Αἴαντος μεγαλήτορος οὐκ ἐτάλασσας
στήμεναι ἄντα κατ᾽ ὄσσε ἰδὼν δηΐων ἐν ἀϋτῇ,
οὐδ᾽ ἰθὺς μαχέσασθαι, ἐπεὶ σέο φέρτερός ἐστι.»
Τὸν δ᾽ ἄρ᾽ ὑπόδρα ἰδὼν προσέφη κορυθαίολος Ἕκτωρ·
170 «Γλαῦκε, τίη δὲ σὺ τοῖος ἐὼν ὑπέροπλον ἔειπες;
ὢ πόποι, ἦ τ᾽ ἐφάμην σὲ περὶ φρένας ἔμμεναι ἄλλων,
τῶν ὅσσοι Λυκίην ἐριβώλακα ναιετάουσι·
νῦν δέ σευ ὠνοσάμην πάγχυ φρένας, οἷον ἔειπες,
ὅς τέ με φῂς Αἴαντα πελώριον οὐχ ὑπομεῖναι.
175 οὔ τοι ἐγὼν ἔρριγα μάχην οὐδὲ κτύπον ἵππων·
ἀλλ᾽ αἰεί τε Διὸς κρείσσων νόος αἰγιόχοιο,
ὅς τε καὶ ἄλκιμον ἄνδρα φοβεῖ καὶ ἀφείλετο νίκην
ῥηϊδίως, ὁτὲ δ᾽ αὐτὸς ἐποτρύνει μαχέσασθαι.
ἀλλ᾽ ἄγε δεῦρο, πέπον, παρ᾽ ἔμ᾽ ἵστασο καὶ ἴδε ἔργον,
180 ἠὲ πανημέριος κακὸς ἔσσομαι, ὡς ἀγορεύεις,
ἦ τινα καὶ Δαναῶν ἀλκῆς μάλα περ μεμαῶτα
σχήσω ἀμυνέμεναι περὶ Πατρόκλοιο θανόντος.»
Ὣς εἰπὼν Τρώεσσιν ἐκέκλετο μακρὸν ἀΰσας·
«Τρῶες καὶ Λύκιοι καὶ Δάρδανοι ἀγχιμαχηταί,
185 ἀνέρες ἔστε, φίλοι, μνήσασθε δὲ θούριδος ἀλκῆς,
ὄφρ᾽ ἂν ἐγὼν Ἀχιλῆος ἀμύμονος ἔντεα δύω
καλά, τὰ Πατρόκλοιο βίην ἐνάριξα κατακτάς.»
Ὣς ἄρα φωνήσας ἀπέβη κορυθαίολος Ἕκτωρ
δηΐου ἐκ πολέμοιο· θέων δ᾽ ἐκίχανεν ἑταίρους
190 ὦκα μάλ᾽, οὔ πω τῆλε, ποσὶ κραιπνοῖσι μετασπών,
οἳ προτὶ ἄστυ φέρον κλυτὰ τεύχεα Πηλεΐωνος.
στὰς δ᾽ ἀπάνευθε μάχης πολυδακρύου ἔντε᾽ ἄμειβεν·
ἤτοι ὁ μὲν τὰ ἃ δῶκε φέρειν προτὶ Ἴλιον ἱρὴν
Τρωσὶ φιλοπτολέμοισιν, ὁ δ᾽ ἄμβροτα τεύχεα δῦνε
195 Πηλεΐδεω Ἀχιλῆος, ἅ οἱ θεοὶ Οὐρανίωνες
πατρὶ φίλῳ ἔπορον· ὁ δ᾽ ἄρα ᾧ παιδὶ ὄπασσε
γηράς· ἀλλ᾽ οὐχ υἱὸς ἐν ἔντεσι πατρὸς ἐγήρα.
Τὸν δ᾽ ὡς οὖν ἀπάνευθεν ἴδεν νεφεληγερέτα Ζεὺς
τεύχεσι Πηλεΐδαο κορυσσόμενον θείοιο,
200 κινήσας ῥα κάρη προτὶ ὃν μυθήσατο θυμόν·
«ἆ δείλ᾽, οὐδέ τί τοι θάνατος καταθύμιός ἐστιν,
ὃς δή τοι σχεδὸν εἶσι· σὺ δ᾽ ἄμβροτα τεύχεα δύνεις
ἀνδρὸς ἀριστῆος, τόν τε τρομέουσι καὶ ἄλλοι·
τοῦ δὴ ἑταῖρον ἔπεφνες ἐνηέα τε κρατερόν τε,
205 τεύχεα δ᾽ οὐ κατὰ κόσμον ἀπὸ κρατός τε καὶ ὤμων
εἵλευ· ἀτάρ τοι νῦν γε μέγα κράτος ἐγγυαλίξω,
τῶν ποινὴν ὅ τοι οὔ τι μάχης ἒκ νοστήσαντι
δέξεται Ἀνδρομάχη κλυτὰ τεύχεα Πηλεΐωνος.»

***

140 Και ο Γλαύκος του Ιππολόχου υιός, ο άρχος των Λυκίων,
μ᾽ άγριαν ματιά στον Έκτορα βαρύν τον λόγον είπε:
«Έκτωρ, στα κάλλη ασύγκριτε, και αδύνατε στην μάχην,
είσαι δειλός και χάρισμα μεγάλην δόξαν έχεις.
Τώρα την πόλιν σκέψου εσύ να σώσεις και τον πύργον
145 μόνος εσύ με τους λαούς που κατοικούν στην Τροίαν.
Διότι δια την πόλιν σας κανένας των Λυκίων
δεν θέλει μάχεται στο εξής, αφού δεν είχε χάριν
τούτος ο ατελεύτητος με τον εχθρόν αγώνας.
Πώς άνδρ᾽ άλλον κατώτερον, ελεεινέ, θα σώσεις,
150 αφού ξένον και σύντροφον, τον μέγαν Σαρπηδόνα
να γίνει αφήκες άρπαγμα στα πλήθη των Αργείων;
Που μέγα κέρδος έφερε στην πόλιν και σ᾽ εσένα
και δεν τον φύλαξες, δειλέ, των σκύλων απ᾽ το στόμα.
Για τούτο οι Λύκιοι θᾲ πεισθούν στον λόγον μου να φύγουν
155 εις την πατρίδα και όλεθρος θα πέσει στην Τρωάδα·
ότι αν ατρόμητην ορμήν είχαν στα στήθη οι Τρώες,
ως η καρδιά ᾽ναι των ανδρών οπού για την πατρίδα
με τους εχθρούς ακούραστον βαστούν πολέμου αγώνα,
τότ᾽ εύκολα τον Πάτροκλον θα εσέρναμε στην Τροίαν.
160 Και αν απ᾽ της μάχης την βοήν στην πόλιν του Πριάμου
εσέρναμε μαχόμενοι τούτον τον πεθαμένον,
τον Σαρπηδόν᾽ αντάλλαγμα και τ᾽ άρματά του οι Αργείοι
θα έδιδαν να φέρομε στα τείχη της Ιλίου·
ότ᾽ ήταν κείνος ο νεκρός ακόλουθος μεγάλου
165 ανδρός, οπού των Δαναών πρωτεύει στην ανδρείαν.
Αλλά τον μεγαλόψυχον υιόν του Τελαμώνος
στην μάχη συ δεν τόλμησες κατάματα να βλέπεις,
να πολεμήσεις κι είναι αυτός πολύ καλύτερός σου».
Του αντείπε μ᾽ άγριο βλέφαρο ο λοφοσείστης Έκτωρ:
170 «Ω Γλαύκε, τόσον άδικον να μου προφέρεις λόγον;
Έλεγα πως στην φρόνησιν πρωτεύεις συ των άλλων
ανθρώπων, όπου κατοικούν την κάρπιμην Λυκίαν,
και τώρα ό,τ᾽ είπες μου ᾽δειξεν ότι σωστά δεν κρίνεις,
που εμπρός στον μέγαν Αίαντα δεν τόλμησα να μείνω.
175 Με δεν παγώνει ο τάραχος της μάχης και των ίππων·
αλλά νικά πάντοτε ο νους του αιγιδοφόρου Δία
που εύκολα και άνδρ᾽ ατρόμητον δειλιάζει και την νίκην
του αφαιρεί και άλλη φορά τον σπρώχνει αυτός στην μάχην.
Αλλά στήσου στο πλάγι μου, να ιδείς, αγαπητέ μου,
180 αν θα ᾽μαι ολήμερα δειλός καθώς μου τ᾽ ονειδίζεις,
ή αν πολλούς των Δαναών, όσον και αν είναι ανδρείοι,
θα στρώσω, εκεί που μάχονται τον Πάτροκλον να σώσουν».
Είπε κι εσήκωσε φωνήν μεγάλην εις τους Τρώας:
«Τρώες, Λύκιοι, Δάρδανοι και σεις κονταρομάχοι,
185 άνδρες φανείτε μ᾽ όλην σας την δύναμιν, ω φίλοι,
τ᾽ άρματα όσο να ζωσθώ τα ωραία του Αχιλλέως,
που εφόνευσα τον Πάτροκλον και λάφυρα τα επήρα».
Αυτά είπε και ανεχώρησεν ο λοφοσείστης Έκτωρ·
κι εχύθηκεν ως αστραπή, να φθάσει τους συντρόφους,
190 οπού στην πόλιν έφερναν τα όπλα του Αχιλλέως
και όχι μακράν τούς πρόφθασεν· και ανάμερ᾽ απ᾽ την μάχην
εστάθη, την πολύθρηνον, τα όπλα να ξαλλάξει,
και στην αγίαν Ίλιον να φέρουν τα δικά του
στους Τρώας έδωσε, και αυτός τ᾽ αθάνατα εζωνόνταν
195 του Αχιλλέως, που οι θεοί χαρίσαν του πατρός του·
και τούτος, όταν γέρασε τα έδωκε του υιού του.
Αλλά ο υιός δεν γέρασε στα όπλα του πατρός του.
Και άμα τον είδε ο βροντητής Κρονίδης κατά μέρος
τα άρματα να ζώνεται του θείου Αχιλλέως,
200 εκίνησε την κεφαλήν κι έλεγε μέσα ο νους του:
«Ω δύστυχε, δεν εννοείς τον θάνατον κοντά σου,
και τ᾽ άφθαρτ᾽ άρματα φορείς του πρώτου πολεμάρχου,
που την ανδραγαθίαν του τόσον τρομάζουν και άλλοι.
Και σύντροφον του φόνευσες καλόν και ανδρειωμένον,
205 και άσχημα τον εγύμνωσες απ᾽ την αρματωσιά του.
Αλλά καν τώρα δύναμιν και νίκην θα σου δώσω
αφού δεν μέλλει σπίτι σου να γύρεις απ᾽ την μάχην,
η Ανδρομάχη τ᾽ άρματα να λάβει του Αχιλλέως».

Συναισθηματικός δεσμός και διαπροσωπικές σχέσεις

Οι συναισθηματικοί δεσμοί που δημιουργούμε με τους άλλους είναι το θεμέλιο της επιβίωσης και της εξέλιξης μας. Από τη βρεφική ηλικία αναζητούμε συναισθηματική φροντίδα και ασφάλεια από ένα φροντιστή και έτσι από πολύ νωρίς ανάλογα με το οικογενειακό πλαίσιο στο οποίο μεγαλώνουμε αναπτύσσουμε διαφορετικά μοτίβα συναισθηματικής σύνδεσης που μας καθορίζουν σε όλες τις σημαντικές σχέσεις της μετέπειτα ενήλικης ζωής μας.

Τι είναι η θεωρία του Συναισθηματικού Δεσμού;

«Attachment – Προσκόλληση είναι ένας βαθύς και μόνιμος συναισθηματικός δεσμός που συνδέει δύο πρόσωπα κατά τη διάρκεια του χρόνου» (Ainsworth, 1973, Bowlby, 1969).

Η θεωρία του Συναισθηματικού Δεσμού τεκμηριώθηκε επιστημονικά από τον Άγγλο ψυχίατρο John Bowlby ο οποίος τη περίοδο του 1930 εργαζόταν με παιδιά που παρουσίαζαν συναισθηματικές δυσκολίες. Μέχρι τότε η επικρατούσα επιστημονική άποψη ήταν η φροϋδική ότι δηλαδή τα παιδιά επηρεάζονται από τις βασικές τους ανάγκες όπως η τροφή και όχι από το περιβάλλον από το οποίο μεγαλώνουν.

Ο Bowlby όμως ενώ εργαζόταν με παιδιά που παρουσίαζαν κάποια παραβατική συμπεριφορά διαπίστωσε ότι είχαν δυσκολία στο να δημιουργήσουν στενές σχέσεις με τους άλλους. Ερευνώντας το οικογενειακό τους ιστορικό διαπίστωσε ότι τα περισσότερα από αυτά είχαν αποκοπεί από την οικογένεια τους σε σχετικά νεαρή ηλικία.

Μετά από έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η μορφή του συναισθηματικού δεσμού που αναπτύσσεται μεταξύ του παιδιού από τη βρεφική ηλικία και του γονιού – φροντιστή είναι το κλειδί για μια υγιή φυσιολογική εξέλιξη.

Η κεντρική ιδέα της θεωρίας του δεσμού είναι ότι οι φροντιστές (κυρίως μητέρα – γονείς) που είναι διαθέσιμοι και ανταποκρίνονται στις ανάγκες του βρέφους του δίνουν τη δυνατότητα να μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον που του δημιουργεί σταθερότητα και ασφάλεια.

Το βρέφος αντιλαμβάνεται ότι ο φροντιστής του θα είναι πάντα διαθέσιμος και έτσι αναπτύσσει σταθερές βάσεις για να αντιμετωπίσει στην πορεία τον κόσμο.

Στάδια του Συναισθηματικού Δεσμού

Ο Bowlby εξειδίκευσε τέσσερα στάδια κατά τη διάρκεια των οποίων εξελίσσεται ο δεσμός του παιδιού με το φροντιστή – γονέα.

Πρώτο Στάδιο - Από τη γέννηση έως τρεις μήνες:

Κατά τη διάρκεια των πρώτων δύο ή τριών μηνών της ζωής τους τα βρέφη ανταποκρίνονται στα άτομα που είναι γύρω τους αλλά χωρίς να έχουν τη δυνατότητα να τα αναγνωρίσουν. Καθώς το βρέφος χαμογελάει στο άτομο με το οποίο έχει οπτική επαφή αυτή η αντίδραση κατά το Bowlby αυξάνει την επιθυμία του φροντιστή να ανταποκριθεί με αγάπη, προσοχή και φροντίδα.

Το βρέφος επιδιώκει την επαφή με το φροντιστή με συμπεριφορές όπως το κλάμα, τη σωματική επαφή και το θηλασμό.

Δεύτερο Στάδιο - Από τρεις έως έξι μήνες:

Κατά την ηλικία των τριών μηνών τα βρέφη αρχίσουν να αναγνωρίζουν τα άτομα που είναι γύρω τους και επομένως να εκδηλώνουν συμπεριφορές προσκόλλησης με τα άτομα που τους φροντίζουν. Για παράδειγμα ενώ χαμογελούν στα άτομα που αναγνωρίζουν δε συμπεριφέρονται το ίδιο σε ένα άγνωστο άτομο. Ένα βρέφος μπορεί να αναπτύξει δεσμό μέχρι και με πέντε άτομα όμως έχει ιδιαίτερη προτίμηση σε ένα από αυτά.

Ο Bowlby θεωρεί ότι κυρίως το άτομο αυτό είναι η μητέρα του παιδιού αλλά δεν αποκλείεται να είναι και κάποιο άλλο άτομο που ανταποκρίνεται με επιτυχία στις ανάγκες του και έχει πιο θετική αλληλεπίδραση μαζί του.

Τρίτο Στάδιο - Από έξι μήνες μέχρι τρία έτη:

Κατά την ηλικία των έξι μηνών η προτίμηση του βρέφους για ένα συγκεκριμένο άτομο γίνεται πιο έντονη και όταν το άτομο απομακρύνεται από το δωμάτιο είναι πιθανόν να βιώνει την αγωνία του αποχωρισμού.

Όταν αρχίζει να μπουσουλάει προσπαθεί να ακολουθεί το άτομο με το οποίο είναι περισσότερο συνδεδεμένο. Κατά την ηλικία των εφτά ή οχτώ μηνών τα βρέφη είναι πιθανόν να φοβούνται τους ξένους και να νιώθουν άβολα σε ένα άγνωστο περιβάλλον.

Στην ηλικία του ενός έτους αναπτύσσουν ένα δομημένο μοντέλο επικοινωνίας με το φροντιστή τους εφόσον και αυτός ανταποκρίνεται με το σωστό τρόπο.

Τέταρτο Στάδιο - Από τρία έτη μέχρι το τέλος της παιδικής ηλικίας:

Κατά την ηλικία των τριών ετών ο Bowlby παρατήρησε ότι τα παιδιά αρχίζουν να αντιλαμβάνονται ότι ο φροντιστής τους έχει και τις δικές του προσωπικές δραστηριότητες καθώς και τις δικές του επαγγελματικές ασχολίες. Σαν αποτέλεσμα αυτονομείται κατά κάποιο τρόπο και δεν νιώθει αγωνία και ανασφάλεια αν ο φροντιστής του λείπει για κάποιο χρονικό διάστημα.
Τύποι Συναισθηματικού Δεσμού (attachment styles)

To 1950 η Mary Ainsworth μετακόμισε στην Αγγλία και εντάχθηκε στην επιστημονική ομάδα του Bowlby.

Ενώ ο Bowlby παρατήρησε ότι τα παιδιά εκδηλώνουν διαφορετικές ατομικές προσεγγίσεις όσον αφορά το δέσιμο, ήταν η Ainsworth που κατάφερε να κατηγοριοποιήσει αυτές τις διαφορές και να ταυτοποιήσει τρεις διαφορετικούς τύπους συναισθηματικού δεσμού μεταξύ παιδιών και μητέρων με το πείραμα «strange situation».

Κατά το πείραμα αυτό καταγράφηκαν οι αντιδράσεις παιδιών ηλικίας 12 έως 18 μηνών για τα οποία λειτούργησαν δυο σενάρια.

Στο πρώτο σενάριο το παιδί αφέθηκε στο εργαστήριο μακριά από τη μητέρα του με ένα ξένο άτομο.

Στο δεύτερο σενάριο το παιδί αφέθηκε για λίγο μόνο του και μετά συναντήθηκε με ένα ξένο άτομο. Η διάρκεια του αποχωρισμού μεταξύ βρέφους και μητέρας δε κράτησε πάνω από τρία λεπτά.

Έτσι σύμφωνα με το πείραμα αυτό προσδιορίστηκαν τρεις τύποι συναισθηματικού δεσμού ενώ αργότερα προστέθηκε και ένας τέταρτος σύμφωνα με τα ευρήματα περαιτέρω έρευνας.
Οι τέσσερις τύποι συναισθηματικού δεσμού

Ασφαλής συναισθηματικός δεσμός

Όταν τα βρέφη έχουν ασφαλή συναισθηματικό δεσμό παίζουν ελεύθερα γιατί νιώθουν σιγουριά και ασφάλεια με τη παρουσία της μητέρας τους. Όταν η μητέρα φύγει από το δωμάτιο είναι πιθανόν να αναστατωθούν ιδιαίτερα με τη παρουσία ενός ξένου ατόμου.

Όταν η μητέρα επιστρέφει εκφράζουν τη χαρά τους με διάφορους τρόπους ανάλογα με τη προσωπικότητά τους όπως πχ με μια αγκαλιά και συνεχίζουν το παιχνίδι. Οι μητέρες που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία είναι στοργικές, πάντα διαθέσιμες και τα παιδιά νιώθουν ασφάλεια για να εκφράσουν τα συναισθήματα τους είτε θετικά είτε αρνητικά.

Αποφευκτικός συναισθηματικός δεσμός

Τα βρέφη αυτής της κατηγορίας δε θα αναστατωθούν όταν η μητέρα φύγει από το χώρο ή όταν βρίσκονται με κάποιο ξένο άτομο. Κατά την επιστροφή της μητέρας τους το πιο πιθανόν είναι το παιδί να προσπαθήσει εσκεμμένα να την αποφύγει.

Τα παιδιά που εκδηλώνουν αποφευκτικό συναισθηματικό δεσμό νιώθουν ανασφάλεια όσον αφορά τη μητέρα τους και πολλές φορές καταπνίγουν τα συναισθήματα τους για να παραμείνουν κοντά στο γονέα επειδή φοβούνται την απόρριψη του.

Αμφιθυμικός συναισθηματικός δεσμός

Τα παιδιά που χαρακτηρίζονται από αυτό το μοτίβο είναι υπερβολικά προσκολλημένα στη μητέρα τους. Όταν φεύγει από το χώρο αναστατώνονται υπερβολικά. Όταν όμως η μητέρα τους επιστρέφει η συμπεριφορά τους είναι αμφιθυμική.

Από τη μια μπορούν να γραπωθούν επάνω της και από την άλλη μπορεί να εκφράζουν θυμό και να αντισταθούν ή ακόμα και να τη σπρώξουν ή να τη χτυπήσουν. Οι μητέρες των παιδιών αυτών χαρακτηρίζονται από ασυνέπεια, εναλλαγή στη διάθεση με αποτέλεσμα να μην εμπνέουν εμπιστοσύνη και ασφάλεια στα παιδιά τους.

Στα παιδιά αυτά το άγχος της εγκατάλειψης είναι μεγάλο για αυτό και είναι απόμακρα με χαμηλή αυτοεκτίμηση και δυσκολία στη δημιουργία συναισθηματικής επαφής.

Αποδιοργανωμένος συναισθηματικός δεσμός

Αυτό το μοτίβο συναντάται σε παιδιά που έχουν υποστεί κακοποίηση ή παραμέληση. Συνήθως στις περιπτώσεις αυτές οι μητέρες πάσχουν από κάποια ψυχική διαταραχή, εθισμό από ουσίες ή μπορεί και ακόμη να έχουν ιστορικό κακοποίησης.

Τα παιδιά αυτά έχουν αντικρουόμενα συναισθήματα γιατί νιώθουν το φροντιστή τους συγχρόνως σαν πηγή ασφάλειας αλλά και σαν πηγή κινδύνου και φόβου και είναι πιθανό να εκδηλώσουν ελεγκτικές ή επιθετικές συμπεριφορές.

Η επίδραση του συναισθηματικού δεσμού στην ενήλικη ζωή

Αν και ο Bowlby ασχολήθηκε κυρίως με τη φύση του συναισθηματικού δεσμού ανάμεσα στο βρέφος και στο φροντιστή του παρόλα αυτά πίστευε ότι ο συναισθηματικός δεσμός που αναπτύχθηκε κατά τη παιδική ηλικία μας ακολουθεί από τη γέννηση μέχρι το θάνατο.

Ο τρόπος που μας φρόντισαν αποτελεί τη κληρονομιά μας για να αντιμετωπίσουμε το κόσμο και να δημιουργήσουμε τις δικές μας διαπροσωπικές σχέσεις.

Κατά την ενήλικη ζωή παρατηρούμε τέσσερις τύπους συναισθηματικού δεσμού (attachment styles).

Σταθερός- ασφαλής συναισθηματικός δεσμός

Ο ενήλικας με ασφαλή δεσμό έχει αυτοπεποίθηση και ικανότητα να δημιουργεί διαπροσωπικές σχέσεις. Δημιουργεί μακροχρόνιες σχέσεις χωρίς να φοβάται την απόρριψη, εμπιστεύεται τους συντρόφους του και δε φοβάται να εκδηλώσει τις ανάγκες και τα θέλω του.

Αποφευκτικός συναισθηματικός δεσμός

Ο ενήλικας που εντάσσεται στη κατηγορία αυτή αποφεύγει τις στενές σχέσεις γιατί είναι επιφυλακτικός και φοβάται την απόρριψη. Καταπιέζει τα συναισθήματα του γιατί από τη παιδική του ηλικία έχει μάθει να αποστασιοποιείται από τα δυσάρεστα συναισθήματα. Μπορεί να δείχνει ανεξάρτητος όμως αποφεύγει τις ουσιαστικές διαπροσωπικές σχέσεις.

Αμφιθυμικός – Αγχώδης συναισθηματικός δεσμός

Γίνεται ελεγκτικός και κυριαρχικός στη σχέση του γιατί φοβάται την εγκατάλειψη και δεν εμπιστεύεται εύκολα. Έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση και δεν μπορεί να διαχειριστεί την απόρριψη. Διακατέχεται κυρίως από αρνητικά συναισθήματα και καταλήγει σε συναισθηματικές υπερβολές επιζητώντας την αποδοχή.

Αποδιοργανωμένος συναισθηματικός δεσμός

Οι ενήλικες αυτοί έχουν σημαντικές δυσκολίες δέσμευσης στις διαπροσωπικές τους σχέσεις και είναι πιθανό να εκδηλώσουν αγχώδεις και συναισθηματικές διαταραχές.

Μπορεί ο τύπος του συναισθηματικού δεσμού να αλλάξει;

Όλοι οι επιστήμονες συμφωνούν σε ένα γενικό πλαίσιο ότι ο τύπος του συναισθηματικού δεσμού κατά τη παιδική ηλικία καθορίζει και την ενήλικη ζωή όμως αυτό δεν είναι απόλυτα καθοριστικό. Για παράδειγμα μια υγιής ενήλικη σχέση μπορεί να εξισορροπήσει τις συνέπειες μιας άσχημης παιδικής ηλικίας.

Απαραίτητη προϋπόθεση για να αλλάξουμε είναι να συνειδητοποιήσουμε ίσως και με τη βοήθεια ειδικού ποια είναι τα δικά μας χαρακτηριστικά όσον αφορά το βαθμό προσκόλλησης.

Για παράδειγμα αποφεύγουμε τις στενές επαφές; Νιώθουμε φόβο απόρριψης; Δε δημιουργούμε στενές σχέσεις από το φόβο εγκατάλειψης;

Σύμφωνα με το Bowlby τα δικά μας δυσλειτουργικά μοτίβα συναισθηματικής σύνδεσης θα μεταδίδονται από γενιά σε γενιά εφόσον δε συνειδητοποιήσουμε τι έχει συμβεί στη ζωή μας και δεν αναπτύξουμε νέους υγιείς τρόπους συναισθηματικής σύνδεσης διαχειριζόμενοι με σωστό τρόπο τις τραυματικές εμπειρίες του παρελθόντος.

Φτιάξε τη νέα προσωπικότητά σου. Γιατί αν την ψάχνεις μόνο, ίσως και να μην τη βρεις ποτέ…

«Ποιος είναι ο πραγματικός μου εαυτός; Πώς μπορώ να βρω ποιος πραγματικά είμαι;»

Ερωτήσεις που απασχολούν σχεδόν όλους μας. Για να ζήσουμε μια πιο ευτυχισμένη ζωή ακούμε πως είναι απαραίτητο να μάθουμε ποιοι είμαστε. Και έτσι μπαίνουμε στη διαδικασία να βρούμε τον «αληθινό» εαυτό μας. Μήπως όμως ο τρόπος που θέτουμε το ερώτημα περιέχει παγίδες;

Τι σημαίνει ψάχνω να βρω τον «πραγματικό» μου εαυτό;

Όταν ψάχνω να βρω κάτι, τότε υποθέτω ότι αυτό που ψάχνω υπάρχει κάπου κρυμμένο κι εγώ θέλω να το βρω, να το ανακαλύψω. Ίσως είναι κάτω από το κρεβάτι, ίσως πίσω από το ψυγείο. Πάντως, κάπου υπάρχει. Το μόνο που πρέπει είναι να βρω που είναι.

Αντίστοιχα όταν ψάχνω τον πραγματικό εαυτό μου, υποθέτω ότι υπάρχει κάπου ένας κρυμμένος «πραγματικός» εαυτός, έτοιμος διαμορφωμένος, και εγώ το μόνο που έχω να κάνω είναι να τον βγάλω στο φως. Και όλα θα είναι εντάξει μετά.

Αν για παράδειγμα είμαι ένα υπάκουο «καλό παιδί» που δε λέει ποτέ όχι στους άλλους, και καταλαβαίνω ότι πιέζομαι, τότε η φράση βρίσκω τον «πραγματικό» εαυτό μου με παραπέμπει να ψάξω κάπου μέσα μου να βρω αυτό που “πραγματικά” θέλω. Κάπου μέσα μου υπάρχει ένας «αληθινός» εαυτός, με τα δικά του θέλω και το μόνο που έχω να κάνω είναι να τον ξεθάψω. Έτσι θα πάψω να καταπιέζομαι. Αυτό τουλάχιστον λένε πολλοί ψυχολόγοι και άνθρωποι του χώρου της αυτοβοήθειας.

Δυστυχώς τα πράγματα συνήθως δεν είναι τόσο απλά. Στην πράξη ίσως έχω περισσότερους από έναν εαυτούς. Στην πράξη, αν έχω μάθει να μη λέω όχι, τότε ο σημερινός μου εαυτός βαθυθέλει να ικανοποιεί τους άλλους. Μόνο αυτό υπάρχει μέσα μου. Όταν αναρωτηθώ τι θέλω να κάνω στη ζωή μου, συχνά δεν υπάρχει ένας άλλος αληθινός εαυτός μέσα μου να μου δώσει μια απάντηση.

Ακούμε τα τσιτάτα να λένε ότι “Η ψυχή σου μιλάει και πρέπει να μάθεις να την ακούς. Τα σημάδια υπάρχουν. Χρειάζεται μόνο να τα ανακαλύψεις“. Το μοναδικό αποτέλεσμα από τέτοιες ασαφείς δηλώσεις που ακούγονται ψαγμένες και δε δίνουν ΚΑΜΙΑ ένδειξη για το ΠΩΣ να το κάνω, είναι να νιώσω βαθιά ανεπαρκής που δεν καταφέρνω να ακούσω την ψυχή μου (δηλαδή τα συναισθήματά μου ουσιαστικά) και να έχω την αίσθηση πως πάλι κάτι δεν κάνω καλά. Έχω πρόβλημα.

Πραγματικά θα ήθελα τόσο πολύ να απαγορέψω όλα αυτά τα τσιτάτα που μας πληγώνουν και μας βάζουν σε πόλεμο με τον εαυτό μας. Λες και το συναίσθημα είναι το καλό και ο νους το κακό. Αυτή η θεώρηση με βάζει σε αντιπαλότητα με τον ίδιο μου τον εαυτό. Είμαι και τα δυο. Δεν είναι το συναίσθημα (η ψυχή) το καλό και ο νους το κακό. Χρειάζονται και τα δυο για να ζήσει κάποιος αρμονικά τη ζωή του. Η δαιμονοποίηση του νου και η εξύψωση των συναισθημάτων είναι μια τεράστια παγίδα.

Η ανευθυνότητα και η άγνοια όσων διαδίδουν αυτά τα τσιτάτα ενίοτε με θυμώνει. Μετά τους καταλαβαίνω ότι έχουν (ελπίζω) καλό σκοπό και έτσι μένω με την απογοήτευση και τη λύπη στο τέλος εξαιτίας της παραπληροφόρησης που δημιουργούν και της τεράστιας επίδρασής τους επάνω στους αναγνώστες.

Τα τσιτάτα αυτά φταίνε που δεν είμαστε καλά με τον εαυτό μας. Όχι το πώς είμαστε εμείς.

Απελπίζομαι.

Διώξε όσα σου έχουν φορέσει. Χμμμ...

Ακριβώς το ίδιο συμβαίνει με την απλοϊκή συμβουλή «Διώξε από πάνω σου όσα σου έχουν φορέσει». Και αυτή η συμβουλή υποθέτει ότι υπάρχει ένας «πραγματικός» εαυτός με τον οποίο ήρθες στον κόσμο και μετά οι γονείς σου, η κοινωνία ή όποιος άλλος, σου φόρεσαν τα δικά τους θέλω.

Έτσι, για παράδειγμα, ίσως έγινες καλός μαθητής επειδή ήθελες να ικανοποιήσεις τους γονείς σου και να σε αγαπάνε. Δεν ήταν Δικό Σου, θα πουν όσοι υποστηρίζουν αυτή την προσέγγιση (αρκετοί ψυχολόγοι, δηλαδή). Τα θέλω σου είναι φορεμένα από την κοινωνία. Εσύ ίσως κρύβεις έναν καλλιτέχνη μέσα σου (αλήθεια η κοινωνία δε θέλει καλλιτέχνες;)

Αν το σκεφτούμε λίγο πιο βαθιά, τι θα πει Δικό Σου όμως; Τι είναι πραγματικά Δικό Σου; Το DNA σου;

Τι εννοούν άραγε; Αν το φιλοσοφήσουμε λίγο πιο ψύχραιμα και δεν αρκεστούμε σε μια επιφανειακή συναισθηματική δήλωση που ακούγεται ωραία αλλά δεν έχει υπόσταση, που θα καταλήξουμε;

Το DNA μας είναι σημαντικό (αν αυτό εννοούν), αλλά ακόμα πιο σημαντική είναι η διάδραση με το περιβάλλον μας, όπως όλες οι έρευνες δείχνουν. Η προσωπικότητά μας (δηλαδή ο εαυτός μας) διαμορφώνεται μέσα σε ένα πολύπλοκο πλαίσιο συνεχούς αλληλεπίδρασης με τους γονείς μας και τα πρώτα σημαντικά πρόσωπα της ζωής μας. Η εφηβεία φαίνεται να είναι η κυριότερη περίοδος διαμόρφωσης των πιο σημαντικών δομών του εγκεφάλου μας, όσον αφορά στη χρήση τους στην ενήλικη ζωή μας. Και φυσικά η διαμόρφωση του εγκεφάλου μας δε σταματάει ποτέ κατά τη διάρκεια της ζωής μας, μέσω της νευροπλαστικότητας.

Οπότε, σε ποια φάση ακριβώς είμαστε εμείς ΟΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΕΜΕΙΣ και αρχίζουν μετά να μας φοράνε οι άλλοι τα δικά τους θέλω (τα οποία υποτίθεται πως δεν είμαστε ΕΜΕΙΣ); Το επιχείρημα υπέρ του πραγματικού εαυτού φαίνεται να μη στηρίζεται σε πραγματικά δεδομένα…

Αν το ψάξουμε λίγο παραπάνω η μοναδική λογική ερώτηση είναι: Υπάρχει άραγε κάτι που δε μας το έχουν φορέσει;

Η απάντηση φαίνεται να γέρνει προς το όχι. Όλα κατά μια έννοια φορεμένα είναι. Και τα «άσχημα» αλλά και τα όμορφα. Έτσι αποκτούμε ταυτότητα. Έτσι γινόμαστε ΕΜΕΙΣ. Αυτή είναι η διαδικασία για κάθε άνθρωπο.

Αν είσαι ευγενικός σαν άνθρωπος είναι επειδή μεγάλωσες σε μια ευγενική οικογένεια. Φορεμένο είναι. Αν είσαι δοτικός είναι επειδή έτσι εξασφάλιζες την αγάπη στην οικογένειά σου. Φορεμένο είναι. Αν είσαι φιλόδοξος είναι επειδή αυτό το προώθησαν οι γονείς σου. Φορεμένο είναι.

Αν είσαι καλλιτέχνης, τότε μπορεί να σε ενέπνευσε ένας δάσκαλος στο Δημοτικό, ένας γονέας, ένας αδερφός και να ασχολήθηκες με την τέχνη. Φορεμένο είναι και αυτό. Όλα φορεμένα είναι.

Και δεν πειράζει…

Γιατί τα λένε;

Δε θέλω να καταλογίσω κακή πρόθεση σε όσους διαδίδουν τα τσιτάτα περί πραγματικού εαυτού. Είναι μια φυσιολογική απάντηση στη συναισθηματική ανάγκη του να νιώσω καλύτερα με τη ζωή μου, όταν νιώθω πως οι επιλογές μου και η μέχρι τώρα πορεία της δε με εκφράζει πια. Είναι πιο εύκολο να λέω πως κάποιος “κακός” μου τα φόρεσε όλα και να νιώσω πως δε φταίω εγώ που δεν περνάω καλά στο σήμερα. Άλλοι με έκαναν έτσι. Είμαι απλά το κακόμοιρο θύμα. Κανείς δε θέλει να νιώθει ότι φταίει.

Η φιλοσοφία “Βρες τον Εαυτό σου”, πουλάει σεμινάρια, βιβλία, Retreats και ταινίες, δημιουργεί “γκουρού” αυτοβοήθειας και δίνει δουλειά στους εκάστοτε “δασκάλους” και όχι μόνο.

Το να βρεις τον εαυτό σου, το νιώθεις σαν μια πράξη επανάστασης απέναντι στην “κακιά” κοινωνία και στους “κακούς” γονείς, οπότε νιώθεις και επαναστάτης που είναι ωραίο. Όχι μόνο δεν έχεις ευθύνη, είσαι και αντιδραστικός απέναντι στο “σύστημα”! Το τέλειο συναισθηματικό δόλωμα από όσους το προωθούν. Επαναλαμβάνω ότι δεν καταλογίζω πρόθεση. Μόνο άγνοια και απουσία κριτικής σκέψης.
Μια εναλλακτική πρόταση

Ίσως να υπάρχει μια εναλλακτική πρόταση στην προτροπή βρες τον πραγματικό σου εαυτό.

Δημιούργησε τον εαυτό που σου αρέσει.

Αντί να ψάξεις να βρεις τι είναι πραγματικό δικό σου, εστίασε στο να γνωρίσεις τον τωρινό εαυτό σου και αποδέξου ότι όλα όσα βρεις αυτή τη στιγμή είναι δικά σου. Γιατί είναι. Αυτή τη στιγμή το ότι δε λες όχι, το ότι είσαι το καλό παιδί, το ότι είσαι δικηγόρος αντί για ζωγράφος (για κάποιο λόγο ξαναλέω όσοι βρίσκουν τον εαυτό τους συνηθίζεται να υπονοείται ότι ήταν εν δυνάμει ζωγράφοι…) όλα αυτά ΕΙΣΑΙ ΕΣΥ.

Στο εδώ και τώρα Αυτός Είσαι.

Δεν είσαι κάποια από αυτά και κάποια όχι. Είσαι το σύνολο των χαρακτηριστικών σου. Ακόμα και αν νιώθεις καταπιεσμένος με ορισμένες συμπεριφορές σου, για κάποιο λόγο σε εξυπηρετούν και τις κρατάς. Είσαι και η αυτοκαταπίεσή σου. Τι να κάνουμε τώρα.

Αναγνώρισέ το και αποδέξου το.

Και μετά δες τι από όλα αυτά θέλεις να κρατήσεις και τι να αλλάξεις. Δες ποιον εαυτό θα ήθελες να δημιουργήσεις. Πώς θα ήθελες να είσαι από εδώ και πέρα; Φτιάξε έναν νέο εαυτό πιο κοντά σε αυτό που θα σου άρεσε να είσαι.
Ποια η διαφορά;

Όσοι προτρέπουν να βρεις τον «αληθινό» εαυτό σου, συνήθως προτείνουν την ίδια διαδικασία. Με την πολύ σημαντική διαφορά ότι θα πουν: βρες τι είναι πραγματικά δικό σου και τι όχι, και πέτα όσα δεν είναι δικά σου.

Η προσέγγιση αυτή ενέχει δυο σημαντικούς κινδύνους:

1) Σε βάζει αυτόματα στο ρόλο του θύματος. Είσαι ο καλός άνθρωπος που οι άλλοι σου φόρεσαν τα «άσχημα» χαρακτηριστικά σου. Έτσι κινδυνεύεις να μείνεις περισσότερο στο στάδιο του να κατηγορείς τους άλλους που σε «κατέστρεψαν» αντί να εστιάσεις στο πώς να αλλάξεις ό,τι εσύ τώρα θέλεις. Αντίθετα, αν αποδεχτείς ότι αυτός είναι τώρα ο εαυτός σου αναλαμβάνεις πλήρως την ευθύνη της κατάστασής σου και δουλεύεις με ό,τι έχεις. Και αυτό μας εξελίσσει. Η ανάληψη της ευθύνης του εαυτού μας. Όντως πολλοί άλλοι σε επηρέασαν και είσαι εδώ που είσαι τώρα. Όλα είναι φορεμένα. Όταν θυματοποιείσαι όμως, κινδυνεύεις να μείνεις με το αίσθημα ότι η κοινωνία σου χρωστάει, ότι οι γονείς σου ή ο κόσμος είναι κακοί και να νιώσεις περισσότερο θυμωμένος από όσο σε βοηθάει. Όμως δε συμβαίνει αυτό. Αυτό που ζεις, είναι το δράμα του να είσαι άνθρωπος. Δεν φταις για τίποτα, αλλά έχεις την ευθύνη για τα πάντα. Αντί για θυμό θα νιώσεις μελαγχολία.

2) Όταν ψάχνεις να βρεις ποιος είσαι, δημιουργείται αμέσως το ερώτημα: πώς θα ξέρω ότι αυτό που βρήκα είμαι «πραγματικά» εγώ; Ειδικά αν είσαι ανασφαλής (όπως οι περισσότεροι από εμάς) θα έχεις χαμηλή εμπιστοσύνη στη διαίσθησή σου. Κι αν κάνεις λάθος; Αν δε βρεις τον «σωστό» εαυτό; Τι θα γίνει τότε; Πόσο δύσκολο! Αντίθετα η πρόταση δημιούργησε τον εαυτό σου μειώνει αισθητά την αγωνία ενός πιθανού λάθους. Καταλαβαίνεις ότι φτιάχνεις κάτι καινούριο. Δε χρειάζεται να ακούς την ψυχή σου και άλλα αφηρημένα λόγια. Αποφασίζεις τι σου αρέσει να είσαι από εδώ και τώρα. Δεν ψάχνεις στα άδυτα της ψυχής σου (όπου και αν είναι αυτά).

Πώς δημιουργείς τον νέο σου εαυτό;

Στην πράξη θα χρειαστεί να κάνεις ό,τι κάνει και ένα μικρό παιδί. Να δοκιμάσεις. Ένα παιδί δοκιμάζει χάντμπολ, ποδόσφαιρο, τζούντο και κιθάρα και επιλέγει να ασχοληθεί με το τζούντο. Έτσι κι εσύ. Μπες στη διαδικασία να σκεφτείς με όρους μου αρέσει – δε μου αρέσει. Δοκιμάζεις και αν κάτι σου αρέσει γίνεται κομμάτι της νέας ταυτότητας που χτίζεις. Αν όχι, τότε δε γίνεται.

Επίσης εξετάζεις τις υπάρχουσες συνήθειές σου. Αν κάποια σου αρέσει, τότε παραμένει στο χαρτοφυλάκιο του νέου σου εαυτού. Αν όχι, τότε δουλεύεις για να την αλλάξεις. Ίσως χρειαστείς και τη βοήθεια ενός ειδικού. Δεν έχει σημασία τι είναι φορεμένο και τι όχι. Σημασία έχει τι θέλεις να φοράς από εδώ και πέρα.

Στην πράξη

Ίσως έχεις περάσει αρκετό χρόνο ψάχνοντας να βρεις τον «πραγματικό» εαυτό σου. Βίωσες την αγωνία που η διαδικασία εμπεριέχει. Μπερδεύτηκες αμφισβήτησες, θύμωσες και ίσως και να απελπίστηκες.

Στην πράξη, για να εξελιχθείς και να ζήσεις μια πιο ευτυχισμένη ζωή, να αναγνωρίσεις πως είσαι το σύνολο των μέχρι τώρα εμπειριών σου. Είσαι όλα όσα σου έχουν συμβεί.

Στην πράξη, αν θέλεις να αλλάξεις τον εαυτό σου μέσα από τη θεραπευτική διαδικασία, θα βοηθηθείς πολύ περισσότερο αν έχεις στο μυαλό σου να φτιάξεις ένα νέο εαυτό και όχι να βρεις έναν άλλο υποθετικό «πραγματικό» εαυτό.

Ο νέος εαυτός είναι μια διαδικασία δημιουργίας. Όχι μια διαδικασία ανακάλυψης.

Φτιάξε τη νέα προσωπικότητά σου. Γιατί αν την ψάχνεις μόνο, ίσως και να μην τη βρεις ποτέ…

Ο καθένας έχει την προσωπική του ελευθερία

Να έχεις απαιτήσεις μόνο από τον εαυτό σου.

Όχι από τους άλλους.

Οι άλλοι δε σου φταίνε.

Δε γίνεται να ελέγχεις τους ανθρώπους.

Ο καθένας έχει την προσωπική του ελευθερία και δεν μπορείς να του τη στερήσεις.

Το να φτιάξεις τον κόσμο σου κάνοντας τον να μοιάζει ουτοπικός απλά θα σου δημιουργήσει ψευδαισθήσεις και αργότερα θα έρθει η στιγμή που αυτός ο κόσμος θα γεμίσει συντρίμμια.

Με το να επιβάλλεσαι και να επιβάλλεις στους άλλους καταντάς να τους βάζεις σε έναν αναγκαστικό αγώνα επιβίωσης μαζί σου.

Δε σκορπάς χαρά γύρω σου, σκορπάς απόγνωση λειτουργώντας έτσι.

Οι σχέσεις για να κρατηθούν και να έχουν ισορροπία χρειάζονται ανθρώπους που αλληλοεπιδρούν μεταξύ τους, όχι έναν άνθρωπο που αποφασίζει μόνος του.

Δε χρειάζεται μόνο να μιλάς, χρειάζεται και να ακούς τον άλλο, να νοιάζεσαι και για τη δική του ψυχική υγεία. Όχι μόνο για τη δική σου.

Γι’ αυτό να μην έχεις απαιτήσεις από τους άλλους.

Να έχεις απαιτήσεις μόνο από τον εαυτό σου.

Τι νόημα έχει η ζωή χωρίς φόρα;

Είναι υπέροχο πράγμα ο ενθουσιασμός, μαγικό. Μεταφυσικό στοιχείο του πλανήτη ο έρωτας, ο κεραυνοβόλος έρωτας, να κοιτάς έναν άνθρωπο για πρώτη φορά και να νομίζεις πως τον γνωρίζεις όλη σου τη ζωή.

Όχι ρε φίλε! Δεν θα χαλαρώσω, δεν θα σκληρύνω, ούτε θα σβήσω το ροζ σύννεφό μου επειδή οι ανθρώπινες σχέσεις τσoντοποιούνται, επειδή ο κόσμος ξέχασε πως κινητήρια δύναμη είναι ο έρωτας κι όχι το σεξ.

Ναι, το ξέρω, εδώ βασιλεύει η αγένεια και η έλλειψη βασικών στοιχείων ανθρωπιάς στους γύρω μας κι εγώ σου μιλάω για ρομαντικές ψυχές. Δεν πειράζει, αυτό θα κάνω και θα συνεχίσω να το κάνω μέχρι τέλους, γιατί αν μου κόψεις τον ενθουσιασμό, καλύτερα να με σκοτώσεις.

Τι νόημα έχει μια ζωή χωρίς φόρα; Χωρίς ξεχείλισμα συναισθημάτων; Ξέρεις πως γίνεται ο άνθρωπος όταν ερωτευθεί; Παιδί και η χαρά του παιδιού δεν συγκρίνεται με κανένα άλλο συναίσθημα σε όλη την πλάση.

Πραγματοποιώντας μία Επιθυμία

Ποτέ δεν συμβαίνει να έχεις μια επιθυμία χωρίς να έχεις συγχρόνως και τη δύναμη για την πραγματοποίησή της. Μπορεί, ωστόσο να αναγκαστείς να εργαστείς γι’ αυτό…

Ν: «Λοιπόν, Ρ, το ξέρεις ότι είμαστε μαγνήτες, έτσι δεν είναι; Ή μάλλον όχι μαγνήτες. Είμαστε σαν κομμάτια σίδηρο τυλιγμένα με χάλκινο σύρμα, και μπορούμε να μετατραπούμε σε μαγνήτες όποτε θέλουμε. Διοχετεύουμε το εσωτερικό μας ρεύμα στο σύρμα, και έλκουμε ό,τι θέλουμε. Ένας μαγνήτης δεν ανησυχεί για το πώς λειτουργεί. Είναι αυτό που είναι, και από τη φύση του έλκει ορισμένα πράγματα, ενώ σε άλλα δεν ασκεί καμιά επίδραση.

Δεν χρειάζεται να κάνεις τίποτα. Πρόκειται για κοσμικό νόμο – τα όμοια έλκονται. Πρέπει απλώς να είσαι αυτός που είσαι, ήρεμος, καθαρός και φωτεινός. Όταν εκπέμπουμε αυτό που είμαστε, ρωτώντας κάθε λεπτό τον εαυτό μας, “Αυτό θέλω πραγματικά να κάνω;”, και κάνοντάς το μόνο όταν η απάντηση είναι ναι, αυτόματα αυτό διώχνει μακριά μας εκείνους που δεν έχουν να μάθουν τίποτα από μας, και έλκει εκείνους που έχουν να μάθουν κάτι – και από τους οποίους έχουμε να μάθουμε κι εμείς.

Αν έχεις φαντασία όσο ένα κόκκος σουσαμιού, όλα είναι δυνατά.

Για να φέρεις οτιδήποτε στη ζωή σου, φαντάσου ότι το έχεις ήδη».

Ρ: «Σαν τι;»

Ν: «Οτιδήποτε. Κάτι μικρό πρώτα».

Ρ: «Εντάξει… Ένα γαλάζιο φτερό».

Με κοίταξε παράξενα. «Ένα γαλάζιο φτερό Ρ;»

Ρ: «Μου είπες οτιδήποτε, κάτι μικρό».

Ανασήκωσε τους ώμους. «Εντάξει, ένα γαλάζιο φτερό. Φαντάσου το φτερό. Δες με τη φαντασία σου κάθε του λεπτομέρεια, κάθε γραμμούλα και γωνία του. Μόνο για ένα λεπτό. Μετά άφησέ το».

Έκλεισα για ένα λεπτό τα μάτια μου κι είδα με τη φαντασία μου την εικόνα ενός φτερού, δέκα εκατοστά μήκος, γαλάζιο και ασημί στις άκρες. Ένα φωτεινό γαλάζιο φτερό να αιωρείται μέσα στο σκοτάδι».

«Μπορείς να το περιβάλεις με χρυσό φως, αν θέλεις», μου είπε ο Ν. «Αυτό χρησιμοποιείται στις θεραπείες, βοηθάει να γίνει πραγματικότητα η ίαση, αλλά δουλεύει και σαν μαγνήτης που έλκει τα πράγματα που θέλουμε στη ζωή μας».

Φαντάστηκα το φτερό μέσα σε μια χρυσή λάμψη. «Εντάξει», είπα.

«Αυτό είναι. Τώρα άνοιξε τα μάτια σου».

Τα άνοιξα. «Πού είναι το φτερό μου;»

«Αν το αποτύπωσες καθαρά στη σκέψη σου, αυτή τη στιγμή που μιλάμε έρχεται κατά πάνω σου σαν βέλος».

Όλο το απόγευμα περίμενα να εμφανιστεί το φτερό, αλλά μάταια. ‘Ηταν βράδυ, κι έτρωγα ένα ζεστό σάντουιτς με γαλοπούλα όταν το είδα τελικά. Ήταν μια εικόνα και μια μικρή επιγραφή σε ένα κουτί γάλα. Συσκευασμένο από τις Κτηνοτροφικές Επιχειρήσεις Γαλάζιο Φτερό.

«Ν, το φτερό μου!» φώναξα.

Το κοίταξε και σήκωσε τους ώμους. «Νόμιζα ότι ήθελες πραγματικό φτερό», είπε.

«Για έναν αρχάριο καλό είναι κι αυτό, έτσι δεν είναι;»

«Στη φαντασία σου είδες το φτερό εντελώς μόνο του ή είδες τον εαυτό σου να το κρατά;»

«Μόνο το φτερό».

«Έτσι εξηγείται. Αν θέλεις να είσαι μαζί μ’ αυτό που προσπαθείς να μαγνητίσεις, πρέπει να βάλεις και τον εαυτό σου στην εικόνα. Με συγχωρείς που δεν στο είπα».

Κάθε άτομο, κάθε γεγονός της ζωής σου βρίσκεται στο δρόμο σου γιατί το προσέλκυσες εσύ. Το τι θ’ αποφασίσεις να κάνεις μαζί τους είναι δικό σου ζήτημα.

Θεανώ η Θουρία, η σύζυγος του Πυθαγόρα

Η Θεανώ η Θουρία ήταν αρχαία Ελληνίδα μαθηματικός και αστρονόμος. Καταγόταν από τους Θούριους της Κάτω Ιταλίας και άκμασε περί τον 6ο αιώνα π.Χ.. Είναι μία από τους λεγόμενους Πυθαγόρειους φιλοσόφους και θεωρείται η διασημότερη γυναίκα αστρονόμος και κοσμολόγος της αρχαιότητας. Λέγεται ότι διατύπωσε την θεωρία της “Χρυσής Τομής” καθώς και την θεωρία της “Αρμονίας των Σφαιρών”.

Η Θεανώ ήταν κόρη του ιατρού Βροντίνου. Το όνομα Θεανώ για τους Αρχαίους Έλληνες ήταν ένα ιδιαίτερο και σημαδιακό όνομα. Θεανώ ονομαζόταν στην Ιλιάδα η ιέρεια της Αθηνάς. Από το όνομά της καταλαβαίνουμε ότι οι γονείς της Θεανώς είχαν οραματιστεί από νωρίς μία εξαιρετική μοίρα για την κόρη τους και αυτό φαίνεται να έγινε από νωρίς πραγματικότητα καθώς η Θεανώ έγινε γνωστή φιλόσοφος και επιστημόνισσα. Όταν έφτασε ο Πυθαγόρας στον Κρότωνα η Θεανώ ήταν ήδη γνωστή και γνωρίστηκαν κατά την ομιλία του φιλοσόφου στον ναό της Ήρας προς τις γυναίκες της πόλης.

Η Θεανώ υπήρξε αρχικά μαθήτρια και στη συνέχεια σύζυγός του κατά 30 χρόνια μεγαλύτερού της Πυθαγόρα . Δίδαξε αστρονομία και μαθηματικά στις Σχολές του Πυθαγόρα στον Κρότωνα και μετά το θάνατο του συζύγου στη Σάμο. Επιμελήθηκε τη διάδοση της διδασκαλίας και του έργο του, τόσο στον κυρίως Ελλαδικό χώρο, όσο και στην Αίγυπτο, σε συνεργασία με τα παιδιά της την Δαμώ, την Μύια, την Αριγνώτη τον Μνήσαρχο και τον Τηλαύγη που ανέλαβαν με τη σειρά τους και τη διοίκηση των Πυθαγορείων σχολών.

Μετά τον θάνατο του Πυθαγόρα, όπως συνηθιζόταν στην αρχαία Ελλάδα, η Θεανώ έπρεπε να παντρευτεί κάποιον συγγενή του άντρα της ή έστω κάποιον πολύ έμπιστό του έτσι ώστε να εξασφαλισθεί και η δική της προστασία αλλά και η προστασία της κληρονομιάς και της παράδοσης του Πυθαγόρα. Έτσι δεύτερος σύζυγός της έγινε ο επίσης στενός μαθητής του Αρίσταιος, ο οποίος και ανέλαβε για μια περίοδο το Ομακοείο και την Πυθαγόρεια κοινότητα.

Την Θεανώ την Θουρία αναφέρουν ο Αθηναίος, η Σούδα, ο Διογένης ο Λαέρτιος και ο Ιάμβλιχος. Θεωρείται η διασημότερη γυναίκα αστρονόμος και κοσμολόγος της αρχαιότητας.

Η Θεανώ πέθανε κάποια στιγμή τον 5ο αιώνα π.Χ. και λέγεται ότι θάφτηκε κοντά στην Πυθαγόρεια Σχολή. Αν και οι μελετητές παραδοσιακά έχουν παραβλέψει και υποτιμήσει την συνεισφορά των γυναικών στην ιστορία και την επιστήμη, το έργο της Θεανώς ήταν γνωστό στους σύγχρονούς της και αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για πολλούς άντρες και γυναίκες. Ανάμεσα σε αυτούς που επηρεάστηκαν και εμπνεύστηκαν από την Θεανώ πιστεύεται ότι ήταν και η Υπατία η Αλεξανδρινή.

Το πρόβλημα με τους μέτριους ανθρώπους είναι πως δεν μπορούν να ανεχτούν κάποιον καλύτερο από αυτούς

Όταν μιλώ για τη συνηθισμένη φύση του ανθρώπου, εννοώ να εγκαταλείψετε την ιδέα ότι είστε εξαιρετικοί, η οποία σας κρατάει μέτριους. Το να είστε συνηθισμένοι είναι το πιο εξαιρετικό πράγμα στον κόσμο. Απλώς προσέξτε. Πονάει πάρα πολύ, είναι οδυνηρό να δεχτείτε ότι δεν είστε εξαιρετικοί. Δείτε λοιπόν τι συμβαίνει όταν αποδέχεστε την ιδέα ότι είστε συνηθισμένοι. Ένα μεγάλο βάρος φεύγει από τις πλάτες σας. Ξαφνικά βρίσκεστε στον ανοιχτό χώρο, φυσικοί, ακριβώς όπως είστε.

Ο συνηθισμένος άνθρωπος έχει μια μοναδικότητα και απλότητα, μια ταπεινότητα. Από την απλότητά του, την ταπεινότητα, τη μοναδικότητα, έχει γίνει πραγματικά εξαιρετικός, αλλά δεν έχει ιδέα για αυτό.

Οι άνθρωποι που είναι ταπεινοί και απλώς αποδέχονται ότι είναι απλοί άνθρωποι, όπως όλοι οι άλλοι, έχουν ένα φως στα μάτια τους. Θα δείτε μια χάρη στις πράξεις τους. Δεν θα τους δείτε να ανταγωνίζονται, δεν θα τους δείτε να κλέβουν. Δεν θα τους δείτε να προδίδουν. Δεν θα είναι διπρόσωπα. Δεν θα είναι υποκριτές, .

Εάν είστε ένας συνηθισμένος άνθρωπος, ποια είναι η ανάγκη να είστε υποκριτής; Μπορείτε να δείξετε την καρδιά σας ανοιχτά σε οποιονδήποτε, γιατί δεν προσποιείστε τίποτα. Γίνεστε μυστικοπαθής όταν αρχίζετε να προσποιείστε. Αρχίζετε να νιώθετε σπουδαίοι. Μπορείτε να το λέτε, μπορεί όχι, αλλά μέσω της υποκρισίας σας, μέσω των προσωπείων σας, το κεφάλι σας πρήζεται ολοένα και περισσότερο. Είναι αρρώστια.

Και ποιος είναι αυτός που πιστεύει ότι είναι εξαιρετικός; Το άτομο που υποφέρει πάρα πολύ από κόμπλεξ κατωτερότητας. Για να το καλύψει, προβάλλει την αντίθετη ιδέα, Αλλά εξαπατά μόνο τον εαυτό του. Κανένας άλλος δεν εξαπατάται.

Ένας συνηθισμένος άνθρωπος δεν χρειάζεται να είναι υποκριτής, δεν χρειάζεται να προσποιείται. Είναι απλώς ανοιχτός. Δεν χρειάζεται να είναι μυστικοπαθής. Και υπάρχει ομορφιά στη διαφάνεια, στην απλότητα.

Όλοι πρέπει να κοιτάξουμε μέσα μας. Αλλά οι άνθρωποι είναι τόσο απατεώνες που, εξαπατώντας τους άλλους, σιγά σιγά αρχίζουν να εξαπατούν τον εαυτό τους. Γίνονται τόσο επιδέξιοι στην εξαπάτηση. Είναι επικίνδυνο να είστε υποκριτές, γιατί αργά ή γρήγορα θα αρχίσετε να σκέφτεσαι ότι αυτό είναι το πραγματικό σας πρόσωπο.

Όλες αυτές τις δεκαετίες που δουλεύω έχω έρθει σε επαφή με χιλιάδες άτομα, και έχω προβληματιστεί με τους ανθρώπους για το πώς οι άνθρωποι αυτοί έχουν εξαπατήσει τον εαυτό τους. Η εξαπάτηση των άλλων μπορεί να γίνει κατανοητή, αλλά εκείνοι έχουν εξαπατήσει τον εαυτό τους. Και δεν είναι δυνατόν να ξεφύγουν από αυτή την εξαπάτηση, γιατί αυτός είναι ο μόνος θησαυρός τους. Ξέρουν ότι πίσω από αυτό υπάρχει μόνο σκοτάδι, δυστυχία, ένα σύνδρομο κατωτερότητας. Έτσι προσκολλώνται στην εξαπάτηση.

Αυτό είναι το πρόβλημα με όλους τους μέτριους ανθρώπους. Δεν μπορούν να ανεχτούν κάποιον καλύτερο από αυτούς, επειδή αυτό καταστρέφει την ψευδαίσθηση ότι είναι εξαιρετικοί.

Η τριανταφυλλιά είναι συνηθισμένη, το πεύκο είναι συνηθισμένο, το ελάφι είναι συνηθισμένο. Γιατί ένας άνθρωπος να προσπαθεί να είναι εξαιρετικός; Μόνο τα ανθρώπινα όντα φαίνεται να είναι άρρωστα. Ολόκληρη η ύπαρξη ζει σε απόλυτη κανονικότητα και είναι τόσο χαρούμενη, ζει μια τέτοια ευλογία, αλλά το ανθρώπινο ον είναι άρρωστο. Η αρρώστια είναι ότι δεν μπορεί κάποιος να δεχθεί τον εαυτό του όπως είναι. Θέλει να γίνει κάποιος σπουδαίος: «ο Μέγας Αλέξανδρος». Δεν μπορεί να δεχτεί κάτι λιγότερο από αυτό για τον εαυτό του.

Αν θέλετε να ζήσετε αυθεντικά και ειλικρινά, τότε απλώς να είστε συνηθισμένοι. Τότε κανείς δεν θα μπορεί να σας ανταγωνιστεί. Θα είστε εκτός ανταγωνισμού, ο οποίος είναι καταστροφικός.

Ξαφνικά είστε ελεύθεροι να ζήσετε. Έχετε χρόνο να ζήσετε. Έχετε χρόνο να κάνετε αυτό που θέλετε. Μπορείτε να γελάσετε, να τραγουδήσετε, να χορέψετε. Είστε ένας συνηθισμένος άνθρωπος. Ακόμα και αν όλος ο κόσμος γελάει με αυτό, ποιο είναι το πρόβλημα; Είναι όλοι εξαιρετικοί άνθρωποι, έχουν το δικαίωμα να γελάνε. Εσείς έχετε το δικαίωμα να χορέψετε. Το γέλιο τους είναι ψεύτικό, ενώ ο χορός σας είναι αληθινός.

Αλλά το μέτριο μυαλό δεν έχει δυνατότητα κατανόησης.

Πόσο έξυπνα μπορεί να είναι τα συναισθήματα;

Η προσωπική νοημοσύνη δε θα έπρεπε να αγνοηθεί, κυρίως γιατί έχει και διαισθητικό και λογικό νόημα.

Για παράδειγμα, όταν ο Ρόμπερτ Στέρνμπεργκ, ένας ψυχολόγος του Γέηλ, ζήτησε από ανθρώπους να του περιγράφουν ένα «ευφυές άτομο», τα πρώτα χαρακτηριστικά που του ανέφεραν ήταν οι πρακτικές δεξιότητες. Μια πιο συστηματική έρευνα οδήγησε τον Στέρνμπεργκ πίσω στο συμπέρασμα του Θορντάικ:

ότι η κοινωνική νοημοσύνη είναι ταυτόχρονα και διακριτική των ακαδημαϊκών ικανοτήτων και ένα ενδεικτικό στοιχείο τού τι κάνει τους ανθρώπους να τα πηγαίνουν καλά στην πρακτική πλευρά της ζωής. Ανάμεσα στις πρακτικές μορφές νοημοσύνης που τόσο πολύ εκτιμώνται, για παράδειγμα στους χώρους εργασίας, είναι και το είδος της ευαισθησίας που επιτρέπει στους αποτελεσματικούς μάνατζερ να συλλαμβάνουν τα σιωπηρά μηνύματα.

Τα τελευταία χρόνια, μια ομάδα ψυχολόγων, που μεγαλώνει σε αριθμό όλο και περισσότερο, κατέληξε σε παρόμοια συμπεράσματα, συμφωνώντας, με τον Γκάρντνερ, ότι δηλαδή οι παλιές αντιλήψεις περί Δείκτη Νοημοσύνης αφορούσαν μόνο μια περιορισμένη κλίμακα γλωσσικών και μαθηματικών δεξιοτήτων, και ότι η επιτυχία στα τεστ νοημοσύνης ήταν ένας σχεδόν άμεσος δείκτης επιτυχίας στην τάξη ή στην ακαδημαϊκή έδρα, που είχε όμως όλο και μικρότερη σημασία όσο το μονοπάτι της ζωής απέκλινε από τα θρανία.

Αυτοί οι ψυχολόγοι — μεταξύ των οποίων ήταν και οι Στέρνμπεργκ και Σάλοβι— εξέφρασαν μια ευρύτερη άποψη της νοημοσύνης, επιχειρώντας να την επαναπροσδιορίσουν με βάση το τι χρειάζεται για μια πετυχημένη ζωή. Και αυτή η μορφή έρευνας μας επαναφέρει σε μια εκτίμηση του πόσο ουσιαστική είναι η «προσωπική» ή συναισθηματική νοημοσύνη, η νοημοσύνη της καρδιάς.

Ο Σάλοβι εντάσσει τα είδη της προσωπικής νοημοσύνης στο βασικό του ορισμό περί συναισθηματικής νοημοσύνης, επεκτείνοντας αυτές τις ικανότητες σε πέντε βασικούς τομείς:

• Γνώση των συναισθημάτων μας. Η αυτοεπίγνωση —η αναγνώριση ενός συναισθήματος την ώρα που δημιουργείται— είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της συναισθηματικής νοημοσύνης. Η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε και να αναγνωρίζουμε κάθε στιγμή τα συναισθήματα είναι καίρια για την ψυχολογική ενόραση και αυτοκατανόηση. Η τυχόν ανικανότητά μας να παρατηρήσουμε τα πραγματικά μας αισθήματα μάς αφήνει στο έλεος τους. Άνθρωποι που νιώθουν πιο σίγουροι με τα συναισθήματά τους διευθύνουν καλύτερα τη ζωή τους και αποκτούν μια πιο προσγειωμένη αίσθηση και επίγνωση των αποφάσεων που παίρνουν για τον εαυτό τους, από το ποιον θα διαλέξουν για σύντροφό τους μέχρι ποιο επάγγελμα θα ασκήσουν.
• Έλεγχος των συναισθημάτων. Το να χειραγωγούμε και να ελέγχουμε τα συναισθήματα μας έτσι, ώστε να είναι τα κατάλληλα ανά πάσα στιγμή, είναι μια ικανότητα που οικοδομείται πάνω στην αυτοεπίγνωση. Θα εξετάσουμε την ικανότητα του ατόμου να ηρεμεί, να απαλλάσσεται από το ανεξέλεγκτο άγχος, την κατήφεια ή τον εύκολο θυμό. Θα δούμε επίσης τις συνέπειες της αποτυχίας σε αυτή τη βασική συναισθηματική προσπάθεια. Άτομα που στερούνται αυτής της ικανότητας μάχονται πάντα τα αισθήματα της κατάθλιψης, ενώ όσοι διακρίνονται για αυτή τους την ικανότητα μπορούν πολύ πιο γρήγορα να ξεπεράσουν τα πισωγυρίσματα και τις απογοητεύσεις της ζωής.
• Εξεύρεση κινήτρων για τον εαυτό μας. Ο έλεγχος των συναισθημάτων που αποσκοπεί στην εξυπηρέτηση ενός στόχου είναι ουσιαστικός στην προσήλωση της προσοχής, στην εξεύρεση κινήτρων, στην αυτοκυριαρχία και στη δημιουργικότητα. Ο συναισθηματικός αυτοέλεγχος —η καθυπόταξη της ανυπομονησίας μας και η χαλιναγώγηση της παρορμητικότητας— βρίσκεται πίσω από κάθε είδους επίτευγμα. Και η ικανότητα του ατόμου να μπαίνει σ’ αυτή την κατάσταση «ροής» επιτρέπει εκπληκτικές επιδόσεις σε όλους τους τομείς. Οι άνθρωποι που έχουν αυτή την ικανότητα τείνουν να είναι πολύ περισσότερο παραγωγικοί και αποτελεσματικοί σε οτιδήποτε καταπιαστούν να κάνουν.
• Αναγνώριση των συναισθημάτων των άλλων. Η ενσυναίσθηση, μια άλλη ικανότητα που έχει τη βάση της στη συναισθηματική αυτοεπίγνωση, είναι η θεμελιώδης «ανθρώπινη δεξιότητα». Τα «μεθεκτικά» ή «ενσυναισθητικά» άτομα είναι πιο δεκτικά στα σιωπηλά κοινωνικά σήματα που υποδεικνύουν τι θέλουν ή τι έχουν ανάγκη οι άλλοι. Αυτό τους κάνει καλύτερους σε επαγγέλματα που έχουν σχέση με κοινωνική προσφορά, διδασκαλία, πωλήσεις και διοίκηση.
• Χειρισμός των σχέσεων. Η τέχνη των διαπροσωπικών σχέσεων είναι, σε μεγάλο βαθμό, η δεξιότητα του χειρισμού των συναισθημάτων των άλλων. Είναι οι ικανότητες που βρίσκονται πίσω από τη δημοτικότητα, την ηγετική δεινότητα και τη διαπροσωπική επιτυχία. Άτομα που διαθέτουν σε μεγάλο βαθμό αυτές τις ικανότητες διαπρέπουν σε ό,τι αφορά την ομαλή αλληλεπίδρασή τους με τους άλλους και λάμπουν πάντα στο κοινωνικό στερέωμα.

Φυσικά, οι άνθρωποι διαφέρουν ως προς τις ικανότητες τους σε καθέναν από αυτούς τους τομείς. Μερικοί από εμάς μπορεί να είμαστε πολύ επιδέξιοι στο να χειριζόμαστε, ας πούμε, τα άγχη μας, αλλά συγκριτικά ανεπίδεκτοι στο να κατευνάσουμε τη δυστυχία του άλλου. Το θεμελιακό στοιχείο του επιπέδου επιδεξιότητάς μας είναι αναμφίβολα νευρωνικό, αλλά, ο εγκέφαλος είναι εντυπωσιακά εύπλαστος και μαθαίνει ακατάπαυστα. Πολλά κενά στις συναισθηματικές δεξιότητες μπορούν να καλυφθούν: σε ευρεία κλίμακα, καθένας από αυτούς τους τομείς αντιπροσωπεύει ένα σύνολο συμπεριφορών και αντιδράσεων που, με τη σωστή προσπάθεια, μπορούν να βελτιώνονται αδιάκοπα.

Η Αρχαία Ελληνική Τέχνη και η Ακτινοβολία της

7.2.3. Αρυβαλλοειδής λήκυθος του Ξενοφάντου

Ένα πολύ ενδιαφέρον αγγείο του πρώιμου 4ου αιώνα π.Χ. (390-380 π.Χ.) με ζωγραφιστή και ανάγλυφη διακόσμηση είναι η μεγάλη λήκυθος που υπογράφει ο κεραμέας Ξενόφαντος ο Αθηναίος. Η διακόσμηση είναι έργο του «ζωγράφου του Ξενοφάντου». Το αγγείο βρέθηκε στο αρχαίο Παντικάπαιο (σημερινό Κερτς), στη βόρεια ακτή του Ευξείνου Πόντου, και φυλάσσεται στο Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το θέμα της παράστασης, που είναι ένα περσικό βασιλικό κυνήγι. Τα πρόσωπα που συμμετέχουν διατάσσονται σε δύο επάλληλες ζώνες, είναι όλα ιστορικά και ταυτίζονται με επιγραφές.

Κεντρική θέση στην παράσταση έχει η μορφή ενός άνδρα με ανατολίτικη ενδυμασία, στο μέσο περίπου της κάτω ζώνης, ο οποίος βρίσκεται επάνω σε μια συνωρίδα (άρμα με δύο άλογα) που κατευθύνεται προς τα δεξιά· κυνηγάει με το ακόντιό του ένα αγριογούρουνο. Από την επιγραφή στον κενό χώρο μπροστά του μαθαίνουμε ότι είναι ο Αβροκόμας, σατράπης της Φοινίκης στα χρόνια του βασιλιά Αρταξέρξη Β'. Δεξιά του Αβροκόμα τρεις Πέρσες, ο ένας από τους οποίους ονομάζεται Σεισάμης, επιτίθενται σε ένα λεοντόμορφο κερασφόρο ζώο, ενώ στα αριστερά του κάποιος με το όνομα Αρσάμης κυνηγάει μαζί με έναν σύντροφό του έναν γρύπα. Στην επάνω ζώνη δεσπόζει η μορφή του έφιππου βασιλιά Δαρείου Β', που τρέχει προς τα αριστερά κυνηγώντας ένα ελάφι. Οι πεζοί κυνηγοί στα δεξιά του Δαρείου έχουν ελληνικά ονόματα (Ευρύαλος και Κλυτίος), ενώ στα αριστερά του εικονίζεται ο δευτερότοκος γιος του Κύρος, γνωστός από την Κύρου ανάβαση του Ξενοφώντα. Ο χώρος δηλώνεται με έναν φοίνικα, που υψώνεται πίσω από τον Αβροκόμα και μπροστά από τον Δαρείο, και από δύο κίονες με φύλλα άκανθας, που στηρίζουν τρίποδες. Τα στοιχεία αυτά, όπως και οι γρύπες, δηλώνουν ότι το κυνήγι διεξάγεται σε ένα ιερό άλσος αφιερωμένο στον Απόλλωνα. Παραστάσεις με μικρές ανάγλυφες μορφές υπάρχουν και στον ώμο της ληκύθου. Εδώ εικονίζονται η Νίκη με έναν τοξότη (πιθανόν τον Ηρακλή), μια σκηνή από τη Γιγαντομαχία με τον Δία και την Αθηνά που καταβάλλουν έναν Γίγαντα, και μια σκηνή από τη θεσσαλική Κενταυρομαχία.

Η διακόσμηση του αγγείου συμπληρώνεται με φυτικά και γεωμετρικά μοτίβα. Ενδιαφέρον έχει η απεικόνιση ιστορικών προσώπων που έζησαν στο τέλος του 5ου και στις αρχές του 4ου αιώνα π.Χ., δηλαδή στα χρόνια που κατασκευάστηκε η λήκυθος ή λίγο παλαιότερα, καθώς και η εμφάνιση μελών της βασιλικής οικογένειας της Περσίας και του σατράπη Αβροκόμα. Είναι φανερό ότι θέματα παρμένα από την Ανατολή κέντριζαν το ενδιαφέρον των αγοραστών πολυτελών αττικών αγγείων. Είναι επίσης πιθανόν ότι ο Ξενόφαντος, ο κεραμέας που κατασκεύασε τη λήκυθο, ήταν εγκατεστημένος στο Παντικάπαιο, καθώς υπογράφει, με το εθνικό του (Αθηναίος). Ξέρουμε ότι οι αρχαίοι Έλληνες χρησιμοποιούσαν το εθνικό τους όταν δεν βρίσκονταν την πατρίδα τους και αυτό οδηγεί στη σκέψη ότι ο Ξενόφαντος εργαζόταν μακριά από την Αττική.

Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι: ΙI. ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΩΚΡΑΤΙΚΟΥΣ ΣΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

15.10. Πλατωνόπολις, η τελευταία αρχαιοελληνική ουτοπία

Πολλά από όσα γράφει ο Πλωτίνος ίσως φαίνονται αφηρημένα, ωστόσο η διδασκαλία του έχει ηθικές προεκτάσεις, οδηγεί σε έναν τρόπο φιλοσοφικού βίου. Αυτό δείχνει και η ιστορία του συγκλητικού που άλλαξε τρόπο ζωής και το ίδιο το παράδειγμα του Πλωτίνου.

Δεν ήταν, όμως, μόνο η ατομική συμπεριφορά, η ηθική, που απασχολούσε τον Πλωτίνο. Όπως αρκετοί και διαφορετικοί φιλόσοφοι στην αρχαιότητα, έτσι και ο Πλωτίνος έβλεπε την ενασχόληση με την πολιτική ζωή της εποχής του περισσότερο σαν εμπόδιο για τον φιλοσοφικό βίο. Γι᾽ αυτό και προσπαθούσε να αποτρέψει τον φίλο του Ζήθο, που ήταν δραστήριος πολιτικά.

Κι όμως, ένας φιλόσοφος σαν τον Πλωτίνο, τόσο αποτραβηγμένος στον θεωρητικό βίο, κάποια στιγμή της ζωής του δοκίμασε ένα πολιτικό πείραμα. Κοντά στα κτήματα δυο μαθητών του στην Καμπανία (μια μεγάλη περιοχή γύρω από τη Νάπολη) υπήρχε μια εγκαταλελειμένη πόλη, που λέγανε ότι κάποτε την κατοικούσαν φιλόσοφοι. Ο Πλωτίνος ήθελε να ξαναχτιστεί και, αφού κατοικηθεί, να της παραχωρηθεί η γύρω περιοχή. Θα ήταν μια πολιτεία που θα την κυβερνούσαν όχι οι (πλατωνικοί) φιλόσοφοι αλλά οι πλατωνικοί νόμοι. Εκεί θα «αναχωρούσαν» και θα ζούσαν μαζί με τους άλλους κατοίκους και ο Πλωτίνος με τους συντρόφους του, έχοντας προφανώς κάποια αυξημένα διοικητικά καθήκοντα.

Η πρόταση του Πλωτίνου έγινε πριν από το 263 μ.Χ. στον αυτοκράτορα Γαλλιηνό και τη σύζυγό του Σαλωνίνα, οι οποίοι τιμούσαν ιδιαίτερα τον φιλόσοφο. Ήλπιζε ότι θα εκμεταλλευόταν τη φιλία τους, αλλά ο αυτοκράτορας από το 260 μ.Χ. είχε αλλάξει πολιτική. Η εισήγηση των αρμόδιων αυτοκρατορικών συμβούλων δεν είχε λόγο να είναι ευνοϊκή. Γιατί να επιτρέψουν την ίδρυση μιας σχετικά αυτόνομης πόλης, και μάλιστα από έναν ξένο φιλόσοφο και μερικούς συγκλητικούς, που όσο κι αν είχαν αποδυναμωθεί εκείνα τα χρόνια, δεν ήταν αρεστοί στην αυτοκρατορική αυλή;

Έστω και αποτυχημένο, το περιστατικό αυτό δείχνει ότι δεν έλειψε από τον «απόκοσμο» Πλωτίνο το ενδιαφέρον για τη δημόσια ζωή. Εξάλλου, στο επίπεδο της θεωρίας, κατά μία έννοια, ο πλατωνικός φιλόσοφος έχει απαράγραπτο χρέος να μιμηθεί τον απελευθερωμένο δεσμώτη της αλληγορίας του σπηλαίου. Ο Πλάτων στην Πολιτεία του παρουσιάζει τον φιλόσοφο, αφού έχει βγει από το σκοτεινό σπήλαιο και έχει αντικρίσει κατάματα την αλήθεια, να επιστρέφει στο σπήλαιο για να «σώσει» όσους είναι ακόμη αλυσοδεμένοι.

Στην προοπτική αυτή, η πολιτική αρετή μπορεί να ιδωθεί διπλά, ως ανάβαση και ως χρέος για κατάβαση. Είναι το πρώτο προκαταρκτικό στάδιο για την άνοδο της ψυχής προς τη θέωση. Στη συνέχεια, και εφόσον η πολιτική αρετή αντανακλά πια τη θεϊκή ζωή, ο φιλόσοφος «κατεβαίνει» στην πολιτική, ώστε η θεϊκή ζωή να βρει και εκεί την έκφρασή της. Με την κατάβαση του φιλοσόφου «θεοποιείται» μέσω της φιλοσοφίας η πολιτική ζωή. Δεν βρισκόμαστε μακριά από την αυτοκρατορική ιδεολογία, που θέλει τον ηγεμόνα ζωντανή εικόνα του θεού στον κόσμο.

ΟΜΗΡΟΣ: Ἰλιάς (17.61-17.139)

Ὡς δ᾽ ὅτε τίς τε λέων ὀρεσίτροφος, ἀλκὶ πεποιθώς,

βοσκομένης ἀγέλης βοῦν ἁρπάσῃ ἥ τις ἀρίστη·
τῆς δ᾽ ἐξ αὐχέν᾽ ἔαξε λαβὼν κρατεροῖσιν ὀδοῦσι
πρῶτον, ἔπειτα δέ θ᾽ αἷμα καὶ ἔγκατα πάντα λαφύσσει
65 δῃῶν· ἀμφὶ δὲ τόν γε κύνες τ᾽ ἄνδρές τε νομῆες
πολλὰ μάλ᾽ ἰύζουσιν ἀπόπροθεν οὐδ᾽ ἐθέλουσιν
ἀντίον ἐλθέμεναι· μάλα γὰρ χλωρὸν δέος αἱρεῖ·
ὣς τῶν οὔ τινι θυμὸς ἐνὶ στήθεσσιν ἐτόλμα
ἀντίον ἐλθέμεναι Μενελάου κυδαλίμοιο.
70 ἔνθα κε ῥεῖα φέροι κλυτὰ τεύχεα Πανθοΐδαο
Ἀτρεΐδης, εἰ μή οἱ ἀγάσσατο Φοῖβος Ἀπόλλων,
ὅς ῥά οἱ Ἕκτορ᾽ ἐπῶρσε θοῷ ἀτάλαντον Ἄρηϊ,
ἀνέρι εἰσάμενος, Κικόνων ἡγήτορι Μέντῃ·
καί μιν φωνήσας ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·
75 «Ἕκτορ, νῦν σὺ μὲν ὧδε θέεις ἀκίχητα διώκων
ἵππους Αἰακίδαο δαΐφρονος· οἱ δ᾽ ἀλεγεινοὶ
ἀνδράσι γε θνητοῖσι δαμήμεναι ἠδ᾽ ὀχέεσθαι,
ἄλλῳ γ᾽ ἢ Ἀχιλῆϊ, τὸν ἀθανάτη τέκε μήτηρ.
τόφρα δέ τοι Μενέλαος, ἀρήϊος Ἀτρέος υἱός,
80 Πατρόκλῳ περιβὰς Τρώων τὸν ἄριστον ἔπεφνε,
Πανθοΐδην Εὔφορβον, ἔπαυσε δὲ θούριδος ἀλκῆς.»
Ὣς εἰπὼν ὁ μὲν αὖτις ἔβη θεὸς ἂμ πόνον ἀνδρῶν,
Ἕκτορα δ᾽ αἰνὸν ἄχος πύκασε φρένας ἀμφὶ μελαίνας·
πάπτηνεν δ᾽ ἄρ᾽ ἔπειτα κατὰ στίχας, αὐτίκα δ᾽ ἔγνω
85 τὸν μὲν ἀπαινύμενον κλυτὰ τεύχεα, τὸν δ᾽ ἐπὶ γαίῃ
κείμενον· ἔρρει δ᾽ αἷμα κατ᾽ οὐταμένην ὠτειλήν.
βῆ δὲ διὰ προμάχων κεκορυθμένος αἴθοπι χαλκῷ,
ὀξέα κεκληγώς, φλογὶ εἴκελος Ἡφαίστοιο
ἀσβέστῳ· οὐδ᾽ υἱὸν λάθεν Ἀτρέος ὀξὺ βοήσας·
90 ὀχθήσας δ᾽ ἄρα εἶπε πρὸς ὃν μεγαλήτορα θυμόν·
«ὤ μοι ἐγών, εἰ μέν κε λίπω κάτα τεύχεα καλὰ
Πάτροκλόν θ᾽, ὃς κεῖται ἐμῆς ἕνεκ᾽ ἐνθάδε τιμῆς,
μή τίς μοι Δαναῶν νεμεσήσεται, ὅς κεν ἴδηται.
εἰ δέ κεν Ἕκτορι μοῦνος ἐὼν καὶ Τρωσὶ μάχωμαι
95 αἰδεσθείς, μή πώς με περιστήωσ᾽ ἕνα πολλοί·
Τρῶας δ᾽ ἐνθάδε πάντας ἄγει κορυθαίολος Ἕκτωρ.
ἀλλὰ τίη μοι ταῦτα φίλος διελέξατο θυμός;
ὁππότ᾽ ἀνὴρ ἐθέλῃ πρὸς δαίμονα φωτὶ μάχεσθαι
ὅν κε θεὸς τιμᾷ, τάχα οἱ μέγα πῆμα κυλίσθη.
100 τῶ μ᾽ οὔ τις Δαναῶν νεμεσήσεται, ὅς κεν ἴδηται
Ἕκτορι χωρήσαντ᾽, ἐπεὶ ἐκ θεόφιν πολεμίζει.
εἰ δέ που Αἴαντός γε βοὴν ἀγαθοῖο πυθοίμην,
ἄμφω κ᾽ αὖτις ἰόντες ἐπιμνησαίμεθα χάρμης
καὶ πρὸς δαίμονά περ, εἴ πως ἐρυσαίμεθα νεκρὸν
105 Πηλεΐδῃ Ἀχιλῆϊ· κακῶν δέ κε φέρτατον εἴη.»
Ἧος ὁ ταῦθ᾽ ὅρμαινε κατὰ φρένα καὶ κατὰ θυμόν,
τόφρα δ᾽ ἐπὶ Τρώων στίχες ἤλυθον· ἦρχε δ᾽ ἄρ᾽ Ἕκτωρ.
αὐτὰρ ὅ γ᾽ ἐξοπίσω ἀνεχάζετο, λεῖπε δὲ νεκρόν,
ἐντροπαλιζόμενος ὥς τε λὶς ἠϋγένειος,
110 ὅν ῥα κύνες τε καὶ ἄνδρες ἀπὸ σταθμοῖο δίωνται
ἔγχεσι καὶ φωνῇ· τοῦ δ᾽ ἐν φρεσὶν ἄλκιμον ἦτορ
παχνοῦται, ἀέκων δέ τ᾽ ἔβη ἀπὸ μεσσαύλοιο·
ὣς ἀπὸ Πατρόκλοιο κίε ξανθὸς Μενέλαος.
στῆ δὲ μεταστρεφθείς, ἐπεὶ ἵκετο ἔθνος ἑταίρων,
115 παπταίνων Αἴαντα μέγαν, Τελαμώνιον υἱόν.
τὸν δὲ μάλ᾽ αἶψ᾽ ἐνόησε μάχης ἐπ᾽ ἀριστερὰ πάσης
θαρσύνονθ᾽ ἑτάρους καὶ ἐποτρύνοντα μάχεσθαι·
θεσπέσιον γάρ σφιν φόβον ἔμβαλε Φοῖβος Ἀπόλλων·
βῆ δὲ θέειν, εἶθαρ δὲ παριστάμενος ἔπος ηὔδα.
120 «Αἶαν, δεῦρο, πέπον, περὶ Πατρόκλοιο θανόντος
σπεύσομεν, αἴ κε νέκυν περ Ἀχιλλῆϊ προφέρωμεν
γυμνόν· ἀτὰρ τά γε τεύχε᾽ ἔχει κορυθαίολος Ἕκτωρ.»
Ὣς ἔφατ᾽, Αἴαντι δὲ δαΐφρονι θυμὸν ὄρινε·
βῆ δὲ διὰ προμάχων, ἅμα δὲ ξανθὸς Μενέλαος.
125 Ἕκτωρ μὲν Πάτροκλον ἐπεὶ κλυτὰ τεύχε᾽ ἀπηύρα,
ἕλχ᾽, ἵν᾽ ἀπ᾽ ὤμοιιν κεφαλὴν τάμοι ὀξέϊ χαλκῷ,
τὸν δὲ νέκυν Τρῳῇσιν ἐρυσσάμενος κυσὶ δοίη.
Αἴας δ᾽ ἐγγύθεν ἦλθε φέρων σάκος ἠΰτε πύργον·
Ἕκτωρ δ᾽ ἂψ ἐς ὅμιλον ἰὼν ἀνεχάζεθ᾽ ἑταίρων,
130 ἐς δίφρον δ᾽ ἀνόρουσε· δίδου δ᾽ ὅ γε τεύχεα καλὰ
Τρωσὶ φέρειν προτὶ ἄστυ, μέγα κλέος ἔμμεναι αὐτῷ.
Αἴας δ᾽ ἀμφὶ Μενοιτιάδῃ σάκος εὐρὺ καλύψας
ἑστήκει ὥς τίς τε λέων περὶ οἷσι τέκεσσιν,
ᾧ ῥά τε νήπι᾽ ἄγοντι συναντήσωνται ἐν ὕλῃ
135 ἄνδρες ἐπακτῆρες· ὁ δέ τε σθένεϊ βλεμεαίνει,
πᾶν δέ τ᾽ ἐπισκύνιον κάτω ἕλκεται ὄσσε καλύπτων·
ὣς Αἴας περὶ Πατρόκλῳ ἥρωϊ βεβήκει.
Ἀτρεΐδης δ᾽ ἑτέρωθεν, ἀρηΐφιλος Μενέλαος,
ἑστήκει, μέγα πένθος ἐνὶ στήθεσσιν ἀέξων.

***

Και ως στην ανδρειάν του θαρρετό, θρέμμα βουνού, λεοντάρι
αρπάζει την καλύτερην δαμάλαν της αγέλης·
με τ᾽ ανδρειωμένα δόντια του τον σβέρκον τής συντρίβει,
και της ρουφά τα σωθικά κατόπι και το αίμα
65 σπαρακτικά, και άνδρες βοσκοί και σκύλοι τον κοιτάζουν,
και από μακριά βάζουν φωνές και δεν τολμά κανένας
να πλησιάσει ότι χλωμός τους κυριεύει ο τρόμος·
όμοια στα στήθη του κανείς τότε καρδιά δεν είχε
εις την ανδρειά ν᾽ αντιταχθεί του ενδόξου Μενελάου.
70 Κι εύκολα τα λαμπρ᾽ άρματα θα έπαιρνε του Ευφόρβου
ο Ατρείδης, αλλά βάσκανος εναντιώθη ο Φοίβος
που εκίνησε τον Έκτορα, ισόπαλον του Άρη·
του Μέντη, οπού βασίλευε στους Κίκονας, επήρε
τ᾽ ανάστημα και την μορφήν και προς εκείνον είπε:
75 «Ω Έκτωρ, τ᾽ ακατάφθαστα ξετρέχεις τόσην ώραν,
του Αχιλλέως τ᾽ άλογα και αυτά δεν τα δαμάζει
ή τ᾽ ανεβαίνει άλλος θνητός ή μόνος ο ανδρειωμένος
Αιακίδης, οπού αθάνατη τον γέννησε μητέρα.
Ωστόσον ο Μενέλαος, εκεί που του Πατρόκλου
80 σκέπει το σώμα, εφόνευσεν άνδρα λαμπρόν των Τρώων
τον Πανθοΐδην Εύφορβον, και την ανδρειά τού επήρε».
Είπε κι εγύρισε ο θεός στην ταραχήν της μάχης,
κι αισθάνθη πόνον τρομερόν ο Έκτωρ στην καρδιά του.
Εκοίταξε στες φάλαγγες και είδε τον Ατρείδην
85 να παίρνει τα λαμπρ᾽ άρματα, τον άλλον ξαπλωμένον
στην γην και από το λάβωμα τα αίματα να ρέουν.
Εις τ᾽ άρματά του αστραφτερός εβγήκε απ΄ τους προμάχους
κραυγάζοντας, προσόμοιος μ᾽ άσβεστην φλόγα Ηφαίστου
και την βοήν δεν άργησεν ο Ατρείδης να γνωρίσει
90 και μέσα εις την γενναίαν του ψυχήν με πόνον είπε:
«Ω συμφορά μου! αν τ᾽ άρματα αφήσω εδώ και ακόμη
τον Πάτροκλον που έπεσε, για να εκδικήσει εμένα,
θα με ονειδίσουν οι Αχαιοί· και απ᾽ εντροπήν αν μείνω
τους Τρώας και τον Έκτορα να πολεμήσω μόνος
95 τότε τον έναν οι πολλοί κακά θα περικλείσουν·
και ο Έκτωρ όλες φέρνει εδώ τες φάλαγγες των Τρώων,
αλλά να διαλογίζεται τι στέκεται η ψυχή μου;
Όποιος θελήσει αντίθετα να μάχεται μ᾽ εκείνον,
που τον δοξάζει ένας θεός, μέγα κακό θα πάθει.
100 Και αφού τον Έκτορα οι θεοί στην μάχην εκινήσαν
αν δώσω τόπον εις αυτόν κανείς δεν θα με ψέγει·
κάπου ήθελα τον Αίαντα να άκουα τον ανδρείον·
τότε και αντίθεα πόλεμον θα εκάναμεν οι δύο,
να πάρουμε ίσως το νεκρόν στον θείον Αχιλλέα,
105 ένα ολιγότερο κακό στες τόσες συμφορές μας».
Ταύτα ενώ εκείνος έλεγε στα βάθη της ψυχής του,
έρχεται ο Έκτωρ και μ᾽ αυτόν οι φάλαγγες των Τρώων·
άφησε τότε τον νεκρόν κι εμπόδιζεν οπίσω
συχνά την όψιν στρέφοντας, σαν δυνατό λεοντάρι
110 που από την στάνην με φωνές το διώχνουν και με βέλη
άνδρες και σκύλοι· μέσα του τα σπλάχνα τ᾽ ανδρειωμένα
παγώνουν· ώστε αθέλητα το περιαύλι αφήνει.
Ομοίως απ᾽ τον Πάτροκλον εμπόδιζ᾽ ο Ατρείδης,
και ως έφθασε στους Αχαιούς εστάθηκε κι εστράφη,
115 και για τον μέγαν Αίαντα τον Τελαμωνιάδη
εκοίτα και τον είδ᾽ ευθύς στ᾽ αριστερά της μάχης
που τους συντρόφους θάρρυνε στην μάχην, ότι ο Φοίβος
ορμήν φυγής ακράτητην τους έβαλε στα στήθη.
Έτρεξε, τον πλησίασε και «δράμε», του ᾽πε, «ω φίλε,
120 τον πεθαμένον Πάτροκλον μ᾽ εμέ να υπερασπίσεις,
το λείψανο ίσως φέρομε στον θείον Αχιλλέα
γυμνό· ότι έχει τ᾽ άρματα ο λοφοσείστης Έκτωρ».
Ετάραξεν ο λόγος του του Αίαντος τα στήθη
και ομού με τον Μενέλαον εβγήκε απ᾽ τους προμάχους·
125 και ως έγδυσε τον Πάτροκλον ο Έκτωρ τον τραβούσε
με την λεπίδ᾽ ακονητήν να κόψει το κεφάλι
και να πετάξει το κορμί στες σκύλες της Τρωάδος·
με ασπίδα ως πύργον στήθηκεν εγγύς ο μέγας Αίας
και στους συντρόφους σύρθηκεν ο Έκτωρ και στ᾽ αμάξι
130 ανέβη και παράγγειλε τουςΤρώας εις την πόλιν
να φέρουν τα λαμπρ᾽ άρματα, δόξαν να τα ᾽χει εκείνος.
Κι εσκέπαζε τον Πάτροκλον με την πλατιάν ασπίδα
ο Αίας, όπως λεόντισσα εμπρός απ᾽ τα μικρά της,
που κυνηγοί την απαντούν να τα οδηγά στον λόγγον·
135 στην ρώμην της περήφανη το μέτωπο σουφρώνει
και με τα φρύδια χαμηλά τα μάτια της σκεπάζει·
αυτήν εμπρός στον Πάτροκλον την στάσιν πήρε ο Αίας.
Ο Ατρείδης ο Μενέλαος και αυτός εις τ᾽ άλλο πλάγι
παράστεκε περίλυπος μες στ᾽ ανδρειωμένα στήθη.

Τι συμβαίνει αν ανησυχούμε διαρκώς για κάτι;

Η παρατεταμένη ανησυχία ή το παρατεταμένο αίσθημα κινδύνου -αληθινού ή φανταστικού- μπορούν να αυξήσουν τα επίπεδα της κορτιζόλης έως και 50 ή 100 φορές πάνω από το όριο.

Βασικό στοιχείο για να κατανοήσουμε το στρες! Το σώμα δεν κινητοποιείται μόνο μπροστά σε έναν πραγματικό κίνδυνο ή μια απειλή. Ενεργοποιείται -με τον ίδιο τρόπο!- μπροστά στην ανησυχία ότι μπορεί να χάσουμε τη δουλειά μας ή τα αγαθά μας, ή μπροστά στην πιθανότητα να κινδυνεύσει το κύρος μας, μια φιλία ή η κοινωνική μας θέση στην κοινότητα ή σε μια συγκεκριμένη ομάδα.

Η κορτιζόλη είναι μια κυκλική ορμόνη: στη διάρκεια της νύχτας το επίπεδο της είναι χαμηλό και κορυφώνεται στις οκτώ το πρωί, πέφτοντας πάλι σταδιακά.

Η έκλυση κορτιζόλης ακολουθεί ένα μοτίβο σύμφωνο με τον κύκλο του φωτός: απελευθερώνεται περισσότερη όταν ξυπνάμε, πράγμα που μας κινητοποιεί τα πρωινά, μειώνεται σταδιακά μέσα στην ημέρα και αυξάνεται ελαφρά όταν πέφτει η νύχτα.

Όταν η κορτιζόλη αυξάνεται για χρόνια, αρχίζει να συμπεριφέρεται τοξικά.

Το στρες είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες που αποτελούν τη φλεγμονώδη αντίδραση του οργανισμού. Πέρα από τα τρία βασικά συστήματα -ενδοκρινικό, ανοσοποιητικό, νευρικό-, το στρες προκαλεί ουσιαστικές αλλοιώσεις στη σωστή λειτουργία των συστημάτων που εμπλέκονται στη διαδικασία των φλεγμονών.

Στο ενδοκρινικό σύστημα, ο οργανισμός αντιδρά ενεργοποιώντας την έκλυση κορτιζόλης και νορεπινεφρίνης. Αν κάποιος «δηλητηριάζεται» από την κορτιζόλη στο αίμα, προκαλείται μια αλλοίωση φλεγμονώδους αντίδρασης.

Το ανοσοποιητικό σύστημα έχει επίσης μια σημαντική σχέση με τη φλεγμονώδη αντίδραση. Τα αμυντικά κύτταρα, που διαθέτουν στη μεμβράνη τους συγκεκριμένους υποδοχείς για την κορτιζόλη, επιστρέφουν πιο ευαίσθητα και παύουν να ελέγχουν με τόση ακρίβεια τη φλεγμονή.

Το νευρικό σύστημα είναι ο υπεύθυνος για τη διαχείριση και το συντονισμό της αντίδρασης μπροστά σε μια απειλή ή έναν κίνδυνο. Ο εγκέφαλος, μέσω του περιφερειακού νευρικού συστήματος (το συμπαθητικό νευρικό συστημα έχει μια σημαντική λειτουργία) με τη βοήθεια του ορμονικού συστήματος (κορτιζόλη), κινητοποιεί το υπόλοιπο σώμα.

Αυτά τα σήματα θα επιτρέψουν τις αλλαγές του οργανισμού στις οποίες αναφερθήκαμε για να προσαρμοστεί σε αυτό τον κίνδυνο. Αν το στρες γίνει χρόνιο, οι μηχανισμοί προσαρμογής και αντίδρασης μειώνονται, παράγοντας ένα νευρολογικό μπλοκάρισμα που οδηγεί σε διάφορες ασθένειες.

Ένα άτομο που πάσχει από διαρκές στρες υποφέρει κυρίως από δύο προβλήματα: από τη μία, η αύξηση και η ανανέωση του σώματος διακόπτονται, και από την άλλη, το ανοσοποιητικό σύστημα καταστέλλεται.

Η σκέψη αλλάζει τον εσωτερικό μας κόσμο. Φαντάσου ότι βρίσκεσαι σε έναν κινηματογράφο ή σε ένα θέατρο και ακούς κάποιον να φωνάζει:

«Φωτιά!»

Αμέσως αναστατώνεσαι και ψάχνεις τρέχοντας και με μεγάλο άγχος την πλησιέστερη έξοδο.

Τι συμβαίνει στο σώμα σου αυτή τη στιγμή; Ο οργανισμός αναστατώνεται και στέλνει σήμα στον υποθάλαμο, που, με τη σειρά του, ενεργοποιεί άλλες εγκεφαλικές περιοχές. Αρχίζει μια ακούσια αντίδραση του οργανισμού μέσω ορμονικών και νευρικών σημάτων - το μυαλό ακόμα δεν έχει αντιληφθεί τον κίνδυνο-, με την ταχυκαρδία, την εφίδρωση και την πτώση της θερμοκρασίας που έχουμε όλοι βιώσει κάποια στιγμή.

Η πληροφορία αυτή περνά από τον θάλαμο και από τον εγκεφαλικό φλοιό, όπου γίνεται η γνωσιακή επεξεργασία της πληροφορίας που έχουμε δεχτεί και αποφασίζεται, όσο το επιτρέπει ο φόβος, πώς θα αντιδράσουμε μπροστά στην απειλή.

Στη συνέχεια, τα επινεφρίδια, που βρίσκονται πάνω από κάθε νεφρό, παίρνοντας το σήμα από τον υποθάλαμο, απελευθερώνουν μια σειρά από ορμόνες στις οποίες ξεχωρίζουν η αδρεναλίνη και η κορτιζόλη.

Η κορτιζόλη δεν είναι κακή, αυτό που είναι βλαβερό για τον οργανισμό είναι η υπερέκκρισή της.

Η υπερέκκριση κορτιζόλης που βιώσαμε απαιτεί μερικές ώρες για να σταματήσει εντελώς και να επιστρέψει η τιμή της ορμόνης σε φυσιολογικά επίπεδα. Σίγουρα σου έχει συμβεί κάποιες φορές: Οδηγείς. Κάποιος κάνει έναν ακατάλληλο ελιγμό, δεν τρακάρετε, δεν συμβαίνει τίποτα, αλλά ο οργανισμός σου αντιλαμβάνεται αυτή την απειλή και νιώθεις ένα σφίξιμο στο στήθος. Δεν έχει συμβεί τίποτα, όμως. Είναι ο συναγερμός του σώματός σου.

Ποια είναι η λειτουργία της κορτιζόλης;

Η κορτιζόλη επηρεάζει βαθιά πολλά συστήματα του οργανισμού. Με την αυξημένη κορτιζόλη προετοιμαζόμαστε για να βγούμε τρέχοντας, το αίμα ταξιδεύει από τα σπλάχνα στους μυς για να μας βοηθήσει να αμυνθούμε ή να αντιδράσουμε, γι' αυτό χάνουμε την όρεξή μας σε στιγμές άγχους.

Οι αισθήσεις ενεργοποιούνται («είμαι σε εγρήγορση»), προσπαθώντας να αντιληφθούμε οποιοδήποτε κίνητρο μας βοηθά να εντοπίσουμε την απειλή που έχουμε διαισθανθεί. Το μυϊκό μας σύστημα δέχεται τα απαραίτητα σήματα (νευρικά και βιοχημικά) για να προετοιμαστούμε για την εισβολή του κινδύνου ή τη μάχη.

Η κορτιζόλη βοηθά το οξυγόνο, τη γλυκόζη και τα λιπαρά οξέα να έρθουν σε πέρας τις σχετικές με τους μυς λειτουργίες. Ο αυξημένος καρδιακός ρυθμός κάνει την καρδιά να χτυπά πιο γρήγορα, διευκολύνοντας τη μεταφορά του αίματος και των θρεπτικών στοιχείων στους μυς ώστε να μπορέσουν να αντιδράσουν μπροστά στην κάθε απειλή.

Η κορτιζόλη, από την άλλη, επιτρέπει την έκκριση ινσουλίνης, προκαλώντας την απελευθέρωση της γλυκόζης και των πρωτεϊνών στο αίμα. Γι' αυτό, αν η κορτιζόλη δεν είναι καλά ρυθμισμένη μπορεί να προκύψει ο κίνδυνος του διαβήτη.

Αυτή η ορμόνη βοηθά στη ρύθμιση του οσμωτικού συστήματος του σώματος. Είναι απαραίτητη για τον έλεγχο της αρτηριακής πίεσης, επηρεάζει τα οστά (η κορτιζόλη μπορεί να ευνοήσει την εμφάνιση οστεοπόρωσης) και τους μυς (συσπάσεις, τραβήγματα, κράμπες).

Η κορτιζόλη έχει μια ουσιαστική λειτουργία: επηρεάζει βαθιά το ανοσοποιητικό σύστημα, αναστέλλοντας αρχικά τις λοιμώξεις. Μπροστά στο στρες ο οργανισμός ενεργοποιεί τις ενεργειακές πηγές του. Το ανοσοποιητικό σύστημα απαιτεί μεγάλη ποσότητα ενέργειας. Σε μεγάλο βαθμό, η ενέργειά μας διοχετεύεται στο αμυντικό μας σύστημα και χρησιμοποιείται από αυτό.

Τέλος, αλλάζει σε ενδοκρινικό επίπεδο διάφορα συστήματα:

• Το αναπαραγωγικό. Γι αυτό και το στρες ή ο πόνος μπορούν να αλλάξουν τον φυσιολογικό κύκλο μιας γυναίκας ή την ικανότητά της να μείνει έγκυος.
• Το αναπτυξιακό σύστημα, αναστέλλοντάς το.
• Τον θυροειδή, με την εμφάνιση αλλοιώσεων (τόσο περιπτώσεις υπερθυροειδισμού όσο και υποθυροειδισμού) και άλλων ασθενειών που συνδέονται με αυτόν τον αδένα.

Σε όλα αυτά προστίθεται ο παράγοντας της ανάπτυξης του σώματος.

Μπροστά σε μια επικείμενη απειλή, το σώμα μας χρειάζεται όλη τη δυνατή ενέργεια. Γι' αυτό, παραλύει και μπλοκάρει οτιδήποτε περιττό, ακόμα και ό,τι έχει να κάνει με την ανάπτυξη. Κάθε μέρα πεθαίνουν εκατομμύρια κύτταρα και γι' αυτό το ανθρώπινο σώμα χρειάζεται καθημερινή κυτταρική ανανέωση, αν, όμως, παρέμβουμε -λόγω στρες- σε αυτή την ανάπτυξη, το σώμα αρρωσταίνει γιατί χάνει κύτταρα που δεν μπορεί να αναπληρώσει.

Το πληγωμένο παιδί

Μπορώ να σου κάνω ολόκληρη σκηνή επειδή δεν ήρθες στην ώρα σου, κι έτσι ο καβγάς επικεντρώνεται σε αυτή την προφανή διαφωνία, ενώ πρόκειται για κάτι άλλο: η καθυστέρηση είναι ένα πρόσχημα.

Αν εξοργίζομαι επειδή αργείς, μπορεί, το να έρχεσαι στην ώρα σου να μην αρκεί για την επίλυση του προβλήματός μου.

Θα έπρεπε να δω τι είναι αυτό που με πειράζει τόσο, ποια ερμηνεία δίνω στην αργοπορία σου, τι είναι αυτό που χρειάζομαι από σένα, τι σου ζητάω απαιτώντας ακρίβεια...

Να μου αποδείξεις ότι νοιάζεσαι για μένα; Να με εκτιμάς; Να με λάβεις υπόψη σου; Τι θέλω να πω όταν αντιδρώ έτσι;

Όταν επικεντρωνόμαστε υπερβολικά στον εαυτό μας, δεν μπορούμε να καταλάβουμε τι συμβαίνει στον άλλον και γινόμαστε εγωκεντρικοί.

Γι' αυτόν που βλέπει απ΄ έξω, η συμπεριφορά μας μοιάζει τουλάχιστον υπερβολική - αν όχι εντελώς παράλογη.

Και πιθανότατα είναι, γιατί αυτές οι τόσο πρωτόγονες αντιδράσεις προέρχονται στην πραγματικότητα από τα πρώτα χρόνια της ζωής μας, από τους τρόπους συμπεριφοράς που μάθαμε για να προστατευόμαστε από τα τραύματα της παιδικής ηλικίας...

Αυτή η ανάμνηση του πρωτογενούς τραύματος μπορεί να ονομαστεί «το πληγωμένο παιδί».

Αυτό το πληγωμένο παιδί που φέρουμε μέσα μας είναι που μας κάνει να αντιδρούμε έτσι.

Κουβαλάμε τους πόνους που δεν μπορέσαμε να εκφράσουμε στην παιδική μας ηλικία και τους εξωτερικεύουμε μέσω των αντιδράσεών μας, χωρίς να το συνειδητοποιούμε.

Αυτό σημαίνει πως τοποθετούμαστε πριν καλά καλά μπορέσουμε να σκεφτούμε. Αυτού του είδους οι αντιδράσεις είναι που δημιουργούν τα περισσότερα προβλήματα στις διαπροσωπικές σχέσεις.

Δυστυχώς, όταν βιώνουμε μία σχέση, τους πόνους και τους θυμούς που δεν βρήκαν διέξοδο στο παρελθόν, τους αναπλάθουμε στο παρόν μας, εμπλέκοντας και τον άλλον στις αντιδράσεις μας.

Γενικά, αυτοί οι παλιοί πόνοι δεν εμφανίζονται μέχρι να βρεθούμε σε μία ερωτική σχέση. Η σχέση και ο γάμος ξύνουν αυτές τις παλιές πληγές και υποθέτουμε πως είναι ο σύντροφός μας που τις προκαλεί.

Συνήθως αυτό δε συμβαίνει από την αρχή, αλλά σιγά σιγά, όσο αισθανόμαστε πραγματικά δεμένοι με τον άλλον.

Αυτό το πληγωμένο παιδί που κουβαλάμε μέσα μας είναι σαν μία μαύρη τρύπα που ρουφάει τα πάντα, σαν ένας πονόδοντος. Όταν παρουσιάζεται στη ζωή μας δεν μπορούμε να σκεφτούμε τίποτε άλλο, ο πόνος κυριαρχεί στη ζωή μας.

Σε πολλές περιπτώσεις χωρισμού, το πρόβλημα δεν βρίσκεται στη σχέση μεταξύ των δύο, αλλά σε άλυτα θέματα του παρελθόντος ενός από τους δύο (ή και των δύο).

Η αντίδρασή μου προκαλεί τη δική σου, κι έτσι ο ένας επηρεάζει αρνητικά τον άλλον.

Όταν κουβαλάμε μέσα μας το πληγωμένο παιδί, έχουμε την αίσθηση πως ποτέ δεν βρισκόμαστε στο παρόν. Πάντα αντιδρούμε για πράγματα που μας συνέβησαν πριν πολλά χρόνια.

Αυτό καθιστά τη σχέση με τον άλλον αδύνατη.

Όσο δεν ασχολούμαι με το πληγωμένο παιδί, αυτό θα συνεχίσει να αντιδρά και να επιδεινώνει τις προσωπικές μου σχέσεις, καθώς ο μόνος που μπορεί να το ακούσει είμαι εγώ ο ίδιος όταν σκύβω πάνω στη θλίψη και την οργή του.

Τότε μόνο το παιδί παύει να αντιδρά, γιατί τότε μόνο το στηρίζω.

Το πληγωμένο παιδί ζητάει την επικύρωση του πόνου του. Μόνο όταν ένας άνθρωπος αισθάνεται επιβεβαίωση μέσα στον πόνο του, μπορεί να τον εκφράσει και να τον ξεπεράσει.

Για να αγγίξω το σημείο που με πονάει είναι απολύτως απαραίτητο να σταματήσω να κατηγορώ τον άλλον και να παρατηρήσω μέσα από τις αντιδράσεις μου τι είναι αυτό που μου συμβαίνει.

Στις χειρότερες περιπτώσεις, όταν ένα ζευγάρι νιώθει αυτό το κενό που δεν μπορεί να γεμίσει με τους δυο, αποφασίζει να κάνει ένα παιδί... καθώς κι αυτοί που δείχνουν ενήλικοι, δεν είναι παρά δύο απελπισμένα παιδιά που ψάχνουν σωτηρία στο κοινό παιδί τους.

Υπάρχουν άνθρωποι που μπορεί να είναι λαμπροί ως ενήλικες, αλλά όταν αποτραβιούνται στην οικειότητα των πιο στενών τους σχέσεων δεν είναι παρά παιδιά, που χρειάζονται διαρκώς βοήθεια και αντιδρούν στην έλλειψη στοργής, προσοχής ή αναγνώρισης.

Να μάθουμε να εκμεταλλευόμαστε κάθε δυσκολία που συναντάμε στο δρόμο μας, για να εμβαθύνουμε περισσότερο και να έρθουμε σε ουσιαστικότερη επαφή, όχι μόνο με τον σύντροφό μας, αλλά και με την δική μας προσωπική κατάσταση, ως ζωντανά πλάσματα.

Εγώ και το «πραγματικό εγώ» μου

Κάθε άνθρωπος, από πολύ νωρίς στη ζωή του, παλεύει ανάμεσα στα «θέλω» και στα «πρέπει». Το «πραγματικό εγώ» σου ξέρει ακριβώς τι θέλεις, και σε σπρώχνει να το αποκτήσεις. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει πάντα να το υπακούς. Πολλές φορές θέλει απλά να κάθεσαι σε έναν καναπέ και να μην κάνεις τίποτα. Άλλες, πάλι, να βγεις στον δρόμο και να κάνεις τα όνειρά σου πραγματικότητα. Πρέπει να μάθουμε να το ακούμε, να το κατανοούμε και να επιλέγουμε αν θα το υπακούσουμε. Σκέψου το κάπως έτσι: Το «εγώ» είναι τα «πρέπει» και το «πραγματικό εγώ» είναι τα «θέλω». Πολλές φορές είναι καλύτερα να ακολουθήσεις τα «πρέπει» τού «εγώ» από τα «θέλω» τού «πραγματικού εγώ».

Για παράδειγμα, αν θέλεις να κοιμάσαι δώδεκα ώρες την ημέρα, σίγουρα δεν βρίσκεσαι στον δρόμο της προόδου. Εδώ είναι καλό να ακολουθήσεις το «πρέπει» που σε ωθεί να κοιμηθείς λιγότερο. Αν πάλι θέλεις να κάνεις την τέχνη σου επάγγελμα, αλλά όλοι σου λένε ότι πρέπει να έχεις μία «κανονική» δουλειά, τότε είναι στο χέρι σου να ακολουθήσεις το «θέλω» σου και όχι το «πρέπει».

Το «πραγματικό εγώ» θα προσπαθήσει να σε οδηγήσει προς τα «θέλω» σου, όποια κι αν είναι αυτά, με κάθε τρόπο. Όταν βρισκόμουν στο πανεπιστήμιο, η διάθεσή μου να γράψω ήταν πάντα μεγαλύτερη κατά την εξεταστική περίοδο. Το «πραγματικό εγώ» μου χρησιμοποιούσε ως όπλο την έμπνευση, για να αποφύγω τη δυσαρέσκεια του διαβάσματος. Με έσπρωχνε να κάνω κάτι που θεωρούσα δημιουργικό αντί μιας, όπως πίστευα τότε, πιεστικής και άκαρπης διαδικασίας.

Έχεις δει ανθρώπους χωρίς εμπειρία στον δημόσιο λόγο, να κάνουν δηλώσεις μπροστά σε κάμερα ή να μιλούν επί σκηνής; Η αμηχανία τους φωνάζει από μακριά. Παίζουν με τα μαλλιά τους, ξύνουν τα χέρια, τα πόδια τους. Νιώθουν αμήχανα. Το «πραγματικό εγώ» τους θέλει να αποφύγει αυτήν τη δυσαρέσκεια. Προσπαθεί με κάθε τρόπο να τους αποσπάσει την προσοχή. Ένας τρόπος είναι να προκαλεί φαγούρα στο σώμα. Ως θέαμα είναι αστείο, αλλά το «πραγματικό εγώ» έχει τους δικούς του περίεργους τρόπους να επιβάλλει τα «θέλω» του.

Οι τύψεις δεν είναι παρά μία μάχη τού «θέλω» με το «πρέπει» και το «κάνω», του «πραγματικού εγώ» με το «εγώ», της αλήθειας μέσα σου και εκείνου που επιλέγεις να κάνεις ή να μην κάνεις. Όσο και να καταπιέσεις το «πραγματικό εγώ» σου, δεν μπορείς να του ξεφύγεις. Σκέψου πώς λειτουργεί ο ορός της αλήθειας. Όσο και αν θέλεις να πεις κάτι άλλο από αυτό που ισχύει, οι χτύποι της καρδιάς σου στο τέλος θα σε προδώσουν. Η λύση δεν είναι να κάνεις το «πραγματικό εγώ» σου να πει πειστικά ψέματα, αλλά το «εγώ» σου να πει την αλήθεια. Αυτός είναι ο μόνος τρόπος να εξαφανιστούν οι τύψεις. Πολλές φορές αισθανόμαστε αμήχανα απέναντι σε κάποιον, χωρίς να γνωρίζουμε τον λόγο.

Το «πραγματικό εγώ» μας τον γνωρίζει καλύτερα από τον πιο κοντινό του άνθρωπο. Έχει συλλάβει τα συναισθήματα που εκπέμπει, έχει αποκωδικοποιήσει τις κινήσεις του σώματός του, ενός σώματος που μας μαρτυρά τα «θέλω» του πραγματικού εαυτού του. Κι αυτό γιατί το σώμα είναι δύσκολο να ελεγχθεί εξ ολοκλήρου από το «εγώ».

Μπορούμε να τιθασεύσουμε τα πόδια μας για να βγούμε στη σκηνή, όμως πόσο εύκολο είναι να τους επιβάλλουμε να μην τρέμουν μπροστά στους θεατές; Τα «πραγματικά εγώ» των ανθρώπων επικοινωνούν μεταξύ τους, κατανοούν το ένα το άλλο, όπως εμείς δεν θα καταλάβουμε ποτέ κανέναν άνθρωπο. Το «πραγματικό εγώ» μας, λοιπόν, δεν εκφράζει μόνο τα δικά μας «θέλω», αλλά αντιλαμβάνεται τις προθέσεις και τα «θέλω» των ανθρώπων γύρω μας. Κι αυτό γιατί μεταφράζει τα μη λεκτικά μηνύματα, τα οποία αποτελούν το ενενήντα τοις εκατό της επικοινωνίας μας.
Στο κεφάλαιο Γλώσσα του σώματος θα αναλυθούν πολλά από αυτά τα μη λεκτικά μηνύματα και πώς μπορεί κάποιος να τα αναγνωρίσει.

Πρόταση: Άκου τα «θέλω» σου. Έλα σε επαφή με εσένα. Πώς; Δίνοντας λίγο χρόνο στον εαυτό σου να αναρωτηθεί τι αγαπάς, τι επιθυμείς, ποιες είναι οι βαθύτερες ανάγκες σου, τι σου δίνει ευχαρίστηση και τι σε δυσαρεστεί. Επίσης, παρατήρησε τις κινήσεις και τις αντιδράσεις σου. Αυτές που αποκαλούμε μηχανικές κινήσεις. Πόσες φορές κατά τη διάρκεια της ημέρας πειράζεις τα μαλλιά σου, βάζεις το δάχτυλο στο στόμα ή τρίβεις τη μύτη σου; Μετά από ποια γεγονότα; Αν συνειδητοποιήσεις τι κάνεις και πότε, μπορείς να κατανοήσεις τον εαυτό σου καλύτερα, να ελέγξεις τις αντιδράσεις σου και την εικόνα σου. Αν ξέρεις ότι τρίβεις τη μύτη σου κάθε φορά που λες ψέματα, μπορείς να σταματήσεις να τρίβεις τη μύτη σου όταν λες ψέματα ή να σταματήσεις τα ψέματα για να μην τρίβεις τη μύτη σου. Έπειτα, παρατήρησε τον άνθρωπο δίπλα σου.

Τη γυναίκα σου, τον σύζυγό σου, τον φίλο, τον πελάτη σου. Δες τις κινήσεις που προβάλλονται στο σώμα τους. Είναι οι βαθιές προθέσεις του «πραγματικού εγώ» τους. Το σώμα δείχνει όσα κρύβουν τα λόγια, είναι η ταινία που προβάλλει τα βαθύτερα συναισθήματά μας. Έπειτα, νιώσε πώς αντιδρά το δικό σου σώμα στο «πραγματικό εγώ» του ανθρώπου που έχεις απέναντί σου. Τι σου λέει η έκτη σου αίσθηση; Πώς νιώθεις όταν είσαι με κάποιον; Είναι σαν να τον ξέρεις χρόνια ή κάτι δεν σου πάει καλά; Η έκτη αίσθηση δεν είναι τίποτα άλλο πέρα από τις πέντε ενδυναμωμένες. Όπως είπαμε, το «πραγματικό εγώ» συνδέεται πιο άμεσα με το σώμα από ό,τι με τη γλώσσα. Μπορείς να πεις «χάρηκα», εύκολα. Δεν μπορείς να χαμογελάσεις πειστικά με την ίδια ευκολία ή να ελέγξεις την αμηχανία σου μπροστά σε κάποιον που αντιπαθείς.

Η γλώσσα του σώματος λέει όσα επιμελώς κρύβει η γλώσσα του στόματος. Όταν προστατεύουμε το πρόσωπό μας σε μια απότομη και επιθετική κίνηση, είναι γιατί το προστάζει το «πραγματικό εγώ». Προστάζει την αυτοσυντήρησή μας. Αυτό είναι ένα από τα πρωταρχικά και βαθύτερα «θέλω» μας.

Τέτοιες αντανακλαστικές κινήσεις φόβου, άμεσα συνδεδεμένες με το ένστικτο της αυτοσυντήρησης, αποτελούν έκφραση του «πραγματικού εγώ». Έστω ότι κάποιος δεν σε συμπαθεί, όμως σου μιλάει ευγενικά. Εσύ δεν γνωρίζεις ότι δεν σε συμπαθεί. Το «πραγματικό εγώ» του δεν μπορεί να πει ψέματα και δίνει οδηγία στο σώμα του να έχει τα χέρια κλειστά, δεμένα στο στήθος, όταν σου μιλάει. Το δικό σου «πραγματικό εγώ» το αντιλαμβάνεται.

Το «εγώ» σου όμως όχι. Το «εγώ» σου ακούει τα ευγενικά του λόγια. Ωστόσο, κάτι δεν σου πηγαίνει καλά, χωρίς να ξέρεις τι. Το «πραγματικό εγώ» σου ξέρει όμως. Δίνει εντολή στο σώμα σου να γείρει προς την αντίθετη κατεύθυνση από αυτήν που βρίσκεται ο άνθρωπος με τον οποίο συνομιλείς. Προσπαθεί να πείσει το σώμα σου να προστατευτεί. Έχεις δύο επιλογές: να αλλάξεις στάση σώματος και να κάνεις τις απαραίτητες κινήσεις για να σε συμπαθήσει, αν αυτό επιθυμείς, ή απλά να απομακρυνθείς.

Ο λόγος που απέκτησες αυτές τις δύο επιλογές είναι, πρώτον, γιατί παρατήρησες και αποκωδικοποίησες τις προθέσεις του «πραγματικού εγώ» του συνομιλητή σου, και, δεύτερον, γιατί αναγνώρισες και έπειτα έλεγξες τις δικές σου αντιδράσεις. Να ξέρεις ότι: Η υποψία σου δεν είναι παρά μία μεταμφιεσμένη αιτία. Μάθε να ακούς το «πραγματικό εγώ» σου. Θα σε βοηθήσει να βρεις τι αγαπάς, τι ποθείς. Με συνεχή εξάσκηση θα μπορείς να ελέγξεις τις αντιδράσεις του, αφού πρώτα τις κατανοήσεις. Ταυτόχρονα, θα καταλάβεις καλύτερα τους άλλους και θα μπορέσεις να έρθεις πιο κοντά τους. Συχνά, πρέπει να αντιστέκεσαι στο «πραγματικό εγώ» σου, όμως πρώτα πρέπει να το σεβαστείς και να το καταλάβεις. Για να γίνει αυτό, είναι απαραίτητο να έρθετε σε επαφή.

Εκείνο, άλλωστε, ψάχνει συνεχώς διαύλους επικοινωνίας, τρόπους να εξωτερικεύσει τα «θέλω» του. Ένας τρόπος για να έρθεις σε επαφή μαζί του είναι να του δώσεις ένα όνομα και να του απευθύνεις τον λόγο. Μπορείς να τον ονομάσεις Νικητή, Πρωταθλητή, Κάλλιστο, Δημιουργικό, όπως εσύ επιθυμείς. Είναι προτιμότερο το όνομα που θα του δώσεις να έχει κάποια σημασία για σένα, να το ονομάσεις αυτό που θέλεις να γίνεις. Μια ημέρα λοιπόν αισθάνεσαι περίεργα, χωρίς να γνωρίζεις τον λόγο. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν μπαίνουν καν στη διαδικασία να καταλάβουν τι αισθάνονται, πόσο μάλλον τον λόγο που αισθάνονται όμορφα ή άσχημα.

Όχι όμως εσύ. Εσύ γνωρίζεις πώς να έρθεις σε επαφή με τον πραγματικό σου εαυτό. Ρώτησέ τον, όπως θα ρωτούσες έναν φίλο σου: «Τι θέλεις να μου πεις σήμερα, Κάλλιστε; Τι νιώθεις; Γιατί αισθάνεσαι έτσι;». Και περίμενε την απάντηση. Όταν αντιμετωπίζεις ένα πρόβλημα ρώτησε το «πραγματικό εγώ» σου: «Τι χρειάζεται να κάνω για να το ξεπεράσω, Νικητή;» Η απάντηση που θα σου δώσει, θα είναι απάντηση νίκη Από το 2003 με ακολουθεί ο Άνθρωπος στο ΝηΣί. Προέκυψε κατά τη διάρκεια της συγγραφής ενός ανέκδοτου, ακόμα, μυθιστορήματος. Πολλοί θεωρούν ότι είναι ψευδώνυμο.

Τότε έλεγα ότι, αν με κόψεις στα δύο, ο μισός είμαι σάρκα και οστά και ο άλλος μισός γράμματα. Έλεγα ότι είναι ο συγγραφέας μέσα μου. Και, πράγματι, πολλές φορές ένιωθα ότι γράφει εκείνος αντί για μένα. Συχνά τελείωνα ένα κείμενο και αναρωτιόμουν ποιος το έγραψε, σαν να μην το αναγνώριζα ως δικό μου. Αυτό είναι και το θέμα του συγκεκριμένου μυθιστορήματος. Ακόμη, μπορεί να τελείωνα μια ομιλία μου και απορούσα πώς βγήκαν οι συγκεκριμένες λέξεις από το στόμα μου. Κάποιοι αυτό το αποκαλούν έμπνευση. Η έμπνευση όμως μοιάζει τυχαία, ουρανοκατέβατη. Στην πραγματικότητα, εκείνες τις στιγμές έδινα τα ηνία στο «πραγματικό εγώ» μου, αφού πρώτα είχαμε συμφωνήσει ότι τα «θέλω» μας συμπίπτουν.

Εκείνο ξέρει ακριβώς πώς να εκφράσει αυτό που θέλει. Αυτή είναι η απόλυτη αρμονία. Να θέλεις, να πρέπει και να κάνεις ακριβώς το ίδιο πράγμα. Κι αυτό είναι κάτι που χτίζεται με τον καιρό. Το 2003, λοιπόν, με τον Άνθρωπο στο ΝηΣί, ουσιαστικά είχα δώσει όνομα στο «πραγματικό εγώ» μου, χωρίς να το ξέρω. Πλέον ο Άνθρωπος στο ΝηΣί δεν αφορά εμένα και κανένα άλλο «εγώ». Είναι κάτι πολύ ευρύτερο, ένα σύνολο ιδεών, μια στάση και φιλοσοφία ζωής.

Το ΝηΣί είναι οι ιδέες και, όσοι τις ενστερνίζονται, τις εξελίσσουν, τις συνδημιουργούν και τις διαδίδουν, αποτελούν τους ανθρώπους πάνω σε αυτό. Τους Ανθρώπους στο ΝηΣί. Στη συνέχεια του βιβλίου θα βρεις εξαιρετικά χρήσιμες ιδέες και τεχνικές για να έρθεις σε επαφή με τον δικό σου Άνθρωπο στο ΝηΣί, αυτόν που κατοικεί βαθιά μέσα σου. Να τον πείσεις να θέλει αυτά που θέλεις. Αν πείσεις το «πραγματικό εγώ» σου να θέλει αυτά που θέλεις, θα πετύχεις ό,τι θέλεις. Το «πραγματικό εγώ» σου είναι η αλήθεια μέσα σου. Αν το κατανοήσεις, γίνεις φίλος του, μπορείς να το καθοδηγήσεις εκεί που επιθυμείς.

Αυτή κι αν είναι τεράστια δύναμη, να επηρεάζεις το «πραγματικό εγώ» σου περισσότερο από ό,τι εκείνο το «εγώ» σου. Γίνε καλύτερος από εσένα, καταλαβαίνοντας εσένα. Και να θυμάσαι: Από σήμερα απέκτησες έναν καινούριο φίλο. Τον πραγματικό εαυτό σου.

Συμβουλές για άμεσα αποτελέσματα:

1) Δώσε λίγο χρόνο στον εαυτό σου να αναρωτηθεί τι αγαπάς, τι επιθυμείς, τι σου δίνει ευχαρίστηση και τι σε δυσαρεστεί. Κάνε μια λίστα με τα «θέλω», δηλαδή τις βαθύτερες ανάγκες σου, και τα «πρέπει», δηλαδή αυτά που επιβάλλεις στον εαυτό σου. Πόση απόσταση έχουν μεταξύ τους;

2) Άρχισε να παρατηρείς τον εαυτό σου και τους άλλους με σκοπό να αποκωδικοποιήσεις τις κινήσεις τους, αλλά και τις δικές σου. Έπειτα προσπάθησε να τις ελέγξεις. Να θυμάσαι ότι χρειάζεται συνεχή εξάσκηση.

3) Δώσε όνομα στο «πραγματικό εγώ» σου και ξεκίνα να επικοινωνείς μαζί του.

Αν τα παιδιά σου τα καταφέρνουν και χωρίς εσένα, έχεις πετύχει ως γονιός

Μα πάνω απ’ όλα θέλουν να είναι καλά στη ζωή τους, να είναι ευτυχισμένα, να μπορούν να σταθούν στα πόδια τους και να φτάσουν κάποια στιγμή σε σημείο να είναι ανεξάρτητα, να απογαλακτιστούν από τους ίδιους, να ζήσουν τη δική τους ζωή, με τις δικές τους αποφάσεις, επιλογές και λάθη.

Και μια μέρα, λοιπόν, γίνεσαι πατέρας ή μητέρα. Μην το ψάχνεις -θα στο επιβεβαιώσω εγώ- τα λάθη που θα κάνεις θα είναι αμέτρητα. Και υπερπροστατευτικός θα γίνεις, και θα τα μαλώσεις, και θα νιώθεις τύψεις, και στο πρώτο παιδί θα αγχώνεσαι διαρκώς ενώ στο δεύτερο θα είσαι πιο χαλαρός, και όταν θα σου πούνε πως το παιδί σου δεν έχει κάτι σοβαρό, αλλά χρειάζεται δυο-τρεις φορές λογοθεραπεία θα βάλεις τα κλάματα, γιατί θα νιώθεις πως στο παιδί σου έχει μπει ξαφνικά μια ταμπέλα και πως έχει στιγματιστεί ακόμα κι αν δεν είναι έτσι. Θα βάλεις τα κλάματα στην πρώτη του ένεση. Και θα τσακωθείτε πολύ άσχημα όταν θα είναι έφηβος, όταν θα ανταλλάξετε κουβέντες βαριές, όταν θα σου πάει κόντρα και θα αναρωτιέσαι μήπως μια διαφορετική αντιμετώπιση θα ήταν πιο αποτελεσματική.

Και εδώ έρχομαι να σου πω πως δεν υπάρχει manual ούτε guidelines για το πώς να γίνει κανείς γονιός. Καθένας έχει διαφορετικές αντιλήψεις, γιατί έχει μεγαλώσει με τις δικές του αρχές και βιώματα. Έτσι και το παιδί που προσπαθεί να προσαρμοστεί στα δεδομένα της εποχής του και έχει φυσικά το δικό του χαρακτήρα και προσωπικότητα.

Τι μπορείς, λοιπόν, να κάνεις εσύ για να είσαι δίπλα στο παιδί σου, να το βοηθήσεις να ανοίξει τα φτερά του και να το αφήσεις μόνο του ελεύθερο να πετάξει ψηλά; Εννοείται πως θα πέσει πολλές φορές, αλλά τι αξία έχει να σηκωθείς αν δεν πέσεις πρώτα; Πίστεψέ με, επιτυχημένος γονιός δεν είναι αυτός ο οποίος μπορεί να βοηθήσει τα παιδιά του σε κάθε δυσκολία. Είναι εκείνος που έχει μεγαλώσει παιδιά που μπορούν να χειριστούν τις δυσκολίες χωρίς να ζητήσουν τη βοήθειά του. Αν τα παιδιά σου φύγουν μετά την ενηλικίωση απ’ το πατρικό, αν θέλουν να ακολουθήσουν ανεξάρτητα και μόνα τους τη δική τους ζωή, ως γονέας έχεις κάνει πραγματικά καλή δουλειά.

Είναι τρεις οι βασικοί πυλώνες που πρέπει να ξέρουμε όλοι όσοι μεγαλώνουμε παιδιά και όσοι θα μεγαλώσουμε παιδιά στο μέλλον. Πρώτο και κυριότερο είναι ότι έχεις πολλαπλούς ρόλους ως γονέας, δεύτερον ότι τα παιδιά αντιγράφουν -και όταν λέω αντιγράφουν εννοώ πως κάνουν copy-paste σε αληθινούς χρόνους- και τρίτον έχουν ανάγκη την αγκαλιά σου και προπάντων την αγάπη σου.

Ο γονέας έχει πολλαπλούς ρόλους, τους οποίους πρέπει να υιοθετήσει πάση θυσία για να γίνει στο μέλλον το παιδί του ένας ανεξάρτητος ενήλικας. Πρέπει για το παιδί να είσαι εκεί να ακούσεις τα όνειρά του, να είσαι ο καθοδηγητής του, ο φίλος του, το μονοπάτι που θα θέλει να διαβεί, πρέπει να είσαι το ουράνιο τόξο του, το φως μέσα στο σκοτάδι του, και να συνεχίσω ή θα φτιάξεις εσύ τη δική σου λίστα;

Τα παιδιά αντιγράφουν. Έχουν την τάση να μιμούνται τους γονείς τους. Αν βλέπουν έναν καταθλιπτικό γονέα, δύσκολα θα είναι τα ίδια ιδιαίτερα ευδιάθετα, αν έχουν απέναντί τους έναν απότομο γονέα, απότομα θα μάθουν να μιλάνε και τα ίδια. Αν βλέπουν ένα γονέα χωρίς ενδιαφέροντα, χωρίς όρεξη, να ασχολείται διαρκώς με το κινητό, φαντάσου τι επιλογές θα κάνουν στη ζωή τους και πώς θα τα αντιμετωπίζουν όλα. Σκέψου τι πρότυπο θέλεις να είσαι για τα παιδιά σου, γιατί είσαι ο καθρέφτης τους.

Τα παιδιά έχουν ανάγκη αγκαλιές και αγάπη. Ακόμα κι αν σε έχουν κουράσει, ακόμα και αν είσαι ταλαιπωρημένος απ’ τις υποχρεώσεις ολόκληρης της ημέρας ή σε έχουν τσιτώσει, μόλις τα πάρεις αγκαλιά και τους πεις πως τα αγαπάς όλα θα περάσουν δια μαγείας. Γιατί τι θέλουν άλλωστε; Να νιώθουν πως νοιάζεσαι και τους δίνεις την προσοχή που έχουν ανάγκη. Φρόντισε να είσαι εκεί για τα παιδιά σου, η αγκαλιά σου για εκείνα πρέπει να είναι διαθέσιμη 24 ώρες την ημέρα. Και πρέπει να τους δείχνεις και έμπρακτα την αγάπη σου.

Το να είσαι γονιός είναι ο πιο υπεύθυνος ρόλος στη ζωή σου. Τα παιδιά είναι ευτυχία μεγάλη, αυτά είναι το χρυσάφι μας και η κληρονομιά μας. Σε αυτά θα εναποθέσουμε τις ελπίδες μας ότι θα καταφέρουν πολλά περισσότερα απ’ όσα καταφέραμε εμείς και θα παρακαλάμε να είμαστε εκεί και να καμαρώνουμε. Αλλά τελικά η επιτυχία μας ως γονείς θα είναι όταν θα τα βλέπουμε να πραγματοποιούν τα δικά τους όνειρα, στη δική τους ζωή, όντας ευτυχισμένα.

Η ζωή είναι ένα ειδύλλιο

ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΤΡΟΠΟΣ για να γράψετε το παραμύθι της ζωής σας;

Υπάρχει μόνο ένας – κι αυτός είναι με αγάπη. Η αγάπη είναι το κατάλληλο υλικό που πρέπει να χρησιμοποιήσουμε μια και βγαίνει από την ατομικότητά μας, από αυτό που είμαστε πραγματικά. Αγαπάμε τον πρωταγωνιστή του παραμυθιού μας και ο πρωταγωνιστής αγαπάει και απολαμβάνει κάθε δευτερεύοντα χαρακτήρα. Δεν φοβόμαστε να πούμε: «Σ’ αγαπώ». Ο νους μας μπορεί να λέει όταν το ακούμε αυτό: «Πώς μπορείς να με αγαπάς όταν δεν με γνωρίζεις καν;» Δεν χρειάζεται να ξέρουμε κάποιον. Δεν χρειάζεται να δικαιολογήσουμε την αγάπη μας. Αγαπάμε επειδή αυτή είναι η απόλαυσή μας. Η αγάπη που βγαίνει από μέσα μας, μας κάνει ευτυχισμένους και δεν έχει σημασία εάν μας απορρίπτουν, επειδή δεν απορρίπτουμε εμείς τον εαυτό μας. Μέσα στο παραμύθι μας μπορούμε να ζούμε μια ρομαντική ιστορία που συνεχώς εξελίσσεται και να είναι τα πάντα όμορφα για εμάς.

Το να ζούμε μέσα στην αγάπη σημαίνει να είμαστε ξανά ζωντανοί. Σημαίνει να επιστρέψουμε στην ατομικότητά μας, σε αυτό που ήμασταν πριν τη γνώση. Όταν ανακτούμε την ατομικότητά μας, ακολουθούμε πάντοτε την αγάπη. Ζούμε τη ζωή μας σαν μια αιώνια ρομαντική ιστορία. Κι αυτό συμβαίνει επειδή όταν αγαπάμε τον εαυτό μας είναι πολύ εύκολο ν’ αγαπήσουμε όλους τους άλλους.

Αισθανόμαστε τόσο καλά επειδή είμαστε ο εαυτός μας, ώστε όταν συγκεντρωνόμαστε με άλλους ανθρώπους, το κάνουμε επειδή θέλουμε να μοιραστούμε την ευτυχία μας. Αγαπάμε τόσο πολύ που δεν χρειαζόμαστε κανενός άλλου την αγάπη για να μας κάνει ευτυχισμένους. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν αποδεχόμαστε την αγάπη. Φυσικά και την αποδεχόμαστε. Αποδεχόμαστε το καλό φαγητό, το κρασί, τη μουσική. Γιατί όχι και την καλή αγάπη;

Εάν μπορέσουμε να δούμε τον εαυτό μας ως καλλιτέχνη και μπορέσουμε να δούμε ότι η ζωή μας είναι μια δική μας δημιουργία, τότε γιατί να μην δημιουργήσουμε για τον εαυτό μας το πιο υπέροχο παραμύθι; Είναι δικό μας παραμύθι και απλώς είναι μία επιλογή. Μπορούμε να γράψουμε ένα παραμύθι βασισμένο σε αγάπη και ρομαντισμό, αλλά αυτή η αγάπη πρέπει να ξεκινήσει από τον εαυτό μας. Η πρόκληση βρίσκεται στο να ξεκινήσουμε μια εντελώς καινούργια σχέση ανάμεσα σε εμάς και τον εαυτό μας. Μπορούμε να έχουμε την πιο υπέροχη και ρομαντική σχέση, αλλά για να την αποκτήσουμε πρέπει να αλλάξουμε τις συμφωνίες μας.

Μία συμφωνία που μπορούμε να κάνουμε είναι να συμπεριφερόμαστε στον εαυτό μας με σεβασμό. Να εισάγουμε τη συμφωνία του αυτοσεβασμού και να πούμε στη φωνή μέσα στο κεφάλι μας: «Ήρθε ο καιρός να σεβαστούμε ο ένας τον άλλο». Αρκετές από τις επικρίσεις μας θα τελειώσουν εκεί, όπως και το μεγαλύτερο μέρος της αυτο-απόρριψης. Μπορούμε να επιτρέψουμε στη φωνή να μιλάει ακόμα, αλλά ο διάλογος θα είναι πια πολύ καλύτερος. Θα έχουμε ένα σωρό από υπέροχες ιδέες, αυτούς τους υπέροχους διαλόγους μέσα στο κεφάλι μας, και όταν θα τις εκφράζουμε σε άλλους ανθρώπους εκείνοι θα αγαπούν αυτό που τους λέμε. Θα βρίσκουμε τον εαυτό μας να χαμογελάει και να διασκεδάζει, ακόμα και όταν είμαστε μόνοι.

Μπορούμε να αντιληφθούμε εύκολα γιατί είναι τόσο σημαντική η σχέση με τον εαυτό μας. Όταν έχουμε σύγκρουση με τον εαυτό μας, όταν δεν μας αρέσει ο εαυτός μας ή, ακόμα χειρότερα, όταν μισούμε τον εαυτό μας, ο εσωτερικός διάλογος είναι μολυσμένος με δηλητήριο, και αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο μιλάμε με τον εαυτό μας. Όταν αγαπάμε τον εαυτό μας, ακόμα και εάν παραμένει μέσα στο κεφάλι μας η φωνή της γνώσης, μας φέρεται καλά. Αποκτούμε καλή σχέση με τον εαυτό μας όταν τον αγαπάμε και του φερόμαστε με καλοσύνη. Τότε θα βελτιωθεί κάθε σχέση που έχουμε, αλλά πάντα αρχίζουμε με τον εαυτό μας.

Πώς περιμένουμε να φερόμαστε με καλοσύνη σε άλλους ανθρώπους αν δεν είμαστε ευγενικοί με τον εαυτό μας;