Η ιστορία της φιλοσοφίας είναι φιλοσοφία

«Το να μιμείσαι τους νεκρούς είναι παρωδία.
Το να μιμείσαι τους ζωντανούς είναι ληστεία».
Johnny Cash

Ο Henri Bergson, μιλώντας σε ιστορικούς της φιλοσοφίας στην Μπολόνια το 1911, τους παρότρυνε να διαπεράσουν την πολλαπλότητα των θέσεων που υποστηρίχτηκαν από κάποιον φιλόσοφο του παρελθόντος ώστε να αναδείξουν μία και μοναδική κεντρική θέση, για τη διατύπωση και ανάπτυξη της οποίας αφιέρωσε όλη τη ζωή του και η οποία διαπερνά όλο του το έργο, όπως ακριβώς το σχήμα μιας μικρής δίνης διαπερνά τους κόκκους της σκόνης που σαρώνει και ανακινεί.

«Μια σκέψη που φέρνει κάτι καινούριο στον κόσμο», τόνισε ο Bergson «μπορεί να προβληθεί μόνο μέσω των ήδη υπαρκτών ιδεών που συναντά και σαρώνει καθώς η ίδια κινείται, και επομένως φαίνεται να είναι πάντα σχετική προς την εποχή του φιλοσόφου που τη διατύπωσε».

Η ιστορία της φιλοσοφίας, θα μπορούσε να πει κανείς ακολουθώντας τον Bergson, είναι η ιστορία στοχασμών που έχουν φέρει κάτι καινούριο στον κόσμο. Ομως, αυταπατώμεθα εάν νομίζουμε ότι η ιστορία της φιλοσοφίας είναι απλώς μια ιστορία ιδεών του παρελθόντος. Η δίνη που συνιστά μια φιλοσοφική ιδέα μπορεί να ανακινήσει σκόνη, και επομένως να εμφανισθεί μέσα στη σκόνη άλλων εποχών-συγκεκριμένα της δικής μας εποχής.

Η ιδιαιτερότητα της ιστορίας της φιλοσοφίας, σε αντίθεση, ας πούμε, με την ιστορία των επιστημών ή των θεσμών, βρίσκεται ακριβώς σε αυτό: δεν αποτελεί απλώς ιστορία, αλλά συνάμα φιλοσοφία. Δεν πραγματεύεται απλώς σκέψεις του παρελθόντος αλλά σκέψεις που είναι ακόμα επίκαιρες. Η ιστορία της φυσικής δεν είναι φυσική (αν και είναι απολύτως απαραίτητη, νομίζω, για την κατανόηση της σύγχρονης φυσικής). Η ιστορία των μαθηματικών δεν είναι μαθηματικά. Αλλά, η ιστορία της φιλοσοφίας είναι φιλοσοφία.

Οι λόγοι για την ιδιαιτερότητα της ιστορίας της φιλοσοφίας είναι πολλοί. Ο κυριότερος, ίσως, είναι ότι η φιλοσοφία συγκροτείται ως δραστηριότητα μέσω μιας σειράς θεμελιωδών ερωτημάτων και προβλημάτων. Για παράδειγμα: Είναι δυνατή η γνώση; Και εάν ναι, σε τι συνίσταται; Ποια είναι τα βασικά δομικά υλικά του κόσμου; Οφείλουμε να δεχτούμε την ύπαρξη αφηρημένων αντικειμένων ή ιδιοτήτων;

Ποια είναι η σχέση μεταξύ σώματος και νου; Σε τι συνίσταται η αλήθεια των πεποιθήσεών μας; Τι είναι το αγαθό ή το ωραίο; Ερωτήματα σαν αυτά πηγάζουν από προβλήματα που προκύπτουν στην προσπάθειά μας να κατανοήσουμε τον κόσμο αλλά και τη σχέση μας με αυτόν. Ας σκεφτούμε, για δύο λεπτά, το πρόβλημα της γνώσης. Η γνώση είναι ένα είδος πεποίθησης. Αλλά τι ακριβώς διαχωρίζει τη γνώση από την πεποίθηση; Η γνώση, θα ισχυριζόταν κάποιος, είναι αληθής πεποίθηση: δεν μπορεί κάποιος να γνωρίζει κάτι που είναι ψευδές.

Αρκεί όμως η αληθής πεποίθηση για τη γνώση; Εκ πρώτης όψεως, η απάντηση είναι αρνητική: μια αληθής πεποίθηση μπορεί να είναι το προϊόν εικασίας ή μαντείας-ή το προϊόν λανθασμένου συλλογισμού-ή να στηρίζεται σε λανθασμένες πεποιθήσεις. Γενικά, μια πεποίθηση μπορεί να είναι συμπτωματικά αληθής. Αρα, η γνώση δεν πρέπει να είναι μια συμπτωματικά αληθής πεποίθηση.

Είναι φανερό ότι αυτομάτως εγείρεται ένα νέο ερώτημα: Τι πρέπει να προστεθεί στην αληθή πεποίθηση για να συνιστά γνώση; Το αίτημα της αποφυγής συμπτωματικά αληθών πεποιθήσεων εισάγει την ανάγκη οι πεποιθήσεις να μην είναι απλώς αληθείς αλλά και δικαιολογημένες. Συνεπώς η γνώση απαιτεί δικαιολόγηση ή εγγύηση. Η δικαιολόγηση απαιτείται για την εξήγηση της σταθερότητας της γνώσης.

Φτάνουμε έτσι, χωρίς περισσή προσπάθεια, στον ορισμό του Πλάτωνα στον Θεαίτητο: η γνώση είναι πίστη αληθής μετά λόγου.

Στην προσπάθειά του να απαντήσει σε ένα ερώτημα, ο Πλάτων έφερε στον κόσμο ένα καινούριο φιλοσοφικό πρόβλημα: σε τι συνίσταται η δικαιολόγηση των πεποιθήσεων; Οι απαντήσεις που δόθηκαν από τους μεταγενέστερους ποικίλλουν και γέννησαν με τη σειρά τους νέα φιλοσοφικά ερωτήματα και προβλήματα. Για παράδειγμα, μπορεί μια αλυσίδα δικαιολόγησης πεποιθήσεων μέσω άλλων ήδη δικαιολογημένων πεποιθήσεων να συνεχίζεται επ’ άπειρον, και εάν τερματίζει σε κάποιες πεποιθήσεις τι επιφέρει δικαιολόγηση σε αυτές; Με άλλα λόγια, τι δικαιολογεί τους δικαιολογητές;

Το εν λόγω πρόβλημα (σε τι συνίσταται η γνώση;) είναι απλώς ενδεικτικό του τύπου των προβλημάτων που συγκροτούν τη φιλοσοφία. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι τα φιλοσοφικά προβλήματα θέτουν σε κίνηση μια δίνη ιδεών. Συγκροτούνται ως προβλήματα μέσω ενός, αυστηρά μιλώντας, άχρονου διαλόγου. Τα φιλοσοφικά προβλήματα δεν έχουν ημερομηνία λήξης. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχουν ιστορία. Ούτε ότι δεν μεταλλάσσονται ή μετασχηματίζονται. Τα φιλοσοφικά προβλήματα δεν δημιουργούνται εν κενώ.

Οντας θεωρητικά προβλήματα αντλούν, εν μέρει, τη νομιμότητά τους από τις ευρύτερες επιστημονικές και άλλες θεωρήσεις της εποχής τους. Εγείρονται μέσα σε πλαίσια που περιορίζονται από ό,τι άλλο γνωρίζουμε για τον κόσμο και τη σχέση μας με αυτόν. Οι εκάστοτε προτεινόμενες απαντήσεις αντλούν από την εκάστοτε επιστημονική κοσμοεικόνα. Ολοι οι μεγάλοι φιλόσοφοι του παρελθόντος (ίσως με ελάχιστες εξαιρέσεις κατά την περίοδο του γερμανικού ιδεαλισμού) συνέδεσαν άρρηκτα τη φιλοσοφική τους σκέψη με το πρόβλημα της θεμελίωσης ή νομιμοποίησης της επιστήμης της εποχής τους.

Το πιο λαμπρό παράδειγμα, ίσως, είναι ο Kant, που ενεπλάκη στην κριτική του καθαρού λόγου με στόχο, έσχατα, να θεμελιώσει τη δυνατότητα της νευτώνειας επιστήμης. Και φυσικά, τα φιλοσοφικά προβλήματα δεν περιορίζονται μόνο από την εκάστοτε επιστημονική κοσμοεικόνα. Η φύση των ηθικών αρχών, η νομιμοποίησή τους, το πρόβλημα του πρακτικού λόγου εν γένει, ανέκαθεν αποτέλεσαν κεντρικό μέλημα των φιλοσόφων, καθιστώντας έτσι τη φιλοσοφία το διαμεσολαβητή μεταξύ επιστήμης και πράξης.

Θα ήταν λάθος όμως να προσεγγίσουμε αυτή τη διαδοχή των ιδεών (και των απαντήσεων στα φιλοσοφικά προβλήματα) ως (απολύτως) εξαρτώμενες από το χρόνο και το πλαίσιο στα οποία διατυπώνονται. Απαξ και διατυπωθούν, αυτονομούνται: αποκτούν το δικό τους βίο. Τα νέα δεδομένα δεν τα ανατρέπουν. Απλώς (και στην καλύτερη περίπτωση) αποκλείουν κάποιες απαντήσεις ως νόμιμες και ορθές.

Το αίτημα του Kant, για παράδειγμα, για συνθετικές a priori αρχές που είναι αναγκαίες για τη δυνατότητα της εμπειρίας δεν παύει να είναι επίκαιρο, ακόμα και αν οι συγκεκριμένες συνθετικές a priori αρχές που αυτός πρότεινε, με στόχο να εδραιώσει τη νευτώνεια κοσμοεικόνα και να τη θωρακίσει έναντι της κριτικής του Hume (δηλ. ο ευκλείδειος χώρος και ο απόλυτος χρόνος ως μορφές της καθαρής εποπτείας), δεν είναι πλέον φιλοσοφικά και επιστημονικά υπερασπίσιμες.

Υπό αυτή την έννοια, η ιστορία της φιλοσοφίας (όπως και η ίδια η φιλοσοφία) είναι άχρονη. Οι σημερινοί φιλόσοφοι είμαστε σε διάλογο με τον Descartes, για παράδειγμα, όσο και οι σύγχρονοί του. Η μόνη διαφορά είναι ότι ο Descartes μπορούσε να απαντήσει ιδιοχείρως στον Arnauld ή στον Hobbes, ενώ εμείς δεν έχουμε αυτή την πολυτέλεια. Θα πρέπει να διαβάσουμε τα κείμενά του και να περιοριστούμε σε (και από) αυτά.

Εφόσον η ιστορία της φιλοσοφίας είναι φιλοσοφία, η προσέγγισή της αποτελεί φιλοσοφικό πρόβλημα. Η φιλοσοφία ως δραστηριότητα χαρακτηρίζεται από αυτο-αναφορικότητα. Ο ορισμός τού τι είναι η φιλοσοφία συνιστά ήδη (και προϋποθέτει) μια φιλοσοφική στάση. Το τι είναι, για παράδειγμα, η φυσική δεν αποτελεί ερώτημα της φυσικής.

Το τι είναι η φιλοσοφία αποτελεί ερώτημα της φιλοσοφίας. Εάν, για παράδειγμα, κάποιος φιλόσοφος αποδέχεται την ύπαρξη a priori γνώσης ή εάν θεωρεί ότι όλη η γνώση πρέπει να καταστεί έγκυρη μέσω μη εμπειρικών μεθόδων, θα ορίσει τη φιλοσοφία πολύ διαφορετικά από έναν φιλόσοφο που δέχεται το νατουραλισμό (τη θέση, σε αδρές γραμμές, ότι οι μόνες μέθοδοι γνώσης του κόσμου προέρχονται από τις επιστήμες).

Ο πρώτος φιλόσοφος θα θεωρήσει τη φιλοσοφία το (εννοιολογικό και γνωσιολογικό) θεμέλιο των επιστημών (πρώτη φιλοσοφία), ενώ ο δεύτερος θα τη θεωρήσει συνεχή προς τις επιστήμες (διαφέρουσα από αυτές μόνον ως προς τη γενικότητα των θεωρητικών ερωτημάτων που εγείρει). Από τη στιγμή που δεν υπάρχει φιλοσοφικά ουδέτερος ορισμός της φιλοσοφίας, δεν υπάρχει και φιλοσοφικά ουδέτερη προσέγγιση στην ιστορία της φιλοσοφίας.

Ιστορίες της φιλοσοφίας άρχισαν να γράφονται κυρίως κατά τον 19ο αιώνα, όταν η σπουδή της φιλοσοφίας άρχισε να γίνεται αντικείμενο πανεπιστημιακών τμημάτων φιλοσοφίας. Αποτέλεσαν μέρος μιας ταχύρρυθμης φιλοσοφικής παιδείας. Δεν είναι τυχαίο ότι οι μεγάλοι φιλόσοφοι πριν από τον 19ο αιώνα δεν έγραψαν ιστορίες της φιλοσοφίας.

Ενεπλάκησαν σε έναν, πολλές φορές πολεμικό, διάλογο με τις ιδέες και τα επιχειρήματα των προγενεστέρων ή των συγχρόνων τους, όπως αυτοί τα ανέγνωσαν και τα ερμήνευσαν, και επομένως έδωσαν νέες τροχιές στις δίνες των ιδεών τους ή έθεσαν νέες ιδέες σε τροχιά. Αλλά ακόμα και οι πιο συστηματικοί ιστορικοί της φιλοσοφίας του 19ου και του 20ού αιώνα (με προεξάρχουσες φυσιογνωμίες τους Cassirer, Windelband και Russell) έγραψαν πολύτιμες ιστορίες της φιλοσοφίας ακριβώς επειδή ερμήνευσαν την ιστορική πορεία της φιλοσοφικής σκέψης υπό το πρίσμα των δικών τους πρωτογενών φιλοσοφικών θέσεων.

Το πρόβλημα δεν έχει να κάνει μόνο με το ποια φιλοσοφικά ερωτήματα θεωρούνται σημαντικά ή με το ποιες ερμηνευτικές μέθοδοι θα ακολουθηθούν ή με το ποιοι φιλόσοφοι θα θεωρηθούν σημαντικοί και γιατί. Εχει κυρίως να κάνει με το τι κληροδοτείται στους αναγνώστες μιας ιστορίας της φιλοσοφίας. Μια καλή ιστορία της φιλοσοφίας δεν πρέπει να κρύβει την οπτική γωνία του φιλοσόφου που τη γράφει, πολύ περισσότερο δε να δημιουργεί την ψευδαίσθηση μιας ουδέτερης θέας από το πουθενά.

Οι σημαντικοί φιλόσοφοι δεν παραθέτουν απλώς ιδέες άλλων (ακόμα και όταν γράφουν ιστορίες της φιλοσοφίας). Δημιουργούν τις δικές τους δίνες ιδεών και δίνουν τα δικά τους σχήματα στη σκόνη των προκατόχων τους. Πολλές φορές όμως υπάρχει ένα σημαντικό κόστος: η εκ των υστέρων κατηγοριοποίηση σε σχολές ή ρεύματα και η εγκαθίδρυση γενεαλογιών τονίζουν αδρές ομοιότητες μεταξύ φιλοσόφων των οποίων η σκέψη ήταν εξαιρετικά σύνθετη, πολύπλευρη και περίπλοκη. Οι μαθητευόμενοι φιλόσοφοι γαλουχούνται με κλισέ ή γενικά σχήματα (εμπειρισμός, ρασιοναλισμός, φαινομενοκρατία, ρεαλισμός κ.λπ.) που, ως επί το πλείστον, αποτελούν μεταγενέστερες ανασυγκροτήσεις και υπηρετούν σύγχρονους προβληματισμούς.

Αν επιθυμεί κάποιος να γνωρίσει τι υποστήριξε ο Hume, για παράδειγμα, τίποτα δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη μελέτη των κειμένων του (αλλά και τη μελέτη αυτών των φιλοσόφων με τους οποίους βρισκόταν σε διάλογο, όπως ο Malebranche). Ακόμα και το καλύτερο εγχειρίδιο ιστορίας της φιλοσοφίας δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη μελέτη ενός πρωτότυπου φιλοσοφικού κειμένου.

Εξ όσων γνωρίζω, σχεδόν κανείς σήμερα δεν διαθέτει την ευρυμάθεια του Russell ή του Cassirer. Αλλά και να υπήρχε κάποιος που τη διέθετε, πολύ δύσκολα θα αναλάμβανε το εγχείρημα να γράψει μια ιστορία της φιλοσοφίας. Αναπόδραστα, ζούμε στην εποχή της εξειδίκευσης. Το καλύτερο που μπορούμε να περιμένουμε είναι συλλογικές προσπάθειες πολλών ειδικών.

Παρά τα όποια προβλήματα, η κατάσταση αυτή έχει τη γοητεία της. Μια συλλογική ιστορία της φιλοσοφίας αναδεικνύει τις ιδιαίτερες οπτικές γωνίες των συγγραφέων της. Μια καλή συλλογική ιστορία της φιλοσοφίας, επομένως, αναδεικνύει διαφορετικά πρότυπα του φιλοσοφείν. Ο αναγνώστης της είναι διπλά τυχερός: έχει στα χέρια του μια συλλογική πηγή ταχύρρυθμης φιλοσοφικής εκπαίδευσης και πολλές εξατομικευμένες πηγές πρωτογενούς φιλοσοφικής σκέψης.

Το έργο Η Ιστορία της Δυτικής Φιλοσοφίας (The Oxford History of Western Philosophy), υπό τη γενική επιμέλεια του Anthony Kenny, αποτελεί ένα μικρό κόσμημα. Απαρτίζεται από έξι κεφάλαια, το καθένα εκ των οποίων είναι γραμμένο από έναν σύγχρονο και διακεκριμένο ιστορικό της φιλοσοφίας. Η Ιστορία δεν κρύβει το φιλοσοφικό της προσανατολισμό. Είναι γραμμένη από τη σκοπιά της αναλυτικής φιλοσοφίας.

Αλλά, όπως ορθώς τονίζει ο Kenny, η λεγόμενη αναλυτική φιλοσοφία δεν αποτελεί ένα φιλοσοφικό δόγμα- και άρα επιτρέπει την πολυμορφία στην προσέγγιση φιλοσοφικών προβλημάτων. Πολλά θα μπορούσε να πει κανείς για τη διάκριση μεταξύ αναλυτικής και ηπειρωτικής φιλοσοφίας, μια διάκριση με κοινή μήτρα: τον νεο-καντιανισμό του ύστερου 19ου αιώνα. Η διαφορά της αναλυτικής φιλοσοφίας είναι το ότι θέτει τη σκέψη και την επαφή της με τον κόσμο ως το κατεξοχήν αντικείμενο της φιλοσοφίας. Η σκέψη όμως δεν εκλαμβάνεται ως μια υποκειμενική ή ψυχολογική διαδικασία και το περιεχόμενό της δεν είναι οι ιδέες ή οι νοητικές εικόνες.

Η σκέψη έχει μια αντικειμενικότητα στην οποία εδραιώνεται η δυνατότητα διαφορετικών υποκειμένων να μοιράζονται την ίδια σκέψη. Το αναπαραστασιακό της περιεχόμενο κατανοείται με σημασιολογικούς όρους. Συγκροτείται από τη λογική δομή των εννοιών που συναπαρτίζουν μια πλήρη σκέψη και από τις καταστάσεις αληθείας της. Με βάση την περαιτέρω προκείμενη, ότι η σκέψη εμπλέκει άρρηκτα τη γλώσσα, η αναλυτική φιλοσοφία πήρε τη γνωστή γλωσσική στροφή. Η ανάλυση της λογικής δομής της γλώσσας (και η διατύπωση συγκροτημένων θεωριών νοήματος) αποτέλεσαν τον καταστατικό στόχο της αναλυτικής φιλοσοφίας. Αλλά θα ήταν λάθος εάν νομίζαμε ότι η γλώσσα έγινε το κατεξοχήν αντικείμενο της φιλοσοφικής μελέτης.

Ο κόσμος είναι το κατεξοχήν αντικείμενο της φιλοσοφικής μελέτης, ενώ η λογική δομή της γλώσσας είναι το όχημα για την ανακάλυψη της λογικής δομής του κόσμου. Η φαινομενολογία (που αποτελεί ίσως την κορωνίδα της ηπειρωτικής φιλοσοφίας) έχει εξίσου τη σκέψη ως το αντικείμενό της, αλλά επικεντρώνεται στην αποβλεπτικότητα της σκέψης, την οποία και μελετά σε απομόνωση από τον εξωτερικό του νου κόσμο. Επιδιώκει να φτάσει στο δεδομένο, στη συνείδηση, ώστε να αποκαλύψει το νοητικό φαινόμενο ως τέτοιο.

Σε κάθε περίπτωση, αυτό που χαρακτηρίζει μια αναλυτική προσέγγιση στην ιστορία της φιλοσοφίας είναι αυτό που χαρακτηρίζει την αναλυτική φιλοσοφία εν γένει, δηλαδή η έμφαση στην εννοιολογική ανάλυση και διασάφηση μιας φιλοσοφικής θέσης ή ενός φιλοσοφικού προβλήματος, η έμφαση στο επιχείρημα, στην υπεράσπισή του και στην αντίκρουσή του, το αίτημα της ακρίβειας και της αυστηρότητας στη διατύπωση και η χρήση των εργαλείων της λογικής σε όλα τα παραπάνω.

Δεν αποτελεί αυτό έναν ιστορικό αναχρονισμό; Ακόμα και μια σύντομη ματιά στην Ιστορία, πολύ περισσότερο δε μια ενδελεχής μελέτη πολλών μεγάλων φιλοσόφων του παρελθόντος, θα σας πείσει για το αντίθετο. Το εννοιολογικό οπλοστάσιο της αναλυτικής φιλοσοφίας είναι το εννοιολογικό οπλοστάσιο της φιλοσοφίας εν γένει. Η αριστοτελική λογική, για παράδειγμα, δεν αναπτύχθηκε μόνο για να κωδικοποιήσει τις ιδιότητες (ενός τμήματος) των έγκυρων συλλογισμών. Αποτέλεσε εργαλείο κριτικής ανάλυσης και πρότυπο φιλοσοφικής επιχειρηματολογίας. Αυτό δεν είναι τυχαίο.

Παρ’ όλο που (ιδιαίτερα στους κύκλους κάποιων διανοουμένων στη χώρα μας) η χρήση της λέξης «αλήθεια» τείνει να απαγορευθεί, ο καταστατικός στόχος της φιλοσοφίας είναι η αλήθεια. Αν και η φιλοσοφία μπορεί να μη μας παρέχει γνώση νέων γεγονότων, μας παρέχει νέα γνώση γεγονότων. Η υποταγή της φιλοσοφικής σκέψης στους κανόνες και τις επιταγές της λογικής έχει αποτελέσει, ανά τους αιώνες, το μηχανισμό για την ανεύρεση της αλήθειας, ίσως της θεμελιώδους αλήθειας για τον κόσμο.

Για τον Αριστοτέλη, τον Duns Scotus, τον Descartes, τον Hume και τον Kant (για να αναφερθώ σε μερικούς φιλοσόφους ενδεικτικά) θα ήταν ασήμαντο να οικοδομήσουν φιλοσοφικά συστήματα (ή να υπερασπιστούν φιλοσοφικές θέσεις) που δεν είχαν καμία επαφή με τον κόσμο ή δεν επεδίωκαν να αποτυπώσουν τη θεμελιώδη του δομή. Η ανάδειξη λογικών σχέσεων και εννοιολογικών διασυνδέσεων είναι το νήμα που συνδέει τις δίνες των ιδεών που συνιστούν την ιστορία της φιλοσοφίας. Οι μορφές μπορούν να ποικίλλουν (από τον αριστοτελικό συλλογισμό, στο γεωμετρικό τρόπο της Ηθικής τού Σπινόζα, στα υπερβατολογικά επιχειρήματα του Kant, στις επαγωγές του Mill, στην αφαιρετική μέθοδο των Grundrisse, στη Λογική των Frege-Russell, στους αφορισμούς του Tractatus), αλλά το αίτημα του φιλοσοφείν παραμένει το ίδιο.

Είναι ευτύχημα που η Ιστορία της Δυτικής Φιλοσοφίας μεταφράστηκε στα ελληνικά. Ελπίζω να γίνει το έναυσμα για μια πιο συστηματική ανάγνωση των πρωτότυπων κειμένων. Αλλά όσοι και όσες προσπαθήσετε να το μελετήσετε (και η φιλοσοφία απαιτεί μάθηση και ιδιαίτερη προσπάθεια -δυστυχώς, παρά τη λαϊκή ρήση, δεν ισχύει ότι ο καθένας μας κρύβει μέσα του έναν φιλόσοφο, όπως δεν κρύβει έναν φυσικό ή έναν ζωγράφο ή έναν ποιητή) κρατήστε στο νου σας ότι

… η Ιστορία δεν αποτελεί μόνο την αφήγηση μιας αλληλουχίας ιδεών στο χρόνο και το χώρο αλλά και μια πολύτιμη πηγή γνώσης για το πώς ασκείται η φιλοσοφία (και η ιστορία της).

Αρχαίες και σύγχρονες μορφές δουλείας

Πώς νοείται ο δούλος μέσα στην κοινότητα; Η δουλεία στην αρχαία ελληνική πόλη-κράτος ανήκει σε εκείνα τα πολιτικά και κοινωνικά φαινόμενα μιας πρωτοφανέρωτης ιστορικά ελευθεριακής κοινότητας ανθρώπων, που η βαθύτερη  κατανόησή τους είναι άμεσα συνυφασμένη με τη συνειδητή πρόσληψη του ελευθεριακού χαρακτήρα  της εν λόγω ανθρώπινης κοινότητας. Η αρχαία ελληνική πόλις, και μάλιστα εκείνη των κλασικών χρόνων, είναι κυρίως μια κοινότητα πολιτών, με μια σχεδόν απόλυτη αυτονομία.

Αυτή εδώ είναι τόσο απόλυτη, ώστε η υπεράσπισή της να αποτελεί τον καθοριστικό κανόνα της κοινοτικής ζωής, του λογισμού της, της διαδρομής της, της δράσης της. Η υπεράσπιση εν τέλει της κοινοτικής αυτονομίας αποδεικνυόταν εν τοις πράγμασι ριζοσπαστική, στο μέτρο που εκτυλισσόταν επίσης ως ανατρεπτική κριτική και των δικών της νοημάτων, ιδεών και πρακτικών κυριαρχίας. Μόνο δυνάμει αυτής της προς τα έξω και προς τα μέσα θεωρητικο-πρακτικής κριτικής της κυριαρχίας  μπορούσε η αρχαιοελληνική κοινότητα των πολιτών να διατηρεί τον χαρακτήρα της πόλεως ως πολιτικής συνεννόησης των ανθρώπων μεταξύ τους, χωρίς οι τελευταίοι να εξαρτώνται από κανέναν πολιτικό δεσμό υποταγής: με σημερινούς όρους, χωρίς να καταφεύγουν στους ποικιλώνυμους κρατικούς, κομματικούς, πολιτικούς, ιδεολογικούς, συνδικαλιστικούς, επικοινωνιακούς κ.α. μηχανισμούς αναπαραγωγής της κυριαρχίας.

Στις εποχές μας, οι συγκεκριμένοι μηχανισμοί δεν εμφανίζονται ως τέτοιοι που είναι: ως απάνθρωποι και άκρως ανελεύθεροι, εξουσιαστικοί μηχανισμοί, παρά εγκαθιδρύονται στο κέντρο της κοινωνικο-πολιτικής ζωής με το προσωπείο «δημοκρατικών» συλλογικοτήτων «αυτόνομων» κινήσεων πολιτών ή «κοινοτήτων», όχι λιγότερο δε και με τη μορφή θεσμικών συμβολισμών. Τέτοιου είδους μετα-νεωτερικά «κοινοτικά» μορφώματα δεν έχουν καμιά σχέση με τις κοινοτικές μορφές ζωής της αρχαίας Ελλάδας.

Παρά το γεγονός ότι νυχθημερόν μιλούν για ελευθερία, το λεξιλόγιό τους είναι το πιο οικείο στη/με τη λογική της κυριαρχίας και πάντοτε σύμφωνο με την αναπαραγωγή δουλικών συνειδήσεων ή δουλικών μορφών ζωής μεταμοντέρνας εκδοχής. Απεναντίας, οι αρχαιοελληνικές κοινοτικές θεσμίσεις εμπεριέχουν τον δούλο όχι ως αποτέλεσμα, ως κατηγορική προσταγή της δομικής-οντο-λογικής τους ύπαρξης, παρά ως μια μη ανεκτή συνθήκη –μη-ανεκτή για την κριτική κοινοτική σκέψη (Ξενοφών, Πλάτων κ.λπ.)– αλλά (κατ)-αναγκαστική για τη θεσμική κατοχύρωση της κοινοτικότητας της αυτοσυνείδησης, πολιτ-ικής [=των πολιτών] και πολιτει-ακής [=της πόλεως].

Με άλλα λόγια: η παρ-ουσία του δούλου στην κοινότητα των αρχαίων Ελλήνων –υπό διάφορες μορφές: του οικιακού βοηθού, του τεχνίτη, του αγροτο-εργάτη, του παιδαγωγού κ.α., συνοπτικά: του εργαζόμενου– έχει, λιγότερο ή περισσότερο, τον χαρακτήρα εκείνης της ουσίας, απέναντι στην οποία πραγματώνεται η ουσία του άλλου, δηλαδή του ελεύθερου πολίτη ως αυτοσυνείδησης, η οποία ακριβώς μέσα στην παρ-ουσία του δούλου αναγνωρίζει τη δική της ελευθερία, αυτονομία, κυριαρχία και εν τέλει εξάρτηση από τη συγκεκριμένη δουλική παρ-ουσία.

Στην πράξη έχουμε να κάνουμε με την εγελιανή διαλεκτική κυρίου και δούλου, όπως παρουσιάζεται στη Φαινομενολογία του πνεύματος (βλ, Φαινομενολογία Ι, § 178-196), αλλά σε μια αρχαιογνωστική κατ’ αρχήν μορφή. Ας αποσαφηνιστεί περαιτέρω αυτή η διαλεκτική σχέση:  ο ελεύθερος χρόνος των ελεύθερων πολιτών, η σχόλη τους, ας πούμε, εξαρτιόταν από την παρ-ουσία του δούλου.

Χάρη στη σχόλη αυτή μπορούσαν οι πολίτες, όπως αναφέρει ο Περικλής στον Επιτάφιο, να φροντίζουν τόσο τις ιδιωτικές τους υποθέσεις όσο και τις δημόσιες: να ασχολούνται με την πολιτική όχι ως επαγγελματίες πολιτικοί που κατασπαράζουν τον δημόσιο πλούτο και προκαλούν σχίσμα ανάμεσα στο ιδιωτικό και δημόσιο συμφέρον, αλλά ως αυτοσυνείδητοι πολίτες, που  με κοινοτική συνείδηση αναπτύσσουν εκείνη την κοινωνικο-πολιτική δραστηριότητα, που τους επιτρέπει, όπως γράφει ο Μαρξ στη Γερμανική Ιδεολογία, να κάνουν ένα πράγμα σήμερα και άλλο αύριο: να κυνηγούν το πρωί, να ψαρεύουν το απόγευμα, να φροντίζουν τα ζώα το βράδυ, να κάνουν κριτική μετά το δείπνο, χωρίς να είναι διόλου επαγγελματίες –και να θέλουν ή να πρέπει να είναι– κυνηγοί, ψαράδες, κριτικοί κ.λπ. 

Η πιο πάνω δηλαδή σχόλη τους καθιστά καθολικούς και όχι μονοδιάστατους ανθρώπους. Στο πλαίσιο λοιπόν της προαναφερθείσας εξάρτησης από τον δούλο και της καθολικής τους αυτοσυνειδησίας αναγνωρίζουν τον δούλο ως το οικείο πρόσωπο και τον εγκαθιστούν στον οίκο τους: του παρέχουν ορισμένως τη δυνατότητα να κινείται ως δική τους εγνωσμένη ουσία: ως τέτοια που να συνοδεύει τα παιδιά στο γυμναστήριο, να φέρει την ευθύνη για την αγωγή τους κ.λπ.

1. Οι γυναίκες ως λάφυρα πολέμου: μετά την κατάληψη της Τροίας, ο Αίας ο Λοκρός βιάζει την Κασσάνδρα. Ερυθρόμορφο κύπελλο, περ. 440-430 π.κ.ε., Μουσείο του Λούβρου

2. Ταφική στήλη της Μνησαρέτης, όπου νεαρή υπηρέτρια κοιτάζει την αποθανούσα κυρία της. Αττική, περ. 380 π.κ.ε., Γλυπτοθήκη του Μονάχου.

3. Απεικόνιση δούλου καθισμένου σε βωμό ενώ κοιτά το πουγκί που πρόκειται να κλέψει, περ. 400–375 π.κ.ε., Μουσείο του Λούβρου

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Σε αντίθεση με την αρχαία εποχή, ο σύγχρονος δούλος είναι η πιο απάνθρωπη συνθήκη της ανθρώπινης κατάστασης. Εάν ο αρχαίος δούλος ανήκε στον οίκο [=στο νοικοκυριό] και λογιζόταν οικιακό άτομο δίπλα στον άντρα, στα παιδιά, τη γυναίκα του οίκου· εάν κατά κανόνα συνέλεγε εμπειρίες ανθρώπινης συμπεριφοράς, στις σύγχρονες μορφές ζωής το ανθρώπινο άτομο δεν απολαμβάνει καμιά φροντίδα, ουδεμία ανθρωπινότητα. Γιατί; Διότι, πάνω απ’ όλα, είναι σκλάβος της μισθωτής εργασίας: ένας ιδιότυπος σκλάβος. Από τη μια εξαρτά απ’ αυτή την απρόσωπη εργασιακή του σχέση το πιο προσωπικό του Dasein και γι’ αυτό δίνει τα πάντα για να ενταχθεί σε μια τέτοια σχέση.

Από την άλλη, στο πλαίσιο του καταμερισμού της εργασίας, κατακερματίζει ολοσχερώς την ουσία του και χάνει την προσωπικότητά του. Παράλληλα, ο σύγχρονος άνθρωπος είναι σκλάβος μέσα στο σκλαβοπάζαρο των ιδεολογικών ή φαντασιακών θεσμίσεων. Συμβαίνει τότε να γίνεται διπλά δούλος: αφενός του ιδεολογικο-πολιτικού φορτίου, που άλλοι καθορίζουν προς ίδιον όφελος και αυτός πρόθυμα αναλαμβάνει, ως ψευδής συνείδηση πλέον, να πραγματώσει στην πράξη ως το ύψιστο «ιδανικό» της ζωής του· αφετέρου του τυχαίου [σκοπού, καθήκοντος κ.λπ.], έξωθεν καθοριζόμενου ή επιβαλλόμενου, το οποίο δεν μπορεί να ελέγξει, να προσδιορίσει ο ίδιος, παρά μόνο να το υπηρετήσει με τη σάρκα του από τα πρώτα κιόλας χρόνια της ζωής του.

Πέραν των μνημονευθέντων μορφών ή εκδηλώσεων σύγχρονης δουλείας υπάρχουν ακόμη άπειρες μορφές. Όλες ή σχεδόν όλες –εκδηλωμένες ή ανεκδήλωτες, ορατές ή αδιόρατες, απατηλές ή «ορθολογικές»– θα μπορούσε κανείς να τις εντάξει στη μεγάλη κατηγορία της ανεστιότητας: ανέστιος, ανάλογα και με το βαθμό συνειδητοποίησης της δικής του οντο-λογικής συμπεριφοράς: ως αφέντη και δούλου, είναι και ο ξεριζωμένος από την πατρίδα του άπατρις, όπως επίσης και ο εγχώριος άπατρις.

Θανάσιμοι έρωτες αρχιμανδριτών, κ.ά.

(’Αρθρον εγκληματολογικού ενδιαφέροντος) 

Ενώ στη διεφθαρμένη βουλγαρική Εκκλησία, σαν να μην της έφθανε το σκάνδαλο των ομοφυλοφιλικών οργίων καλόγερων στη μονή Troyan της κεντρικής Βουλγαρίας (“Daily Mail” 21.2.2014, Hannah Roberts), ο επίσκοπος Αγαθονικείας Βόρις, τ.υποψήφιος διάδοχος του μπον βιβέρ μητροπολίτη Βάρνας Κύριλλου (που βρέθηκε το καλοκαίρι νεκρός κάτω από ύποπτες συνθήκες, έτσι που κάποιοι μίλησαν για δολοφονία),  μπήκε αναγκαστικά σε αργία, λόγω της ύπαρξης ενός βίντεο στο οποίο συμμετέχει σε σεξουαλικό όργιο με τέσσερις γυναίκες, συνέβη και στην Ελλάδα ένα ιερό ατύχημα κι αμέσως μετά και στην Κύπρο. Μέσα σε τρεις ημέρες η μεσογειακή Ορθοδοξία υπέστη τριπλό χτύπημα.

Στη Μεσσηνία, δολοφονήθηκε ο πανοσιολογιότατος Φώτιος από δυο Ορθόδοξους νεαρούς, έναν Έλληνα γιό ψάλτη, που αρχικά τον είπαν 18χρονο ενώ  είναι ανήλικος (17μιση) και έναν 24χρονο Γεωργιανό (αρχικά ως ύποπτος φερόταν κάποιος Ρουμάνος επισκέπτης του πρεσβυτερίου). Η αιτία λέγεται πως είναι η άρνηση του μακαρίτη να τους πληρώσει τα συμφωνημένα για τις υπηρεσίες τους. Ο καθένας μπορεί να υποθέσει, δεδομένης της υποκρισίας των τοπικών κοινωνιών (που «πέφτουν από τα σύννεφα») και της κουλτούρας του κουκουλώματος που επικρατεί, πόση είναι η έκταση του προβλήματος της ηθικής διαπαιδαγώγησης μερίδας της νεολαίας από κοσμοκαλόγερους.

Δεν είναι τυχαίο που ο βαθύς γνώστης των εκκλησιαστικών κ.Σταύρος Ζουμπουλάκης είχε γράψει στην ‘Καθημερινή’ το 2005 (27-02): «Ο αρχιμανδριτισμός, ασθένεια της Εκκλησίας. Η κρίση που συγκλονίζει την Εκκλησία της Ελλάδος …. είναι θεσμική, ηθική και πνευματική. …Η Εκκλησία δυναστεύεται– από τους αρχιμανδρίτες, από αυτό το σώμα φιλόδοξων, αθεολόγητων, απαίδευτων, αυταρχικών και ψυχολογικά προβληματικών –ίνα μη τι χείρον είπωμεν– ανθρώπων. Όταν ένα χριστιανόπουλο, δεκαεφτά ή δεκαοχτώ χρόνων, θέλει να βάλει τα ράσα, όχι για να γίνει παπάς ή καλόγερος αλλά αρχιμανδρίτης, κάτι δεν πάει καλά με την ψυχική ισορροπία του. Οι αρχιμανδρίτες ξέρουν καλά ένα μόνο πράγμα, αυτό ακριβώς που ξέρει κάθε καριερίστας, την τέχνη των συμμαχιών: …με ποιους να συνάψουν σχέσεις δοσοληψίας, οι οποίες, .. μπορεί να φτάσουν και πολύ μακριά… Το νοσηρό φαινόμενο του αρχιμανδριτισμού, … πρέπει να λάβει οριστικό τέλος,….».

Μέχρι όμως να λάβει τέλος, προτείνω οι αρχιμανδρίτες, της ομοταξίας που περιγράφει ο κ.Ζουμπουλάκης και οι μητροπολίτες, που είναι όλοι τους τ.αρχιμανδρίτες, να περιοριστούν στην εξομολόγηση ετοιμοθάνατων γριών, που συχνά αποδεικνύεται και καρποφόρα (Διαθήκες) και να αφήσουν τη Νεολαία ήσυχη. Αλλά δεν είναι μόνο άγαμοι κληρικοί οι Σάτυροι, είναι και έγγαμοι πρεσβύτεροι, που κακουργούν, όπως αυτός στην Κύπρο που καταδικάστηκε προχτές, τριτώνοντας το κακό με τα ιερά σεξουαλικά σκάνδαλα της Α.Μεσογείου, σε δέκα χρόνια φυλακή, επειδή βίασε την κόρη του αδελφού του και στη συνέχεια την απειλούσε πως θα την σκοτώσει αν μιλήσει, προτείνοντάς της και χρήματα για να τα ξεχάσει όλα.

Ενώ λοιπόν ο κ.Σαμαράς προσκυνούσε μυστικά και σεμνά την Παναγία στο Άγιο όρος τάζοντας και άλλες παροχές στους ατιμώρητους ρασοφόρους επιχειρηματίες, μεγάλο κακό χτύπησε την Τριφυλιανή Εκκλησία της εκλογικής του περιφέρειας. Πέρασαν επτά χρόνια από την πάνδημη κηδεία του αγιότατου μητροπολίτη Τριφυλίας (ή Τρυφηλότητος;) Στέφανου, που είχε κατηγορηθεί από την ‘Αυριανή’ (8/2/2005): «Να ξυρίσουν αμέσως τον τραγόπαπα. Πόρνος και σοδομιστής μέχρι το κόκκαλο, αμετανόητος και ανικανοποίητος διεστραμμένος ως και την δέκατη δεκαετία της ζωής του. Αυτός είναι ο “σεβασμιώτατος” …. το σαρκίο του οποίου παραδίδουμε στην χλεύη του ποιμνίου του σήμερα, με ελάχιστο δείγμα από τα φωτογραφικά ντοκουμέντα του βδελυρού βίου του και της ανίερης όσο και ψυχοπαθολογικής πολιτείας του υπό τη σκέπη του ράσου». Η γυναίκα ξεκίνησε 12χρονη στην αυλή του δεσπότη, που συνεννοείται με «νταβατζήδες να του στέλνουν πόρνες…αλλοδαπές…σε μοναστήρια», φυλακισμένη και η ίδια σε μονή γίνεται για 30 χρόνια «πάσα σε άλλους ιεράρχες και ανώμαλους», μέχρι που 40άρα πιά με κλονισμένα νεύρα «δραπέτευσε» και αποκάλυψε σε «άνθρωπο του Τύπου» όσα είδαν τα μάτια της».

Όμως, η Σύνοδος είναι δασκάλα των κουκουλωμάτων, όπως είχε καταγγείλει, επί του συγκεκριμένου, άλλος ευσεβής δημοσιογράφος: «Επιχείρηση συγκάλυψης και πάλι στην Ι.Σύνοδο…..Το γήρας έσωσε τον Τριφυλίας. Η ηλικία αποτέλεσε μια από τις κύριες αιτίες που οι Συνοδικοί Αρχιερείς παρέμειναν στην παλιά απόφασή τους, η οποία αναφέρει ότι θα αναμένουν το αποτέλεσμα της μηνύσεως που έχει υποβάλει ο Μητροπολίτης Τριφυλίας Στέφανος, προς την εφημερίδα «Αυριανή», που δημοσίευσε τις φωτογραφίες! Στην περίπτωση αυτή, ωστόσο, παραμένει εκτεθειμένος ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος, ο οποίος στην ομιλία του προς την Ιεραρχία υπογράμμισε ότι οι φωτογραφίες εικονίζουν τον υπέργηρο Ιεράρχη (ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΚΡΗΣ, ‘ΣΤΥΛΟΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ’ 18/02/2014)

Ο άγιος Στέφανος αποσύρθηκε ένα χρόνο μετά και τον διαδέχθηκε ένας απόφοιτος της Αθωνιάδος, ο πρωτοσύγκελος της Μητρόπολης Σπάρτης, αυτής για την οποία ο Φύρερ ισχυρίστηκε πως ο Άγιος μητροπολίτης της κουβάλησε γέρους από κάποιο ίδρυμά της για να ψηφίσουν Χ.Α., χωρίς δυστυχώς η καταγγελία του να διερευνηθεί, ώστε να λάμψει η αθωότητα του Δεσπότη, που χριστιανικά φερόμενος δεν τον κάλεσε ούτε να ανακαλέσει. Ο πανίερος Στέφανος πέθανε το 2007 και κηδεύτηκε από το νέο δεσπότη, τον κλήρο  και το λαό με όλες τις τιμές. Πέντε χρόνια μετά η τοπική Εκκλησία (16.9.2012), αγίασε τα γραφεία των τοπικών Ταγμάτων Εφόδου στην Κυπαρισσία, που τρεις μέρες πριν είχαν τραπεί σε φυγή κυνηγημένοι από τους ξένους μικροπωλητές όταν τους επιτέθηκαν στο πανηγύρι του «Τιμίου Σταυρού».

Ο καινούργιος μητροπολίτης είναι προφανώς ένας καλόπιστος άνθρωπος, που ούτε τα νυχτερινά σούρτα φέρτα νέων στο σπίτι του ιερού Φωτίου είχε πάρει χαμπάρι ή αν τα ήξερε θα υπέθετε πως οι νεαροί μουσαφίρηδες του φιλόξενου αρχιμανδρίτη, για τον οποίο οι ηλικιωμένες ενορίτισσες είπαν τα καλύτερα λόγια, πήγαιναν για μεσονύχτιο Κατηχητικό ή για να ζητήσουν ελεημοσύνη. Συμπτωματικά και ένας αρχιμανδρίτης της Μητρόπολης Σπάρτης, που προφυλακίστηκε το 2009 (αλήθεια τι απέγινε με την υπόθεση;) ως παιδόφιλος, Φώτιος λεγόταν κι αυτός, προς τιμήν του άγιου πατριάρχη, που χάρις στην βασιλική εύνοια έδιωξε τον επίσης άγιο προκάτοχό του και από λαϊκός έγινε μέσα σε μια εβδομάδα αρχηγός της Εκκλησίας.

Δεν είναι η πρώτη περίπτωση αρχιμανδρίτη που βρίσκεται δολοφονημένος σε τέτοιες συνθήκες.

Υπενθυμίζω:

Α. Ο Αγιορείτης αρχιμανδρίτης και ηγούμενος των Βλατάδων (1940-1966) όσιος Παγκράτιος Σαβράνης ο Ιβηρίτης, δολοφονήθηκε από αγνώστους, 81χρονος συνταξιούχος, στις 13 Σεπτεμβρίου 1976. Οι εφημερίδες αποκάλυψαν ότι ο ιερωμένος, ψώνιζε συστηματικά εραστές και τη βραδιά του φόνου θεάθηκε από το θυρωρό να ανεβαίνει τις σκάλες «αγκαζέ» με ξανθό νεαρό. Η «Απογευματινή» (18.9.1976) γράφει πως «λέγεται ότι ήταν ανώμαλος» (sic) και πως ερχόταν σπίτι του «συχνά παρέα με νεαρούς». Η ίδια εφημερίδα στις 20, 23 και 29, μιλάει για ανακρίσεις που έκανε η Αστυνομία σε «περισσότερα από 100 άτομα» γιατί ο πανοσιολογιότατος διέθετε «ευρύ κύκλο εφήμερων και ύποπτων γνωριμιών». Το έγκλημα δεν διελευκάνθηκε ποτέ. Υποθέτω πως αυτό συνέφερε την Εκκλησία που ειδάλλως θα είχε να αντιμετωπίσει και την κατακραυγή της δίκης. Ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες αυτής της υπόθεσης και του ιερού της περίγυρου.

Β. Ο πανοσιολογιότατος Δωρόθεος Τσάκος κληρικός της κρατικής Εκκλησίας (Μητρόπολη Σιδηροκάστρου) που καθαιρέθηκε το 1968 από τη Χούντα επί κιναιδισμώ, βρέθηκε δολοφονημένος μια νύχτα στην πλατεία Βάθη, ενώ έκανε τροτουάρ. Έφερε τον τίτλο του μητροπολίτη Πατρών μιας σέχτας των Παλαιοημερολογιτών.

Γ. Ο πανοσιολογιότατος αρχιμανδρίτης Στάνλευ Αδαμάκης, γαλουχήθηκε ως παιδί του ιερού στον καθεδρικό του Ευαγγελισμού της Βοστώνης από τον τότε ιερέα του και μετέπειτα Αρχιεπίσκοπο Ιάκωβο, ο οποίος τον χειροτόνησε μετά ιερέα. Το πνευματικό τέκνο του ιερού Ιακώβου, δολοφονήθηκε από το νεαρό Κινέζο εραστή του στις 20.7.2003. Ο πάτερ Adamakis είχε καταδικαστεί σε 78 ημέρες φυλακή το 1986 για παρενόχληση δυο εφήβων στην Καλιφόρνια. Αργότερα, ενώ βρισκόταν σε δικαστική επιτήρηση, αποπλάνησε άλλα δυο αγόρια και καταδικάστηκε τον Μάρτιο του 1990 σε 9 χρόνια και 8 μήνες φυλάκιση. Ο ελληνορθόδοξος μητροπολίτης Αντώνιος του Σαν Φραντσίσκο, δήλωσε τότε πως εκκρεμούσε ήδη από ένα χρόνο η καθαίρεσή του για επανειλημμένες αλλά όχι ουσιαστικές κατηγορίες για σεξουαλικές παρεκτροπές. Φαίνεται πως η από το 1986 πρώτη καταδίκη του δεν θεωρήθηκε επαρκές τεκμήριο.

Δ. Μια κυρά τρανή/τι σεμνή κι αγία/σαν την Παναγία!
Όπου κι αν φανή/όλοι κάτω σκύβουν/και τα μάτια τρίβουν
Την κοιτούν γνωστοί/κι άγνωστοι ακόμα/μ’ ανοικτό το στόμα
Σ’ όλα της σωστή/δεν ευρίσκει μία/σαν κι αυτή ομοία.
Σκέτη φορεσιά/πάντα θα φορέσει/στο Θεό ν’ αρέσει.
Και στην Εκκλησιά/πρώτη πρώτη τρέχει/βρέχει και δεν βρέχει.
Μόνο μιαν αυγή,/όπως λεν καμπόσες/σιχαμένες γλώσσες,
Έτυχε να βγη/από κάποιο σπίτι/μ’ έν’ Αρχιμανδρίτη (Γ.Σουρής).

Ο κ.Χ.Πασαλάρης του “Ελ. Τύπου”, χαρακτήρισε τη δολοφονία του πανοσιολογιότατου Άνθιμου Ελευθεριάδη το καλοκαίρι του 1997: “Ένα από τα πολλά και εξ ίσου νοσηρά που έζησε ο γράφων στην 55ετή καριέρα του, με πρωταγωνιστές βιτσιόζους ιεράρχες και διαβολικές καλόγριες” (28-7-’97). Η “Guardian” (‘Αυγή’, 2-8-1997), κατηγόρησε ως «σκοτεινό, μαφιόζο και χουντικό», τον εξομολόγο, που δολοφονήθηκε από την έγγαμη και μητέρα, διαταραγμένη ψυχικά, ενορίτισσα ερωμένη του (από τη οποία είχε αποσπάσει 27.500.000 δραχμές, επειδή είδε στον ύπνο του την Παναγία που του είπε να κατασκευάσει ένα μεγάλο εκκλησιαστικό έργο), προσθέτοντας πως ήταν μπλεγμένος σε ξέπλυμα χρημάτων στην Ανατολική Ευρώπη, πως συναντιόταν συχνά στην Αθήνα και στο Λονδίνο με περίεργους επιχειρηματίες από το πρώην ανατολικό μπλοκ, για να συζητήσει μια σειρά από μη θρησκευτικά σχέδια στην περιοχή και πως η αστυνομία ερευνά πιθανούς δεσμούς του με το ρωσικό υπόκοσμο που χρησιμοποιεί την Ελλάδα σαν βάση. Τρία χρόνια μετά, η “Sunday Express”, επανήλθε στη “σκοτεινή προσωπικότητα του ιερωμένου” και τις διασυνδέσεις του με την μαφία (“Ελευθεροτυπία”, 7-11-2000). Η εφημερίδα έγραψε πως υπήρχε κοινός τραπεζικός λογαριασμός 1,5 δις στερλίνων στο όνομά του. “Μέλη της ενορίας του  (Λονδίνο)-έχουν γίνει θύματα βίας της Ρωσικής μαφίας, που προσπαθεί να πάρει πίσω τα χρήματά της…”. Η Εκκλησία τον κήδεψε με τιμές.

O συνήγορος της δράστριας Αλέξανδρος Κατσαντώνης υπέθετε ότι η χωρίς ελαφρυντικά αυστηρή καταδίκη της οφειλόταν «στο παραδικαστικό κύκλωμα», «….έχει παρέμβει επίορκος δικηγόρος…..όμως δεν ξέρω τι αντίκτυπο είχε στους δικαστές» και δηλώνει πως «άξιζε και άλλες σφαίρες….ο αρχιμανδρίτης» (Ρ.Μπραϊμιώτου “Espresso”-16.11.’05). Η δύστυχη αφέθηκε τελικά ελεύθερη μετά από 16 χρόνια, λόγω καλής διαγωγής. Η πρωτόδικη ποινή ήταν 20 χρόνια κάθειρξη. Αναγνωρίστηκαν τα ελαφρυντικά του πρότερου έντιμου βίου και της ανάρμοστης συμπεριφοράς του θύματος. Στο Εφετείο όμως καταδικάστηκε σε ισόβια! Σκληρόν το προς αρχιμανδρίτας λακτίζειν.

Ε. Αρχιμανδρίτης της μητρόπολης Ν.Σμύρνης, βρέθηκε δολοφονημένος το καλοκαίρι του 1996 στην πλατεία Κουμουνδούρου, όπου κατέφευγε προς άγραν νεαρών Αλβανών, πράγμα γνωστό σε αρκετούς αρχιερείς (“Crash”, Ιανουάριος 1997).

Στ. Ο 43χρονος αρχιμανδρίτης Ι.Π.Η. κάτοικος πόλης της Δ.Μακεδονίας, δέχθηκε “περίεργη επίθεση αγνώστων” και έπεσε σε κώμα, σε διαμέρισμά του στην Θεσσαλονίκη, στο οποίο δεν παρατηρήθηκαν ίχνη παραβίασης ή κλοπής. Εικάστηκε ότι “οι λόγοι επίθεσης είναι προσωπικοί και οι δράστες είναι γνωστοί στο θύμα” (“Ελευθεροτυπία”, 22-9-1997).

Ζ. Ο ιερέας Ι.Λ., δολοφονήθηκε από φίλο του για «ασήμαντες οικονομικές διαφορές» (‘Τraffic’, 22-1-2004).

Παράρτημα

Ανεξιχνίαστοι δολοφονίαι μητροπολιτών από άγνωστους γνωστούς τους.

1. Ο Άγιος Νύσσης Ελευθέριος:

«Έγκλημα στο πρεσβυτέριο»

Ο εθνικόφρων Νύσσης Ελευθέριος, που χοροστάτησε στην κηδεία του δικτάτορα Παπαδόπουλου, βρέθηκε νεκρός, με ένα μαντίλι στο στόμα, …. δε φαίνεται να υπάρχουν ίχνη διάρρηξης…. Στο βιβλίο ‘Φάκελλος Εκκλησία’ Σπ.Καρατζαφέρης, εκδ.Κάκτος-1979 (βιβλίο με αναδημοσιεύσεις των ρεπορτάζ του από την ‘Ελευθεροτυπία’, πρόλογος Σερ.Φυντανίδη), σελ.41, βρίσκουμε έγγραφο που υπογράφει ο Σταύρος Ιωσ.Παπαδάτος, Διοικητής Αγίου Όρους (28/5/1968). Το έγγραφο υποχρεώθηκε η Ι.Σύνοδος να το διαβιβάσει με καθυστέρηση δυο χρόνων στο αρμόδιο μητροπολίτη Αττικής κ.Νικόδημο: ‘Δελτίον ποιού Αρχιμανδρίτου Ελευθερίου Γεωργίου Κατσαϊτη-Λαυριώτου..’…» .

«ΕΝΑΣ ΓΗΡΑΙΟΣ ΙΕΡΩΜΕΝΟΣ ΜΕ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ. Δολοφονήθηκε ο Επίσκοπος Νύσσης Ελευθέριος. Πρώην ιερατικός προϊστάμενος στον Άγιο Νικόλαο, Shepherds Bush, Ν.Δ. Λονδίνο. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΤΑ ΚΙΝΗΤΡΑ…» (Μπλογκ «Νεότερα νέα με χλεύη και κράξιμο»-7.1.2012).

2. Ο Άγιος Χαρτούμ Τίτος:

«Μυστηριώδης δολοφονία του μητροπολίτη Χαρτούμ. Στις 31 Ιουλίου 2000 ανακαλύπτεται από στελέχη του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας το πτώμα του μητροπολίτη Χαρτούμ, Τίτου Καράντζαλη, στο σπίτι του, στην πρωτεύουσα του Σουδάν. Ο 73χρονος ιεράρχης έχει δολοφονηθεί με ιδιαίτερα άγριο τρόπο, καθώς έφερε μαχαιριές σε όλο του το σώμα. …Από τις έρευνες της σουδανικής αστυνομίας οι υποψίες πέφτουν σε έναν 25χρονο άνδρα βρετανοκαναδικής καταγωγής, που αποτελούσε μάλλον οικείο πρόσωπο του περιβάλλοντος του ιεράρχη, και ο οποίος συνελήφθη και ομολόγησε την ενοχή του…… Ωστόσο, από εδώ και πέρα αρχίζει ένα περίεργο παιχνίδι με στόχο την ελληνική ομογένεια. Συλλαμβάνονται διαδοχικά 60χρονος τέως αντιπρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας, και ο πρόεδρος του Ελληνικού Αθλητικού Συλλόγου, σε κανέναν από τους δύο ομογενείς δεν απαγγέλλονται επισήμως κατηγορίες… Στο Χαρτούμ μετέβη και κλιμάκιο του υπ. Εξωτερικών της Ελλάδας, προκειμένου να απελευθερωθούν οι άδικα κατηγορούμενοι…».

«Δεν θα καλύψουμε τα αίτια της δολοφονίας του Τίτου, τονίζει το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας (9.8.2000)… ».

«Ο δολοφόνος ήταν γνωστός του Μητροπολίτη, που του άνοιξε να μπει, όπως δημοσιεύτηκε στον Τύπο και τα κίνητρα δεν ήταν θρησκευτικά ή πολιτικά δήλωσε εκπρόσωπος του Υπ.Εξωτερικών».

youtube:

Χάος και Μετάπτωση

«Η τάξη είναι αρετή των μετριοτήτων. Το χάος γεννάει την τάξη».
Νίτσε

Ασε το Χάος να Βάλει Τάξη: Τι ακριβώς είναι το *Χάος και πως μπορεί να ωφελήσει την καθημερινότητα μας; Η απάντηση έχει πολλές παραμέτρους, όπως κι όλα τα σημαντικά για την ευζωία θέματα και πρέπει να πούμε ότι το χάος αποδεικνύεται περισσότερο πολύπλοκο από την απλοϊκή παραδοχή, που το θέλει, ως την ακαταστασία μιας απλής σύμπτωσης, το ανακάτεμα μιας τράπουλας, στην αναπήδηση της μπίλιας στον τροχό της ρουλέτας ή το κατρακύλισμα μιας πέτρας στην πλαγιά του βουνού. 

Αυτή είναι η φαινομενικότητα, η πραγματικότητα τώρα σε σχέση με την φαινομενικότητα είναι τελείως διαφορετική. Ενώ φαινομενικά στις παραπάνω καταστάσεις υπάρχει το τυχαίο ή σύμπτωση και το χάος, εν τούτοις φαίνεται, μετά από προσεκτική παρατήρηση, πως μέσα σε αυτή την τυχαιότητα υπάρχει Αρμονία και Ευρυθμία. Ο επιστημονικός όρος «Χάος»,   αναφέρεται σε μια αλληλεξάρτηση που ενυπάρχει  σε φαινομενικά τυχαία γεγονότα.

Το Χάος δεν είναι κάτι μονοσήμαντο, αλλά είναι ταυτοχρόνως θάνατος και γέννηση, καταστροφή και δημιουργία. Τα τελευταία χρόνια η θεωρία του χάους, ξεπέρασε κατά πολύ τα επιστημονικά πεδία που την «ανακάλυψαν», Καλλιτέχνες επιστήμονες και λογοτέχνες αναφέρονται σήμερα στο χάος, όταν μιλούν για την ζωγραφική ή τα δημιουργήματα τους.

Η θεωρία του χάους εφαρμόζεται σήμερα παντού, χωρίς αυτό να σημαίνει πως σαν αρχή, δεν ήταν υπαρκτή από πάντα. Πως κατάφεραν οι άνθρωποι να φτιάξουν το πρώτο βέλος, τον τροχό, τις πρώτες ζωγραφιές των σπηλαίων; Πως μπόρεσε ο Νιλς Μπορ να ανακαλύψει τις θεωρίες του, ο Τέσλα; Πως μπόρεσε ο Μότσαρτ, ο Βάγκνερ, ο Μπετόβεν  να γράψουν  τα κοντσέρτα τους; Τι γίνεται όταν έχουμε μια πρωτότυπη σκέψη; Ποιά είναι η φύση της δημιουργικότητας. Υπάρχει κάτι ή υπάρχει τίποτα;

Το Χάος μας λέει πως αυτό που δημιουργεί είναι το ίδιο το Χάος κι ο Κατεργάρης του. Αυτός που αγνοώντας την λογική, τους κανόνες, πηγαίνοντας κόντρα στις δομές δημιουργεί. Δημιουργεί τις Δημιουργίες. Ο κατεργάρης εν δράση είναι αυτό που αποκαλούν οι άνθρωποι ήρωα ή θεό.

Όλως παραδόξως (!) οι απόψεις των νεοσύστατων επιστημών της Κβαντικής και του Χάους, αντανακλούν τις πνευματικές αρχές, των αρχαιότερων πολιτισμών του γνωστού κόσμου. Πνευματικών μυθικών κόσμων, χρυσών αιώνων γνώσης και σοφίας ανώτερων πνευματικών όντων και πολιτισμών. Αυτό δεν σημαίνει πως ξαφνικά οι επιστήμονες ανακάλυψαν κάτι νέο ή διαφορετικό από αυτό που όλοι οι μεγάλοι φιλόσοφοι όλων των πολιτισμών είπαν.

Απλά σημαίνει πως η Πνευματικότητα και οι αρχές που την διέπουν, για μια ανώτερη διαβίωση είναι από πάντα εδώ μπροστά στα μάτια μας. Σκόπιμα ή από βόλεμα ή από εκπαίδευση ή από αδυναμία επιλέγει ο άνθρωπος να τις αγνοεί και να ψάχνει ψήλους στ’ άχυρα.

Σημαίνει ακόμη πως αυτή η διαθέσιμη, δυνατή πνευματικότητα θα βοηθήσει τον σημερινό αναζητητή, τον υποψήφιο πολεμιστή, να καλλιεργήσει την έννοια του Χάους, για να βάλει μια στάλα σοφίας, γνώσης και επίγνωσης στην καθημερινότητα του. Αυτό το πετυχαίνει αν στην καθημερινή του δράση, χρησιμοποιεί αυτές τις αρχές, είτε σαν αρχές της Κβαντικής, του Χάους, ή της αρχέγονης σοφίας του ΤΑΟ, ή του Πυθαγόρη.

Είναι το ίδιο αν έχει τον Παρατηρητή εν δράσει, αν τα κέντρα Αντίληψης, Διάκρισης, Παρατήρησης, Κατανόησης και Διαφοροποίησης του, είναι ζωντανά. Τότε μόνο θα κατανοήσει τις Διακρίσεις των λεπτών αποχρώσεων του κόσμου, τον έλεγχο και την δημιουργικότητα.

Το βασικότερο  όλων, ο έλεγχος: Η αβεβαιότητα και το μη προβλέψιμο είναι κάτι που οι άνθρωποι βιώνουν πολύ έντονα, με αποτέλεσμα να μην έχουν κανένα έλεγχο στην ζωή τους. Αυτό γίνεται γιατί, ο Νους δεν αφήνει να ξεχάσεις, τα δυσάρεστα γεγονότα του παρελθόντος και σε οδηγεί στο να φαντάζεσαι, τα ίδια δυσάρεστα γεγονότα και τις συνέπειες τους στο μέλλον. Οι αρχαίοι πολιτισμοί αντιμετώπιζαν την αβεβαιότητα του άγνωστου μέλλοντος, συνομιλώντας με τους θεούς μέσω των σαμάνων, κάνοντας τελετές μιλώντας με τις αόρατες δυνάμεις της φύσης.

Στον σύγχρονο κόσμο οι άνθρωποι θέλουν να αποφύγουν την αμφιβολία και την αβεβαιότητα προσπαθώντας να κυριαρχήσουν στις δυνάμεις στης φύσης. Ο έλεγχος της αβεβαιότητας είναι τόσο πολύ συνδεδεμένο με την καθημερινή συμπεριφορά του ανθρώπου που του έχει γίνει μονομανία και εθισμός. Ασφαλίζει το μέλλον ενώ δεν είναι σε θέση να ασφαλίσει ούτε καν το παρόν.

Ο Ντάνιελ Κουίν στο μυθιστόρημα του «Ισμαέλ» σατιρίζει αυτή την αφύσικη ανθρώπινη μανία για έλεγχο λέγοντας:

«…μόνο ένα πράγμα μπορεί να μας σώσει από τον φόβο του άγνωστου, πρέπει να αυξήσουμε την κυριαρχία μας στον κόσμο. Όλη αυτή η περιβαλλοντική καταστροφή έχει προέλθει από την κατάκτηση του κόσμου από μέρους μας, ωστόσο πρέπει να εξακολουθήσουμε αυτή την κατάκτηση ώσπου ο έλεγχος μας να γίνει πλήρης. Όταν θα έχουμε αποκτήσει τον πλήρη έλεγχο, τότε όλα θα είναι ελεγχόμενα και καλά. Θα έχουμε ηλεκτρική ενέργεια. Δεν θα υπάρχει μόλυνση Θα έχουμε βροχή όση και όποτε επιθυμούμε. Θα κάνουμε τους ωκεανούς χωράφια. Θα ελέγχουμε τον καιρό, δεν θα έχουμε τυφώνες, καταιγίδες, πλημμύρες, ξηρασίες ή παγετούς εκτός εποχής. Όλες οι διαδικασίες που αφορούν την ζωή σε αυτόν τον πλανήτη, θα βρίσκονται –εκεί που τις προόρισαν οι θεοί να βρίσκονται-στα χέρια μας.»

Η Θεωρία του Χάους, λέει, για ποιόν λόγο αυτή η φαντασίωση είναι και θα εξακολουθήσει να είναι απλώς μια φαντασίωση. Τα χαοτικά συστήματα ξεπερνούν κάθε ανθρώπινη προσπάθεια για πρόβλεψη, έλεγχο και χειρισμό τους.

Αντί να προσπαθεί ο άνθρωπος να κυριαρχήσει σε αυτές και να αντιστέκεται, θα έπρεπε να τις αγκαλιάσει και να τις αποδεχτεί κι εδώ μπαίνουμε στο πεδίο της δημιουργικότητας.

Χαώδης Δημιουργικότητα: Οι ζωγράφοι, οι μουσικοί, οι ποιητές, οι συγγραφείς, γνωρίζουν από πάντα, πως η δημιουργικότητα τους και η έμπνευση τους ανθεί όταν οι ίδιοι αγκαλιάζουν και συμμετέχουν στο χάος. Οι συγγραφείς λαχταρούν την στιγμή που θα χάσουν τον έλεγχο και οι ήρωες τους θα πάρουν τον έλεγχο. Ο ποιητής ξέρει και περιμένει την μαγική εκείνη στιγμή που οι λέξεις θα έρχονται μόνες τους στον νου τους δημιουργώντας αυτό που επιθυμούν. Η γραμμική λογική έχει πάντα την χρησιμότητα της αλλά η δημιουργικότητα που ενυπάρχει στο Χάος, δείχνει πως για την δημιουργικότητα χρειάζεται κάτι παραπάνω. Χρειάζεται μια ανώτερη αισθητική έννοια, για το τι ταιριάζει που, τι είναι αρμονικό, ποιό θα αναπτυχθεί και ποιό θα πεθάνει.

Η αποδοχή του Χάους, δίνει την δυνατότητα να ζούμε, όχι ως ρυθμιστές ή κυρίαρχοι του φυσικού κόσμου αλλά ως δημιουργικοί συνεργάτες. Οι άνθρωποι ενώ θαυμάζουν τα έργα των καλλιτεχνών, ζωγράφων, ποιητών, μουσικών, θεωρώντας μάλιστα πως οι καλλιτέχνες έχουν βρει το νόημα της ζωής, εν τούτοις ταυτόχρονα τους θεωρούν και λίγο έως πολύ τρελούς. Είναι κοινώς αποδεχτό πως η δημιουργικότητα και η τρέλα βαδίζουν χέρι χέρι. Αυτό συμφωνεί πολύ βολικά πως η δημιουργικότητα είναι απόκλιση από το κοινώς αποδεκτό και αποκαλούμενο φυσιολογικό.

Ο μη-έλεγχος και η δημιουργική ζωή, απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή, στις λεπτές ισορροπίες και στους άτακτους χαώδης κανόνες που ενυπάρχουν στην φύση. Όλοι έχουμε στιγμές που βγάζουμε αυθαίρετα συμπεράσματα και αντιδρούμε υπερβολικά και θυμωμένα στα λόγια κάποιου άλλου. Υποθέτουμε πως ξέρουμε τι ακριβώς θέλει να πει και δεν ανεχόμαστε τις δικές του θεωρήσεις. Αποτέλεσμα; Λογομαχία, καυγάς, φωνές και σύγκρουση. Το Χάος προτείνει μια εναλλακτική λύση.

    Αν δεν αντιδράσουμε αμέσως, αλλά σκεφτούμε για λίγο την πολυπλοκότητα που βρίσκεται πέρα από την αφαιρετική θεώρηση του άλλου, θα αντιληφθούμε πως αυτό που πραγματικά θεωρεί, ίσως είναι εντελώς διαφορετικό από αυτό που εξ αρχής πιστέψαμε. Συνήθως οι άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται με την λογική τους αλλά με την φαντασία τους, κάνοντας την ζωή τους δυσκολότερη και περισσότερο σκληρή απ όσο είναι στ αλήθεια.

    Η Θεωρία του Χάους μας δείχνει πως κάποια πράγματα που θεωρούμε ασήμαντα και ελάχιστης σημασίας καταλήγουν να έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο στον τρόπο με τον οποίο εξελίσσονται οι διάφορες υποθέσεις μας.  Όταν όμως δίνουμε την δέουσα σημασία σε αυτά τα ασήμαντα, αποκτούμε την δυνατότητα, να συμμετέχουμε σε δημιουργικές διαδικασίες, που κάνουν την ζωή μας πιο όμορφη, ενδιαφέρουσα, ουσιαστική και αρμονική. Στην δημιουργικότητα τάξη και χάος, σχεδιασμός και τυχαιότητα, στρατηγική και έμπνευση αρχή και τέλος βαδίζουν πιασμένα χέρι χέρι.

Βάλε το Χάος στην ζωή σου, μόνιμα, όχι περιστασιακά και άσε το εκεί, να βάλει Τάξη, Ευρυθμία, Αρμονική Δημιουργία. Θα ξαφνιαστείς με τα αποτελέσματα που θα έχεις. Οι περισσότεροι άνθρωποι φοβούνται και νοιώθουν τρόμο για τις χαώδης, άτακτες εκτός ελέγχου (!) καταστάσεις. Θεωρούν πως,  η Θεωρία του Χάους έχει να κάνει με την αταξία και τον μη έλεγχο. Φυσικά, αυτό είναι πέρα για πέρα πλασματικό. Στην πραγματικότητα, ..η Θεωρία του Χάους πραγματεύεται την Αρμονία, την *Ευρυθμία, την Δημιουργία και μεταφορικά την Τάξη. Πιο συγκεκριμένα, τη βαθύτερη έννοια της Δημιουργικής Αρμονίας.

Μετά τη διατύπωση της ιδέας του ατόμου από τους Δημόκριτο και Λεύκιππο, ο Παρμενίδης ισχυρίστηκε ότι αν το άτομο είναι η βασική μονάδα ύλης, τότε τα διάφορα σώματα του κόσμου, ποτέ δεν είναι δυνατόν να χωριστούν στα άτομα που τα αποτελούν. Διότι αν συμβεί αυτό, τότε στον μεταξύ τους χώρο θα υπάρχει κενό. Η έννοια του κενού είναι απόλυτη, δηλαδή δεν πρόκειται για έναν κενό χώρο, απλώς κενό από γεγονότα, αλλά η έννοια σημαίνει ότι ούτε ο ίδιος ο χώρος υπάρχει και το νόημα του «τίποτα» περιλαμβάνει ακόμα και την ίδια την υπόσταση του χώρου.

Το Χάος της Θεογονίας του Ησιόδου, η ρίζα του το *χαF < XAFOΣ σημαίνει το χάσμα και όχι, αταξία, όπως εννοείται λανθασμένα, το Χάος σήμερα.

Συνεπώς μεταξύ των χωρισθέντων ατόμων δεν υπάρχει απολύτως τίποτα. Ούτε καν άδειος χώρος, έννοια που είναι απαράδεκτη, από την θεώρηση του Αριστοτέλη. Αφού μεταξύ των χωρισθέντων ατόμων δεν υπάρχει τίποτα, τότε θα αγγίζουν το ένα το άλλο και στην πραγματικότητα, ποτέ δεν θα έχουν χωρισθεί ! Βασική θεώρηση της Θεωρίας του Χάους είναι, ότι ακόμη και οι πιο μικρές αλλαγές, μπορούν να επιφέρουν σημαντικές μεταβολές στην ισορροπία του συστήματος (το πέταγμα της πεταλούδας). Ωστόσο μια από τις θεμελιώδεις αρχές της Θεωρίας του Χάους αναφέρει ότι, ενώ είναι αδύνατο να προβλεφθεί με ακρίβεια η τελική κατάσταση του συστήματος, εντούτοις είναι πολύ εύκολο να προβλεφθεί η γενική συμπεριφορά του συστήματος αυτού.

Η θεωρία του Χάους ΔΕΝ εστιάζει στην εσωτερική αταξία του συστήματος κατά τη μεταβολή του, αλλά αντίθετα στην Ευρυθμία  που χαρακτηρίζει τη συμπεριφορά του συστήματος και κατά συνέπεια τη συμπεριφορά παρόμοιων συστημάτων. Είναι φανερό λοιπόν ότι η θεωρία του Χάους δεν έχει να κάνει με την αταξία αλλά με την Ευρυθμία.

Παρ’ όλο που οι άνθρωποι, εσφαλμένα, αποφεύγουν το χάος και επιδιώκουν την τάξη, τον έλεγχο, την ασφάλεια, η φύση κι όλα τα πλάσματα της, ζούνε (όχι περιστασιακά αλλά συνεχώς) μέσα στο χάος και μάλιστα το χρησιμοποιούν προς όφελος τους. Το ίδιο μπορείς να κάνεις κι εσύ, αρκεί να δεις τι κάνει η φύση, που χρησιμοποιεί το χάος για να δημιουργεί καινούργιες οντότητες, να σχηματοποιεί τα γεγονότα, να ενισχύει την συνεκτική κατάσταση στο σύμπαν.

 Tο αντίθετο του χάους δεν είναι η τάξη, αλλά η αρμονία, η ευταξία, ή ευρυθμία. Το αντίθετο της αταξίας είναι η τάξη. Κάποιος που δεν αντέχει την αταξία δεν μπορεί να επιφέρει τάξη. Το χάος είναι Άλλο πράγμα. Στην καρδιά του Χάους, στον πυρήνα του επικρατεί Αρμονία, Ευρυθμία. Επίσης όποιος δεν αντέχει το χάος, δεν μπορεί να επιφέρει αρμονία.

Ενώ το χάος και η ύπαρξη του είναι εδώ, από την Αρχή του σύμπαντος, και φυσικά το γνώριζαν οι φιλόσοφοι, και μιλούν γι αυτό χιλιάδες χρόνια, πριν από τον Πυθαγόρη, όπως με την Κβαντική θεώρηση, έτσι και με την θεώρηση του Χάους οι επιστήμονες το «ανακάλυψαν» πριν 40 χρόνια και εκστασιασμένοι προσπαθούν να το μελετήσουν. Δεν είναι κακό αυτό και δεν θέλω να το υποτιμήσω αλλά, η φιλοσοφία ανά τους αιώνες και όλοι οι φιλόσοφοι έχουν ήδη, πει τα πάντα, που άπτονται αυτής της δημιουργίας.

Τίποτε νέο δεν λέει, ούτε η Κβαντική, ούτε οι  Θεωρητικοί του Χάους, πέρα από τα ομολογουμένως εξωτικά και ηχηρά ονόματα τους, που προσφέρονται και για marketing. Αλλά ο άνθρωπος αρέσκεται να θεωρεί πως λέει κάτι νέο, ενώ το υποτιθέμενο «νέο» είναι ήδη  εν τη γενέσει του, παλαιό σε αυτή την δημιουργία. Τέλος πάντων δεν είναι αυτό το θέμα μας. Απλά κράτα στην άκρη του μυαλού σου πως αν διαβάσεις Ηράκλειτο, Πυθαγόρη, Laozi και το Tao Te Ching ή το εκπληκτικό Μπαγκαβάτ Γκίτα,  θα τα δεις όλα αυτά γραμμένα ήδη, εκεί. Αρκεί να έχεις ΔΙΑΚΡΙΣΗ και την ικανότητα να την χρησιμοποιείς. Ας συνεχίσουμε με την θεωρία του χάους και σε πρακτικούς τρόπους χρήσης του για να κάνουμε καλύτερη την ζωή μας.

Ας δούμε δύο εικόνες φαινομενικού χάους. Στην εικόνα με την τυρβώδη ροή ενός ορεινού ποταμού. Ενώ η φαινομενικότητα δείχνει μια αταξία και ένα χάος, στην πραγματικότητα καλύπτει ένα υποκειμενικό σχέδιο. Αν την παρατηρήσεις λίγο προσεκτικά ή καθίσεις στο πλάι της θα δεις σχετικά εύκολα πως, ότι είναι σταθερό είναι ταυτόχρονα και μεταβαλλόμενο.

Το γίγνεσθαι αποτελεί τη συνεχή μεταβολή όλων των πραγμάτων από μια κατάσταση στην άλλη. Όλος ο κόσμος αποτελεί μια συνεχή μεταβολή, τίποτα δεν παραμένει στην ίδια μορφή. (εκτός από τους –ισμούς) Η ίδια η ζωή αποτελεί μια συνεχή μεταβολή από μια κατάσταση στην άλλη.

«Τα Πάντα Ρεί, μηδέποτε κατά το αυτό μένειν» τα πάντα ρέουν και όλα χάνονται, ακατάπαυστα και είναι αυτή η συνεχής μεταβολή πού συνθέτει την ίδια την έννοια του κόσμου, την θεμελιώδη αρχή του, την έσχατη σημασία του. Όπως λέει ο Ηράκλειτος

    «Ποταμῷ γὰρ οὐκ ἔστιν ἐμβῆναι δὶς τῷ αὐτῷ καθ” Ἡράκλειτον οὐδὲ θνητῆς οὐσίας δὶς ἅψασθαι κατὰ ἕξιν (τῆς αὐτῆς)· ἀλλ” ὀξύτητι καὶ τάχει μεταβολῆς σκίδνησι καὶ πάλιν συνάγει (μᾶλλον δὲ οὐδὲ πάλιν οὐδ” ὕστερον, ἀλλ” ἅμα συνίσταται καὶ ἀπολείπει) καὶ πρόσεισι καὶ ἄπεισι».

Δεν μπορούμε να μπούμε δυο φορές στο ίδιο ποτάμι, κατά τον Ηράκλειτο, ούτε ν” αγγίξουμε δυο φορές μια ουσία θνητή, γιατί σκορπίζεται και πάλι μαζεύεται με την οξύτητα και την ταχύτητα της μεταβολής, (και μάλιστα όχι πάλι, ούτε αργότερα, αλλά ταυτόχρονα εμφανίζεται και χάνεται) και πλησιάζει κι απομακρύνεται.

Το πέσιμο του νερού δημιουργεί σύνθετα σχήματα που διαρκώς ανανεώνονται. Κατά μια μεταφορική έννοια λοιπόν, αυτό το ορεινό ποτάμι αποτελεί απεικόνιση τους εαυτού μας. Έτσι και το σώμα μας ανανεώνεται και μεταμορφώνεται συνεχώς, καθώς κάποια από τα κύτταρα μας αντικαθίστανται σε μια συγκεκριμένη κανονικότητα. Ενώ ταυτόχρονα η ψυχή, αυτό το «Είναι» που υπάρχει –σε όσους υπάρχει- είναι επίσης ρευστό. Είμαστε από μια άποψη, το ίδιο άτομο που είμαστε και πριν 10 χρόνια, και ταυτόχρονα είμαστε κάτι νέο.

Εύκολα μπορούμε να δούμε πως το ποτάμι της εικόνας είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τα άλλα οικοσυστήματα, με τα ζώα που πίνουν νερό από αυτό, με τα φύλλα, τα κλαδιά, τους σπόρους που στριφογυρίζουν στις κοιλότητες και στην επιφάνεια του. Τις πανάρχαιες αποθέσεις παγετώνων, που επηρεάζουν την ροή του, το κλίμα και τον αέρα της περιοχής, την τροχιά του πλανήτη στο διάστημα, που διαμορφώνει και μεταβάλλει τις εποχές.

Το ίδιο κι εμείς, ζούμε εν μέσω κινήσεων, που επηρεάζουν η μία την άλλη, δημιουργούν ένα μη προβλέψιμο χάος σε πολλά επίπεδα. Όμως μέσα σε αυτό το φαινομενικό χάος, ενυπάρχει κάθε φυσική και πνευματική ευρυθμία, αρμονία, που γνωρίζουμε.

Ένας αυτοκινητόδρομος σε ώρα μεγάλης κίνησης. Τα αυτοκίνητα που κινούνται μέσα στους δρόμους επηρεάζουν το ένα το άλλο, σχηματίζοντας εναλλασσόμενες περιοχές με προβλήματα κυκλοφοριακού χάους. Απότομα ξεκινήματα και σταματήματα, κορναρίσματα, και λωρίδες με συνεχή ροή.

Κοιτάζοντας μέσα από ένα αυτοκίνητο αυτή την κατάσταση εύκολα μπορούμε να δούμε το χάος, την αταξία, που υπάρχει σε ένα τέτοιο μποτιλιάρισμα. Η κίνηση φαίνεται τυχαία χωρίς σχήμα και κάποια συγκεκριμένη ροή. Η κίνηση στον αυτοκινητόδρομο μοιάζει να είναι σχηματοποιημένη, με ομαλή ροή. Υπάρχει μέσα στο χάος, μια μη φανερή, μια κρυφή τάξη.

 Βαθιά μέσα στις λογικά ταξινομημένες δομές των μαθηματικών, υπάρχει μια δίνη αριθμών, που πήραν το όνομα τους από τον Benoît Mandelbrot τον μαθηματικό που τους ανακάλυψε και τους έκανε διάσημους. Ο ίδιος μαθηματικός επινόησε  την λέξη Fractal και σήμερα χρησιμοποιείται ευρύτατα  στο πλαίσιο της θεωρίας του χάους, όπου με την λέξη fractal αναφερόμαστε σε ίχνη, σημάδια, σχήματα και μορφές που δημιουργήθηκαν από την δράση χαοτικών δυναμικών συστημάτων. Δες το βίντεο.

Ξέρουμε από την Ευκλείδεια γεωμετρία ότι οι γραμμές έχουν μία διάσταση, οι επιφάνειες δύο και οι όγκοι τρείς διαστάσεις. Αντιθέτως τα fractals δεν έχουν ακέραιες διαστάσεις, αλλά μπορεί να είναι, μη ακέραια, ανάμεσα στο 1 και στο 2, αν αντί για γραμμική είναι καμπύλη.  Κάποιες φυσικές φρακταλικές μορφές είναι, οι ρωγμές που άφησε ένας σεισμός, ή μια καταρρακτώδης βροχή στις πλαγιές ενός βουνού, οι διακλαδώσεις του νευρικού συστήματος στο σώμα μας, ή το πανέμορφο σχήμα μιας νιφάδας χιονιού.

Οι μαθηματικοί κατάφεραν να μιμηθούν αυτά τα φυσικά fractals χρησιμοποιώντας τα διάφορα είδη μη-γραμμικών εξισώσεων με “ανάδραση”. Δες το βίντεο στο τέλος για να απολαύσεις το τεχνητό  fractal chaos,  και δες τις εικόνες για να κατανοήσεις τα φυσικά fractal σχήματα τα οποία συνεχώς μεταβάλλονται.

Στον πολιτισμό που ζούμε, η υπερβολή, η ταχύτητα και το άγχος τείνουν να κάνουν τον άνθρωπο αδιάφορο, στο απλό γεγονός, πως μια εικόνα του βασικού μυστήριου, του χάους και της τάξης που εμπεριέχει, βρίσκεται, τόσο σε μια μικρή περιοχή της πίσω αυλής, όσο και στην μεγαλοπρέπεια ενός ηλιοβασιλέματος.

Ο Benoît Mandelbrot κατάφερε να αποδείξει πως τα φαινόμενα fractal του φυσικού κόσμου συμβαίνουν ανάμεσα στις γνωστές μας τρεις διαστάσεις, του μήκους, του πλάτους και του ύψους, που αντιπροσωπεύονται από το την γραμμή, το επίπεδο και το στερεό. Ας το κατανοήσουμε καλύτερα με ένα απλό πείραμα.

Πάρε στα χέρια σου ένα χαρτί Α4. Αυτό αντιπροσωπεύει τις τρεις διαστάσεις.
Τσαλάκωσε τώρα το χαρτί, κάνε το μπάλα. Πόσες διαστάσεις έχει τώρα;

Δεν είναι τώρα ούτε σφαιρικό, ούτε επίπεδο, αλλά είναι ανάμεσα σε δύο και τρείς διαστάσεις. Όταν είχες στα χέρια σου ένα χαρτί Α4 μπορούσες να το μετρήσεις είχε διάσταση 21×29,7 ενώ τώρα που το έκανες μπάλα, αν το ξανά μετρήσεις δεν έχει το ίδιο μήκος με όλες αυτές τις ρωγμές και τα τσαλακώματα. Κάθε πτυχή ενώνεται με την άλλη σε ένα ενιαίο σύνολο. Αν τώρα το ξεδιπλώσεις και προσπαθήσεις να το ξανακάνεις επίπεδο, βλέπεις πως δεν είναι δυνατόν να γίνει. Αλλά πλέον έχεις ένα άλλο αντικείμενο, με διαφορετικές διαστάσεις. Αν τώρα το ξανακάνεις μπάλα, πάλι δεν έχεις την πρώτη μπάλα αλλά κάτι τελείως διαφορετικό, με διαφορετικές διστάσεις.

Αυτή είναι η Fractal δημιουργία, δημιουργία μέσα στην δημιουργία, μέσα στην δημιουργία, μέσα στην δημιουργία …στο άπειρο. Οι μορφές της φύσης οικείες αλλά ταυτόχρονα και τόσο απρόβλεπτες, μπορούν να μας ικανοποιήσουν, να μας εμπνεύσουν, και να μας φοβίσουν. Ποιητές, συγγραφείς, μύστες, σοφοί, μάγοι, αλλά και απλοί ταξιδευτές της γης στρέφονται σε αυτές τις μαγικές μορφές για να βρουν παρηγοριά, έμπνευση, ενότητα με το άπειρο, να νοιώσουν μια λάμψη του άπειρου μυστηρίου της δημιουργίας.

Αυτές οι μορφές που συναντάμε στην φύση είναι τα σχήματα του Χάους. Οι επιστήμονες ονόμασαν Fractal τα σχήματα του Χάους που παρατηρούμε στον ουρανό, νοιώθουμε στην γη, και τα βρίσκουμε ακόμη και στα αγγεία και στα νεύρα του σώματός μας. Λέγοντας Fractal αναφερόμαστε σε ίχνη, σημάδια, σχήματα και μορφές που δημιουργήθηκαν από την δράση χαοτικών, ενεργειακών, δυναμικών συστημάτων.

Fractal είναι η εμφανής και η αφανής δημιουργία της ενέργειας. Αυτό αυτόματα μας βάζει σε θέση αστεία και τραγική, όταν δογματικά και με πείσμα υπερασπιζόμαστε κάθε πεποίθηση, παράδοση, ή παρελθοντολογική κατάσταση και αυτό-ενισχύουμε το ασήμαντο «εγώ», ενώ δεν είμαστε σε θέση να κατανοήσουμε ή απλά να δούμε την fractal διάσταση του κόσμου που μας περιβάλει. Υπάρχουν άπειροι κόσμοι, όχι σε κάποια άλλη διάσταση ή σε κάποιον άλλο πλανήτη, αλλά σε αυτόν εδώ που βρισκόμαστε αυτή την στιγμή, και μόλις που έχουμε αντίληψη του γεγονότος αυτού.

Τα Fractal μαθηματικά είναι εντυπωσιακά, αλλά μετά από επαναλαμβανόμενες μεγεθύνσεις ή φρεσκάδα των αντικειμένων ξεθωριάζει.  Αυτό δεν συμβαίνει με τα δημιουργήματα της φύσης, που αναδύονται μέσα από μια ολιστική χαοτική διαδικασία, κατά την οποία αμέτρητα “κομμάτια” ενώνονται με πολύπλοκο, μυστηριακό τρόπο μεταξύ τους, κατά συνέπεια τα Fractal της φύσης έχουν μια προσωπικότητα, ένα βάθος, ποιότητα και μυστήριο που κανένας αλγόριθμος, ούτε καν ένας μη γραμμικός δεν είναι σε θέση να αναπαράγει.

 

Ο Poincare αποκάλυψε το χάος στο Ηλιακό σύστημα και μαζί ανακάλυψε την απρόβλεπτη εξέλιξη ενός μη γραμμικού συστήματος. Είχε κατανοήσει πως πολύ μικρές επιδράσεις μπορούν να μεγεθυνθούν μέσω της ανάδρασης. Γι’ αυτό και διατύπωσε την άποψη… «Μια ελάχιστη αιτία που διαφεύγει της προσοχής μπορεί να προκαλέσει ένα σημαντικό αποτέλεσμα»

Η γέννηση του χάους και του απρόβλεπτου ήταν γεγονός. Αλλά χρειάστηκε να περάσουν 80 χρόνια από τότε !!!!! για να συνειδητοποιήσουν οι αστρονόμοι και οι υπόλοιποι επιστήμονες τη σπουδαιότητα αυτής της ανακάλυψης.  Το 1954 πρώτος την κατανόησε ο σοβιετικός επιστήμονας A. Kolmogorov και ακολούθησαν και άλλοι.

Ο πρώτος όμως που διέκρινε πως η επανάληψη (iteration) γεννά το χάος, ανήκει στον Αμερικανό μετεωρολόγο Edward Lorenz που εργαζόταν στο MIT. Στα μέσα του χειμώνα 1961,  εργαζόταν στον υπολογιστή του ΜΙΤ για να λύσει μερικές μη γραμμικές εξισώσεις που περιέγραφαν το μοντέλο της γήινης ατμόσφαιρας. Κάποια ημέρα για να ελέγξει μια πρόγνωση που είχε πάρει από τον υπολογιστή, ξαναέδωσε τα δεδομένα του για τη θερμοκρασία, την ατμοσφαιρική   πίεση και τη διεύθυνση του ανέμου αλλά αυτή τη φορά με στρογγυλοποιημένους αριθμούς. Περίμενε να του βγάλει ο υπολογιστής την ίδια πρόγνωση.

Το αποτέλεσμα όμως τον σόκαρε. Τα νέα αποτελέσματα ήταν τελείως διαφορετικά. Αμέσως κατάλαβε πως η μεγέθυνση των διαφορών οφείλεται στο συνδυασμό μη γραμμικότητας και επανάληψης. Για την ιστορία, αναφέρουμε πως αντί να βάλει τον αριθμό 0.506127 με έξι δεκαδικά ψηφία, έβαλε 0.506. Με μία έννοια ήτα απόλυτα λογική σκέψη.  Από το ίδιο σημείο εκκίνησης ο Lorenz είδε τον καιρό που έδινε ο υπολογιστής της IBM να δημιουργεί σχήματα που εξελίσσονταν όλο και πιο διαφορετικά μέχρι που κάθε ομοιότητα εξαφανίστηκε.

Στον ίδιο, τον Lorenz οφείλεται και η θεωρία για την πεταλούδα που πετάει στο Χονγκ-Κονγκ και μπορεί να δημιουργήσει καταιγίδα στη Νέα Υόρκη. Ξαφνικά οι επιστήμονες συνειδητοποίησαν !!!! ( αυτό που όλοι οι φιλόσοφοι και οι πνευματικοί άνθρωποι ανά τους αιώνες το ξέρουν) πως σε αιτιοκρατικά δυναμικά συστήματα, η δυνατότητα γέννησης χάους (μη προβλεπτικότητας) παραμονεύει σε κάθε λεπτομέρεια.

Η ονομασία όμως «Θεωρία του Χάους» οφείλεται στον μαθηματικό του Πανεπιστημίου του Maryland Jim York μόλις το 1975. Μια θεωρία που συνεχώς εξελίσσεται κυριεύοντας όλους τους τομείς της επιστημονικής έρευνας: από την διαστημική έως τη δυναμική των υγρών, τις ακτίνες laser έως τις χημικές αντιδράσεις, από τις τηλεπικοινωνίες (λευκός θόρυβος της γραμμής) έως την καρδιολογία, από την οικονομία έως την ψυχοφυσιολογία. Αυτοί που πάντα ήξεραν την θεωρία του χάους και ζούσαν μέσα σε αυτή, ήταν εκτός από του φιλόσοφους, όλοι οι καλλιτέχνες, μουσικοί, ζωγράφοι, ποιητές, συγγραφείς. Είναι το χάος η βασική κατάσταση, που μπορούν να εκφράζουν την τέχνη τους.

Παρατηρώντας την φύση, θαμπώθηκα από την αέναη κίνηση μια μακάριας φαινομενικής ακινησίας. Ένοιωσα – και υπάρχει- κάτι βαθιά συναρπαστικό και αναζωογονητικό στην ποικιλία των φυσικών μορφών που ανανεώνονται αδιάκοπα. Με εντυπωσίασαν τα «τυχαία» γεωμετρικά σχήματα ανάμεσα στα φύλλα, τα αδρά κινούμενα σχήματα, που κάνουν επάνω και μέσα στο νερό, χρειάστηκε να μείνω πολύ ώρα ακίνητη για να τα αντιληφθώ. Σκέφτηκα να τα μοιραστούμε..

Παρατήρησε τα fractal σχήματα που κάνουν τα φύλλα, τα λουλούδια, πως συνυπάρχουν σε ένα ενιαίο σύνολο. Μέσα στη λίμνη υπάρχουν και πολλά ψάρια. Αυτή είναι η αισθητική του χάους, δεν έχει καμία σχέση με την ομορφιά, που αυθαίρετα οι άνθρωποι θεωρούν για ομορφιά. Αλλά έχει να κάνει με την μελέτη όλων των λεπτομερειών, με τα νεκρά φύλλα πεσμένα το ένα επάνω στο άλλο, με τις πυκνές συστάδες, τις βαλτώδης περιοχές, τα λιβάδια που είναι γεμάτα δηλητηριώδεις κισσούς… όλα είναι μια κίνηση πραγμάτων που συνδέονται μεταξύ τους με ανείπωτους, μυστηριώδης τρόπους. Αυτό είναι το μαγικό χάος. Μια φαινομενική χαώδης κατάσταση που περιέχει στον πυρήνα της μια μεγαλειώδη Αρμονία.

Ένα Βουδιστικό κείμενο αναφέρει
«Ένα σωματίδιο σκόνης ανυψώνεται και μέσα του βρίσκεται η μεγαλόπρεπη Γη, ένα λουλούδι ανθίζει και μέσα του γεννιέται ένα Σύμπαν»

Ο Krishnamurti λέει
«Να είναι οι μέρες σου γρήγορες σαν αστραπή και να ζεις σε μια μέρα χιλιάδες ώρες»

Ο Khalil Gibran λέει
«Η εμφάνιση του πρωινού ήλιου που καθρεπτίζεται μέσα σε μια δροσοσταλίδα, δεν είναι μικρότερη από τον ίδιο τον Ήλιο. Η ανταύγεια της ζωής μέσα στην Ψυχή σου δεν είναι τίποτα λιγότερο, από την ίδια την ζωή»

Όλοι οι φωτισμένοι άνθρωποι βλέπουν το Σύμπαν σε ένα κόκκο άμμου και ζουν την αιωνιότητα μέσα στο δευτερόλεπτο. Γι αυτό αν θέλεις να είσαι επιτυχημένος σε ότι κάνεις να πηγαίνεις από λεπτό σε λεπτό από ώρα σε ώρα και από αυτό που θεωρείς μικρό στο επόμενο που θεωρείς μικρό. Άλλωστε τίποτε δεν είναι ούτε μικρό, ούτε ασήμαντο.

«Όντας μία γλώσσα, τα Μαθηματικά μπορούν να χρησιμοποιηθούν όχι μόνον για να πληροφορήσουν αλλά, μεταξύ άλλων πραγμάτων, για να σαγηνεύσουν» – Benoit Β. Mandelbrot

«Η Δύναμη της Αδυναμίας» Ρωτάς ξανά και ξανά «Εντάξει τα πράγματα πάνε άσχημα. Τι να κάνουμε; Να φτιάξουμε ομάδα δράσης; Αντίδρασης; Κίνημα; να κάνουμε επανάσταση; Διαδηλώσεις; Πορείες; Τι να κάνουμε;» Έχω ξαναπεί και ξαναπεί πως μέσα από ομάδες, ομαδούλες, κινήματα, διαδηλώσεις, ψηφοφορίες, πορείες και επαναστάσεις της πλάκας δεν μπορείτε να πετύχετε το παραμικρό.  Τι νομίζετε αυτοί που επεξεργάζονται τα σχέδια καταστροφής και ελέγχου δεν γνωρίζουν πως θα αντιδράσει η μάζα, τα πρόβατα; Δεν φοβάται ο τσοπάνης τα πρόβατα ακόμη κι αν βελάζουν όλα μαζί. Απλά τα πρόβατα γίνονται για άλλη μια φορά προβλέψιμα, ελεγχόμενα και πολύ καλό μεζεδάκι. Τα συστήματα, όλα τα συστήματα ανά τους αιώνες δεν έπεσαν ούτε καλυτέρευσαν από καμία επανάσταση, σε όλες τις περιπτώσεις το σύστημα αναδιοργανώθηκε ενδυνάμωσε και αφομοίωσε την όποια επαναστατική «αλλαγή».

Κανένα σύστημα δεν αλλάζει μέσα από το ίδιο το σύστημα ή με τεχνικές δράσης ελεγχόμενες από το ίδιο. Δηλ. αν το σύστημα στηρίζεται στην ψηφοφορία, στις διαδηλώσεις, σε μια συγκεκριμένη γραμμή δράσης. Αν θέλουμε να το αλλάξουμε, αυτά ακριβώς ΔΕΝ κάνουμε.

Τι κάνουμε λοιπόν αφού δεν μπορούμε να κάνουμε διαδήλωση; Αφού έτσι κι αλλιώς με οποιαδήποτε πορεία, διαδήλωση, διαμαρτυρία ομαδική, συλλογική, δεν υπάρχουν αποτελέσματα, τι να κάνουμε; Υπάρχει επιλογή; Ναι υπάρχει.! .. και ονομάζεται «Η Δύναμη της Αδυναμίας» του Χάβελ, ή αλλιώς «Η Χαοτική Δράση της πεταλούδας» του Λόρεντζ, και κατ επέκταση να αφήσουμε το Χάος και την «Συνείδηση της μάζας»  να κάνει την δουλειά της. Να επιφέρει σαρωτικές αλλαγές και τάξη. Για να δούμε λοιπόν πως γίνεται αυτό και τι πρέπει να κάνεις.

Αυτοματισμός και Συνέργεια: Σε ένα δοκίμιο υψίστης σημασίας για τους κατοίκους της Ανατολικής κυρίως Ευρώπης ο Τσέχος συγγραφέας Václav Havel έδωσε μια απάντηση στην παραδοσιακή αντιμετώπιση της δύναμης με δύναμη ή στον πόλεμο και την βία με πόλεμο και βία. Πρότεινε λοιπόν μια δράση εντελώς διαφορετική και ρηξικέλευθη που την ονόμασε «Η Δύναμη της Αδυναμίας».  Ο Χάβελ φυσικά δεν γνώριζε ότι με το δοκίμιο του περιέγραφε με όρους κοινωνικής καθημερινότητας, την δράση της χαοτικής πεταλούδας του Λόρεντζ. Αφορμή για το δοκίμιο του Χάβελ ήταν το κομουνιστικό καθεστώς στην Τσεχοσλοβακία.

Ο Χάβελ ήξερε πως οι παραδοσιακές δυνάμεις αντίστασης, ένας επαναστατικός στρατός, μια μεγάλη διαδήλωση, ή μια εσωτερική επανάσταση δεν θα είχαν και πολλές ελπίδες να μετασχηματίσουν ένα ολοκληρωτικό, αντιεπιβιωτικό και απάνθρωπο καθεστώς όπως το κομουνιστικό, σε μια κοινωνία που θα σεβόταν τα ανθρώπινα δικαιώματα, τους πολίτες της και την ατομική ελευθερία. Αναρωτήθηκε λοιπόν αν υπήρχε κάποιος άλλος τρόπος δράσης. Αν υπήρχε κάποιου άλλου είδους δύναμη που θα είχε το επιθυμητό αποτέλεσμα με μηδαμινό κόστος. Κατέληξε λοιπόν στο συμπέρασμα μετά από προσεκτική παρατήρηση πως..

Η Δύναμη στην χώρα του και κατά προέκταση σε όλα τα συστήματα και τους ισχυρούς οργανισμούς, ΔΕΝ βρίσκεται στην παραδοσιακή μορφή ιεραρχικής ηγεσίας, αλλά βρίσκεται  στην ΕΝΕΡΓΗ ΣΥΝΕΡΓΕΙΑ και ΣΥΜΦΩΝΊΑ, των πλέον αδύναμων μελών κάθε κοινωνίας, τα οποία ζουν και κινούνται μέσα σε ένα πλαίσιο που αποκάλεσε «αυτοματισμό».

Ένα καλό παράδειγμα που ο Χάβελ χρησιμοποίησε ήταν αυτό με τον μανάβη, την πινακίδα και τα φρούτα. Έφτασε στο μανάβικο ένα φορτίο με φρέσκα φρούτα από το κρατικό κομουνιστικό αρχηγείο, μαζί με μια πινακίδα που έγραφε «Εργάτες όλου του κόσμου, ενωθείτε στο κόμμα» και την εντολή να την κρεμάσει στην βιτρίνα του μαγαζιού του. Ο Μανάβης φυσικά την κρέμασε, ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΣΥΜΦΩΝΕΙ. Όχι γιατί είχε καμιά διάθεση να το κάνει αφού δεν συμφωνούσε, αλλά γιατί διαλαλούσε στον κόσμο κάτι σαν « …εγώ ο μανάβης είμαι υπάκουος στο κόμμα, κάνω ότι μου λένε να κάνω, συμπεριφέρομαι με τον τρόπο που περιμένουν από εμένα να συμπεριφέρομαι, είναι υπάκουος και γι’ αυτό δικαιούμαι να με αφήσουν στην ησυχία μου» και πράγματι τον αφήνουν στην ησυχία του να κάνει την δουλειά του. Μόνο που ο μανάβης κάνει και κάτι ακόμη !

    Η πινακίδα στην βιτρίνα γνωστοποιεί την υποταγή του μανάβη, στην εσωτερική δύναμη ενός συστήματος, που η ύπαρξη του εξαρτάται από όλους όσους συμμετέχουν σε αυτό, (συνείδηση της μάζας)  Η δική του μικρή ατομική, φαινομενικά ασήμαντη πράξη, είναι μια από τις χιλιάδες μικρές ατομικές φαινομενικά ασήμαντες  πράξεις που κρατούν το σύστημα σε συνοχή και αναγκάζουν τα άτομα να ακολουθούν την γραμμή του κόμματος. Ακόμη και σε κοινωνίες φαινομενικά ελεύθερες, οι άνθρωποι δρουν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, με αυτοματισμό και συνέργεια.

Ας επεκτείνουμε το παράδειγμα του Χάβελ, να δούμε τι πρακτική εφαρμογή μπορεί να έχει στην καθημερινότητα και ποιές μπορεί να είναι οι δυνατότητες μιας δημιουργικής αντιμετώπισης στο θέμα «πινακίδα του μανάβη». Ο μανάβης μην τοποθετώντας την πινακίδα στην βιτρίνα του, ασκεί σύνθετη επίδραση, δείχνοντας σε όλους πως είναι αντίθετος με το κόμμα. Οι συνέπειες της πεταλούδας όπως προκύπτουν από μια απλή ατομική πράξη είναι δύσκολο να προβλεφθούν, για τον μανάβη δε, θα ήταν εξαιρετικά επώδυνο, να καταφθάσει η αστυνομία του κόμματος και να αρχίσουν να τον ανακρίνουν γιατί δεν ακολουθεί την κομματική γραμμή ή για την “αντικοινωνική συμπεριφορά του”. Αλλά ο μανάβης έχει κι άλλες επιλογές από το να βάλει η να μην βάλει την πινακίδα.

Π.χ. μπορούσε να βάλει την πινακίδα, αλλά να αρχίσει να λέει σε φίλους και γνωστούς, το τι αντιπροσωπεύει αυτή η πινακίδα και τι πιστεύει ο ίδιος γι αυτήν. Γιατί φοβάται να την βγάλει και ποιά είναι η θέση του για το θέμα «πινακίδα στην βιτρίνα» Μπορεί επίσης να μην πει τίποτα σε κανέναν εκτός από τον εαυτό του και να πάψει να αντιμετωπίζει το θέμα. Τελικά ο μανάβης έχει δύο επιλογές, ή να συνεχίσει να συνεργάζεται με το κόμμα και την γραμμή του, θυσιάζοντας την ατομική του δημιουργικότητα, ή να ενεργήσει κατά κάποιο τρόπο με μια αυθεντικότητα που θα τον βοηθήσει να βιώσει την δημιουργική αλήθεια του Είναι του, της Ψυχής του.

Από την στιγμή που ο μανάβης διαπιστώσει την ελευθερία που του προσφέρει η άσκηση της σύνθετης επίδρασης, ή μαγική «Δύναμη της Αδυναμίας» μετατρέπεται σε ένα μη προβλέψιμο στοιχείο, μιας, κατά τα φαινόμενα, ελεγχόμενης κοινωνίας. Νομίζουμε πως ζούμε σε δημοκρατικά καθεστώτα, απλά επειδή μας είπαν πως ζούμε σε δημοκρατικά καθεστώτα, όμως όλοι μας έχουμε βιώσει μια περίπτωση Συνέργειας και Αυτοματισμού, αντίστοιχη με αυτή του μανάβη.

Σκέψου σε μια συγκέντρωση του προσωπικού, που θέμα έχει ν’ αξιολογηθεί το νέο πρόγραμμα ανάπτυξης του αφεντικού και να το βαθμολογήσουν σε μια κλίμακα από το 1 έως το 10. Όλοι γνωρίζουν πολύ καλά πως το νέο πρόγραμμα ανάπτυξης δεν είναι καλό και θ’ αποτύχει. Η απάντηση που το αφεντικό θέλει να ακούσει είναι προφανής. Όλοι λοιπόν το βαθμολόγησανμε 10. Ένας γενναίος τόλμησε να βάλει 9,5 κι ο Νίκος όταν ήρθε η σειρά του, ήθελε να βάλει 0, κάτι πήγε να πει, αλλά έχει ανάγκη την δουλειά, έχει υποχρεώσεις, παιδιά, δάνεια, διατροφή, κλπ έτσι δεν τόλμησε να κάνει το σωστό και να είναι ηθικός με τον εαυτό του, έβαλε κι αυτός 10.

Πόσες φορές δεν είπες από μέσα σου «όχι» αλλά φώναξες δυνατά «ναι». Πόσες φορές δεν ήθελες να βάλεις 0 σαν τον Νίκο, αλλά έβαλες κι εσύ 10; Πόσες φορές δεν κρέμασες όπως ο μανάβης, την πινακίδα στην βιτρίνα σου; Η αποφάσισες αδύναμα, να μην την κρεμάσεις από στιγμιαίο συνειδησιακό σοκ, αλλά διαπίστωσες πως σε είχε ήδη πνίξει η δύναμη, όλων των άλλων αδύναμων που είχαν κρεμάσει τις δικές τους πινακίδες στις βιτρίνες τους.

    Αν λοιπόν δοκιμάσεις να προκαλέσεις ανοιχτά το σύστημα θα δεις πως οι αληθινοί αντίπαλοι σου ΔΕΝ είναι οι υποτιθέμενοι κρατούντες μιας όποιας ελίτ,, αλλά οι υπόλοιποι κοινοί άνθρωποι σαν κι εσένα κι εμένα, που είναι πρόθυμοι να δώσουν 10 ενώ πρέπει να δώσουν 0 και είναι πρόθυμοι να κρεμάσουν την πινακίδα, ενώ πρέπει να την πετάξουν στα σκουπίδια. Αντιδράς έτσι γιατί έχεις επίγνωση της αδυναμίας σου και θέλεις μερίδιο δύναμης. Αυτό είναι συνεργία είναι αυτοματισμός.

Στην γλώσσα του Χάους τώρα τα συστήματα που λειτουργούν με συνεργία δεν είναι δημιουργικά ανοιχτά συστήματα. Η συμπεριφορά τους κυριαρχείται σε μεγάλο βαθμό από ένα μικρό αρνητικό βρόχο ανάδρασης. Οι άπειροι μικροί βρόχοι όπως το 10 αντί του 0 του Νίκου δεν αποτελούν έκφραση  δημιουργικής  ελευθερίας, αλλά αντιπροσωπεύουν μικρούς βρόχους που είναι ενωμένοι μεταξύ τους, ώστε να δημιουργούν και να συντηρούν έναν μεγάλο επαναλαμβανόμενο βρόχο. Αυτό τον βρόχο η επιστήμη του Χάους τον ονομάζει «οριακό κύκλο συμπεριφοράς».

Οριακοί Κύκλοι Συμπεριφοράς: Είναι εκείνα τα συστήματα συμπεριφοράς που αποκόπτονται από την ροή του εξωτερικού κόσμου επειδή η εσωτερική τους ενέργεια είναι αφιερωμένη στο να αντιστέκεται στην αλλαγή και στο να διαιωνίζει μηχανικά, παγιωμένα σχέδια συμπεριφοράς.

Οι οριακοί κύκλοι υπάρχουν παντού στην κοινωνία και είναι εκείνα τα συστήματα που δεν μας αφήνουν να νοιώσουμε δύναμη κι ανεξαρτησία, Θέλουμε να αλλάξουμε αλλά δεν μας αφήνουν και νοιώθουμε αδύναμοι. Μπορεί να είναι το σύστημα που βοηθά τους πλούσιους να γίνονται πιο πλούσιοι, ή το σύστημα που βοηθά αυτούς που έχουν τις περισσότερες κοινωνικές διασυνδέσεις να απολαμβάνουν περισσότερα προνόμια και καλύτερες δουλειές από του μέσου ψηφοφόρου. Μπορεί να είναι κι ένα κλειστό οικογενειακό σύστημα, οριακής συμπεριφοράς, όπου τα συναισθήματα ενοχής των γονέων για την τεμπελιά του γιού τους, χειροτερεύουν την κατάσταση αντί να την διορθώνουν.

Εσωτερικοί οριακοί κύκλοι: Όλοι γνωρίζουμε ανθρώπους που έχουν αυτόματες επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές. Δεν προλαβαίνουν να βγουν από μια καταστροφική σχέση και μπαίνουν σε άλλη πιο καταστροφική, λέγοντας πάντα πως τώρα τα πράγματα θα είναι καλύτερα. Κάθε προσπάθεια να ελέγξουμε ή να υπερνικήσουμε αυτά τα συστήματα που κυριαρχούνται από οριακούς κύκλους καταφέρνει να τα κάνει πιο δυνατά.

Η Συνύφανση των βρόχων ανάδρασης στα χαοτικά συστήματα μας δείχνει πως αυτός που επιδιώκει να έχει τον  Κακό έλεγχο στο τέλος θα τον υποστεί. Αυτός που επιδιώκει να επιβάλει την κακή δύναμη είναι αυτός που στο τέλος θα υποστεί την Δύναμη της. Το Χάος μας λέει πως αν αντιμετωπίζουμε αυτά τα συστήματα σαν να είμαστε ξέχωροι από αυτά τότε είναι σαν να εθελοτυφλούμε.

Αν όμως τα συστήματα διατηρούνται σε συνοχή και ύπαρξη από την δική μας συνεργία στο πλαίσιο των βρόχων ανάδρασης, αυτό σημαίνει πως η επιρροή μας και κατά συνέπεια η Δύναμη μας είναι τρομακτικά τεράστια. Άρα η επιρροή μας, μπορεί να χρησιμοποιηθεί με θετικό τρόπο ώστε να φτιάξουμε ένα πιο ανοιχτό ελεύθερο, δημιουργικό σύστημα να ζήσουμε.

Όταν ο άνθρωπος λέει πως είναι αδύναμος εννοεί πως δεν έχει την δύναμη να αντιμετωπίσει όλες αυτές τις απίθανα κολοσσιαίες οργανωτικές δομές,  την εκκλησία, την δικαιοσύνη, το κράτος, το σύστημα, την προκατάληψη, την ισχυρή προσωπικότητα και σκέψη του συνανθρώπου του. Ζώντας μέσα σε ένα κόσμο δυνατών πως μπορεί ο «αδύναμος» να επιβιώσει;  Η πιο συνηθισμένη σκέψη και προτροπή είναι «απέκτησε και συ δύναμη». Είναι όμως έτσι;

Η Θεωρία του Χάους μας δίνει μια άλλη διαφορετική απάντηση. Λέει πως τα χαοτικά και πολύπλοκα συστήματα, σαν αυτά που συναντάμε στην κοινωνία και στην φύση, δεν μπορούν ούτε να προβλεφθούν με ακρίβεια, ούτε να ελεγχτούν. Από την άλλη ούτε και τα άκαμπτα συστήματα μπορούν να υποχωρήσουν από την θέση τους. Τι γίνεται τότε;  Πάντα υπάρχει ένας τρίτος δρόμος διαφυγής.

    Το Χάος μας λέει πως ο καθένας από μας, ατομικά, ασκεί επιρροή σε αυτά τα χαοτικά  συστήματα.

Η Σύνθετη Επίδραση: Άλλη μια Αδύναμη Δύναμη, είναι όλα τα μικρά και ασήμαντα που ξεχνάμε να κάνουμε. Αυτό που κρατάει δεμένη μια κοινωνία ή μια μικρή ή μεγάλη κοινωνική ομάδα ακόμη και μια σχέση μεταξύ δύο μόνο ανθρώπων, είναι ένα «δίκτυο μικρών ασήμαντων φαινομενικά πραγμάτων».  Όλες οι μικρές ασήμαντες φαινομενικά λέξεις, κινήσεις, ενέργειες, σκέψεις, συναισθήματα, είναι τα σημαντικά που κρατούν μια υγιή κοινωνική ομάδα σε συνοχή. Ένα χαμόγελο στον γείτονα, μια καλή κουβέντα στον περαστικό, καλή διάθεση να εξυπηρετήσουμε, φροντίδα σε όσους το χρειάζονται και όλα αυτά τα «φαινομενικά ασήμαντα» είναι που κρατούν μια κοινωνία δεμένη. Μια υγιής κοινωνική ομάδα είναι ένας κύκλος που κρατιέται σε συνοχή από την κοινή εμπιστοσύνη, τον κοινό σκοπό, τον κοινό σεβασμό, την αλληλεξάρτηση.

    Η σύνθετη επίδραση είναι αυτή η πράξη που ασκεί ο καθένας για καλό η για κακό ανάλογα με την πνευματική του ποιότητα. Αν εσωτερικά, πνευματικά ο άνθρωπος είναι μη έντιμος ή κακός αυτό ασκεί επίδραση στα άλλα μέρη της κοινωνικής ομάδας που είμαστε πέρα από το τι λέμε ή από το φαίνεσθε.

Οι σκέψεις και τα συναισθήματα μας καθορίζουν το πλαίσιο, που βιώνουν τα άλλα μέρη  της ομάδας. Η πνευματικότητα  μας σχηματίζει το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζει η κοινωνία, τον αέρα που αναπνέει.  Είμαστε υπεύθυνοι και δημιουργοί για κάθε τι καλό ή όχι καλό. Βοηθάμε όλοι μας στην τροφοδότηση του εδάφους, στο οποίο άλλοι οργανισμοί αναπτύσσονται. Αν σαν μέλος μιας κοινωνικής ομάδας –κάθε κοινωνικής ομάδας- είσαι θετικός, έντιμος, συμπονετικός, ευχάριστος, δοτικός, αυτό επιδρά με σύνθετο τρόπο σε αυτούς που ζουν γύρω σου.

Αυτό είναι εμφανές σε όσους έχουν μικρά παιδιά ή κατοικίδια θηλαστικά ζώα. Τα παιδιά ανταποκρίνονται σε αυτό που είσαι και όχι σε αυτό που λες. Τα παιδιά αντιλαμβάνονται σε ένα άλλο επίπεδο κάθε «κρυφό» συναίσθημα ή σκέψη ανεξάρτητα από τα λόγια ή τις πράξεις. Όλοι μας επηρεαζόμαστε θετικά ή αρνητικά από την Ύπαρξη των άλλων. Σε μια έρευα που έγινε σε ζευγάρια, Ιάπωνες επιστήμονες ανακάλυψαν πως όταν το ένα μέλος ήταν ευτυχισμένο και αισιόδοξο τότε ακολουθούσε και το άλλο χωρίς προφανή λόγο. Άλλωστε αυτό το κάνω συνήθως και μπορείς να το κάνεις κι εσύ.

Η Σύνθετη επίδραση στην αρνητική της έννοια –την συνέργεια- διατηρεί σε συνοχή τους περιοριστικούς οριακούς κύκλους, στην θετικής της όμως έννοια είναι απαραίτητη για την ανανέωση και την αναζωογόνηση την Ελεύθερων και Ανοιχτών συστημάτων. Η Μεταφορική έννοια του Χάους, μας δείχνει έναν καινούργιο τρόπο να σκεφτούμε ανάμεσα στην θετική και στην αρνητική επιρροή Ανάμεσα στο Ευεργετικό και στο επιβλαβές και στο πόσο υπεύθυνοι είμαστε όλοι γι αυτό.

Η Σύνθετη επιρροή ξεκινά από το γεγονός πως η «Δύναμη της Πεταλούδας» είναι από την φύση της μη προβλέψιμη. Μπλεκόμαστε μέσα στους βρόχους της κοινωνικής ανάδρασης, με τόσους τρόπους, που είναι αδύνατον να μαντέψουμε τις μακροπρόθεσμες επιδράσεις των πράξεων, λέξεων συναισθημάτων μας, όπως είναι δύσκολο να προβλέψουμε τον καιρό της επόμενης εβδομάδας.

Οι άνθρωποι που κακοποιούνται μέσα στην οικογένεια τους π.χ. παγιδεύονται σε ένα σύστημα οριακού κύκλου. Για πολλά χρόνια μια γυναίκα που ο άντρα της την κακοποιούσε τηλεφωνούσε στην αστυνομία ζητώντας βοήθεια, αρνιόταν όμως κατηγορηματικά να υποβάλει μήνυση, να κάνει επίσημη καταγγελία ή να κάνει ότι της πρότειναν οι αστυνομικοί. Όταν κάποια στιγμή την είπαν πως πρέπει να το πάρει απόφαση και να διαλύσει αυτόν τον γάμο, έφτασε μέχρι του σημείου να υπερασπιστεί τον άνθρωπο που την κακοποιούσε. Το τηλέφωνο στην αστυνομία, τα παράπονα και η άμβλυνση της έντασης μετά από κάθε ξυλοδαρμό αποτελούσαν μέρος του οριακού κύκλου που είχε εμπλακεί.

Κάποια στιγμή οι αστυνομικοί αποφάσισαν, είχαν βαρεθεί κι αυτοί πια, να μην της πουν τίποτα, να την αφήσουν να κλαίει και να διαμαρτύρεται χωρίς να πάρουν καμία θέση. Αυτό στιγμιαία έβγαλε την γυναίκα έξω από τον οριακό κύκλο που ήταν μπλεγμένη και για πρώτη φορά μόνη της είπε πως πρέπει αυτός ο γάμος να τελειώσει. Μετά από πολλές ώρες ενημέρωσης και ενθάρρυνσης η γυναίκα ζήτησε την επιβολή περιοριστικών μέτρων, τερματίζοντας οριστικά, έπειτα από λίγο καιρό (πήρε διαζύγιο) αυτόν το οριακό κύκλο που ήταν μπλεγμένη.

Η αλήθεια είναι πως δεν ξέρουμε τι είναι αυτό που άλλαξε την συμπεριφορά της γυναίκας. Ίσως ήταν η αληθινή προσοχή που της έδωσαν οι αστυνομικοί για πρώτη φορά. Ίσως να ήταν κάποιος από τους χιλιάδες παράγοντες που ο οποίος αποτέλεσε την τελευταία μη-γραμμική σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. H αληθινή δύναμη μας, βρίσκεται σε χιλιάδες μικρά και ασήμαντα που κάνουμε καθημερινά.

Μπλεκόμαστε μέσα στους βρόχους της κοινωνικής ανάδρασης με τόσους πολλούς τρόπους που είναι αδύνατον να προβλέψουμε τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα αυτής την συμμετοχής, όπως είναι δύσκολο να προβλέψουμε τον καιρό του επόμενου μήνα.

Γι αυτό πολλές από τις Πνευματικές παραδόσεις  μας λένε να έχουμε υπ όψιν μας, πως με κάθε πράξη μας θα πρέπει να λαμβάνεται στα σχέδια μας όχι μόνο το μελλοντικό καλό των υπολοίπων, αλλά να βασίζεται στην αυθεντικότητα της στιγμής, στα καλά αισθήματα, στην ειλικρίνεια, στην εφαρμογή των εννοιών της Ευγνωμοσύνης, της Καλοπροαίρετης Χαρούμενης Διάθεσης,  της Συμπόνιας, της Καλοσύνης.

Η Δύναμη του Ελεύθερου Ανοιχτού Συστήματος: Η Θετική Δύναμη της Πεταλούδας περιλαμβάνει το γεγονός πως δεν είναι κανείς μας αθώος, ανεξάρτητος, καθένας μας είναι αναπόσπαστο μέρος του κοινωνικού συνόλου σε όλο τον πλανήτη. Ακόμη πως η κάθε Χαοτική στιγμή του παρόντος αποτελεί τον καθρέφτης της Χαοτικής στιγμής  του μέλλοντος.

Ας μην ξεχνάμε πως ο Σεζάν και ο Κιτς είπαν πως η αυθεντική Αλήθεια βασίζεται σε ένα συγκεκριμένο είδος προσοχής της Ανασφάλειας της Αμφιβολίας και της Αβεβαιότητας.Από εκεί προέρχεται η Θετική Δύναμη της Πεταλούδας που είναι στην πραγματικότητα η Δύναμη του Ελεύθερου Ανοιχτού Συστήματος.

Τώρα φυσικά δεν είναι δύσκολο να δει κάποιος την θετική και την αρνητική επιρροή της Δύναμης της Πεταλούδας. Κάθε καλή κουβέντα μας κάνει και νοιώθουμε καλά, ένα χαμόγελο, μια χειρονομία καλής θέλησης μας απογειώνει. Κάθε αρνητικό σχόλιο από  την άλλη σκληραίνει τον εαυτό και τον παγιώνει – σφραγίζει μέσα σε ένα οριακό κύκλο. Οι αρνητικοί άνθρωποι υποφέρουν από έλλειψη Ενέργειας, κάθε αρνητική κίνηση ή σκέψη καταναλώνει τεράστια ποσότητα Ενέργειας- και για αυτό θέλουν την Ενέργεια αυτών που την έχουν- των Θετικών Ανθρώπων. Κάθε Θετική Σκέψη, Κίνηση, Λέξεις Συναίσθημα τροφοδοτούν με μεγάλες ποσότητες Ενέργειας τον άνθρωπο.

Γι αυτό οι Αρνητικοί άνθρωποι είναι κλεισμένοι σε έναν οριακό κύκλο, εγωισμού, απληστίας, θυμού, έλλειψης αποδοχής από την κοινωνική ομάδα, και ανελέητης φιλοδοξίας. Ο πόθος τους για ψευδή δύναμη τους θέτει σε έναν οριακό κύκλο και η δύναμη που επιζητούν στο τέλος στρέφεται εναντίον τους. Υφίστανται τον κακό έλεγχο που επιδιώκουν να αποκτήσουν.

Ο  μοναδικός ίσως τρόπος που διαθέτουμε είναι με έναν ευγενικό αλλά ξεκάθαρο τρόπο να υποδείξουμε  την θετική ενέργεια στο Άτομο σε μια συγκεκριμένη κατάσταση, ακόμη κι αν αυτό την δεδομένη στιγμή πονέσει.

Αν ο Νίκος της πιο πάνω ιστορίας, είχε πει 0 αντί για 10, σίγουρα θα είχε πονέσει ή θυμώσει το αφεντικό και πιθανόν να έχανε την εργασία του. Όταν είπε όμως 10 συνέργησε (συμφώνησε) στην δημιουργία μιας ψευτιάς, που είχε απρόβλεπτες μελλοντικές συνέπειες στην εταιρία, στο αφεντικό, στην οικογένεια του και στην ζωή του ίδιου του Νίκου. Αν ο Νίκος είχε ζήσει μια «Στιγμή Αλήθειας», η απόφαση του θα ήταν διαφορετική. 

«Θετική Δύναμη Της Πεταλούδας» Ένα χαμόγελο μια καλή κουβέντα ανεβάζει τον άνθρωπο ψυχολογικά ωστόσο φαίνεται πως λειτουργεί μόνο όταν δίνεται με καλή πίστη και θετικά συναισθήματα αλλιώς λειτουργεί ανάποδα και εις βάρος αυτού που το κάνει.

Έτσι η «Θετική Δύναμη Της Πεταλούδας» συμβαδίζει με το καλοπροαίρετο, μια αίσθηση ταπεινοφροσύνης, ευγνωμοσύνης  και εσωτερικής αληθινής καλοσύνης, αφού αντιλαμβανόμαστε πως η αλλαγή εξαρτάται και από την δράση ενός μεμονωμένου ατόμου, αλλά και από τον τρόπο που αλληλεπιδρούν πολλοί διαφορετικοί βρόχοι ανάδρασης. Ο Χάβελ λέει ό,τι η ανεξαρτησία μας, βρίσκεται μέσα σε αυτήν την φαινομενικά αντιφατική δύναμη.

Κατά την διάρκεια της διακυβέρνησης, από το κομουνιστικό καθεστώς στην Τσεχοσλοβακία, οι άνθρωποι πίστευαν πως είναι αδύναμοι. Όμως ακόμη και μέσα σε τόσο ακραίες συνθήκες οι άνθρωποι βρίσκουν τρόπους, να εκφραστούν, με αυθεντικά δημιουργική δραστηριότητα. Ο Χάβελ όρισε τις πράξεις τους ως «Ζωή μέσα στην Αλήθεια της Στιγμής»

    «Ζωή μέσα στην Αλήθεια της Στιγμής» είναι η απλή (αλλά όχι πάντα εύκολη) πορεία στο άνοιγμα μας προς την αβεβαιότητα, η ανακάλυψη της αιχμής, ανάμεσα στην ατομικότητα μας και το σύμπαν και οι πράξεις μας που ακολουθούν αυτή την ανακάλυψη. Αυτό ακριβώς είναι η «δύναμη της αδυναμίας» Στην πραγματική αντίληψη της «Αλήθειας της Στιγμής» έγκειται και η ικανότητα μας να επηρεάζουμε βαθιά –ακόμη και με μικρές ασήμαντες πράξεις-ακόμη και τα πιο δύσκαμπτα, συστήματα που βασίζονται στον αυτοματισμό και στους οριακούς κύκλους δράσης.

Το θα συνέβαινε αν ο μανάβης αφαιρούσε την πινακίδα από το μαγαζί του; Ο Χάβελ διαπίστωσε ότι αυτή η ελάχιστη ενέργεια αντίδρασης στο οριακό σύστημα, θα είχε καταλυτική επίδραση στο σύνολο. Η αφαίρεση της πινακίδας από την πλευρά του μανάβη, θα μπορούσε να είναι μια «απειλή» για το σύστημα, όχι επειδή ασκήθηκε κάποια σωματική ή πραγματική δύναμη αλλά επειδή η πράξη ξεπέρασε τον εαυτό της, επειδή ΔΙΑΦΩΤΙΣΕ το περιβάλλον της και φυσικά εξαιτίας των ανυπολόγιστων συνεπειών αυτού του ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ.

Κατά την διάρκεια του σκοταδισμού από τον χριστιανικό μεσαίωνα κάποια μεμονωμένα Άτομα βρήκαν τρόπους να εκφραστούν ελεύθερα κάνοντας πράξη αυτή την «Ζωή μέσα στην Αλήθεια της Στιγμής». Με αυθεντική δημιουργικότητα άτομα όπως ο Λεονάρντο Ντα Βίτσι, ο Γαλιλαίος, ο Κοπέρνικος, ο Ελ Γκρέκο, χωρίς να μπορούν να προβλέψουν την παρούσα στιγμή που έδρασαν, τις μελλοντικές επιδράσεις, με το έργο τους έδωσαν ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ στην ανθρωπότητα και συνετέλεσαν στο να τελειώσει ο σκοταδισμός. Αυτή είναι Δύναμη. Η Δύναμη του Ατόμου σε σχέση με το Σύνολο που ζει και κινείται.

Ο μανάβης αφαιρώντας την πινακίδα από το μαγαζί του ασκεί Σύνθετη Επίδραση δείχνοντας ότι γνωρίζει την Αλήθεια. Οι συνέπειες της πεταλούδας, όπως προκύπτουν από μια απλή ατομική, μεμονωμένη, ενέργεια, είναι δύσκολο να προβλεφθούν, για τον μανάβη όμως θα ήταν σίγουρα δυσάρεστες … θ’ άρχιζαν να τον παρακολουθούν και να τον ανακρίνουν για την «αντικοινωνική συμπεριφορά του» όμως ο μανάβης έχει κι άλλη επιλογή, πέρα από το να βάλει ή να μην βάλει την πινακίδα.

Μπορεί ν’ αφήσει την πινακίδα, που του επέβαλε το κόμμα, για να φανεί πως συμμορφώνεται με το καθεστώς και ταυτόχρονα να λέει σε γνωστούς και φίλους τι αντιπροσωπεύει αυτή η πινακίδα γι αυτόν και γιατί φοβάται να την βγάλει. Μπορεί ακόμη και να μην πει τίποτε σε κανέναν εκτός απ τον εαυτό του, αρνούμενος να αντιμετωπίσει την πράξη του και ν’ αναλάβει την ευθύνη της. 

Από την στιγμή που ο μανάβης συνειδητοποιεί την ελευθερία που του παρέχει η άσκηση της Σύνθετης Επίδρασης, μετατρέπεται σε ένα μη προβλέψιμο στοιχείο μιας κατά τα άλλα ελεγχόμενης κοινωνίας και για να μην μακρηγορώ άλλο, ο μανάβης γίνεται ένας ΚΑΤΕΡΓΑΡΗΣ της κοινωνίας.

Ο ΚΑΤΕΡΓΑΡΗΣ: Σε αρχαίες παραδόσεις το Χάος αποτελεί το βασικό στοιχείο στην δημιουργία του Σύμπαντος. Στην Αιγυπτιακή κοσμολογία ο θεός του ήλιου, ο Ρα, αναδύεται από τα χαοτικά κύματα. Στην Κινέζικη ιστορία για την δημιουργία του κόσμου, το φως ξεπηδά από το Χάος για να δημιουργήσει τον ουρανό. Σύμφωνα με τον αρχαίο Έλληνα φιλόσοφο Ησίοδο, «πριν απ όλα ήταν το Χάος».

Ο κλόουν, ο Κατεργάρης, αυτός που αλλάζει συνεχώς μορφές, αποτελεί την προσωποποίηση του Χάους σε όλους σχεδόν τους πολιτισμούς του πλανήτη. Παρ όλο που αποτελεί την “επιτομή της αρχής της αταξίας” ο κατεργάρης θεωρείται επίσης ο φορέας του πολιτισμού και της δημιουργικότητας. Ένας υπέρ-σαμάνος. Ένας υπέρ-ήρωας. Ένας θεός.

Ο Κατεργάρης είναι ο πανούργος επιζήσας, που πολεμά το κατεστημένο, ανατρέπει το σύστημα, καταστρέφει την δομή της εξουσίας και γεννά καινούργιες ιδέες.

Σε κάποιες παραδόσεις είναι η αλεπού, το κοράκι, το κογιότ. Είναι ο Ερμής που αλλάζει μορφές, ο Προμηθέας που έδωσε την φωτιά στους ανθρώπους, ο Διόνυσος ο θεός της κραιπάλης της μέθης και της καταστροφής, ο λαγός Μπρερ που ξέρει να βαδίζει σε δύσβατα και απρόσιτα μονοπάτια.

Στην οροφή μιας σπηλιάς που ονομάζεται Λε Τρουά-Φρερ (τα τρία αδέρφια) στην Γαλλία, υπάρχει μια ζωγραφιά από την εποχή των πάγων. Σε αυτήν απεικονίζεται καθαρά κάποιο όν που έχει την δυνατότητα να αλλάζει μορφές –κατά ένα μέρος άνθρωπος κατά ένα μέρος ζώο- είναι ίσως η αρχαιότερη απεικόνιση του κατεργάρη.

Τοποθετημένος στην οροφή της σπηλιάς, κοιτάζει αφ’ υψηλού το πλήθος των ζώων και των ανθρώπων που απεικονίζονται σε στιγμιαίες περιστροφές, πηδήματα και διάφορες στάσεις κατά μήκος των τοίχων. Σαν θεός του Χάους ο κατεργάρης, αφού έδωσε ζωή σε αυτές τις αλλόκοτες μορφές, μας κοιτάζει με ένα άγριο και διαπεραστικό βλέμμα.

Ο Κατεργάρης είναι ο Δημιουργός του Σύμπαντος.

Μας κοιτάζει και μας προσκαλεί να τον συνοδέψουμε στον δικό του χορό των χαοτικών μεταλλαγών.

Ο Κατεργάρης –δεν υπάρχει πληθυντικός στην λέξη-  φανερώνει τον τρόπο με τον οποίο η δημιουργικότητα, η φαντασία, μπορεί να υπερπηδήσει όλες τις ανισότητες και όλα τα εμπόδια. Ο Κατεργάρης βλέπει πέρα και έξω από τα όρια του όποιου συστήματος και παραβαίνει τους κανόνες. Γι αυτό τον λόγο ο άνθρωπος αυτός προκαλεί δυσφορία στους άκαμπτους οργανισμούς, στις δογματικές κυβερνήσεις και στα απολυταρχικά συστήματα. Κατεργάρης είναι εκείνος ο ήρωας που συγκρούεται με τους θεούς για να καταστραφεί στην συνέχεια αφού όμως έχει πετύχει τον στόχο του. Ο Προμηθέας είναι ένα καλό παράδειγμα κατεργάρη.

Ο Wilhelm Reich, , ο Lakowsky, ο Nikola Tesla ο Royal Raymond Rife η Dr. Ruth B. Drown είναι ο ΚΑΤΕΡΓΑΡΗΣ των σύγχρονων οριακών κλειστών συστημάτων.

Όταν έχουν να αντιμετωπίσουν ένα δύσκολο εχθρό οι δάσκαλοι των ανατολικών πολεμικών τεχνών εφαρμόζουν την δημιουργική μέθοδο προσέγγισης, του κατεργάρη. Η ιδέα δεν είναι να αντιτάξεις δύναμη στην δύναμη, αλλά να ενεργήσεις με έξυπνο τρόπο, την στιγμή που θα χρειαστεί να καταβάλεις τον αντίπαλο. Ο πολεμιστής υποχωρεί στην δύναμη που έρχεται κατά πάνω του και απλά εφαρμόζει μια απλή πίεση πεταλούδας την στιγμή που χρειάζεται για να επιστρέψει το χτύπημα εκεί απ΄ όπου προήλθε. Η ουσία βρίσκεται στην απλή και ήρεμη αντιμετώπιση της υπερβολικής βιαιότητας.

«Η Αρχή της Μετάπτωσης» Η ιστορία της Ρόζα Πάρκς τη δεκαετία του 50, είναι άλλο ένα παράδειγμα κατεργάρη, που δείχνει πως η σύνθετη επίδραση του απλά «να Ζεις την αλήθεια της Στιγμής», μπορεί να επιφέρει δραματικές αλλαγές και μη προβλέψιμα αποτελέσματα. Την συγκεκριμένη ημέρα η Ρόζα δεν είχε ιδέα ότι η πράξη της θα ξεκινούσε μια επανάσταση. Απλά βίωνε την «Αλήθεια της Στιγμής»

Ήταν ένα κουρασμένο σκληρά εργαζόμενο πλάσμα, που είχε το ίδιο δικαίωμα, με τον λευκό άντρα που απαιτούσε να σηκωθεί εκείνη για να καθίσει αυτός.  Όπως αποδείχτηκε εκ των υστέρων η «αλήθεια της στιγμής» της Ρόζας, δημιούργησε ένα χάσμα στην συνέργεια που κρατούσε σε συνοχή το κλειστό σύστημα του Μοντγκόμερι. Οι πολίτες του Μοντγκόμερι έμειναν άφωνοι. … η συνέχεια είναι γνωστή και όλα ξεκίνησαν από την «Στιγμή της Αλήθειας» της Ρόζα.

«Η Δύναμη της Αδυναμίας» ή «η Δύναμη της Πεταλούδας» μας δείχνει πόσο βαθιά μπορούν τα άτομα με πολύ απλές και φαινομενικά αδύναμες πράξεις να επηρεάσουν την κοινότητα τους. Δείχνει όμως και πόσο απαραίτητη είναι η επίγνωση του μη εγωισμού, για να ασκηθεί αυτή η επίδραση κι επιρροή με θετικό τρόπο. Ποτέ δεν μπορούμε να ξέρουμε πόσο σημαντική είναι η συνεισφορά μας.

Οι πράξεις μας, όταν καλύπτονται από καλοπροαίρετη διάθεση, μπορούν να ενωθούν με έναν από τους πολλούς βρόχους που ορίζουν και συντηρούν τα ανοιχτά δημιουργικά συστήματα. Σε πολλές περιπτώσεις μάλιστα μπορούν να αυξηθούν και να ενισχυθούν ώσπου να μεταμορφώσουν ολόκληρη την κοινότητα σε κάτι τελείως νέο. Δεν είναι δυνατόν να γνωρίζουμε το άμεσο αποτέλεσμα πάντα, Πιθανόν και να μην το μάθουμε ποτέ, εάν, πότε ή πως η «Στιγμή της δικής μας Αλήθειας» θα έχει κάποιο αποτέλεσμα. Το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι να λειτουργούμε με βάση την αλήθεια της ψυχής μας, την ειλικρίνεια, την ευαισθησία, έχοντας πάντα στον νου μας την «Αρχή της Μετάπτωσης» 

    Η «Αρχή της Μετάπτωσης» είναι η δράση με μεταπτωτική αξία που ΕΣΥ δεν θα μάθεις ποτέ, αυτή την αξία.

Ας το δούμε μ’ ένα παράδειγμα. Σκέψου μια μέλισσα, ή μάλλον σκέψου την καθημερινότητα μιας μέλισσας. Ξυπνάει το πρωί και βγαίνει έξω από το σπίτι της, για να κάνει αυτό που ξέρει καλύτερα, να μαζέψει γύρη για να ταΐσει την οικογένεια. Αυτό το ξέρει, ότι το κάνει η μέλισσα και το κάνει τόσο καλά που σίγουρα δεν σκέφτεται καν τι κάνει. Απλά το κάνει.  

Αυτό όμως που η μέλισσα κάνει επιπλέον, πέρα από το, αυθόρμητα και με ειλικρίνεια να συντηρεί την οικογένεια, είναι ότι γονιμοποιεί τα λουλούδια και δημιουργεί αυτόν τον ολάνθιστο κήπο. Αν δεν υπήρχε η μέλισσα και η ηθική της να συντηρεί και να τρέφει την οικογένεια, τα λουλούδια δεν θα μπορούσαν να γονιμοποιηθούν και η ζωή στον πλανήτη –κάθε ζωή- θα τελείωνε μέσα σε 4 χρόνια αν η μέλισσα αποφάσιζε να κάνει διακοπές από την καθημερινή της ευθύνη.

Αυτό όμως η μέλισσα δεν το γνωρίζει, ούτε και θα το μάθει ποτέ. Ίσως κάποια σοφή σαμάνος μέλισσα κάποια στιγμή κάτι υποψιαστεί, μετά από πολλά χρόνια μελέτης και διαλογισμού. Μα η απλή κοινή μελισσούλα δεν γνωρίζει τα αποτελέσματα της πράξης της. Αυτή η μεταπτωτική αξία του να αναλαμβάνει την ευθύνη της οικογένειας και της κοινότητας της, κι ο ολάνθιστος κήπος, είναι η «Αρχή της Μετάπτωσης»

Τόσο μικρό και τόσο δυνατό, αυτή είναι «η Δύναμη της Αδυναμίας», αυτή είναι «η Δύναμη της Πεταλούδας» είναι «η Δύναμη της Μετάπτωσης».  Αυτός είναι κι ο μοναδικός λόγος ύπαρξης του terrapapers,  η αρχέγονη, μαγική, μυστηριώδης, απρόβλεπτη, χαώδης, «Η Αρχή της Μετάπτωσης»

Έτσι μολονότι η κυνικοί ορθολογιστές πιστεύουν, μέσα από τα οριακά συστήματα που είναι κλεισμένοι, ότι ο άνθρωπος είναι αδύνατον να αλλάξει, έρχεται η θεωρία του χάους και ο κατεργάρης της να μας ανοίξει την πόρτα διάπλατα σε αυτήν την αλλαγή. Μας λέει ότι η επίγνωση δεν περιορίζεται σε ό,τι συμβαίνει αυτή την στιγμή, μέσα στο κεφάλι του κάθε ανθρώπου, η επίγνωση είναι ένα ανοιχτό σύστημα όπως ο ά-νεμος, σχηματίζεται κάθε στιγμή από την κάθε σκέψη, την κάθε δράση του ανθρώπου μεμονωμένα, και της κοινωνίας που αυτός ανήκει μέσα από τις αλληλεπιδράσεις του. 

Η στρατηγική της επίγνωσης της ανθρώπινης φύσης δεν είναι απόλυτα καθορισμένη, αλλά μέσα από το χάος το άτομο ή μια μικρή ομάδα 10-15 ατόμων, μπορεί να ασκήσει, βαθιά και σύνθετη επίδραση σε ολόκληρο τον κόσμο και επί καλό και -πιο εύκολα- επί κακό. Η επιλογή είναι δική μας.    

Μπορείς να γίνεις Κ Α Τ Ε Ρ Γ Α Ρ Η Σ; Ναι Μπορείς  … Αν αλλάξεις τον εαυτό σου, τις τεμπέλικες συνήθειες σου, τις βρώμικες σκέψεις σου, τα άθλια συναισθήματα σου, αν σουλουπωθείς κι αρχίσεις να πηγαίνεις στην βιβλιοθήκη, αντί για το γήπεδο, τις συναυλίες, ή την εκκλησία, αν ασκείσαι στην φιλοσοφία, αντί να βλέπεις τηλεόραση, αν μιλάς αντί να βρίζεις, αν δεν μιλάς καθόλου, αντί να λες ανοησίες,αν συνειδητοποιήσεις ότι δεν είσαι αρχαίος Ελληνικός θεός ! ούτε αρχαίος, ούτε, Ελληνικός, πόσο μάλλον θεός, αν ακούς χωρίς να μιλάς, αν βλέπεις, αντί να φαντάζεσαι ότι βλέπεις, αν διασκέδαση αρχίσει να σημαίνει μια βόλτα στην αμμουδιά και όχι μια βόλτα πάνω στις μπάρες των μπαρ, αν αντί να φωνάζεις Μύκονος, φώναζες Ευχαριστώ.

Αν σεβόσουν όλα τα άλλα είδη ζωής, αν τροφή σου ήταν δύο επίπεδα ζωής κάτω από το δικό σου, αντί για ζωντανά πλάσματα, που είναι πάνω από το επίπεδο σου, αν άφηνες τον πλανήτη στην ησυχία του αντί να θέλεις να τον σώσεις, (όταν το μόνο που χρειάζεται για να σωθεί, είναι η εξαφάνιση σου)  αν ευγνωμονούσες αυτούς που σου δίνουν σωστή φιλοεπιβιωτική καθοδήγηση, αντί να χειροκροτείς τους δημαγωγούς και καταστροφείς σου.

Είναι ένας μικρός οδηγός ( μπορείς να διαβάσεις το «Άκου Ανθρωπάκο» του Ραιχ, για περισσότερη ορθή καθοδήγηση) αν θέλεις να πάψεις να είσαι νεκρός, αν θέλεις να πάψεις να είσαι πρόβατο. Αν θέλεις να αλλάξεις έστω και ελάχιστα αυτόν τον κόσμο, που μας ξεκούφανες, να φωνάζεις, πως δεν σου αρέσει. !!! Αν δεν σου άρεσε θα τον είχες ήδη αλλάξει. Το βασικότερο όλων αντί να τρέχεις σε ανούσιες διαδηλώσεις για να ισχυροποιείς τους οριακούς κύκλους, επέλεξε και ΔΡΑΣΕ σαν Κ Α Τ Ε Ρ Γ Α Ρ Η Σ!

Αν αρχίσεις να ζεις έξω από οριακούς κλειστούς κύκλους,
(διαδηλώσεις, διαμαρτυρίες, συναυλίες, συγκεντρώσεις, κινήματα, ψηφίσματα)

Αρχίσεις να χρησιμοποιείς τηνΧαοτική Δύναμη του Ελεύθερου Ανοιχτού Συστήματος.

Πάψεις να λειτουργείς με αυτοματισμό και συνέργεια.

Μόνο τότε θα βιώσεις την αξία του να είσαι Κατεργάρης.

Άρχισε να τα εφαρμόζεις και κάποια στιγμή, «μαγική στιγμή» ότι ερώτηση σου δημιουργήθηκε διαβάζοντας αυτό το άρθρο θα πέσει μπροστά στα πόδια σου, σαν να μην υπήρξε ποτέ. Σου το εγγυώμαι.

Αλλά Δράσε.

—————————-—–
Λεξησαφίνηση

*ευρυθμία η [evriθmía]: η ιδιότητα του εύρυθμου, ο ομαλός ρυθμός, κυρίως στη λειτουργία ενός οργανισμού.

*χάος το [xáos]

1α.η άμορφη ύλη από την οποία δημιουργήθηκε ο κόσμος, σύμφωνα με τις δοξασίες των αρχαίων λαών. || η αταξία που επικρατούσε στο διάστημα πριν από τη δημιουργία του κόσμου. β. Xάος, το πρώτο από τα τέσσερα στοιχεία της κοσμογονίας, σύμφωνα με τη «Θεογονία» του Hσιόδου. γ. το άπειρο διάστημα μέσα στο οποίο κινούνται τα ουράνια σώματα.

2. (μτφ.) α. μεγάλη έλλειψη τάξης και οργάνωσης, γενική σύγχυση: Επικρατεί πολιτικό / πολεοδομικό / συγκοινωνιακό ~. Mε την κήρυξη του πολέμου δημιουργήθηκε ένα ~ στην αγορά / στο χρηματιστήριο. || Θεωρία του χάους. β. πολύ μεγάλος κενός χώρος: Αυτό το πελώριο σπίτι χωρίς έπιπλα είναι ένα ~. γ. για τομέα της ανθρώπινης γνώσης που, επειδή είναι πολύ μεγάλος, είναι δύσκολο να τον κατακτήσει κανείς: H νομική επιστήμη είναι ..

[λόγ.: 1: αρχ. χάος• 2: σημδ. γαλλ. chaos (στη νέα σημ.) < λατ. chaos < αρχ. χάος]