Η ιστορία σου, η διαδρομή σου σε τούτο τον κόσμο θα στοιχημάτιζες ότι έχει αδιαμφισβήτητο σημείο εκκίνησης τη γέννηση σου, τη στιγμή που αντίκρισες για πρώτη φορά το φως του ήλιου, ένιωσες τη ζεστασιά από το χάδι της μητέρας σου, γεύτηκες το πρώτο της φιλί και ήπιες το πρώτο γάλα.
Η ιστορία σου όμως έχει ξεκινήσει να γράφεται πολύ πιο πριν, χρόνια ή και δεκαετίες νωρίτερα, να υφαίνεται με τις ιστορίες των γεννητόρων σου, με τα βιώματα, τις αξίες, τις πεποιθήσεις, τις προσδοκίες, τις ανάγκες τους.
Δε ξέρω πως σου ακούγεται αυτό αλλά ναι, είναι αλήθεια, δυστυχώς ή ευτυχώς κουβαλάς μια βαριά ιστορία στην πλάτη σου, μια ιστορία δυσανάλογη της πραγματικής, της βιολογικής σου ηλικίας. Είσαι μόλις 20 ή 25 χρονών αλλά η ιστορία σου έχει ξεκινήσει να γράφεται προ πολλού και μάλιστα χωρίς εσένα.
Οικογενειακοί μύθοι, αξίες και πεποιθήσεις του περιβάλλοντος σου διαπλάθουν με τρόπο υπόγειο, αδιάφανο, σχεδόν σκοτεινό την κοσμοκατασκευή σου και βρίσκουν έδαφος στην απεγνωσμένη ανάγκη σου να κατανοήσεις τον κόσμο γύρω, να δώσεις νόημα και σκοπό στην ύπαρξη σου.
Από πολύ μικρός μαθαίνεις τι πρέπει και τι δεν πρέπει, ποιο είναι λάθος και ποιο είναι σωστό, τι θεωρείται λογικό και τι παράλογο, φυσιολογικό ή παθολογικό. Πριν ακόμα ανοίξεις τα φτερά σου για να πετάξεις, να πειραματιστείς, να δοκιμαστείς, να κάνεις ότι σου κατέβει ρε αδελφέ μέχρι να κατασταλάξεις στο τι είναι χρήσιμο και τι θα σε πάει μπροστά έχεις ήδη διαμορφώσει στάσεις και αντιλήψεις για τα περισσότερα πράγματα στη ζωή. Έτσι, το επικείμενο πέταγμα σου έχει από νωρίς εξωγενώς προγραμματισθεί.
Το πόσο ψηλά και μακριά θα πετάξεις λοιπόν εξαρτάται από το πόσο περιοριστικές ή αντίθετα απελευθερωτικές ήταν αυτές οι αξίες, οι πεποιθήσεις, οι αντιλήψεις μέσα στις οποίες ανατράφηκες και διαπαιδαγωγήθηκες. Τι σημαίνει αγάπη, έρωτας, ευτυχία, φιλία, οικογένεια, να σαι γυναίκα ή άντρας σου τα μάθανε άλλοι, δεν τα έμαθες μόνος σου. Το αν ο κόσμος γύρω σου είναι φιλικός ή εχθρικός, αν η αγάπη πληγώνει ή ενδυναμώνει, αν η οικογένεια αποτελεί εφαλτήριο ή τροχοπέδη για την προσωπική ανάπτυξη και τόσα άλλα έχουν αποθηκευτεί στο σκληρό σου δίσκο, έχουν ενδοβάλλει τόσο βαθιά που συχνά είναι δύσκολο να συλλάβεις αυτό το βάθος.
Από τη στιγμή της γέννησης σου γίνεσαι αποδέκτης ρητών και άρρητων μηνυμάτων, επαναλαμβανόμενες εκφράσεις, ιστορίες, συμβουλές, πρότυπα συμπεριφορών και συνδιαλλαγών, οικογενειακών μύθων, που διαμορφώνουν ακούσια τις βασικές σου στάσεις απέναντι σε αξίες όπως η μητρότητα, η πατρότητα, ο γάμος, η μόρφωση, το χρήμα, η επιτυχία, η ευτυχία.
Αν παραδείγματος χάριν το χρήμα εκεί που μεγάλωσες θεωρείτο κάτι αμαρτωλό και ένοχο, δαιμονικό, μην απορείς αν παρά τις όποιες φιλότιμες προσπάθειες σου καταλήγεις να μετράς μόνιμα πενταροδεκάρες. Αν το να σαι καλή μητέρα σήμαινε αυταπάρνηση, εγκατάλειψη κάθε ατομικής ανάγκης και επιθυμίας, «να ξεχάσεις αυτά που ήξερες», συμπόνεσε τον εαυτό σου για τις ενοχές, τις τύψεις που σε περικυκλώνουν και ενίοτε σε παραλύουν κάθε φορά που θέλεις να ξεφύγεις, να κάνεις κάτι και για σένα. Αν ο γάμος στους κόλπους ανατροφής σου σκοτώνει τον έρωτα, θάβει την αυθόρμητη, παρορμητική και άγρια πλευρά του εαυτού σου, σαν ο έρωτας να θέτει σε κίνδυνο το εγχείρημα συμβίωσης και επέκτασης, να υποσκάπτει την βιωσιμότητα του, μην απορείς που έχεις πέσει με τα μούτρα στα παιδιά και έχει θολώσει προ πολλού το συντροφικό/ερωτικό σου κομμάτι.
Είναι αλήθεια πως η επικοινωνία, η ανθρώπινη συνδιαλλαγή δεν είναι καθόλα μια διαφανής και ξεκάθαρη διαδικασία. Απεναντίας είναι σκοτεινή, υπόγεια καθώς τις περισσότερες φορές επηρεάζει με τρόπο ακούσιο, ασυνείδητο τη ζωή και την εξέλιξη σου.
Το πόσο δηλαδή έχεις επηρεαστεί από αξίες, αντιλήψεις και πεποιθήσεις του περιβάλλοντος σου δεν μπορεί να είναι πάντα ορατό δια γυμνού οφθαλμού και συχνά απαιτεί κατάδυση στα απύθμενα νερά του ασυνείδητου, του μη ορατού, του υπόγειου. Να στο πω απλά και κατανοητά ούτε που φαντάζεσαι πόσες από τις επιλογές σου και πόσες από τις αποφάσεις σου έχουν παρθεί ασυναίσθητα, δογματικά, από συνήθεια, ατεκμηρίωτα, αντίθετα από αυτό που σου υπαγορεύει η λογική σου πλευρά. Μην αυταπατάσαι ότι εσύ ξέφυγες της ιστορίας σου, έκλεισες το μάτι πίσω και τρέχεις μπροστά ανεμπόδιστος να κατακτήσεις το Έβερεστ.
Κουβαλάς μια μεγάλη ιστορία στις πλάτες σου και αυτή η κληρονομιά από αξίες και πεποιθήσεις είναι η μόνη εγγυημένη περιουσία σου, η προίκα σου στη ζωή. Κανείς δε σου ζητά να διαγράψεις την ιστορία σου γιατί η γνώση της θα σε πάει μπροστά, η μνήμη θα σου δώσει το μέτρο αναφοράς, θα σου εμφυσήσει όραμα και προορισμό.
Για να μπορέσεις όμως να πάς μπροστά, να πάψεις να αναμασάς καραμέλες δεισιδαιμονίας και κακοτυχίας οφείλεις να μάθεις καλά αυτήν την ιστορία. Παραδέξου όμως ότι συχνά δεν ενδιαφέρεσαι να μάθεις αυτήν την ιστορία, σαν με κάποιο τρόπο αυτό να φαντάζει επώδυνο ή να θέτει σε κίνδυνο τη γαλήνη και την ασφάλεια σου. Περιορίζεσαι στην μικρο-ιστορία βαριά και των γονιών σου ενώ με δυσκολία είσαι σε θέση να γνωρίζεις σημαντικά γεγονότα που συνέβησαν δύο ή τρεις γενιές παραπάνω από τη δική σου. Ακόμα και τα επώνυμα καταγωγής ή τις χρονολογίες γέννησης των παππούδων σου ομολογείς πως δε θυμάσαι. Σαν όλα αυτά να μη σε αφορούν. Όσο όμως αποφεύγεις να μάθεις για την ιστορία σου τόσο αυτή θα καταφέρνει να σε διαφεντεύει.
Όταν αποκτήσεις μια καλή σχέση με αυτήν, δε θα την αποφεύγεις αλλά θα έχεις συμφιλιωθεί μαζί της, τότε θα είσαι σε θέση να την ερμηνεύσεις, να την αναδομήσεις, να την ξαναδιαβάσεις με άλλα γυαλιά, με τα γυαλιά του σήμερα και της νέας πραγματικότητας. Και θα εκπλαγείς όταν συνειδητοποιήσεις ότι πολλά από τα κληροδοτούμενα δεν έχουν νόημα στο σήμερα, καμία χρησιμότητα, λειτουργούν μόνο περιοριστικά. Καλλιεργήθηκαν σε εποχές όπου κρίσιμα και δυσάρεστα γεγονότα έθεταν σε κίνδυνο την επιβίωση, τη συνοχή και την ενότητα των προγόνων σου.
Μήπως ήρθε λοιπόν η ώρα να εμβαθύνεις στα κρυμμένα και σκοτεινά μηνύματα των οικογενειακών σου μύθων, να αποδεχτείς ότι σε πάει μπροστά, σε απελευθερώνει και να αναθεωρήσεις ότι σε περιορίζει και σε αποδυναμώνει;
Μήπως ήρθε η ώρα να διαβάσεις και να ξαναδιαβάσεις την ιστορία σου και να αποποιηθείς ότι σε βαραίνει και σου δημιουργεί προβλήματα; Η ιστορία θα το δείξει!
Σάββατο 5 Φεβρουαρίου 2022
Χαθήκαμε στο όνειρο
Φθαρμένα Χρώματα
Ξυπνάς με ένα φως να σε θαμπώνει. Πιστεύω με τον ίδιο τρόπο πεθαίνεις.
Εξάλλου λένε πως την μέρα που θα ναι η ώρα σου το αισθάνεσαι.
Αν τραυματιστείς πολύ σε θανατηφόρο επίπεδο, ο οργανισμός εκκρίνει μια ουσία η οποία σε μαστουρώνει ή σε ναρκώνει (πλέον το ίδιο πράγμα είναι αφού ότι φαρμακευτικό το κάναμε απόλαυση) για να μην νιώθεις πόνο, δεν γνωρίζω απολύτως.
Όπως ένας τοξικομανής είπε κάποτε, “χάθηκα στο όνειρο”.
Δεν χάθηκαν στο όνειρο μόνο όσοι είναι εθισμένοι στις ουσίες. Όλοι μας χαθήκαμε στο όνειρο.
Άλλοι περισσότερο, άλλοι λιγότερο. Μια η διαφορά. Κάποιοι επέλεξαν να είναι συνέχεια μέσα σε ένα όνειρο, το ΔΙΚΟ ΤΟΥΣ ΟΝΕΙΡΟ και άλλοι να ξυπνάνε που και που, για να μην ξεχάσουν τον υπέροχο, γεμάτο ομορφιές αυτό “κόσμο”.
Όπως κατάλαβες και εσύ που διαβάζεις αυτή τη προσπάθεια για τέχνη, σε αποκάλεσα ονειροπόλο.
ΜΗ ΧΑΘΕΙΣ στο όνειρο φίλε μου. Ζήσε το δικό σου. Κάνε το ασπρόμαυρο ή κάποιο φθαρμένο χρώμα, ζωντανό ξανά.
Βούτα και όλος άμα χρειαστεί μες στη παλέτα των χρωμάτων και φτιάξε τον δικό σου πίνακα.
Γιατί θα ναι δικός σου και θα τον θαυμάζεις και νηφάλιος.
Μ’ ακούς ρε;
Ακόμα και ξύπνιος θα το ΖΕΙΣ!
Ξυπνάς με ένα φως να σε θαμπώνει. Πιστεύω με τον ίδιο τρόπο πεθαίνεις.
Εξάλλου λένε πως την μέρα που θα ναι η ώρα σου το αισθάνεσαι.
Αν τραυματιστείς πολύ σε θανατηφόρο επίπεδο, ο οργανισμός εκκρίνει μια ουσία η οποία σε μαστουρώνει ή σε ναρκώνει (πλέον το ίδιο πράγμα είναι αφού ότι φαρμακευτικό το κάναμε απόλαυση) για να μην νιώθεις πόνο, δεν γνωρίζω απολύτως.
Όπως ένας τοξικομανής είπε κάποτε, “χάθηκα στο όνειρο”.
Δεν χάθηκαν στο όνειρο μόνο όσοι είναι εθισμένοι στις ουσίες. Όλοι μας χαθήκαμε στο όνειρο.
Άλλοι περισσότερο, άλλοι λιγότερο. Μια η διαφορά. Κάποιοι επέλεξαν να είναι συνέχεια μέσα σε ένα όνειρο, το ΔΙΚΟ ΤΟΥΣ ΟΝΕΙΡΟ και άλλοι να ξυπνάνε που και που, για να μην ξεχάσουν τον υπέροχο, γεμάτο ομορφιές αυτό “κόσμο”.
Όπως κατάλαβες και εσύ που διαβάζεις αυτή τη προσπάθεια για τέχνη, σε αποκάλεσα ονειροπόλο.
ΜΗ ΧΑΘΕΙΣ στο όνειρο φίλε μου. Ζήσε το δικό σου. Κάνε το ασπρόμαυρο ή κάποιο φθαρμένο χρώμα, ζωντανό ξανά.
Βούτα και όλος άμα χρειαστεί μες στη παλέτα των χρωμάτων και φτιάξε τον δικό σου πίνακα.
Γιατί θα ναι δικός σου και θα τον θαυμάζεις και νηφάλιος.
Μ’ ακούς ρε;
Ακόμα και ξύπνιος θα το ΖΕΙΣ!
Η καθαρή και απλή αλήθεια σπάνια είναι καθαρή και ποτέ δεν είναι απλή
Η αφετηρία των περισσότερων τριβών μεταξύ των ανθρώπινων πλασμάτων είναι ότι πιστεύουμε πως η αλήθεια μας είναι αλάνθαστη και βρίσκεται πάνω από την αλήθεια κάθε άλλου ανθρώπου. Η στάση αυτή μας κάνει να φερόμαστε με ακαμψία και να δείχνουμε ελάχιστη συναισθηματική κατανόηση για τους άλλους.
Το να βαδίζεις στη ζωή με βεβαιότητες είναι ο καλύτερος τρόπος να καταλήξεις θυμωμένος με όλο τον κόσμο.
Για να καταπολεμήσει τον πειρασμό της μονοσήμαντης σκέψης, ο διάσημος ψυχολόγος Έντουαρντ ντε Μπόνο μας προτείνει τα παρακάτω εργαλεία για να αναπτύξουμε την παράπλευρη σκέψη.
Το να βαδίζεις στη ζωή με βεβαιότητες είναι ο καλύτερος τρόπος να καταλήξεις θυμωμένος με όλο τον κόσμο.
Για να καταπολεμήσει τον πειρασμό της μονοσήμαντης σκέψης, ο διάσημος ψυχολόγος Έντουαρντ ντε Μπόνο μας προτείνει τα παρακάτω εργαλεία για να αναπτύξουμε την παράπλευρη σκέψη.
- Να αλλάξουμε την ορθολογική ανάλυση με πρόκληση. Αντί να εκτιμούμε πώς είναι τα πράγματα, ας παίξουμε με το πώς θα μπορούσαν να είναι αν…
- Να είμαστε αυθόρμητοι και να «ανοίγουμε τα φράγματα» για να μπαίνουν κάθε είδους ιδέες, όπως συμβαίνει σε μια συνεδρία brain–storming.
- Να αφήνουμε κατά μέρος τις παλιές εκτιμήσεις ή κρίσεις, δηλαδή: να παράγουμε ιδέες χωρίς προκαταλήψεις.
- Να αποδεχόμαστε όλους τους πιθανούς δρόμους και να αποφεύγουμε τις ετικέτες στην άσκηση της σκέψης.
Κυβισμός: ανακαλύπτοντας τα «γονίδια» της μοντέρνας τέχνης
Η γεωμετρία εισβάλλει δυναμικά στους πίνακες. Οι μορφές και η φύση αποδίδονται με τη διάλυση ή τη σύνθεση γεωμετρικών και στερεομετρικών σχημάτων ακολουθώντας την παραίνεση του Σεζάν:«να αποδίδουμε τη φύση με βάση τον κύλινδρο, τη σφαίρα και τον κώνο». Το βάθος καταργείται και τονίζεται ο όγκος που βαθμιαία παγιώνει μια «γλυπτική ζωγραφική».
Ο πίνακας θεωρείται αυτόνομο «αντικείμενο», ένα «tableαu-objet» που αποσυνδέεται από την αντικειμενική πραγματικότητα, αλλά μπορεί ταυτόχρονα να την αναπαράγει με τον δικό του απρόσμενο τρόπο. Πρωταγωνιστές της κυβιστικής τέχνης που στην αναλυτική της διάσταση, με τον ακραίο κατακερματισμό των μορφών και τη σωρευτική συνύπαρξη πολλών διαφορετικών όψεων, θα προσεγγίσει την πλήρη αφαίρεση διαστρεβλώνοντας κάθε αληθοφάνεια, αναδεικνύονται οι Μπρακ, Πικάσο και Γκρις.
Στην τελευταία της φάση η κυβιστική ζωγραφική (συνθετικός κυβισμός) θα καθιερώσει την οπτική αλχημεία του κολάζ ως το ιδεώδες των αισθητικών της αναζητήσεων. Με την τεχνική του κολάζ, οι κυβιστές κατορθώνουν, με προκλητικές «συγκολλήσεις» υλικών πάνω στο μουσαμά, να σχηματοποιούν και να νοηματοδοτούν την πραγματικότητα αλλάζοντας άρδην και ανατρέποντας τη συμβατική σημασία υλικών και αντικειμένων.
Στην τελευταία της φάση η κυβιστική ζωγραφική (συνθετικός κυβισμός) θα καθιερώσει την οπτική αλχημεία του κολάζ ως το ιδεώδες των αισθητικών της αναζητήσεων. Με την τεχνική του κολάζ, οι κυβιστές κατορθώνουν, με προκλητικές «συγκολλήσεις» υλικών πάνω στο μουσαμά, να σχηματοποιούν και να νοηματοδοτούν την πραγματικότητα αλλάζοντας άρδην και ανατρέποντας τη συμβατική σημασία υλικών και αντικειμένων.
Συνήθως ευτελή, χρηστικά υλικά, όπως αποκόμματα εφημερίδων, ελάσματα χαλκού και χορδές κ.α τοποθετούνται, με μια διανοητικά προσχεδιασμένη αυθαιρεσία, εντός του πίνακα για να κυριαρχήσουν στη σύνθεση παράγοντας νέους συμβολικούς κώδικες.
Το νικάν εαυτόν πασών νικών πρώτη και αρίστη
Eίναι στη φύση μας να ζούμε καθημερινά με αντιφατικές επιθυμίες, με παρορμήσεις, με πειρασμούς, με συγκινήσεις, με αντικρουόμενους στόχους και συχνά με διλήμματα.
Παραδείγματος χάρη, από τη μια επιθυμούμε να χάσουμε βάρος, και από την άλλη μάς τρελαίνει η ιδέα να φάμε ένα γλυκό με πολλές θερμίδες. Από τη μια το παιδί θέλει να διασκεδάσει, και από την άλλη πρέπει να διαβάσει. Επίσης, αρκετές φορές μάς βασανίζουν αρνητικές σκέψεις που μας κάνουν να αισθανόμαστε δυσάρεστα και να οδηγούμαστε σε λανθασμένες επιλογές.
Αυτοκυριαρχία σημαίνει να μη θυσιάζουμε τη λογική, τις σωστές επιλογές, συμπεριφορές και πράξεις που απαιτούνται για τη διαρκή και μακροπρόθεσμη ευημερία μας και τα σημαντικά για εμάς αποτελέσματα σε ανεξέλεγκτες παρορμήσεις, συγκινήσεις, αρνητικά πάθη ή βραχυχρόνιες απολαύσεις.
Η ρήση του Horace το εκφράζει αυτό εξαιρετικά: “Να ξέρεις να εξουσιάζεις τη διάθεσή σου, επειδή, αν δεν υπακούει, τότε διατάζει.”
Αυτοκυριαρχία σε καμία περίπτωση δε σημαίνει να ζούμε μια ζωή με συνεχείς περιορισμούς, χωρίς καθημερινές απολαύσεις, ανέσεις και ανάπαυση. Σημαίνει απλα να μην παρασυρόμαστε σε λανθασμένες επιλογές και πράξεις για τις οποίες θα μετανιώσουμε, επειδή θα έχουν αρνητικές συνέπειες για εμάς. Σημαίνει να μπορούμε να εστιάζουμε το μυαλό και την ενέργειά μας σε εκείνους τους στόχους ή στα αποτελέσματα τα οποία είναι τα πλέον σημαντικά για εμάς. Σημαίνει να μπορούμε να χρησιμοποιούμε τη λογική και να μην αφηνόμαστε σε έντονες συγκινήσεις, παρορμήσεις και στα θέλω των άλλων. Σημαίνει επίσης να διαχειριζόμαστε και να εναρμονίζουμε τους βραχυπρόθεσμους με τους μακροπρόθεσμους στόχους και τις πράξεις μας με τα επιθυμητά για εμάς αποτελέσματα. Σε τελική ανάλυση, αυτοκυριαρχία σημαίνει να μπορούμε να είμαστε ελεύθεροι από όσους και όσα θέλουν να μας βγάλουν από τον δρόμο που έχουμε επιλέξει να διαβούμε. Αυτό εννοεί ο Επίκτητος όταν ισχυρίζεται ότι «Κανένας άνθρωπος δεν είναι ελεύθερος αν δεν είναι κυρίαρχος του εαυτού του». Το ίδιο μας λέει και ο Πυθαγόρας όταν υποστηρίζει πως είναι αδύνατο να είμαστε ελεύθεροι όταν γινόμαστε δούλοι και η λογική μας κυριαρχείται από τις συγκινήσεις και τα πάθη μας, με αποτέλεσμα, όπως αναφέρει ο Horace, να μας διατάζουν αυτά.
Η βασική αρχή για την αυτοκυριαρχία είναι η αντιμέτρηση των αισθημάτων και των παρορμήσεων με τη λογική. Ο Μένανδρος υποστηρίζει πως, όταν νοσεί η ψυχή, το φάρμακο είναι ο λόγος, δηλαδή η λογική. Για να το πετύχουμε αυτό, χρειάζεται κατ’ αρχάς να απαντάμε στα παρακάτω ερωτήματα:
Παραδείγματος χάρη, από τη μια επιθυμούμε να χάσουμε βάρος, και από την άλλη μάς τρελαίνει η ιδέα να φάμε ένα γλυκό με πολλές θερμίδες. Από τη μια το παιδί θέλει να διασκεδάσει, και από την άλλη πρέπει να διαβάσει. Επίσης, αρκετές φορές μάς βασανίζουν αρνητικές σκέψεις που μας κάνουν να αισθανόμαστε δυσάρεστα και να οδηγούμαστε σε λανθασμένες επιλογές.
Αυτοκυριαρχία σημαίνει να μη θυσιάζουμε τη λογική, τις σωστές επιλογές, συμπεριφορές και πράξεις που απαιτούνται για τη διαρκή και μακροπρόθεσμη ευημερία μας και τα σημαντικά για εμάς αποτελέσματα σε ανεξέλεγκτες παρορμήσεις, συγκινήσεις, αρνητικά πάθη ή βραχυχρόνιες απολαύσεις.
Η ρήση του Horace το εκφράζει αυτό εξαιρετικά: “Να ξέρεις να εξουσιάζεις τη διάθεσή σου, επειδή, αν δεν υπακούει, τότε διατάζει.”
Αυτοκυριαρχία σε καμία περίπτωση δε σημαίνει να ζούμε μια ζωή με συνεχείς περιορισμούς, χωρίς καθημερινές απολαύσεις, ανέσεις και ανάπαυση. Σημαίνει απλα να μην παρασυρόμαστε σε λανθασμένες επιλογές και πράξεις για τις οποίες θα μετανιώσουμε, επειδή θα έχουν αρνητικές συνέπειες για εμάς. Σημαίνει να μπορούμε να εστιάζουμε το μυαλό και την ενέργειά μας σε εκείνους τους στόχους ή στα αποτελέσματα τα οποία είναι τα πλέον σημαντικά για εμάς. Σημαίνει να μπορούμε να χρησιμοποιούμε τη λογική και να μην αφηνόμαστε σε έντονες συγκινήσεις, παρορμήσεις και στα θέλω των άλλων. Σημαίνει επίσης να διαχειριζόμαστε και να εναρμονίζουμε τους βραχυπρόθεσμους με τους μακροπρόθεσμους στόχους και τις πράξεις μας με τα επιθυμητά για εμάς αποτελέσματα. Σε τελική ανάλυση, αυτοκυριαρχία σημαίνει να μπορούμε να είμαστε ελεύθεροι από όσους και όσα θέλουν να μας βγάλουν από τον δρόμο που έχουμε επιλέξει να διαβούμε. Αυτό εννοεί ο Επίκτητος όταν ισχυρίζεται ότι «Κανένας άνθρωπος δεν είναι ελεύθερος αν δεν είναι κυρίαρχος του εαυτού του». Το ίδιο μας λέει και ο Πυθαγόρας όταν υποστηρίζει πως είναι αδύνατο να είμαστε ελεύθεροι όταν γινόμαστε δούλοι και η λογική μας κυριαρχείται από τις συγκινήσεις και τα πάθη μας, με αποτέλεσμα, όπως αναφέρει ο Horace, να μας διατάζουν αυτά.
Η βασική αρχή για την αυτοκυριαρχία είναι η αντιμέτρηση των αισθημάτων και των παρορμήσεων με τη λογική. Ο Μένανδρος υποστηρίζει πως, όταν νοσεί η ψυχή, το φάρμακο είναι ο λόγος, δηλαδή η λογική. Για να το πετύχουμε αυτό, χρειάζεται κατ’ αρχάς να απαντάμε στα παρακάτω ερωτήματα:
- Τι ακριβώς είναι αυτό που αισθάνομαι και γιατί;
- Ποιες είναι οι αιτίες που μου δημιουργούν το αίσθημα; Είναι πραγματικοί οι λόγοι που με κάνουν να αισθάνομαι με αυτό τον τρόπο;
- Σε τι μπορεί να με επηρεάζει αυτό το αίσθημα και ποιες συνέπειες μπορεί να έχει;
- Πότε στο παρελθόν είχα το ίδιο αίσθημα, πώς το αντιμετώπισα και ποιες συνέπειες είχε ο χειρισμός μου;
- Σε ποιον βαθμό οι επιλογές, οι συμπεριφορές και οι πράξεις μου με βάση αυτό που αισθάνομαι, την παρόρμηση ή την επιθυμία της στιγμής θα έχει αρνητικές συνέπειες στα σημαντικά επιθυμητά μου αποτελέσματα;
- Πώς μπορώ να αντιμετωπίσω θετικά αυτό που αισθάνομαι ώστε να μην κάνω λανθασμένη επιλογή; Για παράδειγμα, να μην αποφασίσω εν θερμώ, να αλλάξω περιβάλλον, να σκεφτώ κάτι διαφορετικό, να ασχοληθώ με κάτι ευχάριστο ενδιαφέρον, να αξιοποιήσω την εμπειρία από παρόμοιες περιπτώσεις στο παρελθόν, να ζητήσω τη βοήθεια δικών μου ανθρώπων, να ξεκαθαρίσω τι αξίζει περισσότερο για μένα, να βάλω στοίχημα με τον εαυτό μου ότι μπορώ να νικώ αισθήματα, συγκινήσεις και παρορμήσεις που να με παρασύρουν σε επιλογές, συμπεριφορές και πράξεις.
Βασική αρχή για την αυτοκυριαρχία είναι να συνδυάζουμε τη λογική και τη θέλησή μας ώστε να αποστασιοποιούμαστε και να απορρίπτουμε ό,τι και αν είναι αυτό που μας αποπροσανατολίζει και μας δημιουργεί προσκόμματα στον δρόμο που έχουμε επιλέξει να ακολουθήσουμε.
Μια συνήθης παγίδα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε σε σχέση με την αυτοκυριαρχία είναι οι αρνητικές σκέψεις και τα αίτια που τις προκαλούν. Αυτές προκύπτουν από τον αρνητικό τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουμε τα ερεθίσματα του περιβάλλοντός μας. Όταν συλλάβουμε μια πληροφορία ή ένα ερέθισμα από το περιβάλλον μας, ο εγκέφαλός μας το επεξεργάζεται και το ερμηνεύει με βάση το τι σημαίνει αυτό για εμάς ή τους άλλους. Ανάλογα με το πώς το ερμηνεύουμε, επηρεάζονται τα αισθήματα και οι σκέψεις μας. Αρκετοί άνθρωποι συχνά ερμηνεύουμε τα ερεθίσματα του περιβάλλοντός μας με αρνητικό τρόπο (π.χ., φόβο, απαισιοδοξία, καχυποψία, κακοπιστία) ως προς το περιεχόμενο, τα αίτια και τις συνέπειές τους. Λόγου χάρη, το γεγονός ότι ο σύζυγος ξέχασε να δώσει την αντιβίωση στο παιδί μπορεί η σύζυγος να το ερμηνεύσει ως αδιαφορία για την οικογένεια και ως πιθανή ένδειξη επιθυμίας διαζυγίου.
Έζησα επί πολλά χρόνια αυτή την αδυναμία των αρνητικών σκέψεων με τη μητέρα μου.
Τα πρώτα χρόνια που είχαμε έρθει στην Αθήνα, δεν είχαμε τηλέφωνο στο σπίτι. Ο πατέρας μου , που δούλευε στις οικοδομές , όταν υπήρχε περιθώριο για υπερωρίες, πάντα τις έκανε για να αυξήσει το μεροκάματό του και συνεπώς αργούσε να γυρίσει στο σπίτι. Το μυαλό της μητέρας μου πήγαινε πάντα στο κακό, και χιλιάδες φορές είχα ακούσει το «Tι έπαθε, παιδάκι μου, ο πατέρας σου και άργησε τόσο πολύ;». Στη συνέχεια, όταν άρχισα να ταξιδεύω με το αεροπλάνο, κάθε φορά βίωνε τον θάνατό μου, αφού στο μυαλό της έφερνε εικόνες πτώσης και καταστροφής του. Έτσι, πάντα, μόλις έφτανα στο αεροδρόμιο, έτρεχα αμέσως και της τηλεφωνούσα για να ησυχάσει. Έχοντας αυτή την εμπειρία, δε θα ξεχάσω ποτέ κάτι που άκουσα σε κάποιο σεμινάριο, όπου ο εισηγητής (Γ. Βίτσας) συνόψισε το φαινόμενο των αρνητικών σκέψεων με τη ρήση ενός γέροντα, που έλεγε: “Έζησα μύρια τόσα βάσανα στη ζωή μου, πλείστα των οποίων ουδέποτε συνέβησαν” . Πάνω σε αυτό το ζήτημα έχουν αναπτυχθεί μερικές χρήσιμες ιδέες υπό τον όρο «Νευρογλωσσικός Προγραμματισμός», που θα άξιζε να αναζητήσετε.
Βασική ιδέα εδώ είναι να σκεφτόμαστε πώς σκεφτόμαστε. Δηλαδή να συνειδητοποιούμε τις αρνητικές σκέψεις που κάνουμε, το αν οι λόγοι για τους οποίους τις κάνουμε είναι βάσιμοι και να αλλάξουμε τη σκέψη φέρνοντας στο μυαλό μας θετικές εικόνες ή να ξεφεύγουμε από τις αρνητικές σκεπτόμενοι άλλα πράγματα. Ο F. Nietzsche εκφράζει αυτή την αναγκαιότητα με την εξής ρήση: “Αν κοιτάξεις επί πολλή ώρα την άβυσσο, στο τέλος θα κοιτάζει και η άβυσσος εσένα”.
Εκτός των παραπάνω, ένας άλλος, συχνά αποτελεσματικός τρόπος για να ενισχύουμε την αυτοκυριαρχία μας είναι να σκεφτόμαστε και να βλέπουμε τη μεγάλη εικόνα, δηλαδή το πώς θέλουμε να είμαστε και να αισθανόμαστε ιδανικά στο μέλλον, ποια είναι τα σημαντικά πράγματα και οι μακροπρόθεσμοι στόχοι μας. Αυτή η ενόραση ενισχύει τη θέλησή μας για τα επιθυμητά αποτελέσματα και τη δύναμή μας να αντιμετωπίζουμε ό,τι μας βγάζει από τον δρόμο προς αυτά.
Μια συνήθης παγίδα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε σε σχέση με την αυτοκυριαρχία είναι οι αρνητικές σκέψεις και τα αίτια που τις προκαλούν. Αυτές προκύπτουν από τον αρνητικό τρόπο με τον οποίο ερμηνεύουμε τα ερεθίσματα του περιβάλλοντός μας. Όταν συλλάβουμε μια πληροφορία ή ένα ερέθισμα από το περιβάλλον μας, ο εγκέφαλός μας το επεξεργάζεται και το ερμηνεύει με βάση το τι σημαίνει αυτό για εμάς ή τους άλλους. Ανάλογα με το πώς το ερμηνεύουμε, επηρεάζονται τα αισθήματα και οι σκέψεις μας. Αρκετοί άνθρωποι συχνά ερμηνεύουμε τα ερεθίσματα του περιβάλλοντός μας με αρνητικό τρόπο (π.χ., φόβο, απαισιοδοξία, καχυποψία, κακοπιστία) ως προς το περιεχόμενο, τα αίτια και τις συνέπειές τους. Λόγου χάρη, το γεγονός ότι ο σύζυγος ξέχασε να δώσει την αντιβίωση στο παιδί μπορεί η σύζυγος να το ερμηνεύσει ως αδιαφορία για την οικογένεια και ως πιθανή ένδειξη επιθυμίας διαζυγίου.
Έζησα επί πολλά χρόνια αυτή την αδυναμία των αρνητικών σκέψεων με τη μητέρα μου.
Τα πρώτα χρόνια που είχαμε έρθει στην Αθήνα, δεν είχαμε τηλέφωνο στο σπίτι. Ο πατέρας μου , που δούλευε στις οικοδομές , όταν υπήρχε περιθώριο για υπερωρίες, πάντα τις έκανε για να αυξήσει το μεροκάματό του και συνεπώς αργούσε να γυρίσει στο σπίτι. Το μυαλό της μητέρας μου πήγαινε πάντα στο κακό, και χιλιάδες φορές είχα ακούσει το «Tι έπαθε, παιδάκι μου, ο πατέρας σου και άργησε τόσο πολύ;». Στη συνέχεια, όταν άρχισα να ταξιδεύω με το αεροπλάνο, κάθε φορά βίωνε τον θάνατό μου, αφού στο μυαλό της έφερνε εικόνες πτώσης και καταστροφής του. Έτσι, πάντα, μόλις έφτανα στο αεροδρόμιο, έτρεχα αμέσως και της τηλεφωνούσα για να ησυχάσει. Έχοντας αυτή την εμπειρία, δε θα ξεχάσω ποτέ κάτι που άκουσα σε κάποιο σεμινάριο, όπου ο εισηγητής (Γ. Βίτσας) συνόψισε το φαινόμενο των αρνητικών σκέψεων με τη ρήση ενός γέροντα, που έλεγε: “Έζησα μύρια τόσα βάσανα στη ζωή μου, πλείστα των οποίων ουδέποτε συνέβησαν” . Πάνω σε αυτό το ζήτημα έχουν αναπτυχθεί μερικές χρήσιμες ιδέες υπό τον όρο «Νευρογλωσσικός Προγραμματισμός», που θα άξιζε να αναζητήσετε.
Βασική ιδέα εδώ είναι να σκεφτόμαστε πώς σκεφτόμαστε. Δηλαδή να συνειδητοποιούμε τις αρνητικές σκέψεις που κάνουμε, το αν οι λόγοι για τους οποίους τις κάνουμε είναι βάσιμοι και να αλλάξουμε τη σκέψη φέρνοντας στο μυαλό μας θετικές εικόνες ή να ξεφεύγουμε από τις αρνητικές σκεπτόμενοι άλλα πράγματα. Ο F. Nietzsche εκφράζει αυτή την αναγκαιότητα με την εξής ρήση: “Αν κοιτάξεις επί πολλή ώρα την άβυσσο, στο τέλος θα κοιτάζει και η άβυσσος εσένα”.
Εκτός των παραπάνω, ένας άλλος, συχνά αποτελεσματικός τρόπος για να ενισχύουμε την αυτοκυριαρχία μας είναι να σκεφτόμαστε και να βλέπουμε τη μεγάλη εικόνα, δηλαδή το πώς θέλουμε να είμαστε και να αισθανόμαστε ιδανικά στο μέλλον, ποια είναι τα σημαντικά πράγματα και οι μακροπρόθεσμοι στόχοι μας. Αυτή η ενόραση ενισχύει τη θέλησή μας για τα επιθυμητά αποτελέσματα και τη δύναμή μας να αντιμετωπίζουμε ό,τι μας βγάζει από τον δρόμο προς αυτά.
ΑΙΣΩΠΟΣ: Ο πελαργός πιάστηκε μαζί με τους γερανούς
Ένας γεωργός είχε βάλει δίχτυα στο νεοσπαρμένο χωράφι του για να πιάσει τα πουλιά που θα προσπαθούσαν να του φάνε τον σπόρο. Την άλλη μέρα πιάστηκε στα δίχτυα ένα κοπάδι από γερανούς που είχαν έρθει να του φάνε τον σπόρο. Μαζί τους πιάστηκε και ένας πελαργός που είχε σπάσει το πόδι του στα δίχτυα και θερμοπαρακαλούσε τον γεωργό να του χαρίσει τη ζωή.
“Σε παρακαλώ λυπήσου με, κύριε,” του έλεγε, “και άφησε με ελεύθερο αυτή τη φορά. Λυπήσου με που έσπασα και το πόδι μου. Εξάλλου, δεν είμαι γερανός, είμαι πελαργός και οι πελαργοί δεν τρώνε σπόρους και φροντίζουν τα παιδιά τους. Κοίτα και τα φτερά μου, ούτε που μοιάζουν με τα φτερά του γερανού.”
Ο γεωργός αφού τον άκουσε προσεκτικά του είπε, “Ίσως να είναι όπως τα λές, εγώ, όμως, αυτό που ξέρω είναι ότι σε έπιασα μαζί με αυτούς τους κλέφτες, τους γερανούς, γι’ αυτό θα πρέπει να πεθάνεις μαζί τους.”
Επιμύθιο: Οι κακές παρέες μπορούν να μας καταστρέψουν.
“Σε παρακαλώ λυπήσου με, κύριε,” του έλεγε, “και άφησε με ελεύθερο αυτή τη φορά. Λυπήσου με που έσπασα και το πόδι μου. Εξάλλου, δεν είμαι γερανός, είμαι πελαργός και οι πελαργοί δεν τρώνε σπόρους και φροντίζουν τα παιδιά τους. Κοίτα και τα φτερά μου, ούτε που μοιάζουν με τα φτερά του γερανού.”
Ο γεωργός αφού τον άκουσε προσεκτικά του είπε, “Ίσως να είναι όπως τα λές, εγώ, όμως, αυτό που ξέρω είναι ότι σε έπιασα μαζί με αυτούς τους κλέφτες, τους γερανούς, γι’ αυτό θα πρέπει να πεθάνεις μαζί τους.”
Επιμύθιο: Οι κακές παρέες μπορούν να μας καταστρέψουν.
Η μείωση του πληθυσμού των μελισσών και οι σημαντικές συνέπειες αυτού του οικολογικού προβλήματος
Η μέλισσα εξαφανίζεται, τόσο από το φυσικό της περιβάλλον όσο και από τις εμπορικές κυψέλες. Αυτό το οικολογικό πρόβλημα καλείται από τους ερευνητές ως η κατάρρευση της κατάστασης των αποικιών των μελισσών.
Την τελευταία δεκαετία οι μελισσοκόμοι στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αναφέρει πάνω από 30% ετήσια απώλεια των κυψελών τους. Το πρόβλημα αυτό εξακολουθεί να επιδεινώνεται. Τα τελευταία χρόνια ο πληθυσμός αυτού του εντόμου έχει μειωθεί σχεδόν κατά 70%.
Αυτό επηρεάζει τις καλλιέργειες οπωροφόρων δέντρων και λαχανικών. Ο λόγος είναι ότι δεν μπορούν να αναπαραχθούν αποτελεσματικά, επειδή ο κύριος επικονιαστής τους, η μέλισσα, δεν μπορεί να τα γονιμοποιήσει.
Αιτίες της εξαφάνισης των μελισσών
Η επιστημονική κοινότητα βρίσκεται στην αναζήτηση των αιτιολογικών παραγόντων της διαταραχής της κατάρρευσης των αποικιών των μελισσών. Οι έρευνες έχουν διαπιστώσει διάφορα αίτια, ωστόσο, τεκμαίρεται ότι το πρόβλημα αυτό οφείλεται στον συνδυασμό πολλών παραγόντων.
Χημικές ενώσεις
Η χρήση χημικών ζιζανιοκτόνων και παρασιτοκτόνων, όπως τα νεονικοτινοειδή, θα μπορούσε να προκαλέσει το θάνατο των μελισσών. Την καταναλώνουν όταν έρχονται σε επαφή με τα λουλούδια. Επιπλέον, οι εμπορικές κυψέλες υποκαπνίζονται ως πρόληψη έναντι των ακάρεων.
Η υπερθέρμανση του πλανήτη
Η αύξηση της θερμοκρασίας στη γη μπορεί να προκαλέσει την αύξηση του ρυθμού ανάπτυξης ορισμένων ιών, ακάρεων και μυκήτων. Η μέλισσα αντιμετωπίζει παράσιτα όπως το Nosema apis, που βλάπτει το νευρικό σας σύστημα.
Ένα άλλο από τα παθογόνα είναι το Varroa destructor, ένα ακάρεο που απορροφά την αιμολυμφή της μέλισσας.
Από την άλλη πλευρά, οι κλιματικές διακυμάνσεις μπορούν να προκαλέσουν τον όλεθρο στις μέλισσες, επειδή τα έντομα αυτά ζουν σε μέρη όπου τα κλιματικά πρότυπα δεν έχουν μεγάλες διακυμάνσεις.
Οικολογική σημασία της μέλισσας
Η μέλισσα είναι ένα από τα κύρια επικονιαστικά έντομα των φυτών. Επιπλέον, διευκολύνει τη διασπορά των φυτικών ειδών σε άλλες περιοχές, συμβάλλοντας έτσι στη βιοποικιλότητα. Αυτό κάνει την παραγωγικότητα στα οικοσυστήματα βιώσιμη.
Μια άλλη σημαντική πτυχή είναι ότι το εν λόγω έντομο συμβάλλει στη διατήρηση της γενετικής ποικιλότητας εντός των διαφόρων πληθυσμών των φυτών. Αυτό με τη σειρά του έχει αντίκτυπο στην αύξηση της απόδοσης των φρούτων και της χλωρίδας, βασικά στοιχεία για τη σίτιση των φυτοφάγων.
Όχι μόνο οι μέλισσες συμμετέχουν στη γονιμοποίηση των λουλουδιών αλλά και το ρόπαλο και κάποια πουλιά, όπως και το κολιμπρί, το κάνουν επίσης. Ωστόσο, οι μέλισσες έχουν κάτι που τα κάνει πιο επιρρεπή στη γονιμοποίηση: τα σπίτια στο σώμα τους.
Εκεί οι κόκκοι γύρης προσκολλώνται, δημιουργώντας τη δυνατότητα πολλαπλής γονιμοποίησης μεταξύ των φυτικών ειδών.
Στην Ευρώπη, οι μέλισσες επικονιάζουν σχεδόν το 84% των εμπορικών καλλιεργειών. Η γεωργία σε όλο τον κόσμο έχει μεγάλη εξάρτηση από το επίπονο έργο αυτού του εντόμου.
Σχέση μεταξύ των μελισσών και των πτηνών
Τα πτηνά έχουν μεγάλη εξάρτηση από τα έντομα. Οι μέλισσες διαδραματίζουν θεμελιώδη ρόλο στη διατήρηση των πληθυσμών των πτηνών παγκοσμίως.
Μέλισσες, λιπάσματα φυτών
Χάρη στο έργο των μελισσών για τη διάδοση της γύρης, μπορούν να διατηρηθούν και να εξαπλωθούν καλλιέργειες φρούτων, ξηρών καρπών, λαχανικών, ελαιούχων σπόρων και ορισμένων δημητριακών. Επιπλέον, ένα υψηλό ποσοστό άγριων φυτών και λουλουδιών γονιμοποιούνται από αυτό το έντομο.
Τα λουλούδια, τα φρούτα και τα φυτικά είδη αποτελούν τη βάση της διατροφής των φυτοφάγων πουλιών. Η μείωση των πληθυσμών των μελισσών θα κατέρρεε ολόκληρη την τροφική αλυσίδα, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης των ειδών των πτηνών που τρέφονται με φυτά και τα παράγωγά τους.
Ακόμη και η εξαφάνιση μόνο ενός από τα είδη μέλισσας θα προκαλούσε μια επικαλυπτική επίδραση: δεν θα υπήρχαν σπόροι, φυτά, λουλούδια ή φρούτα. Όλα τα ζώα που τρέφονται με αυτά θα εξαφανίζονταν και αργότερα τα σαρκοφάγα θα εξαφανίζονταν και αυτά.
Ανάμεσα στα πουλιά, τα φυτοφάγα αποτελούν μια μεγάλη ομάδα. Αυτά τρέφονται με καρπούς που αναπτύσσονται στα δέντρα, τα οποία κυρίως γονιμοποιούνται από τις μέλισσες.
Παράδειγμα πτηνού που μπορεί να επηρεαστεί από την εξαφάνιση της μέλισσας είναι ο παπαγάλος. Ο παπαγάλος ζει σε τροπικές και θερμές περιοχές, έχει ένα καμπύλο σχήμα και τρέφεται με φρούτα, φύλλα και σπόρους.
Όταν ο παπαγάλος είναι στη φύση, αναρριχάται στα δέντρα για να βρει σπόρους, το κύριο φαγητό του.
Μέλισσες ως μέρος της διατροφής
Αυτά τα έντομα αποτελούν μέρος της τροφικής αλυσίδας και ως εκ τούτου, η εξαφάνισή τους θα επηρεάσει τα υψηλότερα επίπεδα. Σε αυτή την τροφική οργάνωση, τα εντομοφάγα πτηνά βρίσκονται πίσω από τις μέλισσες, αφού ορισμένα από αυτά τα πτηνά τρέφονται με αυτές.
Η σίτιση αυτής της ομάδας πτηνών αποτελείται μεταξύ άλλων από μέλισσες, γαιοσκώληκες. Κάποια είδη θα μπορούσαν να τα φάνε με εποχιακό ή ευκαιριακό τρόπο, ενώ άλλα είδη θα μπορούσαν να το κάνουν με συνήθη τρόπο.
Ως αποτέλεσμα της εξαφάνισης των μελισσών, τα πτηνά αυτά θα υποστούν μεγάλη μείωση του πληθυσμού τους. Μειώνοντας τον αριθμό των μελισσών μέσα σε ένα οικοσύστημα, θα μειωθεί η ποσότητα και η ποικιλία των τροφίμων.
Αυτή η κατάσταση θα μπορούσε να προκαλέσει ανταγωνισμό μεταξύ των πτηνών για την τροφή τους, λόγω της έλλειψης εντόμων. Αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει πιθανή μείωση στον πληθυσμό των πτηνών.
Μερικά από τα πουλιά που θα υποφέρουν από αυτή την πτώση του πληθυσμού της μέλισσας είναι αυτά του παλιού κόσμου και η νύχτα του βορρά. Αυτό το πουλί, κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, συμπεριλαμβάνει μέλισσες μέσα στη διατροφή του. Το φθινόπωρο και το χειμώνα του αρέσει να τρώει φρούτα.
Ο μέλισσα του παλιού κόσμου είναι καταναλωτής εντόμων, μεταξύ των οποίων η μέλισσα είναι το αγαπημένο του θήραμα,
Μέλισσες ως παραγωγοί μελιού
Οι μέλισσες κάνουν το μέλι ως τελικό προϊόν μιας επίπονης και οργανωμένης διαδικασίας. Με αυτό το ζαχαρούχο νέκταρ, πλούσιο σε ποικιλία θρεπτικών συστατικών, οι προνύμφες αυτού του επικονιαστικού εντόμου τροφοδοτούνται.
Οι χτένες όπου διατηρείται το μέλι και οι οποίες θα είναι οι φωλιές των προνυμφών, είναι φτιαγμένες από κερί. Αυτό παράγεται από νεαρές μέλισσες μέσω των κεραίων τους.
Το κερί χρησιμοποιείται για την κατασκευή των κυψελίδων εξαγωνικού σχήματος των κυψελών, όπου το μέλι θα αποθηκευτεί και αργότερα η βασίλισσα θα αποθέσει τα αυγά.
Υπάρχουν πουλιά, όπως ο δείκτης Zambezi, που τρέφονται με αυτό το κερί. Αυτό το οργανικό υλικό είναι πολύ δύσκολο να χωνευτεί, επειδή το ένζυμο που είναι υπεύθυνο για την πέψη του, η λιπάση, δεν μπορεί να το υδρολύσει.
Παρά το γεγονός αυτό, το πουλί αυτό καταναλώνει τακτικά κερί μέλισσας. Αν εξαφανιστούν αυτά τα έντομα, αυτή η πολύτιμη πηγή τροφής για τον δείκτη Zambezi δεν θα υπήρχε, επηρεάζοντας σοβαρά τον πληθυσμό του.
Την τελευταία δεκαετία οι μελισσοκόμοι στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αναφέρει πάνω από 30% ετήσια απώλεια των κυψελών τους. Το πρόβλημα αυτό εξακολουθεί να επιδεινώνεται. Τα τελευταία χρόνια ο πληθυσμός αυτού του εντόμου έχει μειωθεί σχεδόν κατά 70%.
Αυτό επηρεάζει τις καλλιέργειες οπωροφόρων δέντρων και λαχανικών. Ο λόγος είναι ότι δεν μπορούν να αναπαραχθούν αποτελεσματικά, επειδή ο κύριος επικονιαστής τους, η μέλισσα, δεν μπορεί να τα γονιμοποιήσει.
Αιτίες της εξαφάνισης των μελισσών
Η επιστημονική κοινότητα βρίσκεται στην αναζήτηση των αιτιολογικών παραγόντων της διαταραχής της κατάρρευσης των αποικιών των μελισσών. Οι έρευνες έχουν διαπιστώσει διάφορα αίτια, ωστόσο, τεκμαίρεται ότι το πρόβλημα αυτό οφείλεται στον συνδυασμό πολλών παραγόντων.
Χημικές ενώσεις
Η χρήση χημικών ζιζανιοκτόνων και παρασιτοκτόνων, όπως τα νεονικοτινοειδή, θα μπορούσε να προκαλέσει το θάνατο των μελισσών. Την καταναλώνουν όταν έρχονται σε επαφή με τα λουλούδια. Επιπλέον, οι εμπορικές κυψέλες υποκαπνίζονται ως πρόληψη έναντι των ακάρεων.
Η υπερθέρμανση του πλανήτη
Η αύξηση της θερμοκρασίας στη γη μπορεί να προκαλέσει την αύξηση του ρυθμού ανάπτυξης ορισμένων ιών, ακάρεων και μυκήτων. Η μέλισσα αντιμετωπίζει παράσιτα όπως το Nosema apis, που βλάπτει το νευρικό σας σύστημα.
Ένα άλλο από τα παθογόνα είναι το Varroa destructor, ένα ακάρεο που απορροφά την αιμολυμφή της μέλισσας.
Από την άλλη πλευρά, οι κλιματικές διακυμάνσεις μπορούν να προκαλέσουν τον όλεθρο στις μέλισσες, επειδή τα έντομα αυτά ζουν σε μέρη όπου τα κλιματικά πρότυπα δεν έχουν μεγάλες διακυμάνσεις.
Οικολογική σημασία της μέλισσας
Η μέλισσα είναι ένα από τα κύρια επικονιαστικά έντομα των φυτών. Επιπλέον, διευκολύνει τη διασπορά των φυτικών ειδών σε άλλες περιοχές, συμβάλλοντας έτσι στη βιοποικιλότητα. Αυτό κάνει την παραγωγικότητα στα οικοσυστήματα βιώσιμη.
Μια άλλη σημαντική πτυχή είναι ότι το εν λόγω έντομο συμβάλλει στη διατήρηση της γενετικής ποικιλότητας εντός των διαφόρων πληθυσμών των φυτών. Αυτό με τη σειρά του έχει αντίκτυπο στην αύξηση της απόδοσης των φρούτων και της χλωρίδας, βασικά στοιχεία για τη σίτιση των φυτοφάγων.
Όχι μόνο οι μέλισσες συμμετέχουν στη γονιμοποίηση των λουλουδιών αλλά και το ρόπαλο και κάποια πουλιά, όπως και το κολιμπρί, το κάνουν επίσης. Ωστόσο, οι μέλισσες έχουν κάτι που τα κάνει πιο επιρρεπή στη γονιμοποίηση: τα σπίτια στο σώμα τους.
Εκεί οι κόκκοι γύρης προσκολλώνται, δημιουργώντας τη δυνατότητα πολλαπλής γονιμοποίησης μεταξύ των φυτικών ειδών.
Στην Ευρώπη, οι μέλισσες επικονιάζουν σχεδόν το 84% των εμπορικών καλλιεργειών. Η γεωργία σε όλο τον κόσμο έχει μεγάλη εξάρτηση από το επίπονο έργο αυτού του εντόμου.
Σχέση μεταξύ των μελισσών και των πτηνών
Τα πτηνά έχουν μεγάλη εξάρτηση από τα έντομα. Οι μέλισσες διαδραματίζουν θεμελιώδη ρόλο στη διατήρηση των πληθυσμών των πτηνών παγκοσμίως.
Μέλισσες, λιπάσματα φυτών
Χάρη στο έργο των μελισσών για τη διάδοση της γύρης, μπορούν να διατηρηθούν και να εξαπλωθούν καλλιέργειες φρούτων, ξηρών καρπών, λαχανικών, ελαιούχων σπόρων και ορισμένων δημητριακών. Επιπλέον, ένα υψηλό ποσοστό άγριων φυτών και λουλουδιών γονιμοποιούνται από αυτό το έντομο.
Τα λουλούδια, τα φρούτα και τα φυτικά είδη αποτελούν τη βάση της διατροφής των φυτοφάγων πουλιών. Η μείωση των πληθυσμών των μελισσών θα κατέρρεε ολόκληρη την τροφική αλυσίδα, συμπεριλαμβανομένης της μείωσης των ειδών των πτηνών που τρέφονται με φυτά και τα παράγωγά τους.
Ακόμη και η εξαφάνιση μόνο ενός από τα είδη μέλισσας θα προκαλούσε μια επικαλυπτική επίδραση: δεν θα υπήρχαν σπόροι, φυτά, λουλούδια ή φρούτα. Όλα τα ζώα που τρέφονται με αυτά θα εξαφανίζονταν και αργότερα τα σαρκοφάγα θα εξαφανίζονταν και αυτά.
Ανάμεσα στα πουλιά, τα φυτοφάγα αποτελούν μια μεγάλη ομάδα. Αυτά τρέφονται με καρπούς που αναπτύσσονται στα δέντρα, τα οποία κυρίως γονιμοποιούνται από τις μέλισσες.
Παράδειγμα πτηνού που μπορεί να επηρεαστεί από την εξαφάνιση της μέλισσας είναι ο παπαγάλος. Ο παπαγάλος ζει σε τροπικές και θερμές περιοχές, έχει ένα καμπύλο σχήμα και τρέφεται με φρούτα, φύλλα και σπόρους.
Όταν ο παπαγάλος είναι στη φύση, αναρριχάται στα δέντρα για να βρει σπόρους, το κύριο φαγητό του.
Μέλισσες ως μέρος της διατροφής
Αυτά τα έντομα αποτελούν μέρος της τροφικής αλυσίδας και ως εκ τούτου, η εξαφάνισή τους θα επηρεάσει τα υψηλότερα επίπεδα. Σε αυτή την τροφική οργάνωση, τα εντομοφάγα πτηνά βρίσκονται πίσω από τις μέλισσες, αφού ορισμένα από αυτά τα πτηνά τρέφονται με αυτές.
Η σίτιση αυτής της ομάδας πτηνών αποτελείται μεταξύ άλλων από μέλισσες, γαιοσκώληκες. Κάποια είδη θα μπορούσαν να τα φάνε με εποχιακό ή ευκαιριακό τρόπο, ενώ άλλα είδη θα μπορούσαν να το κάνουν με συνήθη τρόπο.
Ως αποτέλεσμα της εξαφάνισης των μελισσών, τα πτηνά αυτά θα υποστούν μεγάλη μείωση του πληθυσμού τους. Μειώνοντας τον αριθμό των μελισσών μέσα σε ένα οικοσύστημα, θα μειωθεί η ποσότητα και η ποικιλία των τροφίμων.
Αυτή η κατάσταση θα μπορούσε να προκαλέσει ανταγωνισμό μεταξύ των πτηνών για την τροφή τους, λόγω της έλλειψης εντόμων. Αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει πιθανή μείωση στον πληθυσμό των πτηνών.
Μερικά από τα πουλιά που θα υποφέρουν από αυτή την πτώση του πληθυσμού της μέλισσας είναι αυτά του παλιού κόσμου και η νύχτα του βορρά. Αυτό το πουλί, κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, συμπεριλαμβάνει μέλισσες μέσα στη διατροφή του. Το φθινόπωρο και το χειμώνα του αρέσει να τρώει φρούτα.
Ο μέλισσα του παλιού κόσμου είναι καταναλωτής εντόμων, μεταξύ των οποίων η μέλισσα είναι το αγαπημένο του θήραμα,
Μέλισσες ως παραγωγοί μελιού
Οι μέλισσες κάνουν το μέλι ως τελικό προϊόν μιας επίπονης και οργανωμένης διαδικασίας. Με αυτό το ζαχαρούχο νέκταρ, πλούσιο σε ποικιλία θρεπτικών συστατικών, οι προνύμφες αυτού του επικονιαστικού εντόμου τροφοδοτούνται.
Οι χτένες όπου διατηρείται το μέλι και οι οποίες θα είναι οι φωλιές των προνυμφών, είναι φτιαγμένες από κερί. Αυτό παράγεται από νεαρές μέλισσες μέσω των κεραίων τους.
Το κερί χρησιμοποιείται για την κατασκευή των κυψελίδων εξαγωνικού σχήματος των κυψελών, όπου το μέλι θα αποθηκευτεί και αργότερα η βασίλισσα θα αποθέσει τα αυγά.
Υπάρχουν πουλιά, όπως ο δείκτης Zambezi, που τρέφονται με αυτό το κερί. Αυτό το οργανικό υλικό είναι πολύ δύσκολο να χωνευτεί, επειδή το ένζυμο που είναι υπεύθυνο για την πέψη του, η λιπάση, δεν μπορεί να το υδρολύσει.
Παρά το γεγονός αυτό, το πουλί αυτό καταναλώνει τακτικά κερί μέλισσας. Αν εξαφανιστούν αυτά τα έντομα, αυτή η πολύτιμη πηγή τροφής για τον δείκτη Zambezi δεν θα υπήρχε, επηρεάζοντας σοβαρά τον πληθυσμό του.
Δεν υπάρχουν ηλίθιοι ανάμεσά μας. Είμαστε όλοι ευφυεί
Παρά τους ορισμούς των λεξικών, ο Cipolla ορίζει την ηλιθιότητα και τον ηλίθιο άνθρωπο με τον δικό του τρόπο, έτσι ώστε να βγάλει το συμπέρασμα που θέλει. Κατά Cipolla λοιπόν:
«Ηλίθιος ονομάζεται το άτομο που οι πράξεις του προκαλούν ζημιές σε ένα άλλο άτομο ή σε μια ομάδα ατόμων, χωρίς το ίδιο να αποκομίζει κέρδη, ενώ πιθανόν να υφίσταται ακόμη και ζημίες».
Η αναφορά στις συνέπειες των πράξεών μας δίνει την ευκαιρία στον Cipolla να χωρίσει τα άτομα σε τέσσερις κατηγορίες ως εξής:
Ανήμπορος: Αν ένα άτομο, ο Τομ, προβεί σε μια ενέργεια και υποστεί ζημία, ενώ παράγει κέρδος για έ να άλλο άτομο, τον Ντικ, ο Τομ έδρασε ως ανήμπορος.
Ευφυής: Αν ο Τομ προβεί σε μια ενέργεια που αποφέρει κέρδος στον ίδιο, αλλά και στον Ντικ, ο Τομ έδρασε με ευφυΐα και χαρακτηρίζεται ευφυής. Κακοποιός: Αν ο Τομ προβεί σε μια ενέργεια που ωφελεί τον ίδιο αλλά ζημιώνει τον Ντικ, ο Τομ χαρακτηρίζεται ως κακοποιός.
Ηλίθιος: Αν ο Τομ προβεί σε μια ενέργεια που βλάπτει τον Ντικ αλλά και τον ίδιο, τότε ο Τομ χαρακτηρίζεται ηλίθιος.
Όπως λέει ο Cipolla, ο καθένας από εμάς έχει ένα ισοζύγιο κέρδους και ζημίας με όλους τους υπολοίπους, και επί τη βάσει αυτού του ισοζυγίου χαρακτηρίζει το άτομο με έναν από τους παραπάνω τρόπους. Στο σημείο αυτό προκύπτει πιεστικά το εξής ερώτημα: γιατί κάποιος, ο Τομ, να κάνει κακό σε κάποιον άλλο, τον Ντικ, και μάλιστα όταν κάνει κακό και στον εαυτό του; Δεν είναι παράλογο; Ο Cipolla απαντά: «Όχι, δεν είναι παράλογο. Ο Τομ είναι απλά ηλίθιος». Εντούτοις μια άλλη, λογική απάντηση είναι να πούμε ότι ο Τομ τρέφει τέτοια αντιπάθεια ή τέτοιο μίσος για τον Ντικ που η ευχαρίστησή του από το κακό που προξενεί στον Ντικ είναι μεγαλύτερη από τη δυσαρέσκεια που αισθάνεται ο ίδιος. Πολλές φορές συμβαίνει, όταν δεν κατανοούμε αμέσως τις πράξεις κάποιου, να λέμε σε συζητήσεις καφενείου «Αυτός είναι τρελός». Ο Cipolla προτιμά να λέει «Αυτός είναι ηλίθιος».
Βέβαια, υπάρχουν και πράξεις που δεν έχουν κανέναν αντίκτυπο σε άλλους, όπως π.χ. αν πάω μια βόλτα σε μια έρημη παραλία ή αν πάω στον κινηματογράφο χωρίς να ενοχλήσω κανέναν. Τέτοιες πράξεις είναι ουδέτερες ως προς τους χαρακτηρισμούς του Cipolla διότι δεν δημιουργούν ισοζύγιο με άλλους ανθρώπους. Υπάρχουν, όμως, και πράξεις που δημιουργούν ισοζύγια χωρίς ο πράττων να μπορεί να χαρακτηριστεί σύμφωνα με τους ορισμούς του Ci polla. Αν πάω στον κινηματογράφο, είναι μια πράξη που ωφελεί εμένα, αλλά αν έχω φάει σκορδαλιά, προκαλώ ζημία (δυσφορία) στους διπλανούς μου. Μπορώ, όμως, να χαρακτηριστώ κακοποιός, όπως θα έπρεπε σύμφωνα με τον ορισμό του Cipolla;
Ας δούμε τώρα ορισμένα χτυπητά παραδείγματα που δείχνουν ότι οι ορισμοί του Cipolla οδηγούν σε παράδοξα.
(α) Ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Σωκράτης προτίμησε να πιει το κώνειο, ενώ μπορούσε να φύγει από την Αθήνα και να σωθεί, διότι ήθελε να δείξει στους συμπολίτες του ότι η υπακοή στους νόμους είναι ύψιστο καθήκον. Έτσι, ο Σωκράτης ζημίωσε τον εαυτό του διότι έχασε τη ζωή του και ωφέλησε τους Αθηναίους διότι τους έδωσε ένα σπουδαίο μάθημα πατριωτισμού. Σύμφωνα με τον Cipolla, ο Σωκράτης ήταν ανήμπορος. Σας φαίνεται λογικό;
(β) Μια σκοτεινή νύχτα, ο Τομ εισβάλλει στο σπίτι του Ντικ, τον ακινητοποιεί, του παίρνει πενήντα χιλιάδες ευρώ, και δίνει τα μισά στον Τζακ για να εξοφλήσει το δάνειό του. Ο Τομ ωφελήθηκε, ο Ντικ ζημιώθηκε και ο Τζακ ωφελήθηκε. Ο Τομ είναι κακοποιός σε σχέση με τον Ντικ και ευφυής σε σχέση με τον Τζακ. Ένα άτομο δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα και κακοποιός και ευφυής, σύμφωνα με τους ορισμούς του Cipolla. Πού θα κατατάξουμε π.χ. τον Ρομπέν των Δασών, που έκλεβε τους πλούσιους και βοηθούσε τους φτωχούς, στους κακοποιούς ή στους ευφυείς;
(γ) Η σύζυγος που ικανοποιεί ερωτικά τον εαυτό της και τον σύζυγό της ενώ παράλληλα έχει εραστή στον οποίο επίσης προσφέρει χαρά είναι ευφυής, μάλιστα δύο φορές, σύμφωνα με τον ορισμό του Cipolla, αλλά ο απλός άνθρωπος δύσκολα θα συμφωνούσε με αυτόν το χαρακτηρισμό.
(δ) Ένας στρατηγός που σκοτώθηκε στη μάχη μαζί με πολλούς στρατιώτες (άρα ζημίωσε τον εαυτό του και τους στρατιώτες του διότι έχασαν τη ζωή τους) αλλά κέρδισε τον πόλεμο σώζοντας εκατομμύρια άλλους από τον εχθρό (άρα τους ωφέλησε) ήταν, σύμφωνα με τον Cipolla, ηλίθιος σε σχέση με τους νεκρούς στρατιώτες και ανήμπορος σε σχέση με τους κατοίκους της χώρας την οποία υπερασπίστηκε αποτελεσματικά.
Τα παραπάνω παραδείγματα είναι, νομίζω, αρκετά για να γίνει αντιληπτό ότι οι ορισμοί του Cipolla είναι φτιαχτοί και γι’ αυτό οδηγούν σε παράδοξα συμπεράσματα. Ο Cipollla δίνει στον όρο «ηλιθιότητα» έναν δικό του ορισμό και τον χρησιμοποιεί σαν μηχάνημα, σαν οδοστρωτήρα με τον οποίο εξαφανίζει τις επιθυμίες, τα πάθη και τα ήθη των ανθρώπων και τα κάνει όλα ηλιθιότητα ή ευφυΐα.
«Ηλίθιος ονομάζεται το άτομο που οι πράξεις του προκαλούν ζημιές σε ένα άλλο άτομο ή σε μια ομάδα ατόμων, χωρίς το ίδιο να αποκομίζει κέρδη, ενώ πιθανόν να υφίσταται ακόμη και ζημίες».
Η αναφορά στις συνέπειες των πράξεών μας δίνει την ευκαιρία στον Cipolla να χωρίσει τα άτομα σε τέσσερις κατηγορίες ως εξής:
Ανήμπορος: Αν ένα άτομο, ο Τομ, προβεί σε μια ενέργεια και υποστεί ζημία, ενώ παράγει κέρδος για έ να άλλο άτομο, τον Ντικ, ο Τομ έδρασε ως ανήμπορος.
Ευφυής: Αν ο Τομ προβεί σε μια ενέργεια που αποφέρει κέρδος στον ίδιο, αλλά και στον Ντικ, ο Τομ έδρασε με ευφυΐα και χαρακτηρίζεται ευφυής. Κακοποιός: Αν ο Τομ προβεί σε μια ενέργεια που ωφελεί τον ίδιο αλλά ζημιώνει τον Ντικ, ο Τομ χαρακτηρίζεται ως κακοποιός.
Ηλίθιος: Αν ο Τομ προβεί σε μια ενέργεια που βλάπτει τον Ντικ αλλά και τον ίδιο, τότε ο Τομ χαρακτηρίζεται ηλίθιος.
Όπως λέει ο Cipolla, ο καθένας από εμάς έχει ένα ισοζύγιο κέρδους και ζημίας με όλους τους υπολοίπους, και επί τη βάσει αυτού του ισοζυγίου χαρακτηρίζει το άτομο με έναν από τους παραπάνω τρόπους. Στο σημείο αυτό προκύπτει πιεστικά το εξής ερώτημα: γιατί κάποιος, ο Τομ, να κάνει κακό σε κάποιον άλλο, τον Ντικ, και μάλιστα όταν κάνει κακό και στον εαυτό του; Δεν είναι παράλογο; Ο Cipolla απαντά: «Όχι, δεν είναι παράλογο. Ο Τομ είναι απλά ηλίθιος». Εντούτοις μια άλλη, λογική απάντηση είναι να πούμε ότι ο Τομ τρέφει τέτοια αντιπάθεια ή τέτοιο μίσος για τον Ντικ που η ευχαρίστησή του από το κακό που προξενεί στον Ντικ είναι μεγαλύτερη από τη δυσαρέσκεια που αισθάνεται ο ίδιος. Πολλές φορές συμβαίνει, όταν δεν κατανοούμε αμέσως τις πράξεις κάποιου, να λέμε σε συζητήσεις καφενείου «Αυτός είναι τρελός». Ο Cipolla προτιμά να λέει «Αυτός είναι ηλίθιος».
Βέβαια, υπάρχουν και πράξεις που δεν έχουν κανέναν αντίκτυπο σε άλλους, όπως π.χ. αν πάω μια βόλτα σε μια έρημη παραλία ή αν πάω στον κινηματογράφο χωρίς να ενοχλήσω κανέναν. Τέτοιες πράξεις είναι ουδέτερες ως προς τους χαρακτηρισμούς του Cipolla διότι δεν δημιουργούν ισοζύγιο με άλλους ανθρώπους. Υπάρχουν, όμως, και πράξεις που δημιουργούν ισοζύγια χωρίς ο πράττων να μπορεί να χαρακτηριστεί σύμφωνα με τους ορισμούς του Ci polla. Αν πάω στον κινηματογράφο, είναι μια πράξη που ωφελεί εμένα, αλλά αν έχω φάει σκορδαλιά, προκαλώ ζημία (δυσφορία) στους διπλανούς μου. Μπορώ, όμως, να χαρακτηριστώ κακοποιός, όπως θα έπρεπε σύμφωνα με τον ορισμό του Cipolla;
Ας δούμε τώρα ορισμένα χτυπητά παραδείγματα που δείχνουν ότι οι ορισμοί του Cipolla οδηγούν σε παράδοξα.
(α) Ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Σωκράτης προτίμησε να πιει το κώνειο, ενώ μπορούσε να φύγει από την Αθήνα και να σωθεί, διότι ήθελε να δείξει στους συμπολίτες του ότι η υπακοή στους νόμους είναι ύψιστο καθήκον. Έτσι, ο Σωκράτης ζημίωσε τον εαυτό του διότι έχασε τη ζωή του και ωφέλησε τους Αθηναίους διότι τους έδωσε ένα σπουδαίο μάθημα πατριωτισμού. Σύμφωνα με τον Cipolla, ο Σωκράτης ήταν ανήμπορος. Σας φαίνεται λογικό;
(β) Μια σκοτεινή νύχτα, ο Τομ εισβάλλει στο σπίτι του Ντικ, τον ακινητοποιεί, του παίρνει πενήντα χιλιάδες ευρώ, και δίνει τα μισά στον Τζακ για να εξοφλήσει το δάνειό του. Ο Τομ ωφελήθηκε, ο Ντικ ζημιώθηκε και ο Τζακ ωφελήθηκε. Ο Τομ είναι κακοποιός σε σχέση με τον Ντικ και ευφυής σε σχέση με τον Τζακ. Ένα άτομο δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα και κακοποιός και ευφυής, σύμφωνα με τους ορισμούς του Cipolla. Πού θα κατατάξουμε π.χ. τον Ρομπέν των Δασών, που έκλεβε τους πλούσιους και βοηθούσε τους φτωχούς, στους κακοποιούς ή στους ευφυείς;
(γ) Η σύζυγος που ικανοποιεί ερωτικά τον εαυτό της και τον σύζυγό της ενώ παράλληλα έχει εραστή στον οποίο επίσης προσφέρει χαρά είναι ευφυής, μάλιστα δύο φορές, σύμφωνα με τον ορισμό του Cipolla, αλλά ο απλός άνθρωπος δύσκολα θα συμφωνούσε με αυτόν το χαρακτηρισμό.
(δ) Ένας στρατηγός που σκοτώθηκε στη μάχη μαζί με πολλούς στρατιώτες (άρα ζημίωσε τον εαυτό του και τους στρατιώτες του διότι έχασαν τη ζωή τους) αλλά κέρδισε τον πόλεμο σώζοντας εκατομμύρια άλλους από τον εχθρό (άρα τους ωφέλησε) ήταν, σύμφωνα με τον Cipolla, ηλίθιος σε σχέση με τους νεκρούς στρατιώτες και ανήμπορος σε σχέση με τους κατοίκους της χώρας την οποία υπερασπίστηκε αποτελεσματικά.
Τα παραπάνω παραδείγματα είναι, νομίζω, αρκετά για να γίνει αντιληπτό ότι οι ορισμοί του Cipolla είναι φτιαχτοί και γι’ αυτό οδηγούν σε παράδοξα συμπεράσματα. Ο Cipollla δίνει στον όρο «ηλιθιότητα» έναν δικό του ορισμό και τον χρησιμοποιεί σαν μηχάνημα, σαν οδοστρωτήρα με τον οποίο εξαφανίζει τις επιθυμίες, τα πάθη και τα ήθη των ανθρώπων και τα κάνει όλα ηλιθιότητα ή ευφυΐα.
Γη: Υπερβουνά, τρεις φορές ψηλότερα από τα Ιμαλάια
Δύο φορές στην ιστορία του πλανήτη μας, κολοσσιαίες οροσειρές που υψώνονταν όσο τα Ιμαλάια και εκτείνονταν σε μήκος χιλιάδες χιλιόμετρα, χώρισαν τις αρχαίες υπερήπειρους στα δύο. Αυτές τις οροσειρές, οι γεωλόγοι τις αποκαλούν «υπερβουνά».
«Δεν υπάρχει κάτι σαν αυτά τα δύο υπερβουνά σήμερα», δήλωσε η Ziyi Zhu, μεταδιδακτορική φοιτήτρια στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας στην Καμπέρα και επικεφαλής συγγραφέας μιας νέας μελέτης για τα μεγαλοπρεπή αυτά βουνά.
«Δεν είναι μόνο το ύψος τους. Για να έχετε μια ιδέα της κλίμακας, φανταστείτε τα Ιμαλάια να έχουν ύψος 2.400 χιλιόμετρα, να επαναλαμβάνονται τρεις ή τέσσερις φορές».
Αυτές οι προϊστορικές κορυφές ήταν κάτι περισσότερο από ένα απίστευτο θέαμα, σύμφωνα με τη νέα έρευνα της Zhu και των συναδέλφων της που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Earth and Planetary Science Letters. Ο σχηματισμός και η καταστροφή αυτών των δύο γιγαντιαίων οροσειρών μπορεί επίσης να τροφοδότησε δύο από τις μεγαλύτερες περιόδους έκρηξης της ζωής στην ιστορία του πλανήτη μας – την πρώτη εμφάνιση σύνθετων κυττάρων πριν από περίπου 2 δισεκατομμύρια χρόνια και την έκρηξη της θαλάσσιας ζωής της Καμβρίου περιόδου, πριν από 541 εκατομμύρια χρόνια.
Είναι πιθανό ότι, καθώς αυτές οι τεράστιες οροσειρές διαβρώνονταν, τροφοδοτούσαν τους ωκεανούς με τεράστιες ποσότητες θρεπτικών συστατικών, επιταχύνοντας την παραγωγή ενέργειας και την εξέλιξη, έγραψαν οι ερευνητές.
Τα βουνά σχηματίζονται όταν οι συνεχώς μετακινούμενες τεκτονικές πλάκες της Γης συνθλίβουν δύο χερσαίες μάζες μεταξύ τους, ωθώντας τα επιφανειακά πετρώματα σε τεράστια ύψη. Τα βουνά μπορούν να αναπτυχθούν για εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια ή και περισσότερο, αλλά ακόμη και οι πιο ψηλές οροσειρές γεννιούνται με ημερομηνία λήξης, καθώς η διάβρωση από τον άνεμο, το νερό και άλλες φυσικές δυνάμεις αρχίζει αμέσως να μειώνει αυτές τις κορυφές.
Οι επιστήμονες μπορούν να συνθέσουν την ιστορία των βουνών της Γης μελετώντας τα ορυκτά που αφήνουν πίσω τους οι κορυφές αυτές, στον φλοιό του πλανήτη. Οι κρύσταλλοι ζιρκονίου, για παράδειγμα, σχηματίζονται υπό υψηλή πίεση βαθιά κάτω από βαριές οροσειρές και μπορούν να επιβιώσουν στα πετρώματα για πολύ καιρό μετά την εξαφάνιση των βουνών. Η ακριβής στοιχειακή σύνθεση κάθε κόκκου ζιρκονίου μπορεί να αποκαλύψει τις συνθήκες στο φλοιό όταν και όπου σχηματίστηκαν αυτοί οι κρύσταλλοι.
Στη νέα τους μελέτη, οι ερευνητές εξέτασαν ζιρκόνια με χαμηλές ποσότητες λουτήτιου, ένα σπάνιο γήινο στοιχείο που σχηματίζεται μόνο στη βάση ψηλών βουνών. Τα δεδομένα αποκάλυψαν ότι υπήρξαν δύο περίοδοι στην ιστορία της Γης κατά τις οποίες σχηματίστηκαν υπερβουνά – η μία διήρκεσε από περίπου 2 δισεκατομμύρια έως 1,8 δισεκατομμύρια χρόνια πριν και η δεύτερη από 650 εκατομμύρια έως 500 εκατομμύρια χρόνια πριν.
Προηγούμενες μελέτες είχαν υπαινιχθεί την ύπαρξη αυτής της δεύτερης επικής οροσειράς, γνωστής ως υπερβουνό Transgondwanan, επειδή διέσχιζε την τεράστια υπερήπειρο Γκοντβάνα (μια ενιαία γιγαντιαία ήπειρο που περιείχε τις ξηρές μάζες της σημερινής Αφρικής, της Νότιας Αμερικής, της Αυστραλίας, της Ανταρκτικής, της Ινδίας και της Αραβικής Χερσονήσου). Ωστόσο, το υπερβουνό Nuna δεν είχε εντοπιστεί έως τώρα.
Η κατανομή των κρυστάλλων ζιρκονίου έδειξε ότι και τα δύο αυτά αρχαία υπερβουνά ήταν τεράστια – πιθανότατα εκτείνονταν σε μήκος άνω των 8.000 χιλιομέτρων, ή περίπου δύο φορές την απόσταση από τη Φλόριντα στην Καλιφόρνια.
Έκρηξη της ζωής
Καθώς διαβρώνονταν τα δύο βουνά, τροφοδοτούσαν τους ωκεανούς με τεράστιες ποσότητες θρεπτικών συστατικών όπως ο σίδηρος και ο φώσφορος, έγραψαν οι ερευνητές στο σχετικό άρθρο τους. Αυτά τα θρεπτικά συστατικά θα μπορούσαν να έχουν επιταχύνει σημαντικά τους βιολογικούς κύκλους στον ωκεανό. Εκτός από τη διαρροή θρεπτικών συστατικών, τα διαβρωμένα βουνά μπορεί επίσης να απελευθέρωσαν οξυγόνο στην ατμόσφαιρα, καθιστώντας τη Γη ακόμη πιο φιλόξενη για την πολύπλοκη ζωή.
Ο σχηματισμός του υπερβουνού Nuna, για παράδειγμα, συμπίπτει με την εμφάνιση των πρώτων ευκαρυωτικών κυττάρων της Γης – κυττάρων δηλαδή που περιέχουν πυρήνα και που τελικά εξελίχθηκαν σε φυτά, ζώα και μύκητες. Εν τω μεταξύ, το υπερβουνό Transgondwanan πιθανόν είχε διαβρωθεί ακριβώς την ώρα που μια άλλη έκρηξη εκτυλισσόταν στις θάλασσες της Γης.
«Το υπερβουνό Transgondwanan συμπίπτει με την εμφάνιση των πρώτων μεγάλων ζώων πριν από 575 εκατομμύρια χρόνια και την Κάμβρια έκρηξη 45 εκατομμύρια χρόνια αργότερα, όταν οι περισσότερες ομάδες ζώων εμφανίστηκαν στο αρχείο απολιθωμάτων», δήλωσε η Zhu.
Στην έρευνά τους, η ομάδα επιβεβαίωσε επίσης προηγούμενες μελέτες που διαπίστωσαν ότι ο σχηματισμός βουνών σταμάτησε στη Γη πριν από περίπου 1,7 δισεκατομμύρια έως 750 εκατομμύρια χρόνια. Οι γεωλόγοι αναφέρονται σε αυτή την περίοδο ως το «βαρετό δισεκατομμύριο», επειδή η ζωή στις θάλασσες της Γης φαινομενικά σταμάτησε να εξελίσσεται (ή τουλάχιστον εξελίχθηκε με οδυνηρά αργούς ρυθμούς), όπως αναφέρει το Live Science. Ορισμένοι επιστήμονες υποθέτουν ότι η έλλειψη σχηματισμού νέων βουνών μπορεί να εμπόδισε τη διαρροή νέων θρεπτικών συστατικών στους ωκεανούς κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, λιμοκτονώντας ουσιαστικά τα θαλάσσια πλάσματα και σταματώντας την εξέλιξή τους.
Αν και χρειάζονται περισσότερες έρευνες για να επιβεβαιωθεί η σύνδεση μεταξύ των υπερβουνών και της έκρηξης της εξέλιξης της ζωής στη Γη, η μελέτη αυτή φαίνεται να ενισχύει την θεωρία ότι οι πιο παραγωγικές βιολογικές εκρήξεις του πλανήτη μας συνέβησαν στη «σκιά» κάποιων πραγματικά κολοσσιαίων βουνών.
«Δεν υπάρχει κάτι σαν αυτά τα δύο υπερβουνά σήμερα», δήλωσε η Ziyi Zhu, μεταδιδακτορική φοιτήτρια στο Εθνικό Πανεπιστήμιο της Αυστραλίας στην Καμπέρα και επικεφαλής συγγραφέας μιας νέας μελέτης για τα μεγαλοπρεπή αυτά βουνά.
«Δεν είναι μόνο το ύψος τους. Για να έχετε μια ιδέα της κλίμακας, φανταστείτε τα Ιμαλάια να έχουν ύψος 2.400 χιλιόμετρα, να επαναλαμβάνονται τρεις ή τέσσερις φορές».
Αυτές οι προϊστορικές κορυφές ήταν κάτι περισσότερο από ένα απίστευτο θέαμα, σύμφωνα με τη νέα έρευνα της Zhu και των συναδέλφων της που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Earth and Planetary Science Letters. Ο σχηματισμός και η καταστροφή αυτών των δύο γιγαντιαίων οροσειρών μπορεί επίσης να τροφοδότησε δύο από τις μεγαλύτερες περιόδους έκρηξης της ζωής στην ιστορία του πλανήτη μας – την πρώτη εμφάνιση σύνθετων κυττάρων πριν από περίπου 2 δισεκατομμύρια χρόνια και την έκρηξη της θαλάσσιας ζωής της Καμβρίου περιόδου, πριν από 541 εκατομμύρια χρόνια.
Είναι πιθανό ότι, καθώς αυτές οι τεράστιες οροσειρές διαβρώνονταν, τροφοδοτούσαν τους ωκεανούς με τεράστιες ποσότητες θρεπτικών συστατικών, επιταχύνοντας την παραγωγή ενέργειας και την εξέλιξη, έγραψαν οι ερευνητές.
Τα βουνά σχηματίζονται όταν οι συνεχώς μετακινούμενες τεκτονικές πλάκες της Γης συνθλίβουν δύο χερσαίες μάζες μεταξύ τους, ωθώντας τα επιφανειακά πετρώματα σε τεράστια ύψη. Τα βουνά μπορούν να αναπτυχθούν για εκατοντάδες εκατομμύρια χρόνια ή και περισσότερο, αλλά ακόμη και οι πιο ψηλές οροσειρές γεννιούνται με ημερομηνία λήξης, καθώς η διάβρωση από τον άνεμο, το νερό και άλλες φυσικές δυνάμεις αρχίζει αμέσως να μειώνει αυτές τις κορυφές.
Οι επιστήμονες μπορούν να συνθέσουν την ιστορία των βουνών της Γης μελετώντας τα ορυκτά που αφήνουν πίσω τους οι κορυφές αυτές, στον φλοιό του πλανήτη. Οι κρύσταλλοι ζιρκονίου, για παράδειγμα, σχηματίζονται υπό υψηλή πίεση βαθιά κάτω από βαριές οροσειρές και μπορούν να επιβιώσουν στα πετρώματα για πολύ καιρό μετά την εξαφάνιση των βουνών. Η ακριβής στοιχειακή σύνθεση κάθε κόκκου ζιρκονίου μπορεί να αποκαλύψει τις συνθήκες στο φλοιό όταν και όπου σχηματίστηκαν αυτοί οι κρύσταλλοι.
Στη νέα τους μελέτη, οι ερευνητές εξέτασαν ζιρκόνια με χαμηλές ποσότητες λουτήτιου, ένα σπάνιο γήινο στοιχείο που σχηματίζεται μόνο στη βάση ψηλών βουνών. Τα δεδομένα αποκάλυψαν ότι υπήρξαν δύο περίοδοι στην ιστορία της Γης κατά τις οποίες σχηματίστηκαν υπερβουνά – η μία διήρκεσε από περίπου 2 δισεκατομμύρια έως 1,8 δισεκατομμύρια χρόνια πριν και η δεύτερη από 650 εκατομμύρια έως 500 εκατομμύρια χρόνια πριν.
Προηγούμενες μελέτες είχαν υπαινιχθεί την ύπαρξη αυτής της δεύτερης επικής οροσειράς, γνωστής ως υπερβουνό Transgondwanan, επειδή διέσχιζε την τεράστια υπερήπειρο Γκοντβάνα (μια ενιαία γιγαντιαία ήπειρο που περιείχε τις ξηρές μάζες της σημερινής Αφρικής, της Νότιας Αμερικής, της Αυστραλίας, της Ανταρκτικής, της Ινδίας και της Αραβικής Χερσονήσου). Ωστόσο, το υπερβουνό Nuna δεν είχε εντοπιστεί έως τώρα.
Η κατανομή των κρυστάλλων ζιρκονίου έδειξε ότι και τα δύο αυτά αρχαία υπερβουνά ήταν τεράστια – πιθανότατα εκτείνονταν σε μήκος άνω των 8.000 χιλιομέτρων, ή περίπου δύο φορές την απόσταση από τη Φλόριντα στην Καλιφόρνια.
Έκρηξη της ζωής
Καθώς διαβρώνονταν τα δύο βουνά, τροφοδοτούσαν τους ωκεανούς με τεράστιες ποσότητες θρεπτικών συστατικών όπως ο σίδηρος και ο φώσφορος, έγραψαν οι ερευνητές στο σχετικό άρθρο τους. Αυτά τα θρεπτικά συστατικά θα μπορούσαν να έχουν επιταχύνει σημαντικά τους βιολογικούς κύκλους στον ωκεανό. Εκτός από τη διαρροή θρεπτικών συστατικών, τα διαβρωμένα βουνά μπορεί επίσης να απελευθέρωσαν οξυγόνο στην ατμόσφαιρα, καθιστώντας τη Γη ακόμη πιο φιλόξενη για την πολύπλοκη ζωή.
Ο σχηματισμός του υπερβουνού Nuna, για παράδειγμα, συμπίπτει με την εμφάνιση των πρώτων ευκαρυωτικών κυττάρων της Γης – κυττάρων δηλαδή που περιέχουν πυρήνα και που τελικά εξελίχθηκαν σε φυτά, ζώα και μύκητες. Εν τω μεταξύ, το υπερβουνό Transgondwanan πιθανόν είχε διαβρωθεί ακριβώς την ώρα που μια άλλη έκρηξη εκτυλισσόταν στις θάλασσες της Γης.
«Το υπερβουνό Transgondwanan συμπίπτει με την εμφάνιση των πρώτων μεγάλων ζώων πριν από 575 εκατομμύρια χρόνια και την Κάμβρια έκρηξη 45 εκατομμύρια χρόνια αργότερα, όταν οι περισσότερες ομάδες ζώων εμφανίστηκαν στο αρχείο απολιθωμάτων», δήλωσε η Zhu.
Στην έρευνά τους, η ομάδα επιβεβαίωσε επίσης προηγούμενες μελέτες που διαπίστωσαν ότι ο σχηματισμός βουνών σταμάτησε στη Γη πριν από περίπου 1,7 δισεκατομμύρια έως 750 εκατομμύρια χρόνια. Οι γεωλόγοι αναφέρονται σε αυτή την περίοδο ως το «βαρετό δισεκατομμύριο», επειδή η ζωή στις θάλασσες της Γης φαινομενικά σταμάτησε να εξελίσσεται (ή τουλάχιστον εξελίχθηκε με οδυνηρά αργούς ρυθμούς), όπως αναφέρει το Live Science. Ορισμένοι επιστήμονες υποθέτουν ότι η έλλειψη σχηματισμού νέων βουνών μπορεί να εμπόδισε τη διαρροή νέων θρεπτικών συστατικών στους ωκεανούς κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, λιμοκτονώντας ουσιαστικά τα θαλάσσια πλάσματα και σταματώντας την εξέλιξή τους.
Αν και χρειάζονται περισσότερες έρευνες για να επιβεβαιωθεί η σύνδεση μεταξύ των υπερβουνών και της έκρηξης της εξέλιξης της ζωής στη Γη, η μελέτη αυτή φαίνεται να ενισχύει την θεωρία ότι οι πιο παραγωγικές βιολογικές εκρήξεις του πλανήτη μας συνέβησαν στη «σκιά» κάποιων πραγματικά κολοσσιαίων βουνών.
Η Αρχαία Ελληνική Τέχνη και η Ακτινοβολία της
4.3.2. Το «παιδί του Κριτίου», ο «ξανθός έφηβος» και η εμφάνιση του contrapposto
Ανάμεσα στα πολυάριθμα γλυπτά που έφεραν στο φως οι ανασκαφές στην Ακρόπολη της Αθήνας, ένα από τα σημαντικότερα για την ιστορία της αρχαίας ελληνικής τέχνης είναι το άγαλμα ενός όρθιου γυμνού αγοριού που επικράτησε να αποκαλείται «παιδί του Κριτίου». Η ονομασία αυτή οφείλεται στην ομοιότητα των χαρακτηριστικών του προσώπου του με εκείνα του αγάλματος του νεότερου από τους Τυραννοκτόνους, του Αρμόδιου, που κάνει πολύ πιθανή την απόδοση του αγάλματος στον Κρίτιο, έναν από τους δύο δημιουργούς των Τυραννοκτόνων, που πρότεινε ο Γερμανός αρχαιολόγος Adolf Furtwängler. Το «παιδί του Κριτίου» στηρίζει το σώμα του στο αριστερό σκέλος (το στάσιμο), ενώ το δεξιό (το άνετο) πατάει χαλαρά στο έδαφος και λυγίζει ελαφρά στο γόνατο. Οι ώμοι δεν είναι οριζόντιοι και η δεξιά πλευρά του σώματος προβάλλει ελαφρά προς τα εμπρός, ακολουθώντας την κίνηση του δεξιού χεριού, που κρατούσε πιθανότατα μια φιάλη και την πρότεινε για να προσφέρει σπονδή. Είναι δύσκολο να πούμε αν ο νέος στέκεται ή βαδίζει· στην πραγματικότητα η στάση του σώματός του δείχνει ότι είναι έτοιμος να κινηθεί, ανασηκώνοντας το δεξιό σκέλος και προτείνοντας το δεξί χέρι. Το στήσιμο των ανθρώπινων μορφών που αντιπαραθέτει μια σταθερή και μια χαλαρή πλευρά του σώματος, δηλώνοντας έτσι τη δυνατότητα για κίνηση, λέγεται (με έναν όρο δανεισμένο από τη γλώσσα της ιταλικής Αναγέννησης) contrapposto και χαρακτηρίζει την αρχαία ελληνική τέχνη από το 480 π.Χ. και έπειτα. Το «παιδί του Κριτίου» χρονολογείται πιθανόν λίγο μετά το 480 π.Χ.
Ανάμεσα στα πολυάριθμα γλυπτά που έφεραν στο φως οι ανασκαφές στην Ακρόπολη της Αθήνας, ένα από τα σημαντικότερα για την ιστορία της αρχαίας ελληνικής τέχνης είναι το άγαλμα ενός όρθιου γυμνού αγοριού που επικράτησε να αποκαλείται «παιδί του Κριτίου». Η ονομασία αυτή οφείλεται στην ομοιότητα των χαρακτηριστικών του προσώπου του με εκείνα του αγάλματος του νεότερου από τους Τυραννοκτόνους, του Αρμόδιου, που κάνει πολύ πιθανή την απόδοση του αγάλματος στον Κρίτιο, έναν από τους δύο δημιουργούς των Τυραννοκτόνων, που πρότεινε ο Γερμανός αρχαιολόγος Adolf Furtwängler. Το «παιδί του Κριτίου» στηρίζει το σώμα του στο αριστερό σκέλος (το στάσιμο), ενώ το δεξιό (το άνετο) πατάει χαλαρά στο έδαφος και λυγίζει ελαφρά στο γόνατο. Οι ώμοι δεν είναι οριζόντιοι και η δεξιά πλευρά του σώματος προβάλλει ελαφρά προς τα εμπρός, ακολουθώντας την κίνηση του δεξιού χεριού, που κρατούσε πιθανότατα μια φιάλη και την πρότεινε για να προσφέρει σπονδή. Είναι δύσκολο να πούμε αν ο νέος στέκεται ή βαδίζει· στην πραγματικότητα η στάση του σώματός του δείχνει ότι είναι έτοιμος να κινηθεί, ανασηκώνοντας το δεξιό σκέλος και προτείνοντας το δεξί χέρι. Το στήσιμο των ανθρώπινων μορφών που αντιπαραθέτει μια σταθερή και μια χαλαρή πλευρά του σώματος, δηλώνοντας έτσι τη δυνατότητα για κίνηση, λέγεται (με έναν όρο δανεισμένο από τη γλώσσα της ιταλικής Αναγέννησης) contrapposto και χαρακτηρίζει την αρχαία ελληνική τέχνη από το 480 π.Χ. και έπειτα. Το «παιδί του Κριτίου» χρονολογείται πιθανόν λίγο μετά το 480 π.Χ.
Λίγο παλαιότερο είναι ένα κεφάλι νέου από την Ακρόπολη της Αθήνας, που ονομάζεται «ξανθός έφηβος», επειδή στα μαλλιά του σώζονται ίχνη κόκκινου χρώματος. Το κεφάλι αυτό παρουσιάζει μεγάλη ομοιότητα με την κόρη που αφιέρωσε ο Ευθύδικος γύρω στο 490 π.Χ. καθώς και με το κεφάλι του Ερμή στον θαυμάσιο αμφορέα του «ζωγράφου του Βερολίνου», που τοποθετείται, όπως είδαμε, στα ίδια χρόνια. Από το άγαλμα στο οποίο ανήκε το κεφάλι του «ξανθού εφήβου» σώζεται ένα κομμάτι από την περιοχή του ισχίου. Οι ασυμμετρίες και η ελαφρά κεκλιμένη θέση των γλουτών δείχνουν ότι το άγαλμα αυτό ήταν όρθιο, αλλά όχι στο εικονογραφικό σχήμα του κούρου, μετωπικό και με ελαφρά προτεταμένο το αριστερό σκέλος. αλλά με στάσιμο και άνετο σκέλος, δηλαδή σε contrapposto, όπως το «παιδί του Κριτίου». Επομένως, ο νέος αυτός τρόπος στησίματος των ανθρώπινων μορφών εμφανίστηκε στην πλαστική κατά την πρώτη εικοσαετία του 5ου αιώνα. Το ίδιο στήσιμο το συναντούμε άλλωστε, όπως είδαμε, και σε αγγειογραφίες του «ζωγράφου του Βερολίνου» και του «ζωγράφου του Κλεοφράδη», που χρονολογούνται στην ίδια περίοδο.
Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι: ΙI. ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΩΚΡΑΤΙΚΟΥΣ ΣΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ
12.6. Εκλεκτικισμός ή αποκλειστικότητα;
Ο Μύρης στον Λεύκιο. Σου εύχομαι υγεία στο σώμα και στην ψυχή.
Δεν έχω τίποτε να σου πω, όμως σου γράφω τα ίδια, γιατί νιώθω σαν να σου μιλώ. Τι τα θες, Λεύκιε, τι τα θες; Καλά σ᾽ τα έλεγα εγώ. Ο αγαπημένος σου Παναίτιος και ο Ποσειδώνιος έφεραν τους Ρωμαίους των ανώτερων τάξεων κοντά στη φιλοσοφία και συγκεκριμένα στη Στοά. Η δημοφιλία αυτή είχε κόστος για τη φιλοσοφία.
Δεν με πειράζουν τα πλατωνικά στοιχεία που εισήγαγαν, που χώρισε ο Ποσειδώνιος την ψυχή σε δύο μέρη, ένα καλό κι ένα κακό. Ταιριάζει, εξάλλου, και στην εποχή μας ο χωρισμός του κόσμου σε δύο επίπεδα - δες μόνο τις λατρείες που κυριαρχούν σήμερα: όλοι αναζητούν τη σωτηρία της ψυχής τους. Ούτε νοιάζομαι που εγκατέλειψε ο Παναίτιος την άποψη ότι ο κόσμος τελικά εκπυρώνεται ή ότι υπάρχει μια συνεχής επανάληψη κοσμικών κύκλων.
Καλά έκαναν οι νέοι Στωικοί που έδωσαν τέτοια αξία στη γενική παιδεία και δεν έμειναν αποκλειστικά στη διδασκαλία των δικών τους δογμάτων, όπως οι Επικούρειοι. Κι εμείς χάρη σε μια τέτοια παιδεία μάθαμε και καταλάβαμε τόσα πράγματα: διδαχτήκαμε λογοτεχνία και μυθολογία, αλλά βρίσκαμε μέσα σ᾽ αυτές το βαθύτερο νόημά τους, χάρη στην αλληγορική ερμηνεία των κειμένων.
Το κλειδί όμως για τη διάδοση της Στοάς εδώ στη Ρώμη το βλέπω πια ξεκάθαρα: ήταν που ο Παναίτιος έκανε πιο προσιτό το ιδεώδες του σοφού, χαμήλωσε τον πήχυ που λέμε σήμερα. Χάθηκε η αυστηρότητα και υποστηρίχθηκε ότι ο ενάρετος βίος είναι δυνατός χωρίς μεγάλες θυσίες.
Εγώ αυτά, και συγχώρεσέ με, τα λέω συμβιβασμό. Σας φάνηκε δύσκολο να επιτευχθεί ο στωικός τρόπος ζωής και μειώσατε τις απαιτήσεις σας για να βρείτε οπαδούς, ή τέλος πάντων εκσυγχρονίσατε τη διδασκαλία σας ακολουθώντας τα αιτήματα των καιρών (αν σε ικανοποιεί περισσότερο η τελευταία διατύπωση). Και τι πετύχατε, κι εσείς αλλά και οι Κυνικοί; Οι φιλόσοφοί σας όχι απλώς συναναστράφηκαν με βασιλείς και τους έδωσαν συμβουλές (αυτό το έκανε και ο θεϊκός Πλάτων), αλλά έφτασαν στο σημείο να αποτελούν την αυλή των ηγεμόνων δίπλα στους γελωτοποιούς, τους χορευτές, τις παλλακίδες και (πού είσαι Πλάτωνα!) τους ποιητές.
Καταλαβαίνω ότι στις μέρες μας, και εδώ και στην Αθήνα και στην Αλεξάνδρεια, όλοι είναι όλα. Για να γίνεις φιλόσοφος παίρνεις ό,τι σου ταιριάζει από τον καθένα: λίγο Πλάτωνα, λίγη Στοά, λίγο Πυθαγόρα, λίγο (πιο λίγο) Αριστοτέλη, μια πινελιά από Κυνικούς - μόνο οι Επικούρειοι μένουν εκτός. Και μήπως αντλούν από πρώτο χέρι; Κάθε άλλο: όπως στο σχολείο, όλοι διαβάζουν συλλογές και ανθολόγια κειμένων, εγχειρίδια και συνόψεις. Με λίγο κόπο μαθαίνουν λίγα πράγματα για όλες τις φιλοσοφίες. Έτσι που πάμε, αύριο θα εκδίδουν βιβλία Ο Πλάτωνας σε τρεις ώρες, Ο Αριστοτέλης για όλους, ή Πώς να γίνεις καλός στωικός σε δέκα μαθήματα. Όλα συμβαίνουν μέσα στις σχολές και μέσα στα βιβλία. Όμως δεν ταιριάζουν όλα μεταξύ τους! Καλά τους τα έγραψε ο Αττικός στο έργο του Εναντίον όσων επιχειρούν να ερμηνεύσουν τον Πλάτωνα μέσω του Αριστοτέλη.
Κάτι λείπει, Λεύκιε, και αυτό το διαισθάνεσαι καλύτερα στη Ρώμη, όπου υπάρχουν τα πάντα: όλες οι φιλοσοφίες, όλες οι θρησκείες, όλες οι φυλές του κόσμου. Σε προλαβαίνω: δεν θεωρώ άχρηστη την περιπλάνησή μου, είδα κι έμαθα πολλά. Έκλεισε κιόλας ένας χρόνος· καιρός να γυρίσω. Αλλά ο νόστος μου δεν είναι τόσο στην πατρίδα, είναι ένας γυρισμός στον ίδιο μου τον εαυτό, μια στροφή στην ψυχή μου. Δεν ήμουν κοσμοπολίτης όταν ξεκίνησα, ούτε έγινα τώρα που γυρνώ. Ο δικός μου τόπος είναι το μέσα μου· εκεί θέλω να πάω, εκεί θέλω να μείνω. Καλό το ταξίδι που μου έδωσε η φιλοσοφία. Αλλά κακά τα ψέματα: θέλω να φτάσω και κάπου.
Άσχετο: άκουσα ότι στην Αλεξάνδρεια άνοιξε σχολή ένας Αμμώνιος (το Σακκάς τι σημαίνει;), μυστήριος άνθρωπος και δυναμικός. Γιατί δεν μου το έγραψες; Προφανώς δεν θα είναι του γούστου σου, για σκληρός πλατωνικός περνιέται, αλλά στα τόσα που μου γράφεις εντύπωση μου κάνει αυτή η παράλειψη.
Και μια και το ᾽φερε η κουβέντα: εγώ όλο για φιλοσοφία σού γράφω κι εσύ τίποτε, λέξη! Μόνο για την υγεία γνωστών και φίλων, τις γιορτές, τον σεισμό. Ούτε μπαίνεις στον κόπο να αντιπαρατεθείς μαζί μου στα φιλοσοφικά! Τι τρέχει, Λεύκιε; Βαρέθηκες τη φιλοσοφία; Βαρέθηκες εμένα; Βρήκες άλλα ενδιαφέροντα και μου τα κρύβεις;
Έγραψα βιαστικά αυτή την επιστολή στο φως του λυχναριού, γι᾽ αυτό αν κάτι μου ξέφυγε μην το κρίνεις αυστηρά. Υγίαινε, φίλτατε Λεύκιε.
Ο Μύρης στον Λεύκιο. Σου εύχομαι υγεία στο σώμα και στην ψυχή.
Δεν έχω τίποτε να σου πω, όμως σου γράφω τα ίδια, γιατί νιώθω σαν να σου μιλώ. Τι τα θες, Λεύκιε, τι τα θες; Καλά σ᾽ τα έλεγα εγώ. Ο αγαπημένος σου Παναίτιος και ο Ποσειδώνιος έφεραν τους Ρωμαίους των ανώτερων τάξεων κοντά στη φιλοσοφία και συγκεκριμένα στη Στοά. Η δημοφιλία αυτή είχε κόστος για τη φιλοσοφία.
Δεν με πειράζουν τα πλατωνικά στοιχεία που εισήγαγαν, που χώρισε ο Ποσειδώνιος την ψυχή σε δύο μέρη, ένα καλό κι ένα κακό. Ταιριάζει, εξάλλου, και στην εποχή μας ο χωρισμός του κόσμου σε δύο επίπεδα - δες μόνο τις λατρείες που κυριαρχούν σήμερα: όλοι αναζητούν τη σωτηρία της ψυχής τους. Ούτε νοιάζομαι που εγκατέλειψε ο Παναίτιος την άποψη ότι ο κόσμος τελικά εκπυρώνεται ή ότι υπάρχει μια συνεχής επανάληψη κοσμικών κύκλων.
Καλά έκαναν οι νέοι Στωικοί που έδωσαν τέτοια αξία στη γενική παιδεία και δεν έμειναν αποκλειστικά στη διδασκαλία των δικών τους δογμάτων, όπως οι Επικούρειοι. Κι εμείς χάρη σε μια τέτοια παιδεία μάθαμε και καταλάβαμε τόσα πράγματα: διδαχτήκαμε λογοτεχνία και μυθολογία, αλλά βρίσκαμε μέσα σ᾽ αυτές το βαθύτερο νόημά τους, χάρη στην αλληγορική ερμηνεία των κειμένων.
Το κλειδί όμως για τη διάδοση της Στοάς εδώ στη Ρώμη το βλέπω πια ξεκάθαρα: ήταν που ο Παναίτιος έκανε πιο προσιτό το ιδεώδες του σοφού, χαμήλωσε τον πήχυ που λέμε σήμερα. Χάθηκε η αυστηρότητα και υποστηρίχθηκε ότι ο ενάρετος βίος είναι δυνατός χωρίς μεγάλες θυσίες.
Εγώ αυτά, και συγχώρεσέ με, τα λέω συμβιβασμό. Σας φάνηκε δύσκολο να επιτευχθεί ο στωικός τρόπος ζωής και μειώσατε τις απαιτήσεις σας για να βρείτε οπαδούς, ή τέλος πάντων εκσυγχρονίσατε τη διδασκαλία σας ακολουθώντας τα αιτήματα των καιρών (αν σε ικανοποιεί περισσότερο η τελευταία διατύπωση). Και τι πετύχατε, κι εσείς αλλά και οι Κυνικοί; Οι φιλόσοφοί σας όχι απλώς συναναστράφηκαν με βασιλείς και τους έδωσαν συμβουλές (αυτό το έκανε και ο θεϊκός Πλάτων), αλλά έφτασαν στο σημείο να αποτελούν την αυλή των ηγεμόνων δίπλα στους γελωτοποιούς, τους χορευτές, τις παλλακίδες και (πού είσαι Πλάτωνα!) τους ποιητές.
Καταλαβαίνω ότι στις μέρες μας, και εδώ και στην Αθήνα και στην Αλεξάνδρεια, όλοι είναι όλα. Για να γίνεις φιλόσοφος παίρνεις ό,τι σου ταιριάζει από τον καθένα: λίγο Πλάτωνα, λίγη Στοά, λίγο Πυθαγόρα, λίγο (πιο λίγο) Αριστοτέλη, μια πινελιά από Κυνικούς - μόνο οι Επικούρειοι μένουν εκτός. Και μήπως αντλούν από πρώτο χέρι; Κάθε άλλο: όπως στο σχολείο, όλοι διαβάζουν συλλογές και ανθολόγια κειμένων, εγχειρίδια και συνόψεις. Με λίγο κόπο μαθαίνουν λίγα πράγματα για όλες τις φιλοσοφίες. Έτσι που πάμε, αύριο θα εκδίδουν βιβλία Ο Πλάτωνας σε τρεις ώρες, Ο Αριστοτέλης για όλους, ή Πώς να γίνεις καλός στωικός σε δέκα μαθήματα. Όλα συμβαίνουν μέσα στις σχολές και μέσα στα βιβλία. Όμως δεν ταιριάζουν όλα μεταξύ τους! Καλά τους τα έγραψε ο Αττικός στο έργο του Εναντίον όσων επιχειρούν να ερμηνεύσουν τον Πλάτωνα μέσω του Αριστοτέλη.
Κάτι λείπει, Λεύκιε, και αυτό το διαισθάνεσαι καλύτερα στη Ρώμη, όπου υπάρχουν τα πάντα: όλες οι φιλοσοφίες, όλες οι θρησκείες, όλες οι φυλές του κόσμου. Σε προλαβαίνω: δεν θεωρώ άχρηστη την περιπλάνησή μου, είδα κι έμαθα πολλά. Έκλεισε κιόλας ένας χρόνος· καιρός να γυρίσω. Αλλά ο νόστος μου δεν είναι τόσο στην πατρίδα, είναι ένας γυρισμός στον ίδιο μου τον εαυτό, μια στροφή στην ψυχή μου. Δεν ήμουν κοσμοπολίτης όταν ξεκίνησα, ούτε έγινα τώρα που γυρνώ. Ο δικός μου τόπος είναι το μέσα μου· εκεί θέλω να πάω, εκεί θέλω να μείνω. Καλό το ταξίδι που μου έδωσε η φιλοσοφία. Αλλά κακά τα ψέματα: θέλω να φτάσω και κάπου.
Άσχετο: άκουσα ότι στην Αλεξάνδρεια άνοιξε σχολή ένας Αμμώνιος (το Σακκάς τι σημαίνει;), μυστήριος άνθρωπος και δυναμικός. Γιατί δεν μου το έγραψες; Προφανώς δεν θα είναι του γούστου σου, για σκληρός πλατωνικός περνιέται, αλλά στα τόσα που μου γράφεις εντύπωση μου κάνει αυτή η παράλειψη.
Και μια και το ᾽φερε η κουβέντα: εγώ όλο για φιλοσοφία σού γράφω κι εσύ τίποτε, λέξη! Μόνο για την υγεία γνωστών και φίλων, τις γιορτές, τον σεισμό. Ούτε μπαίνεις στον κόπο να αντιπαρατεθείς μαζί μου στα φιλοσοφικά! Τι τρέχει, Λεύκιε; Βαρέθηκες τη φιλοσοφία; Βαρέθηκες εμένα; Βρήκες άλλα ενδιαφέροντα και μου τα κρύβεις;
Έγραψα βιαστικά αυτή την επιστολή στο φως του λυχναριού, γι᾽ αυτό αν κάτι μου ξέφυγε μην το κρίνεις αυστηρά. Υγίαινε, φίλτατε Λεύκιε.
Παρασκευή 4 Φεβρουαρίου 2022
ΟΜΗΡΟΣ: Ἰλιάς (13.723-13.773)
Ἔνθα κε λευγαλέως νηῶν ἄπο καὶ κλισιάων
στην υψηλήν ακρόπολιν θα εγύριζαν οι Τρώες.
725 Αλλά στον άγριον Έκτορα τότ᾽ είπ᾽ ο Πολυδάμας:
«Ω Έκτωρ, είσαι δύσκολος ν᾽ ακούσεις νουθεσίες·
ότι σου έδωκε ο θεός τα έργα του πολέμου,
για τούτο και στο νόημα να εξέχεις όλων θέλεις·
αλλ᾽ όμως δεν θα δυνηθείς ομού να τα ᾽χεις όλα·
730 εις έναν έδωκε ο θεός τα έργα του πολέμου,
σ᾽ άλλον τραγούδι, φόρμιγγα, και τον χορόν εις άλλον,
σ᾽ άλλου τα στήθη θέτει νουν ο βροντητής Κρονίδης
ωραίον, και άνθρωποι πολλοί κείθεν ωφέλειαν έχουν,
σώζει λαούς και το καλό το αισθάνεται αυτός πρώτος.
735 Αλλ΄ ό,τι κρίν᾽ ορθότερον εγώ θα φανερώσω.
Παντού στεφάνι φλογερό σε ζώνει του πολέμου
κι οι Τρώες, σαν κατέβηκαν το τείχος, οι γενναίοι,
ανάμερ᾽ άλλοι στέκονται με τ᾽ άρματά τους, και άλλοι
μάχονται ολίγοι με πολλούς εδώ κι εκεί στα πλοία.
740 Πόδισε και όλους κάλεσε εδώ τους πολεμάρχους
με σκέψιν να μετρήσομεν τα πάντ᾽ ανίσως πρέπει
να πέσομεν εις τα γοργά καράβια με το θάρρος,
να δώσει νίκην ο θεός κι άβλαπτοι από τα πλοία
οπίσω να γυρίσομεν, ότι φοβούμαι μήπως
745 αντιλυγίσουν οι Αχαιοί την χθεσινήν τους θραύσιν.
Άνδρας πολέμου αχόρταγος οκνεί σιμά στα πλοία
που δεν θ᾽ αργήσει, εγώ θαρρώ, να πεταχθεί στην μάχην».
Ο Έκτωρ ήβρε φρόνιμον ό,τ᾽ είπε ο Πολυδάμας.
Και από τ᾽ αμάξι επήδησε στην γην με τ᾽ άρματά του,
750 κ εκείνον επροσφώνησε με λόγια φτερωμένα:
«Συ, Πολυδάμα, κράτει αυτού τους πρώτους πολεμάρχους,
κι εγώ τον πόλεμον εκεί πηγαίνω ν᾽ απαντήσω
κι εδώ θα γύρω ευθύς, αφού τους παραγγείλ᾽ ως πρέπει».
Είπ᾽, επετάχθη και όμοιαζε με όρος χιονισμένο·
755 σέρνει φωνήν ανάμεσα των βοηθών και Τρώων.
Και στην φωνήν του Έκτορος αυτοί εκινήσαν όλοι
σιμά στον Πολυδάμαντα, υιόν του Πάνθου ανδρείον.
Και ο Έκτωρ τον Δηίφοβον, τον Έλενον ανδρείον
τον Ασιάδη Αδάμαντα, τον Άσιον Υρτακίδην
760 ζητούσ᾽, εγύριζε παντού στες τάξες των προμάχων.
Αλλά δεν ήβρε ανόλεθρον ή απλήγωτον κανέναν.
Άλλοι εκείτονταν νεκροί στων καραβιών το πλάγι
όπου απ᾽ τες λόγχες των εχθρών εχάσαν την ζωήν τους,
άλλοι της Τροίας έμεναν στον πύργον λαβωμένοι.
765 Κι ήβρεν ευθύς στ᾽ αριστερά της δακρυφόρας μάχης
τον θείον Πάριν της λαμπρής Ελένης τον συμβίον,
στην μάχην τους συντρόφους του να σπρώχνει, να εμψυχώνει·
τον σίμωσε και με βαριά λαλιά τον ονειδίζει:
«Δύσπαρι, εξαίσιε στην ειδή, γυνομανή και πλάνε,
770 τι σου έγιν᾽ ο Δηίφοβος, ο Έλενος, ο Ασιάδης
Αδάμας, ο Οθρυονεύς, ο Άσιος Υρτακίδης;
Τώρ᾽ απ᾽ την άκρην ροβολούν οι πύργοι της Ιλίου,
τώρα και σέν᾽ αφεύγατος αφανισμός θενά ᾽βρει».
Τρῶες ἐχώρησαν προτὶ Ἴλιον ἠνεμόεσσαν,
725 εἰ μὴ Πουλυδάμας θρασὺν Ἕκτορα εἶπε παραστάς·
«Ἕκτορ, ἀμήχανός ἐσσι παραρρητοῖσι πιθέσθαι.
οὕνεκά τοι περὶ δῶκε θεὸς πολεμήϊα ἔργα,
τοὔνεκα καὶ βουλῇ ἐθέλεις περιίδμεναι ἄλλων·
ἀλλ᾽ οὔ πως ἅμα πάντα δυνήσεαι αὐτὸς ἑλέσθαι.
730 ἄλλῳ μὲν γὰρ δῶκε θεὸς πολεμήϊα ἔργα,
ἄλλῳ δ᾽ ὀρχηστύν, ἑτέρῳ κίθαριν καὶ ἀοιδήν,
ἄλλῳ δ᾽ ἐν στήθεσσι τιθεῖ νόον εὐρύοπα Ζεὺς
ἐσθλόν, τοῦ δέ τε πολλοὶ ἐπαυρίσκοντ᾽ ἄνθρωποι,
καί τε πολέας ἐσάωσε, μάλιστα δὲ καὐτὸς ἀνέγνω.
735 αὐτὰρ ἐγὼν ἐρέω ὥς μοι δοκεῖ εἶναι ἄριστα·
πάντῃ γάρ σε περὶ στέφανος πολέμοιο δέδηε·
Τρῶες δὲ μεγάθυμοι, ἐπεὶ κατὰ τεῖχος ἔβησαν,
οἱ μὲν ἀφεστᾶσιν σὺν τεύχεσιν, οἱ δὲ μάχονται
παυρότεροι πλεόνεσσι, κεδασθέντες κατὰ νῆας.
740 ἀλλ᾽ ἀναχασσάμενος κάλει ἐνθάδε πάντας ἀρίστους·
ἔνθεν δ᾽ ἂν μάλα πᾶσαν ἐπιφρασσαίμεθα βουλήν,
ἤ κεν ἐνὶ νήεσσι πολυκλήϊσι πέσωμεν,
αἴ κ᾽ ἐθέλῃσι θεος δόμεναι κράτος, ἦ κεν ἔπειτα
πὰρ νηῶν ἔλθωμεν ἀπήμονες. ἦ γὰρ ἔγωγε
745 δείδω μὴ τὸ χθιζὸν ἀποστήσωνται Ἀχαιοὶ
χρεῖος, ἐπεὶ παρὰ νηυσὶν ἀνὴρ ἆτος πολέμοιο
μίμνει, ὃν οὐκέτι πάγχυ μάχης σχήσεσθαι ὀΐω.»
Ὣς φάτο Πουλυδάμας, ἅδε δ᾽ Ἕκτορι μῦθος ἀπήμων,
αὐτίκα δ᾽ ἐξ ὀχέων σὺν τεύχεσιν ἆλτο χαμᾶζε
750 καί μιν φωνήσας ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·
«Πουλυδάμα, σὺ μὲν αὐτοῦ ἐρύκακε πάντας ἀρίστους,
αὐτὰρ ἐγὼ κεῖσ᾽ εἶμι καὶ ἀντιόω πολέμοιο·
αἶψα δ᾽ ἐλεύσομαι αὖτις, ἐπὴν εὖ τοῖς ἐπιτείλω.»
Ἦ ῥα, καὶ ὁρμήθη ὄρεϊ νιφόεντι ἐοικώς,
755 κεκλήγων, διὰ δὲ Τρώων πέτετ᾽ ἠδ᾽ ἐπικούρων.
οἱ δ᾽ ἐς Πανθοΐδην ἀγαπήνορα Πουλυδάμαντα
πάντες ἐπεσσεύοντ᾽, ἐπεὶ Ἕκτορος ἔκλυον αὐδήν.
αὐτὰρ ὁ Δηΐφοβόν τε βίην θ᾽ Ἑλένοιο ἄνακτος
Ἀσιάδην τ᾽ Ἀδάμαντα καὶ Ἄσιον, Ὑρτάκου υἱόν,
760 φοίτα ἀνὰ προμάχους διζήμενος, εἴ που ἐφεύροι.
τοὺς δ᾽ εὗρ᾽ οὐκέτι πάμπαν ἀπήμονας οὐδ᾽ ἀνολέθρους·
ἀλλ᾽ οἱ μὲν δὴ νηυσὶν ἔπι πρύμνῃσιν Ἀχαιῶν
χερσὶν ὑπ᾽ Ἀργείων κέατο ψυχὰς ὀλέσαντες,
οἱ δ᾽ ἐν τείχει ἔσαν βεβλημένοι οὐτάμενοί τε.
765 τὸν δὲ τάχ᾽ εὗρε μάχης ἐπ᾽ ἀριστερὰ δακρυοέσσης
δῖον Ἀλέξανδρον, Ἑλένης πόσιν ἠϋκόμοιο,
θαρσύνονθ᾽ ἑτάρους καὶ ἐποτρύνοντα μάχεσθαι,
ἀγχοῦ δ᾽ ἱστάμενος προσέφη αἰσχροῖς ἐπέεσσι·
«Δύσπαρι, εἶδος ἄριστε, γυναιμανές, ἠπεροπευτά,
770 ποῦ τοι Δηΐφοβός τε βίη θ᾽ Ἑλένοιο ἄνακτος
Ἀσιάδης τ᾽ Ἀδάμας ἠδ᾽ Ἄσιος, Ὑρτάκου υἱός;
ποῦ δέ τοι Ὀθρυονεύς; νῦν ὤλετο πᾶσα κατ᾽ ἄκρης
Ἴλιος αἰπεινή· νῦν τοι σῶς αἰπὺς ὄλεθρος.»
725 εἰ μὴ Πουλυδάμας θρασὺν Ἕκτορα εἶπε παραστάς·
«Ἕκτορ, ἀμήχανός ἐσσι παραρρητοῖσι πιθέσθαι.
οὕνεκά τοι περὶ δῶκε θεὸς πολεμήϊα ἔργα,
τοὔνεκα καὶ βουλῇ ἐθέλεις περιίδμεναι ἄλλων·
ἀλλ᾽ οὔ πως ἅμα πάντα δυνήσεαι αὐτὸς ἑλέσθαι.
730 ἄλλῳ μὲν γὰρ δῶκε θεὸς πολεμήϊα ἔργα,
ἄλλῳ δ᾽ ὀρχηστύν, ἑτέρῳ κίθαριν καὶ ἀοιδήν,
ἄλλῳ δ᾽ ἐν στήθεσσι τιθεῖ νόον εὐρύοπα Ζεὺς
ἐσθλόν, τοῦ δέ τε πολλοὶ ἐπαυρίσκοντ᾽ ἄνθρωποι,
καί τε πολέας ἐσάωσε, μάλιστα δὲ καὐτὸς ἀνέγνω.
735 αὐτὰρ ἐγὼν ἐρέω ὥς μοι δοκεῖ εἶναι ἄριστα·
πάντῃ γάρ σε περὶ στέφανος πολέμοιο δέδηε·
Τρῶες δὲ μεγάθυμοι, ἐπεὶ κατὰ τεῖχος ἔβησαν,
οἱ μὲν ἀφεστᾶσιν σὺν τεύχεσιν, οἱ δὲ μάχονται
παυρότεροι πλεόνεσσι, κεδασθέντες κατὰ νῆας.
740 ἀλλ᾽ ἀναχασσάμενος κάλει ἐνθάδε πάντας ἀρίστους·
ἔνθεν δ᾽ ἂν μάλα πᾶσαν ἐπιφρασσαίμεθα βουλήν,
ἤ κεν ἐνὶ νήεσσι πολυκλήϊσι πέσωμεν,
αἴ κ᾽ ἐθέλῃσι θεος δόμεναι κράτος, ἦ κεν ἔπειτα
πὰρ νηῶν ἔλθωμεν ἀπήμονες. ἦ γὰρ ἔγωγε
745 δείδω μὴ τὸ χθιζὸν ἀποστήσωνται Ἀχαιοὶ
χρεῖος, ἐπεὶ παρὰ νηυσὶν ἀνὴρ ἆτος πολέμοιο
μίμνει, ὃν οὐκέτι πάγχυ μάχης σχήσεσθαι ὀΐω.»
Ὣς φάτο Πουλυδάμας, ἅδε δ᾽ Ἕκτορι μῦθος ἀπήμων,
αὐτίκα δ᾽ ἐξ ὀχέων σὺν τεύχεσιν ἆλτο χαμᾶζε
750 καί μιν φωνήσας ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·
«Πουλυδάμα, σὺ μὲν αὐτοῦ ἐρύκακε πάντας ἀρίστους,
αὐτὰρ ἐγὼ κεῖσ᾽ εἶμι καὶ ἀντιόω πολέμοιο·
αἶψα δ᾽ ἐλεύσομαι αὖτις, ἐπὴν εὖ τοῖς ἐπιτείλω.»
Ἦ ῥα, καὶ ὁρμήθη ὄρεϊ νιφόεντι ἐοικώς,
755 κεκλήγων, διὰ δὲ Τρώων πέτετ᾽ ἠδ᾽ ἐπικούρων.
οἱ δ᾽ ἐς Πανθοΐδην ἀγαπήνορα Πουλυδάμαντα
πάντες ἐπεσσεύοντ᾽, ἐπεὶ Ἕκτορος ἔκλυον αὐδήν.
αὐτὰρ ὁ Δηΐφοβόν τε βίην θ᾽ Ἑλένοιο ἄνακτος
Ἀσιάδην τ᾽ Ἀδάμαντα καὶ Ἄσιον, Ὑρτάκου υἱόν,
760 φοίτα ἀνὰ προμάχους διζήμενος, εἴ που ἐφεύροι.
τοὺς δ᾽ εὗρ᾽ οὐκέτι πάμπαν ἀπήμονας οὐδ᾽ ἀνολέθρους·
ἀλλ᾽ οἱ μὲν δὴ νηυσὶν ἔπι πρύμνῃσιν Ἀχαιῶν
χερσὶν ὑπ᾽ Ἀργείων κέατο ψυχὰς ὀλέσαντες,
οἱ δ᾽ ἐν τείχει ἔσαν βεβλημένοι οὐτάμενοί τε.
765 τὸν δὲ τάχ᾽ εὗρε μάχης ἐπ᾽ ἀριστερὰ δακρυοέσσης
δῖον Ἀλέξανδρον, Ἑλένης πόσιν ἠϋκόμοιο,
θαρσύνονθ᾽ ἑτάρους καὶ ἐποτρύνοντα μάχεσθαι,
ἀγχοῦ δ᾽ ἱστάμενος προσέφη αἰσχροῖς ἐπέεσσι·
«Δύσπαρι, εἶδος ἄριστε, γυναιμανές, ἠπεροπευτά,
770 ποῦ τοι Δηΐφοβός τε βίη θ᾽ Ἑλένοιο ἄνακτος
Ἀσιάδης τ᾽ Ἀδάμας ἠδ᾽ Ἄσιος, Ὑρτάκου υἱός;
ποῦ δέ τοι Ὀθρυονεύς; νῦν ὤλετο πᾶσα κατ᾽ ἄκρης
Ἴλιος αἰπεινή· νῦν τοι σῶς αἰπὺς ὄλεθρος.»
***
Και τότε μ᾽ άσχημη φυγήν μακράν απ᾽ τα καράβιαστην υψηλήν ακρόπολιν θα εγύριζαν οι Τρώες.
725 Αλλά στον άγριον Έκτορα τότ᾽ είπ᾽ ο Πολυδάμας:
«Ω Έκτωρ, είσαι δύσκολος ν᾽ ακούσεις νουθεσίες·
ότι σου έδωκε ο θεός τα έργα του πολέμου,
για τούτο και στο νόημα να εξέχεις όλων θέλεις·
αλλ᾽ όμως δεν θα δυνηθείς ομού να τα ᾽χεις όλα·
730 εις έναν έδωκε ο θεός τα έργα του πολέμου,
σ᾽ άλλον τραγούδι, φόρμιγγα, και τον χορόν εις άλλον,
σ᾽ άλλου τα στήθη θέτει νουν ο βροντητής Κρονίδης
ωραίον, και άνθρωποι πολλοί κείθεν ωφέλειαν έχουν,
σώζει λαούς και το καλό το αισθάνεται αυτός πρώτος.
735 Αλλ΄ ό,τι κρίν᾽ ορθότερον εγώ θα φανερώσω.
Παντού στεφάνι φλογερό σε ζώνει του πολέμου
κι οι Τρώες, σαν κατέβηκαν το τείχος, οι γενναίοι,
ανάμερ᾽ άλλοι στέκονται με τ᾽ άρματά τους, και άλλοι
μάχονται ολίγοι με πολλούς εδώ κι εκεί στα πλοία.
740 Πόδισε και όλους κάλεσε εδώ τους πολεμάρχους
με σκέψιν να μετρήσομεν τα πάντ᾽ ανίσως πρέπει
να πέσομεν εις τα γοργά καράβια με το θάρρος,
να δώσει νίκην ο θεός κι άβλαπτοι από τα πλοία
οπίσω να γυρίσομεν, ότι φοβούμαι μήπως
745 αντιλυγίσουν οι Αχαιοί την χθεσινήν τους θραύσιν.
Άνδρας πολέμου αχόρταγος οκνεί σιμά στα πλοία
που δεν θ᾽ αργήσει, εγώ θαρρώ, να πεταχθεί στην μάχην».
Ο Έκτωρ ήβρε φρόνιμον ό,τ᾽ είπε ο Πολυδάμας.
Και από τ᾽ αμάξι επήδησε στην γην με τ᾽ άρματά του,
750 κ εκείνον επροσφώνησε με λόγια φτερωμένα:
«Συ, Πολυδάμα, κράτει αυτού τους πρώτους πολεμάρχους,
κι εγώ τον πόλεμον εκεί πηγαίνω ν᾽ απαντήσω
κι εδώ θα γύρω ευθύς, αφού τους παραγγείλ᾽ ως πρέπει».
Είπ᾽, επετάχθη και όμοιαζε με όρος χιονισμένο·
755 σέρνει φωνήν ανάμεσα των βοηθών και Τρώων.
Και στην φωνήν του Έκτορος αυτοί εκινήσαν όλοι
σιμά στον Πολυδάμαντα, υιόν του Πάνθου ανδρείον.
Και ο Έκτωρ τον Δηίφοβον, τον Έλενον ανδρείον
τον Ασιάδη Αδάμαντα, τον Άσιον Υρτακίδην
760 ζητούσ᾽, εγύριζε παντού στες τάξες των προμάχων.
Αλλά δεν ήβρε ανόλεθρον ή απλήγωτον κανέναν.
Άλλοι εκείτονταν νεκροί στων καραβιών το πλάγι
όπου απ᾽ τες λόγχες των εχθρών εχάσαν την ζωήν τους,
άλλοι της Τροίας έμεναν στον πύργον λαβωμένοι.
765 Κι ήβρεν ευθύς στ᾽ αριστερά της δακρυφόρας μάχης
τον θείον Πάριν της λαμπρής Ελένης τον συμβίον,
στην μάχην τους συντρόφους του να σπρώχνει, να εμψυχώνει·
τον σίμωσε και με βαριά λαλιά τον ονειδίζει:
«Δύσπαρι, εξαίσιε στην ειδή, γυνομανή και πλάνε,
770 τι σου έγιν᾽ ο Δηίφοβος, ο Έλενος, ο Ασιάδης
Αδάμας, ο Οθρυονεύς, ο Άσιος Υρτακίδης;
Τώρ᾽ απ᾽ την άκρην ροβολούν οι πύργοι της Ιλίου,
τώρα και σέν᾽ αφεύγατος αφανισμός θενά ᾽βρει».
Το άλλο μου μισό: Υπάρχει ή το δημιουργώ;
Η δημιουργία και διατήρηση μιας αρμονικής συντροφικής σχέσης είναι ένα όνειρο για πολλούς. Συμβαδίζει με την πεποίθηση ότι υπάρχει κάπου εκεί έξω, ένα άτομο που αποτελεί το ιδανικό συμπλήρωμά μας, το «άλλο μας μισό». Υπάρχει όμως αυτό το άτομο; Και εάν υπάρχει τι χαρακτηριστικά έχει, εάν τελικά έχει κάποια συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.
«Το άλλο μισό» δεν είναι κάτι που μπορώ να περιγράψω εύκολα καθώς είναι διαφορετικό για τον καθένα μας, είναι αυτό που συμπληρώνει τα δικά μας χαρακτηριστικά.
Ποια χαρακτηριστικά όμως; Φαντάζομαι το άλλο μου μισό ως κάποιον πνευματώδη, παιχνιδιάρη, αισιόδοξο, ενεργητικό.
Τα επίθετα όμως αυτά, που έχουν ως στόχο να περιγράψουν ατομικά χαρακτηριστικά δεν μπορούν να ερμηνευτούν παρά μόνο αν αναφερθούμε σε συναλλαγές του ατόμου με το υλικό και ανθρώπινο περιβάλλον του.
Αναζητώ όμως το άλλο μου μισό ως αυτό που θα με συμπληρώσει, άρα έχει τα συμπληρωματικά χαρακτηριστικά που μου λείπουν ή ως έναν καθρέφτη του εαυτού μου; Κάθε ιδιότητα καλύπτει ένα εύρος αποχρώσεων. Έτσι κάποιος μπορεί για παράδειγμα να είναι οικονόμος ή σπάταλος. Και τα δύο αυτά χαρακτηριστικά περιγράφουν τη σχέση του με την κατοχή και διαχείριση αγαθών, φαίνεται λοιπόν ότι τα αποκλίνοντα χαρακτηριστικά σχετίζονται συστηματικά με τα πρότυπα στα οποία αντιστέκονται.
Παρόμοια, εάν γνωρίζουμε ότι ένα άτομο έχει εμφανή χαρακτηριστικά κυριαρχικής συμπεριφοράς μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι υποβόσκουν στοιχεία του αντίθετου, δηλαδή της υποταγής, στην προσωπικότητά του.
Παρατηρούμε λοιπόν ότι αυτό που αναζητάμε τελικά δεν είναι κάποια συγκεκριμένα χαρακτηριστικά αλλά μάλλον αναζητούμε να σχετιστούμε με έναν τέτοιο τρόπο που θα μας συμπληρώνει.
Πώς περιγράφεται η συμπληρωματική σχέση ανάμεσα σε άτομα ή ομάδες;
Στην κατηγορία αυτή μπορούμε να συμπεριλάβουμε όλες αυτές τις περιπτώσεις όπου η συμπεριφορά και οι επιδιώξεις μας διαφέρουν σε κύρια σημεία, με αποτέλεσμα η μία να μπορεί να θεωρηθεί ως συμπληρωματική της άλλης. Έτσι, όταν ο Α εκδηλώνει την συμπεριφορά Χ, ο Β εκδηλώνει την συμπεριφορά Ψ.
Η διαφοροποίηση αυτή μπορεί να γίνει προοδευτικά. Για παράδειγμα το Χ μπορεί να περιλαμβάνει πρότυπα που πολιτισμικά αντιμετωπίζονται ως κυριαρχικά ενώ το Ψ να περιλαμβάνει πρότυπα που πολιτισμικά υποδηλώνουν υποταγή.
Πώς θα συνεχιστεί αυτή η σχέση; Πιθανότατα η υποταγή να προάγει περισσότερη επιβολή, η οποία με τη σειρά της παράγει περισσότερη υποταγή.
Στις υγιείς συμπληρωματικές σχέσεις, το μοτίβο της συμπεριφοράς κάθε ατόμου είναι συμπληρωματικό του άλλου. Μερικές φορές αυτό εκφράζεται ως καταμερισμός εργασίας όπου το ένα άτομο αναλαμβάνει ένα έργο ενώ το άλλο παρέχει υποστήριξη για την επιτυχία του πρώτου ατόμου.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το πρώτο άτομο να γίνει ακόμα πιο επιτυχημένο, όμως δεν παύουν και οι δύο να αναγνωρίζουν και να εκτιμούν τη συμβολή αυτού που παρέχει υποστηρικτικό έργο.
Δεν είναι όμως όλες οι περιπτώσεις τόσο ιδανικές. Η συνέχιση αυτής της διεργασίας τελικά μπορεί να οδηγήσει μονομερώς σε προοδευτική διαστρέβλωση της προσωπικότητας και των δύο σε μία σχέση.
Στην περίπτωση μάλιστα που η διεργασία αυτή παρατηρείται ανάμεσα σε ομάδες αυτό πιθανόν να συμβεί σε όλα τα μέλη των δύο ομάδων. Το αποτέλεσμα θα είναι η εμφάνιση αμοιβαίας εχθρότητας μεταξύ τους, η οποία θα οδηγήσει τη σχέση σε ρήξη και εν τέλει στην κατάρρευση ουσιαστικά του συστήματος.
Μια ανθυγιεινή συμπληρωματικότητα μπορεί να παρατηρηθεί σε ζευγάρια όπου το ένα άτομο κυριαρχεί και ελέγχει ενώ το άλλο άτομο ανταποκρίνεται με το να γίνεται όλο και πιο παθητικά το θύμα.
Είναι αυτός ο μόνος τρόπος που μπορεί να λειτουργήσει η σχέση;
Υπάρχουν σχέσεις που είναι συμμετρικές, τα δύο μέρη έχουν τα ίδια πρότυπα συμπεριφοράς και τις ίδιες επιδιώξεις.
Για παράδειγμα όταν ο ένας επιδεικνύει έπαρση, ο άλλος επιδεικνύει περισσότερη έπαρση, έτσι κάθε άτομο ή και ομάδα οδηγεί την άλλη σε υπερβολική έκφραση του προτύπου, μια διαδικασία που αν δεν περιοριστεί οδηγεί σε ολοένα και πιο ακραία αντιπαλότητα και τελικά σε εχθρότητα και στην κατάρρευση όλου του συστήματος.
Έτσι όταν σε μία σχέση ο καθένας προσπαθεί να είναι διαρκώς περισσότερο κυριαρχικός από τον άλλο αυτή δεν είναι τελικά βιώσιμη.
Ποιος τρόπος σύνδεσης είναι καλύτερος;
Μην βιαστείτε να απαντήσετε γιατί και οι δύο τρόποι όταν είναι αποκλειστικοί μπορούν να οδηγήσουν τελικά στην κατάρρευση της σχέσης ή του συστήματος. Σε υγιείς συμμετρικές σχέσεις, τα δύο μέρη αντικατοπτρίζονται μεταξύ τους. Η επιτυχία του ενός ατόμου εκτιμάται (σεβόμαστε, θαυμάζουμε) από το άλλο άτομο, που στη συνέχεια εργάζεται για να είναι εξίσου επιτυχημένο και στη συνέχεια εκτιμάται (σεβόμαστε, θαυμάζουμε) για την επιτυχία του και ούτω καθεξής.
Ένα αρνητικό παράδειγμα συμμετρίας θα ήταν δύο αδέρφια που είναι βάναυσα ανταγωνιστικά μεταξύ τους. Κανείς δεν μπορεί να ξεκουραστεί από τον συνεχή αγώνα του και το άγχος που τον συνοδεύει ώστε να είναι πάντα στην κορυφή. Ο καθένας περνά τη ζωή του κρυφοκοιτάζοντας με αγωνία για να δει αν ο αδερφός του βελτιώνεται και ανανεώνει τις δικές του προσπάθειες για να είναι διαρκώς καλύτερος και πρώτος.
Η διαίρεση αυτή έως ένα βαθμό παύει να είναι ξεκάθαρη εξαιτίας ενός άλλου είδους αλληλεπίδραση, την οποία θα μπορούσαμε να περιγράψουμε ως ανταποδοτική. Σε αυτόν τον τύπο συμπεριφοράς τα πρότυπα Χ και Ψ υιοθετούνται από τα άτομα ή τα μέλη και των δύο ομάδων στις αλληλεπιδράσεις τους με το άλλο άτομο ή την άλλη ομάδα.
Αντί όμως για το συμμετρικό σύστημα όπου το Χ είναι η απάντηση στο Χ και το Ψ η απάντηση στο Ψ, εδώ βρίσκουμε ότι το Χ είναι η απάντηση στο Ψ.
Έτσι σε κάθε μεμονωμένη περίπτωση η συμπεριφορά είναι ασύμμετρη, αλλά η συμμετρία ανακτάται σε ένα σύνολο περιστάσεων καθώς μερικές φορές ο Α εκδηλώνει το Χ στο οποίο ο Β θα απαντήσει με Ψ και μερικές φορές ο Α θα εκδηλώσει το Ψ και ο Β θα απαντήσει με Χ.
Περιπτώσεις στις οποίες ένα έργο το αναλαμβάνει μερικές φορές ο Α και μερικές φορές ο Β μπορούν να θεωρηθούν ανταποδοτικές, ενώ όταν ο Α συνήθως αναλαμβάνει ένα έργο και ο Β συνήθως τον υποστηρίζει θα πρέπει να θεωρήσουμε ότι λειτουργούν με βάση το συμπληρωματικό πρότυπο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το ανταποδοτικό πρότυπο αντισταθμίζεται και εξισορροπείται εσωτερικά και συνεπώς δεν οδηγείται σε ρήξη.
Έτσι έρχεται το ερώτημα: Θέλω πραγματικά το άλλο μου μισό;
Αλλά και εάν αυτό είναι που θέλω, η παραπάνω ανάλυση μας δείχνει πως είναι στο χέρι μου να το δημιουργήσω επιδιώκοντας μία συμπληρωματική σχέση.
Τι γίνεται όμως αν διαπιστώσω ότι τελικά δεν θέλω το άλλο μου μισό αλλά ένα άλλο ολόκληρο που θα σχετίζεται ανταποδοτικά με το δικό μου ολόκληρο;
Δύο ολόκληρα που εναλλάσσουν θέσεις και ρόλους και αναπτύσσονται, αλληλοϋποστηρίζονται, ωθώντας ο ένας τον άλλο σε μία καλύτερη εκδοχή του εαυτού του.
Οι τρόποι αυτοί επικοινωνίας δεν αφορούν μόνο τα ζευγάρια αλλά οποιαδήποτε σχέση ανάμεσα σε άτομα ή ομάδες.
Όταν κατανοήσουμε αυτούς τους τρόπους και γνωρίζουμε τις παγίδες που ο καθένας από αυτούς κρύβει θα βελτιώσουμε πολύ την επικοινωνία μας και τις σχέσεις μας. Δεν είναι σκόπιμο να αποκλείσουμε κάποιον από αυτούς αλλά να μάθουμε να τους χρησιμοποιούμε την κατάλληλη στιγμή.
«Το άλλο μισό» δεν είναι κάτι που μπορώ να περιγράψω εύκολα καθώς είναι διαφορετικό για τον καθένα μας, είναι αυτό που συμπληρώνει τα δικά μας χαρακτηριστικά.
Ποια χαρακτηριστικά όμως; Φαντάζομαι το άλλο μου μισό ως κάποιον πνευματώδη, παιχνιδιάρη, αισιόδοξο, ενεργητικό.
Τα επίθετα όμως αυτά, που έχουν ως στόχο να περιγράψουν ατομικά χαρακτηριστικά δεν μπορούν να ερμηνευτούν παρά μόνο αν αναφερθούμε σε συναλλαγές του ατόμου με το υλικό και ανθρώπινο περιβάλλον του.
Αναζητώ όμως το άλλο μου μισό ως αυτό που θα με συμπληρώσει, άρα έχει τα συμπληρωματικά χαρακτηριστικά που μου λείπουν ή ως έναν καθρέφτη του εαυτού μου; Κάθε ιδιότητα καλύπτει ένα εύρος αποχρώσεων. Έτσι κάποιος μπορεί για παράδειγμα να είναι οικονόμος ή σπάταλος. Και τα δύο αυτά χαρακτηριστικά περιγράφουν τη σχέση του με την κατοχή και διαχείριση αγαθών, φαίνεται λοιπόν ότι τα αποκλίνοντα χαρακτηριστικά σχετίζονται συστηματικά με τα πρότυπα στα οποία αντιστέκονται.
Παρόμοια, εάν γνωρίζουμε ότι ένα άτομο έχει εμφανή χαρακτηριστικά κυριαρχικής συμπεριφοράς μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι υποβόσκουν στοιχεία του αντίθετου, δηλαδή της υποταγής, στην προσωπικότητά του.
Παρατηρούμε λοιπόν ότι αυτό που αναζητάμε τελικά δεν είναι κάποια συγκεκριμένα χαρακτηριστικά αλλά μάλλον αναζητούμε να σχετιστούμε με έναν τέτοιο τρόπο που θα μας συμπληρώνει.
Πώς περιγράφεται η συμπληρωματική σχέση ανάμεσα σε άτομα ή ομάδες;
Στην κατηγορία αυτή μπορούμε να συμπεριλάβουμε όλες αυτές τις περιπτώσεις όπου η συμπεριφορά και οι επιδιώξεις μας διαφέρουν σε κύρια σημεία, με αποτέλεσμα η μία να μπορεί να θεωρηθεί ως συμπληρωματική της άλλης. Έτσι, όταν ο Α εκδηλώνει την συμπεριφορά Χ, ο Β εκδηλώνει την συμπεριφορά Ψ.
Η διαφοροποίηση αυτή μπορεί να γίνει προοδευτικά. Για παράδειγμα το Χ μπορεί να περιλαμβάνει πρότυπα που πολιτισμικά αντιμετωπίζονται ως κυριαρχικά ενώ το Ψ να περιλαμβάνει πρότυπα που πολιτισμικά υποδηλώνουν υποταγή.
Πώς θα συνεχιστεί αυτή η σχέση; Πιθανότατα η υποταγή να προάγει περισσότερη επιβολή, η οποία με τη σειρά της παράγει περισσότερη υποταγή.
Στις υγιείς συμπληρωματικές σχέσεις, το μοτίβο της συμπεριφοράς κάθε ατόμου είναι συμπληρωματικό του άλλου. Μερικές φορές αυτό εκφράζεται ως καταμερισμός εργασίας όπου το ένα άτομο αναλαμβάνει ένα έργο ενώ το άλλο παρέχει υποστήριξη για την επιτυχία του πρώτου ατόμου.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το πρώτο άτομο να γίνει ακόμα πιο επιτυχημένο, όμως δεν παύουν και οι δύο να αναγνωρίζουν και να εκτιμούν τη συμβολή αυτού που παρέχει υποστηρικτικό έργο.
Δεν είναι όμως όλες οι περιπτώσεις τόσο ιδανικές. Η συνέχιση αυτής της διεργασίας τελικά μπορεί να οδηγήσει μονομερώς σε προοδευτική διαστρέβλωση της προσωπικότητας και των δύο σε μία σχέση.
Στην περίπτωση μάλιστα που η διεργασία αυτή παρατηρείται ανάμεσα σε ομάδες αυτό πιθανόν να συμβεί σε όλα τα μέλη των δύο ομάδων. Το αποτέλεσμα θα είναι η εμφάνιση αμοιβαίας εχθρότητας μεταξύ τους, η οποία θα οδηγήσει τη σχέση σε ρήξη και εν τέλει στην κατάρρευση ουσιαστικά του συστήματος.
Μια ανθυγιεινή συμπληρωματικότητα μπορεί να παρατηρηθεί σε ζευγάρια όπου το ένα άτομο κυριαρχεί και ελέγχει ενώ το άλλο άτομο ανταποκρίνεται με το να γίνεται όλο και πιο παθητικά το θύμα.
Είναι αυτός ο μόνος τρόπος που μπορεί να λειτουργήσει η σχέση;
Υπάρχουν σχέσεις που είναι συμμετρικές, τα δύο μέρη έχουν τα ίδια πρότυπα συμπεριφοράς και τις ίδιες επιδιώξεις.
Για παράδειγμα όταν ο ένας επιδεικνύει έπαρση, ο άλλος επιδεικνύει περισσότερη έπαρση, έτσι κάθε άτομο ή και ομάδα οδηγεί την άλλη σε υπερβολική έκφραση του προτύπου, μια διαδικασία που αν δεν περιοριστεί οδηγεί σε ολοένα και πιο ακραία αντιπαλότητα και τελικά σε εχθρότητα και στην κατάρρευση όλου του συστήματος.
Έτσι όταν σε μία σχέση ο καθένας προσπαθεί να είναι διαρκώς περισσότερο κυριαρχικός από τον άλλο αυτή δεν είναι τελικά βιώσιμη.
Ποιος τρόπος σύνδεσης είναι καλύτερος;
Μην βιαστείτε να απαντήσετε γιατί και οι δύο τρόποι όταν είναι αποκλειστικοί μπορούν να οδηγήσουν τελικά στην κατάρρευση της σχέσης ή του συστήματος. Σε υγιείς συμμετρικές σχέσεις, τα δύο μέρη αντικατοπτρίζονται μεταξύ τους. Η επιτυχία του ενός ατόμου εκτιμάται (σεβόμαστε, θαυμάζουμε) από το άλλο άτομο, που στη συνέχεια εργάζεται για να είναι εξίσου επιτυχημένο και στη συνέχεια εκτιμάται (σεβόμαστε, θαυμάζουμε) για την επιτυχία του και ούτω καθεξής.
Ένα αρνητικό παράδειγμα συμμετρίας θα ήταν δύο αδέρφια που είναι βάναυσα ανταγωνιστικά μεταξύ τους. Κανείς δεν μπορεί να ξεκουραστεί από τον συνεχή αγώνα του και το άγχος που τον συνοδεύει ώστε να είναι πάντα στην κορυφή. Ο καθένας περνά τη ζωή του κρυφοκοιτάζοντας με αγωνία για να δει αν ο αδερφός του βελτιώνεται και ανανεώνει τις δικές του προσπάθειες για να είναι διαρκώς καλύτερος και πρώτος.
Η διαίρεση αυτή έως ένα βαθμό παύει να είναι ξεκάθαρη εξαιτίας ενός άλλου είδους αλληλεπίδραση, την οποία θα μπορούσαμε να περιγράψουμε ως ανταποδοτική. Σε αυτόν τον τύπο συμπεριφοράς τα πρότυπα Χ και Ψ υιοθετούνται από τα άτομα ή τα μέλη και των δύο ομάδων στις αλληλεπιδράσεις τους με το άλλο άτομο ή την άλλη ομάδα.
Αντί όμως για το συμμετρικό σύστημα όπου το Χ είναι η απάντηση στο Χ και το Ψ η απάντηση στο Ψ, εδώ βρίσκουμε ότι το Χ είναι η απάντηση στο Ψ.
Έτσι σε κάθε μεμονωμένη περίπτωση η συμπεριφορά είναι ασύμμετρη, αλλά η συμμετρία ανακτάται σε ένα σύνολο περιστάσεων καθώς μερικές φορές ο Α εκδηλώνει το Χ στο οποίο ο Β θα απαντήσει με Ψ και μερικές φορές ο Α θα εκδηλώσει το Ψ και ο Β θα απαντήσει με Χ.
Περιπτώσεις στις οποίες ένα έργο το αναλαμβάνει μερικές φορές ο Α και μερικές φορές ο Β μπορούν να θεωρηθούν ανταποδοτικές, ενώ όταν ο Α συνήθως αναλαμβάνει ένα έργο και ο Β συνήθως τον υποστηρίζει θα πρέπει να θεωρήσουμε ότι λειτουργούν με βάση το συμπληρωματικό πρότυπο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το ανταποδοτικό πρότυπο αντισταθμίζεται και εξισορροπείται εσωτερικά και συνεπώς δεν οδηγείται σε ρήξη.
Έτσι έρχεται το ερώτημα: Θέλω πραγματικά το άλλο μου μισό;
Αλλά και εάν αυτό είναι που θέλω, η παραπάνω ανάλυση μας δείχνει πως είναι στο χέρι μου να το δημιουργήσω επιδιώκοντας μία συμπληρωματική σχέση.
Τι γίνεται όμως αν διαπιστώσω ότι τελικά δεν θέλω το άλλο μου μισό αλλά ένα άλλο ολόκληρο που θα σχετίζεται ανταποδοτικά με το δικό μου ολόκληρο;
Δύο ολόκληρα που εναλλάσσουν θέσεις και ρόλους και αναπτύσσονται, αλληλοϋποστηρίζονται, ωθώντας ο ένας τον άλλο σε μία καλύτερη εκδοχή του εαυτού του.
Οι τρόποι αυτοί επικοινωνίας δεν αφορούν μόνο τα ζευγάρια αλλά οποιαδήποτε σχέση ανάμεσα σε άτομα ή ομάδες.
Όταν κατανοήσουμε αυτούς τους τρόπους και γνωρίζουμε τις παγίδες που ο καθένας από αυτούς κρύβει θα βελτιώσουμε πολύ την επικοινωνία μας και τις σχέσεις μας. Δεν είναι σκόπιμο να αποκλείσουμε κάποιον από αυτούς αλλά να μάθουμε να τους χρησιμοποιούμε την κατάλληλη στιγμή.
Η τέχνη της ευτυχίας
Οι ευτυχισμένοι άνθρωποι είναι πιο στοργικοί και επιεικείς απ' ό,τι οι δυστυχισμένοι. Από τη στιγμή που θα συμπεράνουμε ότι η βασική φύση της ανθρωπότητας είναι περισσότερο συμπονετική παρά επιθετική, η σχέση μας με τον γύρω κόσμο αλλάζει αμέσως. Όταν βλέπουμε τους άλλους ως βασικά συμπονετικούς αντί για εχθρικούς και εγωιστές, αυτό μας βοηθάει να χαλαρώσουμε, να εμπιστευτούμε, να ζήσουμε με άνεση. Μας κάνει πιο ευτυχισμένους.
Αν μπορείτε υπηρετείτε τους άλλους ανθρώπους, τα άλλα ανθρώπινα όντα. Αν όχι, τουλάχιστον αποφύγετε να τα πληγώσετε. Νομίζω πως αυτή είναι ολόκληρη η βάση της φιλοσοφίας μου.
Υπάρχει μια πολύ διαδεδομένη αντίληψη στον πολιτισμό μας, ότι η πραγματική οικειότητα επιτυγχάνεται καλύτερα μέσα στο πλαίσιο μιας παθιασμένης ρομαντικής σχέσης -αυτός ο Ξεχωριστός Κάποιος, που βάζουμε σε περίοπτη θέση σε σχέση με τους άλλους. Αυτή μπορεί να είναι μια πολύ περιοριστική άποψη, που μας εμποδίζει να έλθουμε σε επαφή με άλλες δυνατές πηγές οικειότητας, αλλά και η αιτία μιας έντονης αγωνίας και δυστυχίας, όταν ο Ξεχωριστός αυτός Κάποιος δεν είναι εκεί. Το πρότυπο σε σχέση με την οικειότητα στηρίζεται στην προθυμία μας να ανοιχτούμε σε πολλούς άλλους ανθρώπους, στην οικογένειά μας, τους φίλους μας, ακόμα και σε αγνώστους και να διαμορφώσουμε γνήσιους και στενούς δεσμούς βασισμένους στον κοινό ανθρωπισμό μας.
Αν βλέπουμε τη δυστυχία σαν κάτι αφύσικο, κάτι που δεν θα έπρεπε να μας συμβαίνει, τότε δεν είναι καθόλου παράξενο να ψάχνουμε να βρούμε κάποιον ο οποίος ευθύνεται για τη δυστυχία μας. Ο θύτης μπορεί να είναι το κράτος, το εκπαιδευτικό σύστημα, οι καταπιεστικοί γονείς, μια δυσλειτουργική οικογένεια, το άλλο φύλο ή ο άστοργος σύντροφός μας. Ο κίνδυνος όμως που προκύπτει από τη συνεχιζόμενη απόδοση της ευθύνης και τη διατήρηση της θέσης του θύματος είναι η διαιώνιση της δυστυχίας μας -μέσα από τα επίμονα συναισθήματα θυμού, απογοήτευσης και αποστροφής.
Πολύ συχνά για παράδειγμα προκαλούμε οι ίδιοι τη δυστυχία μας, με το να αρνούμεθα να εγκαταλείψουμε το παρελθόν. Αν προσδιορίσουμε την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας με τα δεδομένα που είχε το παρουσιαστικό μας παλιότερα ή με τα δεδομένα αυτών που μπορούσαμε παλιά να κάνουμε και που δεν μπορούμε πια να κάνουμε τώρα, μπορούμε να στοιχηματίσουμε με βεβαιότητα ότι με αυτές τις αντιλήψεις δεν πρόκειται να γινόμαστε πιο ευτυχισμένοι καθώς θα μεγαλώνουμε.
Η ικανότητα να αλλάζει κανείς προοπτική μπορεί να γίνει από τα πιο ισχυρά και αποτελεσματικά όπλα που έχουμε για να μας βοηθήσουν να ανταποκριθούμε στα προβλήματα της καθημερινής ζωής. Πρέπει να συνειδητοποιήσει κανείς ότι κάθε φαινόμενο, κάθε συμβάν, έχει διαφορετικές όψεις. Συμβαίνει συχνά όταν ανακύπτουν προβλήματα να περιορίζεται σημαντικά η θέασή μας. Όλη μας η προσοχή επικεντρώνεται στη στενοχώρια μας για το πρόβλημα και ίσως έχουμε την αίσθηση ότι είμαστε οι μόνοι που αντιμετωπίζουμε τέτοιες δυσκολίες. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ένα είδος αυτοαπορρόφησης, που κάνει το πρόβλημα να φαίνεται πολύ μεγάλο.
Αν μπορείς να μάθεις να αναπτύσσεις υπομονή και ανεκτικότητα απέναντι στους εχθρούς σου, τότε όλα τα άλλα έρχονται πολύ πιο εύκολα -η συμπόνια σου απέναντι σε όλους τους άλλους αρχίζει να ρέει με φυσικότητα. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη ενδυνάμωση από εκείνη της υπομονής, ακριβώς όπως δεν υπάρχει χειρότερο βάσανο από το μίσος. Γι' αυτό τον λόγο θα πρέπει να εντείνει κανείς τις προσπάθειές του όσο μπορεί, ώστε να μην τρέφει μίσος απέναντι στον εχθρό του, αλλά μάλλον να χρησιμοποιήσει την κάθε δυσκολία ως μια ευκαιρία για να αναπτύξει την άσκησή του στην υπομονή και την ανεκτικότητα. Στην πραγματικότητα, ο εχθρός είναι μια αναγκαία προϋπόθεση για την άσκηση της υπομονής.
Σε καιρούς ανακούφισης, σε περιόδους πριν ή μετά από άσχημες εμπειρίες δυστυχίας, μπορούμε να στοχαζόμαστε πάνω στη δυστυχία, προσπαθώντας να κατανοήσουμε το νόημά της. Και ο χρόνος και η προσπάθεια που καταβάλλουμε αναζητώντας το νόημα της δυστυχίας θα μας ανταμείψουν πλουσιοπάροχα όταν αρχίσει να μας χτυπάει το κακό.
Μετατρέπουμε τον πόνο σε δυστυχία ακριβώς μέσα στο πνεύμα μας. Για να περιορίσουμε τη δυστυχία του πόνου, χρειάζεται να κάνουμε μια κρίσιμη διάκριση ανάμεσα στον πόνο του πόνου και στον πόνο που δημιουργούμε με τις σκέψεις μας γύρω από τον πόνο. Φόβος, θυμός, ενοχή, μοναξιά και η αίσθηση ότι είμαστε αβοήθητοι, όλα αυτά είναι νοητικές και συγκινησιακές αντιδράσεις που μπορούν να εντατικοποιήσουν τον πόνο.
Απαιτεί πολύ χρόνο η ανάπτυξη της κατάλληλης συμπεριφοράς και των συνηθειών εκείνων του νου που συμβάλλουν στην επίλυση των προβλημάτων μας. Απαιτεί επίσης πολύ χρόνο για να εγκαθιδρυθούν οι νέες εκείνες συνήθειες που θα προσφέρουν την ευτυχία. Δεν υπάρχει τρόπος να παραγνωρίσουμε αυτά τα απαραίτητα συστατικά, όπως η αποφασιστικότητα, η προσπάθεια και ο χρόνος. Αυτά είναι τα πραγματικά μυστικά για την κατάκτηση της ευτυχίας.
Η πρώτη αρχή είναι ότι όλκες οι "απατηλές" καταστάσεις του νου, όλες οι επιβλαβείς συγκινήσεις και σκέψεις αποτελούν κατ' ουσία διαστρεβλώσεις, με την έννοια ότι έχουν τις ρίζες τους στη λαθεμένη καταγραφή της αληθινής πραγματικότητας. Άσχετα από το πόσο ισχυρά είναι, αυτά τα αρνητικά συναισθήματα δεν έχουν στο βάθος πραγματικό θεμέλιο, βασίζονται στην άγνοια.
Η δεύτερη αρχή είναι ότι οι θετικές καταστάσεις του πνεύματός μας μπορούν να δράσουν ως αντίδοτα στις αρνητικές μας τάσεις και στις απατηλές καταστάσεις του πνεύματός μας. Αυτές οι επιβλαβείς συγκινήσεις, όπως η προσκόλληση και το μίσος, σε τελική ανάλυση έχουν τις ρίζες τους στην άγνοια -την πλάνη για την αληθινή φύση της πραγματικότητας. Για να υπερβεί κάποιος εντελώς όλες αυτές τις αρνητικές τάσεις, πρέπει να χρησιμοποιήσει το αντίδοτο εναντίον της άγνοιας που είναι ο "παράγοντας Σοφία", που προϋποθέτει την ανάπτυξη της διαίσθησης , τη διείσδυση στην αληθινή φύση της πραγματικότητας.
Η τρίτη αρχή είναι ότι η ουσιαστική φύση του πνεύματος είναι καθαρή. Στηρίζεται στην πεποίθηση ότι η υποκείμενη βασική λεπτοφυής συνειδητότητα είναι ακηλίδωτη από τα αρνητικά συναισθήματα. Πάνω λοιπόν σε αυτές τις τρεις αρχές στηρίζεται ο βουδισμός και δέχεται ότι οι νοητικές και συγκινησιακές βλαβερές επιδράσεις μπορούν τελικά να εξαλειφθούν μέσα από την ενσυνείδητη καλλιέργεια δυνάμεων-αντιδότων όπως η αγάπη, η συμπόνια, η ανοχή και η συγχώρεση και μέσα από διάφορες ασκήσεις όπως είναι ο διαλογισμός.
Εάν η κατάσταση ή το πρόβλημα είναι τέτοιας φύσεως που να επιδέχεται διόρθωση, τότε δεν υπάρχει λόγος να ανησυχώ γι' αυτό. Και αντίστροφα, αν δεν υπάρχει διέξοδος, καμία λύση, καμία δυνατότητα απόφασης, τότε επίσης δεν έχει νόημα να ανησυχεί κανείς, γιατί ούτως ή άλλως δεν μπορεί να γίνει τίποτα.
Έχω ανακαλύψει ότι το ειλικρινές κίνητρο δρα ως αντίδοτο στη μείωση του φόβου και του άγχους. Με ένα ειλικρινές κίνητρο, αυτό της συμπόνιας, ακόμη κι αν έχω κάνει λάθος ή έχω αποτύχει, δεν υπάρχει λόγος να μετανιώνω. Αν έχω αποτύχει, αυτό συνέβη γιατί η κατάσταση ήταν πέρα και από τις καλύτερές μου προσπάθειες.
Αν μπορείτε υπηρετείτε τους άλλους ανθρώπους, τα άλλα ανθρώπινα όντα. Αν όχι, τουλάχιστον αποφύγετε να τα πληγώσετε. Νομίζω πως αυτή είναι ολόκληρη η βάση της φιλοσοφίας μου.
Υπάρχει μια πολύ διαδεδομένη αντίληψη στον πολιτισμό μας, ότι η πραγματική οικειότητα επιτυγχάνεται καλύτερα μέσα στο πλαίσιο μιας παθιασμένης ρομαντικής σχέσης -αυτός ο Ξεχωριστός Κάποιος, που βάζουμε σε περίοπτη θέση σε σχέση με τους άλλους. Αυτή μπορεί να είναι μια πολύ περιοριστική άποψη, που μας εμποδίζει να έλθουμε σε επαφή με άλλες δυνατές πηγές οικειότητας, αλλά και η αιτία μιας έντονης αγωνίας και δυστυχίας, όταν ο Ξεχωριστός αυτός Κάποιος δεν είναι εκεί. Το πρότυπο σε σχέση με την οικειότητα στηρίζεται στην προθυμία μας να ανοιχτούμε σε πολλούς άλλους ανθρώπους, στην οικογένειά μας, τους φίλους μας, ακόμα και σε αγνώστους και να διαμορφώσουμε γνήσιους και στενούς δεσμούς βασισμένους στον κοινό ανθρωπισμό μας.
Αν βλέπουμε τη δυστυχία σαν κάτι αφύσικο, κάτι που δεν θα έπρεπε να μας συμβαίνει, τότε δεν είναι καθόλου παράξενο να ψάχνουμε να βρούμε κάποιον ο οποίος ευθύνεται για τη δυστυχία μας. Ο θύτης μπορεί να είναι το κράτος, το εκπαιδευτικό σύστημα, οι καταπιεστικοί γονείς, μια δυσλειτουργική οικογένεια, το άλλο φύλο ή ο άστοργος σύντροφός μας. Ο κίνδυνος όμως που προκύπτει από τη συνεχιζόμενη απόδοση της ευθύνης και τη διατήρηση της θέσης του θύματος είναι η διαιώνιση της δυστυχίας μας -μέσα από τα επίμονα συναισθήματα θυμού, απογοήτευσης και αποστροφής.
Πολύ συχνά για παράδειγμα προκαλούμε οι ίδιοι τη δυστυχία μας, με το να αρνούμεθα να εγκαταλείψουμε το παρελθόν. Αν προσδιορίσουμε την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας με τα δεδομένα που είχε το παρουσιαστικό μας παλιότερα ή με τα δεδομένα αυτών που μπορούσαμε παλιά να κάνουμε και που δεν μπορούμε πια να κάνουμε τώρα, μπορούμε να στοιχηματίσουμε με βεβαιότητα ότι με αυτές τις αντιλήψεις δεν πρόκειται να γινόμαστε πιο ευτυχισμένοι καθώς θα μεγαλώνουμε.
Η ικανότητα να αλλάζει κανείς προοπτική μπορεί να γίνει από τα πιο ισχυρά και αποτελεσματικά όπλα που έχουμε για να μας βοηθήσουν να ανταποκριθούμε στα προβλήματα της καθημερινής ζωής. Πρέπει να συνειδητοποιήσει κανείς ότι κάθε φαινόμενο, κάθε συμβάν, έχει διαφορετικές όψεις. Συμβαίνει συχνά όταν ανακύπτουν προβλήματα να περιορίζεται σημαντικά η θέασή μας. Όλη μας η προσοχή επικεντρώνεται στη στενοχώρια μας για το πρόβλημα και ίσως έχουμε την αίσθηση ότι είμαστε οι μόνοι που αντιμετωπίζουμε τέτοιες δυσκολίες. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ένα είδος αυτοαπορρόφησης, που κάνει το πρόβλημα να φαίνεται πολύ μεγάλο.
Αν μπορείς να μάθεις να αναπτύσσεις υπομονή και ανεκτικότητα απέναντι στους εχθρούς σου, τότε όλα τα άλλα έρχονται πολύ πιο εύκολα -η συμπόνια σου απέναντι σε όλους τους άλλους αρχίζει να ρέει με φυσικότητα. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη ενδυνάμωση από εκείνη της υπομονής, ακριβώς όπως δεν υπάρχει χειρότερο βάσανο από το μίσος. Γι' αυτό τον λόγο θα πρέπει να εντείνει κανείς τις προσπάθειές του όσο μπορεί, ώστε να μην τρέφει μίσος απέναντι στον εχθρό του, αλλά μάλλον να χρησιμοποιήσει την κάθε δυσκολία ως μια ευκαιρία για να αναπτύξει την άσκησή του στην υπομονή και την ανεκτικότητα. Στην πραγματικότητα, ο εχθρός είναι μια αναγκαία προϋπόθεση για την άσκηση της υπομονής.
Σε καιρούς ανακούφισης, σε περιόδους πριν ή μετά από άσχημες εμπειρίες δυστυχίας, μπορούμε να στοχαζόμαστε πάνω στη δυστυχία, προσπαθώντας να κατανοήσουμε το νόημά της. Και ο χρόνος και η προσπάθεια που καταβάλλουμε αναζητώντας το νόημα της δυστυχίας θα μας ανταμείψουν πλουσιοπάροχα όταν αρχίσει να μας χτυπάει το κακό.
Μετατρέπουμε τον πόνο σε δυστυχία ακριβώς μέσα στο πνεύμα μας. Για να περιορίσουμε τη δυστυχία του πόνου, χρειάζεται να κάνουμε μια κρίσιμη διάκριση ανάμεσα στον πόνο του πόνου και στον πόνο που δημιουργούμε με τις σκέψεις μας γύρω από τον πόνο. Φόβος, θυμός, ενοχή, μοναξιά και η αίσθηση ότι είμαστε αβοήθητοι, όλα αυτά είναι νοητικές και συγκινησιακές αντιδράσεις που μπορούν να εντατικοποιήσουν τον πόνο.
Απαιτεί πολύ χρόνο η ανάπτυξη της κατάλληλης συμπεριφοράς και των συνηθειών εκείνων του νου που συμβάλλουν στην επίλυση των προβλημάτων μας. Απαιτεί επίσης πολύ χρόνο για να εγκαθιδρυθούν οι νέες εκείνες συνήθειες που θα προσφέρουν την ευτυχία. Δεν υπάρχει τρόπος να παραγνωρίσουμε αυτά τα απαραίτητα συστατικά, όπως η αποφασιστικότητα, η προσπάθεια και ο χρόνος. Αυτά είναι τα πραγματικά μυστικά για την κατάκτηση της ευτυχίας.
Η πρώτη αρχή είναι ότι όλκες οι "απατηλές" καταστάσεις του νου, όλες οι επιβλαβείς συγκινήσεις και σκέψεις αποτελούν κατ' ουσία διαστρεβλώσεις, με την έννοια ότι έχουν τις ρίζες τους στη λαθεμένη καταγραφή της αληθινής πραγματικότητας. Άσχετα από το πόσο ισχυρά είναι, αυτά τα αρνητικά συναισθήματα δεν έχουν στο βάθος πραγματικό θεμέλιο, βασίζονται στην άγνοια.
Η δεύτερη αρχή είναι ότι οι θετικές καταστάσεις του πνεύματός μας μπορούν να δράσουν ως αντίδοτα στις αρνητικές μας τάσεις και στις απατηλές καταστάσεις του πνεύματός μας. Αυτές οι επιβλαβείς συγκινήσεις, όπως η προσκόλληση και το μίσος, σε τελική ανάλυση έχουν τις ρίζες τους στην άγνοια -την πλάνη για την αληθινή φύση της πραγματικότητας. Για να υπερβεί κάποιος εντελώς όλες αυτές τις αρνητικές τάσεις, πρέπει να χρησιμοποιήσει το αντίδοτο εναντίον της άγνοιας που είναι ο "παράγοντας Σοφία", που προϋποθέτει την ανάπτυξη της διαίσθησης , τη διείσδυση στην αληθινή φύση της πραγματικότητας.
Η τρίτη αρχή είναι ότι η ουσιαστική φύση του πνεύματος είναι καθαρή. Στηρίζεται στην πεποίθηση ότι η υποκείμενη βασική λεπτοφυής συνειδητότητα είναι ακηλίδωτη από τα αρνητικά συναισθήματα. Πάνω λοιπόν σε αυτές τις τρεις αρχές στηρίζεται ο βουδισμός και δέχεται ότι οι νοητικές και συγκινησιακές βλαβερές επιδράσεις μπορούν τελικά να εξαλειφθούν μέσα από την ενσυνείδητη καλλιέργεια δυνάμεων-αντιδότων όπως η αγάπη, η συμπόνια, η ανοχή και η συγχώρεση και μέσα από διάφορες ασκήσεις όπως είναι ο διαλογισμός.
Εάν η κατάσταση ή το πρόβλημα είναι τέτοιας φύσεως που να επιδέχεται διόρθωση, τότε δεν υπάρχει λόγος να ανησυχώ γι' αυτό. Και αντίστροφα, αν δεν υπάρχει διέξοδος, καμία λύση, καμία δυνατότητα απόφασης, τότε επίσης δεν έχει νόημα να ανησυχεί κανείς, γιατί ούτως ή άλλως δεν μπορεί να γίνει τίποτα.
Έχω ανακαλύψει ότι το ειλικρινές κίνητρο δρα ως αντίδοτο στη μείωση του φόβου και του άγχους. Με ένα ειλικρινές κίνητρο, αυτό της συμπόνιας, ακόμη κι αν έχω κάνει λάθος ή έχω αποτύχει, δεν υπάρχει λόγος να μετανιώνω. Αν έχω αποτύχει, αυτό συνέβη γιατί η κατάσταση ήταν πέρα και από τις καλύτερές μου προσπάθειες.
Ο άνθρωπος πρέπει να μάθει να χτίζει όνειρα, εκεί που οι ελπίδες τελειώνουν
Ο άνθρωπος μια μέρα των ημερών, πρέπει να μάθει να χτίζει όνειρα, εκεί που οι ελπίδες τελειώνουν.
Τα πράγματα έχουν τη δική τους ζωή, φτάνει μόνο να ξυπνήσεις την ψυχή τους.
Αισθάνθηκε ξεχασμένος, όχι με την επανορθώσιμη λησμονιά της καρδιάς, αλλά με την σκληρή και αμετάκλητη λησμονιά του θανάτου.
Είχε πάει στον άλλο κόσμο, αλλά γύρισε γιατί δεν άντεξε την μοναξιά.
Έφτασε να υποκρίνεται με τόση αληθοφάνεια, ώστε κατέληξε να παρηγορείται με τα ίδια της τα ψέματα.
Στην πραγματικότητα δεν τον ενδιέφερε ο θάνατος, μόνο η ζωή, και γι’ αυτό το συναίσθημα που αισθάνθηκε , όταν απήγγειλαν την καταδίκη (σε θάνατο), δεν ήταν φόβος αλλά νοσταλγία.
Το μυστικό για τα καλά γηρατειά δεν ήταν τίποτε άλλο από μια τίμια συμφωνία με τη μοναξιά.
Δεν πεθαίνει κανείς όταν πρέπει, αλλά όταν μπορεί.
Ο άλλος πόλεμος, ο αιματοκυλισμένος είκοσι χρόνια, δεν τους είχε στοιχίσει τόσο όσο ο διαβρωτικός πόλεμος των αιώνιων αναβολών.
Ο κόσμος θα’ χει γα..θεί πέρα για πέρα τη μέρα που οι άνθρωποι θα ταξιδεύουν στην πρώτη θέση και η λογοτεχνία στο βαγόνι με τα εμπορεύματα.
Είχε φύγει μακριά της, προσπαθώντας να τη βγάλει από το μυαλό του, όχι μόνο με την απόσταση, αλλά και με μια απερίσκεπτη ορμή, που οι σύντροφοι του έπαιρναν για τόλμη.
Αλλά όσο περισσότερο βούταγε την εικόνα της στη λάσπη του πολέμου τόσο περισσότερο ο πόλεμος έμοιαζε με την Αμαράντα. Έτσι, είχε βασανιστεί στην εξορία, ψάχνοντας να βρεί τρόπο να τη σκοτώσει με τον ίδιο το θάνατο του.
Έσκαψε τόσο βαθιά στα αισθήματα του και αναζητώντας το συμφέρον, συνάντησε τον έρωτα, γιατί προσπαθώντας να την κάνει να τον αγαπήσει, κατέληξε να την αγαπήσει αυτός.
Τη συνάντησε στην εικόνα που πλημμύριζε την ίδια την τρομερή του μοναξιά.
Μετά από τόσα χρόνια θάνατο, ήταν τόση η λαχτάρα για τους ζωντανούς, τόσο πιεστική η ανάγκη για συντροφιά, τόσο τρομακτική η προσέγγιση σ’ εκείνον τον άλλο θάνατο που υπάρχει μέσα στο θάνατο, που ο Προυδένσιο Αγκιλάρ είχε φτάσει ν’ αγαπήσει το χειρότερο εχθρό του.
Τα πράγματα έχουν τη δική τους ζωή, φτάνει μόνο να ξυπνήσεις την ψυχή τους.
Αισθάνθηκε ξεχασμένος, όχι με την επανορθώσιμη λησμονιά της καρδιάς, αλλά με την σκληρή και αμετάκλητη λησμονιά του θανάτου.
Είχε πάει στον άλλο κόσμο, αλλά γύρισε γιατί δεν άντεξε την μοναξιά.
Έφτασε να υποκρίνεται με τόση αληθοφάνεια, ώστε κατέληξε να παρηγορείται με τα ίδια της τα ψέματα.
Στην πραγματικότητα δεν τον ενδιέφερε ο θάνατος, μόνο η ζωή, και γι’ αυτό το συναίσθημα που αισθάνθηκε , όταν απήγγειλαν την καταδίκη (σε θάνατο), δεν ήταν φόβος αλλά νοσταλγία.
Το μυστικό για τα καλά γηρατειά δεν ήταν τίποτε άλλο από μια τίμια συμφωνία με τη μοναξιά.
Δεν πεθαίνει κανείς όταν πρέπει, αλλά όταν μπορεί.
Ο άλλος πόλεμος, ο αιματοκυλισμένος είκοσι χρόνια, δεν τους είχε στοιχίσει τόσο όσο ο διαβρωτικός πόλεμος των αιώνιων αναβολών.
Ο κόσμος θα’ χει γα..θεί πέρα για πέρα τη μέρα που οι άνθρωποι θα ταξιδεύουν στην πρώτη θέση και η λογοτεχνία στο βαγόνι με τα εμπορεύματα.
Είχε φύγει μακριά της, προσπαθώντας να τη βγάλει από το μυαλό του, όχι μόνο με την απόσταση, αλλά και με μια απερίσκεπτη ορμή, που οι σύντροφοι του έπαιρναν για τόλμη.
Αλλά όσο περισσότερο βούταγε την εικόνα της στη λάσπη του πολέμου τόσο περισσότερο ο πόλεμος έμοιαζε με την Αμαράντα. Έτσι, είχε βασανιστεί στην εξορία, ψάχνοντας να βρεί τρόπο να τη σκοτώσει με τον ίδιο το θάνατο του.
Έσκαψε τόσο βαθιά στα αισθήματα του και αναζητώντας το συμφέρον, συνάντησε τον έρωτα, γιατί προσπαθώντας να την κάνει να τον αγαπήσει, κατέληξε να την αγαπήσει αυτός.
Τη συνάντησε στην εικόνα που πλημμύριζε την ίδια την τρομερή του μοναξιά.
Μετά από τόσα χρόνια θάνατο, ήταν τόση η λαχτάρα για τους ζωντανούς, τόσο πιεστική η ανάγκη για συντροφιά, τόσο τρομακτική η προσέγγιση σ’ εκείνον τον άλλο θάνατο που υπάρχει μέσα στο θάνατο, που ο Προυδένσιο Αγκιλάρ είχε φτάσει ν’ αγαπήσει το χειρότερο εχθρό του.
Γιατί η ειλικρίνεια είναι συχνά δύσκολη σε περιόδους μεγάλης πίεσης
«Θα μπορούσατε να περιγράψετε μια φορά που είπατε την αλήθεια και αυτό σας πλήγωσε;» Αυτή η ερώτηση φθάνει ακριβώς στην καρδιά του γιατί η ειλικρίνεια είναι συχνά δύσκολη, δηλαδή ότι το να πούμε την αλήθεια μπορεί να σημαίνει ότι θυσιάζουμε κάτι που πραγματικά θέλουμε ή χρειαζόμαστε. Και αυτό που ακολουθεί είναι πραγματικά ένα οδυνηρό συναίσθημα.
Αυτή τη στιγμή, η συζήτηση για την ειλικρίνεια μπορεί να φαίνεται παλιομοδίτικη. Οι συνέπειες του άγχους και του στρες μπορεί να φαίνονται σαν μια άδεια να δώσουμε προτεραιότητα στις επιθυμίες και τις ανάγκες μας έναντι των «πρέπει» μας. Συγκεκριμένα, ήταν αρκετοί οι μαθητές και οι γονείς με τους οποίους μίλησα τους τελευταίους μήνες και μου είπαν ότι μέχρι να αφήσουμε πίσω μας αυτή την κρίση, δεν πειράζει να κλέβουμε και λίγο στις εργασίες και στις εξετάσεις.
Μια νέα έρευνα δείχνει ότι, πράγματι, οι φοιτητές που αναφέρουν υψηλότερα επίπεδα στενοχώριας, θλίψης και άλλων αρνητικών συναισθημάτων τείνουν να υιοθετούν πιο ανοικτή στάση απέναντι στη λογοκλοπή. Με άλλα λόγια, όταν αισθανόμαστε πιεσμένοι, το να κάνουμε το σωστό είναι ακόμη πιο δύσκολο από το συνηθισμένο – και όχι αδίκως.
Εντούτοις, ως νοήμοντα όντα, είμαστε «προγραμματισμένοι» να προτιμάμε την ειλικρίνεια. Έχουμε ένα φυσικό ένστικτο να αναζητούμε απαντήσεις και να βγάζουμε νόημα από τα πράγματα γύρω μας. Έχετε δει ποτέ έναν κακό ηθοποιό στην οθόνη; Δεν χρειαζόταν να είστε ο ίδιος ηθοποιός για να αναγνωρίσετε την έλλειψη ειλικρίνειας στην ερμηνεία. Γιατί; Είναι επειδή όλοι μας είμαστε ενστικτωδώς συνδεδεμένοι με την αλήθεια σε ένα θεμελιώδες, φυσικό και πνευματικό επίπεδο. Είναι μέρος του ποιοι είμαστε και ενστικτωδώς απορρίπτουμε την ανεντιμότητα. Εξελικτικά πιθανότατα η ανεντιμότητα να σηματοδοτεί και κίνδυνο για την επιβίωσή μας.
Για να παρακάμψουμε αυτή τη φυσική παρόρμηση λέγοντας ψέματα, δημιουργούμε τεράστιες ποσότητες ανθεκτικής και αρνητικής ενέργειας στο σώμα μας. Αυτό το εσωτερικό στρες μας βάζει σε πόλεμο με τον εαυτό μας. Τα ψέματα δημιουργούν ένα μυαλό/σώμα που δεν είναι σε ηρεμία και καταλήγουν να εκδηλώνονται ακόμα και σωματικά συμπτώματα.
Πολλές φορές, το να πούμε την αλήθεια κοστίζει. Εκείνη τη στιγμή, ο ειλικρινής μας λόγος μας αποκλείει απο άλλες επιλογές, εκείνη τη στιγμή παίρνουμε μια βαριά απόφαση. Κι αν βραχυπρόθεσμα πονά, μακροπρόθεσμα μας ωφελεί, ακόμα κι αν δεν μπορούμε καν να το φανταστούμε πώς θα το καταφέρει.
Όπως και με άλλες δυνατές αρετές, η ειλικρίνεια μας βοηθά να σχετιζόμαστε με τους άλλους ανθρώπους με θετικό τρόπο. Αλλά όταν πρόκειται να σχηματίσουμε κρίσεις για τους άλλους ανθρώπους, η έρευνα δείχνει ότι τίποτα δεν είναι πιο σημαντικό από τον ηθικό χαρακτήρα.
Μην υποτιμάτε την επίδραση του άγχους σε κάθε πτυχή της συμπεριφοράς, συμπεριλαμβανομένης της ειλικρίνειας. Οι αποφάσεις να κάνετε το σωστό είναι πιο δύσκολες όταν νιώθετε ότι αγωνίζεστε. Είναι σημαντικό να θέτουμε ως θέμα συζήτησης την ειλικρίνεια στους νέους της ζωής σας. Πείτε μια ιστορία για μια φορά που είπατε την αλήθεια και σας πλήγωσε – και ίσως για μια φορά που δεν καταφέρατε να είστε ειλικρινείς και το μετανιώσατε. Και να είστε ειλικρινείς σχετικά με την ειλικρίνεια. Μπορεί να είναι δύσκολο να παραμείνουμε σταθεροί στις αρχές μας – ωστόσο είναι επιτακτική ανάγκη να προσπαθήσουμε.
Αυτή τη στιγμή, η συζήτηση για την ειλικρίνεια μπορεί να φαίνεται παλιομοδίτικη. Οι συνέπειες του άγχους και του στρες μπορεί να φαίνονται σαν μια άδεια να δώσουμε προτεραιότητα στις επιθυμίες και τις ανάγκες μας έναντι των «πρέπει» μας. Συγκεκριμένα, ήταν αρκετοί οι μαθητές και οι γονείς με τους οποίους μίλησα τους τελευταίους μήνες και μου είπαν ότι μέχρι να αφήσουμε πίσω μας αυτή την κρίση, δεν πειράζει να κλέβουμε και λίγο στις εργασίες και στις εξετάσεις.
Μια νέα έρευνα δείχνει ότι, πράγματι, οι φοιτητές που αναφέρουν υψηλότερα επίπεδα στενοχώριας, θλίψης και άλλων αρνητικών συναισθημάτων τείνουν να υιοθετούν πιο ανοικτή στάση απέναντι στη λογοκλοπή. Με άλλα λόγια, όταν αισθανόμαστε πιεσμένοι, το να κάνουμε το σωστό είναι ακόμη πιο δύσκολο από το συνηθισμένο – και όχι αδίκως.
Εντούτοις, ως νοήμοντα όντα, είμαστε «προγραμματισμένοι» να προτιμάμε την ειλικρίνεια. Έχουμε ένα φυσικό ένστικτο να αναζητούμε απαντήσεις και να βγάζουμε νόημα από τα πράγματα γύρω μας. Έχετε δει ποτέ έναν κακό ηθοποιό στην οθόνη; Δεν χρειαζόταν να είστε ο ίδιος ηθοποιός για να αναγνωρίσετε την έλλειψη ειλικρίνειας στην ερμηνεία. Γιατί; Είναι επειδή όλοι μας είμαστε ενστικτωδώς συνδεδεμένοι με την αλήθεια σε ένα θεμελιώδες, φυσικό και πνευματικό επίπεδο. Είναι μέρος του ποιοι είμαστε και ενστικτωδώς απορρίπτουμε την ανεντιμότητα. Εξελικτικά πιθανότατα η ανεντιμότητα να σηματοδοτεί και κίνδυνο για την επιβίωσή μας.
Για να παρακάμψουμε αυτή τη φυσική παρόρμηση λέγοντας ψέματα, δημιουργούμε τεράστιες ποσότητες ανθεκτικής και αρνητικής ενέργειας στο σώμα μας. Αυτό το εσωτερικό στρες μας βάζει σε πόλεμο με τον εαυτό μας. Τα ψέματα δημιουργούν ένα μυαλό/σώμα που δεν είναι σε ηρεμία και καταλήγουν να εκδηλώνονται ακόμα και σωματικά συμπτώματα.
Πολλές φορές, το να πούμε την αλήθεια κοστίζει. Εκείνη τη στιγμή, ο ειλικρινής μας λόγος μας αποκλείει απο άλλες επιλογές, εκείνη τη στιγμή παίρνουμε μια βαριά απόφαση. Κι αν βραχυπρόθεσμα πονά, μακροπρόθεσμα μας ωφελεί, ακόμα κι αν δεν μπορούμε καν να το φανταστούμε πώς θα το καταφέρει.
Όπως και με άλλες δυνατές αρετές, η ειλικρίνεια μας βοηθά να σχετιζόμαστε με τους άλλους ανθρώπους με θετικό τρόπο. Αλλά όταν πρόκειται να σχηματίσουμε κρίσεις για τους άλλους ανθρώπους, η έρευνα δείχνει ότι τίποτα δεν είναι πιο σημαντικό από τον ηθικό χαρακτήρα.
Μην υποτιμάτε την επίδραση του άγχους σε κάθε πτυχή της συμπεριφοράς, συμπεριλαμβανομένης της ειλικρίνειας. Οι αποφάσεις να κάνετε το σωστό είναι πιο δύσκολες όταν νιώθετε ότι αγωνίζεστε. Είναι σημαντικό να θέτουμε ως θέμα συζήτησης την ειλικρίνεια στους νέους της ζωής σας. Πείτε μια ιστορία για μια φορά που είπατε την αλήθεια και σας πλήγωσε – και ίσως για μια φορά που δεν καταφέρατε να είστε ειλικρινείς και το μετανιώσατε. Και να είστε ειλικρινείς σχετικά με την ειλικρίνεια. Μπορεί να είναι δύσκολο να παραμείνουμε σταθεροί στις αρχές μας – ωστόσο είναι επιτακτική ανάγκη να προσπαθήσουμε.
Είναι στο χέρι σου τι θα “γράψεις” στην ψυχή ενός παιδιού
Κάθε παιδί που γεννιέται είναι σαν ένας άγραφος πίνακας. Ό,τι βλέπει στη πορεία, ό,τι ακούει αρχίζει να το μιμείται. Δε ξέρει αν αυτό που κάνει ή λέει είναι το σωστό. Δε μπορεί να διαχωρίσει αν πρέπει να κάνει αυτά που θέλετε να του διδάξετε ή αυτά που βλέπει να κάνετε εσείς.
Μην τιμωρείτε το παιδί αν του έχετε πει να μη κάνει κάτι αλλά αυτό το κάνει επειδή βλέπει ότι το κάνετε κι εσείς.
Μην πιέζετε τα παιδιά σας να κάνουν ότι δε κάνατε εσείς.
Μην κάνετε διακρίσεις μεταξύ των παιδιών σας ή σε σύγκριση με άλλα παιδιά.
Μην τα βρίζεται και μη τους φωνάζεται σε υπερβολικό βαθμό.
Καμιά φορά τα λόγια και οι φωνές χαράζονται σε μια παιδική ψυχή πολύ περισσότερο από ότι ένα χτύπημα. Ο πόνος από ένα χτύπημα θα περάσει κάποια στιγμή, μια σκληρή κουβέντα όμως μπορεί να αφήσει μια πληγή που θα το πονάει για πάντα μέσα στη ψυχή του.
Να ενθαρρύνετε τα παιδιά σας δραστηριοποιούνται σε κάτι που θέλουν.
Να τα επιβραβεύετε για τα μικρά ή τα μεγάλα επιτεύγματα που καταφέρνουν να κάνουν.
Να είστε το παράδειγμά τους. Να πατάνε στα βήματά σας και όχι απλά να είστε ένας συμβουλάτορας γονιός που άλλα θα λέει άλλα θα κάνει.
Να είστε παρόν στη ζωή του παιδιού σας και μάλιστα ως ένας ουσιαστικός γονιός. Μην αδιαφορείται για την ανατροφή των παιδιών σας.
Μη νομίζετε πως θα καλυφθεί η έλλειψη από τους γονείς του αν τη νιώσει με το να το φορτώσεται με δεκάδες φροντιστήρια και δραστηριότητες.
Η ευτυχία για ένα γονιό είναι να βγάλει καλά παιδιά στη κοινωνία γι’ αυτό γίνεται πρότυπο για το παιδί σας και όχι ένα κακό παράδειγμα.
Μην τιμωρείτε το παιδί αν του έχετε πει να μη κάνει κάτι αλλά αυτό το κάνει επειδή βλέπει ότι το κάνετε κι εσείς.
Μην πιέζετε τα παιδιά σας να κάνουν ότι δε κάνατε εσείς.
Μην κάνετε διακρίσεις μεταξύ των παιδιών σας ή σε σύγκριση με άλλα παιδιά.
Μην τα βρίζεται και μη τους φωνάζεται σε υπερβολικό βαθμό.
Καμιά φορά τα λόγια και οι φωνές χαράζονται σε μια παιδική ψυχή πολύ περισσότερο από ότι ένα χτύπημα. Ο πόνος από ένα χτύπημα θα περάσει κάποια στιγμή, μια σκληρή κουβέντα όμως μπορεί να αφήσει μια πληγή που θα το πονάει για πάντα μέσα στη ψυχή του.
Να ενθαρρύνετε τα παιδιά σας δραστηριοποιούνται σε κάτι που θέλουν.
Να τα επιβραβεύετε για τα μικρά ή τα μεγάλα επιτεύγματα που καταφέρνουν να κάνουν.
Να είστε το παράδειγμά τους. Να πατάνε στα βήματά σας και όχι απλά να είστε ένας συμβουλάτορας γονιός που άλλα θα λέει άλλα θα κάνει.
Να είστε παρόν στη ζωή του παιδιού σας και μάλιστα ως ένας ουσιαστικός γονιός. Μην αδιαφορείται για την ανατροφή των παιδιών σας.
Μη νομίζετε πως θα καλυφθεί η έλλειψη από τους γονείς του αν τη νιώσει με το να το φορτώσεται με δεκάδες φροντιστήρια και δραστηριότητες.
Η ευτυχία για ένα γονιό είναι να βγάλει καλά παιδιά στη κοινωνία γι’ αυτό γίνεται πρότυπο για το παιδί σας και όχι ένα κακό παράδειγμα.
Έχτισαν τις φυλακές του νου μας… και μεις τις μεταδίδουμε από γενιά σε γενιά
Όλοι οι ενήλικες έχουμε μεγαλώσει σε διαφορετικές οικογένειες ο καθένας με διαφορετικούς γονείς, σε διαφορετικές πόλεις, κάτω από διαφορετικά συστήματα εκπαίδευσης, συνθήκες διαβίωσης, ήθη και έθιμα. Όλοι μας όμως έχουμε περάσει από “εκπαίδευση” που δεν είναι τίποτα άλλο από έναν υποταγμένο τρόπο να σκεφτόμαστε. Να αναπαράγουμε συστήματα αξιών και απόψεις κάποιων άλλων που είναι όμως κοινά αποδεκτές από την κοινωνία. Τα κοινά λεγόμενα “κουτάκια” ή τα “κουστούμια” που τα φοράς ανεξάρτητα εάν είναι το νούμερο σου ή όχι .
Αυτό είναι η προσωπικότητα που μας χτίζουνε μέρα την ημέρα, χρόνο με το χρόνο. Ένα κουστούμι που σου φτιάξανε οι άλλοι και θέλεις δεν θέλεις θα το φοράς. Ανεξάρτητα εάν σου είναι άνετο και ευχάριστο ή αν σε κάνει να θέλεις να σκάσεις γιατί είναι τρία νούμερο μικρότερο και δεν σου αρέσει καν το χρώμα!
Αυτό μας δείχνει με ακρίβεια τον ελεγχόμενο τρόπο “εκπαίδευσης” των ανθρώπων σε μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Και αυτή δεν είναι άλλη από τον επιφανειακό τρόπο ζωής που βασίζεται στον υλισμό. Οι άνθρωποι βασίζουν την αξία τους στα πτυχία που έχουν αποκτήσει, στην μόρφωση τους, στην κοινωνική του καταξίωση, στα υλικά τους αποκτήματα, στο περιβάλλον τους, και εν τέλει κατά πόσο είναι πετυχημένοι στην ζωή και ποιά είναι η θέση που κατέχουν από την κοινωνία .
Για να μπορέσουμε να ξεφύγουμε από αυτό χρειάζεται να κάνουμε μια ριζική αποδόμηση όλων αυτών των απόψεων και των πεποιθήσεων που απαρτίζουν την προσωπικότητα μας. Είναι όλα τα νοητικά σκουπίδια που μας έχουν φορτώσει και αναγκαζόμαστε να ζούμε με αυτά για μια ζωή .Να ζούμε μέσα στο εγώ μας αποκομμένοι από την θεία φύση μας .
Ήρθαμε στην ζωή σαν άγραφοι πίνακες, καθαρές ψυχές, μαλακοί σαν τα ζυμαράκια και αφήσαμε τους άλλους να μας λερώσουν. Να μας πλάσουν κατά το δοκούν σαν εκτρώματα, έτσι όπως ταίριαζε στον δικό τους τρόπο ζωής και στα δικά τους θέλω. Και κυρίως οι γονείς μας, που συχνά για να απαλύνουμε τον πόνο αυτής της κακοποίησης, γιατί για κακοποίηση πρόκειται, τους δικαιολογούμε λέγοντας ότι αυτό ήξεραν αυτό έκαναν. Ή ακόμα χειρότερα ήθελαν απλά το “καλό” μας .
Και ποιός είναι ο ρόλος του γονιού εαν δεν είναι να περάσει τις γνώσεις των προηγούμενων γενεών στις επόμενες, θα ρωτούσε κάποιος; Θα απαντήσω με την γνωστή ρήση “αμαρτίες γονέων παιδεύουσι τέκνα”.
Αντί λοιπόν να σεβαστούν οι προηγούμενοι τα παιδιά που είναι το μέλλον της ανθρωπότητας , τα τσαλαπατούν σαν ψυχές και αυτά και την χιλιοειπωμένη “ελεύθερη βούληση ” που είναι αναφαίρετο δικαίωμα κάθε ύπαρξης .
Σεβασμός στην ελεύθερη βούληση του ανθρώπου, είναι να του δείξεις σαν παιδί, το δρόμο που οδηγεί στην αυτογνωσία. Να του δείξεις πως να ράψει τα κουστούμια των πεποιθήσεων του, μόνο του. Αυτά που θα το κάνουν να αισθάνεται άνετα, χαρούμενα, ελεύθερα και εν τέλει ευτυχισμένα. Αντί αυτού όμως θέλουν οι γονείς σώνει και καλά να τα κάνουν στρατιωτάκια, αμίλητα, αγέλαστα και καλά υποταγμένα, αναπαράγωντας μέσα από αυτά την δική τους ζωή. Που στο τέλος πιο αποτέλεσμα φέρνει;
Οι άνθρωποι γενιά μετά την γενιά, να ζουν τα ίδια λάθη, χωρίς να έχει μεσολαβήσει καμιά επίγνωση για την εμπειρία της ζωής. Καμιά συνείδηση δεν γίνεται κτήμα του ανθρώπου. Ούτως ώστε ο καθένας να δώσει το δικό του στίγμα στην ζωή και να ακολουθήσει την δική του πορεία προς την αυτοπραγμάτωση.
Έτσι λοιπόν κάποιοι έχτισαν την φυλακή μας πέτρα πέτρα και εμείς καθόμαστε από μέσα και κοιτάζουμε τον κόσμο έξω. Μέσα από το μικρό οπτικό μας πεδίο, την περιορισμένη μας συνείδηση θέλουμε να ζούμε μια ελεύθερη ζωή . Αυτό δεν μπορεί να γίνει μέσα από την φυλακή. Για αυτό όσο συνεχίζεις να κοιτάζεις από το παραθυράκι της φυλακής, όσα βιβλία και να διαβάσεις, όλων των σοφών της γης τα λόγια και να αναπαράγεις στον εαυτό σου, πάλι μικρή θα είναι η εικόνα που έχεις για τον κόσμο.
Αυτό που θα σου δώσει την ελευθερία σου είναι να γκρεμίσεις τους τοίχους της φυλακής σου.
Αργά και μεθοδικά όπως στην έχτισαν οι άλλοι για λογαριασμό σου. Έτσι και εσύ θα την γκρεμίσεις, πέτρα πέτρα, μέρα με την ημέρα , για να μπορείς να βλέπεις όλη την εικόνα του κόσμου σου και με τα δικά σου μάτια.
Να ζωγραφίσεις την ζωή με τα δικά σου χρώματα.
Να ζήσεις ελεύθερα, με αυτοσυνείδηση γαλήνη και ευδαιμονία!
Σπάσε τα δεσμά!
Αυτό είναι η προσωπικότητα που μας χτίζουνε μέρα την ημέρα, χρόνο με το χρόνο. Ένα κουστούμι που σου φτιάξανε οι άλλοι και θέλεις δεν θέλεις θα το φοράς. Ανεξάρτητα εάν σου είναι άνετο και ευχάριστο ή αν σε κάνει να θέλεις να σκάσεις γιατί είναι τρία νούμερο μικρότερο και δεν σου αρέσει καν το χρώμα!
Αυτό μας δείχνει με ακρίβεια τον ελεγχόμενο τρόπο “εκπαίδευσης” των ανθρώπων σε μια συγκεκριμένη κατεύθυνση. Και αυτή δεν είναι άλλη από τον επιφανειακό τρόπο ζωής που βασίζεται στον υλισμό. Οι άνθρωποι βασίζουν την αξία τους στα πτυχία που έχουν αποκτήσει, στην μόρφωση τους, στην κοινωνική του καταξίωση, στα υλικά τους αποκτήματα, στο περιβάλλον τους, και εν τέλει κατά πόσο είναι πετυχημένοι στην ζωή και ποιά είναι η θέση που κατέχουν από την κοινωνία .
Για να μπορέσουμε να ξεφύγουμε από αυτό χρειάζεται να κάνουμε μια ριζική αποδόμηση όλων αυτών των απόψεων και των πεποιθήσεων που απαρτίζουν την προσωπικότητα μας. Είναι όλα τα νοητικά σκουπίδια που μας έχουν φορτώσει και αναγκαζόμαστε να ζούμε με αυτά για μια ζωή .Να ζούμε μέσα στο εγώ μας αποκομμένοι από την θεία φύση μας .
Ήρθαμε στην ζωή σαν άγραφοι πίνακες, καθαρές ψυχές, μαλακοί σαν τα ζυμαράκια και αφήσαμε τους άλλους να μας λερώσουν. Να μας πλάσουν κατά το δοκούν σαν εκτρώματα, έτσι όπως ταίριαζε στον δικό τους τρόπο ζωής και στα δικά τους θέλω. Και κυρίως οι γονείς μας, που συχνά για να απαλύνουμε τον πόνο αυτής της κακοποίησης, γιατί για κακοποίηση πρόκειται, τους δικαιολογούμε λέγοντας ότι αυτό ήξεραν αυτό έκαναν. Ή ακόμα χειρότερα ήθελαν απλά το “καλό” μας .
Και ποιός είναι ο ρόλος του γονιού εαν δεν είναι να περάσει τις γνώσεις των προηγούμενων γενεών στις επόμενες, θα ρωτούσε κάποιος; Θα απαντήσω με την γνωστή ρήση “αμαρτίες γονέων παιδεύουσι τέκνα”.
Αντί λοιπόν να σεβαστούν οι προηγούμενοι τα παιδιά που είναι το μέλλον της ανθρωπότητας , τα τσαλαπατούν σαν ψυχές και αυτά και την χιλιοειπωμένη “ελεύθερη βούληση ” που είναι αναφαίρετο δικαίωμα κάθε ύπαρξης .
Σεβασμός στην ελεύθερη βούληση του ανθρώπου, είναι να του δείξεις σαν παιδί, το δρόμο που οδηγεί στην αυτογνωσία. Να του δείξεις πως να ράψει τα κουστούμια των πεποιθήσεων του, μόνο του. Αυτά που θα το κάνουν να αισθάνεται άνετα, χαρούμενα, ελεύθερα και εν τέλει ευτυχισμένα. Αντί αυτού όμως θέλουν οι γονείς σώνει και καλά να τα κάνουν στρατιωτάκια, αμίλητα, αγέλαστα και καλά υποταγμένα, αναπαράγωντας μέσα από αυτά την δική τους ζωή. Που στο τέλος πιο αποτέλεσμα φέρνει;
Οι άνθρωποι γενιά μετά την γενιά, να ζουν τα ίδια λάθη, χωρίς να έχει μεσολαβήσει καμιά επίγνωση για την εμπειρία της ζωής. Καμιά συνείδηση δεν γίνεται κτήμα του ανθρώπου. Ούτως ώστε ο καθένας να δώσει το δικό του στίγμα στην ζωή και να ακολουθήσει την δική του πορεία προς την αυτοπραγμάτωση.
Έτσι λοιπόν κάποιοι έχτισαν την φυλακή μας πέτρα πέτρα και εμείς καθόμαστε από μέσα και κοιτάζουμε τον κόσμο έξω. Μέσα από το μικρό οπτικό μας πεδίο, την περιορισμένη μας συνείδηση θέλουμε να ζούμε μια ελεύθερη ζωή . Αυτό δεν μπορεί να γίνει μέσα από την φυλακή. Για αυτό όσο συνεχίζεις να κοιτάζεις από το παραθυράκι της φυλακής, όσα βιβλία και να διαβάσεις, όλων των σοφών της γης τα λόγια και να αναπαράγεις στον εαυτό σου, πάλι μικρή θα είναι η εικόνα που έχεις για τον κόσμο.
Αυτό που θα σου δώσει την ελευθερία σου είναι να γκρεμίσεις τους τοίχους της φυλακής σου.
Αργά και μεθοδικά όπως στην έχτισαν οι άλλοι για λογαριασμό σου. Έτσι και εσύ θα την γκρεμίσεις, πέτρα πέτρα, μέρα με την ημέρα , για να μπορείς να βλέπεις όλη την εικόνα του κόσμου σου και με τα δικά σου μάτια.
Να ζωγραφίσεις την ζωή με τα δικά σου χρώματα.
Να ζήσεις ελεύθερα, με αυτοσυνείδηση γαλήνη και ευδαιμονία!
Σπάσε τα δεσμά!
Οι βαθύτερες ανθρώπινες αξίες και οι συμπονετικοί φίλοι είναι τα πιο σημαντικά πράγματα στη ζωή
Οι επιστήμονες έχουν αρχίσει να τονίζουν ότι οι εσωτερικέs αξίες είναι αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία για μια ευτυχισμένη ζωή, και είναι αυτό που χρειαζόμαστε ακριβώς τώρα, όχι μόνο πνευματικά, αλλά και για την καλή σωματική μας κατάσταση.
Ολόκληρη η κοινωνία μας έχει παραπλανηθεί από τα υλικά αγαθά και έχει χάσει την αίσθηση αυτού που είναι πραγματικά πολύτιμο. Κρίνουμε τα πάντα σε υλικό επίπεδο και δεν αναγνωρίζουμε άλλεs αξίες.
Ακόμη και στις οικογένειες, όσοι κερδίζουν χρήματα έχουν καλή αντιμετώπιση, ενώ οι υπόλοιποι αντιμετωπίζονται ως άχρηστοι. Οι άνθρωποι μεταχειρίζονται καλύτερα τα παιδιά τους αν είναι πιθανό να κερδίσουν πολλά στο μέλλον και παραμελούν τα παιδιά τους που φαίνεται να μην έχουν τέτοια προοπτική.
Το ίδιο ισχύει και για τους ηλικιωμένους — από τη στιγμή που δεν κερδίζουν πλέον χρήματα, δεν τυγχάνουν καλής αντιμετώπισης και δεν τους δίνονται παρά αποφάγια. Με τον ίδιο τρόπο αντιμετωπίζουμε και τα ζώα.
Τις κότες που γεννάνε αυγά τις φροντίζουμε, ενώ τα αρσενικά κοτόπουλα τα σκοτώνουμε. Τα θηλυκά που δε γεννάνε αυγά επίσης τα σκοτώνουμε.
Οι άνθρωποι αντιμετωπίζονται το ίδιο. Μόνο οι χρήσιμοι άνθρωποι εκτιμώνται, ενώ όσοι δεν εκτιμώνται εγκαταλείπονται.
Η κοινωνία μας είναι προσανατολισμένη προς τα νιάτα, αλλά μπορούμε επίσης να πούμε ότι είναι προσανατολισμένη και προς τη χρησιμότητα.
Σε μια κοινωνία που συμπεριφέρεται καλά μόνο στους χρήσιμους ανθρώπους, θα πρέπει να προσευχηθούμε να ζήσουμε λιγότερο. Όταν γεράσουμε, θα είμαστε άχρηστοι.
Αυτό είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα. Θεωρώ ότι οι περισσότερες κοινωνίες πιστεύουν ότι το χρήμα είναι το πιο σημαντικό πράγμα.
Οι βαθύτερες ανθρώπινες αξίες και οι συμπονετικοί φίλοι είναι τα πιο σημαντικά πράγματα στη ζωή, αλλά οι άνθρωποι δεν το αναγνωρίζουν αυτό.
Για παράδειγμα, σ’ ένα φτωχικό σπίτι που είναι γεμάτο στοργή, όλοι είναι ευτυχισμένοι. Αλλά στο σπίτι ενός δισεκατομμυριούχου, αν τα μέλη μιας οικογένειας ζηλεύουν, υποπτεύονται ο ένας τον άλλον και δεν αγαπιούνται, τότε, ανεξάρτητα από το πόσο πλούσιοι είναι ή πόσο όμορφα είναι τα έπιπλά τους, παραμένουν δυστυχισμένοι.
Το παράδειγμα δείχνει τη διαφορά μεταξύ επιφανειακών αξιών και βαθύτερων, υψηλότερων αξιών. Η στοργή και η καλοσύνη που εμείς τα ανθρώπινα όντα διαθέτουμε αρχικά είναι οι βαθύτερες αξίες, η βάση όλων των ανθρώπινων αξιών.
Εάν διαθέτουμε αυτές τις αξίες, οι επιφανειακές αξίες που έχουν να κάνουν με χρήματα και υλικά αγαθά μπορούν να συμβάλλουν στην ανθρώπινη ευτυχία. Δίχως αυτές, όμως, οι επιφανειακές αξίες είναι ανούσιες.
Ολόκληρη η κοινωνία μας έχει παραπλανηθεί από τα υλικά αγαθά και έχει χάσει την αίσθηση αυτού που είναι πραγματικά πολύτιμο. Κρίνουμε τα πάντα σε υλικό επίπεδο και δεν αναγνωρίζουμε άλλεs αξίες.
Ακόμη και στις οικογένειες, όσοι κερδίζουν χρήματα έχουν καλή αντιμετώπιση, ενώ οι υπόλοιποι αντιμετωπίζονται ως άχρηστοι. Οι άνθρωποι μεταχειρίζονται καλύτερα τα παιδιά τους αν είναι πιθανό να κερδίσουν πολλά στο μέλλον και παραμελούν τα παιδιά τους που φαίνεται να μην έχουν τέτοια προοπτική.
Το ίδιο ισχύει και για τους ηλικιωμένους — από τη στιγμή που δεν κερδίζουν πλέον χρήματα, δεν τυγχάνουν καλής αντιμετώπισης και δεν τους δίνονται παρά αποφάγια. Με τον ίδιο τρόπο αντιμετωπίζουμε και τα ζώα.
Τις κότες που γεννάνε αυγά τις φροντίζουμε, ενώ τα αρσενικά κοτόπουλα τα σκοτώνουμε. Τα θηλυκά που δε γεννάνε αυγά επίσης τα σκοτώνουμε.
Οι άνθρωποι αντιμετωπίζονται το ίδιο. Μόνο οι χρήσιμοι άνθρωποι εκτιμώνται, ενώ όσοι δεν εκτιμώνται εγκαταλείπονται.
Η κοινωνία μας είναι προσανατολισμένη προς τα νιάτα, αλλά μπορούμε επίσης να πούμε ότι είναι προσανατολισμένη και προς τη χρησιμότητα.
Σε μια κοινωνία που συμπεριφέρεται καλά μόνο στους χρήσιμους ανθρώπους, θα πρέπει να προσευχηθούμε να ζήσουμε λιγότερο. Όταν γεράσουμε, θα είμαστε άχρηστοι.
Αυτό είναι ένα παγκόσμιο πρόβλημα. Θεωρώ ότι οι περισσότερες κοινωνίες πιστεύουν ότι το χρήμα είναι το πιο σημαντικό πράγμα.
Οι βαθύτερες ανθρώπινες αξίες και οι συμπονετικοί φίλοι είναι τα πιο σημαντικά πράγματα στη ζωή, αλλά οι άνθρωποι δεν το αναγνωρίζουν αυτό.
Για παράδειγμα, σ’ ένα φτωχικό σπίτι που είναι γεμάτο στοργή, όλοι είναι ευτυχισμένοι. Αλλά στο σπίτι ενός δισεκατομμυριούχου, αν τα μέλη μιας οικογένειας ζηλεύουν, υποπτεύονται ο ένας τον άλλον και δεν αγαπιούνται, τότε, ανεξάρτητα από το πόσο πλούσιοι είναι ή πόσο όμορφα είναι τα έπιπλά τους, παραμένουν δυστυχισμένοι.
Το παράδειγμα δείχνει τη διαφορά μεταξύ επιφανειακών αξιών και βαθύτερων, υψηλότερων αξιών. Η στοργή και η καλοσύνη που εμείς τα ανθρώπινα όντα διαθέτουμε αρχικά είναι οι βαθύτερες αξίες, η βάση όλων των ανθρώπινων αξιών.
Εάν διαθέτουμε αυτές τις αξίες, οι επιφανειακές αξίες που έχουν να κάνουν με χρήματα και υλικά αγαθά μπορούν να συμβάλλουν στην ανθρώπινη ευτυχία. Δίχως αυτές, όμως, οι επιφανειακές αξίες είναι ανούσιες.
Η αναβλητικότητα
Αναβλητικότητα, ή αναβολή της δράσης, είναι η τάση να μεταθέτουμε για αύριο τις δυσάρεστες αλλά σημαντικές πράξεις: τις επίπονες ασκήσεις στο γυμναστήριο, την εγγραφή σε μια φθηνότερη ασφάλεια, το να γράψουμε ευχαριστήριες κάρτες. Οι καλές αποφάσεις της πρωτοχρονιάς δεν αλλάζουν τίποτα. Η αναβλητικότητα είναι παράλογη διότι ο σκοπός δεν υλοποιείται από μόνος του. Ξέρουμε όμως ότι η υλοποίησή του είναι κάτι καλό για μας. Τότε γιατί αναβάλλουμε τα σημαντικά πράγματα που έχουμε να κάνουμε; Επειδή υπάρχει ένα χρονικό χάσμα ανάμεσα στην επένδυση και στο κέρδος. Και το να πηδήξουμε αυτό το χαντάκι απαιτεί μεγάλο διανοητικό σθένος, όπως απέδειξε ο ψυχολόγος Ρόι Μπαουμάιστερ μ’ ένα πολύ έξυπνο πείραμα. Έβαλε, λοιπόν, φοιτητές μπροστά σ’ έναν φούρνο από τον οποίο έβγαιναν εξαίσιες μυρωδιές από κουλουράκια με κομμάτια σοκολάτας. Έπειτα τοποθέτησε μπροστά στον φούρνο μια γαβάθα γεμάτη ραπανάκια και είπε στους φοιτητές ότι μπορούσαν να φάνε όσα ραπανάκια ήθελαν. Τους απαγόρευσε όμως ρητά να αγγίξουν τα κουλουράκια. Και τους άφησε μόνους για μισή ώρα. Στους φοιτητές μια δεύτερης ομάδας επέτρεψε να φάνε όσα κουλουράκια ήθελαν. Μετά από τριάντα λεπτά, οι δύο ομάδες φοιτητών έπρεπε να λύσουν ένα αρκετά δύσκολο μαθηματικό πρόβλημα. Οι φοιτητές που δεν μπόρεσαν να αγγίξουν τα κουλουράκια εγκατέλειψαν την άσκηση δύο φορές γρηγορότερα από εκείνους που μπορούσαν να φάνε όσα ήθελαν. Ο αυτοέλεγχος τους είχε απομυζήσει πολλή διανοητική ενέργεια, τη θέληση που τώρα τους έλειπε για να λύσουν την άσκηση. Η θέληση λειτουργεί σαν μπαταρία – τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Αν η ενέργεια καταναλωθεί, είναι άδεια και αδυνατεί να αντιμετωπίσει περαιτέρω προκλήσεις.
Πρόκειται για θεμελιώδη γνώση. Ο αυτοέλεγχος δεν μπορεί να διατηρηθεί εικοσιτέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο. Έχουμε ανάγκη από φάσεις χαλάρωσης, από στιγμές όπου αφηνόμαστε να μας παρασύρουν τα γεγονότα και όπου επαναφορτίζουμε τις μπαταρίες μας. Αυτό είναι το πρώτο.
Ο δεύτερος σημαντικός όρος για να ξεφύγουμε από την αναβλητικότητα είναι να χρησιμοποιούμε στρατηγικές ή μικρά τεχνάσματα που μας εμποδίζουν να παρασυρθούμε υπερβολικά από τα γεγονότα. Μέρος αυτών είναι η απομάκρυνση πραγμάτων που μας διασπούν την προσοχή. Όταν γράφω ένα μυθιστόρημα, κόβω τη σύνδεση μου στο διαδίκτυο, διότι ξέρω ότι θα δοκιμάσω μεγάλο πειρασμό να σερφάρω μόλις αρχίσει να με καταβάλλει η κούραση. Μια από τις καλύτερες στρατηγικές είναι να βάζουμε – ή να μας βάζουν – προθεσμίες. Ο ψυχολόγος Νταν Αριέλυ διαπίστωσε ότι οι προθεσμίες που ορίζονται από μια εξωτερική εξουσία – για παράδειγμα, η ημερομηνία παράδοσης μιας σχολικής εργασίας ή της φορολογικής δήλωσης – αποδεικνύονται οι πιο αποτελεσματικές. Οι προθεσμίες που θέτουμε οι ίδιοι στον εαυτό μας δε λειτουργούν παρά μόνον όταν η δουλειά που πρέπει να κάνουμε μπορεί να διαιρεθεί σε πολλά μέρη το καθένα εκ των οποίων περιέχει μια πολύ σαφή προθεσμία. Οι καλές αποφάσεις της πρωτοχρονιάς που δε συνδέονται με πολύ συγκεκριμένους μικρότερους στόχους είναι καταδικασμένες σε αποτυχία.
Συμπέρασμα: η αναβλητικότητα είναι παράλογη, πλην όμως ανθρώπινη. Για να την καταπολεμήσετε, συνδυάστε διάφορες μεθόδους.
Πρόκειται για θεμελιώδη γνώση. Ο αυτοέλεγχος δεν μπορεί να διατηρηθεί εικοσιτέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο. Έχουμε ανάγκη από φάσεις χαλάρωσης, από στιγμές όπου αφηνόμαστε να μας παρασύρουν τα γεγονότα και όπου επαναφορτίζουμε τις μπαταρίες μας. Αυτό είναι το πρώτο.
Ο δεύτερος σημαντικός όρος για να ξεφύγουμε από την αναβλητικότητα είναι να χρησιμοποιούμε στρατηγικές ή μικρά τεχνάσματα που μας εμποδίζουν να παρασυρθούμε υπερβολικά από τα γεγονότα. Μέρος αυτών είναι η απομάκρυνση πραγμάτων που μας διασπούν την προσοχή. Όταν γράφω ένα μυθιστόρημα, κόβω τη σύνδεση μου στο διαδίκτυο, διότι ξέρω ότι θα δοκιμάσω μεγάλο πειρασμό να σερφάρω μόλις αρχίσει να με καταβάλλει η κούραση. Μια από τις καλύτερες στρατηγικές είναι να βάζουμε – ή να μας βάζουν – προθεσμίες. Ο ψυχολόγος Νταν Αριέλυ διαπίστωσε ότι οι προθεσμίες που ορίζονται από μια εξωτερική εξουσία – για παράδειγμα, η ημερομηνία παράδοσης μιας σχολικής εργασίας ή της φορολογικής δήλωσης – αποδεικνύονται οι πιο αποτελεσματικές. Οι προθεσμίες που θέτουμε οι ίδιοι στον εαυτό μας δε λειτουργούν παρά μόνον όταν η δουλειά που πρέπει να κάνουμε μπορεί να διαιρεθεί σε πολλά μέρη το καθένα εκ των οποίων περιέχει μια πολύ σαφή προθεσμία. Οι καλές αποφάσεις της πρωτοχρονιάς που δε συνδέονται με πολύ συγκεκριμένους μικρότερους στόχους είναι καταδικασμένες σε αποτυχία.
Συμπέρασμα: η αναβλητικότητα είναι παράλογη, πλην όμως ανθρώπινη. Για να την καταπολεμήσετε, συνδυάστε διάφορες μεθόδους.
Φυσικά, μπορούμε να πούμε ψέματα στον εαυτό μας
Λέμε ότι οι άνθρωποι έχουν ελεύθερη βούληση, αλλά αυτό δεν ισχύει. Η επιθυμία μας ελέγχεται από το όνειρο του πλανήτη – η προσοχή μας έχει αγκιστρωθεί από το εξωτερικό όνειρο κι εμείς ακολουθούμε τη θέληση του εξωτερικού κόσμου. Σαν προγραμματισμένα ρομπότ, πατάμε ένα κουμπί κι αρχίζουμε να περπατάμε, πατάμε ένα άλλο κουμπί και πηγαίνουμε προς τα δεξιά, πηγαίνουμε προς τ’ αριστερά ή σταματάμε. Με τη δράση-αντίδραση και μόνο, έχουμε αυτομάτως την απόκριση: σωματική, συναισθηματική, όλων των ειδών τις αντιδράσεις στις οποίες έχουμε ήδη προγραμματιστεί.
Αν είχαμε ελεύθερη βούληση, θα επιλέγαμε, άραγε, ποτέ, να είμαστε οργισμένοι, θλιμμένοι, γεμάτοι φθόνο; Προφανώς, τίποτε απ’ αυτά δεν είναι επιλογή μας. Φυσικά, μπορούμε να πούμε ψέματα στον εαυτό μας, «Έχω ελεύθερη βούληση και μπορώ να κάνω επιλογές». Όμως, κάθε φορά που υποφέρουμε, αποδεικνύεται ότι δεν διαθέτουμε τελικά τη δύναμη να επιλέξουμε. Αν είχαμε ελεύθερη βούληση, ποτέ δεν θα επιλέγαμε το ρόλο του θύματος, γιατί ο ρόλος αυτός μάς προκαλεί θυμό και φόβο. Αν είχαμε ελεύθερη βούληση, ποτέ δεν θα επιλέγαμε κάτι που θα μας έκανε κακό ή θα μας πλήγωνε. Και, σίγουρα, δεν θα επιλέγαμε ποτέ να πληγώσουμε τους ανθρώπους που αγαπάμε.
Η Αρχαία Ελληνική Τέχνη και η Ακτινοβολία της
4.3.1. Τα πρώτα μεγάλα χάλκινα αγάλματα: Το σύνταγμα των Τυραννοκτόνων και ο Ηνίοχος των Δελφών
Είδαμε ότι, σύμφωνα με τις γραπτές μαρτυρίες, στη μνημειακή χαλκοπλαστική διέπρεψαν ήδη από τα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ. οι Αιγινήτες. Αλλά τα πρώτα μεγάλα χάλκινα αγάλματα που μνημονεύονται από αρχαίους συγγραφείς (αν εξαιρέσουμε εκείνο που κατασκεύασαν ο Ροίκος και ο Θεόδωρος) ήταν στημένα στην Αθήνα. Ο λόγος είναι για τα αγάλματα των Τυραννοκτόνων, του Αρμόδιου και του Αριστογείτονα, έργα του γλύπτη Αντήνορα, που έχει υπογράψει τη μεγαλύτερη από τις σωζόμενες κόρες της Ακρόπολης και ήταν ίσως ο δημιουργός των γλυπτών συνθέσεων των αετωμάτων του υστεροαρχαϊκού ναού του Απόλλωνα στους Δελφούς, του οποίου την κατασκευή είχαν αναλάβει οι Αθηναίοι Αλκμεωνίδες. Τα αγάλματα των Τυραννοκτόνων, όπως είδαμε, στήθηκαν στην Αγορά της Αθήνας μετά την εκδίωξη των Πεισιστρατιδών και την εγκαθίδρυση της Δημοκρατίας, στην τελευταία δεκαετία του 6ου αιώνα (510-500 π.Χ.), αλλά τα πήρε ως λάφυρα ο Ξέρξης, όταν κατέλαβε την πόλη το 480 π.Χ. Όταν οι Αθηναίοι επέστρεψαν νικητές μετά τη ναυμαχία της Σαλαμίνας, αποφάσισαν να στήσουν καινούργια αγάλματα των Τυραννοκτόνων στην Αγορά και ανέθεσαν την κατασκευή τους στους γλύπτες Κρίτιο και Νησιώτη. Τα αγάλματα αυτά τοποθετήθηκαν στη θέση τους το 476 π.Χ. και η μορφή τους μας είναι γνωστή από μαρμάρινα αντίγραφα των ρωμαϊκών χρόνων. Σώζεται μάλιστα και ένα εκμαγείο τμήματος του προσώπου του Αριστογείτονα, του πιο ηλικιωμένου από τους δύο Τυραννοκτόνους, που βρέθηκε σε εργαστήριο γλυπτικής κοντά στη λουτρόπολη Baiae, βόρεια της Νεάπολης. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι τα καλύτερα αντίγραφα μπορούν να θεωρηθούν πιστές επαναλήψεις των πρωτοτύπων, αφού έγιναν με τη βοήθεια εκμαγείων.
Τα αγάλματα των Τυραννοκτόνων δείχνουν δύο άνδρες διαφορετικής ηλικίας που επιτίθενται με τα σπαθιά στα χέρια στον Ίππαρχο, τον γιο του Πεισιστράτου για να τον σκοτώσουν. Η έντονη κίνηση αποδίδεται με έναν τρόπο πρωτόγνωρο, που δεν τον συναντούμε στα γλυπτά της αρχαϊκής εποχής: ο διασκελισμός δείχνει καθαρά πώς στηρίζεται το σώμα, και η διαμόρφωση του κορμού και των βραχιόνων φανερώνει την ορμή της επίθεσης. Μια τέτοια δημιουργία προϋποθέτει άριστη γνώση όχι μόνο της ανατομίας, αλλά και της λειτουργίας του ανθρώπινου σώματος. Μια δεύτερη προϋπόθεση είναι η εξοικείωση με τη δημιουργία μεγάλων πήλινων προπλασμάτων και τη χρήση γύψινων εκμαγείων, τεχνικές απαραίτητες για την κατασκευή μεγάλων χάλκινων αγαλμάτων. Όλα αυτά σημαίνουν ότι στο πρώτο τέταρτο του 5ου αιώνα π.Χ. μια νέα γενιά καλλιτεχνών εισήγαγε μεθόδους εργασίας που στηρίζονταν όχι μόνο στην παρατήρηση, αλλά και στη μελέτη της φύσης και του ανθρώπινου σώματος με τρόπο επιστημονικό. Το αποτέλεσμα είναι μια εντελώς νέα τεχνοτροπία, που συνδυάζει την αυστηρή ισορροπία στη δομή των μορφών, την τόλμη στην απεικόνιση της κίνησης και τον ρεαλισμό στην απόδοση των λεπτομερειών. Η τεχνοτροπία αυτή ονομάζεται «αυστηρός ρυθμός». Ένας επιπλέον λόγος που δικαιολογεί την ονομασία είναι η σοβαρή έκφραση του προσώπου στα αγάλματα αυτής της περιόδου, η οποία υποκαθιστά το λεγόμενο «αρχαϊκό μειδίαμα» των κούρων και των κορών.
Στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα εξαπλώνεται γρήγορα η χρήση του χαλκού στη μνημειακή γλυπτική. Δυστυχώς όμως τα μεγάλα χάλκινα γλυπτά που μας έχουν σωθεί από την Αρχαιότητα είναι ελάχιστα, επειδή ο χαλκός είναι μια πολύ χρήσιμη πρώτη ύλη, και στα μεταγενέστερα χρόνια, κυρίως μετά την επικράτηση του χριστιανισμού, οι κάτοικοι της Ελλάδας έμπαιναν συχνά στον πειρασμό να καταστρέψουν τα έργα αυτά για να χρησιμοποιήσουν το υλικό τους. Παρ᾽ όλα αυτά, τα ευρήματα αρκούν για να συμπεράνουμε ότι μέσα στις πρώτες δεκαετίες του 5ου αιώνα η χαλκοχυτική στην Ελλάδα σημείωσε εντυπωσιακή πρόοδο.
Το πρώτο λαμπρό παράδειγμα είναι ένα χάλκινο άγαλμα ηνιόχου από το ιερό των Δελφών, που στεκόταν επάνω σε ένα επίσης χάλκινο τέθριππο άρμα. Η διατήρηση του αγάλματος οφείλεται στο γεγονός ότι το λαμπρό ανάθημα από το οποίο προέρχεται καταστράφηκε στο πρώτο μισό του 4ου αιώνα π.Χ. από σεισμό και τα υπολείμματά του, μαζί με τον Ηνίοχο, θάφτηκαν μέσα στο ιερό. Εκτός από το άγαλμα του Ηνιόχου και τα υπολείμματα του συνόλου στο οποίο ανήκε, σώθηκε και ένας γωνιόλιθος από τη βάση του αναθήματος με τμήμα της αναθηματικής επιγραφής, σύμφωνα με την οποία αναθέτης ήταν ο Πολύζαλος, ο μικρότερος αδελφός του Γέλωνα και του Ιέρωνα, τυράννων δύο σημαντικών πόλεων της Σικελίας, της Γέλας και των Συρακουσών, στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ. Είναι πολύ πιθανό ότι ο Πολύζαλος έγινε άρχοντας της Γέλας όταν ο Ιέρωνας ανέλαβε τη διακυβέρνηση των Συρακουσών μετά τον θάνατο του Γέλωνα, το 478 π.Χ. Αξιοσημείωτο είναι ότι η αρχική επιγραφή ξαναγράφτηκε εν μέρει αρκετά χρόνια μετά το στήσιμο του έργου. Οι λόγοι που οδήγησαν στη διόρθωση αυτή παραμένουν αδιευκρίνιστοι, είναι όμως σαφές ότι σχετίζονται με τον αναθέτη, ο οποίος στο αρχικό κείμενο αναφέρεται ως Γέλας ἀνάσσων, δηλαδή άρχοντας της Γέλας. Στο νέο κείμενο μνημονεύεται μόνο το όνομα Πολύζαλος. Η νίκη την οποία απαθανατίζει το λαμπρό ανάθημα μπορεί να τοποθετηθεί το 478 ή το 474 π.Χ. και η κατασκευή του λίγο αργότερα, κοντά στο 470 π.Χ.
Με τη βοήθεια των χάλκινων θραυσμάτων και του σωζόμενου τμήματος της βάσης μπορούμε να αποκαταστήσουμε με αρκετή ακρίβεια την αρχική μορφή του συμπλέγματος στο οποίο ανήκε το άγαλμα του Ηνιόχου. Το ανάθημα περιελάμβανε, σύμφωνα με τις υπάρχουσες ενδείξεις, εκτός από το τέθριππο άρμα, δύο νεαρά άλογα (κέλητες) με τους αναβάτες τους. Το σύνολο πρέπει να ήταν εξαιρετικά εντυπωσιακό. Ωστόσο, το άγαλμα του Ηνιόχου ακόμη και μόνο του προκαλεί τον θαυμασμό. Είναι ένα έργο με αυστηρή δομή, αλλά με δεξιοτεχνική και ακριβή απόδοση των επιμέρους λεπτομερειών του σώματος, όπως δείχνει η απόδοση των μαλλιών, των αφτιών και των άκρων ποδιών. Αν και η μορφή πατάει και στα δύο πόδια, η στάση της διαφέρει από εκείνη των κούρων, καθώς διακρίνουμε ότι το βάρος του σώματος πέφτει περισσότερο στο αριστερό σκέλος, ενώ ο κορμός στρέφεται προς τα δεξιά. Δημιουργείται έτσι η εντύπωση ότι η μορφή κινείται. Το χαρακτηριστικό αυτό το συναντούμε σε όλα τα γλυπτά του «αυστηρού ρυθμού».
Είδαμε ότι, σύμφωνα με τις γραπτές μαρτυρίες, στη μνημειακή χαλκοπλαστική διέπρεψαν ήδη από τα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ. οι Αιγινήτες. Αλλά τα πρώτα μεγάλα χάλκινα αγάλματα που μνημονεύονται από αρχαίους συγγραφείς (αν εξαιρέσουμε εκείνο που κατασκεύασαν ο Ροίκος και ο Θεόδωρος) ήταν στημένα στην Αθήνα. Ο λόγος είναι για τα αγάλματα των Τυραννοκτόνων, του Αρμόδιου και του Αριστογείτονα, έργα του γλύπτη Αντήνορα, που έχει υπογράψει τη μεγαλύτερη από τις σωζόμενες κόρες της Ακρόπολης και ήταν ίσως ο δημιουργός των γλυπτών συνθέσεων των αετωμάτων του υστεροαρχαϊκού ναού του Απόλλωνα στους Δελφούς, του οποίου την κατασκευή είχαν αναλάβει οι Αθηναίοι Αλκμεωνίδες. Τα αγάλματα των Τυραννοκτόνων, όπως είδαμε, στήθηκαν στην Αγορά της Αθήνας μετά την εκδίωξη των Πεισιστρατιδών και την εγκαθίδρυση της Δημοκρατίας, στην τελευταία δεκαετία του 6ου αιώνα (510-500 π.Χ.), αλλά τα πήρε ως λάφυρα ο Ξέρξης, όταν κατέλαβε την πόλη το 480 π.Χ. Όταν οι Αθηναίοι επέστρεψαν νικητές μετά τη ναυμαχία της Σαλαμίνας, αποφάσισαν να στήσουν καινούργια αγάλματα των Τυραννοκτόνων στην Αγορά και ανέθεσαν την κατασκευή τους στους γλύπτες Κρίτιο και Νησιώτη. Τα αγάλματα αυτά τοποθετήθηκαν στη θέση τους το 476 π.Χ. και η μορφή τους μας είναι γνωστή από μαρμάρινα αντίγραφα των ρωμαϊκών χρόνων. Σώζεται μάλιστα και ένα εκμαγείο τμήματος του προσώπου του Αριστογείτονα, του πιο ηλικιωμένου από τους δύο Τυραννοκτόνους, που βρέθηκε σε εργαστήριο γλυπτικής κοντά στη λουτρόπολη Baiae, βόρεια της Νεάπολης. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι τα καλύτερα αντίγραφα μπορούν να θεωρηθούν πιστές επαναλήψεις των πρωτοτύπων, αφού έγιναν με τη βοήθεια εκμαγείων.
Τα αγάλματα των Τυραννοκτόνων δείχνουν δύο άνδρες διαφορετικής ηλικίας που επιτίθενται με τα σπαθιά στα χέρια στον Ίππαρχο, τον γιο του Πεισιστράτου για να τον σκοτώσουν. Η έντονη κίνηση αποδίδεται με έναν τρόπο πρωτόγνωρο, που δεν τον συναντούμε στα γλυπτά της αρχαϊκής εποχής: ο διασκελισμός δείχνει καθαρά πώς στηρίζεται το σώμα, και η διαμόρφωση του κορμού και των βραχιόνων φανερώνει την ορμή της επίθεσης. Μια τέτοια δημιουργία προϋποθέτει άριστη γνώση όχι μόνο της ανατομίας, αλλά και της λειτουργίας του ανθρώπινου σώματος. Μια δεύτερη προϋπόθεση είναι η εξοικείωση με τη δημιουργία μεγάλων πήλινων προπλασμάτων και τη χρήση γύψινων εκμαγείων, τεχνικές απαραίτητες για την κατασκευή μεγάλων χάλκινων αγαλμάτων. Όλα αυτά σημαίνουν ότι στο πρώτο τέταρτο του 5ου αιώνα π.Χ. μια νέα γενιά καλλιτεχνών εισήγαγε μεθόδους εργασίας που στηρίζονταν όχι μόνο στην παρατήρηση, αλλά και στη μελέτη της φύσης και του ανθρώπινου σώματος με τρόπο επιστημονικό. Το αποτέλεσμα είναι μια εντελώς νέα τεχνοτροπία, που συνδυάζει την αυστηρή ισορροπία στη δομή των μορφών, την τόλμη στην απεικόνιση της κίνησης και τον ρεαλισμό στην απόδοση των λεπτομερειών. Η τεχνοτροπία αυτή ονομάζεται «αυστηρός ρυθμός». Ένας επιπλέον λόγος που δικαιολογεί την ονομασία είναι η σοβαρή έκφραση του προσώπου στα αγάλματα αυτής της περιόδου, η οποία υποκαθιστά το λεγόμενο «αρχαϊκό μειδίαμα» των κούρων και των κορών.
Στο πρώτο μισό του 5ου αιώνα εξαπλώνεται γρήγορα η χρήση του χαλκού στη μνημειακή γλυπτική. Δυστυχώς όμως τα μεγάλα χάλκινα γλυπτά που μας έχουν σωθεί από την Αρχαιότητα είναι ελάχιστα, επειδή ο χαλκός είναι μια πολύ χρήσιμη πρώτη ύλη, και στα μεταγενέστερα χρόνια, κυρίως μετά την επικράτηση του χριστιανισμού, οι κάτοικοι της Ελλάδας έμπαιναν συχνά στον πειρασμό να καταστρέψουν τα έργα αυτά για να χρησιμοποιήσουν το υλικό τους. Παρ᾽ όλα αυτά, τα ευρήματα αρκούν για να συμπεράνουμε ότι μέσα στις πρώτες δεκαετίες του 5ου αιώνα η χαλκοχυτική στην Ελλάδα σημείωσε εντυπωσιακή πρόοδο.
Το πρώτο λαμπρό παράδειγμα είναι ένα χάλκινο άγαλμα ηνιόχου από το ιερό των Δελφών, που στεκόταν επάνω σε ένα επίσης χάλκινο τέθριππο άρμα. Η διατήρηση του αγάλματος οφείλεται στο γεγονός ότι το λαμπρό ανάθημα από το οποίο προέρχεται καταστράφηκε στο πρώτο μισό του 4ου αιώνα π.Χ. από σεισμό και τα υπολείμματά του, μαζί με τον Ηνίοχο, θάφτηκαν μέσα στο ιερό. Εκτός από το άγαλμα του Ηνιόχου και τα υπολείμματα του συνόλου στο οποίο ανήκε, σώθηκε και ένας γωνιόλιθος από τη βάση του αναθήματος με τμήμα της αναθηματικής επιγραφής, σύμφωνα με την οποία αναθέτης ήταν ο Πολύζαλος, ο μικρότερος αδελφός του Γέλωνα και του Ιέρωνα, τυράννων δύο σημαντικών πόλεων της Σικελίας, της Γέλας και των Συρακουσών, στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ. Είναι πολύ πιθανό ότι ο Πολύζαλος έγινε άρχοντας της Γέλας όταν ο Ιέρωνας ανέλαβε τη διακυβέρνηση των Συρακουσών μετά τον θάνατο του Γέλωνα, το 478 π.Χ. Αξιοσημείωτο είναι ότι η αρχική επιγραφή ξαναγράφτηκε εν μέρει αρκετά χρόνια μετά το στήσιμο του έργου. Οι λόγοι που οδήγησαν στη διόρθωση αυτή παραμένουν αδιευκρίνιστοι, είναι όμως σαφές ότι σχετίζονται με τον αναθέτη, ο οποίος στο αρχικό κείμενο αναφέρεται ως Γέλας ἀνάσσων, δηλαδή άρχοντας της Γέλας. Στο νέο κείμενο μνημονεύεται μόνο το όνομα Πολύζαλος. Η νίκη την οποία απαθανατίζει το λαμπρό ανάθημα μπορεί να τοποθετηθεί το 478 ή το 474 π.Χ. και η κατασκευή του λίγο αργότερα, κοντά στο 470 π.Χ.
Με τη βοήθεια των χάλκινων θραυσμάτων και του σωζόμενου τμήματος της βάσης μπορούμε να αποκαταστήσουμε με αρκετή ακρίβεια την αρχική μορφή του συμπλέγματος στο οποίο ανήκε το άγαλμα του Ηνιόχου. Το ανάθημα περιελάμβανε, σύμφωνα με τις υπάρχουσες ενδείξεις, εκτός από το τέθριππο άρμα, δύο νεαρά άλογα (κέλητες) με τους αναβάτες τους. Το σύνολο πρέπει να ήταν εξαιρετικά εντυπωσιακό. Ωστόσο, το άγαλμα του Ηνιόχου ακόμη και μόνο του προκαλεί τον θαυμασμό. Είναι ένα έργο με αυστηρή δομή, αλλά με δεξιοτεχνική και ακριβή απόδοση των επιμέρους λεπτομερειών του σώματος, όπως δείχνει η απόδοση των μαλλιών, των αφτιών και των άκρων ποδιών. Αν και η μορφή πατάει και στα δύο πόδια, η στάση της διαφέρει από εκείνη των κούρων, καθώς διακρίνουμε ότι το βάρος του σώματος πέφτει περισσότερο στο αριστερό σκέλος, ενώ ο κορμός στρέφεται προς τα δεξιά. Δημιουργείται έτσι η εντύπωση ότι η μορφή κινείται. Το χαρακτηριστικό αυτό το συναντούμε σε όλα τα γλυπτά του «αυστηρού ρυθμού».
Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι: ΙI. ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΣΩΚΡΑΤΙΚΟΥΣ ΣΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ
12.5. Ο φιλόσοφος μπροστά στην εξουσία και ο φιλόσοφος στην εξουσία: Σενέκας και Μάρκος Αυρήλιος
Ο Μύρης στον Λεύκιο.
Τώρα που τελείωσα τις επιστολές του Σενέκα, ώρα να στείλω τη δική μου σε σένα, φίλτατε Λεύκιε. Παραπονιέσαι ότι τα γράμματά μου είναι προχειρογραμμένα. Ποιος όμως μιλά τόσο προσεκτικά, παρά μόνο αν θέλει να ψιλολογεί; Προτιμώ να σου γράφω όπως θα σου μιλούσα, αν καθόμασταν μαζί ή αν περπατούσαμε - αυθόρμητα και άνετα. Τέτοια θέλω να είναι τα γράμματά μου, χωρίς επιτήδευση. Αν ήταν δυνατόν, θα προτιμούσα να δείχνω τα συναισθήματά μου, παρά να μιλώ γι᾽ αυτά.
Καλό; Ταιριάζει στην αρχή της επιστολής μου. Κι αυτό από τον Σενέκα το ξέκλεψα (ή από τον Κικέρωνα; Ξέχασα να το σημειώσω). Αντέγραψα μερικά ωραία, να τα έχω για κάθε περίσταση. Σε σένα τα χρησιμοποιώ με μέτρο, γιατί θα το καταλάβεις και θα με κοροϊδέψεις. Τα άλλα γράμματά μου είναι γεμάτα τέτοια παραθέματα. Κάνω καλή εντύπωση, και οι γονείς μου πείθονται ότι δεν πάνε χαμένα τόσα έξοδα για σπουδές στο εξωτερικό.
Στις επιστολές του, δημοσιευμένες με φροντίδα, ο Σενέκας καταπιάνεται με πολλά θέματα, χωρίς να λέει κάτι διαφορετικό από όσα ξέρουμε. Προσπαθεί να νουθετήσει τον αναγνώστη, για να ακολουθήσει τον δρόμο της φιλοσοφίας που οδηγεί στην ευδαιμονία. Αυτός ο δρόμος είναι πορεία αγωνιστική που θέλει θάρρος και ισχυρή θέληση, διαρκή αυτοέλεγχο και απόσταση από τα υλικά αγαθά. Ωραία λόγια, που ο Σενέκας δεν τα έκανε πράξη.
Συμβουλές γραπτές έδινε όχι μόνο στον Λουκίλιο, στον οποίο απευθύνει τις επιστολές, αλλά και στον αυτοκράτορα: πρόσφερε μια πραγματεία του στον Νέρωνα, λίγο μετά την άνοδό του στον θρόνο, και τον προέτρεπε να δείχνει μεγαλοψυχία!
Σαράντα κύματα πέρασε η ζωή του. Πίστευε ότι ο στωικός οφείλει να μετέχει στα δημόσια πράγματα και, συνεπής σ᾽ αυτό, επιδίωξε πολιτική σταδιοδρομία. Του έτυχαν αυτοκράτορες όπως ο Τιβέριος ή ο Κλαύδιος, αλλά και ο Καλιγούλας και ο Νέρωνας. Προσκολλήθηκε σε αυτοκράτορες φαύλους και τελικά απέκτησε μεγάλη δύναμη, ειδικά επί Νέρωνος. Πολλοί τον κατέκριναν τον Σενέκα και τους δίνω δίκιο: ποιος φιλόσοφος συναναστράφηκε και συνεργάστηκε με τέτοιους τυράννους, ώστε να αυξήσει την περιουσία του κατά 300.000.000 σηστέρτιους μέσα σε τέσσερα χρόνια;
Το μόνο αντάξιο της φιλοσοφίας του μου φαίνεται ότι ήταν ο θάνατός του. Μπλέχτηκε σε μια αποτυχημένη συνομωσία εναντίον του Νέρωνα· τον διέταξαν να αυτοκτονήσει και το έκανε. Είχε γράψει κάτι ανάλογο: «Το δρομολόγιο ενός ταξιδιού μένει ανολοκλήρωτο, αν σταματήσεις στα μισά του δρόμου σου ή προτού φτάσεις στον τόπο για τον οποίο ξεκίνησες. Η ζωή όμως σε καμιά στιγμή δεν μένει ανολοκλήρωτη, φτάνει μόνο να την έχεις ζήσει σωστά. Όπου και να τη σταματήσεις (αν τη σταματήσεις σωστά) η ζωή σου θα είναι ολοκληρωμένη. Δεν είναι μεγάλη υπόθεση η ζωή· όλοι οι δούλοι σου ζουν, όλα τα ζώα σου ζουν. Να πεθάνεις με αξιοπρέπεια, με σύνεση και με θάρρος - αυτό είναι το σπουδαίο.»
Αν ήταν να βάλω κάποιον δίπλα στον Σενέκα (ή μάλλον πιο πάνω), θα ήταν ο Μάρκος Αυρήλιος. Ρωμαίοι και οι δύο, γόνοι ισχυρών οικογενειών, στωικοί φιλόσοφοι με λαμπρές σπουδές στη ρητορική και στη φιλοσοφία και με δασκάλους σαν τον Σωτίωνα και τον Ηρώδη τον Αττικό. Ο Σενέκας ξεκίνησε μια πολλά υποσχόμενη σταδιοδρομία στα πολιτικά πράγματα της Ρώμης και έγινε σύμβουλος του αυτοκράτορα, ενώ ο Μάρκος Αυρήλιος από μικρός προοριζόταν για υψηλά αξιώματα και τελικά έγινε ανώτατος άρχοντας.
Από δω και πέρα αρχίζουν οι διαφορές: Ο Μάρκος Αυρήλιος αναζωογόνησε τη φιλοσοφία στο παραδοσιακό της κέντρο, την Αθήνα, όταν ίδρυσε και όρισε να επιδοτούνται από το δημόσιο έδρες των τεσσάρων φιλοσοφικών Σχολών (πλατωνική, αριστοτελική, στωική, επικούρεια). Ενώ κατείχε το ανώτατο αξίωμα του αυτοκράτορα, έγραψε στοχασμούς προς τον εαυτό του, στα ελληνικά μάλιστα. Και έδειξε ότι η στωική διδασκαλία μπορεί στ᾽ αλήθεια να του προσφέρει ψυχική γαλήνη και παρηγοριά - ενώ χειριζόταν τις δύσκολες υποθέσεις μιας παγκόσμιας αυτοκρατορίας. Έβλεπε τον κόσμο, στωικός καθώς ήταν, σαν ένα σύνολο, και τον εαυτό του ως ένα μέλος που οφείλει να προσφέρει στο σύνολο. Και επιπλέον ως αυτοκράτορας έκανε ό,τι μπορούσε για να κρατηθεί ενιαίο το σύνολο (αλλά και το βασίλειό του - μην ξεχνιόμαστε). Ταυτόχρονα, καθώς ο κόσμος γύρω του άλλαζε, αυτή η λαχτάρα (αλλά και η δυνατότητα) προσφοράς εναλλασσόταν με το αίσθημα της παραίτησης - αυτός, ένας αυτοκράτορας, να τα αφήσει όλα για να βρει τη γαλήνη.
Στοχαστικός αλλά και άνθρωπος της πράξης, ο Μάρκος ήξερε να μην χάνεται σε ατέλειωτες συζητήσεις. Το θυμίζει ξεκάθαρα στο Εις εαυτόν(10.16): «Μην κάθεσαι να συζητάς για το πώς είναι ο καλός άνθρωπος. Γίνε τέτοιος άνθρωπος.»Κι αυτός μάλλον τα κατάφερε.
Φίλε μου Λεύκιε. Πολλά μου ήρθαν στο μυαλό εκτός από αυτά που σου έγραφα, αλλά πρέπει να ταμιεύσω μερικά να σου τα πω από κοντά.
Ο Μύρης στον Λεύκιο.
Τώρα που τελείωσα τις επιστολές του Σενέκα, ώρα να στείλω τη δική μου σε σένα, φίλτατε Λεύκιε. Παραπονιέσαι ότι τα γράμματά μου είναι προχειρογραμμένα. Ποιος όμως μιλά τόσο προσεκτικά, παρά μόνο αν θέλει να ψιλολογεί; Προτιμώ να σου γράφω όπως θα σου μιλούσα, αν καθόμασταν μαζί ή αν περπατούσαμε - αυθόρμητα και άνετα. Τέτοια θέλω να είναι τα γράμματά μου, χωρίς επιτήδευση. Αν ήταν δυνατόν, θα προτιμούσα να δείχνω τα συναισθήματά μου, παρά να μιλώ γι᾽ αυτά.
Καλό; Ταιριάζει στην αρχή της επιστολής μου. Κι αυτό από τον Σενέκα το ξέκλεψα (ή από τον Κικέρωνα; Ξέχασα να το σημειώσω). Αντέγραψα μερικά ωραία, να τα έχω για κάθε περίσταση. Σε σένα τα χρησιμοποιώ με μέτρο, γιατί θα το καταλάβεις και θα με κοροϊδέψεις. Τα άλλα γράμματά μου είναι γεμάτα τέτοια παραθέματα. Κάνω καλή εντύπωση, και οι γονείς μου πείθονται ότι δεν πάνε χαμένα τόσα έξοδα για σπουδές στο εξωτερικό.
Στις επιστολές του, δημοσιευμένες με φροντίδα, ο Σενέκας καταπιάνεται με πολλά θέματα, χωρίς να λέει κάτι διαφορετικό από όσα ξέρουμε. Προσπαθεί να νουθετήσει τον αναγνώστη, για να ακολουθήσει τον δρόμο της φιλοσοφίας που οδηγεί στην ευδαιμονία. Αυτός ο δρόμος είναι πορεία αγωνιστική που θέλει θάρρος και ισχυρή θέληση, διαρκή αυτοέλεγχο και απόσταση από τα υλικά αγαθά. Ωραία λόγια, που ο Σενέκας δεν τα έκανε πράξη.
Συμβουλές γραπτές έδινε όχι μόνο στον Λουκίλιο, στον οποίο απευθύνει τις επιστολές, αλλά και στον αυτοκράτορα: πρόσφερε μια πραγματεία του στον Νέρωνα, λίγο μετά την άνοδό του στον θρόνο, και τον προέτρεπε να δείχνει μεγαλοψυχία!
Σαράντα κύματα πέρασε η ζωή του. Πίστευε ότι ο στωικός οφείλει να μετέχει στα δημόσια πράγματα και, συνεπής σ᾽ αυτό, επιδίωξε πολιτική σταδιοδρομία. Του έτυχαν αυτοκράτορες όπως ο Τιβέριος ή ο Κλαύδιος, αλλά και ο Καλιγούλας και ο Νέρωνας. Προσκολλήθηκε σε αυτοκράτορες φαύλους και τελικά απέκτησε μεγάλη δύναμη, ειδικά επί Νέρωνος. Πολλοί τον κατέκριναν τον Σενέκα και τους δίνω δίκιο: ποιος φιλόσοφος συναναστράφηκε και συνεργάστηκε με τέτοιους τυράννους, ώστε να αυξήσει την περιουσία του κατά 300.000.000 σηστέρτιους μέσα σε τέσσερα χρόνια;
Το μόνο αντάξιο της φιλοσοφίας του μου φαίνεται ότι ήταν ο θάνατός του. Μπλέχτηκε σε μια αποτυχημένη συνομωσία εναντίον του Νέρωνα· τον διέταξαν να αυτοκτονήσει και το έκανε. Είχε γράψει κάτι ανάλογο: «Το δρομολόγιο ενός ταξιδιού μένει ανολοκλήρωτο, αν σταματήσεις στα μισά του δρόμου σου ή προτού φτάσεις στον τόπο για τον οποίο ξεκίνησες. Η ζωή όμως σε καμιά στιγμή δεν μένει ανολοκλήρωτη, φτάνει μόνο να την έχεις ζήσει σωστά. Όπου και να τη σταματήσεις (αν τη σταματήσεις σωστά) η ζωή σου θα είναι ολοκληρωμένη. Δεν είναι μεγάλη υπόθεση η ζωή· όλοι οι δούλοι σου ζουν, όλα τα ζώα σου ζουν. Να πεθάνεις με αξιοπρέπεια, με σύνεση και με θάρρος - αυτό είναι το σπουδαίο.»
Αν ήταν να βάλω κάποιον δίπλα στον Σενέκα (ή μάλλον πιο πάνω), θα ήταν ο Μάρκος Αυρήλιος. Ρωμαίοι και οι δύο, γόνοι ισχυρών οικογενειών, στωικοί φιλόσοφοι με λαμπρές σπουδές στη ρητορική και στη φιλοσοφία και με δασκάλους σαν τον Σωτίωνα και τον Ηρώδη τον Αττικό. Ο Σενέκας ξεκίνησε μια πολλά υποσχόμενη σταδιοδρομία στα πολιτικά πράγματα της Ρώμης και έγινε σύμβουλος του αυτοκράτορα, ενώ ο Μάρκος Αυρήλιος από μικρός προοριζόταν για υψηλά αξιώματα και τελικά έγινε ανώτατος άρχοντας.
Από δω και πέρα αρχίζουν οι διαφορές: Ο Μάρκος Αυρήλιος αναζωογόνησε τη φιλοσοφία στο παραδοσιακό της κέντρο, την Αθήνα, όταν ίδρυσε και όρισε να επιδοτούνται από το δημόσιο έδρες των τεσσάρων φιλοσοφικών Σχολών (πλατωνική, αριστοτελική, στωική, επικούρεια). Ενώ κατείχε το ανώτατο αξίωμα του αυτοκράτορα, έγραψε στοχασμούς προς τον εαυτό του, στα ελληνικά μάλιστα. Και έδειξε ότι η στωική διδασκαλία μπορεί στ᾽ αλήθεια να του προσφέρει ψυχική γαλήνη και παρηγοριά - ενώ χειριζόταν τις δύσκολες υποθέσεις μιας παγκόσμιας αυτοκρατορίας. Έβλεπε τον κόσμο, στωικός καθώς ήταν, σαν ένα σύνολο, και τον εαυτό του ως ένα μέλος που οφείλει να προσφέρει στο σύνολο. Και επιπλέον ως αυτοκράτορας έκανε ό,τι μπορούσε για να κρατηθεί ενιαίο το σύνολο (αλλά και το βασίλειό του - μην ξεχνιόμαστε). Ταυτόχρονα, καθώς ο κόσμος γύρω του άλλαζε, αυτή η λαχτάρα (αλλά και η δυνατότητα) προσφοράς εναλλασσόταν με το αίσθημα της παραίτησης - αυτός, ένας αυτοκράτορας, να τα αφήσει όλα για να βρει τη γαλήνη.
Στοχαστικός αλλά και άνθρωπος της πράξης, ο Μάρκος ήξερε να μην χάνεται σε ατέλειωτες συζητήσεις. Το θυμίζει ξεκάθαρα στο Εις εαυτόν(10.16): «Μην κάθεσαι να συζητάς για το πώς είναι ο καλός άνθρωπος. Γίνε τέτοιος άνθρωπος.»Κι αυτός μάλλον τα κατάφερε.
Φίλε μου Λεύκιε. Πολλά μου ήρθαν στο μυαλό εκτός από αυτά που σου έγραφα, αλλά πρέπει να ταμιεύσω μερικά να σου τα πω από κοντά.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις
(
Atom
)




















