Ως αρετή εννοούσε ο Σωκράτης την επιλογή του αγαθού, το «ευ πράττειν»

Η αποφασιστική στιγμή που σημάδεψε τη στροφή του ενδιαφέροντος και της προσοχής από τον εξωτερικό στον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου συνδέεται με την ιστορική παρουσία και τη διδασκαλία του Σωκράτη τον 5ο αιώνα π.Χ. Πράγματι, ο Σωκράτης που θανατώθηκε από τους συμπολίτες του το 399 π.Χ., ήτοι, πριν από 2.400 χρόνια, δίκαια θεωρείται ως ο θεμελιωτής της ηθικής φιλοσοφίας επειδή έστρεψε το φως της σκέψης και του προβληματισμού του από τη φύση στην ψυχή και την ηθική συμπεριφορά του ανθρώπου. Αυτή η «ανθρωποκεντρική» στροφή έταμε έκτοτε την πορεία του φιλοσοφικού στοχασμού και ο Σωκράτης κατέκτησε μία αν όχι την κορυφαία θέση στο Πάνθεον των φιλοσόφων της ανθρωπότητας.

Το «παράδοξο» είναι ότι τούτο το πέτυχε δίχως ποτέ ο ίδιος να γράψει τίποτα ή να οργανώσει κάποια σχολή ή κάποιο φιλοσοφικό σύστημα. Απλά με τη δύναμη του κριτικού στοχασμού και με την καθαρότητα του προσωπικού του παραδείγματος ζωής (μιας ζωής που την οικοδόμησε σαν έργο τέχνης) άφησε τέτοια εντύπωση στους συγκαιρινούς και τους φίλους του ώστε αυτό αρκούσε για να γράψουν κατόπιν εκείνοι (ο Πλάτων, ο Ξενοφών, ο Αριστοτέλης) όσα έγραψαν για την ύπαρξη και τη σκέψη του ως παρακαταθήκη στην ιστορία του πνεύματος.

Η γνώση της αρετής

Εξαρχής, το «γνώθι σαυτόν» της δελφικής προσταγής ο Σωκράτης το ερμήνευσε ως το έναυσμα για μια πορεία αναζήτησης που ένας σκεπτόμενος άνθρωπος θα μπορούσε να ακολουθήσει προκειμένου να επιτύχει την αρετή. Ως αρετή εννοούσε ο Σωκράτης την επιλογή του αγαθού, το «ευ πράττειν», ύστερα από κριτική ανάλυση και στοχασμό. Συνέδεσε έτσι με τρόπο μοναδικό και αξεδιάλυτο την αρετή με τη γνώση, τη γνώση εκείνου που είναι πραγματικά και όχι φαινομενικά καλό και χρήσιμο στον άνθρωπο.

Η λογική θεμελίωση της ηθικής συνίστατο επομένως στη στοχαστική διερεύνηση και αναζήτηση της αρετής. Υπ’ αυτήν την έννοια, η «αρετή είναι γνώση» και έως ότου αποκτήσει ο άνθρωπος τη γνώση δεν μπορεί να είναι ενάρετος. Οπως μαρτυρά ο Αριστοτέλης (Ηθικά Νικομάχεια, 1144 b, 28-29), ο Σωκράτης θεωρούσε ότι οι αρετές ήταν μορφές λόγου («λόγους τας αρετάς ώετο είναι/επιστήμας γαρ είναι πάσας») διότι ήταν αδιάλυτα συνδεδεμένες με τη γνώση. Με συνέπεια ούτε η επίτευξη του αγαθού να είναι δυνατή άνευ φρονήσεως, «ουδέ φρόνιμον άνευ της ηθικής».

Εδειξε, επιπλέον, ότι μόνο με τον τρόπο αυτό, δηλαδή με τον ασίγαστο στοχασμό περί της αρετής, μπορεί να κερδίσει κανείς την αληθινή και διαρκή ευδαιμονία. H μαρτυρία του προσωπικού του παραδείγματος ήταν αδιάψευστη: πέθανε δίχως θλίψη, φόβο ή ταραχή, αλλά με εσωτερική γαλήνη και ηρεμία – ίσως και με ευδαιμονία, παρά το γεγονός ότι δεν ήταν εκείνος που θέλησε ή επέλεξε τον θάνατό του.

Ο Σωκράτης συνέβαλε επίσης όσο κανείς έως τότε στον «εκδημοκρατισμό» της ηθικής θεωρίας, εφόσον κατέστησε την πρόσβαση σε αυτήν ανοικτή και διαθέσιμη στον καθένα που ήταν πρόθυμος να τη γνωρίσει. Τούτο το έπραττε με την προσφιλή του όσο και ιδιαίτερα αποτελεσματική μέθοδο της διαλογικής ανάλυσης (όπως φανερώνουν οι πλατωνικοί διάλογοι) μέσω της οποίας μπορούσε να εξετάζει και να ελέγχει τις απόψεις και τις ιδέες των συμπολιτών του με διαρκείς ερωταποκρίσεις αποκαλύπτοντας έτσι όχι μόνο την άγνοιά τους αλλά και την αληθινή φύση της αρετής. Ηταν προφανώς πεπεισμένος ότι μόνο αυτό το είδος της διαλογικής αυτοεξέτασης και του αναστοχασμού κάνει τους ανθρώπους καλύτερους από ηθικής σκοπιάς. Και τούτο διότι υποβάλλεται έτσι κανείς σε διαρκή κριτικό έλεγχο σχετικά με το τι να κάνει ή να αποφύγει επί τη βάσει ηθικών κριτηρίων.

Τόσο ο Πλάτων όσο και ο Αριστοτέλης, εξάλλου, θεωρούσαν την ηθική ως μέρος της πολιτικής, της οποίας η πρωτεύουσα λειτουργία ήταν να διαμορφώνει το πλαίσιο και τις συνθήκες ώστε τα μέλη της πολιτείας να μπορούσαν να κατακτήσουν την αληθινή ευδαιμονία. Ετσι, η επίτευξη της γνώσης και της αληθινής ευδαιμονίας καθίσταται η ουσία της επιστήμης του αγαθού, δηλαδή της ηθικής.

Η πράξη της αρετής

Κατά τους αρχαίους Ελληνες η ηθική δεν περιοριζόταν στη θεωρητική μόνο ενασχόληση με το ζήτημα της αρετής αλλά κατ’ εξοχήν ενδιαφερόταν για την άσκησή της στην πράξη: όχι μόνο να στοχάζεται και να διερευνά κανείς το αγαθό, αλλά κυρίως να το πράττει στη ζωή του.

Συναφώς, η έννοια της «επιστήμης» περιελάμβανε όχι μόνο την αφηρημένη γνώση ενός τομέα της σκέψης και της εμπειρίας, αλλά και την έντεχνη και επιδέξια εφαρμογή του στην πράξη. Δεν εκπλήσσει, επομένως, ότι μια ισχυρή κανονιστική διάσταση χαρακτήριζε την όλη επιστημονική δραστηριότητα, υπό την έννοια ότι συγκεκριμένες αξίες και κανονιστικά κριτήρια κατευθύνουν τη δράση των ανθρώπων και εκφράζονται σε ανάλογες έμπρακτες συμπεριφορές.

«Η αρετή από μόνη της δεν εξαρκεί», δίδασκε ο Αριστοτέλης στα Πολιτικά του (1. 325 b, 12-13), «πρέπει επίσης να υπάρχει η δύναμη να μετατραπεί σε πράξη». Πράγμα που σημαίνει ότι εφόσον έχει ληφθεί μια απόφαση με ηθικά κριτήρια πρέπει κατόπιν να εφαρμοσθεί με συνέπεια.

Βέβαια, ο μετασχηματισμός της αξίας σε πράξη και η σύμπτωση των απώτερων σκοπών και επιδιώξεων με τα συγκεκριμένα ενεργήματα συνιστά μείζον πρόβλημα που θέτει σε δοκιμασία την ηθική αντοχή και την ακεραιότητα του δρώντος υποκειμένου. «Φυσικά, η πράξη σε πολύ μικρότερο βαθμό προσεγγίζει την αλήθεια από ό,τι η σκέψη», επεσήμαινε ο Πλάτων στην Πολιτεία του (473 a, 1-2).

Εν τούτοις ο Σωκράτης έδειξε ο ίδιος με το παράδειγμά του τη δύναμη και την ετοιμότητα του ανθρώπου με ήθος να ζήσει σύμφωνα με τα κριτήρια και τις αξίες του. «Σφάλλεις αν νομίζεις πως κάποιος που έχει την παραμικρή αξία», υποστήριζε στην Απολογία του (28b, 5-9), «θα υπολόγιζε τον κίνδυνο της ζωής ή του θανάτου ή οτιδήποτε άλλο αντί να εξετάζει τούτο μόνο: Εάν η πράξη του είναι δίκαιη ή άδικη, και εάν αρμόζει στα έργα ενός καλού ή κακού ανθρώπου».

Ανεξέταστος βίος είναι αβίωτος

Από ηθικής σκοπιάς, λοιπόν, η σύμπτωση θεωρίας και πράξης είναι αναγκαία, εφόσον η ηθική οντολογία δεν αφορά μόνο τις προθέσεις αλλά εξίσου την πραγμάτωση και την εκπλήρωσή τους. Θεωρία και πράξη συναπαρτίζουν ισότιμα μέρη της ζωής και της συγκρότησης του υποκειμένου, και δεν υπάρχει λόγος να υποθέτει κανείς ότι το ένα προηγείται και υπερέχει του άλλου.

Μπορούμε, επομένως, να συμπεράνουμε ότι για τους αρχαίους Ελληνες φιλοσόφους και βέβαια για τον Σωκράτη η ηθική συνίστατο στη γνώση και την επιλογή των καλών πραγμάτων στη ζωή. Επιπλέον, ο λόγος περί των αξιών που όφειλαν να εμπνέουν και να κατευθύνουν τη ζωή αποτελούσε μια αξία καθ’ εαυτήν, που θα μπορούσε να οδηγήσει στην ευδαιμονία εάν επιδιώκετο με συνεπή και συστηματικό τρόπο.

Κατά τον Αριστοτέλη, μάλιστα, το ήθος δεν ήταν παρά «η συνήθεια του αγαθού» («η δ’ ηθική εξ έθους περιγίνεται», Ηθικά Νικομάχεια, 1103 a, 17) και η ηθική στάση απορρέει από την ελεύθερη επιλογή του αγαθού που γίνεται κατόπιν συνήθης πρακτική («η ηθική αρετή έξις προαιρετική», Ηθικ. Νικ., 1139 a, 22-23). Μια απώτερη συνέπεια αυτής της αντίληψης είναι ότι η ηθική επιλογή δεν αποτελεί τόσο ζήτημα επιβράβευσης ή τιμωρίας, αλλά ελεύθερη προτίμηση του αγαθού δίχως να υπεισέρχεται το δέλεαρ της ανταμοιβής ή το φόβητρο της ποινής.

Δεν ξενίζει, επομένως, ότι το πρωτεύον κριτήριο και η επιδίωξη της καλής διακυβέρνησης ήταν κατά τον Αριστοτέλη ο εθισμός των πολιτικών στην άσκηση της αρετής. Τούτο επιβεβαιώνεται, έγραψε στα Ηθικά Νικομάχεια (1103 b, 4-7), από αυτό που συμβαίνει στις πολιτείες? γιατί οι νομοθέτες κάνουν τους πολίτες αγαθούς με τον σχηματισμό ανάλογων συνηθειών σε αυτούς («τους πολίτες εθίζοντες ποιούσιν αγαθούς»).

Για να προσθέσει ότι «τούτη είναι η επιθυμία κάθε νομοθέτη, και αυτοί που δεν το καταφέρνουν χάνουν τον στόχο, και σε τούτο διαφέρει μια καλή από μια κακή πολιτεία».

Εφόσον ηθική συνιστά μια πρωτεύουσα λειτουργία της πολιτικής προκύπτει ότι η κύρια αποστολή των πολιτικών είναι να μεριμνούν για την ηθική καλλιέργεια και τελείωση των πολιτών.

Προκειμένου όμως να το επιτύχουν αυτό χρειάζονται και οι ίδιοι γνώση, τη γνώση της αρετής, πράγμα που αποκτάται με τη διαρκή διερεύνηση και τον αυστηρό και ασίγαστο έλεγχο των πραγμάτων και των καταστάσεων.

Στο τέλος τέλος, η ηθική συνοχή δεν αποκτάται παρά μόνο μέσα από τη διαρκή αναζήτησή της. Και τούτο είναι το μέγα προνόμιο των ανθρώπινων όντων, διαφορετικά η ζωή δεν έχει αξία. Βίος ανεξέταστος δεν είναι αποδεκτός από τον άνθρωπο («ο δε ανεξέταστος βίος ου βιωτός ανθρώπω»), κατέληξε ο Σωκράτης στην εκπληκτική Απολογία του (28, 12). Κοντολογίς, η ηθική στάση ως αποτέλεσμα μιας ξεχωριστής για τον καθένα πορείας και αναζήτησης είναι αυτό που κάνει τη ζωή, την «τέχνη της ζωής», μια τόσο δημιουργική και ενδιαφέρουσα υπόθεση.

Τα συναισθηματικά σώματα των ανθρώπων είναι πιο άρρωστα από τα φυσικά τους σώματα

Οι άνθρωποι νομίζουν ότι μόνο τα σώματά τους είναι άρρωστα. Ίσως σε τρεις χιλιάδες χρόνια, θα δείτε νοσοκομεία για τα συναισθηματικά σώματα.

Τα συναισθηματικά σώματα των ανθρώπων είναι πιο άρρωστα από τα φυσικά τους σώματα. Το μίσος, ο θυμός, ο φόβος, η εκδίκηση, η προδοσία, η συκοφαντία και η ζήλια είναι οι κύριες καρκινικές ασθένειες του συναισθηματικού σώματος, αλλά οι άνθρωποι δεν το συνειδητοποιούν.

Αναφέρθηκε πρόσφατα ότι γιατροί ανακάλυψαν ότι ο φόβος και ο θυμός δημιουργούν καρκίνο. Είναι ενδιαφέρον ότι αυτό έχει αναφερθεί πριν από χιλιάδες χρόνια. Γιατί περιμέναμε τόσο να το ανακαλύψουμε; Είμαι ευγνώμων που η επιστήμη βρήκε επιτέλους την απόδειξη ότι υπάρχει ένα στοιχείο θυμού στο αίμα. Αυτό το στοιχείο δημιουργεί διέγερση στα νευρικά κανάλια και σε άλλα μέρη του σώματός μας, δημιουργώντας τελικά καρκίνο, όγκους, καρδιακές προσβολές και εγκεφαλικά επεισόδια.

Όταν αρχίσετε να απελευθερώνετε τον δικό σας Πυρήνα, αυτή η θειότητα, αυτή η μεγάλη ομορφιά και λαμπρότητα μέσα σας, θα ξεπλύνουν τη συναισθηματική σας ασθένεια.

Ηλεκτρικά Οχήματα: Μια Τεράστια Απάτη

Ηλεκτρικά Οχήματα: Μια Εξελισσόμενη Περιβαλλοντική Καταστροφή.

Νέα μελέτη επιβεβαιώνει ότι τα ηλεκτρικά οχήματα είναι χειρότερα για το κλίμα από τα αυτοκίνητα ντίζελ.

Τα ηλεκτρικά οχήματα είναι μια εξελισσόμενη περιβαλλοντική καταστροφή και ενώ πάρα πολλοί υπεύθυνοι, οι οποίοι είναι ανίκανοι να κατανοήσουν βασικούς τομείς όπως τα οικονομικά, τα μαθηματικά, το περιβάλλον και την επιστήμη γύρω από αυτά, χαράζουν την πορεία προώθησής τους.

Μήπως η κατάρρευση των τιμών των ηλεκτρικών οχημάτων το 2023 σηματοδοτεί την αυξανόμενη συνειδητοποίηση της περιβαλλοντικής καταστροφής που εκτυλίσσεται από τα ηλεκτρικά οχήματα, τα οποία απαιτούν συνεχώς περισσότερες επισκευές δρόμων, καθώς και την εκμετάλλευση της γης (με την χρήση δουλεμπορικής παιδικής εργασίας), προωθώντας τις υψηλότερες τιμές ηλεκτρικής ενέργειας και τη μετάβαση από τη μία τοξική εκπομπή καυσαερίων στην άλλη;

Μετά από μια χρονιά ρεκόρ το 2022, κατά την οποία τα ηλεκτροκίνητα οχήματα δοκιμάστηκαν στην πράξη, η Κίνα απέσυρε τις επιδοτήσεις της για αυτά!

“Καθώς το 2022 έφτασε στο τέλος του, η επιδότηση της Κίνας για τα ηλεκτροκίνητα οχήματα είχε τη μεγαλύτερη πτώση από το 2019, καθώς μειώθηκε στο μηδέν από 12.600 γουάν/μονάδα. Αυτή ήταν υπερδιπλάσια από τη μείωση των 5.400 γουάν/μονάδα το 2022 και των 4.500 γουάν/μονάδα το 2021”.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της S&P Global Mobility, οι πωλήσεις ηλεκτρικών οχημάτων αυξήθηκαν κατά περίπου 36% σε ετήσια βάση το 2022. Η δυναμική αυτή, ωστόσο, κινδυνεύει το 2023 λόγω διαφόρων παραγόντων όπως το τέλος των επιδοτήσεων της Κίνας, η ενεργειακή κρίση της Ευρώπης και ο συνακόλουθος πληθωρισμός, καθώς και οι φόβοι για ύφεση της κρίσης στις ΗΠΑ.

Η κατασκευή εξαρτημάτων για ηλεκτρικά οχήματα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από πρώτες ύλες που παράγονται με τη χρήση δουλεμπορίου σε χώρες όπως το Κονγκό. Το 72% του κοβαλτίου που χρησιμοποιείται στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα προέρχεται από το Κονγκό και στην Κίνα, η ενέργεια άνθρακα που απαιτείται για την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας σε 1 εκατομμύριο ηλεκτρικά αυτοκίνητα παράγει 3 φορές την ρύπανση από 1 εκατομμύριο αυτοκίνητα εσωτερικής καύσης.

Ακόμα και η αριστερή εφημερίδα Guardian, τον Νοέμβριο του 2019, επεσήμανε το κόστος της “πράσινης” ατζέντας στην ΕΕ, η οποία επιδιώκει την εκδίωξη του κινητήρα εσωτερικής καύσης (ICE) από την ΕΕ έως το 2030.

“Είναι τα ηλεκτρικά οχήματα πραγματικά τόσο φιλικά προς το κλίμα;” | Hans-Werner Sinn | The Guardian

“Η φόρμουλα της ΕΕ δεν είναι παρά μια τεράστια απάτη. Τα ηλεκτρικά οχήματα εκπέμπουν επίσης σημαντικές ποσότητες CO2, με τη μόνη διαφορά ότι τα καυσαέρια απελευθερώνονται σε απόσταση – δηλαδή στο εργοστάσιο παραγωγής ενέργειας. Όσο οι μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με καύση άνθρακα ή φυσικού αερίου χρειάζονται για να εξασφαλίσουν την παροχή ενέργειας κατά τη διάρκεια των “σκοτεινών περιόδων”, όταν δεν φυσάει ο άνεμος και δεν λάμπει ο ήλιος, τα ηλεκτρικά οχήματα, όπως και τα οχήματα εσωτερικής καύσης, λειτουργούν εν μέρει με υδρογονάνθρακες. Και ακόμη και όταν φορτίζονται με ηλιακή ή αιολική ενέργεια, χρησιμοποιούνται τεράστιες ποσότητες ορυκτών καυσίμων για την παραγωγή μπαταριών EV στην Κίνα αλλά και αλλού, αντισταθμίζοντας την υποτιθέμενη μείωση των εκπομπών. Ως εκ τούτου, η παρέμβαση της ΕΕ δεν είναι πολύ καλύτερη από μια συσκευή αποκοπής για ένα σύστημα ελέγχου των εκπομπών”.

“Οι άνθρωποι που μας υπόσχονται “Net Zero” είναι ανίδεοι σχετικά με την αποθήκευση ενέργειας” – Climate Change Dispatch

Είναι επίσης αμφίβολο το εάν οι “πράσινοι” οικολόγοι καταλαβαίνουν την βασική δομή για το κόστος της “ηλεκτροκίνησης”, πόσο μάλλον για οτιδήποτε αφορά της σχέση της με το κλίμα.

Οι τιμές των μεταχειρισμένων και των νέων EV έχουν μειωθεί κατά 30-40%.

Η μεγαλύτερη αυτοκινητοβιομηχανία της Ιαπωνίας, η Toyota Motor, απολύει εργαζομένους στην Κίνα, καθώς η εταιρεία αγωνίζεται να διατηρήσει την διαφορά στην μεγαλύτερη αγορά ηλεκτρικών οχημάτων στον κόσμο.

“Η Toyota λάνσαρε το bZ4X στην Κίνα τον Οκτώβριο του 2022 με αρχική τιμή 199.800 γουάν (περίπου 19.000 δολάρια). Ωστόσο, αφού αρκετοί ηγέτες της αγοράς, όπως η BYD και η Tesla, μείωσαν τις τιμές, η Toyota δεν κατάφερε να κερδίσει έδαφος. Η ιαπωνική αυτοκινητοβιομηχανία πούλησε 3.844 μοντέλα bZ4X στην Κίνα μέχρι τον Ιανουάριο, αντιπροσωπεύοντας μόλις το 0,26% της αγοράς EV της Κίνας”.

Η Ford θα χάσει 4,5 δισεκατομμύρια δολάρια από τα EVs φέτος, από 2,1 δισεκατομμύρια δολάρια πέρυσι, ενώ η Porsche παραμένει στο στόχο των πωλήσεων των EV παρά την πτώση των πωλήσεων Taycan.

“…Η ανάπτυξη έχει εξασθενήσει εδώ και σχεδόν δύο χρόνια. Μετά την πτώση των πωλήσεων Taycan κατά 16% πέρυσι στις 34.801 μονάδες, η Porsche το απέδωσε σε “εμπλοκές στην αλυσίδα εφοδιασμού και στην περιορισμένη διαθεσιμότητα εξαρτημάτων”.

Η τάση αυτή συνεχίστηκε και φέτος, με τις πωλήσεις του Taycan EV να υποχωρούν άλλο ένα 4,7% το πρώτο εξάμηνο του 2023 σε 17.991 (έναντι 18.777 το πρώτο εξάμηνο του 2022). Αυτή είναι μια εικόνα της σημερινής κατάστασης της αγοράς ηλεκτροκίνητων αυτοκινήτων. Τα δε ηλεκτρικά ημιφορτηγά δεν έχουν καμία τύχη, διότι, με το μέγιστο επιτρεπόμενο βάρος των 80.000 λιβρών θα πρέπει να θυσιάσουν το βάρος του φορτίου για τις βαριές μπαταρίες.

“Ένα ημιφορτηγό μαζί με το φορτίο του μπορεί νόμιμα να ζυγίζει το πολύ 80.000 κιλά. Μια μπαταρία για ένα ηλεκτρικό φορτηγό μπορεί να είναι έως και 16.000 κιλά”, σύμφωνα με πρόσφατο ρεπορτάζ του CNBC. Αυτό είναι σχεδόν το ένα τέταρτο του συνολικού βάρους του φορτηγού.

Το ηλεκτρικό ημιφορτηγό eCascadia, το οποίο κυκλοφόρησε πέρυσι από τον κατασκευαστή φορτηγών Freightliner, ζυγίζει έως και 4.000 κιλά περισσότερο από ένα κανονικό φορτηγό ντίζελ.

Τι άλλο λοιπόν ΔΕΝ συνυπολογίζεται στην εξίσωση;

Η φθορά των δρόμων και των αυτοκινητοδρόμων.

Παράγοντες που επηρεάζουν τη διάρκεια ζωής των ασφαλτοστρωμένων οδών: Ayres (ayresassociates.com)

“Σε ολόκληρη τη χώρα, το ένα τρίτο των αυτοκινητοδρόμων και των μεγάλων δρόμων μας είναι σε κακή κατάσταση, σύμφωνα με την TRIP, μια μη κερδοσκοπική ερευνητική ομάδα για τις μεταφορές.”

Υλικά κατασκευής και αναμενόμενη διάρκεια ζωής:

Πρώτα απ’ όλα: τα αρχικά υλικά κατασκευής. Σύμφωνα με το Εγχειρίδιο Ανάπτυξης Εγκαταστάσεων του WisDOT, οι δρόμοι από σκυρόδεμα έχουν αναμενόμενη διάρκεια ζωής περίπου 25 ετών. Οι ασφαλτοστρωμένοι δρόμοι είναι πιθανό να διαρκέσουν περίπου 18 χρόνια. Τα πραγματικά αποτελέσματα, ωστόσο, εξαρτώνται από περισσότερα από τα χαρακτηριστικά απόδοσης του σκυροδέματος έναντι της ασφάλτου. Κατά την εκτίμηση της διάρκειας ζωής των δρόμων, πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη πρόσθετους παράγοντες.

Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους οι δρόμοι φθείρονται. Το θέμα είναι ότι η μετάβαση σε πολύ βαρύτερα EV πρόκειται να επιταχύνει την υποβάθμιση της ποιότητας των αυτοκινητοδρόμων – μειώνοντας τη διάρκεια ζωής από τα 25 και 18 χρόνια.

Αυτό θα απαιτήσει πολύ περισσότερο προγραμματισμό για την επισκευή των δρόμων ΚΑΙ αυξημένο κόστος για τα υλικά που χρησιμοποιούνται στην οδοποιία – σκυρόδεμα, τσιμέντο και άσφαλτο. Θα ήταν ενδιαφέρον να δούμε μια εκτίμηση “περιβαλλοντικών επιπτώσεων” που να περιλαμβάνει ΟΛΕΣ τις επιπτώσεις της προμήθειας των συστατικών του καθενός – όπως ο ασβεστόλιθος και το πετρέλαιο στην άσφαλτο.

Αυτό μας φέρνει σε ένα άλλο είδος παράπλευρης απώλειας – τα μικροπλαστικά. Τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα αποβάλλουν σωματίδια ελαστικών στο έδαφος, τον αέρα και το νερό.

“Για άλλη μια φορά, η αναζήτηση ενός πιο βιώσιμου μέλλοντος προσκρούει στο κέρδος. Οι κατασκευαστές ηλεκτροκίνητων οχημάτων επόμενης γενιάς ετοιμάζονται και προετοιμάζονται για ένα ηλεκτρικό μέλλον. Αλλά τα χρήματα και η ζήτηση βρίσκονται στα φορτηγά και τα SUV. Τα ηλεκτρικά οχήματα, που είναι από τη φύση τους βαρύτερα λόγω της μπαταρίας, αναμένεται να ‘καταναλώνουν’ τα ελαστικά με πολύ μεγαλύτερο ρυθμό, αποβάλλοντας τα μικροπλαστικά, που βρίσκουν το δρόμο τους στον αέρα, στις υδάτινες οδούς και στην τροφική αλυσίδα”.

Η έκρηξη των μικρο- και νανοπλαστικών είναι ένα κλιμακούμενο γεγονός που καταστρέφει το είδος και επηρεάζει ΌΛΗ την ζωή στην γη.

Συγκεντρώστε όλες αυτές τις πληροφορίες συνολικά και αναρωτηθείτε “έχουν οι πολιτικοί κάποια ιδέα της μεγάλης ηλεκτρικής πράσινης εικόνας;”.

Ρητορική η ερώτηση…

Fr. Bacon: ο άνθρωπος είναι τα είδωλά του

Francis Bacon: Τα Είδωλα πολιορκούν τη σκέψη και τη ζωή των ανθρώπων

§1. Ο Francis Bacon (1561-1626) θεωρείται, μαζί με τον Descartes, ένας από τους εμπνευστές της σύγχρονης σκέψης, με σκοπό πάντα την υπεράσπιση της πειραματικής μεθόδου ενάντια στη θεωρητική επιστήμη και στην κλασική Θεωρία⸱ επίσης την απόρριψη του σχολαστικισμού, καθώς και την αναγκαιότητα καλλιέργειας της κριτικής σκέψης και προαγωγής της επιστήμης και της τεχνολογίας. Αν και δεν ήταν επιστήμονας, με τη στενή έννοια του όρου, ο Μπέικον είχε μεγάλη επιρροή ως υποστηρικτής μιας συγκεκριμένης αντίληψης περί της επιστημονικής μεθόδου που εκτιμά την εμπειρία και τον πειραματισμό. Η Βασιλική Εταιρεία τον θεώρησε ως έναν από τους εμπνευστές της και ο Καντ του αφιέρωσε την Κριτική του Καθαρού Λόγου. Aπό την άποψη της βιογραφικής του πορείας, είχε μια εντυπωσιακή εξέλιξη, κατά την οποία κατέλαβε υψηλές θέσεις στην αγγλική κυβέρνηση, φτάνοντας στη θέση του Λόρδου Καγκελάριου (ισοδύναμο με τον Υπουργό Δικαιοσύνης), του υψηλότερου επίσημου βασιλικού αξιώματος. Κατηγορούμενος για διαφθορά, επειδή δέχθηκε δωροδοκίες για να εκδικάσει ορισμένες υποθέσεις, απομακρύνθηκε από τη δημόσια ζωή. Παραδέχτηκε τις κατηγορίες, ενώ υποστήριξε ότι οι δωροδοκίες δεν είχαν καθόλου επηρεάσει την κρίση του. Αυτή η απομάκρυνσή του από τον δημόσιο βίο, μια αναγκαστική ουσιαστικά αλλαγή στην ως τώρα ζωή του, του επέτρεψε να αφοσιωθεί αποκλειστικά στη συγγραφή και στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης. Ο Μπέικον είχε μεγάλο διανοητικό κύρος στην εποχή του, και εικαζόταν για πολύ καιρό, αν και προφανώς χωρίς ισχυρές αποδείξεις, ότι ήταν ο αληθινός συγγραφέας των έργων του σ του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, ο οποίος δεν ήταν παρά ένας απλός ηθοποιός.

§2. Τα κύρια έργα του είναι το Novum organum [=Νέον Όργανον (1620)], στο οποίο ασκεί κριτική στην απαγωγική αντίληψη της επιστήμης που προέρχεται από το Αριστοτελικό Όργανον. Το De augmentis (1623), όπου υπερασπίζεται την ιδέα της προόδου της επιστήμης και της τεχνικής και το οποίο λογίζεται ως το πιο σημαντικό έργο του συγγραφέα. Από δομική άποψη πρόκειται για μια εμπλουτισμένη έκδοση του έργου του: The Advancement of Learning (1605). Στην ίδια κατηγορία με αυτά είναι και η Nev Antlantis [=Νέα Ατλαντίδα], που, δημοσιευμένο το 1627, απεικονίζει ένα ουτοπικό βασίλειο και περιέχει ένα πρότυπο επιστημονικό ερευνητικό ίδρυμα, τον “Οίκο του Σολομώντα”, σχετιζόμενον με το συστηματικό και συλλογικό κυνήγι της μάθησης και της γνώσης. Μπορούμε να διακρίνουμε δύο αλληλένδετες πτυχές της φιλοσοφικής συμβολής του Bacon: 1) την αντίληψή του για την κριτική σκέψη, που περιέχεται στη θεωρία των ειδώλων. και 2) την υπεράσπιση της επαγωγικής μεθόδου στην επιστημονική γνώση και ενός αντιθεωρητικού μοντέλου επιστήμης, ενσωματωμένου στην τεχνική. Όπως και με τον Ντεκάρτ, η φιλοσοφία του χαρακτηρίζεται από μια πολύ ρητή ρήξη με την προηγούμενη παράδοση, ειδικά τον σχολαστικισμό της αριστοτελικής έμπνευσης. Το βασικό μέλημ;a του είναι η διαμόρφωση μιας μεθόδου που αποφεύγει το λάθος και βάζει τον άνθρωπο στο δρόμο της σωστής γνώσης. Αυτή είναι μια από τις αρχέγονες έννοιες της κριτικής σκέψης, που θα σημαδέψει έντονα τη σύγχρονη φιλοσοφία, βλέποντας το έργο της φιλοσοφίας ως την απελευθέρωση του ανθρώπου από προκαταλήψεις, ψευδαισθήσεις και δεισιδαιμονίες. Εσφαλμένες ιδέες και μέθοδοι, αυτά που αποκαλεί «Είδωλα», εμποδίζουν τον άνθρωπο να προχωρήσει στα βαθύτερα μονοπάτια της αληθινής γνώσης.

§3. Σ’ αυτό το πλαίσιο βρίσκουμε τη θεωρία του για τα «Είδωλα» (Novum organum). Τα είδωλα είναι ψευδαισθήσεις ή παραμορφώσεις που, σύμφωνα με τον Μπέικον, «μπλοκάρουν τον ανθρώπινο νου», εμποδίζοντας την αληθινή γνώση. Τα είδωλα μπορούν να είναι τεσσάρων ειδών: είδωλα της φυλής, είδωλα του σπηλαίου, είδωλα της αγοράς και είδωλα του θεάτρου. Τα είδωλα της φυλής είναι εσφαλμένοι τρόποι σκέψης, που προκύπτουν από την ίδια την ανθρώπινη φύση, τη «φυλή» που σημαίνει το ανθρώπινο είδος⸱ έτσι ο φιλόσοφος δείχνει ότι ο άνθρωπος από τη φύση του δεν έχει καμιά σχέση με το σύμπαν που θα του επέτρεπε να το γνωρίσει ως έχει: ο άνθρωπος δεν είναι ένας μικρόκοσμος που αντανακλά από μόνος του τα χαρακτηριστικά του μακρόκοσμου. Ο Μπέικον, κατά ταύτα, απομακρύνεται από την κλασική και αναγεννησιακή αντίληψη που δίνει στον άνθρωπο μια προνομιακή θέση στον κόσμο δυνάμει της φύσης του και επισημαίνει αυτό που θα είναι ένα από τα κεντρικά ερωτήματα της σύγχρονης σκέψης: τα όρια της ανθρώπινης φύσης στη διαδικασία της γνώσης της πραγματικότητας. Σύμφωνα με τον Bacon, «ο ισχυρισμός ότι οι ανθρώπινες αισθήσεις είναι το μέτρο των πραγμάτων είναι ψευδής. Αντίθετα, όλες οι αντιλήψεις, τόσο της αίσθησης όσο και του νου, σχετίζονται με τον άνθρωπο, όχι με το σύμπαν. Η ανθρώπινη διάνοια είναι σαν ένας καθρέφτης που αντανακλά άνισα τις ακτίνες των πραγμάτων και ως εκ τούτου τις παραμορφώνει και τις διαφθείρει (Novum organum, XLI).

§4. Στην περίπτωση των ειδώλων του σπηλαίου έχουμε να κάνουμε με σφάλματα της διάνοιας και με αντίστοιχες προκαταλήψεις, ως αποτέλεσμα των ατομικών χαρακτηριστικών του κάθε ανθρώπου, της σωματικής και ψυχικής του συγκρότησης, της ανατροφής του, των επιρροών που υφίσταται από το περιβάλλον του κ.λπ. Έτσι συμβαίνει τα διάφορα ανθρώπινα άτομα να βρίσκονται σε εμμονή με τη μια ή την άλλη ιδέα, με το ένα ή το άλλο ζήτημα, με τη μια ή την άλλη χρονική στιγμή κ.λπ. Άλλοι δένονται με την αγάπη της παράδοσης και του παρελθόντος, άλλοι επιθυμούν διακαώς την καινοτομία και έναν νέο τρόπο ζωής. Όπως λοιπόν συνεχίζει (ibid., XLII) ο Bacon, τα είδωλα του σπηλαίου είναι οι ψευδαισθήσεις του μεμονωμένου ανθρώπου. Γιατί (εκτός από τις παρεκκλίσεις της ανθρώπινης φύσης γενικά) κάθε άνθρωπος έχει ένα είδος ατομικού σπηλαίου που κατακερματίζει και παραμορφώνει το φως της φύσης. Αυτό μπορεί να συμβεί είτε λόγω της μοναδικής και ιδιαίτερης φύσης του κάθε ατόμου ή λόγω της ανατροφής του και των συναναστροφών του ή λόγω της ανάγνωσης βιβλίων ή λόγω της εξουσίας εκείνων που σέβεται και θαυμάζει ή λόγω των διαφορετικών εντυπώσεων που προκαλούν τα πράγματα σε διαφορετικά μυαλά, ενεργούμενα και προκατειλημμένα ίσως, ή ήρεμα και αποστασιοποιημένα, και ούτω καθεξής. Η προφανής συνέπεια είναι ότι το ανθρώπινο πνεύμα (στις διαφορετικές διαθέσεις του σε διαφορετικούς ανθρώπους) είναι ένα μεταβλητό πράγμα, αρκετά ακανόνιστο, σχεδόν τυχαίο. Ο Ηράκλειτος είπε σωστά ότι οι άνθρωποι αναζητούν τη γνώση σε μικρότερους, ιδιωτικούς κόσμους, όχι στον μεγάλο ή στον κοινό κόσμο.

§5. Για τα είδωλα της αγοράς μας λέει τα εξής ο Μπέικον (ibid., XLIΙI): υπάρχουν ψευδαισθήσεις που φαίνεται να προκύπτουν κατόπιν συμφωνίας και από τη συναναστροφή των ανθρώπων μεταξύ τους, τις οποίες ονομάζουμε είδωλα της αγοράς. Παίρνουμε το όνομα από τις αλληλοσχέσεις των ανθρώπων και από την κοινότητα. Οι άνθρωποι επικοινωνούν μέσω ομιλίας και οι λέξεις επιλέγονται για να ταιριάζουν στη συνεννόηση των απλών ανθρώπων. Και έτσι ένας φτωχός και άτεχνος κώδικας λέξεων εμποδίζει απίστευτα την κατανόηση. Οι ορισμοί και οι εξηγήσεις, με τις οποίες οι λόγιοι άνθρωποι έχουν συνηθίσει να προστατεύουν και με κάποιο τρόπο να απελευθερώνουν τον εαυτό τους, δεν αποκαθιστούν καθόλου την κατάσταση. Σαφέστατα, τα λόγια εισάγουν βία στην κατανόηση, μπερδεύουν τα πάντα και εκθέτουν τους ανθρώπους σε αμέτρητες κενές διαμάχες και μυθοπλασίες. Από μια πιο καθολική άποψη, επομένως, τα είδωλα της αγοράς μας παραπέμπουν στις ολέθριες συνέπειες, που μπορεί να μας προκαλέσουν οι λέξεις και η γλώσσα. Συνηθίζουμε και συνεχίζουμε μέσα στη ζωή να είμαστε αλυσοδεμένοι σε ένα άκαρδο πλέγμα λέξεων, που χαρακτηρίζεται για την σκοτεινή του στρεβλότητα και αποτελεί μέρος ενός λαθεμένου και άκρως ξεπερασμένου τρόπου σκέψης. Τα είδωλα του θεάτρου προέρχονται από παλαιά και νέα φιλοσοφικά και επιστημονικά δόγματα, που «εικονίζουν φανταστικούς και θεατρικούς κόσμους». Το κείμενο συνεχίζει εξετάζοντας τους διαφορετικούς τύπους ειδώλων και αναπτύσσει μια κριτική στα παραδοσιακά φιλοσοφικά και επιστημονικά συστήματα, ιδιαίτερα του αριστοτελικού.

Ο Αριστοτέλης και το ζήτημα της ιδιοκτησίας

Ο Αριστοτέλης στο δεύτερο βιβλίο των «Πολιτικών» ξεκαθαρίζει την εκ διαμέτρου αντίθεσή του προς τις περί κοινοκτημοσύνης απόψεις του Πλάτωνα (για την τάξη των φυλάκων), όπως διατυπώνονται στην «Πολιτεία». «εκεί ο Σωκράτης υποστηρίζει ότι πρέπει να είναι κοινά τα παιδιά, οι γυναίκες και η περιουσία. Είναι λοιπόν τα πράγματα καλύτερα, όπως είναι τώρα, ή όπως προβλέπεται από τη νομοθεσία της Πλατωνικής Πολιτείας;». 

Ο Αριστοτέλης έχει ήδη ξεκαθαρίσει από το πρώτο βιβλίο των «Πολιτικών» ότι ο πλούτος πρέπει να έχει όρια.

Το ζήτημα της κοινοκτημοσύνης για το Σωκράτη κρίνεται απαραίτητο στην τάξη των φυλάκων γιατί με τον τρόπο αυτό θα επιτευχθεί η απόλυτη ενότητα. Από τη στιγμή που οι γυναίκες είναι κοινές για όλους – και κατ’ επέκταση και τα παιδιά, αφού, μ’ αυτό τον τρόπο, κανείς δε θα γνωρίζει ποιος είναι ο δικός του απόγονος – η τάξη των φυλάκων θα μετατρεπόταν σε μια μεγάλη οικογένεια, θα αποκτούσε δηλαδή τόσο ισχυρούς δεσμούς, που θα εξασφάλιζαν την όσο το δυνατό μεγαλύτερη σύμπλευση και αρμονία. Κι αυτό ακριβώς είναι το σημείο που ξεκινάν οι αντιρρήσεις του Αριστοτέλη. Γιατί ο Αριστοτέλης θεωρεί ότι η απόλυτη ενότητα, που επιτυγχάνεται με τέτοιου είδους μεθοδεύσεις, δεν είναι παρά η απαρχή της ομοιομορφίας που θα μετατρέψει την πόλη σε οικία, σηματοδοτώντας αυτομάτως την αναίρεσή της: «Είναι εντούτοις φανερό ότι καθώς η πόλη προχωράει και ενοποιείται όλο και περισσότερο δεν είναι πλέον πόλη. Διότι η πόλη από την ίδια της τη φύση είναι ένα πλήθος ανθρώπων, όταν όμως γίνει μία (ενν. μια συμπαγής ενότητα), τότε από πόλη θα γίνει οικία κι από οικία άτομο. Θα λέγαμε λοιπόν ότι μία οικία έχει μεγαλύτερη ενότητα από την πόλη και ένα άτομο από την οικία. Και αν ακόμη λοιπόν κάποιος μπορούσε να ενοποιήσει (ενν. κατ’ αυτόν τον τρόπο) την πόλη, αυτό δεν πρέπει να γίνει, γιατί έτσι θα καταστρέψει την πόλη».

Αν λοιπόν δεχτούμε ότι στόχος της πόλης είναι η απόλυτη ενοποίησή της, είναι σα να παραδεχόμαστε ότι στόχος της πόλης είναι να γίνει οικογένεια. Όμως η πόλη είναι η ολοκλήρωση της οικογένειας μέσα στην εξελικτική πορεία των ανθρωπίνων σχέσεων. Το να λέμε ότι η πόλη πρέπει να μετατραπεί σε οικογένεια είναι σα να λέμε ότι η εξελικτική πορεία πρέπει να γυρίσει προς τα πίσω. Η πόλη είναι η ολοκλήρωση της οικογένειας γιατί παρέχει τη μέγιστη δυνατή αυτάρκεια. Και η αυτάρκεια πετυχαίνεται μέσα από το πλήθος των ανθρώπων που συνυπάρχουν και που φυσικά προσφέρουν τη διαφορετικότητά τους: «Η πόλη όμως δεν αποτελείται μόνο από πολλούς ανθρώπους αλλά συγχρόνως και από ανθρώπους που έχουν διαφορετικές δυνατότητες και ικανότητες. Από όμοιους δηλαδή ανθρώπους δε δημιουργείται πόλη». Είναι προφανές ότι για τον Αριστοτέλη η ομοιομορφία που πιθανά υπάρχει στην οικογένεια – φυσικά δε μιλάμε για ταύτιση αλλά για τη γενικότερη έννοια της ομοιότητας ανάμεσα σε ανθρώπους που γαλουχήθηκαν με τις ίδιες οικογενειακές αρχές (οι εξαιρέσεις με το αγκάθι και το ρόδο δεν ανατρέπουν τη συνολική εικόνα) – αυτομάτως θα περάσει και στην πόλη, εφόσον μετατραπεί κι αυτή σε οικογένεια. Όμως η πόλη πλάθεται μέσα από τις αντιθέσεις. Από τις διαφορετικές κλίσεις και προτεραιότητες του καθενός. Ως ένα βαθμό, ακόμη και μέσα από τις συγκρούσεις των συμφερόντων. Από τις ζυμώσεις και τη σκέψη που θα παραχθεί υπό το καθεστώς των διεκδικήσεων και της αμφισβήτησης. Γιατί μόνο έτσι θα επιτευχθεί αυτό που ο Αριστοτέλης ονομάζει αυτάρκεια. Φυσικά, προϋπόθεση όλων αυτών είναι να μην ξεπερνιούνται τα όρια. Κι αυτός είναι ο ρόλος της δικαιοσύνης που οφείλει να εκτελεί το καθήκον της στο ακέραιο θεωρώντας όλους τους ανθρώπους ίσους: «Γι’ αυτό ακριβώς η εξισωτική δικαιοσύνη διασώζει τις πόλεις, όπως ελέχθη ήδη στα Ηθικά». Η πολιτεία οφείλει να μερινά ώστε να είναι όλοι ίσοι, ποτέ όμως ίδιοι.

Αναφορικά με την κοινοκτημοσύνη των παιδιών ο Αριστοτέλης προτάσσει το ακαθόριστο των σχέσεων που θα διαμορφωθούν μέσα στην κοινωνία και την πιθανότητα του ανάρμοστου, όταν αγνοείται η καθαυτό προέλευση του καθενός: «Εξάλλου δεν είναι εύκολο για ανθρώπους που οικοδομούν την κοινωνία αυτής της μορφής να αποφύγουν τις δυσκολίες, όπως είναι π.χ. οι τραυματισμοί, ακούσιοι ή εκούσιοι φόνοι, έριδες και ύβρεις. Αυτές οι πράξεις είναι ανεπίτρεπτες, όταν διαπράττονται εις βάρος πατεράδων, μανάδων και άλλων στενών συγγενών, όχι όμως τόσο, όταν διαπράττονται εις βάρος μη συγγενών. Ωστόσο αυτά συμβαίνουν κατά λογική αναγκαιότητα συχνότερα μεταξύ αγνώστων παρά μεταξύ γνωστών». Προσπερνώντας το γεγονός ότι ο Πλάτωνας προτείνει αυτού του είδους την κοινοκτημοσύνη ακριβώς για την αποφυγή τέτοιων φαινομένων, ο Αριστοτέλης τα θεωρεί αναπόφευκτα – προφανώς λόγω της ανθρώπινης φύσης – και προβάλλει την ηθική διάσταση στην εξ’ αίματος αδικοπραγία, που μοιραία μπορεί να συμβεί υπό το καθεστώς της άγνοιας. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι ο Αριστοτέλης δικαιολογεί – πόσο μάλλον ευλογεί – την αδικία σε βάρος αγνώστων. Διαχωρίζει όμως ξεκάθαρα το ηθικό βάρος που έχει κάθε είδους αδίκημα σε βάρος συγγενών. Ο Πλάτωνας περνώντας το μήνυμα ότι όλοι είναι μια οικογένεια προσδίδει ακόμη μεγαλύτερο ηθικό βάρος στα αδικήματα, αφού όλα, από θέση αρχής, αφορούν συγγενικά πρόσωπα. (Μιλάμε πάντα για την τάξη των φυλάκων μόνο, δηλαδή των φιλοσόφων, που, σύμφωνα με τον Πλάτωνα, οφείλουν να κυβερνούν την πόλη). Για να μην υπεισέλθουμε στις υποψίες που θα δημιουργηθούν καθώς όλοι θα μπαίνουν στη λογική της εικασίας σχετικά με το ποιο είναι το εξ’ αίματος παιδί τους. Η αναζήτηση του προσωπικού απόγονου με παρατήρηση των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών και των πιθανών ομοιοτήτων κρίνεται σχεδόν αναπόφευκτη: «Εξάλλου δεν είναι δυνατόν να μη συμβεί κάποιοι να υποψιαστούν ποιοι είναι αδέρφια τους, παιδιά τους, πατεράδες και μανάδες τους. Διότι με βάση τις ομοιότητες που υπάρχουν ανάμεσα στα παιδιά και τους γονείς θα αντιληφθούν οπωσδήποτε τις ενδείξεις για τη μεταξύ τους σχέση. Και αυτό λένε ορισμένοι που ασχολούνται με τη γεωγραφία ότι συμβαίνει πραγματικά. Λένε π. χ. ότι για κάποιους κατοίκους της άνω Λιβύης οι γυναίκες ανήκουν από κοινού σε όλους τους άντρες, όμως τα παιδιά κατανέμονται ανάλογα με την ομοιότητα (ενν. με τους πατεράδες τους)».

Ωστόσο, το σπουδαιότερο επιχείρημα του Αριστοτέλη ενάντια στην κοινοκτημοσύνη των παιδιών αφορά την αντίληψη ότι τελικά όχι μόνο δε θα φέρει την ενότητα και τη συνοχή, αλλά – σε απόλυτη αντιστροφή – τη διάλυση μέσω της αδιαφορίας: «Εκτός αυτού έχει και άλλο ελάττωμα αυτή η άποψη. Ελάχιστα δηλαδή φροντίζουμε γι’ αυτό που ανήκει σε πάρα πολλούς. Οι άνθρωποι φροντίζουν δηλαδή πάρα πολύ για τα δικά τους, ενώ για τα κοινά φροντίζουν λιγότερο, ή τόσο μόνον, όσον αφορά τον καθένα ως άτομο. Εκτός άλλων λόγων, μάλλον παραμελούν τα κοινά, επειδή νομίζουν ότι κάποιος άλλος θα φροντίσει γι’ αυτά, όπως ακριβώς συμβαίνει με τις υπηρεσίες του σπιτιού, όπου οι πολλοί υπηρέτες προσφέρουν χειρότερες υπηρεσίες από τους λίγους. Κάθε πολίτης έχει, ας υποθέσουμε, χίλιους γιους, και αυτοί δεν είναι γιοι του κάθε πολίτη χωριστά, αλλά ο οποιοσδήποτε γιος είναι γιος του οποιουδήποτε χωρίς καμιά διάκριση. Το αποτέλεσμα θα είναι να αδιαφορήσουν γι’ αυτούς όλοι εξίσου».

Ο Αριστοτέλης προβάλλει την έννοια της ιδιοκτησίας ως κινητήριο δύναμη της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Ο άνθρωπος δεν πρόκειται να ενδιαφερθεί για τίποτε αν δεν είναι ή αν δεν πρόκειται να γίνει δικό του. Γιατί η ιδιοκτησία ταυτίζεται άμεσα με την έννοια του συμφέροντος κι ως εκ τούτου υποδαυλίζει και την έννοια της ευθύνης. «Διότι δύο είναι κυρίως τα πράγματα που κάνουν τους ανθρώπους να φροντίζουν γι’ αυτά και να τα αγαπούν: αυτά που μας ανήκουν και αυτά που αγαπάμε». Θα λέγαμε ότι η έννοια της αγάπης σχεδόν ταυτίζεται με την ιδιοκτησία. Πώς να αγαπήσει κανείς κάτι αν δε του ανήκει; Όμως η ιδιοκτησία δεν είναι παρά η πραγμάτωση του εγωισμού, αφού δεν έχει άλλη επιλογή απ’ το να καταργήσει κάθε ανιδιοτέλεια. Ο άνθρωπος, σε όλη την πορεία της ιστορίας του, φάνηκε πολύ επιρρεπής στον πειρασμό της ιδιοκτησίας. Η ανθρώπινη παρουσία είναι γεμάτη φρικαλεότητες. Οι άνθρωποι που αντιστέκονται σ’ αυτό και που αρνούνται να τσαλαπατήσουν τους άλλους για να κερδίσουν παραπάνω, είναι αυτοί που ονομάζονται ηθικοί, τίμιοι, ευσυνείδητοι, έντιμοι κλπ. Όμως ακόμα κι αυτοί που καταφέρνουν κι επιβάλλονται στο αίσθημα του ατομικού ωφελιμισμού αναγνωρίζοντας τα δικαιώματα των άλλων (και που κατά τον Αριστοτέλη είναι αυτοί που έχουν την ηθική αρετή), είναι απολύτως απρόθυμοι να παραχωρήσουν την περιουσία τους και προφανώς θα γίνουν έξαλλοι αν κάποιος προσπαθήσει να τους την αρπάξει. Με άλλα λόγια, οι ηθικές αρχές δε σημαίνει ότι αναιρούν το αίσθημα της ιδιοκτησίας.

Ο Αριστοτέλης προβάλλει την έννοια της ιδιοκτησίας ως κινητήριο δύναμη της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Ο άνθρωπος δεν πρόκειται να ενδιαφερθεί για τίποτε αν δεν είναι ή αν δεν πρόκειται να γίνει δικό του.

Φυσικά εδώ τίθεται το ζήτημα της παιδείας. Ο άνθρωπος αυτό που μαθαίνει αυτό και αναπαράγει. Μέσα στο πλαίσιο του πιο άκρατου ωφελιμισμού θα ήταν παράλογο να περιμένει κανείς την παραχώρηση της περιουσίας από τους πολίτες. Θα ήταν τρέλα. Και σ’ αυτό συμφωνεί και ο Αριστοτέλης που υποστηρίζει ότι η παιδεία με το διαρκή και σωστό εθισμό θα ωθήσει τους ανθρώπους στην ηθική αρετή διαμορφώνοντας το χαρακτήρα τους. Το ζήτημα της κοινοκτημοσύνης όμως δεν το εντάσσει μέσα στο διαμορφωτικό πρόγραμμα της παιδείας. Δεν ισχυρίζεται δηλαδή ότι η παιδεία πρέπει να ωθήσει τους νέους προς την άρνηση της ιδιοκτησίας στρέφοντάς τους στην κοινοκτημοσύνη ως αντίδοτο του εγωισμού. Αντιθέτως υποστηρίζει την ιδιοκτησία αναγνωρίζοντας ότι θα κινητοποιήσει την ανθρώπινη δράση. Προφανώς, για τον Αριστοτέλη η ιδιοκτησία, ως προέκταση του εγωισμού, είναι σύμφωνη με τη φύση του ανθρώπου. Ο άνθρωπος δεν μπορεί να απαλλαγεί από τον εγωισμό του. Ο εγωισμός τίθεται ως προέκταση της αυτοσυντήρησης. Αν ο άνθρωπος, ως είδος, δεν είχε εγωισμό, ενδεχομένως δε θα επιβίωνε. Ο άνθρωπος πρέπει να αγαπάει τον εαυτό του: «Διότι η αγάπη κάθε ανθρώπου προς τον εαυτό του είναι πράγμα φυσικό και όχι μάταιο». Κατ’ επέκταση πρέπει να διαχωρίζει τον εαυτό του από τους άλλους. Να έχει ατομικά όρια. Κι αυτά ακριβώς τα όρια της ατομικότητας δεν καθορίζονται μόνο μέσα από τη διασφάλιση των συναισθημάτων της προσωπικής αξιοπρέπειας, της δικαιοσύνης, της ισότητας κλπ, αλλά και από την έννοια του προσωπικού χώρου που αναγκαστικά θα πάρει και υλικές διαστάσεις, κι αυτό δεν είναι τίποτε άλλο από την υλοποίηση της ιδέας «δικό μου», δηλαδή από την ανάγκη της αποκλειστικότητας, που μόνο ως ανάγκη περιφρούρησης του εγώ μπορεί να ερμηνευτεί. Η απόλυτη ενότητα που ζητά ο Πλάτωνας – μέσω του Σωκράτη – για την πόλη είναι αδύνατο να επιτευχθεί. Γιατί ξεπερνά τα ανθρώπινα όρια. Ο άνθρωπος δε θέλει την απόλυτη ένωση. Θέλει τη συνύπαρξη. Κι εδώ ακριβώς βρίσκονται οι λεπτές ισορροπίες της συνύπαρξης, που από τη μια οφείλουν να δράσουν κοινωνικά κι από την άλλη να διασφαλίσουν την ατομικότητα. Κι αυτό ορίζεται από τα όρια της ιδιοκτησίας. Δηλαδή τα όρια του εγωισμού: «η φιλαυτία δικαίως κατακρίνεται. Όμως φιλαυτία δεν είναι η αγάπη του εαυτού μας, αλλά η υπερβολική αγάπη, όπως ακριβώς και η φιλαργυρία, γιατί όλοι οι άνθρωποι τα αγαπούν αυτά (ενν. τον εαυτό τους και τα χρήματα)».

Ο Αριστοτέλης έχει ήδη ξεκαθαρίσει από το πρώτο βιβλίο των «Πολιτικών» ότι ο πλούτος πρέπει να έχει όρια. Τα όρια του πλούτου δεν αφορούν μόνο την καταπολέμηση της απληστίας – ο άμετρος πλούτος γεννά την απληστία ακριβώς γιατί χάνονται τα όρια – αλλά και τη διασφάλιση της δικαιότερης μοιρασιάς των αγαθών, δηλαδή της δικαιότερης διανομής της ιδιοκτησίας. Στο δεύτερο βιβλίο τονίζει ότι η ιδιοκτησία δεν πρέπει καθόλου να λειτουργεί με αυστηρότητα ή με επίδειξη ή με επιβολή προς τους άλλους. Αντιθέτως εισάγει τον όρο «κοινή χρήση»: «Βεβαίως η χρήση (της ατομικής περιουσίας) θα γίνεται με βάση την αρετή σύμφωνα με την παροιμία που λέει ότι “τα πράγματα των φίλων είναι κοινά”. Σε ορισμένες δε πολιτείες έχει ήδη σχεδιαστεί κατ’ αυτόν τον τρόπο αυτό το σύστημα, διότι ακριβώς δεν είναι αδύνατο, και μάλιστα στις ευνομούμενες πολιτείες ορισμένα στοιχεία αυτού του συστήματος αποτελούν ήδη πραγματικότητα, ενώ κάποια άλλα θα μπορούσαν να γίνουν. Διότι όταν έχει ο καθένας την περιουσία του, ένα μέρος το διαθέτει στους φίλους του και ένα άλλο το παραδίδει σε κοινή χρήση, όπως π.χ. στη Λακωνία χρησιμοποιεί ο καθένας τους δούλους του άλλου σαν να είναι δικοί του, καθώς επίσης και τα άλογα και τους σκύλους, και αν χρειαστεί εφόδια, χρησιμοποιεί τα προϊόντα των αγρών, όταν βρίσκεται στην ύπαιθρο. Είναι λοιπόν φανερό ότι είναι προτιμότερο η περιουσία να είναι ιδιόκτητη, αλλά να τη χρησιμοποιούν από κοινού». Αν λοιπόν η κατάργηση του εγωισμού με την εκμηδένιση της ιδιοκτησίας είναι αντίθετη με τον άνθρωπο και κρίνεται υπερβολική, επίσης υπερβολική είναι και η χρήση της ιδιοκτησίας με την απόλυτη έννοια του όρου, γιατί λειτουργεί απομονωτικά και διαλύει κάθε έννοια αλληλεγγύης. Η ιδιοκτησία χρειάζεται μέτρο όχι μόνο ως προς το μέγεθός της, αλλά και ως προς τη χρήση της. Κι αυτές είναι οι Αριστοτελικές ισορροπίες που στοχεύουν στην κοινωνική αρμονία επιδιώκοντας τη μεσότητα. Ούτε το απόλυτο της εξάλειψης ούτε όμως και το άκρο της φιλαυτίας που θα θεοποιήσει την ατομικότητα. Γιατί η αρμονική συνύπαρξη θέλει τον άνθρωπο ικανοποιημένο και σε ατομικό και σε συλλογικό επίπεδο.

Αν ο άνθρωπος, ως είδος, δεν είχε εγωισμό, ενδεχομένως δε θα επιβίωνε. Ο άνθρωπος πρέπει να αγαπάει τον εαυτό του: «Διότι η αγάπη κάθε ανθρώπου προς τον εαυτό του είναι πράγμα φυσικό και όχι μάταιο».

Όμως η κοινοκτημοσύνη, ως εξολόθρευση του εγωισμού στο όνομα της ενότητας, δεν μπορεί παρά να χαλαρώσει και την έννοια της φιλίας. Γιατί όλα υφίστανται μόνο μέσα απ’ την ύπαρξη του αντιθέτου. Η φιλία δεν είναι τίποτε άλλο από τη ματαίωση του εγωισμού δια της συντροφικότητας. Είναι η καθημερινή επανάσταση των ανθρώπων, που θέλουν (ιδιοτελώς) να εισπράξουν τη συναισθηματική ολοκλήρωση τσαλαπατώντας τον εγωισμό τους. Σ’ ένα σχήμα οξύμωρο ο άνθρωπος νιώθει την ανάγκη να συνδεθεί με τους άλλους μέσα σε συνθήκες απόλυτης ανιδιοτέλειας, για να εισπράξει (απολύτως ιδιοτελώς) την ψυχική ευφορία της απαλλαγής από την ιδιοτέλεια. Με άλλα λόγια, ο άνθρωπος, όντας απολύτως εγωιστής, θέλει να νιώσει το προσωπικό του ξεγύμνωμα αποκηρύσσοντας τον εγωισμό του. Αν ο εγωισμός, – είτε ως ζήλια, είτε ως ανταγωνιστικότητα, είτε ως προϋπόθεση υπεροχής, είτε ως συμφέρον, είτε ως οποιαδήποτε μορφή μπορούμε να τον φανταστούμε – μπει ανάμεσα στους φίλους, τότε δεν είναι φίλοι. Όμως, για να φτάσει ο άνθρωπος στο υπέρτατο δόσιμο προς τον άλλον, δηλαδή στην αποκήρυξη του εγωισμού, πρέπει, πρωτίστως, ο εγωισμός να υφίσταται. Η έννοια της πλήρους ενότητας που πρεσβεύει η Πλατωνική Πολιτεία, αν υποθέσουμε ότι μπορεί να επιτευχθεί, δεν έχει άλλη επιλογή απ’ το να καταστήσει όλες τις σχέσεις ίδιες, σε μια ισοπέδωση που μοιραία θα οδηγήσει στην απάθεια. Γιατί όταν όλοι, εξ’ ορισμού, είναι αφοσιωμένοι φίλοι, τότε αναγκαστικά δεν υπάρχουν φίλοι: «στην πόλη η φιλία αναγκαστικά μέσα από μια τέτοια σχέση θα καταστεί χαλαρή με αποτέλεσμα ελάχιστα να γίνεται χρήση της φράσης “δικός μου” είτε από την πλευρά του γιου προς τον πατέρα είτε του πατέρα προς το γιο. Όπως δηλαδή λίγη γλυκιά ουσία, αν αναμιχθεί με πολύ νερό, κάνει το κράμα άγευστο, έτσι συμβαίνει και με την αμοιβαία εμπιστοσύνη που εκφράζεται μ’ αυτές τις λέξεις. Σε μια τέτοια πολιτεία είναι ελάχιστα αναγκαίο να φροντίζει είτε ο πατέρας τους γιους είτε ο γιος τον πατέρα είτε ο ένας αδερφός τον άλλον». Ο Αριστοτέλης, σε μια ανεπαίσθητη ειρωνεία, θα υποδείξει στον Πλάτωνα ότι είναι προτιμότερο για την Πολιτεία του να θεσμοθετήσει την κοινοκτημοσύνη στους χειρώνακτες γεωργούς που θα διοικούνται παρά στους φύλακες – φιλοσόφους που θα διοικούν: «Φαίνεται όμως ότι η κοινοκτημοσύνη των γυναικών και των παιδιών είναι περισσότερο χρήσιμη στους γεωργούς, παρά στους φύλακες. Διότι η φιλία θα είναι ασθενέστερη, όταν θα είναι κοινές οι γυναίκες και τα παιδιά. Και ακριβώς τέτοιοι (ενν. με ασθενικούς δεσμούς φιλίας) πρέπει να είναι οι αρχόμενοι, για να πειθαρχούν και να μην επιχειρούν επαναστάσεις».

Αριστοτέλης, Πολιτικά

Ανθολόγιο Αττικής Πεζογραφίας

ΠΛΑΤΩΝ, ΑΠΟΛΟΓΙΑ ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ

ΠΛ Απολ 30c–31c

Οι Αθηναίοι δεν πρέπει να στερηθούν την "αλογόμυγά" τους

Ο Σωκράτης απολογείται στην Ηλιαία το 399 π.Χ. Οι Μέλητος, Άνυτος και Λύκωνας τον κατηγόρησαν ότι δεν σεβόταν τους θεούς της πόλης και ότι με τη διδασκαλία του διέφθειρε τους νέους. Αρχικά αναφέρθηκε στις παλαιότερες παρανοήσεις της φιλοσοφίας και της δράσης του και κατόπιν ανασκεύασε τις τρέχουσες κατηγορίες. Όταν δήλωσε ότι, ανεξάρτητα από την απόφαση, αυτός θα ενεργούσε με τον ίδιο τρόπο και στο μέλλον, προκάλεσε την αντίδραση των δικαστών.

Μὴ θορυβεῖτε, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ἀλλ’ ἐμμείνατέ μοι
οἷς ἐδεήθην ὑμῶν, μὴ θορυβεῖν ἐφ’ οἷς ἂν λέγω ἀλλ’ ἀκούειν·
καὶ γάρ, ὡς ἐγὼ οἶμαι, ὀνήσεσθε ἀκούοντες. μέλλω γὰρ οὖν
ἄττα ὑμῖν ἐρεῖν καὶ ἄλλα ἐφ’ οἷς ἴσως βοήσεσθε· ἀλλὰ
μηδαμῶς ποιεῖτε τοῦτο. εὖ γὰρ ἴστε, ἐάν με ἀποκτείνητε
τοιοῦτον ὄντα οἷον ἐγὼ λέγω, οὐκ ἐμὲ μείζω βλάψετε ἢ
ὑμᾶς αὐτούς· ἐμὲ μὲν γὰρ οὐδὲν ἂν βλάψειεν οὔτε Μέλητος
οὔτε Ἄνυτος ―οὐδὲ γὰρ ἂν δύναιτο― οὐ γὰρ οἴομαι θεμιτὸν
[30d] εἶναι ἀμείνονι ἀνδρὶ ὑπὸ χείρονος βλάπτεσθαι. ἀποκτείνειε
μεντἂν ἴσως ἢ ἐξελάσειεν ἢ ἀτιμώσειεν· ἀλλὰ ταῦτα οὗτος
μὲν ἴσως οἴεται καὶ ἄλλος τίς που μεγάλα κακά, ἐγὼ δ’ οὐκ
οἴομαι, ἀλλὰ πολὺ μᾶλλον ποιεῖν ἃ οὑτοσὶ νῦν ποιεῖ, ἄνδρα
ἀδίκως ἐπιχειρεῖν ἀποκτεινύναι. νῦν οὖν, ὦ ἄνδρες Ἀθη-
ναῖοι, πολλοῦ δέω ἐγὼ ὑπὲρ ἐμαυτοῦ ἀπολογεῖσθαι, ὥς τις
ἂν οἴοιτο, ἀλλὰ ὑπὲρ ὑμῶν, μή τι ἐξαμάρτητε περὶ τὴν τοῦ
[30e] θεοῦ δόσιν ὑμῖν ἐμοῦ καταψηφισάμενοι. ἐὰν γάρ με ἀπο-
κτείνητε, οὐ ῥᾳδίως ἄλλον τοιοῦτον εὑρήσετε, ἀτεχνῶς ―εἰ
καὶ γελοιότερον εἰπεῖν― προσκείμενον τῇ πόλει ὑπὸ τοῦ θεοῦ
ὥσπερ ἵππῳ μεγάλῳ μὲν καὶ γενναίῳ, ὑπὸ μεγέθους δὲ νωθε-
στέρῳ καὶ δεομένῳ ἐγείρεσθαι ὑπὸ μύωπός τινος, οἷον δή
μοι δοκεῖ ὁ θεὸς ἐμὲ τῇ πόλει προστεθηκέναι τοιοῦτόν τινα,
ὃς ὑμᾶς ἐγείρων καὶ πείθων καὶ ὀνειδίζων ἕνα ἕκαστον
[31a] οὐδὲν παύομαι τὴν ἡμέραν ὅλην πανταχοῦ προσκαθίζων.
τοιοῦτος οὖν ἄλλος οὐ ῥᾳδίως ὑμῖν γενήσεται, ὦ ἄνδρες,
ἀλλ’ ἐὰν ἐμοὶ πείθησθε, φείσεσθέ μου· ὑμεῖς δ’ ἴσως τάχ’
ἂν ἀχθόμενοι, ὥσπερ οἱ νυστάζοντες ἐγειρόμενοι, κρούσαντες
ἄν με, πειθόμενοι Ἀνύτῳ, ῥᾳδίως ἂν ἀποκτείναιτε, εἶτα τὸν
λοιπὸν βίον καθεύδοντες διατελοῖτε ἄν, εἰ μή τινα ἄλλον ὁ
θεὸς ὑμῖν ἐπιπέμψειεν κηδόμενος ὑμῶν. ὅτι δ’ ἐγὼ τυγχάνω
ὢν τοιοῦτος οἷος ὑπὸ τοῦ θεοῦ τῇ πόλει δεδόσθαι, ἐνθένδε
[31b] ἂν κατανοήσαιτε· οὐ γὰρ ἀνθρωπίνῳ ἔοικε τὸ ἐμὲ τῶν
μὲν ἐμαυτοῦ πάντων ἠμεληκέναι καὶ ἀνέχεσθαι τῶν οἰκείων
ἀμελουμένων τοσαῦτα ἤδη ἔτη, τὸ δὲ ὑμέτερον πράττειν ἀεί,
ἰδίᾳ ἑκάστῳ προσιόντα ὥσπερ πατέρα ἢ ἀδελφὸν πρεσβύ-
τερον πείθοντα ἐπιμελεῖσθαι ἀρετῆς. καὶ εἰ μέν τι ἀπὸ
τούτων ἀπέλαυον καὶ μισθὸν λαμβάνων ταῦτα παρεκε-
λευόμην, εἶχον ἄν τινα λόγον· νῦν δὲ ὁρᾶτε δὴ καὶ αὐτοὶ
ὅτι οἱ κατήγοροι τἆλλα πάντα ἀναισχύντως οὕτω κατη-
γοροῦντες τοῦτό γε οὐχ οἷοί τε ἐγένοντο ἀπαναισχυντῆσαι
[31c] παρασχόμενοι μάρτυρα, ὡς ἐγώ ποτέ τινα ἢ ἐπραξάμην
μισθὸν ἢ ᾔτησα. ἱκανὸν γάρ, οἶμαι, ἐγὼ παρέχομαι τὸν
μάρτυρα ὡς ἀληθῆ λέγω, τὴν πενίαν.

***
Μη θορυβείτε, άνδρες Αθηναίοι, αλλά μείνετε σταθεροί στις παρακλήσεις μου. Μη θορυβείτε για όσα λέγω, αλλά ακούτε, γιατί πιστεύω ότι, αν ακούτε, θα ωφεληθείτε. Πρόκειται δηλαδή να σας πω και μερικά άλλα, για τα όποια ίσως αρχίσετε να φωνάζετε. Αποφύγετέ το πέρα για πέρα. Να ξέρετε δε καλά ότι, αν με θανατώσετε και είμαι πραγματικά αυτός που περιγράφω, δεν θα βλάψετε εμένα περισσότερο από τον εαυτό σας. Έμενα δεν θα με βλάψουν σε τίποτε ούτε ο Μέλητος ούτε ο Άνυτος· άλλωστε δεν θα μπορούσαν∙ γιατί δεν πιστεύω ότι είναι ορθό και δίκαιο ο χειρότερος να βλάπτει τον καλύτερο. Ίσως, βεβαίως, θα μπορούσε να με θανατώσει ή να με εξορίσει ή να μου στερήσει τα πολιτικά δικαιώματα. Και αυτά τα πράγματα ίσως αυτός και κάποιος άλλος ακόμη τα κρίνει μεγάλα κακά, αλλά εγώ δεν τα κρίνω. Κρίνω πολύ χειρότερο κακό να κάνει κανείς όσα κάνει τώρα αυτός εδώ, να επιχειρεί δηλαδή να θανατώσει άδικα έναν άνθρωπο.

Τώρα λοιπόν, άνδρες Αθηναίοι, απέχω πολύ από το να απολογούμαι για τον εαυτό μου, όπως θα ήταν δυνατό να νομίζει κανείς· [με την απολογία μου] υπερασπίζομαι εσάς [από φόβο] μήπως διαπράξετε κάποιο σφάλμα, όσον αφορά τη δωρεά του θεού σ' εσάς, καταδικάζοντάς με. Γιατί αν με θανατώσετε, δεν θα βρείτε εύκολα άλλον όμοιό μου, κολλημένο στ' αλήθεια, αν και αυτό είναι λίγο γελοίο για να το πω, πάνω στην πόλη από τον θεό, όπως ακριβώς πάνω σε άλογο εύσωμο και ράτσας, το οποίο λόγω του μεγέθους είναι νωθρό και έτσι έχει ανάγκη μια αλογόμυγα για να το ξυπνά. Κάπως έτσι νομίζω ότι με έχει βάλει πάνω στην πόλη ο θεός, για να προσπαθώ να σας ξυπνώ και να σας νουθετώ και να σας επιπλήττω τον καθένα, χωρίς να σταματώ όλη τη μέρα να κολλώ πάνω σας παντού. Τέτοιος άλλος λοιπόν, άνδρες, δεν θα εμφανιστεί εύκολα σ' εσάς και αν πείθεστε σε μένα, θα είστε διστακτικοί. Εσείς όμως, δυσαρεστημένοι ίσως γρήγορα από τις οχλήσεις μου, όπως αυτοί που νυστάζουν όταν διακόπτεται ο ύπνος τους, θα μπορούσατε να με θανατώσετε με ένα σας χτύπημα, αν σας πείσει ο Άνυτος. Στη συνέχεια θα περάσετε την υπόλοιπη ζωή σας σε βαθύ ύπνο, αν ο θεός δεν σας στείλει κάποιον άλλο φροντίζοντας για σας. Ότι πράγματι εγώ τυχαίνει να είμαι τέτοιος, ώστε να έχω δωρηθεί από τον θεό στην πόλη, μπορείτε να το κατανοήσετε από τούτο. Δεν μοιάζει ασφαλώς ανθρώπινο έργο το να έχω εγώ αμελήσει όλες τις υποθέσεις μου και να ανέχομαι να παραμελούνται για πάρα πολλά ήδη χρόνια τα οικογενειακά μου θέματα, να επιδιώκω δε χωρίς διακοπή το συμφέρον σας, γιατί πλησιάζω τον καθένα σαν πατέρας ή μεγαλύτερος αδελφός, προσπαθώντας να τον πείσω να φροντίζει την αρετή. Και αν, βεβαίως, είχα κάποια απολαβή από αυτούς και τους έδινα αυτές τις συμβουλές με αντιμισθία, θα είχα κάποιον λόγο (γι' αυτή τη διαγωγή μου). Τώρα όμως βλέπετε και οι ίδιοι ότι οι κατήγοροί μου, ενώ για όλα τα άλλα με κατηγορούν τόσο αναίσχυντα, τούτο, βεβαίως, δεν τόλμησαν να πουν ως αποκορύφωμα της αναισχυντίας τους και να παρουσιάσουν μάρτυρα, ότι δηλαδή εγώ κάποτε από κάποιον έλαβα ή ζήτησα χρήματα. Σας παρουσιάζω, νομίζω, έναν ικανό μάρτυρα ότι λέγω την αλήθεια: τη φτώχεια [μου].

O Σχηματισμός των λέξεων στην Αρχαία Ελληνική γλώσσα

Ρινικά επιθήματα

1. Ουσιαστικά σε -μός, -τμός, -θμός, -σμός

§ 304. Το ινδοευρωπαϊκό αφηρημένο επίθημα -μός εμφανίζεται στα ελληνικά σε διάφορα στάδια: συχνά οι σχηματισμοί απομονώνονται εξαιτίας εξαφάνισης της υποκείμενης ρίζας: λῑμός 'πείνα' και λοιμός 'επιδημία' (και τα δύο ίσως συγγενικά με το λατ. l ē tum 'θάνατος')· ύστερα το -μός προσκολλάται συχνά σε πρωτογενή ρηματικά θέματα, χωρίς να μπορούμε να μιλήσουμε για τάσεις εξάπλωσης: ὀδυρμός 'θρήνος' (κλασ.) από το ὀδύρεσθαι. Τύπος έγινε μόνο σε συνάρτηση με μετονοματικά και μόνο σε περιορισμένη κλίμακα· σ' αυτή την περίπτωση η σημασία του μερικές φορές έχει μετατοπιστεί κάπως προς το συγκεκριμένο: ἁρπαγμός 'αρπαγή' (ελληνιστ.). Αλλά όλα αυτά τα παραδείγματα είναι σχετικά λίγα και μεταγενέστερα.

§ 305. Πολύ πιο συνηθισμένη είναι η παλιά επέκταση -σμός· έχει εδραιωθεί ιδίως στα μετονοματικά σε -ίζειν και -άζειν (και γενικά στα οδοντικόληκτα θέματα) [1]: σπασμός (κλασ.) από το σπᾶν 'αποσπώ' (ἔ-σπασ-μαι), δεσμός (Όμ.) από το δεῖν (δέ-δε-μαι), μερισμός 'διαίρεση' (από τον Πλάτωνα και εξής) από το μερίζειν, λακωνισμός 'λακωνική νοοτροπία, λακωνικός τρόπος έκφρασης' (από τον Ξενοφώντα και εξής) από το λακωνίζειν, ἐνθουσιασμός 'ένθεη μανία' (κλασ.) από το ἐνθουσιάζειν, ὠσμός 'ώθηση' (Διόδωρος) από το ὠθεῖν. Από κει το -σμός πέρασε επίσης σε ερρινόληκτα ρήματα, που ο παθητικός παρακείμενός τους έληγε σε -σμαι, όπως ο παρακείμενος των ρημάτων σε -ζειν: μαρασμός 'ελάττωση της ζωτικής δύναμης' (ιατρικά κείμενα) από το μαραίνειν 'ξεραίνω, φθείρω' - μεμάρασμαι, παροξυσμός 'έξαψη· εμπύρετη κατάσταση' (Δημοσθ. κτλ.) από το παροξύνειν - παρώξυσμαι.

§ 306. Μικρότερη δύναμη απέκτησαν οι επεκτάσεις -τμός και -θμός [2]: το -τμός επιζεί μόνο σε ελάχιστα αρχαία λείψανα: ἐρε-τμός 'κουπί' (Όμ.) από το ἐρέσσειν ἐρέτης· και το -θμός είναι συνήθως απολιθωμένο: σταθμός 'στύλος, θέση, σταθμός' (Όμ.) από το στη- στᾰ- 'στέκω', και στα ιων. και ελληνιστ. αντικαθίσταται μερικές φορές από το συχνότερο -σμός: βαθμός - βασμός 'βαθμίδα' από το βη- βᾰ- 'βαδίζω', ῥυθμός - ῥυσμός 'ροή > κανονική κίνηση' από το ῥεῖν ῥυ-ῆναι. Ο Όμηρος χρησιμοποιεί επίσης το -ηθμός στην περίπτωση ρημάτων σε -ᾶν και -εῖν: κνυζηθμός 'οδυρμός' από το κνυζᾶν, ὀρχηθμός (ιων. ὀρχησμός) 'χορός' από το ὀρχεῖσθαι.
-----------------------
[1] Το -σμός όχι σύμφωνα με τους φθογγολογικούς κανόνες από το *-δ-μός, το πολύ στη λαϊκή αττική διάλεκτο· σχετικά με τη διαφορά του επιθήματος πρβ. ιων. ὀδμή δίπλα στο αττ.-ιων. ὀσμή.

[2] Σχετικά με το -θ-πρβ. § 7, -θμα, -θρον και -θλον, επίσης το ενεστωτικό επίθημα -θο- § 174.

Ουράνια Αρμονία

Η Θεωρία της Ουράνιας Αρμονίας είναι μια μυστικιστική θεωρία που επιδιώκει να ερμηνεύσει τα φαινόμενα της ζωής και της ύπαρξης μέσα από έναν πνευματικό φακό. Αντιλαμβάνεται τα πάντα στο σύμπαν ως περίπλοκα συνδεδεμένα, καθοδηγούμενα από μια θεϊκή δύναμη – τον Θεό ή το Υπέρτατο Όν.

Η Αρχή των Άμπωτων και Ροών

Αυτή η αρχή βεβαιώνει ότι τα πάντα στο σύμπαν, ακόμη και το πιο βαθύ κακό, υπόκεινται σε έναν φυσικό ρυθμό άμπωτων και ροών. Όπως οι παλίρροιες της θάλασσας, οι εκδηλώσεις αρνητικότητας στον κόσμο είναι προσωρινές και τελικά θα υποχωρήσουν. Αυτή η συνεχής ροή είναι μια απόδειξη της έμφυτης ικανότητας του σύμπαντος να θεραπεύει τις πληγές του και να αποκαθιστά την τάξη, μάρτυρας της απόλυτης σοφίας της δημιουργίας.

Το μονοπάτι της ζωής

Η ζωή είναι ένα ταξίδι μέσα από διαφορετικά τοπία, μερικά εκπληκτικά όμορφα και άλλα σκληρά προκλητικά. Αυτή η αρχή μας ενθαρρύνει να εκτιμήσουμε την ομορφιά και να μάθουμε από τις προκλήσεις, κατανοώντας ότι είναι μέρη του ίδιου κόσμου. Ο κόσμος είναι μια ενοποιημένη οντότητα και κάθε εμπειρία είναι μέρος αυτού του μεγάλου σχεδίου.

Ο Παράδεισος της Αληθινής Ζωής

Πέρα από τις επιφανειακές εμπειρίες του κόσμου, πέρα από τις αισθητηριακές αντιλήψεις, ακόμα και πέρα από το βασίλειο της σκέψης και της ύπαρξης, βρίσκεται ο Παράδεισος της Αληθινής Ζωής, σύμφωνα με αυτή την αρχή. Αυτό είναι το βασίλειο της καθαρής συνείδησης, η απόλυτη πραγματικότητα που υπερβαίνει τους γήινους περιορισμούς. Είναι ο χώρος όπου η ψυχή είναι ελεύθερη, ξεσκέπαστη από την ομίχλη των εγκόσμιων ανησυχιών ή των υπαρξιακών διλημμάτων.

Η Ειρήνη της Αιωνιότητας

Όταν οι καταιγίδες της ζωής υποχωρούν και οι άνεμοι των αισθήσεων και των σκέψεων παύουν, μια βαθιά γαλήνη απλώνεται στην ύπαρξη. Αυτή η αρχή βεβαιώνει ότι αυτή η ειρήνη είναι η ίδια η ουσία της Αιωνιότητας. Είναι η αληθινή μας φύση, συχνά θολωμένη από τις χρονικές διαταραχές της εγκόσμιας ζωής.

Ο Αόρατος Ορίζοντας

Συχνά, ο ορίζοντας, το σύμβολο της Θείας Αγάπης, καλύπτεται από την ομίχλη της εγκόσμιας ζωής. Παρόλα αυτά, η πίστη μας πρέπει να παραμείνει ακλόνητη. Το Θείο ή ο Θεός είναι πάντα εκεί και μας καθοδηγεί στο ταξίδι της ζωής. Αυτή η αρχή μας ενθαρρύνει να εμπιστευόμαστε το Θείο, να κινηθούμε προς τον Αόρατο Ορίζοντα, με τη διαβεβαίωση ότι δεν είμαστε ποτέ μόνοι.

Ουσιαστικά, η Θεωρία της Ουράνιας Αρμονίας προσφέρει μια κατανόηση της ζωής και της ύπαρξης που τονίζει την κυκλική φύση των γεγονότων, τη σημασία της διέλευσης από διαφορετικές εμπειρίες, την ύπαρξη μιας ανώτερης πραγματικότητας, την απόλυτη ειρήνη που χαρακτηρίζει την αληθινή μας φύση και μια ακλόνητη πίστη στο Θείο. Μέσα από όλες αυτές τις αρχές, επιδιώκει να παράσχει ένα πνευματικό πλαίσιο για να πλοηγηθούμε στις πολυπλοκότητες της ζωής, με στόχο να μας φέρει πιο κοντά στον αληθινό μας εαυτό και το Θείο.

Τελικές σκέψεις

1. Ο κόσμος έχει και καλό και κακό, ομορφιά και ασχήμια, τάξη και αταξία. Αυτά τα αντίθετα υπάρχουν μαζί σε διαφορετικούς χρόνους και τόπους. Αλλά τελικά, η Σοφία της Δημιουργίας διασφαλίζει ότι η τάξη αποκαθίσταται και τα πράγματα ηρεμούν.

2. Στη ζωή, οι άνθρωποι βιώνουν και ευχάριστες και δύσκολες εμπειρίες. Ταξιδεύουν σε «κακά μέρη» κατά καιρούς, αλλά ο κόσμος στο σύνολό του παραμένει ένα ενιαίο σύνολο.

3. Πάνω από τις εμπειρίες του υλικού κόσμου και του νου, υπάρχει μια Υπερβατική Πραγματικότητα - ένας «Ελεύθερος Παράδεισος Αληθινής Ζωής».

4. Όταν οι διαταραχές του κόσμου, των αισθήσεων και του νου υποχωρούν, η Ειρήνη της Αιωνιότητας εξαπλώνεται - μια κατάσταση αιώνιας ηρεμίας πέρα από τις διακυμάνσεις της ύπαρξης.

5. Σε αυτή τη ζωή, η Υπερβατική Πραγματικότητα μπορεί να μην είναι πάντα αντιληπτή μέσα από την «ομίχλη» των εμπειριών. Πρέπει όμως κανείς να αγαπά, να εμπιστεύεται και να κινείται προς το Υπερβατικό ακόμα κι όταν δεν είναι ορατό, καθώς Αυτό δεν θα εγκαταλείψει ποτέ αυτούς που το αναζητούν.

Στοχασμοί

Η πραγματική ζωή βρίσκεται μέσα, στον ιερό χώρο του δικού μας πνεύματος.

Ο εξωτερικός κόσμος είναι σαν ένα όνειρο - γεμάτο με εφήμερες απολαύσεις και πόνους, αναμνήσεις που σβήνουν. Αλλά βαθιά μέσα μας βρίσκεται μια αιώνια πηγή ειρήνης, χαράς και αγάπης. Αυτή είναι η αληθινή πραγματικότητα, το σπίτι από το οποίο ερχόμαστε όλοι και στο οποίο επιστρέφουμε.

Για να το βρείτε, αφήστε πράγματα που σας αποσπούν και σας δεσμεύουν. Γυρίστε προς τα μέσα με ανοιχτή καρδιά. Κοιτάξτε πέρα από την επιφανειακή αναταραχή στα ακίνητα βάθη από κάτω. Εμπιστευτείτε τη σοφία της ψυχής σας και σε δυνάμεις μεγαλύτερες από αυτόν τον απατηλό κόσμο. Ακούστε τη φωνή της αλήθειας που αντηχεί από τη σιωπή

Καθώς το κάνετε αυτό, σιγά σιγά, θα δείτε μέσα από το πέπλο των εμφανίσεων. Θα συνειδητοποιήσετε ότι ο πόνος είναι μια ψευδαίσθηση, η ευτυχία είναι η φύση σας και όλα τα όντα είναι μια ζωή. Θα νιώσετε το άγγιγμα του Θείου σε όλα τα πράγματα. Θα θυμάστε ποιοι είστε πραγματικά - μια σπίθα της ιερής φλόγας, που προορίζεται για ελευθερία.

Αυτή είναι η σπουδαιότερη θεωρία, φίλε μου - μια μυστικιστική αλήθεια που τη γνωρίζουν σιωπηλά όλοι οι αναζητητές, μια απλή αλλά βαθιά σοφία που ατενίζεται σε στιγμές χάριτος. Διαλογιστείτε σε αυτό. Αφήστε το να σας οδηγήσει στο σπίτι, πέρα από τα όνειρα της ζωής, στην πραγματικότητα της δικής σας ψυχής.

Η αγάπη είναι ευγένεια της ψυχής και δεν την έχουν όλοι

Στα μάτια του ανθρώπου καθρεφτίζεται η ψυχή του…
είναι η ψυχή που μου λέει να σε ακολουθήσω…
στην εύθραυστη μελαγχολία που κρύβει το βλέμμα σου…
στο άγριο πέλαγος των χειλιών σου…
στο αύριο που δεν έχει έρθει ακόμη…
στο δρόμο σου που περνάει απ την καρδιά μου…

Η αγάπη και η φιλία είναι η δίδυμη ψυχή του ανθρωπισμού.

Ακτινοβολεί ασταμάτητα φως στην ομίχλη και το σκοτάδι της τόσο απάνθρωπης, άφιλης και εγωιστικής εποχής μας. Σήμερα οι άνθρωποι διακατέχονται από αμφιθυμικά συναισθήματα. Κλεισμένοι ερμητικά στον ιδιωτικό τους χώρο δεν θέλουν να έχουν επαφές με κανέναν. Ενδόμυχα όμως εύχονται να εισβάλει κάποιος και να σπάσει το κλουβί της μοναξιάς τους με ένα χαμόγελο.

Μαθαίνουμε από μικρά παιδιά να συλλαβίζουμε πρώτα το εγώ και το όχι. Μεγαλώνοντας ίσως ποτέ να μην μάθουμε να λέμε το εσύ και το ναι στην αγάπη. Μένοντας έτσι στην ουσία δέσμιοι του εαυτού μας. Βασιλιάδες σε ένα Βασίλειο μοναχικό.

Αμέτοχοι να κοινωνήσουμε το μυστήριο της αγάπης και να γίνουμε υπήκοοι στην χώρα της ανθρωπιάς.

Τόσοι αιώνες πέρασαν ώστε η κραυγή του ανθρώπου να γίνει ομιλία, και για τους περισσότερους δεν φτάνει μια ολόκληρη ζωή η ομιλία να γίνει συνομιλία.

Γινόμαστε συνεχώς απόμακροι και αποξενωμένοι απ την ζωή από τους άλλους από την ίδια την αγάπη και στην ουσία αδυνατούμε να δούμε ότι με αυτό τον τρόπο αποξενωνόμαστε από τον ίδιο μας τον εαυτό απ’ την ίδια μας την φύση. Γινόμαστε όντα αφύσικα.

Όσο ποιο μεγάλη είναι η προσκόλληση στο εγώ μας τόσο πιο πολύ χάνουμε τον εαυτό μας.

Τα κλειδιά της ειρήνης τα ψάχνουν παντού οι άνθρωποι και δεν βλέπουν πως τα 'χει η αγάπη περασμένα στην ζώνη της.

Η αγάπη είναι ένας ψυχικός δεσμός συμπάθειας στοργής και αφοσίωσης με ανιδιοτελή χαρακτήρα.

Μπορεί να διατηρηθεί χωρίς αμοιβαιότητα και να αγκαλιάζει τους πάντες. Κι αυτό γιατί η αγάπη είναι ένα υπαρξιακό γεγονός, ένα βαθύ συναίσθημα με απέραντη δύναμη και τρυφερότητα. Αποτέλεσμα αυτού συναισθήματος είναι να αναβλύζει από την ψυχή του ανθρώπου ένα αίσθημα ευφορίας και ασφάλειας, αλλά και να κομίζει ένα νόημα στην ζωή του ανθρώπου.

Η αγάπη αρχίζει με μια καλημέρα ,με μια χειραψία, με ένα ζεστό βλέμμα, με ένα χαμόγελο με μια γλυκιά κουβέντα στο ξεκίνημα της κάθε μας ημέρας, δημιουργώντας με τις εκρήξεις της σύμπαντα αγάπης και ανθρωπιάς που κάνουν τον βίο του ανθρώπου βιωτό.

Στην αγάπη όποιος αγαπάει αληθινά και σωστά ψυχολογεί και σέβεται τον άλλο και ακόμα πιο πολύ τον βοηθάει να εξελιχτεί σύμφωνα με την δική του φύση .

Το άνθος της αγάπης πολλές φορές οι άνθρωποι το μετατρέπουν σε σαρκοβόρο άνθος που εγκλωβίζουν τον πλησίον, τον αγαπημένο και τον απομυζούν. Ιδιωτικοποιούνται την ψυχή του στο όνομα της αγάπης.

Κανείς δεν έχει αυτό το δικαίωμα. Αυτοί που ξέρουν να αγαπούν αληθινά, δεν θέλουν να εξουσιάζουν, αλλά μελετούν και ψυχολογούν με προσοχή τον άλλο περικλείοντας τον με το ενδιαφέρον τους, ώστε να τον βοηθήσουν αν χρειαστεί και πάντα με στοργή και τρυφερότητα.

Γιατί η αγάπη είναι Ευγένεια Ψυχής. Η αγάπη είναι μια σύμμειξη με τον άλλο όπου ο καθένας διατηρεί ακέραιη και ανόθευτη την ατομικότητα του. Μια αγάπη που το άτομο δεν βλέπει το αγαπημένο πρόσωπο σαν προέκταση του εαυτού του. Παρόλο που είσαι το μισό κομμάτι μιας σχέσης πρέπει να παραμένεις ολόκληρος σαν άτομο, πέρα από την σχέση.

Εμφύσημα πνοής, που αντί να εξαντλεί, να ενδυναμώνει το ενιαίο του αισθήματος της αγάπης μας, να το τονώνει και να το αναπαράγει, να το εξελίσσει και να εξελίσσει και εμάς μαζί. Η αγάπη να μην στέκεται εμπόδιο, απομονώνοντας μας από τον κόσμο.

Γιατί αυτή η ανεδαφική φυγή από τους ανθρώπους όταν διαιωνίζεται και γίνεται τρόπος ζωής, ακόμη και όταν ξεκινάει ως αγάπη, δεν έχει μέλλον. Η αγάπη είναι μια φωτιά που τροφοδοτείται, όχι μόνον από τον άλλο, αλλά και από τους άλλους.

Η τέχνη της αγάπης είναι πίσω από την κουρτίνα της ζωής.

Αυτή που αδυνατούν να επιλέξουν οι άνθρωποι. Αυτή που είναι εμπρός στα μάτια τους και πεισματικά την αγνοούν. εμπρός τους είναι και αυτοί ψάχνουν. Το πιό εύκολο και απλό το κάνουν να φαντάζει δύσκολο και ανυπέρβλητο, αδύνατο. Κάνουν την αγάπη ανύπαρκτη στην ζωή τους.

Γίνονται ανέραστοι και ανίκανοι ευνουχίζοντας την ίδια τους την ύπαρξη. Στερούν από τον εαυτό τους την ευτυχία. Ψάχνουν παντού εκτός από εκεί που πρέπει..

Μα είναι τόσο απλό. Μην χάνεστε μέσα σε λόγια και σκέψεις, σε πολύπαθες αναζητήσεις, μάταια δεν θα το βρείτε. Ο δρόμος που οδηγεί σε αυτό είναι ένας. Αυτός που φέρνει την ζωή, και ο τρόπος για να το βρεις είναι πάλι ένας και μοναδικός.

Θέλεις να στον πω; Σιώπα και άκου την ζωή, άκου τον χτύπο που ηχεί ρυθμικά. Άκου.

Άκουσες; πίσω από αυτή την κουρτίνα κρύβονται όλα τα φανερά μυστικά. Είναι τόσο απλό και όμορφο.

Ο χτύπος της καρδιάς σου είναι. Μάθε να τον ακούς, ζήσε την μελωδία, χόρεψε στον ρυθμό του. Ζήσε σου λέει. Αλλά δεν έχει λόγια να στο πει. Πρέπει να μάθεις να μιλάς την γλώσσα του.

Ανθρωπιά λέγεται. Και την μιλούν οι άνθρωποι.
Αυτοί που έμαθαν απ’ την ζωή να την ακούν.

Αν δεν προστατεύσεις τον εαυτό σου από το μίσος, τότε το δένεις επάνω σου μαζί με τους ανθρώπους που το προκάλεσαν

Αν δεν προστατεύσεις τον εαυτό σου από το μίσος, τότε δένεις το μίσος επάνω σου μαζί με τους ανθρώπους που το προκάλεσαν. (Τι χαρούμενη ατμόσφαιρα!)

Αλήθεια, δεν έχει τίποτα καλύτερο να κάνει ένας άνθρωπος; Ποιος σώφρων άνθρωπος θέλει ξανά και ξανά να βιώνει τα ίδια επώδυνα πράγματα;

Ποιος σώφρων άνθρωπος γράφει το κάρμα με τα ίδια του τα χέρια και μετά ζητά από τον Θεό να τον απαλλάξει;

Ποιος σώφρων άνθρωπος αφήνει το μίσος μέσα του να γράφει με μελανά γράμματα ένα επώδυνο μέλλον;

Απομάκρυνε τα χέρια σου από το μαύρο μελάνι και μην γράφεις άλλα άσχημα πράγματα.

Απομάκρυνε τη μνήμη σου από τα λάθη και σταμάτα να αποθηκεύεις το μίσος μέσα σου.

Πάρε τη στεναχώρια σου από αυτά που περίμενες και δεν πήρες.

Πάρε τη λύπη σου από αυτά που επένδυσες και δεν απέδωσαν.

Πάρε το πρόσωπο σου από τις μη εύμορφες εικόνες και κοίταξε το φως.

Αλήθεια, πόσο πιο όμορφος είσαι όταν κοιτάς τον εαυτό σου!

Γίνε ελεύθερος!

Να προστατεύεις τα όνειρά σου

Αν έχεις ένα όνειρο, προστάτεψέ το!

Ανέθρεψέ το με τη μουσική που αγαπάς, με ποίηση ερωτική, με εμπνευσμένη λογοτεχνία. Γαλούχησέ το με προσοχή, με φροντίδα, υπομονή κι επιμονή… όπως θα μεγάλωνες ένα μικρό παιδί. Εννιά μήνες περιμένουμε ένα παιδί να έλθει στον κόσμο, άλλα εννέα χρόνια για να μπορέσει να μιλήσει λογικά και ακόμα εννιά χρόνια για να γίνει ώριμος ενήλικας, έτοιμος να υπηρετήσει τον κόσμο. Το όνειρο χρειάζεται λιγότερο επίπονη δουλειά και συντομότερο χρονικό διάστημα για να ωριμάσει. Μα οφείλεις να του αφιερώσεις κάποιο χρόνο… και να το προστατέψεις απ’ το θανάσιμο μικρόβιο που ονομάζεται δυσπιστία.

Τη στιγμή που δεις καθαρά το όνειρό σου και πιστέψεις αληθινά σ’ αυτό, αρχίζει να αναπτύσσεται. Όσο περισσότερο στοχεύεις σ’ αυτό και το θρέφεις με αγάπη και φροντίδα, τόσο επιταχύνεις την ανάπτυξή του. Και μια μέρα, χωρίς καλά – καλά να προλάβεις να το καταλάβεις, το βλέπεις μπροστά στα μάτια σου να παίρνει σάρκα και οστά. Και είναι τόσο ζωντανό, τόσο σπουδαίο, τόσο απαράμιλλα όμορφο, τόσο θεσπέσιο… που σ’ αφήνει ξύπνιο στην θέα του.

Αν έχεις ένα όνειρο…

Οι μυθικές γοργόνες, από την αρχαιότητα έως σήμερα

Στην αρχαία Ελληνική μυθολογία η γοργόνα έχει πολύ μακρινό παρελθόν. Ο Όμηρος (9ος - 8ος αι. π.Χ.) πρώτος κάνει λόγο για δύο Ωκεανίδες την Ευρυνόμη (Ιλιάδα, Σ 398-9)30 και την Πέρση/ Περσηίδα (Οδύσσεια, κ 439)31.

Κατά τον Ησίοδο (8ος - 7ος αι. π.Χ) οι Ωκεανίδες, που συναντώνται και ως Ωκεανίνες ή Ωκεανίτιδες ή Ωγενίδες (Θεογονία, 340-370, 908) ήταν τρεις χιλιάδες, ωστόσο αναφέρει μόνο σαράντα μία, από τις οποίες η Ευρυνόμη ήταν η μητέρα των Χαρίτων από τον Δία και η Περσηίδα ήταν σύζυγος του Ήλιου και μητέρα του Αιήτη -βασιλιά της Κολχίδας-, του Πέρση, της Κίρκης και της Πασιφαής .

Οι Ωκεανίδες ήταν κόρες του τιτάνα Ωκεανού και της Τηθύος, θεωρούνταν ιδεατές ανθρωπόμορφες έννοιες των πηγών, που κατά το ήμισυ ήταν κοπέλες, εκείνων που τα ύδατά τους μεταφέρονταν από τους ποταμούς στην ανοικτή θάλασσα (αρχαίο Ωκεανό), και κατά το άλλο ήμισυ ψάρι, καταλήγοντας σε απλή εκβολή (ένα ουραίο πτερύγιο) ή σε δέλτα (διπλό ουραίο πτερύγιο).

Αλλά και οι Νηρηίδες, ήταν νύμφες που λατρεύονταν ως θεές της ήρεμης θάλασσας, και προσωποποιούσαν τις καταστάσεις και τα χαρακτηριστικά της θάλασσας. Ήταν κόρες του Νηρέα και της Ωκεανίδας Δωρίδας και εξ αυτής εγγονές του Ωκεανού. Ήταν γύρω στις πενήντα, ενώ έφταναν και τις εκατό, κατά άλλη άποψη.

Οι Νηρηίδες ζούσαν στο βυθό της θάλασσας, στο παλάτι του πατέρα τους και περνούσαν τη μέρα τους κολυμπώντας και παίζοντας με δελφίνια, ή καθισμένες σε χρυσούς θρόνους ή βράχους τραγουδώντας και υφαίνοντας ή στεγνώνοντας τα πλούσια και μακριά μαλλιά τους.

Δεν επέτρεπαν σε καμία θνητή να παραβάλλεται με αυτές στην ομορφιά. Είχαν τη δύναμη να ταράζουν τη θάλασσα αλλά και να την ηρεμούν. Γενικά ήταν πάντοτε περιχαρείς για την αθανασία τους, συνόδευαν τα άρματα των ενάλιων θεών και οι φωνές τους γοήτευαν και τα τραγούδια τους είχαν έλξη ακατανίκητη. Οι Νηρηίδες, ωστόσο, περιγράφονται με ανθρωπόμορφα χαρακτηριστικά και έχουν ανθρώπινα πόδια, που μπορούν να κολυμπούν.

Οι νεράιδες έχουν ταυτιστεί περισσότερο με τις Νηρηίδες εκ παραφθοράς, που βγήκαν στη στεριά με τα ίδια γνωρίσματα των θαλασσινών αδελφών τους . Άλλες θαλάσσιες θεότητες που ονομάζονται και γοργόνες είναι οι Φορκίδες και οι επτά Πλειάδες που μεταμορφώθηκαν στον αστερισμό της Πούλιας από τον Δία . Παρόλο που οι Ωκεανίδες, ως νύμφες των υδάτων είχαν ψαρίσια ουρά, το όνομα του είδους της γοργόνας το έδωσε μια διαφορετική μυθολογική οντότητα, η Γοργώ (ή Γοργών, -όνος).

Νύμφες της θάλασσας ήταν λοιπόν και οι γοργόνες, κόρες της Κητούς και του Φόρκυ. Αυτές ήταν η Σθενώ, η Ευρυάλη και η Μέδουσα, το κεφάλι της οποίας έκοψε ο Περσεύς, καθώς ήταν η μόνη θνητή από τις τρείς.

Ο μύθος της Μέδουσας εξελισσόταν μέχρι τα ελληνιστικά χρόνια και φυσικά οι όποιες προσθήκες, αφαιρέσεις, μετατροπές συμβάδιζαν με τις επιταγές και την ιδεολογία του χρόνου και των τόπων. Έτσι, η Μέδουσα μετατράπηκε σε όμορφη κοπέλα περήφανη και υπεροπτική, που τόλμησε να συγκρίνει την ομορφιά της με της Αθηνάς και να τη βρει ανώτερη. Και η Αθηνά άλλαξε τα μαλλιά της σε φίδια.

Σύμφωνα με την Ρωμαϊκή εκδοχή του μύθου από τον Οβίδιο, η Μέδουσα ήταν μία πανέμορφη ιέρεια της Αθηνάς που ο Ποσειδώνας τη βίασε μεταμορφωμένος σε άλογο, στον ιερό χώρο της Αθηνάς. Η θεά, εξοργισμένη με το γεγονός, δεν μπορούσε να έρθει σε ρήξη με τον Ποσειδώνα και έτσι μεταμόρφωσε την Μέδουσα σε απεχθές τέρας, που αντί για μαλλιά είχε φίδια. Η ασχήμια της ήταν τέτοια, που όποιος την κοιτούσε στο πρόσωπο πέτρωνε.

Η Μέδουσα και ειδικά το κεφάλι της, που ονομάζονταν γοργόνειο, χρησιμοποιούνταν από πολύ παλιά ως προστασία και αποτροπαϊκό σύμβολο και γι' αυτό χρησιμοποιούνταν ως ακροκέραμο σε ναούς και σπίτια αλλά και ως διακόσμηση σε πανοπλίες, όπλα, ασπίδες, άρματα και διάφορα αντικείμενα.

Μέσα από τους μύθους και τις δοξασίες η μυθική γοργόνα επιβιώνει αιώνες τώρα στην Ελληνική συνείδηση ανάμεσα στο χάσμα δύο κόσμων του γήινου και του θαλάσσιου. Καθώς, η Ελλάδα είναι θαλάσσια χώρα, η πανάρχαια αλλά και διαχρονική αυτή οντότητα εμφανίζεται στην παράδοσή της με ποικίλους τρόπους που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα μορφών. Από εκείνη της τρομοκρατικής και αποτρόπαιης μορφής της αρχαιότητας στην διακοσμητική εικόνα του μεσαίωνα, και τέλος, στη συναισθηματική γυναίκα των νεότερων χρόνων,

Συν τω χρόνω η μορφή των γοργόνων λαμβάνει στην λαϊκή φαντασία την μορφή νεαρής γυναίκας από την μέση και επάνω και ψαριού από την μέση και κάτω. Στα νεότερα χρόνια, η σύγχρονη μυθοπλασία, εμφανίζει μία γοργόνα να είναι αδερφή του Μ. Αλεξάνδρου. Σύμφωνα με αυτό το μύθο ο Μ. Αλέξανδρος είχε εμπιστευτεί στην αδερφή του το νερό της αθανασίας, το οποίο είχε αποκτήσει αφού σκότωσε το δράκο που το φύλαγε.

Η αδερφή του όμως το έχυσε πριν προλάβει ο αδερφός της να το χρησιμοποιήσει κι έτσι αυτός την καταράστηκε να γίνει ψάρι από την μέση και κάτω και να πλανιέται μέσα στις θάλασσες. Εκείνη όμως γνωρίζοντας το κακό που είχε κάνει στον αδερφό της δεν του κράτησε κακία και με αγωνία σταματά τα καράβια που θα βρεθούν στο δρόμο της και ρωτά τους ναυτικού «ζει ο Μ. Αλέξανδρος;». Κι αν πάρει τη σωστή απάντηση:

- «Ζει και βασιλεύει και τον κόσμο κυριεύει», τότε ευχαριστημένη χάνεται στα βάθη της θάλασσας, ειδάλλως παίρνει μαζί της και το καράβι.

Ένας άλλος επίσης μεταγενέστερος μύθος, συνδέει με τον Οδυσσέα με μία γοργόνα. Σε κάποιο σημείο του ταξιδιού του, ο Οδυσσέας συνάντησε μια πανέμορφη γοργόνα, μια θαλάσσια νύμφη δηλαδή, της οποίας το σώμα είναι από την μέση και πάνω ανθρώπινο, και από την μέση και κάτω σώμα ψαριού.

Έχοντας ακούσει ότι το σπάνιο αυτό πλάσμα συγγενεύει με τις σειρήνες και έτσι ο Οδυσσέας θέλησε να ακούσει για μια ακόμη φορά το ίδιο πανέμορφο τραγούδι που είχε ακούσει από τις σειρήνες, και το οποίο τραγουδούσε και η γοργόνα.

Ο Οδυσσέας είχε ενημερωθεί από την Κίρκη για το γοητευτικό τραγούδι τους με το οποίο παγίδευαν τους ανυποψίαστους ταξιδιώτες, που πλησιάζοντας είτε ξεχνούσαν τον προορισμό τους, είτε κατασπαράζονταν απ΄ αυτές, κι έτσι διέταξε σε όλο το πλήρωμα του να βάλουν κερί στα αυτιά τους ώστε να μην ακούν το τραγούδι των Σειρήνων, ενώ ό ίδιος ζήτησε να τον δέσουν στο κατάρτι ώστε όταν ακούσει το τραγούδι τους να μη παρασυρθεί στη γοητεία τους.

Πριν τον Οδυσσέα μόνο οι Αργοναύτες είχαν καταφέρει να περάσουν από την περιοχή τους, όταν ο Χείρων είχε προειδοποιήσει τον Ιάσονα να πάρει μαζί του τον Ορφέα ο οποίος με το τραγούδι του ξεπέρασε σε ομορφιά τις σειρήνες και κατόρθωσαν τελικά να διαφύγουν χωρίς απώλειες.

Θέλοντας να ξανακούσει το θελκτικό τραγούδι των σειρήνων, επισκέφτηκε με τους συντρόφους του την σπηλιά της ακίνδυνης γοργόνας, σε ένα μικρό νησάκι στα ανοιχτά του Ιονίου πελάγους.

Εκεί μαγεύτηκε από το τραγούδι της, και θέλησε να την πάρει κοντά του στα ταξίδια του. Καθ' ότι όμως αυτή ήταν ψάρι από την μέση και κάτω, δεν μπορούσε να φύγει από την ασφάλεια της σπηλιάς της στην ακροθαλασσιά, εφόσον οι άνθρωποι θα την κυνηγούσαν και θα την σκότωναν. Έτσι, αφού ο έρωτάς τους ήταν καταδικασμένος, ο μαγεμένος Οδυσσέας κρατούσε τους συντρόφους του στο νησί όλο και περισσότερες μέρες για να ακούει το πανέμορφο τραγούδι της.

Κάποια στιγμή αυτοί κουράστηκαν να περιμένουν και διαμαρτυρήθηκαν. Τότε η γοργόνα χάρισε στον Οδυσσέα ένα μαγικό κοχύλι, το οποίο μόλις το ακουμπούσε στο αυτί του μπορούσε να ακούσει το τραγούδι της. Και έτσι αυτός πείστηκε επιτέλους να αναχωρήσει από το νησί.

Κάποια μέρα όμως που βρισκόταν στο κατάστρωμα του καραβιού και είχε κολλήσει το κοχύλι στο αυτί του, φύσηξε δυνατός άνεμος και έγινε τρικυμία μεγάλη, με αποτέλεσμα το κοχύλι να του πέσει στην θάλασσα. Αυτός έκλαιγε μέρα - νύχτα, χωρίς να μπορεί κανείς να τον παρηγορήσει. Τότε η γοργόνα παρουσιάστηκε στον ύπνο του και του έδωσε την λύση: του είπε πως θα μπορούσε να συνεχίσει να ακούει το ίδιο μαγευτικό τραγούδι από οποιοδήποτε άλλο κοχύλι.

Από τότε φημολογείται ότι αν κάποιος βάλει στο αυτί του ένα οποιοδήποτε απλό κοχύλι, μπορεί να ακούσει την ίδια μαγευτική μελωδία που άκουσε ο Οδυσσέας από την γοργόνα.

Το αρχέτυπο της γοργόνας αντεγραμμένο και κλεμμένο από την αρχαία Ελληνική ψυχή, το συναντάμε και σε ένα μικρό ξωκλήσι της Λέσβου την Σκάλα Συκαμινιάς, υπάρχει μία παράξενη και συνάμα μοναδική απεικόνιση της Παναγιάς ως Γοργόνας. Από την μέση και πάνω έχει την συνηθισμένη μορφή της Παναγιάς, ενώ από την μέση και κάτω έχει σώμα ψαριού, όπως και οι γνωστές από τους θρύλους και τις παραδόσεις γοργόνες. Στο ένα χέρι κρατάει ένα καΐκι, ενώ στο άλλο το σύμβολο του Ποσειδώνα, μία τρίαινα, ως προστάτιδα προφανώς των ναυτικών..

Μήπως εσκεμμένα επέλεξε ο Αλκιβιάδης ως προσωρινό αντικαταστάτη του τον ανόητο, υπεροπτικό και επιπόλαιο Αντίοχο;

Περίληψη. Μετά τη λαμπρή νίκη στην Κύζικο, οι Αθηναίοι επικέντρωσαν την προσοχή τους στην Ιωνία και στο Αιγαίο για να προχωρήσουν στην τελευταία φάση του πολέμου που πίστευαν ότι θα ήταν για εκείνους θρίαμβος. Στo πλαίσιo, λοιπόν, της αποκαταστάσεως της Ηγεμονίας και της κατατροπώσεως του Σπαρτιατικού Στόλου, ήλθαν αντιμέτωποι με τους Σπαρτιάτες στο Νότιον.

Το άρθρο αυτό επικεντρώνεται στην έλλειψη ορθής Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως του
Αντιόχου και στην παράδοξη εκλογή του από τον Αλκιβιάδη για τη Διοίκηση του
Αθηναϊκού Στόλου.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Το έτος 407 π.Χ. Ναύαρχος του Σπαρτιατικού Στόλου ήταν ο Λύσανδρος, μια πραγματικά
ένδοξη και χαρισματική προσωπικότητα. Εκείνος είχε προετοιμαστεί πυρετωδώς για μια νέα αναμέτρηση με την Αθήνα, κατορθώνοντας να αποκτήσει στόλο 70 πλοίων και να εγκαταστήσει
τη βάση του στην Έφεσο, μια πόλη κοντά στην επαρχιακή πρωτεύουσα των Περσών, τις
Σάρδεις.

Οι καλές σχέσεις του Λυσάνδρου με τον Κύρο θορύβησαν τους Αθηναίους, οι οποίοι
έβλεπαν πως έπρεπε να εκβιάσουν προς μια καθοριστική ναυμαχία, ώστε νικώντας να πείσουν τους Σπαρτιάτες να συνθηκολογήσουν. Οποιαδήποτε καθυστέρηση θα δυνάμωνε τους
αντιπάλους και θα ανάγκαζε πολλά πληρώματα του Αθηναϊκού Στόλου να λιποτακτήσουν.

Ναύαρχος του Αθηναϊκού Στόλου ήταν ο Αλκιβιάδης, ο οποίος προσπαθούσε να αναζητήσει λάφυρα για να πληρώσει τους άνδρες του, διότι τα ταμεία ήταν άδεια. Αυτό τον έκανε να καθυστερεί να ναυμαχήσει, γεγονός που εκμεταλλεύθηκαν τελικώς οι Σπαρτιάτες, οι οποίοι είχαν τον χρόνο να εκπαιδεύσουν τα πληρώματά τους και να μελετήσουν την επιχειρησιακή σχεδίασή τους.

ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ

Από τις περσικές ενισχύσεις ο Λύσανδρος έδιδε μισθό τεσσάρων οβολών σε κάθε ναύτη, σε αντίθεση με τον Αλκιβιάδη, ο οποίος δυσκολευόταν πολύ να δώσει ακόμα και τους τρεις οβολούς που θεωρούντο ο κανονικός μισθός της εποχής εκείνης. Ως συνέπεια του τελευταίου, παρατηρήθηκε το φαινόμενο, που αρχικά φόβιζε τους Αθηναίους, της λιποταξίας των πληρωμάτων του Αθηναϊκού Στόλου λόγω ανεπαρκούς μισθοδοσίας.

Ο Λύσανδρος, αντιθέτως, είχε συγκροτήσει το ναυτικό του με αρκετούς άνδρες και είχε ανελκύσει τα πλοία του στην ξηρά της Εφέσου.

Κατά τον Πλούταρχο, ο Αλκιβιάδης μετέβη στην Καρία για να βρει χρήματα. Άφησε στον στόλο του επικεφαλής τον προσωπικό του κυβερνήτη Αντίοχο, με την εντολή «να μη ναυμαχήσει ακόμα κι αν του επιτεθούν». Κατά τον Ξενοφώντα, ο Αλκιβιάδης άφησε τον Αντίοχο με την ίδια εντολή και έφυγε όχι για την Καρία προκειμένου να βρει χρήματα, αλλά για να βοηθήσει τον Θρασύβουλο, ο οποίος οχύρωνε τη Φώκαια. Από την άλλη πλευρά, ο Διόδωρος ο Σικελιώτης μας λέγει ότι όταν ο Αλκιβιάδης έμαθε ότι ο Λύσανδρος αρματώνει τον στόλο του στην Έφεσο, έβαλε πλώρη για να τον αντιμετωπίσει με ολόκληρο τον δικό του. Επειδή δεν βγήκε κανείς να ναυμαχήσει, προσόρμισε τα περισσότερα πλοία του στο Νότιον, παρέδωσε την αρχηγία στον Αντίοχο, με τις ίδιες πάντα εντολές, και κατευθύνθηκε προς τις Κλαζομενές, που ήταν σύμμαχος πόλη των Αθηναίων και υπέφερε από λεηλασίες κάποιων εξορίστων.

Παρά τη σύγχυση που δημιουργούν οι διαφορετικές πληροφορίες των αρχαίων συγγραφέων σχετικά με τον λόγο και τον τόπο στον οποίο βρισκόταν ο Αλκιβιάδης, δίδεται καθαρά σημασία στο γεγονός ότι σε αυτή την κρίσιμη στιγμή ο Αλκιβιάδης απουσίαζε, αφήνοντας πίσω του όχι
έναν Στρατηγό ή Τριήραρχο αλλά έναν Κυβερνήτη!

ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΑΝΤΙΟΧΟΥ

Ο Αντίοχος, παρά την εντολή που είχε λάβει από τον Αλκιβιάδη «να μην εμπλακεί σε
ναυμαχία μέχρι να επιστρέψει ο ίδιος», επάνδρωσε τα δέκα καλύτερα πλοία του στόλου.Εκ παραλλήλου διέταξε τους κυβερνήτες να έχουν τα υπόλοιπα σε ετοιμότητα σε περίπτωση που χρειαστεί να ναυμαχήσουν. Κατόπιν κατευθύνθηκε εναντίον των εχθρών και τους προκαλούσε σε ναυμαχία:

[…έπλευσε με αυτές (τις τριήρεις) στην Έφεσο και παραπλέοντας κοντά στις πλώρες των εχθρών έλεγε και έπραττε πολλά ακόλαστα και βωμόλοχα].
«…ἐπιπλεῦσαι τῇ Ἐφέσῳ καὶ παρὰ τὰς πρῴρας τῶν πολεμίων
νεῶν πολλὰ καὶ πράττων καὶ φθεγγόμενος
ἀκόλαστα καὶ βωμολόχα παρεξελαύνειν».

Δεν χωρεί αμφιβολία ότι ήθελε να προκαλέσει τον αντίπαλο για ναυμαχία. Όσα ακολούθησαν, δίνουν την εντύπωση ότι ενδεχομένως είχε ως σκοπό μετά την πρόκληση να επαναλάβει την επιτυχή τακτική του Αλκιβιάδου κατά την ναυμαχία της Κυζίκου (410 π.Χ.). Ήθελε, εν ολίγοις, να προκαλέσει τον εχθρό δείχνοντάς του ότι διαθέτει λιγότερα πλοία, να τον παρασύρει στα ανοικτά και μετά να τον αιφνιδιάσει με την επίθεση όλου του στόλου, ο οποίος με κάποιον «μαγικό» τρόπο θα είχε πετύχει και την υπερφαλάγγιση. Όλα αυτά όμως έγιναν επιπόλαια, δίχως σαφείς οδηγίες ελέγχου, καθορισμό ευθυνών και συντονισμό ενεργειών, μέτρα απολύτως αναγκαία στο εσωτερικό ενός Θεάτρου Επιχειρήσεων (ΘΕ).

ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΛΥΣΑΝΔΡΟΥ

Ο Λύσανδρος, που είχε διακριθεί κατά το παρελθόν και είχε μελετήσει σοβαρά το θέμα της τακτικής των Αθηναίων, γνώριζε την Επιχειρησιακή Σχεδίαση που είχε εκτελεσθεί κατά τη ναυμαχία της Κυζίκου, παρά το γεγονός ότι στην εν λόγω σύγκρουση επικεφαλής του Σπαρτιατικού Στόλου ήταν ο Μίνδαρος. Το τελευταίο δεν τον εμπόδισε να μελετήσει όλες τις παραμέτρους μιας ναυμαχίας στην οποία ο στόλος του είχε ηττηθεί.

Με σύγχρονους όρους, θα λέγαμε ότι στο σύστημα πληροφοριών του Αρχηγείου Στόλουβτου Λυσάνδρου είχε καθοριστεί, εν τάχει, μια Σύνοψη Εχθρικής Καταστάσεως (πληροφορίες για τις Εχθρικές Δυνάμεις και Τρόποι Ενεργείας του εχθρού), ενώ Ουσιώδη Στοιχεία Πληροφοριών (ΟΥΣΠ) αποτελούσαν το γεγονός ότι ο Αλκιβιάδης έλειπε και το ότι είχε αναθέσει την διοίκηση του στόλου του σε έναν άπειρο αξιωματικό.

Με βάση τα ανωτέρω, ο Σπαρτιάτης Ναύαρχος αντιλήφθηκε την ανάγκη αξιοποίησης μιας ευκαιρίας με διπλό όφελος: α) Να νικήσει σε μια ναυμαχία δίχως μεγάλες απώλειες. β) Να γελοιοποιήσει τον αθηναϊκό στόλο.

Η ΝΑΥΜΑΧΙΑ

Απαντώντας στη πρόκληση του Αντιόχου, ο Λύσανδρος τον κατεδίωξε, αρχικώς με λίγα
πλοία. Οι Αθηναίοι έσπευσαν με τα υπόλοιπα πλοία του στολίσκου να βοηθήσουν τον Αντίοχο. Τότε ο Λύσανδρος έδωσε σε ολόκληρο τον στόλο του διάταξη μάχης και του επιτέθηκε.

Από το Νότιον η κύρια δύναμη του Αθηναϊκού Στόλου είδε τον μικρό στολίσκο του να επιστρέφει με τον αντίπαλο να τον καταδιώκει σε απόσταση αναπνοής!

Tο αίσθημα του αιφνιδιασμού και κατ’ επέκταση του πανικού καλλιεργήθηκε στον Αθηναϊκό Στόλο παρά την προσπάθεια για το αντίθετο. Δεν υπήρχε χρόνος ούτε για την εξεύρεση της κατάλληλης ηγεσίας ούτε για ανάλογο σχηματισμό μάχης. Τα αθηναϊκά πλοία καθελκύονταν στην θάλασσα όπως – όπως, με αποτέλεσμα να επικρατεί μεταξύ τους χάος και ταραχή.

Ο Στόλος του Λυσάνδρου ναυμάχησε, αντιθέτως, με τάξη, σκότωσε τον Αντίοχο, κατέλαβε πολλά πλοία, συνέλαβε πολλούς αιχμαλώτους και φυσικά έστησε τρόπαιο νίκης.

Όταν ο Αλκιβιάδης πληροφορήθηκε τα συμβάντα, ήταν πλέον αργά. Επιστρέφοντας με τα υπόλοιπα πλοία του κινήθηκε με ολόκληρο πλέον τον στόλο του κατά του Λυσάνδρου προκαλώντας τον σε νέα ναυμαχία. Όμως εκείνος αρκέσθηκε στη νίκη του και δεν κινήθηκε κατά του αντιπάλου του.βΗ ήττα του Αθηναϊκού Στόλου και η ανοησία του Αντιόχου εξόργισαν τον δήμο των Αθηναίων, ο οποίος προέβη στην καθαίρεση του Αλκιβιάδου.

Η ΠΑΡΑΔΟΞΗ ΕΚΛΟΓΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΟΧΟΥ – ΜΕΡΙΚΕΣ ΚΡΙΣΕΙΣ

Τα ερωτήματα που τίθενται σχετικά με την παράδοξη εκλογή του Αντιόχου οδηγούν σε
ποικίλες θεωρίες. Οι διαθέσιμες πληροφορίες από τα αρχαία κείμενα, αν και δεν είναι επαρκείς, μας σκιαγραφούν, εν συντομία, την προσωπικότητά του. Κατά τον Διόδωρο Σικελιώτη ήταν ένας άνθρωπος.

[εκ φύσεως επιπόλαιος],
«ὁ ἐν τῇ φύσει πρόχειρος»,
ενώ κατά τον Πλούταρχο:
[ήταν μεν καλός κυβερνήτης, αλλά κατά τα άλλα ήταν ανόητος και υπεροπτικός],
«ἀγαθὸς μὲν ἧν κυβερνήτης, ἀνόητος δὲ τἆλλα καὶ φορτικός».

Αφού αυτός ο άνθρωπος ήταν ανόητος, υπεροπτικός και από την φύση του επιπόλαιος, γιατί τον επέλεξε ως προσωρινό στρατηγό ο Αλκιβιάδης σε μια τόσο κρίσιμη ναυμαχία;

Η ηγεσία ενός στόλου τέτοιου μεγέθους ανατίθεται σε έναν ή περισσότερους Στρατηγούς. Αν οι Στρατηγοί του Αλκιβιάδου έλειπαν σε άλλες αποστολές, θα έπρεπε να διοριστεί ένας Τριήραρχος που είχε πείρα και είχε διακριθεί σε προηγούμενες ναυμαχίες.

Κατά μία άποψη, οι περισσότεροι ανώτεροι Αξιωματικοί, λόγω παλαιοτέρων πολεμικών
διακρίσεών τους και ανεξαρτησίας πνεύματος, δεν θα υπάκουαν στην εντολή να μην πλεύσουν εναντίον των πλοίων του Λυσάνδρου, θεωρώντας το ως ευκαιρία να τολμήσουν και να πάρουν λίγη από τη δόξα της ναυμαχίας. Αντιθέτως ένας απλός Κυβερνήτης (και δη άπειρος), δεν θα τολμούσε ένα τέτοιο μεγάλο εγχείρημα, όντας μάλιστα για κάποιο διάστημα Κυβερνήτης του πλοίου του Αλκιβιάδου. Σε αυτή την εκτίμηση ενδεχομένως βασίστηκε ο Αλκιβιάδης εκλέγοντας τον Αντίοχο, ο οποίος τελικώς αποδείχθηκε ότι ήταν ο ακατάλληλος άνθρωπος στην κρίσιμηβστιγμή .

Κατά την άποψη της συγγραφέως, εφ’ όσον ο Αντίοχος είχε υπάρξει επί πολλά έτη προσωπικός κυβερνήτης του Αλκιβιάδου, αποκλείεται ο τελευταίος να μην γνώριζε τα ελαττώματά του (επιπόλαιος, ανόητος και υπεροπτικός). Επιπροσθέτως γνωρίζουμε ότι ο Αλκιβιάδης ήταν άνθρωπος ευφυέστατος και ως στρατηγός γνώριζε τη σπουδαιότητα του «διοικείν είναι το εκλέγειν». Αυτό μας οδηγεί να αποκλείσουμε ότι διέπραξε ένα τόσο μεγάλοβσφάλμα στην επιλογή του σωστού ανθρώπου για τη συγκεκριμένη ναυμαχία. Μήπως ο Αλκιβιάδης είχε πλέον αντιληφθεί ότι με άδεια ταμεία και διαρκείς λιποταξίες το «παιχνίδι» ήταν πλέον χαμένο; Μήπως ήθελε να ρίξει σε άλλον την ήττα και όχι στον εαυτό του;

Ένας Αξιωματικός με πείρα θα αντιλαμβανόταν ότι τα πράγματα ήταν πολύ δύσκολα και θα περίμενε τον Αλκιβιάδη να επιστρέψει για να χειριστεί την κατάσταση, τηρώντας ακριβώς την εντολή του.
Ένας ανόητος, όμως, δεν θα μπορούσε να αντιληφθεί την κρίσιμη αυτή κατάσταση και ένας υπεροπτικός θα εκμεταλλευόταν την ευκαιρία προκειμένου να διακριθεί δίχως να μελετήσει το κόστος. Ο Αντίοχος ήταν το κατάλληλο πρόσωπο, διότι διέθετε όλα τα παραπάνω στοιχεία.

Με μια απλή αποτύπωση της Προπαρασκευής και της Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως των
εμπολέμων, δεν αφήνονται αμφιβολίες για το ποιος θα ήταν ο νικητής.

Οι Πελοποννήσιοι με τον Λύσανδρο είχαν:

α) Προετοιμαστεί καλύτερα με πλοία, εκπαιδεύσεις και σχέδια δράσεως.
β) Ενισχυθεί οικονομικά από την περσική βοήθεια.
γ) Ενισχυθεί σε πληρώματα από τις λιποταξίες του αντιπάλου στόλου.
δ) Επιλέξει ένα μέρος «κλειδί», κοντά στις Σάρδεις, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα
ενισχύσεως σε περίπτωση ανάγκης.

Πάνω απ’ όλα έδειξαν ότι είχαν ένα σαφή Αντικειμενικό Σκοπό (ΑΝΣΚ). Δεν αναλώθηκαν με οποιεσδήποτε και οπουδήποτε επιθέσεις, επιλέγοντας προσεκτικά τους άξονες προσβολής.

Ο Αντίοχος, αντιθέτως, επέλεξε, μέσω ελιγμού να εκτελέσει επίθεση – κατ΄ αυτόν προετοιμασμένη ενώ κατ’ ουσίαν εσπευσμένη – εναντίον μιας καλά οργανωμένης εχθρικής αμυντικής τοποθεσίας. Με έναν «άκαμπτο» ελιγμό προσποιήσεως (παραπλανητική ενέργεια) δεν είχε τη δυνατότητα ταχείας αντιδράσεως σε απρόβλεπτες καταστάσεις. Θα έπρεπε η επίθεση αυτή να ήταν περιορισμένου ΑΝΣΚ ώστε να αποκαλύψει την επιθυμητή αδυναμία του εχθρού και εν συνεχεία να ακολουθήσει η προετοιμασμένη επίθεση. Ο εσφαλμένος ΑΝΣΚ, η επιπολαιότητα, και οι άσκοπες ενέργειες εντυπωσιασμού τον οδήγησαν σε παταγώδη ήττα! Εκ παραλλήλου θα πρέπει να τονίσουμε και το μεγάλο στρατηγικό λάθος του Αντιόχου, να επαναλάβει μια συγκεκριμένη τακτική απέναντι στον ίδιο εχθρό!

Έτσι, έδωσε την ευκαιρία στους Πελοποννησίους να:

α) Του υπενθυμίσουν τη ρήση «Ο εχθρός θυμάται».
β) Του υπενθυμίσουν τη ρήση «Μην υποτιμάς τον εχθρό» (δίχως να γνωρίζουμε το γιατί, ο Αντίοχος είχε την πεποίθηση ότι θα είχε μια νίκη «ακονιτί» σε μια ναυμαχία «περιπάτου»).
γ) Περάσουν σε αντεπίθεση «επιστρέφοντας» τον αιφνιδιασμό που ετοίμαζε αρχικώς για
εκείνους.
δ) Του αποδείξουν ότι η ασφάλεια είναι ουσιώδης για την εφαρμογή των λοιπών αρχών του πολέμου και αν δεν τηρείται πρώτα η αρχή της ασφάλειας, δεν εφαρμόζεται ο αιφνιδιασμός του
αντιπάλου.

JOHN LOCKE: Αν αντλείς μεγαλύτερη απόλαυση από την οινοποσία σε σχέση μ’ εκείνη που αντλείς από τη χρήση της όρασής σου, τότε το κρασί είναι καλό για σένα

Τι καθορίζει τη θέλησή μας κατά το πράττειν; Μετά από επανεξέταση του ζητήματος, είμαι σε θέση να υποθέσω ότι η θέληση δεν καθορίζεται, όπως γενικώς θεωρείται, από το μέγιστο αγαθό στο οποίο αποβλέπει κανείς μελλοντικά, αλλά μάλλον από μια (και δη την πλέον επείγουσα τις περισσότερες φορές) ανησυχία, από την οποία κυριαρχείται κανείς σε παρόντα χρόνο. Αυτή η ανησυχία είναι που καθορίζει αποτελεσματικά τη θέληση και μας θέτει στην τροχιά των τελούμενων από μας πράξεων. Αυτή την ανησυχία μπορούμε να την ονομάσουμε επιθυμία. Πρόκειται για την ανησυχία, την οποία προκαλεί στο νου η έλλειψη ενός αγαθού. Η άποψη ότι το αγαθό, το μέγιστο αγαθό καθορίζει τη θέληση, φαίνεται ν’ αποτελεί τόσο καθιερωμένο και κατασταλαγμένο κανόνα, που συγκεντρώνει τη γενική συναίνεση όλων των ανθρώπων, ώστε δεν είναι καθόλου απορίας άξιον το γεγονός ότι το εξέλαβα κι εγώ ως δεδομένο όταν πρωτοδημοσίευσα τις σκέψεις μου επί του ζητήματος. Φαντάζομαι δε ότι οι περισσότεροι θα μου συγχωρήσουν ευκολότερα την παράλειψή μου εκείνη μάλλον παρά το σημερινό μου εγχείρημα να απομακρυνθώ από μια τόσο διαδεδομένη γνώμη. Είμαι όμως υποχρεωμένος, μετά από αυστηρότερη έρευνα, να συμπεράνω ότι το αγαθό, το μέγιστο αγαθό, ακόμη κι αν γίνει κατανοητό και παραδεκτό ως τέτοιο, δεν καθορίζει τη θέλησή μας παρά μόνο από τη στιγμή που η έλλειψή του θα προκαλέσει την ανησυχία μας, κάνοντάς το επιθυμητό.

Όσο κι αν πείσετε έναν άνθρωπο ότι η αφθονία πλεονεκτεί ένα ντι της φτώχειας, όσο κι αν τον κάνετε να διαπιστώσει και να εμπεδώσει το γεγονός ότι οι όμορφες απολαύσεις της ζωής είναι καλύτερες από την άθλια μιζέρια, εντούτοις, ενόσω ο άνθρωπος αυτός είναι ευχαριστημένος με τη φτώχεια και δεν βρίσκει τίποτε σ’ αυτήν που να του προκαλεί ανησυχία, δεν πρόκειται να προβεί σε καμία κίνηση, η θέληση του δεν θα προσανατολιστεί ποτέ σε κάποια πράξη, η οποία θα τον έβγαζε από την κατάσταση όπου βρίσκεται.

Όσο κι αν έχει πειστεί κάποιος για τα πλεονεκτήματα της Αρετής, ότι δηλαδή αυτή είναι αναγκαία σ’ έναν άνθρωπο με υψηλούς στόχους σ’ αυτό τον κόσμο ή προσβλέπει στον μελλοντικό κόσμο ως τροφή ζωής, εντούτοις, μέχρι να φτάσει εκείνος να πεινά και να διψά για την ηθική ακεραιότητα, μέχρι να αισθανθεί ανήσυχος από την έλλειψή της, η θέλησή του δεν θα τον προσανατολίσει σε καμία πράξη επιζήτησης αυτού του, ομολογουμένως, μέγιστου αγαθού. Οποιαδήποτε άλλη ανησυχία αισθάνεται όμως, θα οδηγήσει τη θέλησή του σε άλλες πράξεις.

Αν τεθεί ακολούθως το «τι είναι εκείνο που κινεί τη θέληση», απαντώ: η ευτυχία και μόνο. Ευτυχία και δυστυχία είναι τα ονόματα δύο άκρων, των οποίων όμως δεν γνωρίζουμε τα ακρότατα όρια, αφού πρόκειται για πράγματα που το μάτι δεν έχει δει, το αυτί δεν έχει ακούσει και η καρδιά του ανθρώπου δεν έχει συλλάβει. Έχουμε όμως πολύ ζωντανές εντυπώσεις για ορισμένους βαθμούς αμφότερων αυτών των καταστάσεων, εντυπώσεις που δημιουργήθηκαν αφενός από διάφορες στιγμές απόλαυσης και χαράς, και αφετέρου βασάνων και θλίψης, τα οποία χάριν συντομίας θα συμπεριλάβω υπό τα ονόματα της ηδονής και του πόνου της οδύνης, είτε πρόκειται για ηδονές και πόνους του σώματος είτε του πνεύματος. Ή, για να πούμε την αλήθεια, είναι όλα ηδονές και πόνοι του πνεύματος, αν και μερικά γεννώνται στο νου από τη σκέψη ενώ άλλα στο σώμα από ορισμένες μεταβολές της κίνησης. Η ευτυχία επομένως, στην πληρότητά της, είναι η υπέρτατη ηδονή, την οποία μπορούμε να έχουμε και η δυστυχία, ο έσχατος πόνος. O δε ελάχιστος βαθμός αυτού, το οποίο μπορούμε να ονομάσουμε ευτυχία, είναι εκείνος ο βαθμός απουσίας πόνου και παρουσίας ηδονής, χωρίς τον οποίο κανείς δεν μπορεί να είναι ικανοποιημένος.

Επειδή λοιπόν η ηδονή και ο πόνος προκαλούνται με την επενέργεια ορισμένων πραγμάτων είτε στο νου μας είτε στο σώμα μας και σε διαφορετικούς βαθμούς, έπεται πως οτιδήποτε είναι σε θέση να μας προκαλέσει ηδονή είναι αυτό που ονομάζουμε καλό και οτιδήποτε είναι σε θέση να μας προκαλέσει πόνο το λέμε κακό, για κανέναν άλλο λόγο παρά μόνο για την ικανότητά του να μας προκαλεί ηδονή και πόνο, στα οποία και συνίστανται η ευτυχία και η δυστυχία μας αντιστοίχως.

Το κρίσιμο σημείο όπου διακρίνεται η ελευθερία των έλλογων όντων κατά τη συνεχή επιζήτηση και τη σταθερή επιδίωξη της αληθινής ευδαιμονίας έγκειται στο γεγονός ότι μπορούν να αναστείλουν την επιδίωξη αυτή σε ιδιαίτερες περιπτώσεις, μέχρι να εποπτεύσουν και να διαμορφώσουν άποψη κατά πόσον το ιδιαίτερο αντικείμενο που αντιμετωπίζουν ή επιθυμούν τη δεδομένη στιγμή βρίσκεται στον δρόμο του κυρίως σκοπού τους και αποτελεί πραγματικό μέρος του μέγιστου αγαθού γι’ αυτούς. Διότι η προδιάθεση και κλίση της φύσης τους προς την ευτυχία συνιστά γι’ αυτούς υποχρέωση και κίνητρο να προσέξουν, ώστε να μην αστοχήσουν ή απολέσουν τον στόχο αυτό και μ’ αυτό τον τρόπο, η ίδια κλίση τους υπαγορεύει κατ’ ανάγκην προσοχή, περίσκεψη και επιφυλακτικότητα κατά τον προσανατολισμό των ιδιαίτερων πράξεών τους, οι οποίες αποτελούν τα μέσα για την απόκτηση της ευτυχίας. Η αυτή αναγκαιότητα που καθορίζει την επιδίωξη της πραγματικής υπέρτατης ευδαιμονίας επιβάλλει με την ίδια δύναμη και την αναστολή, τη στάθμιση και τον ενδελεχή έλεγχο της κάθε τυχόν επιθυμίας, προκειμένου να διαπιστωθεί κατά πόσο αυτή σχετίζεται ή όχι με την αληθινή ευτυχία μας ή μας αποπροσανατολίζει. Αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, το μεγαλύτερο προνόμιο των πεπερασμένων έλλογων όντων και θα επιθυμούσα να σκεφτεί κανείς καλά μήπως σ’ αυτό ακριβώς έγκειται το κατεξοχήν πεδίο εφαρμογής και άσκησης όλης της ελευθερίας την οποία όντως διαθέτουν, είναι ικανοί να έχουν ή μπορούν να αξιοποιήσουν οι άνθρωποι και από την οποία εξαρτάται η έκβαση των πράξεών τους. Αυτή η ποικιλία επιδιώξεων δείχνει ότι ο καθένας δεν επενδύει την ευτυχία του στο ίδιο πράγμα ούτε επιλέγει τον ίδιο δρόμο προς αυτήν. Αν υποθέσουμε ότι όλες οι μέριμνες του ανθρώπου περιορίζονται σ’ αυτή τη ζωή, το γεγονός ότι ο ένας επιλέγει τη σπουδή και τη γνώση ενώ ο άλλος το κυνήγι, ο ένας την πολυτέλεια και την κραιπάλη ενώ ο άλλος την εγκράτεια και τον πλούτο, δεν συμβαίνει επειδή ο καθένας τους δεν επιδιώκει τη δική του ευτυχία, αλλά επειδή η ευτυχία αυτή επενδύθηκε από τον καθέναν τους σε διαφορετικά πράγματα. Ήταν επομένως ορθή η απάντηση που έδωσε ένας γιατρός στον ασθενή του, ο οποίος έπασχε από ερεθισμό των ματιών του: «Αν αντλείς μεγαλύτερη απόλαυση από την οινοποσία σε σχέση μ’ εκείνη που αντλείς από τη χρήση της όρασής σου, τότε το κρασί είναι καλό για σένα. Αν όμως η απόλαυση να βλέπεις είναι μεγαλύτερη για σένα από εκείνη του πιοτού, τότε το κρασί είναι κάτι ασήμαντο».

JOHN LOCKE, ΔΟΚΙΜΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΝΟΗΣΗ

Σχέση γονέων και παιδιών, ένας δεσμός διαρκούς αλληλεπίδρασης

Η σχέση γονέων και παιδιών είναι ένας δεσμός διαρκούς αλληλεπίδρασης, που «επεμβαίνει» στον ψυχισμό του παιδιού και διαμορφώνει πρότυπα και συμπεριφορές. Μόνο που η «λεπτή γραμμή» ανάμεσα στη προσωπικότητα των γονιών και την αγάπη τους προς το παιδί, ποτέ της δεν υπήρξε διαχωριστική.

Οι γονείς θα διδάξουν πρώτοι στο παιδί τη συμπεριφορά σε σχέση με το φύλο του, τη θέση του στην κοινωνία, στην οικογένεια, το πως θα πετύχει τους στόχους του και τις επιθυμίες του.

«Η μητέρα μου, μού επαναλάμβανε διαρκώς πως κανείς δεν θα με αγαπήσει όπως αυτή. Όταν μεγάλωσα, συνειδητοποίησα ότι δεν είχα έλεγχο της ζωής μου και έκανα ό, τι θεωρούσα ότι θα άρεσε σε εκείνη».

«Ο πατέρας μου ήταν σαν να μην υπήρχε. Ενδιαφερόταν μόνο για τη δουλειά του Δημιούργησα οικογένεια, αλλά ακόμα κουβαλάω την πικρία -και κάτι σαν ενοχή-για την αδιαφορία του, μέσα μου».

Ενδεικτικά «αντίθετες» ιστορίες με κοινό παρονομαστή παιδικές μνήμες που ενοχλούν, θυμώνουν, πληγώνουν. Ενήλικες -«παιδιά», που, με κάθε είδους παραλλαγές συμπεριφοράς, μοιάζουν «στοιχειωμένοι» από τα λάθη των γονέων τους. Ένα γεγονός που δρα προειδοποιητικά για όσους μεγαλώνουν παιδιά και μπορούν ακόμα να αναθεωρήσουν…

Στερεότυπα και συμπεριφορές

Πολύ σημαντικό κεφάλαιο στην ανάπτυξη του παιδιού είναι αναμφισβήτητα η προβολή των προτύπων, αλλά και τα στερεότυπα κάθε οικογένειας σχετικά με τους ρόλους, τις σχέσεις και τις συμπεριφορές που υιοθετούμε, εξηγούν οι ψυχολόγοι. Οι γονείς – και ιδιαίτερα η μητέρα, αν είναι εκείνη που περνάει περισσότερο χρόνο με το παιδί – είναι αυτοί που θα διδάξουν πρώτοι στο παιδί τη συμπεριφορά σε σχέση με το φύλο του, τη θέση του σε μία ομάδα και στην οικογένεια, την επαφή με τους στόχους και τις επιθυμίες του.

Το ευτυχές είναι ότι κανείς πλέον δεν ενστερνίζεται την άποψη που κάποιοι υποστήριζαν παλιότερα, ότι οι γονείς δεν θα πρέπει να εκδηλώνουν την αγάπη τους έντονα ή να ανταποκρίνονται άμεσα στα καλέσματα και τις επιθυμίες των παιδιών τους για να μην τα κακομάθουν.

O ρόλος τους όμως, πρέπει να είναι υποστηρικτικός και όχι υπερπροστατευτικός. Το παιδί χρειάζεται την αγάπη τους για να νοιώθει ασφαλές και αποδεκτό. H υπερπροστασία δρα πιεστικά και καταπνίγει την αυτονομία και τη δημιουργική εξέλιξη του παιδιού, με συνεπακόλουθο την αντιδραστικότητα ή την πλήρη παθητικότητα του.

O ρόλος της μητέρας

H σχέση παιδιού και μητέρας είναι πρωταρχικής σημασίας, καθώς ξεκινά με βάση το βιολογικό «δέσιμο» που αναπτύσσεται μεταξύ τους κατά τη περίοδο της κύησης. «Η αλληλεπίδραση που υφίσταται ανάμεσα στο παιδί και τη μητέρα στη διάρκεια της εγκυμοσύνης, επισφραγίζει το γεγονός ότι, η ψυχολογική σχέση τους ξεκινάει πολύ πιο πριν από κάθε άλλη σχέση που το παιδί θα αναπτύξει στο μέλλον», τονίζει η ειδικός. Επομένως η προσωπικότητα της μητέρας παίζει καθοριστικό ρόλο για τη μετέπειτα εξέλιξη του παιδιού. «Ιδιαίτερα σημαντική, είναι από πλευράς της μητέρας, η γνώση των δικών της ορίων, όσο αφορά στην επαφή της με το παιδί, καθώς και με τις υπόλοιπες σχέσεις της.

Μέσα από την αντίληψη αυτή και το παιδί με τη σειρά του θα μπορέσει να αποκτήσει επίγνωση της δικής του θέσης στην οικογένεια και στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον».

H σημασία του πατέρα

Σύμφωνα με τους ειδικούς ο ρόλος του πατέρα, αν και ξεκινάει λίγο αργότερα από αυτόν της μητέρας, είναι εξίσου καθοριστικός για το παιδί. «Είναι εκείνος που, μετά το πρώτο διάστημα της ζωής του παιδιού, θα προστατεύσει τα όρια της οικογένειας, διευκολύνοντας σταδιακά την ανεξαρτησία και τον αυτοπροσδιορισμό των δύο άλλων μελών (μητέρας και παιδιού), που το προηγούμενο διάστημα καταλύθηκε λόγω των αυξημένων βιολογικών και συναισθηματικών αναγκών, που καλείται να καλύψει η μητέρα». Av αυτό δεν γίνει έγκαιρα και ομαλά, τότε ο ρόλος της γυναίκας -και κατά συνέπεια η σχέση της με το παιδί- μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες για το ίδιο, αλλά και για ολόκληρο το σύστημα της οικογένειας.

Τα συνηθέστερα λάθη

Και της μητέρας, και του πατέρα, μπορεί να αφορούν είτε στον συναισθηματικό τους τόνο, είτε στον τρόπο με τον οποίο επιχειρεί ο καθένας τους να οριοθετήσει το παιδί.

Ο συναισθηματικός τόνος μπορεί να χαρακτηρίζεται από στοργή έως εχθρότητα. Από την άλλη, ο τρόπος οριοθέτησης του παιδιού, να διακυμαίνεται ανάμεσα στον έλεγχο και την πλήρη αυτονομία. Και οι δυο γονείς θα πρέπει να επιδιώκουν ένα πλαίσιο ασφάλειας για το παιδί. Με άλλα λόγια να οικοδομήσουν μια σχέση μαζί του, όπου η αποδοχή, η δημοκρατικότητα κι η συνεργασία θα αποτελούν τα κύρια χαρακτηριστικά. Σε αυτό το πρότυπο σχέσης, ο έλεγχος καθίσταται αναγκαίος, μόνο στο βαθμό που διασφαλίζει τα όρια του ρόλου τού κάθε μέλους της οικογένειας.

Ποιος «ευθύνεται»;

Σχεδόν όλοι οι ειδικοί συμφωνούν πως, για τα προβλήματα που εμφανίζονται στο παιδί, δεν ευθύνεται η δυσλειτουργική σχέση μητέρας – παιδιού, ή πατέρα – παιδιού. Αίτιο αποτελεί, η συναλλαγή και η αλληλεπίδραση πατέρα-μητέρας, που ορίζουν την οικογενειακή ατμόσφαιρα και το αν αυτή θα είναι τελικά λειτουργική ή όχι. «Αν οι ενδοψυχικές σχέσεις των γονέων είναι ανώριμες και παθολογικές, το πιθανότερο είναι ότι θα δημιουργήσουν μία κακή οικογενειακή ατμόσφαιρα.

Αυτό μεταφράζεται σε συχνές συγκρούσεις, όπου τα παιδιά συνειδητά ή ασυνείδητα χρησιμοποιούνται ως όπλα εναντίον του συντρόφου, ή ως «αντικείμενα» για την ικανοποίηση ανεκπλήρωτων συναισθηματικών αναγκών».

Οι επιπτώσεις από αυτή την «πάλη» είναι σοβαρές και προκαλούν τραύματα στις ψυχές των παιδιών, που δύσκολα «αποχωρίζονται» και στην ενήλικη ζωή τους. Η ευθύνη απέναντι στον ψυχισμό των παιδιών προϋποθέτει σεβασμό στην αξιοπρέπεια τους και ουσιαστική επαφή με τα αισθήματα εντός μας. Αυτό δρα επιδιορθωτικά σε ενδεχόμενα λάθη και ισορροπεί τις σχέσεις μεταξύ των μελών μιας οικογένειας.

Ο ήχος μπορεί να ταξιδέψει και στο απόλυτο κενό

Δύο επιστήμονες στην Φινλανδία ανακάλυψαν ποιες είναι αυτές οι συνθήκες κάτω από τις οποίες ο ήχος μπορεί να ταξιδέψει στο κενό και το απέδειξαν.

Για να το καταφέρουν, χρησιμοποίησαν δύο πιεζοηλεκτρικά υλικά, τα οποία μπορούν να μετατρέψουν την κίνηση σε ηλεκτρισμό και το αντίστροφο. Χώρισαν τα δυο αυτά υλικά με ένα κενό αέρος, το οποίο ήταν μικρότερο από το μήκος κύματος του ήχου που ήθελαν να στείλουν, και διαπίστωσαν ότι ο ήχος «πήδηξε» από το ένα μέσο στο άλλο.

Η μετάδοση των ακουστικών κυμάτων μέσω αυτής της «σήραγγας» ήταν γνωστή από τη δεκαετία του 1960, αλλά οι επιστήμονες άρχισαν να διερευνούν το φαινόμενο σχετικά πρόσφατα, πράγμα που σημαίνει ότι δεν έχουμε ακόμη πολύ καλή κατανόηση του τρόπου λειτουργίας του.

Για να διαδοθεί ο ήχος χρειάζεται ένα μέσο για να ταξιδέψει. Ο ήχος παράγεται από δονήσεις, οι οποίες προκαλούν κίνηση στα άτομα και τα μόρια του μέσου και στη συνέχεια η δόνηση αυτή μεταδίδεται στα γειτονικά σωματίδια. Αισθανόμαστε αυτές τις δονήσεις μέσω μιας ευαίσθητης μεμβράνης που βρίσκεται στα αυτιά μας.

Το απόλυτο κενό χαρακτηρίζεται από την πλήρη απουσία ενός μέσου. Εφόσον δεν υπάρχουν σωματίδια για να δονηθούν, ο ήχος δεν θα έπρεπε να μεταφέρεται. Ωστόσο ένα κενό μπορεί να έχει ηλεκτρικά πεδία, γεγονός που καθιστά τους πιεζοηλεκτρικούς κρυστάλλους ένα ενδιαφέρον υλικό για τη μελέτη του ήχου σε κατά τα άλλα κενούς χώρους. Αυτά είναι υλικά που μετατρέπουν τη μηχανική ενέργεια σε ηλεκτρική και αντίστροφα. Με άλλα λόγια, αν ασκήσετε μηχανική πίεση στον κρύσταλλο, θα παραχθεί ηλεκτρικό πεδίο. Αν εκθέσετε τον κρύσταλλο σε ηλεκτρικό πεδίο, θα παραμορφωθεί. Αυτό είναι γνωστό ως αντίστροφο πιεζοηλεκτρικό φαινόμενο.

Μια ηχητική δόνηση ασκεί μηχανική καταπόνηση. Χρησιμοποιώντας οξείδιο του ψευδαργύρου ως πιεζοηλεκτρικούς κρυστάλλους, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ένας κρύσταλλος μπορεί να μετατρέψει αυτή την τάση σε ηλεκτρικό πεδίο αν πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις.

Εάν υπάρχει ένας δεύτερος κρύσταλλος εντός της εμβέλειας του πρώτου, μπορεί να μετατρέψει την ηλεκτρική ενέργεια σε μηχανική ενέργεια και έτσι ο ήχος μπορεί να ταξιδέψει στο κενό. Το φαινόμενο αυτό κλιμακώνεται με τη συχνότητα. Εφόσον το κενό κλιμακώνεται ανάλογα, ακόμη και οι συχνότητες υπερήχων και υπερηχητικών κυμάτων μπορούν να διαπεράσουν το κενό μεταξύ των δύο κρυστάλλων.

Επειδή το φαινόμενο είναι ανάλογο με το κβαντομηχανικό φαινόμενο της σήραγγας, τα αποτελέσματα της έρευνας θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους επιστήμονες να μελετήσουν την επιστήμη της κβαντικής πληροφορίας, καθώς και άλλους τομείς της Φυσικής.

«Στις περισσότερες περιπτώσεις το φαινόμενο είναι σε μικρή κλίμακα αλλά βρήκαμε και περιπτώσεις όπου η πλήρης ενέργεια του κύματος μπορεί να ΄πηδήξει’ το κενό με 100% απόδοση», δήλωσαν οι ερευνητές.

«Ως εκ τούτου, το φαινόμενο θα μπορούσε να βρει πρακτικές εφαρμογές σε μικροηλεκτρομηχανικά εξαρτήματα (MEMS, τεχνολογία smartphone) και στον έλεγχο της θερμότητας», πρόσθεσαν οι ερευνητές.