Συνύπαρξη αλά Τούρκα

Με την κατάκτηση των Βαλκανίων οι Οσμανλήδες έρχονται αντιμέτωποι με μια νέα κατάσταση. Την διοίκηση μιας αχανούς αυτοκρατορίας. Από ένα μικρό σουλτανάτο της κεντρικής Μικράς Ασίας, με πληθυσμό τουρκομανικό, εξελίσσονται σε μια πολυεθνική αυτοκρατορία με πλήθος διαφορετικών λαών, θρησκειών και παραδόσεων, εν πολλοίς ξένων προς την τουρκομανική παράδοση και κουλτούρα. Έλληνες, Αλβανοί, Σλάβοι, Βούλγαροι, Εβραίοι και πολλοί ακόμη λαοί έπρεπε να ενταχθούν λειτουργικά στην αχανή αυτοκρατορία που δημιούργησαν οι απόγονοι του Οσμάν. Μια δύσκολη πρόκληση που απαιτούσε μαεστρία διπλωματική και πυγμή στρατιωτική, σε δόσεις όμως που ποίκιλαν ανάλογα με την περιοχή και το λαό που καλούνταν να υποτάξουν κάθε φορά οι Οσμανλήδες. Ουσιαστικά ο βαλκανικός κορμός, μέχρι το 1460, έχει υποκύψει στους Οθωμανούς «γαζήδες», τους μαχητές της πίστης, που διεξάγουν την «τζιχάντ», τον ιερό πόλεμο, σύμφωνα με τα κελεύσματα του ιερού Κορανίου. Το έργο της κατάκτησης αποδείχτηκε σχετικά εύκολο, αφού οι αδελφοκτόνοι πόλεμοι των Βυζαντινών είχαν κατακερματίσει την άλλοτε κραταιά βυζαντινή αυτοκρατορία σε μικρά και ασθενικά δεσποτάτα, που αδυνατούσαν να προτάξουν μια ενιαία αντίσταση στους Οσμανλήδες γαζήδες. Όταν εξασφαλίστηκε η ειρήνη οι Οθωμανοί προχώρησαν σε επιχειρήσεις πληθυσμιακής ανανέωσης, κυρίως για την εκμετάλλευση των εδαφών και την συνακόλουθη φορολόγηση. Ακολουθώντας το παράδειγμα των βυζαντινών αυτοκρατόρων, εγκαθιστούν Τούρκους νομάδες της Ανατολίας (γιουρούκους και κονιάρους) στην Μακεδονία και την Θράκη. Ο σουλτάνος στη νέα του πρωτεύουσα, την Ιστανμπούλ, ήθελε να αισθάνεται ασφαλής στηριζόμενος σε πιστούς μουσουλμανικούς πληθυσμούς. Έχοντας θριαμβεύσει στα πεδία των μαχών, οι Οσμανλήδες θα δοκιμάζονταν πλέον στη διαχείριση των λαών που κληρονόμησαν από την καταρρέουσα βυζαντινή αυτοκρατορία.

 

Λίγα μας είναι γνωστά για τον πληθυσμό της αυτοκρατορίας. Δυο απογραφές, όμως, του 1489 και του 1535 μας δίνουν κάποια σημαντικά στοιχεία σχετικά με την πληθυσμιακή σύνθεση της αυτοκρατορίας. Η Ρούμελη το 1489 φαίνεται να έχει συνολικά 1.111.799 νοικοκυριά με τα χριστιανικά να αριθμούν 862.707 (περίπου 4 εκ. κάτοικοι) και τα μουσουλμανικά 244.958 (περίπου 1.5 εκ. κάτοικοι). Η απογραφή του 1535 μας παρουσιάζει 1.1 εκ. χριστιανικά νοικοκυριά και 365.000 μουσουλμανικά. Η Πελοπόννησος αριθμεί 50.000 νοικοκυριά με μόλις 1063 μουσουλμανικά και 464 Εβραϊκά. Η Θεσσαλονίκη στα 1518 αριθμεί 3.143 εβραϊκά νοικοκυριά, 1374 μουσουλμανικά και 1087 χριστιανικά. Αντίθετα στη Μικρά Ασία απαριθμούνται 420.000 νοικοκυριά από τα οποία 388.397 είναι μουσουλμανικά και μόλις 32.000 χριστιανικά. Η αυτοκρατορία φαίνεται να είναι χωρισμένη στα δυο. Οι πληθυσμοί της Μικράς Ασίας, ήδη από τον 12^ο αιώνα, είχαν μπει στη διαδικασία του εξισλαμισμού, πράγμα που δεν μπορούσε να συμβεί στις πιο πυκνοκατοικημένες περιοχές των Βαλκανίων που κυριαρχούσαν οι χριστιανοί Έλληνες, Αλβανοί και Σλάβοι στα νότια και στις παράλιες περιοχές και οι Ρουμάνοι χριστιανοί στα βόρεια του Δούναβη. Αυτούς τους ετερόκλητους πληθυσμούς έπρεπε οι απόγονοι του Οσμάν, αφού τους κατέκτησαν, να τους διοικήσουν. Και το κατάφεραν, εγκαθιστώντας για περίπου 400 χρόνια την δική τους ειρήνη στα Βαλκάνια, την pax ottomanica.

 

Πρέπει να τονιστεί ότι οι Οσμανλήδες δεν είχαν ιδέα τού τι σημαίνει κοσμικό κράτος. Ο Σουλτάνος εφαρμόζει την charia, τον θείο νόμο που διαχωρίζει τους υπηκόους του στους moslem, τους πιστούς και τους zimmi, τους προστατευόμενους μη μουσουλμάνους της αυτοκρατορίας. Οι τελευταίοι, ονομάζονται και gavur (γκιαούρης ελληνιστί), προστατεύονταν όσο τηρούσαν την ισλαμική νομιμότητα και πλήρωναν τον κεφαλικό φόρο. Στα Βαλκάνια, την περιοχή του Ρουμ για τους Οσμανλήδες, οι «άπιστοι» υπερτερούσαν πληθυσμιακά των πιστών του Προφήτη. Έπρεπε λοιπόν να βρεθεί ένας τρόπος ενσωμάτωσης των zimmi στο οργανισμό της αυτοκρατορίας, παρότι η τελευταία τους θεωρούσε υπηκόους δεύτερης κατηγορίας και τους επέβαλε αρκετούς περιορισμούς, όπως την απαγόρευση χρήσης του πράσινου χρώματος στο ντύσιμο τους ή την απαγόρευση να χτίζουν σπίτια ψηλότερα των μουσουλμάνων. Έτσι η οθωμανική εξουσία δημιουργεί έναν από τους σημαντικότερους και ευφυέστερους θεσμούς στην αυτοκρατορία, το millet, δηλαδή μια θρησκευτική κοινότητα. Η μετάφραση του millet, λανθασμένα, ταυτίζεται με την δυτική έννοια του έθνους. Καμία όμως σχέση δεν είχε με το έθνος, αλλά με την θρησκευτική κοινότητα στην οποία κάποιος ανήκε. Το Rum millet δεν σήμαινε το έθνος των Ρωμαίων, αλλά την θρησκευτική κοινότητα των χριστιανών των Βαλκανίων, στην οποία ήταν ενταγμένοι όλοι οι χριστιανοί Έλληνες, Αλβανοί, Σέρβοι, Βούλγαροι, Βλάχοι. Κεφαλή του κάθε millet είχε οριστεί ένας millet Bachi με αρμοδιότητες στο οικογενειακό δίκαιο, την θρησκεία, τα σχολεία, τα νοσοκομεία. Το κάθε millet ακολουθούσε τους κανόνες της θρησκείας του, σε θέματα ηθικής και θεολογίας, ενώ στους υπόλοιπους τομείς της ζωής ακολουθούσε τους νόμους της αυτοκρατορίας. Από τις πρώτες ενέργειες του Μεχμέτ Β΄ μετά την άλωση της Πόλης, είναι να βρει και να αναγορεύσει Πατριάρχη του Rum millet τον Γεώργιο Σχολάριο Γεννάδιο, ενώ παράλληλα του παραχωρεί και ορισμένα προνόμια. Αντίστοιχα προνόμια παραχωρούνται και στα άλλα δυο millet των Αρμενίων και των Εβραίων με τον Μεχμέτ Β΄ να διορίζει μεγάλο ραβίνο τον Μωυσή Καψάλη. Βλέπουμε, λοιπόν, ότι η βάση της οργάνωσης της οθωμανικής αυτοκρατορίας ήταν θεοκρατική, χωρίς όμως να επιδιώκει τη σύγκρουση των θρησκειών, αλλά αντίθετα μια πολιτική συνύπαρξης. Ειδικά σε περιοχές με πλειοψηφούν χριστιανικό στοιχείο οι Οθωμανοί έδωσαν πλήθος προνομίων και διοικητική αυτονομία, συνεργαζόμενοι με τους ντόπιους, παρά εξοβελίζοντας τους, εγκαθιστώντας την περίφημη «οθωμανική ανεκτικότητα» της pax ottomanica.

 

Τέτοια προνόμια αποκτούν, κυρίως, οι Ελληνόφωνοι χριστιανοί της Στερεάς Ελλάδας, της Πελοποννήσου και των νησιών του Αιγαίου, μέρη στα οποία αποτελούσαν την συντριπτική πλειοψηφία. Ο Νικ. Μοσχοβάκης στη μελέτη του «Το εν Ελλάδι δημόσιον δίκαιον επί τουρκοκρατίας», σημειώνει χαρακτηριστικά: «…επί τουρκοκρατίας πάσα πόλις, κώμη ή χωρίον απετέλει κοινότητα ή κοινόν δηλ. νομικόν πρόσωπον, διαχειριζόμενον τα της τοπικής διοικήσεως ανεξαρτήτως της τουρκικής εξουσίας». Οι κοινότητες των Ελλήνων της νότιας Ελλάδας και των νησιών του Αιγαίου, όπως σημειώνει και ο Κ. Παπαρηγόπουλος, έλκουν την καταγωγή τους από τα μεσαιωνικά χρόνια καθώς και ότι: «…η οσμανική κυριαρχία τις βρήκε να υπάρχουν, και τις άφησε να λειτουργούν βοηθητικά στην κατώτερη διοίκηση της χώρας». Άλλοι, όπως ο Άγγλος Urquhart, θεωρούν τις αυτόνομες κοινότητες επί τουρκοκρατίας δημιούργημα των Οθωμανών. Όπως και να έχει, οι Οσμανλήδες ενδιαφέρονταν για την τήρηση της αυτοκρατορικής τάξης και την είσπραξη των φόρων. Οι ελεύθερες κοινότητες εξασφάλιζαν και τα δυο. Όσο η κοινότητα ήταν συνεπής στην ετήσια φορολογία της προς την Πύλη, απολάμβανε ουκ ολίγα προνόμια. Είχε το δικαίωμα να ασκεί την δική της εκπαιδευτική πρακτική, με ίδρυση σχολείων και σχολών, να μεριμνά για θέματα υγείας και την κοινωνική πρόνοια. Μάλιστα από τον 18^ο αιώνα αποκτά δικαιοδοσίες και στον τομέα της δικαστικής εξουσίας. Ο Νικ. Μοσχοβάκης μας πληροφορεί ότι: «της αυτοδιοικήσεως δ΄ εν γένει αντικείμενα ήσαν κατά το πλείστον τα καθήκοντα της λεγομένης εσωτερικής διοικήσεως, ήτοι η αστυνομία , ο καθορισμός και η διανομή των φόρων, η διαχείρισης της κοινοτικής περιουσίας, η εκτέλεσις των διαταγών της κεντρικής εξουσίας, η συμβολαιογραφική πολλαχού υπηρεσία, ως και η απονομή της δικαιοσύνης».

 

Από νωρίς οι Οσμανλήδες διαπίστωσαν ότι ο έλεγχος της βαλκανικής, τόσο λόγω απόστασης από την Πόλη, όσο και λόγω γεωγραφικής διαμόρφωσης ήταν ένα στοίχημα που έπρεπε να κερδίσουν. Η βόρεια Αλβανία, το Μαυροβούνιο, περιοχές της Ηπείρου, η Πελοπόννησος και τα νησιά του Αιγαίου απολαμβάνουν μια αυτονομία πραγματική, που περιοριζόταν μόνο από έναν φόρο, που πολλές φορές «ξεχνούσαν» και να πληρώσουν… Η διατήρηση των αυτόνομων κοινοτήτων ήταν μια ρεαλιστική προσαρμογή στις τοπικές συνθήκες και συνέβαλε στην διατήρηση της Οθωμανικής κατοχής για τέσσερις εκατονταετίες στα Βαλκάνια.

 

Η Πελοπόννησος σύμφωνα με τον Νικ. Μοσχοβάκη: «… μακρότερον αντιστάσα κατά της τουρκικής κατακτήσεως και εξαναγκάσασα πλειότερα προνόμια υπέρ αυτής, εμόρφωσε τελειότερον και το της αυτοδιοικήσεως σύστημα». Οι Πελοποννήσιοι είχαν, πέρα από τα προνόμια και τις υποχρεώσεις των λοιπών αυτόνομων κοινοτήτων, και το πλεονέκτημα να ασκούν πραγματικό «lobbying» στην ίδια την πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας. Δυο με τρείς προεστοί στέλνονταν στην Πόλη με σκοπό να αναπτύξουν σχέσεις με τους ισχυρούς της οθωμανικής εξουσίας, να μεταφέρουν αιτήματα των συντοπιτών τους, ενώ κάποιες φορές κατάφερναν να καθαιρέσουν και πασάδες που καταχρόνταν την εξουσία τους. Οι βεκίληδες, όπως ονομάζονταν οι Πελοποννήσιοι απεσταλμένοι, «…ήσκουν αληθώς, εκτενή και πραγματικήν επίβλεψιν επί της διαγωγής των υπαλλήλων της Πύλης των εν τη πατρίδι αυτών…», παρατηρεί ο Νικ. Μοσχοβάκης. Παράλληλα κάθε επαρχία της Πελοποννήσου εξέλεγε δυο προύχοντες που πήγαιναν μια με δυο φορές το χρόνο στην έδρα του πασά, για να του εκθέσουν τα αιτήματα τους. Μάλιστα η Μάνη ήταν από μόνη της μια ιδιαίτερη περίπτωση. Η αυτοκρατορία όσες προσπάθειες έκανε να κατακτήσει αυτούς τους ορεσίβιους πολεμιστές, έπεσαν στο κενό. Ουσιαστικά η Πύλη αρκούνταν σε έναν φόρο υποτέλειας, που και αυτός δεν πληρωνόταν τακτικά. Αργότερα και το νέο ελληνικό κράτος θα συναντήσει πλήθος όσων προβλημάτων, στην προσπάθεια του να καθυποτάξει τον έντονο τοπικισμό των Μανιατών. Τα δεκαπέντε καπετανάτα της Μάνης εξέλεγαν δικό του Μπέη, αντίστοιχο του κοτζάμπαση, με αρμοδιότητες τήρησης της τάξης και στην συλλογή των φόρων. Ο Νικ. Μοσχοβάκης τονίζει για την Μάνη ότι: «…η Μάνη μέχρι του 1770 διετέλεσε σχεδόν ελευθέρα, καθότι πάσα η υποταγή αυτής συνίστατο εις την προς την Πύλην πληρωμήν τεσσάρων χιλιάδων γροσίων ετησίου φόρου, όστις και ούτος κατά πάσαν πιθανότητα ουδέποτε επληρώθη. Κατά τα λοιπά διετέλει όλως ανεξάρτητος και είχε καθ΄ όλα ιδίαν διοίκησιν».

 

Η αυτοδιοίκηση της Στερεάς Ελλάδας είχε γενικά τα ίδια χαρακτηριστικά με της Πελοποννήσου. Και εδώ υπάρχουν κοτζαμπάσηδες και επαρχιακές συνελεύσεις, αλλά ποτέ δεν έφτασε στο επίπεδο της Πελοποννήσου. Κυριότερη αιτία, κατά τον Νικ. Μοσχοβάκη, ήταν οι κλεφταρματωλοί των ορεινών, για τους οποίους σημειώνει: «…αι ορειναί επαρχίαι, ούσαι η εστία των αρματωλών και καπετάνων, μεγίστην ασκούντων επιρροήν, απετέλουν ήκιστα προσφυές έδαφος εις ανάπτυξιν συστήματος πολιτικής αυτοδιοικήσεως». Η Αθήνα πάντως, είχε ξεφύγει από τον γενικό κανόνα της Στερεάς Ελλάδας και είχε αναπτύξει ένα αξιοζήλευτο καθεστώς αυτονομίας. Από τα 1458, όταν η Αθήνα κατακτιέται από τους Οθωμανούς, μνημονεύεται η ύπαρξη συμβουλίου αρχόντων ή γερόντων, ντόπιων, δίπλα στον Οθωμανό διοικητή. Οι χριστιανοί διοικούνταν από 24 δημογέροντες με ισόβια θητεία. Ένας γραμματέας ήταν επιφορτισμένος με την αρχειοθέτηση των συμβολαίων αγοραπωλησιών ακινήτων, ενώ σε περιπτώσεις παρεκτροπής των Οθωμανών διοικητών της πόλης, έστελναν αντιπροσώπους στην Πόλη να διαμαρτυρηθούν και πολλές φορές πετύχαιναν ακόμη και την τιμωρία τους, γεγονός που αναφέρεται ήδη από το 1675.

 

Στα νησιά του Αιγαίου επικρατούσε παρόμοιο καθεστώς με αυτό της Μάνης. Σε πολλά από αυτά υπήρχε παράδοση αυτοδιοίκησης ήδη από τα ρωμαϊκά και βυζαντινά χρόνια. Οι Κυκλάδες επί τουρκοκρατίας υπάγονταν στον ναύαρχο του στόλου, γεγονός που είχε ευεργετικά αποτελέσματα στη διοίκηση τους, αφού απέφευγαν έτσι την μόνιμη παραμονή Οθωμανού αξιωματούχου. Μόνο τρία νησιά εξαιρούνταν της δικαιοδοσίας του ναυάρχου του στόλου, η Άνδρος, η Σύρος και η Τήνος. Σύμφωνα με τον Νικ. Μοσχοβάκη : «…η εξαίρεσις αύτη ήτο υπέρ των νήσων τούτων, καθότι η διοίκησις ήτο έτι ηπιωτέρα εν αυταίς, οι φόροι ελαφρότεροι και οι τούρκοι υπάλληλοι ήττον αυθαίρετοι». Η παρουσία των Οθωμανών στα νησιά του Αιγαίου ήταν σποραδική και ελάχιστοι εγκαταστάθηκαν μόνιμα σε αυτά. Παράλληλα εξαιτίας της στρατηγικής θέσης των Κυκλάδων και της χρείας έμπειρων ναυτών στο οθωμανικό ναυτικό, τα νησιά ποτέ δεν γνώρισαν παιδομάζωμα. Στην διοίκηση, και εδώ, κύριο ρόλο είχαν οι δημογέροντες ή πρωτόγεροι με αρμοδιότητες στην ασφάλεια και την τήρηση της τάξης καθώς και την είσπραξη των φόρων. Σταδιακά άρχισαν να επιφορτίζονται και με δικαστικά καθήκοντα. Για τη δικαιοσύνη ειδικά ο Νικ. Μοσχοβάκης αναφέρει: «… ενώ εν τη λοιπή Ελλάδι την διακαιοσύνην διεχειρίζετο κυρίως ο κλήρος, οι δε προεστώτες εφαίνοντο μάλλον δευτερεύουσαν θέσιν έχοντες εν τη απονομή αυτής, εν ταις νήσοις υπερέβησαν ενωρίς την βαθμίδα ταύτην, η δε δικαιοσύνη έλαβεν όλως λαϊκόν χαρακτήρα, ενώ το δίκαιον, μορφωθέν το πρώτον εν εθίμοις, είχεν ήδη αρχίσει να λαμβάνη ενιαχού τον τύπον του γραπτού δικαίου». Χαρακτηριστικό είναι το καθεστώς των τριών κατεξοχήν ναυτικών νησιών της εποχής, της Ύδρας, των Σπετσών και των Ψαρών. Σε αυτά τα νησιά αναδείχτηκε μια κυρίαρχη κάστα που δεν στήριζε τη θέση της στην κληρονομικότητα, αλλά στην προσωπική εργασία και ικανότητα στο επιχειρείν. Τα μέλη της τάξης των «οικοκυραίων», αφού είχαν πλουτίσει από το θαλασσινό εμπόριο, αποσύρονταν στα νησιώτικα αρχοντικά τους ασχολούμενοι με τα δημόσια. Η Ύδρα για πολύ καιρό ουσιαστικά αγνοούταν από την οθωμανική εξουσία και μόλις στα 1667 τη βλέπουμε να εντάσσεται στους αυτοκρατορικούς φορολογικούς καταλόγους. Προϊσταμένη δύναμη στο νησί ήταν δυο έγγαμοι ιερείς, που κανόνιζαν τα κοινά, καθώς και δυο εκλεγμένοι επίτροποι με έναν γραμματικό. Για την είσπραξη των φόρων υπήρχε ένας ταμίας ενώ, το νησί διέθετε δική του πολιτοφυλακή για την τήρηση της τάξης. Η δικαιοσύνη απονεμόταν από ένα κοσμικό δικαστήριο, την καγκελαρία, και από ένα εκκλησιαστικό. Η μόνη υποχρέωση των Υδραίων, πέραν της φορολογίας, ήταν να συνεισφέρουν στο οθωμανικό ναυτικό έναν αριθμό ναυτών, τους καλιοντζίδες, τους οποίους και αναλάμβαναν να τρέφουν και να μισθοδοτούν.  Ουσιαστικά η Ύδρα «…προέκοπτεν, αποτελούσα κυρίως μικράν πολιτείαν, τα λοιπά μεν αυτόνομον, απλώς δε φόρου υποτελή εις ξένον κυριάρχην…». Οι Σπέτσες, όπως και η Ύδρα, μοιράζονταν την ίδια κοινωνική δομή, με τους οικοκυραίους στην κορυφή της κοινωνικής πυραμίδας ακολούθως τους πλοιοκτήτες και τέλος τους ναύτες. Για την διοίκηση της νήσου υπήρχε ένας  ζαμπίτης ή μπέης της νήσου, ντόπιος, που προτεινόταν από τους οικοκυραίους και διοριζόταν από τον ναύαρχο του στόλου. Μάλιστα ο Νικ. Μοσχοβάκης παρατηρεί ότι: «… ουδαμού αλλαχού οι τούρκοι εσεβάσθησαν πλειότερον την τιμήν, την ελευθερίαν της συνειδήσεως και την ζωήν των υποδούλων». Όσο για το πολίτευμα των Ψαρών χαρακτηρίζεται ως «καθαρώς δημοκρατικόν». Δικαίωμα συμμετοχής στην συνέλευση του νησιού είχαν όλοι όσοι ήταν αρχηγοί οικογένειας, ασχέτως κοινωνικής θέσης. Η συνέλευση εξέλεγε σαράντα αντιπροσώπους, που με την σειρά τους εξέλεγαν μια τετραμελή δημογεροντία με ενιαύσια θητεία. Στις υποχρεώσεις της νήσου, πέραν της συλλογής των αυτοκρατορικών φόρων, ήταν και η αποστολή ναυτών για την επάνδρωση του αυτοκρατορικού στόλου καθώς και η αποστολή στην Πύλη δυο ζευγών γερακιών.

 

Πέραν όμως των προνομίων που απολαμβάνουν επί τουρκοκρατίας οι περιοχές που θα αποτελέσουν το πρώτο ελεύθερο ελληνικό κράτος, αντίστοιχα προνόμια παρέχονται σταδιακά και σε πλήθος άλλων περιοχών της αυτοκρατορίας. Τα Ζαγοροχώρια σχηματίζουν μεταξύ 1681- 1688 μια ομοσπονδία 47 χωριών, χωρίς ούτε έναν Τούρκο κάτοικο. Υπόκεινται στην δικαιοδοσία της βασιλομήτορος και  εκλέγουν τον δικό τους πρόεδρο που κατοικεί στα Ιωάννινα. Στην Ήπειρο υπάρχουν πολλές αντίστοιχες συνομοσπονδίες, όπως τα Βλαχοχώρια, με τα δυο κεφαλοχώρια τους Συράκω και Καλαρρύτη να δεσπόζουν. Διευρυμένα προνόμια έχουν και τα Μαδεμοχώρια ή Χάσσικα χωριά της Χαλκιδικής. Ο Άγγλος Urquhart αναφέρει ότι 12 πόλεις και 360 χωριά είχαν δημιουργήσει μια αυτόνομη ομοσπονδία, η οποία αντλούσε τα προνόμια της από την παροχή προς το κράτος χρυσού ή αργυρούχου μολύβδου από τα ντόπια ορυχεία. Ήταν μια συμφωνία win-win, με σημερινή ορολογία. Οι μόνοι Οθωμανοί που υπήρχαν στα Μαδεμοχώρια ήταν ο μαδέμ-αγάς με μια μικρή στρατιωτική δύναμη. Η συνολική δε συνεισφορά στο αυτοκρατορικό ταμείο υπολογίζεται στις 220 οκάδες καθαρό άργυρο. Από τις γνωστότερες περιπτώσεις αυτόνομης κοινότητας αποτελούν τα Αμπελάκια της Θεσσαλίας. Η τοπική βιοτεχνία αφορούσε την κατεργασία βαμβακιού και προς το τέλος του 18^ου αιώνα γνώρισε σημαντική αύξηση το εξαγωγικό εμπόριο. Όχι πολύ μακριά από τον θεσσαλικό κάμπο μια άλλη συνομοσπονδία χωριών, τα 24 χωριά του Βόλου, απολαμβάνει τα πλεονεκτήματα του αυτόνομου πολιτικού βίου. Ο Άνθ. Γαζής, που γεννήθηκε σε ένα από αυτά τα χωριά αναφέρει χαρακτηριστικά ότι στα 1807 «…όλαι αι κωμοπόλεις έχουσι σχολεία ελληνικά, όπου και μικραί τινες βιβλιοθήκαι ευρίσκονται. Διοικούνται κατά μεν τα πνευματικά από τον ίδιον αυτών μητροπολίτην, τον Δημητριάδος και Ζαγοράς επονομαζόμενον, κατά δε τα πολιτικά διοικούνται δημοκρατικώς με πατριωτισμόν, εξηρτημένοι αμέσως από την Κων/πολη, εκλέγοντες κατ’ έτος γέροντας, οίτινες έχουσιν όλη την φροντίδα της πατρίδος των».

 

Το σύστημα των αυτόνομων κοινοτήτων μέσα στην αυτοκρατορία λειτούργησε αρκετά καλά για περίπου 400 χρόνια. Οι Οθωμανοί κατακτητές, σκεπτόμενοι πραγματιστικά, δεν ήρθαν σε ρήξη με το βυζαντινό παρελθόν των κοινοτήτων. Σε πολλές περιπτώσεις άφησαν ανέγγιχτη την προϋπάρχουσα τάξη πραγμάτων. Η διπλωματική αυτή στάση είχε μακροπρόθεσμα οφέλη για τους κατακτημένους, όσο και για τους κατακτητές. Η δύσκαμπτη και νωθρή οθωμανική γραφειοκρατία απαλλασσόταν από το χρέος να μισθοδοτεί επιπλέον στρατιωτικό και υπαλληλικό προσωπικό, σε περιοχές μάλιστα με ελάχιστους τουρκικούς πληθυσμούς, όπως η Πελοπόννησος ή οι Κυκλάδες. Το σύστημα των αρματολικιών στη Στερεά Ελλάδα, πέρα από το ότι εξοικονομούσε κρατικούς πόρους, κατέληξε να αποτελεί μια σταθερή πηγή εσόδων μέσω της αγοραπωλησίας τους από τους χριστιανούς. Η συλλογή των φόρων, που ήταν και η βασικότερη έγνοια της Πύλης, είχε ανατεθεί στις ίδιες τις κοινότητες, στη βάση του διανεμητικού συστήματος είσπραξης φόρων, που ίσχυε και κατά την βυζαντινή περίοδο. Αυτό συνέβαλε στην ανάδειξη μιας ξεχωριστής τάξης εντός των κοινοτήτων, των κοτζαμπάσηδων, που προήχθησαν, επί τουρκοκρατίας, σε φοροεισπράκτορες και διαμεσολαβητές με την ανώτατη εξουσία. Αργότερα θα αποτελέσουν τον κορμό της πολιτικής ηγεσίας των επαναστατημένων χριστιανών, φέροντας όμως και τα «κουσούρια» της, επί αιώνες, συνύπαρξης τους με το διεφθαρμένο οθωμανικό σύστημα… Επιπρόσθετα έξοδα εξοικονομούνταν για την αυτοκρατορία, από την παραχώρηση της κοινωνικής πρόνοιας στους ίδιους τους κατακτημένους. Στις αυτόνομες κοινότητες λειτουργούν, με κοινοτικά έξοδα ή πλουσίων, πλήθος σχολείων, νοσοκομείων, ορφανοτροφείων. Ειδικά στα σχολεία, έστω και ατελώς, λόγω και της στάσης της εκκλησίας απέναντι στην κοσμική παιδεία, φυτεύονται οι πρώτοι σπόροι της αμφισβήτησης της οθωμανικής εξουσίας. Από την άλλη το κυριότερο μειονέκτημα των αυτόνομων κοινοτήτων, για το αυτοκρατορικό σύστημα εξουσίας, ήταν η μη επαρκής αφομοίωση των γηγενών πληθυσμών στον μηχανισμό της αυτοκρατορίας. Μέχρι και τα ορλωφικά, στα 1770, καμία σοβαρή ένδειξη διατάραξης του modus vivendi δεν φαίνεται στον ορίζοντα. Μικρές τοπικές εστίες έντασης αφορούν περισσότερο κατάχρηση εξουσίας, από πλευράς οθωμανικών αρχών, γεγονός που επισείει πολλές φορές την τιμωρία του Οθωμανού αξιωματούχου, χωρίς κανένα άλλο συνολικότερο απελευθερωτικό αίτημα. Ο ξεσηκωμός του 1821 έθεσε τέλος στην συνύπαρξη του Rum millet με τους Οθωμανούς, οδηγώντας και τις δυο πλευρές σε ωμότητες, που ποτέ μέχρι τότε δεν είχαν πάρει τέτοια έκταση. Ενδεικτική είναι η σφαγή της Τριπολιτσάς τον Σεπτέμβρη του 1821 και τα αντίποινα των Οθωμανών με την σφαγή της Χίου τον Απρίλη του 1822. Το σύστημα αυτό εν τέλει καλλιέργησε ένα ισχυρό τοπικιστικό πνεύμα, που δυσκόλεψε πολύ το μικρό ασθενικό κράτος να επιβάλλει την εξουσία του σε όλη την επικράτεια του. Η περίπτωση της Μάνης (ξανά…) είναι χαρακτηριστική. Δια μέσου του θεσμού των αυτόνομων κοινοτήτων κάθε millet διατήρησε ανέπαφη την πολιτιστική ιδιαιτερότητα του, αφού κανείς σουλτάνος δεν διαμόρφωσε έναν κρατικό θεσμό αφομοίωσης των γηγενών πληθυσμών. Όσο οι φόροι εισπράττονταν και τηρούνταν η αυτοκρατορική νομιμότητα, τα millet της αυτοκρατορίας απολάμβαναν της pax ottomanica.

Σοπενχάουερ: Εκείνο που οι άνθρωποι ονομάζουν μοίρα, στην ουσία είναι ένα σύνολο ανοησιών που έκαναν

Από τα μικροπράγματα καταλαβαίνουμε καλύτερα τον χαρακτήρα ενός ανθρώπου. Γιατί στα μεγάλα είναι πιο προσεκτικός και κρύβεται.

Κάθε κοινωνική συναναστροφή απαιτεί αμοιβαία προσαρμογή και διάθεση, γι’ αυτό όσο πιο μεγάλη τόσο και πιο ανούσια. Εντελώς ο εαυτός του μπορεί να είναι κανείς μόνο εφόσον μένει μόνος του. Μόνο τότε είναι ελεύθερος.

Εκείνο που οι άνθρωποι ονομάζουν μοίρα, στην ουσία είναι ένα σύνολο ανοησιών που έκαναν.

Οι παλιάνθρωποι είναι πάντοτε κοινωνικοί και μάλιστα όταν ένας άνθρωπος έχει μέσα του μια στάλα ευγένεια, δεν βρίσκει μεγάλη ευχαρίστηση στη συντροφιά των άλλων.

Ο γιατρός βλέπει τον άνθρωπο σε όλη του την αδυναμία. Ο δικηγόρος σε όλη του την κακία. Και ο θεολόγος σε όλη του τη βλακεία.

Το ταλέντο πετυχαίνει έναν στόχο που κανένας άλλος δεν μπορεί να πετύχει. Η ιδιοφυΐα πετυχαίνει έναν στόχο που κανένας άλλος δεν μπορεί να δει.

Κάθε αλήθεια περνάει από τρία στάδια. Πρώτα γελοιοποιείται. Μετά βρίσκει σφοδρή αντίθεση. Και στο τέλος θεωρείται αυτονόητη.

Οι θρησκείες είναι σαν τις πυγολαμπίδες. Για να λάμψουν πρέπει να υπάρχει σκοτάδι.

Tιμή είναι η εξωτερική συνείδηση. Συνείδηση είναι η εσωτερική τιμή.

Η έγνοια της μετριότητας είναι πώς θα σκοτώσει τον χρόνο. Ο σοφός προσπαθεί να εκμεταλλευτεί κάθε δευτερόλεπτο.

Κάθε άνθρωπος θεωρεί τα όρια του δικού του οπτικού πεδίου σαν τα όρια του κόσμου.

Το γενικότερο δίδαγμα της ιστορίας είναι: τα ίδια, με διαφορετικό τρόπο. Όποιος έχει διαβάσει Ηρόδοτο έχει διαβάσει σχεδόν όλη την ιστορία.

Οι άνθρωποι χρειάζονται κάποια εξωτερική απασχόληση, επειδή είναι αδρανείς εσωτερικά.

Η ζωή είναι ένα εκκρεμές που κινείται μεταξύ πόνου και απελπισίας.

Δύο είναι οι εχθροί της ανθρώπινης ευτυχίας: πόνος και ανία.

Η μεγαλοφυΐα στην καθημερινή ζωή είναι τόσο χρήσιμη όσο ένα αστρονομικό τηλεσκόπιο στο θέατρο.

Όσο πιο περιορισμένος είναι ο ορίζοντας και ο κύκλος της δραστηριότητας και των επαφών μας, τόσο πιο ευτυχισμένοι είμαστε. Γιατί με το άνοιγμα του ορίζοντα πολλαπλασιάζονται και μεγεθύνονται οι έγνοιες, οι επιθυμίες, ο τρόμος.

Οι δημοσιογράφοι είναι σαν τα σκυλιά. Οποτεδήποτε κάτι κινείται, αρχίζουν να γαβγίζουν.
Το μίσος πηγάζει από την καρδιά, η περιφρόνηση, από το κεφάλι.

Το πρωινό είναι η νεότητα της ημέρας. Είναι χαρούμενο, φρέσκο και εύκολο. Μην το χαραμίζετε ξυπνώντας αργά.

Η μη-ύπαρξη μετά τον θάνατο δεν μπορεί να είναι διαφορετική από αυτήν πριν τη γέννηση.

Η ζωή είναι ένα τεράστιο θέατρο, όπου παίζεται η ίδια τραγωδία με διαφορετικούς τίτλους.

Η υψηλή νοημοσύνη τείνει να κάνει έναν άνθρωπο αντικοινωνικό.

Η ζωή είναι άθλιο πράγμα. Αποφάσισα να περάσω τη ζωή μου σκεπτόμενος αυτό ακριβώς.

Για να μπορέσει κανείς να πορευτεί στη ζωή, καλό είναι να εφοδιαστεί με μεγάλα αποθέματα προνοητικότητας και επιείκειας. Με τα πρώτα θα φυλαχτεί από ζημιές και απώλειες και με τα δεύτερα από τσακωμούς και προστριβές.

Είτε πρόκειται για μουσική είτε για φιλοσοφία είτε για ζωγραφική ή ποίηση, το έργο μιας μεγαλοφυΐας δεν είναι κάτι προς χρήση. Ο χαρακτηρισμός του ανώφελου σημαδεύει τα έργα της μεγαλοφυΐας.

Το βασικό ελάττωμα του γυναικείου χαρακτήρα είναι ότι δεν έχει αίσθημα δικαιοσύνης.

Δεν υπάρχουν τριαντάφυλλα χωρίς αγκάθια, υπάρχουν όμως αγκάθια χωρίς τριαντάφυλλα.

Στη σημερινή μονογαμική μας κοινωνία, γάμος σημαίνει να μειώνεις στο μισό τα δικαιώματά σου και να διπλασιάζεις τις υποχρεώσεις σου.

Η ζωή δεν είναι ποτέ ωραία, μόνο κάποιες εικόνες της ζωής είναι όμορφες.

Η φήμη είναι κάτι που πρέπει να κερδηθεί. Η τιμή είναι κάτι που απλά δεν πρέπει να χαθεί.

Με τα γνωμικά επιδεικνύει κανείς την παιδεία του θυσιάζοντας την πρωτοτυπία του.

Ο άνθρωπος μπορεί να κάνει ό,τι θέλει, αλλά δεν μπορεί να θέλει ό,τι θέλει.

Η ισχυρογνωμοσύνη είναι το αποτέλεσμα της προσπάθειας της θέλησης να υποκαταστήσει δια της βίας τη νοημοσύνη.

Οι γιατροί έχουν δύο διαφορετικούς γραφικούς χαρακτήρες: έναν τρομερά δυσανάγνωστο για τις συνταγές και έναν καθαρό και ευανάγνωστο για τους λογαριασμούς τους.

Η ζωή είναι μια επιχείρηση που δεν καλύπτει τα έξοδά της.

Οι ανώτεροι άνθρωποι είναι όπως οι αετοί που χτίζουν τις φωλιές τους ψηλά, σε απρόσιτα σημεία.

Arthur Schopenhauer, 1788-1860 Γερμανός φιλόσοφος

C. Jung: Η Persona

Για να κατανοήσουμε την προστατευτική ενέργεια των δύο γονέων, ας χρησιμοποιήσουμε την αναλογία της φωλιάς των πουλιών.

Η φωλιά των πουλιών αποτελείται από δύο μέρη:

-Το έξω στρώμα είναι σκληρό, συμπαγές, δομημένο από πιο σκληρά υλικά, κομμάτια ξύλο, πετρούλες, λάσπη κλπ., που αποτελούν ένα συγκεκριμένο οικοδόμημα που επιτρέπει στη φωλιά να αντέχει στις καιρικές συνθήκες, να είναι στερεή και ασφαλής.

Μηχανισμός που φέρνει δομή στο αδόμητο.

-Το εσωτερικό στρώμα είναι πιο μαλακό, φτιαγμένο από πούπουλα κι άλλα μαλακά υλικά. Είναι το μητρικό πλαίσιο.

Το έξω είναι ο πατέρας, το μέσα η μητέρα.

Ένα παιδί μεγαλώνει και αναπτύσσεται μέσα στη μήτρα της μητέρας και εκεί προστατεύεται από τις απαιτήσεις και ιδιαιτερότητες του έξω κόσμου. Μετά τη γέννα, μέχρι να αυτονομηθεί το παιδί χρειάζεται ακόμα την προστασία της μητέρας.

Εδώ έρχεται ο πατέρας, μέσα από την καλή σχέση μεταξύ τους, να βοηθήσει το παιδί να χαλαρώσει τους δεσμούς του με την μητέρα και να αρχίσει τα δικά του βήματα στον κόσμο, να αναπτύξει την αυτοεκτίμησή του, την εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του και να αυτονομηθεί από την μητέρα. Υπό την προστασία του πατέρα το παιδί εξερευνά τον έξω κόσμο, έτσι ώστε να μην παλινδρομήσει στην ενδομήτρια εμπειρία.

Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΕΙ ΣΤΟΝ ΓΙΟ ΤΗΝ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΙΔΟΥΣ.

Ανεξάρτητα από το φύλο του παιδιού, ο πατέρας στην αρχή της ζωής του παιδιού, είναι η πηγή της προστασίας από τις δυνάμεις της παλινδρόμησης. Βοηθά να δομήσει το παιδί τα όριά του, την ταυτότητά του, λύνοντας το συμβιωτικό στάδιο με την μητέρα, να έχει αίσθηση του εαυτού του, να λέει ναι ή όχι, τόσο στον έξω κόσμο, όσο και στον κόσμο των ενστίκτων και των επιθυμιών.

Η αρσενική αρχή είναι αυτή που βοηθά τον άνθρωπο να εδραιώσει τα όριά του, να βρεί την ταυτότητά του και αυτή η αρσενική δύναμη επίσης, (animus), φέρει τη θηλυκή αρχή έξω στον κόσμο, για να εκφραστεί. Ο γάμος αυτών των δύο αρχών επιφέρει την ισορροπία και την αρμονία.

Ο πατέρας δημιουργεί ένα ασφαλές μέρος για το παιδί που έχει γεννηθεί, στη θέση της ασφάλειας που το παιδί βίωνε στην μήτρα. Μεγαλώνοντας το παιδί, το βοηθά να διαπραγματευθεί με τον έξω κόσμο και να δομήσει την δική του Persona.

Η δημιουργία της Persona γίνεται σιγά σιγά από τα υλικά των γονεϊκών αξιών. Το πρώτο πρότυπο της διαμόρφωσης του εγώ είναι να συμπεριφερθώ με τον τρόπο που προσδοκούν οι γονείς μου.

Έτσι, η πρώτη persona, είναι οι συλλογικοί πολιτιστικοί κώδικες συμπεριφοράς και κρίσεων αξιών που εκφράζονται και μεταδίδονται από τους γονείς.

Στην πορεία της φυσιολογικής ψυχολογικής ανάπτυξης, πρέπει να υπάρξει μια διαφοροποίηση ανάμεσα στο εγώ και στην persona. Το παιδί χρειάζεται να συνειδητοποιήσει ποιο είναι ξέχωρα από τις εξωτερικές συλλογικές απαιτήσεις της κοινωνίας. Να γίνει ένα άτομο που έχει τις δικές του ιδέες και τον δικό του κώδικα συμπεριφοράς και ταυτόχρονα να ζει στον κόσμο και να προσαρμόζεται στις συλλογικές νόρμες. Αν δεν επιτευχθεί κάτι τέτοιο, εμφανίζεται ένα ψευδο-εγώ και ο άνθρωπος ταυτίζεται με τον ρόλο του.

Η persona δεν πρέπει να είναι υπερβολικά άκαμπτη ή λαμπρή γιατί αυτή η υπερβολή θα οδηγήσει στην δημιουργία μιας πιο σκοτεινής σκιάς.

Αν λοιπόν είμαστε μόνο persona, τότε δεν είμαστε γνήσιοι, γιατί δεν έχουμε επαφή με τον εσωτερικό, πραγματικό εαυτό μας.

"Ο άνθρωπος - persona είναι τυφλός και δεν βλέπει την εσωτερική του πραγματικότητα, ακριβώς όπως ο άνθρωπος που δεν έχει καθόλου persona είναι τυφλός και δεν βλέπει την πραγματικότητα του κόσμου." -C. Jung

Γιατί η υπερβολική σιγουριά για τον εαυτό μπορεί να βλάπτει

Η πρώτη γνωριμία με κάποιον μπορεί να σας δώσει την ευκαιρία για οξυδερκείς παρατηρήσεις σε σχέση με την ιδιοσυγκρασία του. Η πρώτη σας εντύπωση θέτει τη βάση για το πώς θα εξελιχθεί η σχέση σας με αυτό το άτομο. Ίσως έχετε ένα ραντεβού με μια νέα οδοντίατρο γιατί δεν είστε πια ικανοποιημένοι από τον προηγούμενο. Ύστερα από μια γρήγορη ματιά στη στοματική σας κοιλότητα, σας αναφέρει αμέσως τις διαδικασίες που πιθανόν χρειάζεστε, πόσο θα κοστίσουν και ποια θα πρέπει να είναι η συχνότητα των ραντεβού σας. Σας υπενθυμίζει ότι πριν το επόμενο ραντεβού σας θα πρέπει να πλένετε τα δόντια σας και να τα καθαρίζετε με νήμα επιμελώς, ώστε να μην υπάρχουν υπολείμματα τροφής ανάμεσα στα δόντια σας. Σας λέει επίσης ότι χρειάζεται ν’ αγοράσετε ακριβές συσκευές εκ των οποίων και μια ηλεκτρική οδοντόβουρτσα και μια συσκευή καθαρισμού δοντιών με νερό. Έχετε ζαλιστεί από τον όγκο της πληροφορίας, φεύγετε από το ιατρείο και αναρωτιέστε αν θα ήταν καλό να δείτε και άλλους οδοντιάτρους πριν επιστρέψετε σ’ εκείνη για το δεύτερο ραντεβού σας. Μοιάζει δεσποτική και θα προτιμούσατε κάποια που δεν είναι τόσο απαιτητική από την πρώτη συνάντηση, ακόμα και αν οι οδηγίες που σας έδωσε ήταν σωστές.

Οι επιστήμονες που μελετούν τη διαχείριση των εντυπώσεων ενδιαφέρονται να εντοπίσουν τους παράγοντες που επηρεάζουν τις αντιδράσεις των ανθρώπων απέναντι στην προσωπικότητα, στο ύφος επικοινωνίας και στην εμφάνιση των άλλων. Η παρακάτω έρευνα μπορεί να σας δώσει σημαντικές απαντήσεις σε σχέση με το γιατί νιώσατε έτσι στην αλληλεπίδρασή σας με αυτή την οδοντίατρο αλλά και πώς να παρουσιάζετε καλύτερα τον εαυτό σας στους άλλους ανθρώπους. Η υπερβολική σιγουριά στην πρώτη συνάντηση από αυτή την άποψη, αφήνει την εντύπωση πως είστε δεσποτικοί, υπερβολικοί στις απαιτήσεις που μπορεί να έχετε από τον άλλο άνθρωπο και πως μπορεί να τον επισκιάσετε κατά τη διάρκεια της συζήτησης. Υπάρχει επίσης περίπτωση αν συστηθείτε στους άλλους κάπως επιθετικά ν’ αποκαλύψετε υπερβολικά πολλές πληροφορίες για εσάς. Η οδοντίατρος δεν έδωσε υπερβολικά πολλές πληροφορίες για την ίδια, αλλά ίσως έχετε γνωρίσετε άλλους ανθρώπους σε κοινωνικές περιστάσεις που μοιράζονται μαζί σας την ιστορία της ζωής τους από το πρώτο λεπτό της συνάντησής σας μονολογώντας ακατάπαυστα για πέντε λεπτά, περιγράφοντας μια σειρά από προσωπικές στιγμές που σας φέρνουν σε αμηχανία. Αυτό σας κάνει να θέλετε να τρέξετε να βρείτε έναν πιο ευχάριστο συνομιλητή.

Σε νέα έρευνα του WayneCrawfordκαι των συνεργατών του (2018) από το πανεπιστήμιο του Τέξας στο Άρλινγκτον, χρησιμοποιήθηκε η θεωρία της αυτο-επιβεβαίωσης για να κατανοηθούν καλύτερα οι ασυμφωνίες ανάμεσα στον τρόπο που συστήνονται οι άνθρωποι και στον τρόπο που αντιλαμβάνονται οι άλλοι την παρουσία τους. Επιστρέφοντας στο παράδειγμα των ανθρώπων που αποκαλύπτουν πολλά για τον εαυτό τους από την πρώτη στιγμή της γνωριμίας τους με κάποιον, με τη συνδρομή της θεωρίας της αυτοεπιβεβαίωσης διαπιστώνουμε πως εκείνοι θεωρούν πως είναι απλώς κοινωνικοί και φιλικοί ενώ οι άλλοι μπορεί να τους θεωρήσουν εκνευριστικούς.

Σύμφωνα με τη θεωρία της αυτο-επιβεβαίωσης, οι άνθρωποι επιθυμούν να τους βλέπουν οι άλλοι με τον ίδιο τρόπο που αντιλαμβάνονται οι ίδιοι τον εαυτό τους. Συνεπώς, «εφόσον η αυτο-αντίληψη και η αυτο-εικόνα είναι πολύ σημαντικές για την κατανόηση του εαυτού και της πραγματικότητας, οι άνθρωποι προστατεύουν την άποψη που έχουν για τον εαυτό τους.

ΑΙΣΘΑΝΟΜΑΣΤΕ ΠΙΟ ΧΑΡΟΥΜΕΝΟΙ ΟΤΑΝ Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΜΑΣ ΑΠΟΨΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΑΣ ΣΥΜΠΙΠΤΕΙ ΜΕ ΑΥΤΗ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΟΙ ΑΛΛΟΙ ΓΙΑ ΕΜΑΣ.

Οι άνθρωποι είμαστε προκατειλημμένοι υπέρ του εαυτού μας όταν αυτο-αξιολογούμαστε (εκτός αν πάσχουμε από κατάθλιψη), κι έτσι – σύμφωνα με την πρόταση της θεωρίας- επιθυμούμε και οι άλλοι να μας αξιολογούν εξίσου θετικά μ’ εμάς.

Κατά συνέπεια, το άτομο που συμπεριφέρεται με υπερβολική σιγουριά, όταν γνωρίζει νέους ανθρώπους θεωρεί ότι αυτή η τακτική είναι κατάλληλη. Η οδοντίατρος πιστεύει ότι παρέχει πληροφορίες ζωτικής σημασίας τις οποίες έχετε ανάγκη άμεσα, αντί να περιμένει να σας γνωρίσει καλύτερα, διότι αντιλαμβάνεται τον εαυτό της ως μια ικανή επαγγελματία που γνωρίζει πολύ καλά τι κάνει. Το αποτέλεσμα με όρους διαχείρισης των εντυπώσεων είναι ασυμφωνία ανάμεσα στον τρόπο που το δρων υποκείμενο (σε αυτή την περίπτωση η οδοντίατρος) και το κοινό (εσείς) ερμηνεύουν τη συμπεριφορά. Σύμφωνα με την θεωρία της αυτο-επιβεβαίωσης, όταν εμφανιστεί αυτή η ασυμφωνία, εκείνος που θα βιώσει τις αρνητικές συνέπειες είναι το δρων υποκείμενο.

Έτσι, το πρόβλημα των ανθρώπων που συμπεριφέρονται με υπερβολική σιγουριά είναι ότι πιστεύουν πως κάνουν το σωστό και όταν ανακαλύπτουν πως κάτι τέτοιο δεν ισχύει (για παράδειγμα δεν κλείσατε δεύτερο ραντεβού με τη συγκεκριμένη οδοντίατρο), αυτή η ασυμφωνία μειώνει τη θετική τους αυτο-εικόνα. Φυσικά, υπάρχει περίπτωση ορισμένοι άνθρωποι να προτιμούν να λαμβάνουν αυτές τις πληροφορίες αμέσως κι έτσι να μην προκύψει ασυμφωνία. Σε αυτή την περίπτωση, η οδοντίατρος και ο ασθενής θα έχουν εναρμονίσει τις ερμηνείες τους σε σχέση με τη συμπεριφορά της οδοντιάτρου.

Τα δεδομένα στην έρευνα του Crawfordκαι των συνεργατών του προέκυψαν από τις απαντήσεις 175 εργαζομένων σε μια κυβερνητική υπηρεσία (εκ των οποίων το 61% γυναίκες με μέσο όρο ηλικίας τα 43 έτη) σε ερωτηματολόγια αυτο-αξιολόγησης των στρατηγικών διαχείρισης των πρώτων εντυπώσεων τους στο χώρο εργασίας τους και σε σχέση με την ικανοποίησή που παίρνουν από τη δουλειά τους. Οι προϊστάμενοί τους (60% γυναίκες με μέσο όρο τα 47 έτη) παρείχαν αξιολογήσεις σε παράλληλες κλίμακες σε σχέση με τους υφιστάμενους τους που συμπεριλάμβαναν μια κλίμακα που μετρούσε πόσο αρεστοί τους ήταν οι υπάλληλοί τους.

Όπως ήταν αναμενόμενο, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι προέκυψαν αρνητικά αποτελέσματα για τους υφιστάμενους των οποίων οι αυτο-αξιολογήσεις απέκλιναν από αυτές των προϊσταμένων τους. Για παράδειγμα, όταν οι προϊστάμενοι εκτιμούσαν ότι οι υφιστάμενοί τους είχαν πιο ευνοϊκή εικόνα για τον εαυτό τους σε σχέση με αυτή που αξιολογούσαν οι ίδιοι, οι υπάλληλοι αποδεικνύονταν συχνά λιγότερο ικανοποιημένοι από την εργασία τους και λιγότερο συμμορφωμένοι με τις πρακτικές της επιχείρησης.

Από θεωρητική άποψη, η μελέτη του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Άρλινγκτον ήταν σημαντική γιατί έδειξε πως σε ό,τι αφορά στη διαχείριση των εντυπώσεων χρειάζεται να εξετάζουμε εξίσου το δρων υποκείμενο και το κοινό και όχι απλώς τις αυτο-αξιολογήσεις των δρώντων (όπως συμβαίνει συχνά σε αυτό το πεδίο ερευνών).

Επιστρέφοντας στο αρχικό ζήτημα, αυτό των ανθρώπων που συμπεριφέρονται με υπερβολική σιγουριά, μπορούμε πια να κατανοήσουμε πως αυτό δεν συμβαίνει πάντα από την πλευρά τους. Αν αναρωτηθούμε ποιος έχει την ευθύνη γι’ αυτή την συμπεριφορά, η απάντηση είναι κανείς, καθώς είναι κάτι που προκύπτει από την αλληλεπίδραση μεταξύ των ανθρώπων. Ο άνθρωπος που μοιράζεται υπερβολικά πολλές πληροφορίες μαζί σας σ’ ένα πάρτυ και σας φαίνεται εκνευριστικός, μπορεί σε κάποιον άλλον να φαίνεται λαμπερός και ενδιαφέρον.

Προκειμένου ν’ αποφύγετε να είστε εκείνος με την υπερβολικά «άνετη» συμπεριφορά, η έρευνα του Crawfordκαι των συνεργατών του αποτελεί μια πρόταση ώστε να μάθετε να «διαβάζετε» το κοινό σας.

ΜΗΝ ΣΥΜΠΕΡΙΦΕΡΕΣΤΕ ΜΕ ΤΟΝ ΙΔΙΟ ΤΡΟΠΟ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΠΟΥ ΣΥΝΑΝΤΑΤΕ.

Ο Crawfordκαι οι συνεργάτες του σημείωσαν πως σε ορισμένα ζεύγη υφισταμένου -προϊσταμένου η ασυμφωνία ελαττωνόταν όσο αυξανόταν το χρονικό διάστημα που συνεργάζονταν μεταξύ τους. Η ενθουσιώδης συμπεριφορά, η εξομολογητική διάθεση και οι επίμονες προσπάθειες να κάνουν οι άλλοι αυτό που εσείς θεωρείτε σωστό μπορεί να είναι αποτελεσματικές με το σύντροφο ή τον καλύτερο σας φίλο, αλλά θα αποθαρρύνουν σίγουρα κάποιον που δεν σας έχει γνωρίσει ποτέ ξανά.

Για να συνοψίσουμε, η αίσθηση εαυτού που έχουν οι άνθρωποι επηρεάζεται πολύ από τον τρόπο που τους αξιολογούν οι άλλοι, όπως άλλωστε υπέδειξαν οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Άρλινγκτον. Το να διατηρήσετε την αίσθηση αυταξίας σας και πληρότητας μπορεί να εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τη διασφάλιση ότι καταφέρατε να κάνετε την εντύπωση που εσείς επιθυμείτε.

ΠΑΝΗΓΥΡΙΚΟΣ ΤΗΣ 25ης ΜΑΡΤΙΟΥ 1821

Ο ΠΑΝΗΓΥΡΙΚΟΣ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ

(Υπό του Υποστρατήγου ε.α. Θεοδώρου Ποτέα)

Η 25η ΜΑΡΤΙΟΥ 1821

Η 25η Μαρτίου είναι η ημέρα της Ελληνικής μεγαλουργίας, την οποίαν όλος ο εντός και εκτός της Ελλάδος Ελληνισμός εορτάζει και πανηγυρίζει με Εθνικήν συγκίνηση και ακράτητον Εθνικόν ενθουσιασμόν. Είναι η ημέρα, η χαρμόσυνη και ιστορική, η οποία συμπυκνώνει όλον το ιστορικόν νόημα του Ελληνικού γένους και αποτελεί ανεξάντλητη πηγή ζωής δια τον Ελληνισμόν και δίδαγμα μέγα δια την ανθρωπότητα. Είναι η ημέρα, η οποία όσος χρόνος κι αν παρέλθει, θα παραμένει εσαεί, φωτιζομένη από το ανέσπερον φως του παγκοσμίου θαυμασμού και θα αποτελεί δι’ όλους τους Έλληνας «εορτήν εορτών και πανήγυριν πανηγύρεων».

Είναι η αθάνατη εκείνη ημέρα, που υπενθυμίζει το μεγαλύτερον Εθνικόν γεγονός του 19ου αιώνος και που περικλείει ανάγλυφη την ιστορίαν του αιωνίου και ενδοξοτάτου Ελληνικού Έθνους. Του Έθνους, το οποίον υπερήφανον και περιβεβλημένον αειθαλείς δάφνες δόξης και τιμής, αλλά και κατάφορτον θυσιών παγκοσμίου απηχήσεως, βαδίζει θεία βουλήσει και δυνάμει, τον δρόμον των μεγάλων του πεπρωμένων και προσβλέπει πάντοτε με ευγνωμοσύνη προς τους ήρωας και συντελεστάς της μεγαλοδόξου ιστορικής σταδιοδρομίας του.

Είναι η ημέρα, την οποίαν από τα βάθη των αιώνων, η ανταύγεια της Σαλαμίνος, του Μαραθώνος και των Πλαταιών χαιρετίζει με έκφραση ευγνωμοσύνης εκείνων, που εκληροδότησαν την βαρείαν Ελληνική κληρονομιά προς τους χτεσινούς ήρωας, την μνήμη των οποίων θα αναπολήσει και εορτάσει αύριον ολόκληρος η Ελλάς.

«Ελλάς Ανάστα Χαίρε! ».

«Ήλθεν η ώρα πλέον, όπως απαλλαγής των δεσμών σου και ελευθερωθής από τον δυσβάστακτον της δουλείας σου ζυγόν, υπό τον οποίον επί τέσσαρας αιώνας εστέναζες ».

 

Αλήθεια! Τι ιερώτερον, τι τιμιώτερον αλλά και τι πολυτιμότερον μπορεί να υπάρξη δια το Ελληνικόν Έθνος από την ημέραν αυτήν; 

Ποίος Έλλην αγνοεί και τίνος την μνήμην διαφεύγει το γεγονός ότι η Ελληνική φυλή, η υπερασπίσασα την απολίτιστη και βάρβαρη τότε Ευρώπη επί χίλια εκατόν χρόνια ως Ανατολική Ρωμαική Αυτοκρατορία και ακολουθούσα πάντα τον δρόμον των μεγάλων της ιδανικών, έφθασε μέχρι του έτους 1453, οπότε και έπεσε; Έπεσεν υπό τα αδιάκοπα κτυπήματα των αιώνων και της αγνωμοσύνης της τότε Ευρώπης.

Από της μοιραίας εκείνης ημέρας, Τρίτης 29ης Μαΐου 1453, η Ελλάς ολόκληρη, περιέπιπτεν ημιλιπόθυμος εις την αφάνεια και τον απελπισμόν. Από τότε, διεγράφετο από τον κατάλογον των κρατών και εκοιμάτο κάτω από τα ερείπια ενός ενδόξου και λαμπρού παρελθόντος. Από της ζοφεράς εκείνης νύκτας της πτώσεως, άρχισε να απλώνεται επί του Έθνους μας η δουλεία και η δυστυχία και ένα σκοτάδι γεμάτο πόνους και δοκιμασίες να περιβάλλη την αδάμαστη φυλή μας.

Και η άλλοτε ένδοξη και υπερήφανη Ελλάς, η διδάξασα τον κόσμον και διαδώσασα παντού ανα τον κόσμον, τα φώτα της προόδου και του πολιτισμού, περιέπιπτε σε βαθύ σκοτάδι δουλείας.

Η Ελλάς, που κατά το διάστημα της τρισχιλιετούς σταδιοδρομίας της επί της ιστορικής σκηνής, υπήρξε το παγκόσμιον διδακτήριον των αιώνων, ο βωμός της ακτινοβολίας του πνεύματος, από το οποίον εφωτίζετο και εθερμαίνετο ολόκληρος η πνευματική ανθρωπότης ωδηγείτο τώρα, στενάζουσα και καταφρονημένη, προ του κατακτητού. Ωδηγείτο με δεμένας τας χείρας, με πληγωμένους τους πόδας και με σκεπασμένη από καπνούς και στάχτη την κεφαλή της, όπου άλλοτε έφερεν υπερήφανα το διπλούν διάδημα της σοφίας και της τέχνης.

Η Ελλάς, η βασίλισσα του πνευματικού κόσμου, που ανέκαθεν με την πέννα του πνεύματος εις το ένα χέρι της και με το ξίφος της δίκης εις το άλλο, άνοιγε τον πλατύ δρόμο του πολιτισμού και της ελευθερίας, δια να τον παραδώσει εις την υποανάπτυκτη τότε ανθρωπότητα, ωδηγείτο τώρα αιχμάλωτη, φέρουσα επί της κεφαλής της, αντί στεφάνου δόξης και τιμής, τον ακάνθινον του μαρτυρίου στέφανον.

Και χαμηλώνουσα τα λευκά και πληγωμένα φτερά της δόξης της, εις μάτην προσπαθούσε να σκεπάση και προστατεύση τα αγαπημένα τέκνα της, που περιεπλανώντο εδώ κι εκεί, ανά τα σπήλαια των βουνών, τα κύματα των θαλασσών και τας αφιλοξένους αυλάς των ξένων, φέροντα καταφανή επί του μετώπου των, τα ίχνη της δουλείας και της ντροπής.

Μάνα φωνάζει το παιδί και το παιδί η Μάνα. Όμως, δεν έχει η Μάνα πια παιδί και το παιδί γονέους. Τα σκλαβωμένα Ελληνόπουλα, σύροντα τις αλυσίδες της σκλαβιάς των, ατένιζον πάντοτε με ελπιδοφόρο βλέμμα προς την ελευθερία.

Η κατάσταση αυτή της δουλείας, διήρκεσε δυστυχώς περίπου τέσσαρας αιώνας. Η Ελλάς εφαίνετο, ότι είχε πλέον τελείως εξαφανισθή από το πρόσωπον της γής. Εφαίνετο, ότι είχε τελείως καταποντισθή, υπό τα κύματα της Ιστορίας, όπως τόσοι άλλοι λαοί και ότι παρέμενε μόνον, ως μία ιστορική και γεωγραφική έννοια.

Και αυτοί ακόμη, οι αγνώμονες Χριστιανικοί λαοί της Δύσεως, οι φωτισθέντες και εκπολιτισθέντες από τον Ελληνισμόν, ενόμιζον ότι κάτω από τα ερείπια της βασιλίδος των πόλεων, είχε πλέον ταφή δια παντός και ολόκληρος ο Ελληνισμός. Ο Ελληνισμός εκείνος, του οποίου ο πολιτισμός εκυμάτιζεν επί χιλιετίας επί των επάλξεων της ανθρωπότητος, του οποίου το υπέροχο πνεύμα εχώρισε τον κόσμον εις πολιτισμένον και βάρβαρον και είχε στήσει τόσα και τόσα τρόπαια εις τα πεδία του πνεύματος και εις τα τοιαύτα των μαχών.

Πόσον όμως ηπατήθησαν και πόσον επλανήθησαν, διότι δεν αποθνήσκουν εύκολα οι λαοί εκείνοι, τους οποίους εμπνέει και θερμαίνει αιώνων δόξα, παραδόσεις ευγενείς και ιδεώδη μεγάλα. Καταστρέφονται και αποθνήσκουν οι λαοί, που δεν έχουν ιστορίαν και εθνικά ιδανικά. Όχι όμως και οι Έλληνες, που έχουν αποστολήν και διαθήκην ιεράν, γραμμένη με αίμα ηρώων.

Δια τούτο, μέσα εις την ψυχήν των υποδούλων Ελλήνων ο πόθος της ελευθερίας, ποτέ δεν έσβησε, διότι ήτο αυτή δια τον Έλληνα ο αιώνιος και ακατάλυτος νόμος, το θεμελιώδες συστατικόν του πολιτισμού του. Δεν κατόρθωσαν να τον εξαλείψουν ούτε ο χρόνος, ούτε το φρικιαστικό παιδομάζωμα, μα ούτε και το θέαμα των πυρπολουμένων σπιτιών. Αι διηγήσεις, οι θρύλλοι και oι προφητείες συντηρούσαν εις την Ελληνικήν ψυχήν ακοίμητον τον πόθον της ελευθερίας.

«Μη σκιάζεστε στα σκότη» ενθάρρυναν τα Ελληνόπουλα, οι μπροστάρηδες στον μετέπειτα αγώνα, ήρωες, η λευτεριά σαν της αυγής το φεγγοβόλο αστέρι, της νύχτας το ξημέρωμα θα φέρει».

 

Και νά! Η ιστορική ώρα εσήμανε. Ιδού! Έφθασεν η ευλογημένη εκείνη ημέρα, η 25η Μαρτίου του 1821, που η προνομιούχος του κόσμου φυλή, η ουδέποτε νεκρωθείσα, ανεκαλείτο και πάλιν, από την νεκροφάνειαν εις την ζωήν, από την δουλείαν εις την ελευθερίαν. Και όπως λέγει και ο ποιητής δια την Ελληνικήν ψυχήν:

«Δεν χάνομαι στα τάρταρα, μονάχα ξαποσταίνω, 

στη ζωή ξαναφαίνομαι και λαούς Ανασταίνω…».
 

Τούτο κι έγινε! Ο Ελληνικός λαός, κληρονόμος και θεματοφύλακας του γνησιωτέρου πνευματικού θησαυρού της ανθρωπότητος, εκαλείτο να αγωνισθή εναντίον μιάς Οθωμανικής Λερναίας Ύδρας, της οποίας η κεφαλή εδροσίζετο εις τον Δούναβιν και οι πόδες της εκαίοντο εις τας αμμώδεις εκτάσεις της Αφρικής.

Ιδού ανέτειλεν η 25η Μαρτίου του 1821, που η φλόγα της ελευθερίας εφούντωσε και εφώτισεν ολόκληρη την Ελλάδα. Παντού αντήχησεν η αθάνατη Ελληνική κραυγή: «Ελευθερία ή Θάνατος!». Και εξηγέρθησαν όλοι οι Έλληνες, εις μίαν υπεράνθρωπη προσπάθεια, οι δούλοι κατά το σώμα, αδούλωτοι όμως κατά την ψυχήν και το φρόνημα δια να δώσουν το παρόν εις το προσκλητήριον της Ιστορίας και να αποτινάξουν τον τουρκικόν ζυγόν. Ήταν ένα «ΟΧΙ άλλο πιά, στη στεριά δεν ζεί το ψάρι, ουτ΄ανθός στην αμμουδιά». Τα αθάνατα Ελληνόπουλα, έχοντα συναίσθηση της βαριάς κληρονομιάς των πολεμούσαν τον κατακτητήν και τα χείλη των εψέλιζαν:

«Ώ γενναίοι του Λεωνίδα, για ξανάλθετε σε μας, τα παιδιά σας θέλ’ ιδήτε πόσο μοιάζουνε με σας!».

 

Και μη νομίσετε ότι, επεδόθησαν εις τον αγώνα των, από απελπισίαν ή παραφροσύνη, έστω κι αν η λογική απέκλειε κάθε πιθανότητα νίκης. Όχι! Οι άνθρωποι αυτοί, είχαν μίαν πρωτοφανή και ακαταμάχητον αυτοπεποίθηση, η οποία εξεχύνετο αυθόρμητα και ανεξάντλητα από τα βάθη της ελληνικής ψυχής. Οι καλλιεργούντες το εύοσμον της ελευθερίας δένδρον αρματωλοί και κλέφτες, σαν αετοί πετούν, με φλογισμένη την καρδιά από της Πατρίδος την ελευθερία, προσπαθούντες να καλύψουν εντός ολίγου το ιστορικόν χάσμα τετρακοσίων ετών.

Σφίγγουν στα χέρια των τα καρυοφύλλια και δημιουργούντες Σαλαμίνες και νέους Μαραθώνες, τολμούν πράγματι το αδιανόητον και εκτελούν το αφάνταστον. Ο ηρωισμός, η θυσία και τα κατορθώματα των συντελεστών του Εθνοσωτηρίου εκείνου πατριωτικού ξεσηκωμού όπως: Του πολέμαρχου Οδυσσέα Ανδρούτσου, ο οποίος μετέβαλλε το πλινθόκτιστο εκείνο Χάνι της Γραβιάς εις φρούριο απόρθητο και παρημπόδισε την εισβολή του Ομέρ Βρυώνη εις Πελοπόννησον. Του οπλαρχηγού Αθανασίου Διάκου, ο οποίος αντέστει ηρωικώς παρά την γέφυρα του Σπερχειού εις Αλαμάνα και ο οποίος πριν θανατωθή κατά τρόπον οικτρόν, εψέλισε το αμίμητον εκείνο:

«Για δες καιρό, που διάλεξε ο Χάρος να με πάρη,

τώρα π’ ανθίζουν τα κλαριά και βγάζ’ η γη χορτάρι…».

 

Του παράτολμου πυρπολητή Κωνσταντίνου Κανάρη, ο οποίος υψώνων πυρίνην ρομφαίαν επί των εχθρικών πλοίων κατηύγαζε τις Ελληνικές θάλασσες και συνεκίνει ολόκληρον την Ευρώπη. Των νεαρών Ιερολοχιτών, οι οποίοι , δια πρώτην φοράν τότε, ελάμβανον το όπλον εις χείρας των, βέβαιοι όμως πως ''θέλει αρετήν και τόλμην η Ελευθερία'', αντέστησαν καρτερικά εις το Δραγατσάνι και εις τον τάφον των οποίων κατόπιν ο ποιητής, εσκόρπισε τα ωραιότερα άνθη της τέχνης του ειπών:

«Ας μη βρέξη ποτέ το σύννεφο

κι ο άνεμος σκληρός, ας μη σκορπίση 

το χώμα το μακάριο που σας σκεπάζει…».

Και τόσων άλλων, δείχνουν το μεγαλείον της Ελληνικής ψυχής και αποτελούν τα ωραιότερα παραδείγματα καθήκοντος προς την πατρίδα. Ουδεμία λοιπόν ιστορία, έχει να επιδείξει τοιαύτα κατορθώματα αυτοθυσίας και ηρωισμού.Και όποιος θέλει να εύρη μεγαλουργήματα εφάμιλλα, πρέπει και πάλιν τας δέλτους της Ελληνικής Ιστορίας να ξεφυλίση. Το περιφρονητικόν «Μολών λαβέ» του Λεωνίδα γίνεται η ηρωική απάντησις του Διάκου εις τα ίδια στενά: 

« Σκυλιά, κι αν με σουβλίσετε, ένας Γραικός εχάθη.

Εγώ Γραικός γεννήθηκα, Γραικός και θα πεθάνω!».
 

Και ήδη καιρός να σταματήσωμεν εις το σημείον αυτό και καλούμεθα όπως, Στώμεν Ευλαβώς, Στώμεν μετά θαυμασμού πρό της αιωνίου Ελλάδος, πρό της 25ης Μαρτίου του 1821, ήτις αποτελεί το φωτεινόν μετέωρον της δόξης και της τιμής. Χωρίς τους αγώνας αυτών, θα είχομεν καταποντισθή μέσα εις τας θύελλας και τους κυκλώνας της ιστορίας, όπως τόσοι άλλοι λαοί, οι οποίοι απώλεσαν και γλώσσα και εθνικήν συνείδησιν και ιδίαν εθνική οντότητα.

Χωρίς αυτόν τον ξεσηκωμόν που έκαμαν οι πατέρες μας, πολεμώντας πιστοί εις τας παραδόσεις των Θερμοπύλων, ένας εναντίον εκατό, πεζοί εναντίον καβαλλαρέων, κλεφτουριά εναντίον οργανωμένων στρατών, μπουρλότα εναντίον πολυκρότων ναυαρχίδων, θα είμαστε ακόμη σήμερα υποανάπτυκτοι, ταπεινωμένοι ραγιάδες.

Συνεπώς, αν εμείς υπάρχωμεν σήμερα ως κράτος ελεύθερον και κατέχωμεν θέσιν έντιμον και σεβαστήν εις τον κόσμον, αν αναπνέωμεν τον καθαρόν αέρα της ελευθερίας, απηλλαγμένοι του εφιάλτου της δουλικής υποτελείας και αν βλέπωμεν την κυανόλευκον θροιζομένην από την αύραν της ελευθερίας, το οφείλομεν εις τον ηρωισμόν και την αυτοθυσίαν εκείνων, οι οποίοι δια της θυσίας των καθηγίασαν τον αγώνα, ετόνισαν την ηθική του σημασίαν δια τον Ελληνισμόν, αλλά και την αξία του δια την μετέπειτα πορείαν του Έθνους.

Δι’ αυτόν τον λόγον, αυτήν την τρισμέγιστη ημέρα, πρέπει να θυμόμαστε τους προσφάτους προγόνους μας, με αισθήματα βαθυτάτης ευγνωμοσύνης. Να τους απονέμουμε κάθε δόξα και τιμή και με φανατισμόν να τους επαναλαμβάνουμε σταθερά μίαν υπόσχεση: «δεν θα προδώσουμε την ιστορία τους». 

Ένα μόνον είναι λυπηρόν, που δεν εγεννήθη ακόμη εις την νεωτέραν Ελλάδα ένας ιστορικός, ένας νέος Θουκυδίδης ή ένας Όμηρος δια να αποθανατίση εις αναγλύφους εκφράσεις τα κατορθώματα εκείνων, οι οποίοι ηγωνίσθησαν δια να μας κληροδοτήσουν ό,τι πολυτιμότερον και προσφιλέστερον έχει ο άνθρωπος: «πατρίδαν ελευθέραν», χάριν της οποίας, η υπερτάτη του ανθρώπου θυσία αποτελεί ιερόν χρέος, προς τις ιστορικές και Ελληνορθόδοξες καταβολές μας, τις οποίες πρέπει να σεβόμαστε.

Προς αυτούς λοιπόν, τους πρώτους σημαιοφόρους των ελευθεριών του Ευρωπαικού κόσμου, τους συντελεστάς της ελευθερίας μας, τους ενδόξους προμάχους και ελευθερωτάς της πατρίδος μας, τους οποίους η μοίρα θέλησε να οδηγήση εις την αθανασίαν από την πύλην της ωραιοτέρας θυσίας, ας στρέφωμεν ευλαβώς την φαντασία μας. Άς κλίνωμεν ευλαβώς το γόνυ προ αυτών και τας ιεράς σκιάς των ας τας ραίνωμεν διαρκώς με τα αμάραντα και αθάνατα της ευγνωμοσύνης μας άνθη.

Δόξα λοιπόν, τιμήν και ευγνωμοσύνην εις την μνήμην όλων εκείνων, οι οποίοι συνετέλεσαν εις την ανάσταση και το μεγαλείον του Έθνους μας, οι αγώνες των οποίων τονίζουν έντονα το καθήκον μας να παραμείνουμε πιστοί στις προγονικές μας αρχές και αξίες και να υπερασπισθούμε με πάθος και αυταπάρνηση « τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι » ό,τι εκείνοι με την θυσία των μας παρέδωσαν. Ιδιαίτερα σήμερα, που τα Εθνικά μας θέματα βρίσκονται «επί ξυρού ακμής, οι δε καιροί, ου μενετοί». Τους το υποσχόμεθα και θα αναφωνούμε πάντοτε μετά του ποιητού:

«Χίλιες φορές αθάνατοι, πατέρες Τουρκομάχοι,

Σεις που τον Μάρτη κάματε, μια τέτοια σχόλη ν’άχη!».

 

Τελειώνοντας, ένα ακόμη λόγο έχω να σας πω, δεν έχω άλλον κανένα.

«Μεθύστε με το αθάνατο κρασί του εικοσιένα!».

ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΠΟΤΕΑΣ 

(Υποστράτηγος ε.α.)

Γιατί η αρχή είναι το δυσκολότερο κομμάτι κάθε ταξιδιού

Βρίσκοντας το κουράγιο για να ξεκινήσετε αποτελεί πάντα το δυσκολότερο έργο, όταν προσπαθείτε να βγείτε από τη ζώνη ασφάλειάς σας. Η εκκίνηση είναι πολύ πιο δύσκολη από τη βελτίωση. Το άγχος και μόνο μας παραλύει. Η σκέψη ότι μπορεί να ξεκινήσατε πολύ αργά και ότι μπορεί ποτέ να μην καταφέρετε να προλάβετε όσα θέλετε, μπορεί να βάλει φρένο στα κίνητρα και στον ενθουσιασμό σας.

Θα ψάξετε να βρείτε τα πράγματα εκείνα που χρειάζεται να μάθετε πρώτα πριν ξεκινήσετε• το θέμα είναι ότι θα υπάρξουν τόσα πολλά που θα βρείτε σκάβοντας. Πάντα θα υπάρχει κάτι νέο να μάθετε και πριν το καταλάβετε, θα έχετε ενθουσιαστεί με κάτι που δεν γνωρίζετε καν πώς να το κάνετε. Οι αρχάριοι πάντα υποτιμούν τον εαυτό τους. Μόλις, όμως, αποφασίσετε να αντιμετωπίσετε ένα πρόβλημα, θα συνειδητοποιήσετε πόσο ικανοί είστε τελικά: πολύ περισσότερο απ’ όσο είχατε ποτέ φανταστεί.

Ο φόβος έχει ένα πολύ περίεργο timing. Από τη στιγμή που συλλαμβάνετε το πλάνο σας, μέχρι τη στιγμή που αρχίζετε να το πραγματοποιείτε, ο φόβος θα είναι παρών. Θα σταματήσει να υπάρχει τη στιγμή που θα κάνετε το πρώτο βήμα και ύστερα θα συνειδητοποιήσετε πόσο άχρηστο συναίσθημα είναι τελικά.

Θα μάθετε πολλά περισσότερα, πράττοντας, παρά εξετάζοντας πώς μπορεί να γίνει. Θα μάθετε περισσότερα και θα βελτιώνεστε περισσότερο ζωγραφίζοντας όντως, ανακαλύπτοντας στην πορεία τα ελαττώματά σας και χρησιμοποιώντας την εμπειρία για να προοδεύετε, παρά διαβάζοντας ένα βιβλίο οδηγιών για τη ζωγραφική.

Βέβαια, ο φόβος αποδεικνύεται χρήσιμος όσον αφορά στην αποφυγή θηρευτών, επικίνδυνων περιοχών και δηλητηριωδών τροφών. Είναι αυτός που μας κάνει να επιβιώνουμε. Είναι απαραίτητος σε τέτοιες περιπτώσεις, αλλά όταν κάνετε κάτι που αγαπάτε όπως το να γράφετε ένα κεφάλαιο από το βιβλίο που ετοιμάζετε ή να φτιάχνετε ένα πρόχειρο σκετς από τον νέο σας πίνακα, χρειάζεται να κλείσετε τα αυτιά στα ζωικά σας ένστικτα και να υπενθυμίσετε στον εαυτό σας ότι είναι απλά ένα στυλό και ένα κομμάτι χαρτί, όχι ένα ύποπτο φυτό που μπορεί να σας σκοτώσει, δηλητηριάζοντάς σας.

Εάν δεν ανακαλύψετε κάτι ιερό στη ζωή σας, τότε, η ζωή είναι επιφανειακή

Ο άνθρωπος πάντοτε ήθελε κάτι άγιο, ιερό. Το να είσαι απλώς καλός προς τους άλλους, ευαίσθητος, διακριτικός, ευγενής, γεμάτος φροντίδα και στοργικός: αυτό δεν έχει βάθος, δεν έχει ζωντάνια. Εάν δεν ανακαλύψετε στη ζωή σας κάτι πραγματικά ιερό που να έχει βάθος, που να έχει τρομαχτική ομορφιά, που να είναι η πηγή των πάντων, η ζωή γίνεται πολύ επιφανειακή. Μπορεί να είστε παντρεμένος επιτυχημένα, με παιδιά, σπίτι και χρήματα, μπορεί να είστε έξυπνος και διάσημος, χωρίς όμως εκείνο το άρωμα το καθετί γίνεται σαν σκιά χωρίς υπόσταση.

Βλέποντας τι συμβαίνει στον κόσμο, θ’ ανακαλύψετε στην καθημερινή σας ζωή κάτι που είναι πραγματικά αληθινό, πραγματικά ωραίο, άγιο, ιερό; Αν το ‘χετε αυτό, τότε η ευγένεια έχει νόημα, τότε η σκέψη για τους άλλους έχει νόημα, έχει βάθος. Τότε μπορείτε να κάνετε οτιδήποτε θέλετε, θα υπάρχει πάντα εκείνο το άρωμα. Πώς θα φτάσετε σ’ αυτό; Είναι μέρος της εκπαιδεύσεώς σας, όχι μόνο να μάθετε μαθηματικά, αλλά ν’ ανακαλύψετε και αυτό.

Ξέρετε, για να δείτε κάτι πολύ καθαρά – ακόμη κι εκείνο το δέντρο – ο νους σας πρέπει να είναι ήσυχος, δεν πρέπει;

Για να δω εκείνη την εικόνα πρέπει να την κοιτάξω, αν όμως ο νους μου φλυαρεί, λέγοντας «θα ‘θελα να είμαι έξω» ή «θα ‘θελα να είχα ένα καλύτερο πανταλόνι», αν ο νους μου περιπλανιέται, ποτέ δε θα μπορέσω να δω εκείνη την εικόνα καθαρά. Για να δω κάτι πολύ καθαρά πρέπει να έχω ένα πολύ ήσυχο νου. Δείτε πρώτα τη λογική αυτού του πράγματος. Για να παρακολουθήσω τα πουλιά, τα σύννεφα, τα δέντρα, ο νους πρέπει να είναι εξαιρετικά σιωπηλός για να παρακολουθήσει.

Υπάρχουν διάφορα συστήματα για να ελέγχουν το νου ώστε να γίνει τελείως ήσυχος. Και όντας πολύ ήσυχος τότε δοκιμάζετε κάτι απέραντο – δηλαδή την ιδέα.

Λένε λοιπόν: πρώτα ο νους πρέπει να είναι ήσυχος, ελέγξτε τον, μην τον αφήνετε να περιπλανιέται, γιατί όταν έχετε ήσυχο νου η ζωή είναι καταπληκτική. Τώρα, όταν ελέγχετε ή αναγκάζετε το νου, τον παραμορφώνετε, έτσι δεν είναι;

Εάν αναγκάσω τον εαυτό μου να είναι καλός, αυτό δεν είναι καλοσύνη. Εάν αναγκάσω τον εαυτό μου να είναι υπερβολικά ευγενικός μαζί σας, αυτό δεν είναι ευγένεια. Εάν λοιπόν αναγκάσω το νου μου να συγκεντρωθεί σ’ αυτή τη μία εικόνα, τότε υπάρχει τόση πολλή ένταση, προσπάθεια, πόνος και καταπίεση. Επομένως ένας τέτοιος νους δεν είναι ήσυχος – βλέπετε; Πρέπει λοιπόν να ρωτήσουμε: Υπάρχει τρόπος να δημιουργήσουμε έναν πολύ ήσυχο νου χωρίς καμιά παραμόρφωση, χωρίς καμιά προσπάθεια, χωρίς να πούμε «Πρέπει να τον ελέγξω;»

Φυσικά υπάρχει. Υπάρχει μια ησυχία, μια σιγή χωρίς καμιά προσπάθεια. Αυτό απαιτεί κατανόηση του τι είναι προσπάθεια. Και όταν καταλάβετε τι είναι προσπάθεια, έλεγχος, καταπίεση – να την καταλάβετε όχι μόνο με τις λέξεις αλλά να δείτε πραγματικά την αλήθεια της – σ’ αυτήν ακριβώς την αντίληψη ο νους γίνεται ήσυχος.

Πατριαρχικές business

Μετά την άλωση της Κων/πολης, ο Μωάμεθ Β΄ προέβη στη ρύθμιση των σχέσεων του με το πλήθος των χριστιανών υπηκόων του. Προτεραιότητα του ήταν η ανεύρεση του κατάλληλου ανθρώπου για τον πατριαρχικό θρόνο. Στην προ άλωσης Πόλη, κυρίαρχο ζήτημα μεταξύ των χριστιανών κατοίκων της είχε αναδειχτεί η αποδοχή ή μη της βοήθειας από τη Δύση, η οποία όμως συνοδευόταν και από τον όρο της ένωσης των εκκλησιών και της ταυτόχρονης αποδοχής των πρωτείων του Πάπα. Ο λαός είχε χωριστεί σε «ενωτικούς» και «ανθενωτικούς», γεγονός που λειτούργησε καταλυτικά στην πτώση της Βασιλεύουσας. Ο Μωάμεθ Β΄ αποκωδικοποιώντας έξυπνα τις σχέσεις στον χριστιανικό κόσμο στράφηκε στην αναζήτηση του για πατριάρχη των χριστιανών της αυτοκρατορίας του, προς τους «ανθενωτικούς», οι οποίοι είχαν αποδείξει έμπρακτα ότι προτιμούσαν την Οσμανλίδικη κατάκτηση από την υποταγή στη Ρώμη… Ηγετική φυσιογνωμία των «ανθενωτικών» είχε αναδειχτεί ο Γεώργιος Σχολάριος, τον οποίο ο Μωάμεθ Β΄ βρήκε αιχμάλωτο ενός οσμανλή άρχοντα σε μια κωμόπολη κοντά στην Αδριανούπολη. Στον μεγαλοπρεπή ναό των αγίων Αποστόλων, μιας και η Αγία Σοφία είχε γίνει τζαμί, στις αρχές του 1454 χειροτονήθηκε  «Πατριάρχης των Ρωμαίων»  με το όνομα  Γεννάδιος Β΄. Αμέσως μετά ο Μωάμεθ Β΄ εξέδωσε «βεράτιο», ο Φραντζής το ονομάζει «πρόσταγμα», με το οποίο ορίστηκαν τα δικαιώματα και τα προνόμια του πατριάρχη. Την ίδια πρακτική, της απόδοσης προνομίων, ακολουθούσαν οι Οσμανλήδες προς τους προκαθήμενους και των λοιπών μη ορθοδόξων χριστιανικών εκκλησιών, όπως των Χαλδαίων ή των Κοπτών. Η πρακτική αυτή είχε και πολιτικό περιεχόμενο, αφού έτσι καθησυχάζονταν οι θρησκόληπτες μάζες και απομακρυνόταν το ενδεχόμενο μιας σταυροφορίας των Ευρωπαίων, με σκοπό την απελευθέρωση των χριστιανών της αυτοκρατορίας. Η τακτική αυτή ουσιαστικά επιβαλλόταν και από το Κοράνι, που περιέβαλε με σεβασμό το χριστιανικό θρήσκευμα και απαγόρευε τους αναγκαστικούς εξισλαμισμούς. Στον κόσμο του Ισλάμ οι άνθρωποι χωρίζονται στους «πιστούς» (μουσουλμάνοι, «μούσλιμ» σημαίνει αφοσιωμένος) και στους «άπιστους», τους «γκιαούρηδες». Όταν οι «γκιαούρηδες» δέχονται να γίνουν «ραγιάδες», δηλαδή υποτακτικοί των μωαμεθανών, το Κοράνι τους προστατεύει. Έτσι και ο Μωάμεθ Β΄ ακολούθησε πολιτική συνδιαλλαγής με τους κατακτημένους χριστιανούς. Επιλέγοντας παράλληλα για τον πατριαρχικό θρόνο έναν «ανθενωτικό», έπαιρνε, εμμέσως αλλά σαφώς, και θέση στο εκκλησιαστικό ζήτημα, τασσόμενος κατά της ένωσης των εκκλησιών. Μια πανέξυπνη εφαρμογή του «διαίρει και βασίλευε»…

 

Τι περιελάμβαναν όμως αυτά τα προνόμια; Αν και το αρχικό κείμενο του Μωάμεθ Β΄ έχει χαθεί, μπορούμε να βγάλουμε σημαντικά συμπεράσματα σχετικά με τα προνόμια αυτά, μελετώντας «βεράτια» των μετέπειτα χρόνων, που δίνονταν σε κάθε νέο προκαθήμενο της εκκλησίας. Ο  Γ. Φραντζής  αναφέρει γενικά πως  «έδωκε (ο Μωάμεθ Β΄) δε και προστάγματα εγγράφως τω πατριάρχη ίνα μηδείς αυτόν ενοχλήση ή αντιτείνη, αλλά είναι αυτόν αναίτητον και αφορολόγητον και αδιάσειστον τε από παντός εναντίου, και τέλους και δόσεως ελεύθερος έσηται αυτός και οι μετ’ αυτόν πατριάρχαι εις τον αιώνα, ομοίως και πάντες οι υποταγμένοι αυτώ αρχιερείς». Μεταξύ πολλών άλλων ο πατριάρχης είχε την ανώτατη διοίκηση των εκκλησιών και των μοναστηριών, ήταν ο ανώτατος ποινικός δικαστής του κλήρου, είχε το δικαίωμα να φορολογεί τον κλήρο και το λαό, ενώ οριζόταν ότι η εκκλησία μπορούσε να διατηρεί κτήματα και κτήρια. Οι Οσμανλήδες αποκαλούσαν τον πατριάρχη  «μιλιέτ- μπασή», που ουσιαστικά σήμαινε εθνάρχης. Καθίστατο έτσι εκτός από ανώτατος εκκλησιαστικός άρχοντας και αρχηγός ολόκληρου του «μιλιέτ» των χριστιανών ορθοδόξων της αυτοκρατορίας, είτε επρόκειτο για Αλβανούς, είτε για Σλάβους, είτε για Έλληνες ορθόδοξους. Καθιερωνόταν με αυτόν τον τρόπο ένα modus vivendi μεταξύ των δυο κυρίαρχων στην Ανατολή θεοκρατικών συστημάτων, του Ισλάμ, όπως αυτό εκφραζόταν από τις δομές και τις αντιλήψεις της οθωμανικής αυτοκρατορίας και του χριστιανισμού, όπως αυτός είχε διαμορφωθεί την περίοδο του βυζαντίου με την παντοδυναμία της ορθόδοξης εκκλησίας, που ουσιαστικά είχε εξελιχθεί σε ένα «κράτος εν κράτει» εντός της βυζαντινής αυτοκρατορίας…  Ο πατριάρχης ήταν ουσιαστικά αμετακίνητος, εκτός αν βρισκόταν ένοχος για καταπίεση των χριστιανών, αν παρέβαινε τον θρησκευτικό νόμο και αν απιστούσε προς τον ηγεμόνα. Η ερμηνεία όμως, αυτών των τριών εξαιρέσεων, από τις πρώτες δεκαετίες της κατάκτησης, υπήρξε ελαστική και χρησιμοποιήθηκαν τέτοιου είδους κατηγορίες τόσο από τους κατακτητές, όσο και από τους ίδιους τους χριστιανούς, όταν καθιερώθηκε η αγοραπωλησία των εκκλησιαστικών θέσεων…Κατά κάποιο τρόπο τα προνόμια χρησιμοποιήθηκαν αρχικά ως μέσο επιβολής της οθωμανικής κυριαρχίας, ενώ αργότερα, όσο πλησιάζουμε στην έκρηξη της επανάστασης του 1821, το πατριαρχείο λειτούργησε ουσιαστικά ως ανάχωμα στην διάδοση του εθνικισμού και του ορθολογισμού στα Βαλκάνια, ιδέες που έρχονταν σε σύγκρουση με την θεόθεν επιβεβλημένη θεοκρατία, τόσο του Ισλάμ όσο και της ορθοδοξίας. Ο Κ. Κούμας αναφέρει πως τα κυριότερα καθήκοντα του πατριάρχη ήταν «να επαγρυπνή εις τους χριστιανούς να διατηρήσωσι απαρασάλευτον την θρησκείαν των, και μετά τούτο, ακλόνητον υπακοήν εις την εξουσίαν». Έκτοτε το πατριαρχείο συνέδεσε αξεδιάλυτα τα συμφέροντα του με αυτά της Υψηλής Πύλης, φτάνοντας μάλιστα στο σημείο να αποκηρύξει την επανάσταση του 1821…

 

Ο πατριαρχικός θώκος, από νωρίς, κατέστη αντικείμενο δημοπρασίας, αφού η εκκλησία επέλεξε ο πατριάρχης να προέρχεται όχι από την Σύνοδο και τους λαϊκούς, αλλά να διορίζεται από τον Σουλτάνο αυτός που θα προσέφερε τα περισσότερα χρήματα για την θέση. Από το 1488 μέχρι και το 1789 τη θέση καταλαμβάνουν 109 πατριάρχες, με μέσο όρο παραμονής στο αξίωμα τα 2,7 έτη… Η σιμωνία, η αγοραπωλησία δηλαδή των ιερατικών αξιωμάτων, είχε καταστεί ο κανόνας. Ο Κ. Μαρξ τονίζει πως: «ο πατριάρχης πληρώνει στο Ντιβάνι έναν μεγάλο φόρο προκειμένου να εγκατασταθεί στο αξίωμα του, όμως και αυτός με τη σειρά του πουλά τις αρχιεπισκοπές και τις επισκοπές στους κληρικούς του θρησκεύματος του». Με τον Μαρξ συμφωνούν και οι πηγές. Ο Alvise Contarini βενετσιάνος αξιωματούχος στην Πόλη από το 1636 ως το 1641 παρατηρεί:  «Ο Πατριάρχης Κων/πόλεως εκμεταλλεύεται την έσχατη αμάθεια των Ελλήνων και αποθησαυρίζει χρυσάφι ώστε να δωροδοκή και τους Τούρκους και τη διεφθαρμένη εκκλησία και να εξασφαλίζει την υποστήριξη τους». Δυο Άγγλοι ταξιδιώτες στα τέλη του 17^ου αιώνα επιβεβαιώνουν την κατάσταση στην οποία είχε περιέλθει το οικουμενικό πατριαρχείο. Ο λόγος στον  Jacob  Spon: «Κατά την ανάδειξη του νέου πατριάρχη καλούνται οι αρχιεπίσκοποι για τη συγκέντρωση του αναγκαίου ποσού. Όσοι δυστροπήσουν εκδιώκονται. Οι αρχιεπίσκοποι κατανέμουν την δαπάνη αναλογικά στους επισκόπους και οι επίσκοποι στους παπάδες των ενοριών. Έτσι τα πάντα γίνονται δια της σιμωνίας». Ο έτερος Άγγλος περιηγητής George Wheler  συμφωνεί: «Για την εξαγορά του αξιώματος καταβάλλουν τεράστια ποσά. Και για να τα εισπράξουν καταπιέζουν τους φτωχούς χριστιανούς». Η σιμωνία ξεκίνησε ένα φαινόμενο «ντόμινο», όπου οι οικονομικές απαιτήσεις της ανώτερης ιεραρχίας μεταβιβάζονταν στο τέλος στις πλάτες του απλού ραγιά πολλαπλασιασμένες. Υπό αυτό το πρίσμα η εκκλησιαστική ιεραρχία κατέστη, σε πολλές περιπτώσεις, εξίσου μισητή με τον κατακτητή. Η «Ελληνική Νομαρχία» περιγράφει δηκτικότατα την κατάσταση που επικρατούσε στις αρχές του 19^ου αιώνα στην εκκλησιαστική ιεραρχία. Ο συγγραφέας του, ανώνυμος που προέρχεται μάλλον από τον κύκλο του Ρήγα, σημειώνει, με αγανάκτηση πολλές φορές, την λειτουργία και το ποιόν των πατριαρχών και της λοιπής ιερατικής ιεραρχίας.  «Η πρώτη έγνοια του πατριάρχου, λοιπόν, είναι να αποκτήση την φιλίαν των φίλων της Συνόδου, όπου, ως επί το πλείστον, είναι αι γυναίκες των πρώτων αρχόντων, ήτοι πλουσίων αμαθών του Φαναρίου. Και αυτό το κάμνει δια δυο αίτια :πρώτον μεν, δια να ημπορεί να κλέπτη με περισσότερο θάρρος, δεύτερον δε να κλέπτει δια περισσότερον καιρόν». Όσον αφορά στους αρχιεπισκόπους ο συγγραφέας γίνεται αποκαλυπτικότερος, σημειώνοντας: «Τρώγοσι και πίνοσι ως χοίροι. Κοιμώνται δεκατέσσερας ώρας την νύκτα και δυο ώρες μετά το μεσημέρι. Λειτουργούσι δυο φοράς τον χρόνον, και όταν δεν τρώγωσι, δεν πίνωσι, δεν κοιμώνται, τότε κατεργάζονται τα πλέον αναίσχυντα και ουτιδανά έργα, όπου τινάς ημπορεί να στοχασθή». Για τους Άρτης, Γρεβενών και Ιωαννίνων κρατάει ο συγγραφέας τα…καλύτερα: «είναι δε και οι τρεις ασελγείς, άσωτοι εις το άκρον, μοιχοί, πόρνοι και αρσενοκοίται φανεροί»… Σειρά έχουν οι επίσκοποι οι οποίοι  «πέμπουσι τόσους ληστάς, δια να ειπώ έτζι, εις τα χωρία της επισκοπής των, και τους δίδοσι τον τίτλον ή του πρωτοσυγκέλου ή του αρχιμανδρίτου…Αυτοί λοιπόν περιφέρονται εις όλα τα χωρία της επισκοπής και με άκραν ασπλαγχνίαν εκδύουσι τους πολλά αθώους χωριάτας…». Και ολοκληρώνει με ένα κρεσέντο αντικληρικαλισμού που θα ζήλευαν και οι πλέον ριζοσπάστες επαναστάτες της εποχής του: «Εκατόν χιλιάδες, και ίσως περισσότεροι, μαυροφορεμένοι ζώσιν αργοί και τρέφονται από τους ιδρώτας των ταλαιπώρων και πτωχών Ελλήνων… Ιδού, ω Έλληνες, αγαπητοί μου αδελφοί, η σημερινή αθλία και φοβερά κατάστασις του ελληνικού ιερατείου, και η πρώτη αιτία όπου αργοπορεί την ελευθερία της Ελλάδος». Ο Julius Millingen σημειώνει επιβεβαιώνοντας τον ανώνυμο συγγραφέα της «Ελληνικής Νομαρχίας»: «η σκανδαλώδης σε ανηθικότητα διαγωγή του κλήρου τον είχε αποξενώσει από το ποίμνιο, ενώ οι ανελεύθερες ιδέες του, η εχθρότητα που έδειξε αρχικά εναντίον του επαναστατικού κινήματος, προκάλεσαν την καταφρόνηση του καλύτερα πληροφορημένου τμήματος του έθνους».

 

Το πατριαρχείο ποτέ δεν κατανόησε και δεν ανέχτηκε τα πνευματικά επιτεύγματα του δυτικού κόσμου. Παρέμεινε πάντοτε κλεισμένο στα στενά πλαίσια μιας ξεπερασμένης θεοκρατικής αντίληψης των πραγμάτων, που το αποξένωνε ακόμη περισσότερο από το λαό. Οι Έλληνες αστοί του εξωτερικού, επηρεασμένοι από τον δυτικό διαφωτισμό, ασπάστηκαν από νωρίς τις νεωτερικές εθνικιστικές ιδέες, οι οποίες έρχονταν σε σύγκρουση με τον οικουμενισμό του πατριαρχείου. Από τα τέλη του 17^ου αιώνα ξεκινάει μια σημαντική προσπάθεια να μεταφυτευτούν στα Βαλκάνια οι ιδέες περί φιλελευθερισμού, δημοκρατίας και επιστημονικού ορθολογισμού. Φορείς αυτών των προσπαθειών οι πλούσιοι έμποροι του εξωτερικού που χρηματοδοτούν την ίδρυση σχολείων, φανερών και σε καμία περίπτωση… «κρυφών», σε πολλές πόλεις της αυτοκρατορίας, όπως στα Γιάννενα, στο Πήλιο, στη Σμύρνη, στην Κών/πολη, στην Τραπεζούντα και αλλού. Σε αυτά τα σχολεία πρωτοδιδάχτηκαν τα μαθηματικά, η φυσική, η βιολογία και ένα πλήθος νέων φιλοσοφικών ιδεών της δυτικής διανόησης, που αποτέλεσαν τους στυλοβάτες των τότε αναδυόμενων εθνών. Μεγάλοι δάσκαλοι του έθνους όπως ο Μεθόδιος Ανθρακίτης, ο Ιώσηπος Μοισιόδακας, ο Άνθιμος Γαζής και πλήθος άλλων, προσπάθησαν να διαφωτίσουν τον λαό και να τον προετοιμάσουν για την μετάβαση. Εμπόδιο στις προσπάθειες αυτών των ανθρώπων αποτέλεσε το πατριαρχείο, το οποίο προσπαθώντας να διατηρήσει τα κεκτημένα προνόμια του, εμπόδιζε την διάδοση των νέων ιδεών στην Ανατολή. Κλονισμός της θεοκρατίας του Ισλάμ σήμαινε αυτόματα και κλονισμό της χριστιανικής θεοκρατίας… Η εξουσία του πατριαρχείου παρέμενε ακλόνητη όσο οι θρησκόληπτες μάζες των χριστιανών δέχονταν μοιρολατρικά την καταπίεση του κατακτητή, ως θεία τιμωρία, όσο δέχονταν παθητικά τις καταπιέσεις τόσο των Οθωμανών όσο και των ντόπιων συνεργατών τους,  των κοτζαμπάσηδων. Οι νέες ιδέες μιλούσαν για δράση, για εθνικό ξεσηκωμό, για το δίκαιο των εθνών, για δημοκρατία και απέρριπταν την θεοκρατία για χάρη του επιστημονικού ορθολογισμού. Ο Γάλλος περιηγητής J.L.S. Bartholdy αναφέρει δηκτικά: «Αυτοί οι καλόγεροι καλλιεργούν κάθε δεισιδαιμονία, επιτρέπουν κάθε δολιότητα, καταδιώκουν τους φωτισμένους ανθρώπους». Παράλληλα το πατριαρχείο εκδίδει λίβελους κατά των φορέων των νέων ιδεών, ενώ πολλούς από αυτούς τους αφορίζει. Στην περίφημη «Πατρική διδασκαλία» που εκδόθηκε το 1798 γίνεται μια προσπάθεια να αναιρεθούν οι γαλλικές δημοκρατικές ιδέες, ενώ οι Οθωμανοί παρουσιάζονται ως θεόθεν σταλμένη τιμωρία για τις αμαρτίες των χριστιανών: «(ο Κύριος ημών) ήγειρεν εκ του μηδενός την ισχυράν αυτήν βασιλείαν των Οθωμανών, αντί της των Ρωμαίων ημών βασιλείας, η οποία είχεν αρχίσει, τρόπον τινά, να χωλαίνει εις τα της ορθοδόξου πίστεως φρονήματα, και ύψωσε την βασιλείαν αυτήν των Οθωμανών περισσότερο από κάθε άλλην, δια να αποδείξη αναμφιβόλως, ότι θείω εγένετο βουλήματι…». Ενώ παρακάτω ο συγγραφέας προειδοποιεί τους αναγνώστες για την «απάτην και πλάνην του διαβόλου, όπου,…εις τον τρέχοντα αιώνα… εμεθοδεύθη… μιαν άλλην πονηρίαν και απάτην ξεχωριστήν, δηλαδή το νυν θρυλλούμενον σύστημα της ελευθερίας…». Ο Κοραής περιγράφει τον σκοταδισμό του πατριαρχείου: «Πατριάρχαι προέτρεπον τους χριστιανούς να μη ενασχολούνται εις την ελληνικήν παιδείαν και εις την των Ευρωπαίων μωροσοφίαν, ως ενάντιαν της χριστιανικής εκκλησίας, αλλά μόνο εις την γραμματικήν, στηριζομένην εις την εξήγησιν των εκκλησιαστικών πατέρων. Οι Πλάτωνες και Αριστοτέλαι, οι Νεύτωνες και Καρτέσιοι, τα τρίγωνα και οι λογάριθμοι, φέρουν αδιαφορίαν εις τα θεία…». Και για το μέγεθος της πνευματικής καταπίεσης γλαφυρός είναι και ο ανώνυμος συγγραφέας της «Ελληνικής Νομαρχίας»: «Οι διδάσκαλοι δεν επρόφεραν το όνομα της ελευθερίας, από τον φόβο μήπως και τους ακούσωσι οι προεστοί ή οι αρχιερείς και τους κηρύξωσι αθέους». Πράγματι δεν υπήρξε εκπρόσωπος του νεοελληνικού διαφωτισμού που να μην σπιλώθηκε από το πατριαρχείο ως άθεος. Ο Γεώργιος Σουγδουρής, επί παραδείγματι, αφορίστηκε επειδή δίδασκε φυσική και φιλοσοφία στα Γιάννενα, ο Αθανάσιος Ψαλλίδας κατηγορήθηκε για αθεΐα, ο Μεθόδιος Ανθρακίτης αφορίστηκε από τον πατριάρχη Ιερεμία Γ΄, ο Βενιαμίν ο Λέσβιος καταγγέλθηκε «επί αθεϊστικώ ορθολογισμώ», ό,τι και αν σημαίνει το τελευταίο… Ο κατάλογος είναι ατελείωτος…

 

Το πατριαρχείο αντιλήφθηκε από νωρίς ότι η προνομιακή του θέση, εντός της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, κινδύνευε, όσο οι δυτικοί νεωτερισμοί διαδίδονταν στα υπόδουλα χριστιανικά έθνη των Οθωμανών. Επιπρόσθετα, η ανατολική εκκλησία χαρακτηριζόταν και από μια  έντονη απέχθεια προς κάθε τι «δυτικό». Οι ρίζες αυτού του αντιδυτικισμού πρέπει να αναζητηθούν στο Σχίσμα του 1054 και στην κατάκτηση της Βασιλεύουσας το 1204 από τους δυτικούς, γεγονότα που επέδρασαν καταλυτικά στην άποψη που σχημάτιζε η ανατολική εκκλησία σχετικά με τα πνευματικά επιτεύγματα των καθολικών και των προτεσταντών. Γι’ αυτό το λόγο και όλοι οι φορείς των δυτικότροπων αντιλήψεων έμπαιναν στο στόχαστρο του πατριαρχείου. Ο καλπάζων ρομαντικός εθνικισμός ερχόταν σε χτυπητή αντίθεση με τον οικουμενισμό του πατριαρχείου, που εύρισκε άρτια εφαρμογή στο οθωμανικό αυτοκρατορικό μοντέλο των «μιλιέτ». Έτσι, κλεισμένο στον εαυτό του και μακριά από τις εθνικές και κοινωνικές αλλαγές που λάμβαναν χώρα στα Βαλκάνια, το πατριαρχείο κατέστη ουσιαστικά όργανο της οθωμανικής κυριαρχίας και φορέας των πλέον σκοταδιστικών και αντιδραστικών αυτοκρατορικών ιδεωδών. Η ίδρυση των νέων εθνών- κρατών στα Βαλκάνια, τον 19^ο και τον 20^ο αιώνα, καθώς και η ανακήρυξη του «αυτοκέφαλου» των εθνικών εκκλησιών, θα αποκόψει ακόμη περισσότερο τις εξουσίες και τα προνόμια του αποσβολωμένου, από τις εξελίξεις, οικουμενικού πατριαρχείου.

Παράρτημα

Το Νεοελληνικό Κράτος μετά την Επανάσταση του 1821 και γύρω στο 1880 υπέστη μια οξύμωρη και ανιστόρητη πολιτισμική και ιστορική ζεύξη, της Πολιτείας που είναι έρμαιο και όμηρος της Ορθοδόξου χριστιανικής θεοκρατίας. Από τότε η θεοκρατία αυτή επιβιώνει και ευνοεί την εγκαθίδρυση πολιτικών καθεστώτων απόλυτης και αμετακίνητης πολιτισμικής στασιμότητας και διαιωνίζει την διανοητική καθυστέρηση των Ρωμιών.

Η αναζήτηση των παραμέτρων, που θα επιδρούσαν στην σύνθεση μιας σύγχρονης ελληνικής εθνικής υπόστασης και φυσιογνωμίας, άρχισε να εκδηλώνεται μετά τα μέσα του 18ου αιώνα και πήρε τη μορφή ευθείας σύγκρουσης με την Ορθόδοξη Εκκλησία.

Τα γνωστότερα αλλά όχι και τα μόνα κείμενα πολεμικής από την πλευρά του ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ είναι η Αδελφική Διδασκαλία του Αδαμάντιου Κοραή, οι Κρίστωνος Στοχασμοί, ο Ρωσσοαγγλογάλλος και η περίφημη Ελληνική Νομαρχία του Ανωνύμου του Έλληνος. Ο ΑΔΑΜΑΝΤΙΟΣ ΚΟΡΑΗΣ επιμελήθηκε στο Παρίσι την επανέκδοση των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων με τα θρυλικά Προλεγόμενα του

Ο Αδαμάντιος Κοραής και ο Διαφωτισμός καθιέρωσαν την εθνική ονομασία “ΕΛΛΗΝ” αντί του “ΡΩΜΙΟΥ”.

Με τον τερματισμό του ενόπλου αγώνα το 1828, οι ντόπιοι κοτζαμπάσηδες μαζί με τους βυζαντινοαναθρεμμένους Φαναριώτες της ορθοδόξου χριστιανικής θεοκρατίας έκαναν τα πάντα, για να επικρατήσουν στην κρισιμότερη μάχη επί ελληνικού εδάφους κατά του Διαφωτισμού, δηλαδή κατά μιας σύγχρονης ευνομούμενης κοινωνίας που θα έβαζε φραγμό στην επαναφορά της νεοβυζαντινού τύπου θεοκρατίας.

Ιδού ένα χρονικό των κυριότερων φάσεων της μετατροπής της νεοελληνικής πολιτικής σε εξάρτημα της Ορθοδοξίας.

1832: Το πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως Απαγορεύει την ανάγνωση των έργων του Αδαμαντίου Κοραή.

1833: Ρυθμίζεται νομοθετικά το αυτοκέφαλο της Ορθοδόξου χριστιανικής θεοκρατίας στο κρατίδιο και πεθαίνει ο Αδαμάντιος Κοραής.

1834: Επανέρχονται οι γονυκλισίες και οι νηστείες.

1838: Θεσμοθετείται η εθνική εορτή της 21ης Μαρτίου 1821 να γίνεται την 25η Μαρτίου, δηλαδή την ημέρα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου. Με την παραχάραξη αυτής της αλήθειας δεν υποβαθμίστηκε μόνο σκόπιμα η Επανάσταση κατά των Τούρκων, αλλά υποχρεώθηκαν οι Ρωμιοί να προσκυνούν τους εχθρούς της.

1839: Αποκαλύπτεται η συνωμοσία της περιβόητης “Φιλορθοδόξου Εταιρείας” τα μέλη της οποίας μισθοδοτούντο από την Ρωσία και εξυπηρετούσαν τους στόχους αυτής στη Θεσσαλονίκη, Ήπειρο και Μακεδονία και την μετατροπή της Ελλάδος σε κράτος δορυφόρο της.

Παρά την αποκάλυψη του ρόλου της “Φιλορθοδόξου Εταιρείας” αυτή συνεχίζει τη δράση της , και το παρακράτος αυτό αποκτά την δική του δυναμική με είσοδο των μελών της σε πολλά καίρια σημεία του κρατικού μηχανισμού. Τον ίδιο χρόνο αρχίζουν οι πρώτες διώξεις από το ορθόδοξο χριστιανικό παρακράτος κατά των δασκάλων του Διαφωτισμού.

1845: Επινοείται το σχιζοφρενές ιδεολόγημα του “Ελληνοχριστιανισμού” από τον Επτανήσιο λόγιο Σπυρίδωνα Ζαμπέλλιο,

1850: Αναγνωρίζεται επίσημα η ρύθμιση του εκκλησιαστικού ζητήματος με ειδικό νόμο, που αναγορεύει την Σύνοδο της Ορθοδόξου χριστιανικής θεοκρατίας “θεματοφύλακα” της πνευματικής και εθνικής ενότητας.

1853: Πεθαίνει στις φυλακές του Σύρου αφορισμένος και κατατρεγμένος ο δάσκαλος του Γένους Θεόφιλος Καίρης.

1856: Αφορίζεται ο Ανδρέας Λασκαράτος ο συγγραφέας των “Μυστηρίων της Κεφαλλονιάς”.

1859: Καταδικάζεται ο ποιητής Παναγιώτης Συνοδινός για προσβολή της Ορθοδόξου χριστιανικής θεοκρατίας.

1874: Εισάγεται στη Βουλή νομοσχέδιο, βάσει του οποίου οι ιερείς γίνονταν και δημοδιδάσκαλοι.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1870 το παρακράτος της Ορθοδόξου χριστιανικής θεοκρατίας, στην μακρόχρονη αναμέτρησή του με τον Νεοελληνικό Διαφωτισμό, βγήκε νικητής. Το παρακράτος αυτό φέρει την ολική ευθύνη για την εξάλειψη του “Ελληνισμού των Δύο ηπείρων και των Πέντε θαλασσών” με την υιοθέτηση της πολιτικής για την αναβίωση του Βυζαντίου (Μεγάλη Ιδέα), της οποίας κατάληξη ήταν η τεράστια συρρίκνωση του Ελληνισμού, κάτι που δεν είχε πετύχει κανένας κατακτητής!

Το παρακράτος αυτό της χριστιανικής θεοκρατίας μαζί με την Πολιτεία εισέδυσε στις θεμελιώδεις υπηρεσιακές και επιχειρηματικές λειτουργίες του κρατιδίου της “ρωμιοσύνης” και κατόρθωσε την οπισθοδρόμηση σε μια νεοβυζαντινού τύπου θεοκρατία με ορισμένα επιφανειακά χαρακτηριστικά ενός σύγχρονου κράτους.

Η πολιτική του κρατιδίου της Ρωμιοσύνης με τις διαπλοκές της, η Διανόηση, η Δικαιοσύνη, μεγάλα κομμάτια της Οικονομίας κλπ. έχουν την σφραγίδα της συμμέτοχής του παρακράτους της Ορθοδόξου χριστιανικής θεοκρατίας και της παρέμβασης αυτής κρυφά ή φανερά.

Προωθεί στην πολιτειακή εξουσία εύκολα χειραγωγήσιμους πολιτικούς, ημετέρους σε θέσεις κλειδιά, για να στραγγαλίζουν κάθε δημιουργική δύναμη ήδη εν τη αναδύσει της και για να ΠΡΟΛΑΒΟΥΝ ΕΝΤΕΧΝΑ παντειδή προσκόμματα στην μόρφωση των ρωμιών με γνήσια Ελληνική Παιδεία.

Η αρετή είναι ένα τεχνητό ανακάτεμα και δεν είναι ούτε ακέραιη, ούτε ξεκάθαρη, ούτε σταθερή, ούτε εντελώς αθώα

Σε τι χρησιμεύουν αυτές oι ύψιστες κορυφές της φιλοσοφίας, όπου κανένα ανθρώπινο ον δεν μπορεί να φτάσει, και οι κανόνες που ξεπερνούν τη συνήθειά μας και τις δυνάμεις μας; Βλέπω συχνά να μας προτείνουν παραδείγματα ζωής τα οποία ούτε εκείνοι που τα προτείνουν ούτε οι ακροατές τους έχουν ποτέ καμιά ελπίδα να ακολουθήσουν, και προπαντός τη διάθεση. Από το ίδιο χαρτί, στο οποίο μόλις έγραψε την απόφαση καταδίκης εναντίον ενός μοιχού, ο δικαστής κόβει ένα κομμάτι για να γράψει ραβασάκι στη γυναίκα του συναδέλφου του. Η γυναίκα με την οποία μόλις πριν λίγη ώρα βρεθήκατε παράνομα, μετά από λίγο και μπροστά σας μάλιστα, θα βάλει τις φωνές εναντίον μιας φίλης της που έκανε το ίδιο σφάλμα, κι ακόμη πιο άγριε. Και κάποιος άλλος καταδικάζει ανθρώπους σε θάνατο για εγκλήματα που ο ίδιος ούτε καν θεωρεί λάθη.

Έτσι κάνουν οι άνθρωποι. Αφήνουμε τους νόμους και τις εντολές να ακολουθούν το δρόμο τους, εμείς παίρνουμε έναν άλλο- όχι μόνο από χαλάρωση των ηθών, αλλά συχνά και λόγω αντίθετης γνώμης και κρίσης. Παρακολουθήστε την ανάγνωση ενός φιλοσοφικού λόγου: η εφευρετικότητα, η ευγλωττία, η ακρίβεια εντυπωσιάζουν αμέσως το πνεύμα σας και σας συγκινούν- δεν υπάρχει όμως τίποτα που να προκαλεί ή να κεντρίζει τη συνείδησή σας- αλήθεια, σ’ αυτήν δεν απευθύνονται; Ο Αρίστων έλεγε όμως ότι κανένα πλύσιμο και κανένα μάθημα δεν ωφελεί αν δεν καθαρίζει και δεν απομακρύνει τη βρομιά.

Σε όλες τις σχολές της αρχαίας φιλοσοφίας θα βρεις ότι το ίδιο άτομο επεξεργάζεται και δημοσιεύει κανόνες εγκράτειας και συγχρόνως γραπτά έρωτα και ακολασίας. Και ο Ξενοφώντας, στον κύκλο του Κλινία, έγραψε εναντίον της ηδονής εκείνης που εκθείαζε ο Αρίστιππος. Δεν υπάρχει κάποια θαυμαστή μεταλλαγή που τους ταρακουνάει. Όμως στην περίπτωση του Σόλωνα, παρουσιάζεται άλλοτε ως ο εαυτός του κι άλλοτε ως νομοθέτης: άλλοτε μιλάει για το λαό, άλλοτε για το άτομό του- και υιοθετεί για τον εαυτό του τους ελεύθερους και φυσικούς κανόνες, αισθανόμενος τη σιγουριά μιας σταθερής και σιδερένιας υγείας.

Ο Αντισθένης επιτρέπει στο σοφό να αγαπά και να κάνει με τον τρόπο του αυτό που θεωρεί σωστό, χωρίς να δίνει σημασία στους νόμους, δεδομένου ότι είναι πιο συνετός από αυτούς και έχει μεγαλύτερη γνώση της αρετής. Ο μαθητής του ο Διογένης έλεγε να αντιπαραθέτουμε στις ταραχές τη λογική, στη μοίρα το θάρρος, στους νόμους τη φύση.

Για τα ευαίσθητα στομάχια χρειάζονται δίαιτες αυστηρές και μελετημένες. Τα γερά στομάχια ακολουθούν απλά τις οδηγίες της φυσικής τους όρεξης. Έτσι κάνουν οι γιατροί μας που τρώνε το πεπόνι και πίνουν το φρέσκο κρασί ενώ επιβάλλουν στους ασθενείς τους το σιρόπι και το νεροζούμι.

Δεν ξέρω για τα βιβλία τους, έλεγε η εταίρα Λαΐς, για τις γνώσεις τους, για τη φιλοσοφία τους, αλλά αυτοί οι άνθρωποι χτυπάνε εξίσου συχνά την πόρτα μου με οποιονδήποτε άλλον. Από τότε που η ελευθερία των ηθών μάς παρασύρει συνεχώς πέρα από αυτό που είναι νόμιμο και επιτρεπτό, έχουμε συχνά περιορίσει τους κανόνες και τους νόμους της ζωής μας πέρα από κάθε λογική.

Όλος ο κόσμος θεωρεί ότι αυτά τα σφάλματα βρίσκονται μέσα στα όρια του επιτρεπτού.

Θα ήταν ευχής έργον να υπήρχε μεγαλύτερη αντιστοιχία ανάμεσα στην εντολή και την υπακοή και μοιάζει άδικος ο στόχος που δεν μπορούμε να φτάσουμε. Η ανθρώπινη σοφία δεν κατόρθωσε ποτέ να ανταποκριθεί στα καθήκοντα που η ίδια καθόρισε για τον εαυτό της και, αν το είχε καταφέρει, θα όριζε άλλα πιο πέρα, τα οποία πάντα θα επιθυμούσε και θα διεκδικούσε, τόσο εχθρική προς τη σταθερότητα είναι η φύση μας. Ο άνθρωπος ορίζει ότι πρέπει ο ίδιος αναγκαστικά να βρίσκεται στην αμαρτία. Δεν είναι αρκετά επιδέξιος για να κόψει το καθήκον του στα μέτρα μιας διαφορετικής φύσης από τη δική του. Σε ποιόν λοιπόν επιβάλλει κάτι που από κανένα δεν περιμένει να το πράξει; Βρίσκει άδικο να μην κάνει ο άλλος αυτό που του είναι αδύνατο; Οι ίδιοι νόμοι που μας καταδικάζουν στην αδυναμία, είναι οι ίδιοι που μας κατηγορούν γιατί δεν μπορούμε.

Στη χειρότερη περίπτωση, αυτή η κακοφορμισμένη ελευθερία, να παρουσιάζεται δηλαδή κανείς με δυο όψεις, οι πράξεις με έναν τρόπο, τα λόγια με έναν άλλο, ας επιτρέπεται σε εκείνους που μιλούν για τα πράγματα- όμως δεν μπορεί να επιτρέπεται σε εκείνους που μιλούν για τον εαυτό τους, όπως κάνω εγώ: πρέπει να ακολουθώ με την πέννα το βηματισμό των ποδιών μου. Η κοινωνική ζωή πρέπει να σχετίζεται με τις ζωές των άλλων. Η αρετή του Κάτωνα ξεπερνούσε σε σθένος το μέτρο της εποχής του- και για έναν άνθρωπο που ανακατευόταν με τη διακυβέρνηση άλλων, αφιερωμένο στην υπηρεσία της κοινωνίας, θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι νόμοι του ήταν, αν όχι άδικοι, τουλάχιστον μάταιοι και εκτός εποχής. Η ίδια η συμπεριφορά μου, που αν και μόλις που αποκλίνει κατά ένα δαχτυλάκι από τις συνήθεις συμπεριφορές, με κάνει εντούτοις κάπως απρόσιτο και ελάχιστα κοινωνικό για την εποχή μου. Δεν ξέρω αν είναι χωρίς λόγο που αισθάνομαι αηδιασμένος από τον κόσμο που συναναστρέφομαι, αλλά ξέρω καλά ότι θα ήταν αδικαιολόγητο να παραπονιέμαι γιατί ο κόσμος είναι περισσότερο αηδιασμένος από μένα απ’ ό,τι είμαι εγώ από εκείνον.

Η αρετή που αρμόζει στις υποθέσεις των ανθρώπων είναι μια αρετή με πολλές πτυχές, εσωτερικές και εξωτερικές γωνίες, για να μπορέσει να προσαρμοστεί και να ταιριάξει με την ανθρώπινη αδυναμία, είναι ένα τεχνητό ανακάτεμα και δεν είναι ούτε ακέραιη, ούτε ξεκάθαρη, ούτε σταθερή, ούτε εντελώς αθώα.

Κυρίως να λες «όχι» σε πράγματα που δεν σου αρέσουν, δεν σε εκφράζουν ή τα θεωρείς περιττά

Κανείς δεν μπορεί να κάνει πάντα ό,τι θέλει. Όμως πρέπει να μάθουμε να μην κάνουμε ποτέ ό,τι δεν θέλουμε.

Το «όχι» σε μία επιλογή που μας φαίνεται ανεπιθύμητη είναι σωτήριο, μας απελευθερώνει και ανοίγει τον δρόμο στη χαρά. Υπάρχουν άνθρωποι που είναι απλώς χαρούμενοι, χωρίς να κάνουν ιδιαίτερη προσπάθεια. Είναι εκείνοι που σκέφτονται τις δικές τους ανάγκες, χωρίς ενοχές, χωρίς να άγονται και να φέρονται από τις επιθυμίες και τις ανάγκες των άλλων. Μπορεί τίποτα να μην πηγαίνει καλά, μπορεί να βιώνουν αναποδιές, όμως δεν χάνουν το χαμόγελο και το κουράγιο τους.

Οι Στωικοί μας λένε: εστίασε στο τώρα. Αν μπορείς να αλλάξεις κάτι άλλαξέ το˙ αν δεν μπορείς άντεξέ το.

Υπάρχουν πράγματα τα οποία μπορείς να ελέγξεις και υπάρχουν άλλα των οποίων η έκβαση δεν είναι στο χέρι σου. Δεν υπάρχει λοιπόν λόγος ανησυχίας. Αν δεν μπορείς να το αλλάξεις, δε χρειάζεται να ανησυχείς: αφού δεν μπορείς να κάνεις τίποτα γι’ αυτό μάθε να ζεις μαζί του.

Κυρίως να λες «όχι» σε πράγματα που δεν σου αρέσουν, δεν σε εκφράζουν ή τα θεωρείς περιττά. Οι χαρούμενοι άνθρωποι ξέρουν ότι, λέγοντας ευγενικά «όχι» σε κάποιον, λένε «ναι» στην προσωπική τους ζωή. Δεν μπορείς να αρέσεις σε όλους, δε μπορείς να βρίσκεσαι παντού την ίδια στιγμή, δεν μπορείς να ικανοποιείς όλες σου τις επιθυμίες ταυτοχρόνως.

Όταν λέμε «ναι» σε κάτι λέμε «όχι» σε κάτι άλλο.

Νίτσε: Πιστεύουμε ότι έχουμε την υποχρέωση να είμαστε ευτυχισμένοι πάντα

H ευτυχία είναι εύθραυστη και φευγαλέα, επειδή μπορεί να τη ζήσει κανείς μόνο σε ορισμένες στιγμές. Αν μπορούσαμε να την απολαμβάνουμε αδιάκοπα, θα έχανε όλη την αξία της, αφού μπορούμε να την αντιληφθούμε μονάχα ως αντίθεση.

Έπειτα από μια εβδομάδα με συννεφιά, η ηλιόλουστη μέρα μας φαίνεται σαν θαύμα της Δημιουργίας. Κατά τον ίδιο τρόπο, αισθανόμαστε τη χαρά πιο λαμπερή όταν βγαίνουμε από το πηγάδι της θλίψης. Τα δύο συναισθήματα αλληλοσυμπληρώνονται και χρειάζονται το ένα το άλλο, γιατί ούτε η μελαγχολία είναι αιώνια ούτε θα μπορούσαμε να υποφέρουμε εκατό χρόνια ευτυχία.

Ένας από τους παράγοντες του στρες της σύγχρονης κοινωνίας είναι ακριβώς αυτό: το να πιστεύουμε ότι έχουμε την υποχρέωση να είμαστε ευτυχισμένοι πάντα και παντού. H άρνηση της θλίψης προκαλεί τη διάδοση της κατανάλωσης αντικαταθλιπτικών και των θεραπειών, όπως και τη σπατάλη σε πράγματα. που δε χρειαζόμαστε. Μοιάζει σα να πρέπει να νιώθουμε ντροπή αν δεν έχουμε ένα μόνιμο χαμόγελο χαραγμένο στο πρόσωπό μας.

Αντίθετα προς αυτή την ψευδή και παιδαριώδη οπτική γωνία, ο Νίτσε μας υπενθυμίζει πως η ευτυχία δίνεται μόνο σε αναλαμπές, κι όταν εμείς προσπαθούμε να τη διαιωνίσουμε καταστρέφουμε ακόμα και τις στιγμές αυτές, που μας βοηθούν να προχωράμε στο μακρύ και βασανιστικό δρόμο της ζωής.

ΑΝΙΧΝΕΥΟΝΤΑΣ ΨΕΥΤΕΣ

Όλοι ποντάρουμε στην αλήθεια. Η εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας βασίζεται στην υπόθεση ότι τηρούμε τον λόγο μας – ότι η αλήθεια υπερισχύει τελικά του ψέματος. Και τις περισσότερες φορές όντως η αλήθεια νικάει. Διαφορετικά, οι προσωπικές σχέσεις θα ήταν εξαιρετικά βραχύβιες, το εμπόριο θα σταματούσε και η εμπιστοσύνη μεταξύ των γονιών και των παιδιών θα εξανεμιζόταν. Όλοι εξαρτόμαστε από την ειλικρίνεια, επειδή όταν δεν υπάρχει αλήθεια, υποφέρουμε και υποφέρει και η κοινωνία.

Περιμένουμε από τους κρατικούς και εμπορικούς θεσμούς να είναι ειλικρινείς. Έχουμε ανάγκη και περιμένουμε ότι οι φίλοι και οι συγγενείς μας θα είναι ειλικρινείς. Η αλήθεια είναι ζωτικής σημασίας για όλες τις σχέσεις, είτε είναι προσωπικές, επαγγελματικές ή πολιτικές.

ΔΥΟ ΒΑΣΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΛΑΒΕΤΕ ΥΠΟΨΗ ΣΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΤΟΥ ΨΕΥΔΟΥΣ

Όταν έχουμε να κάνουμε με σωματικές ενδείξεις που μας προειδοποιούν για ενδεχόμενη παραπλάνηση, πρέπει να αναζητάμε μη λεκτικές συμπεριφορές που συνεπάγεται συγχρονισμό και έμφαση.

Συγχρονισμός

Ο συγχρονισμός είναι σημαντικός στον εντοπισμό του ψεύδους και της παραπλάνησης. Αναζητήστε συγχρονισμό ανάμεσα σε όσα λέει κάποιος λεκτικά και μη λεκτικά, ανάμεσα στις περιστάσεις και στα λεγόμενά του, ανάμεσα στα συμβάντα και στα συναισθήματα και ακόμη ανάμεσα σε τόπο και χρόνο.

Ένας ανακρινόμενος που απαντάει καταφατικά σε μια ερώτηση, πρέπει να επιδεικνύει ταυτόχρονα ανάλογη κίνηση του κεφαλιού που στηρίζει τα λεγόμενά του δεν πρέπει να είναι καθυστερημένη. Έλλειψη συγχρονισμού ή ασυγχρονία έχουμε όταν ένα άτομο λέει «Δεν το έκανα», ενώ γνέφει καταφατικά. Το ίδιο και όταν ρωτάτε κάποιον «θα έλεγες ποτέ ψέματα για κάτι τέτοιο» και απαντάει «Όχι», ενώ το κεφάλι του γνέφει ελαφρά. Όσοι υποπίπτουν σε αυτό το σφάλμα, συχνά αντιστρέφουν την κίνηση του κεφαλιού τους σε μια προσπάθεια να περιορίσουν τη ζημιά που έγινε. Η ασύγχρονη συμπεριφορά δείχνει προσποιητή και αξιολύπητη. Συχνά μια ψευδής δήλωση όπως «Δεν το έκανα», ακολουθείται από μια εμφανώς καθυστερημένη και λιγότερο εμφατική αρνητική κίνηση του κεφαλιού. Αυτές οι συμπεριφορές δεν είναι συγχρονισμένες και επομένως είναι πιθανότερο να εξισωθούν με την εξαπάτηση, επειδή φαίνεται ότι προκαλούνται από δυσφορία.

Τέλος, πρέπει να υπάρχει συγχρονισμός μεταξύ των γεγονότων, του χρόνου και του τόπου. Κάποιος που καθυστερεί να αναφέρει ένα σημαντικό συμβάν, όπως τον πνιγμό ενός φίλου, συζύγου ή παιδιού, ή που ταξιδεύει σε περιοχή που βρίσκεται υπό διαφορετική αρμοδιότητα για να αναφέρει το συμβάν, πρέπει δικαίως να θεωρείται ύποπτος. Επιπλέον, η αναφορά και περιγραφή γεγονότων που θα ήταν αδύνατον να παρατηρηθούν από το σημείο όπου βρισκόταν το άτομο είναι ασύγχρονη και επομένως ύποπτη. Όσοι λένε ψέματα, δε λαμβάνουν υπόψη τον συγχρονισμό και τελικά οι μη λεκτικές συμπεριφορές και οι ιστορίες τους θα τους προδώσουν. Η επίτευξη συγχρονισμού είναι μια μορφή άνεσης και όπως έχουμε δει, παίζει τεράστιο ρόλο στις αστυνομικές ανακρίσεις και στην αναφορά εγκλημάτων. Αλλά, επίσης, θέτει τα θεμέλια για επιτυχημένες, ουσιαστικές συζητήσεις διαφόρων ζητημάτων στα οποία η ανίχνευση του ψεύδους είναι σημαντική.

Έμφαση

Όταν μιλάμε, χρησιμοποιούμε ενστικτωδώς διάφορα μέρη του σώματός μας -όπως τα φρύδια, το κεφάλι, τα χέρια, τους βραχίονες, τον κορμό, τα πόδια και τα πέλματα- για να δώσουμε έμφαση σε κάτι που πιστεύουμε ακράδαντα μας προκαλεί έντονη συναισθηματική φόρτιση. Η παρατήρηση της έμφασης είναι ιδιαίτερα σημαντική, γιατί συναντάται παγκοσμίως όταν οι άνθρωποι είναι ειλικρινείς. Η έμφαση είναι η συμβολή του μεταιχμιακού εγκεφάλου στην επικοινωνία, ένας αποτελεσματικός τρόπος να δείξουμε στους άλλους πώς αισθανόμαστε. Αντίθετα, όταν ο μεταιχμιακός εγκέφαλος δε στηρίζει αυτά που λέμε, δίνουμε λιγότερη έμφαση ή σχεδόν καθόλου. Συνήθως, βάσει της δικής μου εμπειρίας αλλά και άλλων, οι ψεύτες δε δίνουν έμφαση στα λεγόμενά τους (Lieberman , 1998, 37). Χρησιμοποιούν το λογικό μέρος του εγκεφάλου για να αποφασίσουν τι να πουν και πώς να εξαπατήσουν, αλλά σπάνια σκέφτονται πώς να παρουσιάσουν το ψέμα. Οι περισσότεροι, όταν αναγκάζονται να πουν ψέματα δεν αντιλαμβάνονται πόση έμφαση δίνουμε ή πόσο τονίζουν με τα λεγόμενά μας στις καθημερινές μας συζητήσεις. Έτσι όταν προσπαθούν να δώσουν μια ψεύτική απάντηση, ο τρόπος που της δίνουν έμφαση δείχνει αφύσικος ή καθυστερημένος σπάνια δίνουν έμφαση εκεί που πρέπει ή το κάνουν μόνο σε σχετικά ασήμαντα ζητήματα.

Δίνουμε έμφαση τόσο λεκτικά όσο και μη λεκτικά. Λεκτικά το επιτυγχάνουμε μέσω της έντασης και του τόνου της φωνής ή μέσω της επανάληψης. Όμως το κάνουμε και μη λεκτικά και αυτές οι συμπεριφορές ενδέχεται να είναι πιο ακριβείς και χρήσιμες από τα λόγια, όταν προσπαθούμε να εντοπίσουμε την αλήθεια ή το ψέμα σε μια συζήτηση ή ανάκριση. Όσοι συνηθίζουν να χρησιμοποιούν τα χέρια τους ενώ μιλούν, συνοδεύουν τα σχόλιά τους με χειρονομίες και πολλές φορές φτάνουν σε σημείο να χτυπήσουν το χέρι στο γραφείο για να δώσουν έμφαση. Άλλοι τονίζουν κάτι δείχνοντας ή αγγίζοντας κάτι με τα ακροδάχτυλά τους. Οι συμπεριφορές των χεριών συμπληρώνουν τις ειλικρινείς δηλώσεις και σκέψεις και το γνήσια συναισθήματα (Knapp & Hall, 2002, 277-284). Το σήκωμα των φρυδιών και το άνοιγμα των ματιών είναι επίσης τρόποι να δώσουμε έμφαση σε κάτι (Morris 1985, 61- Knapp & Hall, 2002, 68).

Μία άλλη εκδήλωση έμφασης παρατηρείται όταν κάποιος γέρνει μπροστά τον κορμό, δείχνοντας ενδιαφέρον. Όταν λέμε κάτι σημαντικό ή συναισθηματικά φορτισμένο, χρησιμοποιούμε συμπεριφορές που αψηφούν τη βαρύτητα, όπως το σήκωμα στις μύτες των ποδιών. Όταν καθόμαστε, δίνουμε έμφαση την ώρα που τονίζουμε τα σημαντικότερα σημεία σηκώνοντας το γόνατο (σύντομα και επανειλημμένα) και μπορούμε να δείξουμε επιπλέον έμφαση χτυπώντας το, καθώς σηκώνεται, με την παλάμη μας, κάτι που φανερώνει συναισθηματική ευφορία. Οι συμπεριφορές που αψηφούν τη βαρύτητα είναι σημάδι έμφασης και γνήσιων συναισθημάτων που σπάνια εμφανίζουν οι ψεύτες.

Αντίθετα, εκείνοι που επιδεικνύουν έλλειψη έμφασης και αφοσίωσης στα λεγόμενά τους, μιλούν πίσω από τα χέρια τους (καλύπτοντας το στόμα ) ή περιορίζουν τις εκφράσεις του προσώπου τους. Όταν κανείς δεν πιστεύει αυτά που λέει, ελέγχει τις εκφράσεις του προσώπου του, αποτραβιέται ή περιορίζει τις κινήσεις του (Knapp & Hall, 2002, 320 Lieberman, 1998, 37). Συχνά οι ψεύτες κάνουν ότι σκέφτονται αγγίζοντας το πιγούνι τους ή τρίβοντας τα μάγουλά τους, λες και προσπαθούν να σκεφτούν ακόμη τι να πουν αυτό έρχεται σε έντονη αντίθεση με τους ειλικρινείς που δίνουν έμφαση σε αυτό που λένε. Οι ψεύτες αφιερώνουν χρόνο για να κρίνουν τι πρέπει να πουν και πώς εκλαμβάνεται, κάτι που δεν ταιριάζει με τις ειλικρινείς συμπεριφορές.

ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΕΣ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΛΑΒΕΤΕ ΥΠΟΨΗ ΣΤΗΝ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ ΤΟΥ ΨΕΥΔΟΥΣ

Ακολουθούν συγκεκριμένες ενδείξεις που πρέπει να αναζητάτε, όταν βασίζεστε στην έμφαση για να ανιχνεύσετε πιθανές απόπειρες παραπλάνησης.

Απουσία έμφασης στις συμπεριφορές των χεριών

Όπως έχουν δείξει ο Αλντερ Φρε και άλλοι, η απουσία έμφασης και κίνησης των χεριών είναι υποδηλωτική παραπλάνησης. Το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει τρόπος να μετρηθεί κάτι τέτοιο, ιδιαίτερα σε δημόσιο ή κοινωνικό περιβάλλον. Παρ’ όλα αυτά, προσπαθήστε να παρατηρήσετε πότε συμβαίνει και σε τι πλαίσιο, ιδιαίτερα αν παρουσιάζεται όταν θίγεται ένα συγκεκριμένο ζήτημα. Οποιαδήποτε ξαφνική μεταβολή στην κίνηση αντανακλά εγκεφαλική δραστηριότητα. Όταν τα χέρια από ζωηρά που ήταν ακινητοποιούνται, πρέπει να υπάρχει λόγος, είτε αυτό είναι θλίψη είτε ενδεχομένως) παραπλάνηση.

Από τις ανακρίσεις που έχω διεξαγάγει, έχω παρατηρήσει ότι οι ψεύτες χρησιμοποιούν ελάχιστα την πυραμίδα των χεριών. Επίσης, βλέπω αν οι αρθρώσεις των δαχτύλων έχουν ασπρίσει, όπως όταν κάποιος σφίγγει δυνατά και παρατεταμένα τα μπράτσα της καρέκλας, σαν να ήταν “εκτοξευόμενο κάθισμα”. Δυστυχώς, για το εν λόγω άτομο είναι αδύνατον να εκτοξευτεί και να γλιτώσει την ανάκριση. Πολλοί ερευνητές εγκλημάτων έχουν διαπιστώσει ότι όταν το κεφάλι, ο λαιμός, τα χέρια και τα πόδια είναι ακίνητα και τα χέρια σφίγγουν τα μπράτσα της καρέκλας, είναι εξαιρετικά πιθανό, όχι όμως βέβαιο, ότι το άτομο ετοιμάζεται να πει ψέματα (Schafer & Navarro, 2003 66) (βλ. εικόνα 88).

Το ενδιαφέρον είναι ότι όταν κάποιος λέει ψέματα, απο φεύγει να αγγίξει όχι μόνο άλλα άτομα, αλλά και αντικείμενα όπως το βήμα του ομιλητή ή ένα τραπέζι. Δεν έχω δει ούτε έχω ακούσει κανένα περιστατικό όπου το άτομο που έλεγε ψέματα να φώναξε αποφασιστικά «Δεν το έκανα», χτυπώντας τη γροθιά του στο τραπέζι. Αυτό που έχω δει είναι δηλώσεις που στερούνταν δυναμικότητας και έμφασης, συνοδευόμενες από εξίσου ήπιες χειρονομίες. Όσοι λένε ψέματα δεν πιστεύουν και δε δείχνουν πεποίθηση σε όσα λένε. Παρότι ο σκεπτόμενος εγκέφαλός τους (νεοφλοιός) θα αποφασίσει τι θα πει, ώστε να παραπλανήσουν τους άλλους, ο συναισθηματικός εγκέφαλος (το μεταιχμιακό σύστημα – το ειλικρινές μέρος του) απλώς δε δείχνει πεποίθηση σε αυτή τους την πλεκτάνη και επομένως δε δίνει έμφαση στις δηλώσεις τους χρησιμοποιώντας μη λεκτικές συμπεριφορές (όπως χειρονομίες). Τα συναισθήματα του μεταιχμιακού εγκεφάλου είναι δύσκολο να παρακάμφθούν. Προσπαθήστε να χαμογελάσετε κανονικά σε κάποιον που αντιπαθείτε. Είναι εξαιρετικά δύσκολο. Όπως και με το ψεύτικο χαμόγελο, οι ψευδείς δηλώσεις συνοδεύονται από μη πειστικές ή παθητικές μη λεκτικές συμπεριφορές.

Στάση ικεσίας

Όταν κάποιος τεντώνει τους βραχίονες μπροστά από το σώμα του, με τις παλάμες προς τα πάνω, η στάση αυτή είναι γνωστή ως στάση ικεσίας. Όσοι εκλιπαρούν τον Θεό για έλεος στρέφουν τις παλάμες τους στον ουρανό. Ομοίως, οι αιχμάλωτοι στρατιώτες στρέφουν τις παλάμες προς τα πάνω, όταν πλησιάζουν τους εχθρούς τους. Η ίδια συμπεριφορά παρατηρείται όταν κάποιος που λέει κάτι, θέλει να σας κάνει να τον πιστέψετε. Στη διάρκεια μιας συζήτησης, κοιτάξτε το άτομο που μιλάει. Παρατηρήστε αν, όταν δηλώνει κάτι, έχει τις παλάμες στραμμένες προς τα πάνω ή προς τα κάτω. Κατά τη διάρκεια μιας απλής συ ζήτησης όπου κανένας δεν ενστερνίζεται φανατικά μια συγκεκριμένη άποψη, περιμένω να δω τις παλάμες των συνομιλητών να στρέφονται τόσο προς τα κάτω όσο και προς τα πάνω.

Ωστόσο, όταν κάποιος δηλώνει κάτι με αποφασιστικότητα, όπως, «Πρέπει να με πιστέψετε, δεν τη σκότωσα εγώ», οι παλάμες πρέπει να είναι στραμμένες προς τα κάτω (βλ. εικόνα 90) Αν η δήλωση γίνει με τις παλάμες προς τα πάνω και το άτομο ικετεύει να το πιστέψετε, θα θεωρούσα τη δήλωση εξαιρετικά ύποπτη. Αν και δεν είναι απόλυτο, προσωπικά θα αμφισβητούσα οποιαδήποτε δήλωση γίνεται με τις παλάμες στραμμένες προς τα πάνω. Η θέση αυτή δεν είναι πολύ πειστική και υποδηλώνει ότι το άτομο ζητάει να το πιστέψετε. Οι ειλικρινείς δεν έχουν ανάγκη από ικεσίες για να γίνουν πιστευτοί απλώς κάνουν μια δήλωση και αυτό αρκεί.

Χωροκτητικές ενδείξεις και εξαπάτηση

Όταν είμαστε άνετοι και αισθανόμαστε αυτοπεποίθηση, απλωνόμαστε. Όταν δε νιώθουμε τόση σιγουριά, συνήθως καταλαμβάνουμε λιγότερο χώρο. Σε ακραίες περιπτώσεις, άτομα που υποφέρουν μπορεί να μαζέψουν τα χέρια και τα πόδια κοντά στο κορμί τους, υιοθετώντας μια σχεδόν εμβρυακή στάση. Οι άβολες συζητήσεις και ερωτήσεις μπορεί να προκαλέσουν ποικίλες στάσεις απομάκρυνσης χέρια που τυλίγονται σαν πρέτσελ και/ή αστράγαλοι πλεγμένοι μεταξύ τους, μερικές φορές σε βαθμό σχεδόν επίπονο ακόμη και για τον παρατηρητή. Αναζητήστε ιδιαίτερα δραματικές αλλαγές στη θέση του σώματος που μπορεί να υποδηλώνουν εξαπάτηση, ιδιαίτερα όταν συμβαίνουν ταυτόχρονα με μια συγκεκριμένη αλλαγή θέματος.

Όταν είμαστε σίγουροι γι’ αυτό που λέμε ή πιστεύουμε, τείνουμε να ισιώνουμε το κορμί, να τραβάμε πίσω τους ώμους και να τεντώνουμε την πλάτη, υιοθετώντας μια ευθυτενή στάση που αποπνέει ασφάλεια. Όταν κάποιος προσπαθεί να σας παραπλανήσει ή λέει ευθέως ψέματα, υποσυνείδητα σκύβει ή βουλιάζει στην καρέκλα του, λες και προσπαθεί να ξεφύγει από αυτό που λέγεται – ακόμη κι όταν το λέει ο ίδιος. Όσοι είναι ανασφαλείς ή δεν έχουν εμπιστοσύνη στον εαυτό τους, στις σκέψεις ή στις πεποιθήσεις τους, υπάρχει πιθανότητα να το αποπνέουν αυτό με τη στάση του σώματός τους – συνήθως σκύβοντας ελαφρά, αλλά μερικές φορές δραματικά, χαμηλώνοντας το κεφάλι και σηκώνοντας τους ώμους στα αυτιά. Αναζητήστε αυτό το «σύνδρομο της χελώνας» σε ανθρώπους που αισθάνονται άβολα και προσπαθούν να κρυφτούν σε κοινή θέα. Αποτελεί σίγουρα ένδειξη ανασφάλειας και δυσφορίας.

Ανύψωση των ώμων

Παρότι όλοι σηκώνουμε τους ώμους όταν δεν είμαστε βέβαιοι για κάτι, οι ψεύτες χρησιμοποιούν μια τροποποιημένη εκδοχή της κίνησης, όταν δεν είναι σίγουροι για τον εαυτό τους. Το ανασήκωμα του ψεύτη είναι αφύσικο, γιατί είναι σύντομο και τροποποιημένο, γιατί δεν είναι απόλυτα προσηλωμένοι στο συναίσθημα που εκφράζουν. Αν σηκωθεί μόνον ο ένας ώμος ή αν οι ώμοι πλησιάσουν στα αυτιά και το κεφάλι είναι σαν να εξαφανίζεται αυτό αποτελεί σημάδι δυσφορίας που μερικές φορές το παρατηρούμε σε κάποιον ο οποίος ετοιμάζεται να απαντήσει παραπλανητικά σε μια ερώτηση.

Αμφισβητείται το Καθιερωμένο Πρότυπο και φέρνει ίσως μία 5η δύναμη

Νέα ανακάλυψη στον επιταχυντή LHCb (Large Hadron Collider Beauty) αμφισβητεί το Καθιερωμένο Πρότυπο και φέρνει αλλαγές στη Φυσική, ίσως και μία 5η δύναμη. Τα νέα αποτελέσματα ενδέχεται να υποδηλώνουν υπαινιγμούς για παραβίαση του Κανονικού Μοντέλου της σωματιδιακής φυσικής.

Η μέτρηση που έγινε συγκρίνει δύο τύπους αποσύνθεσης των κουάρκ b (beauty ή bottom).

Το πρότυπο μοντέλο της φυσικής των σωματιδίων προβλέπει ότι τα κουάρκ b, όπως αυτά της μελέτης στο LHCb, θα πρέπει να αποσυντεθούν είτε σε μιόνια είτε σε ηλεκτρόνια σε ίση ποσότητα. Αυτό είναι γνωστό ως καθολικότητα της γεύσης του λεπτονίου.

Αλλά το νέο αποτέλεσμα δείχνει ότι αυτό μπορεί να μην συμβαίνει, να υπερισχύει ο ένας τύπος λεπτονίων.

Ο εκπρόσωπος του LHCb καθηγητής Chris Parkes δήλωσε:

“Εάν επιβεβαιωθεί μια παραβίαση της καθολικότητας της γεύσης του λεπτονίου, θα απαιτηθεί μια νέα φυσική διαδικασία, όπως η ύπαρξη νέων θεμελιωδών σωματιδίων ή αλληλεπιδράσεων πχ μια 5η δύναμη.

Βρίσκονται σε εξέλιξη δε περισσότερες μελέτες σχετικά με τις διαδικασίες αυτές χρησιμοποιώντας τα υπάρχοντα δεδομένα του LHCb. Θα χαρούμε να δούμε αν ενισχύουν τις ενδιαφέρουσες υποδείξεις στα τρέχοντα αποτελέσματα.

Η απόκλιση που παρουσιάζεται σήμερα είναι σύμφωνη με ένα μοτίβο ανωμαλιών που μετράται σε παρόμοιες διαδικασίες από το LHCb και άλλα πειράματα παγκοσμίως την τελευταία δεκαετία.

Τα νέα αποτελέσματα καθορίζουν την αναλογία μεταξύ των πιθανοτήτων αποσύνθεσης με μεγαλύτερη ακρίβεια από τις προηγούμενες μετρήσεις. Τα αποτελέσματα χρησιμοποιούν μέχρι στιγμής όλα τα δεδομένα που συλλέγει ο ανιχνευτής LHCb.”

Αυτό το αποτέλεσμα έχει ακρίβεια 3,1σ (σίγμα), δηλαδή υπάρχει μια πιθανότητα στις 1000 να πρόκειται για τυχαίο στατιστικό εύρημα. Η στατιστική επιβεβαιώνει το εύρημα στα 5σ (μία στο εκατομμύριο να πρόκειται για κάτι συμπτωματικό) . Αν αυτό το αποτέλεσμα επιβεβαιωθεί τότε στη φύση υπάρχει μια επιπλέον δύναμη (εκτός από τις ήδη γνωστές (βαρυτική, ηλεκτρομαγνητική, ισχυρή πυρηνική, ασθενής πυρηνική). Μια δύναμη που συγκρατεί τα στοιχειώδη σωματίδια (κουάρκ) τα οποία συνθέτουν τα μεσόνια και τα εμποδίζει να διασπαστούν σε μιόνια.

Αυτή η δελεαστική υπόδειξη για μία νέα και ανεξήγητη φυσική καταδεικνύει τη σημασία του επιταχυντή LHC στην εξερεύνηση της φύσης στο πιο θεμελιώδες επίπεδο.

Τώρα εναπόκειται στη συνεργασία του LHCb να επαληθεύσει περαιτέρω τα αποτελέσματά τους, συγκεντρώνοντας και αναλύοντας περισσότερα δεδομένα, για να δούμε αν παραμένουν στοιχεία για κάποια νέα φαινόμενα.

Το πείραμα LHCb αναμένεται να ξεκινήσει τη συλλογή νέων δεδομένων τον επόμενο χρόνο μετά από μια αναβάθμιση στον ανιχνευτή.