ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ - Σφῆκες (1219-1264)

ΒΔ. αὑλητρὶς ἐνεφύσησεν· οἱ δὲ συμπόται
1220 εἰσὶν Θέωρος, Αἰσχίνης, Φανός, Κλέων,
ξένος τις ἕτερος πρὸς κεφαλῆς, Ἁκέστορος.
τούτοις ξυνὼν τὰ σκόλι᾽ ὅπως δέξει. ΦΙ. καλῶς.
ΒΔ. ἄληθες; ΦΙ. ὡς οὐδείς γε Διακρίων ἐγώ.
ΒΔ. τάχ᾽ εἴσομαι· καὶ δὴ γάρ εἰμ᾽ ἐγὼ Κλέων,
1225 ᾄδω δὲ πρῶτος Ἁρμοδίου· δέξει δὲ σύ.
«οὐδεὶς πώποτ᾽ ἀνὴρ ἔγεντ᾽ Ἀθήναις»—
ΦΙ. οὐχ οὕτω γε πανοῦργος ‹οὐδὲ› κλέπτης.
ΒΔ. τουτὶ γὰρ ᾄσει; παραπολεῖ βοώμενος·
φήσει γὰρ ἐξολεῖν σε καὶ διαφθερεῖν
1230 καὶ τῆσδε τῆς γῆς ἐξελᾶν. ΦΙ. ἐγὼ δέ γε,
ἐὰν ἀπειλῇ, νὴ Δί᾽, ἑτέραν ᾄσομαι·
«ὦνθρωφ᾽, οὗτος ὁ μαιόμενος τὸ μέγα κράτος,
1235 ἀντρέψεις ἔτι τὰν πόλιν· ἁ δ᾽ ἔχεται ῥοπᾶς.»
ΒΔ. τί δ᾽, ὅταν Θέωρος πρὸς ποδῶν κατακείμενος
ᾄδῃ Κλέωνος λαβόμενος τῆς δεξιᾶς·
«Ἀδμήτου λόγον, ὦταῖρε, μαθὼν τοὺς ἀγαθοὺς φίλει,—
1240 τούτῳ τί λέξεις σκόλιον; ΦΙ. ᾠδικῶς ἐγώ·
«οὐκ ἔστιν ἀλωπεκίζειν,
οὐδ᾽ ἀμφοτέροισι γίγνεσθαι φίλον.»
ΒΔ. μετὰ τοῦτον Αἰσχίνης ὁ Σέλλου δέξεται,
ἀνὴρ σοφὸς καὶ μουσικός· κᾆτ᾽ ᾄσεται·
1245 «χρήματα καὶ βίον
Κλειταγόρᾳ τε κἀ-
μοὶ μετὰ Θετταλῶν»—
ΦΙ. πολλὰ δὴ διεκόμπασας σὺ κἀγώ.
ΒΔ. τουτὶ μὲν ἐπιεικῶς σύ γ᾽ ἐξεπίστασαι.
1250 ὅπως δ᾽ ἐπὶ δεῖπνον εἰς Φιλοκτήμονος ἴμεν,
—παῖ παῖ, τὸ δεῖπνον, Κροῖσε, συσκεύαζε νῷν—
ἵνα καὶ μεθυσθῶμεν διὰ χρόνου. ΦΙ. μηδαμῶς.
κακὸν τὸ πίνειν· ἀπὸ γὰρ οἴνου γίγνεται
καὶ θυροκοπῆσαι καὶ πατάξαι καὶ βαλεῖν,
1255 κἄπειτ᾽ ἀποτίνειν ἀργύριον ἐκ κραιπάλης.
ΒΔ. οὔκ, ἢν ξυνῇς γ᾽ ἀνδράσι καλοῖς τε κἀγαθοῖς.
ἢ γὰρ παρῃτήσαντο τὸν πεπονθότα,
ἢ λόγον ἔλεξας αὐτὸς ἀστεῖόν τινα,
Αἰσωπικὸν γέλοιον ἢ Συβαριτικόν,
1260 ὧν ἔμαθες ἐν τῷ συμποσίῳ· κᾆτ᾽ εἰς γέλων
τὸ πρᾶγμ᾽ ἔτρεψας, ὥστ᾽ ἀφείς σ᾽ ἀποίχεται.
ΦΙ. μαθητέον τἄρ᾽ ἐστὶ πολλοὺς τῶν λόγων,
εἴπερ ἀποτείσω μηδέν, ἤν τι δρῶ κακόν.
ΒΔ. ἄγε νυν ἴωμεν· μηδὲν ἡμᾶς ἰσχέτω.

***
ΒΔΕ. Φύσηξε στον αυλό της η αυλητρίδα·
κι είναι συμπότες ο Φανός, ο Αισχύνης,
1220 ο Θέωρος· νά κι ο Κλέωνας· κι ένας ξένος,
ο γιος του Ακέστορα, είν᾽ εκεί κοντά του.
Σε τέτοια συντροφιά γιά σκέψου τώρα
πώς θ᾽ απαντάς, τραγούδι σε τραγούδι.
ΦΙΛ. Ωραία. ΒΔΕ. Αλήθεια; ΦΙΛ. Όσο κανείς βουνίσιος.
ΒΔΕ. Ας δούμε· ο Κλέωνας είμαι, ας πούμε· αρχίζω
του Αρμόδιου το τραγούδι· εσύ το παίρνεις.
Τραγουδά.
«Στην Αθήνα σαν αυτόν δε στάθηκε άλλος»…
ΦΙΛ., συνεχίζοντας το τραγούδι.
«τόσο κάθαρμα και κλέφτης πιο μεγάλος».
ΒΔΕ. Αυτό θα πεις; Στην πρόγκα θα σε πνίξει·
θα σου φωνάζει: «Βρε, θα σ᾽ εξοντώσω,
1230 θα σε τσακίσω εγώ, θα σ᾽ εξορίσω.»
ΦΙΛ. Ε, αν φοβερίζει, αλλιώς θα τραγουδήσω:
«Α, την υπέρτατη εσύ που ποθείς εξουσία ν᾽ αποχτήσεις,
είν᾽ ετοιμόρροπη η πόλη, κι εσύ στον γκρεμό θα τη ρίξεις.»
ΒΔΕ. Κι όταν ο Θέωρος, δίπλα ξαπλωμένος,
κρατώντας το δεξί του Κλέωνα χέρι,
πιάσει να τραγουδά τέτοιο τραγούδι
«Την ιστορία να θυμάσαι του Αδμήτου
κι αγάπα τους τίμιους, ω φίλε»,
1240 πώς θ᾽ απαντήσεις; ΦΙΛ. Μουσικότατα· έτσι:
«Δεν μπορείς την αλεπού να κάνεις
και φιλίες και με τους δυο να πιάνεις.»
ΒΔΕ. Ο Αισχύνης τότε, ο γιος του Σέλλου, που είναι
κι άξιος και μουσικός θα τραγουδήσει:
«Μες των Θεσσαλών τη χώρα
έχει πλούτη η Κλειταγόρα,
έχει εκείνη, έχω κι εγώ.»
ΦΙΛ. «Βρε παλάβρες π᾽ αραδιάσαμε κι οι δυο.»
ΒΔΕ. Σ᾽ αυτά πολύ καλά τα καταφέρνεις.
Τώρα στου Φιλοκτήμονα το σπίτι
1250 πάμε για δείπνο. — Πού είν᾽ ο δούλος;
Φωνάζει.
Κροίσε!
Ετοίμασε το δείπνο για τους δυο μας. —
Καιρό έχουμε να πιούμε. ΦΙΛ. Το μεθύσι
είναι κακό· οι πιωμένοι σπάνε πόρτες,
χτυπούν, πετροβολούν, κι όταν αρχίσουν
να ξεμεθούνε, πρόστιμο πληρώνουν.
ΒΔΕ. Καθόλου, αν πας μ᾽ ανθρώπους όπως πρέπει.
Ή αυτοί μεσολαβούν σ᾽ εκείνον που έχεις
προσβάλει ή λες εσύ μια νοστιμάδα
—μύθο του Αισώπου, ανέκδοτο από κείνα
τα συβαριτικά, που θα᾽ χεις μάθει
1260 στο γλέντι απάνω— το γυρνάς στο αστείο,
περνά ο θυμός του και ήσυχο σ᾽ αφήνει.
ΦΙΛ. Πολλά λοιπόν ανέκδοτα να μάθω,
ώστε να μην πληρώνω σαν πειράζω.
ΒΔΕ. Περπάτα, πάμε· δεν υπάρχει εμπόδιο.
Φεύγουν όλοι εκτός από το Χορό.

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ - ΜΕΡΟΠΑΣ

ΜΕΡΟΠΑΣ

(αετός, αστερισμός)

 

Ο Μέροπας ήταν βασιλιάς της νήσου Κως. Από αυτόν, κατά μία εκδοχή, ονομάζονταν οι κάτοικοι Μέροπες και το νησί Μερόπη ή Μεροπηΐς· αργότερα μετονομάστηκε σε Κω από την κόρη του.

 

Παντρεμένος με τη νύφη Εθήμεια απέκτησε παιδιά, εκτός από την Κω, τον Εύμηλο και την Κλυτία. Θρήνησε τον θάνατο της γυναίκας του, που τον προκάλεσε η Άρτεμη κατατοξεύοντάς την, γιατί η Νύμφη δεν την τιμούσε.

 

Από τον θάνατο την έσωσε η Περσεφόνη που κατέβασε την Εθήμεια ζωντανή στον Κάτω κόσμο. Όμως ο Μέροπας, είτε νεκρή είτε ζωντανή στον Άδη, δεν είχε τη γυναίκα του και θέλησε να βάλει τέρμα στη ζωή του. Τον λυπήθηκε όμως ο Δίας, τον μεταμόρφωσε σε αετό και τον καταστέρωσε (Υγίνος 2.16). (Ερατοσθ. Καταστ. 1.30*).

 

Αλλά και ο γιος του Εύμηλος και τα εγγόνια του από αυτόν τον γιο μεταμορφώνονται, τα παιδιά για την ασέβειά τους, ο πατέρας τους για τη θεοσέβειά του και επειδή οι θεοί τον λυπήθηκαν για τα παιδιά του.

 

Κατά άλλους ο αστερισμός του Αετού είναι ο Γανυμήδης.

---------------------------------

*Αστερισμός του Αετού

 

Οὗτός ἐστιν ὁ Γανυμήδην ἀνακομίσας εἰς οὐρανὸν τῷ Διί, ὅπως ἔχῃ οἰνοχόον. ἔστι δὲ ἐν τοῖς ἄστροις, δι' ὅσον καὶ πρότερον, ὅτε οἱ Θεοὶ τὰ πτηνὰ διεμερίζοντο, τοῦτον ἔλαχεν ὁ Ζεύς. μόνον δὲ τῶν ζῴων ἀνθήλιον ἵπταται ταῖς ἀκτῖσιν οὐ ταπεινούμενον· ἔχει δὲ τὴν ἡγεμονίαν ἁπάντων· ἐσχημάτισται δὲ διαπεπταμένος τὰς πτέρυγας ὡς ἂν καθιπτάμενος. Ἀγλαοσθένης δέ φησιν ἐν τοῖς Ναξικοῖς γενόμενον τὸν Δία ἐν Κρήτῃ καὶ κατὰ κράτος ζητούμενον, δὶς ἐκκλαπέντα, ἐκεῖθεν ἐκκλαπῆναι καὶ ἀχθῆναι εἰς Νάξον, ἐκτραφέντα δὲ καὶ γενόμενον ἐν ἡλικίᾳ τὴν τῶν Θεῶν βασιλείαν κατασχεῖν· ἐξορμῶντος δὲ ἐκ τῆς Νάξου ἐπὶ τοὺς Τιτᾶνας καὶ ἀετὸν αὐτῷ φανῆναι συνιόντα, τὸν δὲ οἰωνισάμενον ἱερὸν αὑτοῦ ποιήσασθαι [κατηστερισμένον] καὶ διὰ τοῦτο τῆς ἐν οὐρανῷ τιμῆς ἀξιωθῆναι.

Ερατοσθένης, Καταστερισμοί, 1,30

Οι φυσιολογικοί άνθρωποι είναι αυτοί που δεν γνωρίζουμε πολύ καλά

Θαυμασμός. Τον έχουν αποκαλέσει ανά καιρούς εναρκτήριο κίνητρο για τον έρωτα και όχι μόνο. Ο Θαυμασμός είναι ο λόγος που σε ωθεί να θέλεις να γίνεις κάτι, να θέλεις να γίνεις κάποιος και είναι άρρητα συνδεδεμένος με την αίσθηση της επιτυχίας.

Με τι κριτήρια όμως θαυμάζουμε έναν άνθρωπο; Εξαιτίας της εξωτερικής του εμφάνισης; Του έργου που έχει αφήσει; Του επαγγέλματός του; Του τραπεζικού του λογαριασμού;

Όταν μεγαλώνουμε σε μια κοινωνία γεμάτη από στερεότυπα, πώς μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι τα κριτήρια του θαυμασμού μας είναι δικά μας και όχι επίπλαστα; Μαθαίνουμε από πολύ μικρή ηλικία πως η ζωή μας για να θεωρείται πετυχημένη, χρειάζεται να έχει κάποια «κουτάκια» ολοκληρωμένα. Μια σταθερή δουλειά που να αποφέρει κέρδη, μια σχέση ιδανική, κοινωνική καταξίωση, αναγνωρισιμότητα. Οι βασικές ανάγκες του ανθρώπου όταν πια έχει ξεπεράσει τις ανάγκες τις επιβίωσης, είναι η ανάγκη του για αποδοχή και η ασφάλεια που προκαλεί το αίσθημα του να ανήκεις κάπου.

Σκέψου περισσότερο. Σπάνια δίνουμε στον εαυτό μας χρόνο να σκεφτεί προσεκτικά και λογικά για τις ζωές μας και για το πώς να τις ζήσουμε. Συχνά ζούμε σύμφωνα με τις απόψεις της κοινής γνώμης. Η δόξα είναι υπέροχη, ακολούθησε την καρδιά σου. Τα λεφτά είναι το κλειδί για μια καλή ζωή. Το πρόβλημα είναι πως η κοινή γνώμη μας οδηγεί σε λάθος αξίες, καριέρες και σχέσεις.

Στην ζωή μου έτυχε να γνωρίσω ανθρώπους που είχα πολύ «ψηλά» στα μάτια μου, ανθρώπους που είχα σχεδόν θεοποιήσει. Ανθρώπους που πίστευα πως επειδή έχουν πετύχει σε κάποιους τομείς της ζωής τους, τα ξέρουν όλα καλά. Γνωρίζοντάς τους καλύτερα, ξεκινούσε η απομυθοποίηση.

Καταλάβαινα πως είναι απλοί άνθρωποι που έχουν τις ίδιες αδυναμίες, τους ίδιους φόβους, την ίδια εγωκεντρική τάση που έχουμε σχεδόν όλοι.

O Άλφρεντ Άντλερ, ιδρυτής της ατομικής ψυχολογίας, συμπεραίνει πως «Οι μόνοι φυσιολογικοί άνθρωποι είναι αυτοί που δεν γνωρίζουμε πολύ καλά». Οι περισσότεροι άνθρωποι συνήθως παρουσιάζουν την θετική τους πλευρά με σκοπό να γίνουν αρεστοί διότι γνωρίζουν ότι αν ανακαλύψουν τον αληθινό τους εαυτό, δεν θα γίνουν αποδεκτοί.

Ξεκίνησα να αναρωτιέμαι τι πίστευα πως θα είναι αυτοί οι άνθρωποι που θαυμάζω σαν προσωπικότητες ανεξάρτητα από αυτό που φαίνεται. Στην φαντασία μου αυτοί οι άνθρωποι είχαν φτάσει σε κάποιο στάδιο αυτογνωσίας, ήταν ευαίσθητοι και ένιωθαν μια μεγάλη ανάγκη να προσφέρουν. Τους απέδιδα χαρακτηριστικά για να έχω μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα και ο θαυμασμός μου να βρίσκει ένα πιο ακέραιο αντίκρυσμα.

Ίσως και να χτίζουμε την άποψή μας μέσω της φαντασίας μας, ίσως αυτή η άποψη να έρχεται από έναν άλλο κόσμο ιδεατό που τελικά σπάνια μπορούμε να υποστηρίξουμε. Ίσως ο θαυμασμός να είναι το κίνητρο να εξελιχθούμε αλλά ο πραγματικός λόγος της εξέλιξής μας να είναι οι αξίες που εμείς προσδίδουμε στην προσωπικότητα την οποία θαυμάζουμε.

Δεν έχει σημασία το πόσο φαινομενικά πετυχημένη είναι η εικόνα ενός ανθρώπου. Η επιτυχία σου δεν ορίζεται ούτε από την αναγνωρισιμότητα ούτε από το πορτοφόλι σου. Η επιτυχία σου ορίζεται από τις πράξεις σου απέναντι στους άλλους και από τη στάση της ζωής σου απέναντι στο σύνολο.

Έχε κατά νου λοιπόν πως έχεις ήδη πετύχει αν έχεις βγάλει από το μυαλό σου τα πρέπει που σου όρισαν οι άλλοι, αν δεν ζορίζεσαι για να παραμένεις ευγενικός, αν έχεις ανακαλύψει πως δεν υπάρχει μόνο το “κάνω αυτό που αγαπώ” αλλά και το “αγαπώ αυτό που κάνω”.

Έχεις ήδη πετύχει, αν σε έχουν απορρίψει πολλές φορές και συνεχίζεις, αν σου φέρθηκαν άδικα και δεν ζήτησες εκδίκηση. Αν σου είναι εύκολο να κάνεις τους ανθρώπους σου να χαμογελούν, αν δεν τους εγκαταλείπεις στα χειρότερά τους, αν πραγματικά με τις χαρές τους χαίρεσαι.

Έχεις ήδη πετύχει, αν αναγνωρίζεις πώς να σέβεσαι τα όρια σου, αν μπορείς να πεις όχι χωρίς να νιώθεις ενοχές, αν μαζί με το κάθε τέλος βλέπεις και μια νέα αρχή, αν μπορείς να πεις νικήθηκα και να γελάς.

Έχεις ήδη πετύχει, αν συνεχίζεις να μην βολεύεσαι όταν όλα γύρω σου σε υπνωτίζουν για να νιώσεις άνετα. Άνετα και στρωμένα. Έχεις ήδη πετύχει, αν αυτά που γνωρίζεις, τα αμφισβητείς, αν έχεις μάθει να ακούς, πραγματικά να ακούς. Αν σέβεσαι τη γνώμη του άλλου ακόμα κι αν διαφωνείς.

Έχεις ήδη πετύχει, αν σταματήσεις να συγκρίνεσαι, αν μπορείς να καταλάβεις πως είσαι μοναδικός, πως ο καθένας είναι.

Γνωστική Ψυχολογία: Τα μοτίβα σκέψης με τα οποία λαμβάνουμε αποφάσεις

Καθώς μεγαλώνει κανείς, κατανοεί ότι ο κόσμος εντός του οποίου ζει δεν αποτελεί τον αγγελικά πλασμένο τόπο τον οποίο ίσως οραματιζόταν όταν ήταν πιο μικρός. Υπάρχουν ωστόσο πράγματα τα οποία μπορούν να βελτιώσουν πολλές από τις δυσάρεστες καταστάσεις οι οποίες δημιουργούνται καθημερινά όταν ο τρόπος σκέψης δεν είναι και τόσο αντικειμενικός.

Κάθε σκέψη αντανακλά τον υποκειμενικό τρόπο αντίληψης της πραγματικότητας, ωστόσο μια πιο προσεκτική ματιά ίσως βοηθήσει ώστε να γίνουν πιο κατανοητά τα σφάλματα τα οποία εμπεριέχονται μερικές φορές σε αυτή. Παρακάτω παρατίθενται μερικά μόνο από τα μη ρεαλιστικά μοτίβα σκέψης στα οποία προβαίνει κανείς με σκοπό να ερμηνεύσει διάφορες καταστάσεις, σύμφωνα με τη Γνωστική ψυχολογία.

Διπολική σκέψη: Όλα ή τίποτα, άσπρο ή μαύρο. Αποτελεί τον τρόπο σκέψης όπου ο νους αδυνατεί να αναγνωρίσει όλες τις ενδιάμεσες εκφάνσεις μιας κατάστασης χρησιμοποιώντας μονίμως δύο ακραίες μεταξύ τους περιπτώσεις. Παράδειγμα: Αν δεν είμαι πρώτος δεν αξίζω τίποτα.

Αυθαίρετο συμπέρασμα: Η υιοθέτηση κρίσεων και απόψεων χωρίς επαρκή στοιχεία τα οποία μπορούν να τη στηρίξουν. Καταλαμβάνει τη μορφή «μαγικής σκέψης» καθώς το άτομο το οποίο την χρησιμοποιεί λειτουργεί σαν να διαβάζει τη σκέψη κάποιου άλλου προσώπου. Παράδειγμα: είμαι σίγουρος ότι δε θα περάσω το μάθημα, ο καθηγητής δε με πάει.

Επιλεκτική προσοχή: Επιλέγεται μόνο μια πτυχή μιας γενικότερης κατάστασης συνήθως αρνητική ή φοβογόνα η οποία αντανακλά και χρωματίζει το ευρύτερο πλαίσιο ασχέτως εάν αυτό περιλαμβάνει και άλλες θετικές πτυχές. Παράδειγμα: Χάλια το πάρτι, η τούρτα δε μου άρεσε καθόλου.

Εσφαλμένη τιτλοφόρηση: Η εσφαλμένη ταμπελοποίηση μέσω της χρήσης χαρακτηρισμών με αρνητική προδιάθεση για το ίδιο το άτομο ή για άλλους. Παράδειγμα: Δεν κατάφερα να κερδίσω τον Κώστα στο σκάκι, τελικά είμαι άχρηστος.

Προσωποποίηση: Η ανάλυση καταστάσεων μέσα από έναν εγωκεντρικό τρόπο σκέψης για την απόδοση ευθυνών ή και ευσήμων για το ίδιο το άτομο ή για άλλους. Παραδείγματα: Τρακάραμε διότι βρισκόμουν εγώ μέσα στο αυτοκίνητο. Αν δεν έπαιζε ο Γιώργος στο σημερινό αγώνα, η ομάδα θα είχε χάσει.

Μεγαλοποίηση αρνητικών: Η συνήθεια να δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στη σημασία των αρνητικών χαρακτηριστικών. Παράδειγμα: Δεν τα πήγα καλά σήμερα στο διαγώνισμα, δεν πρόκειται ποτέ να γίνω καλός μαθητής.

Υποτίμηση θετικών: Η συνήθεια να υποτιμάται η σημασία των θετικών χαρακτηριστικών. Παράδειγμα: Και τι έγινε που βγήκα πρώτος στο σημερινό αγώνα.. ο τελικός μετράει.

Υπεργενίκευση: Η χρήση ενός μεμονωμένου χαρακτηριστικού ή ενός μικρού τμήματος μιας ομάδας μέσα από το οποίο προκύπτει ένα γενικότερο συμπέρασμα. Παραδείγματα: Όλοι οι βόρειοι είναι κακομαθημένοι. Ξέρω ένα μαθητή από τη τάξη αυτή ο οποίος έγραψε μηδέν στο διαγώνισμα. Όλοι οι μαθητές αυτής της τάξης είναι άχρηστοι.

Συναισθηματική λογική: Όταν κάποιος κρίνει την αλήθεια μιας κατάστασης σύμφωνα με το τρόπο που ο ίδιος αισθάνεται. Παράδειγμα: Αφού νιώθω αποτυχημένος, έτσι θα είναι.

Πρέπει: Όταν κάποιος λειτουργεί μόνο με κανόνες στη ζωή του τους οποίους όταν δεν ακολουθεί νιώθει ενοχές ενώ όταν κάποιος άλλος δεν τους ακολουθεί νιώθει θυμό. Παραδείγματα: Πρέπει να τηρείται αυστηρά το πρόγραμμα αλλιώς θα υπάρξουν επιπτώσεις. Έπρεπε να είχαμε πάει από τον άλλο δρόμο.. ήταν λάθος μου.

Η τέχνη του «να ξεχνάς»

«Ξέχνα το», να μια συμβουλή που ακούμε συχνά, η οποία όμως είναι δύσκολο να εφαρμοστεί. Έχω συναντήσει πολλούς ανθρώπους που η δυσαρέσκεια και η απογοήτευσή τους πηγάζουν από την αδυναμία τους να προχωρήσουν στη ζωή τους μετά από κάποια ατυχία ή να πάψουν να ασχολούνται με όνειρα που δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν.

Για παράδειγμα, αν κάποιος μας εκνεύρισε, θα θέλαμε να ξεχάσουμε το περιστατικό όσο πιο γρήγορα γίνεται και να συνεχίσουμε. Αλλά παρότι προσπαθούμε να το αφήσουμε πίσω μας, το φέρνουμε ξανά στη μνήμη μας και αναστατωνόμαστε. Κάποιες άλλες φορές βρισκόμαστε πολύ κοντά στην επίτευξη ενός σημαντικού στόχου, για τον οποίο προσπαθήσαμε πολύ, αλλά χάνουμε τα πάντα τη στιγμή που πρέπει να υπερνικήσουμε το τελευταίο εμπόδιο.

Έτσι, όταν προσπαθούμε να θέσουμε έναν καινούριο στόχο, οι αναμνήσεις και η ματαίωση επανέρχονται στο προσκήνιο και μας βασανίζουν, καθιστώντας μας ανήμπορους να εστιάσουμε σε οτιδήποτε. Το «ξέχασέ το» είναι ένας άλλος τρόπος να εκφράσουμε το «αποδέξου το πλήρως». Αυτό δεν σημαίνει πως η οδυνηρή μνήμη θα εξαφανιστεί ως δια μαγείας.

Μπορεί να θέλουμε να διαγράψουμε οριστικά το παρελθόν, όπως σβήνουμε την κιμωλία από τον μαυροπίνακα, αλλά αυτό είναι ανέφικτο. Και όσο πιο πολύ πασχίζουμε να ξεχάσουμε, τόσο περισσότερο εντείνουμε την ανάμνηση και τη συντηρούμε. Να θυμάστε όμως κάτι πολύ σημαντικό: αυτό που μας φέρνει τόση στεναχώρια δεν είναι η ίδια η μνήμη του γεγονότος, αλλά τα συναισθήματα που την περιβάλλουν – η μεταμέλεια, η απογοήτευση, ο θυμός και η ματαίωση.

Αυτή ίσως να είναι μια ανεπαίσθητη διαφορά, αλλά έχει μεγάλη σημασία να διαχωρίζουμε την ανάμνηση από τα συναισθήματα που τη συνοδεύουν. Μια απογοητευτική ή επώδυνη κατάσταση που συνέβη πριν από δέκα χρόνια δεν μας προκαλεί σήμερα την ίδια στενοχώρια με τότε. Αυτό οφείλεται στο ότι τα συναισθήματα που την περιβάλλουν έσβησαν ή αμβλύνθηκαν.

Η ανάμνηση αφ’ εαυτής δεν αποτελεί πρόβλημα – βρίσκεται ακόμα εκεί⋅ το πρόβλημα είναι τα συναισθήματα που συνδέονται μαζί της. Γι’ αυτό δεν υπάρχει κανένας λόγος να απωθήσουμε την ανάμνηση ή να προσπαθήσουμε να απαλλαγούμε από αυτήν, πράγμα μάλλον ανέφικτο.

Οπότε, τι πρέπει να κάνουμε όταν θέλουμε να αποδιώξουμε κάτι που μας βασανίζει; Η απάντηση είναι να αποδεχτούμε τον εαυτό μας όπως είναι. Αν αποδεχτούμε τον εαυτό μας που παλεύει σκληρά, τότε η διανοητική μας κατάσταση σύντομα θα μεταβληθεί, αν και στην αρχή αυτή η αλλαγή θα είναι αδιόρατη.

Όταν θεωρούμε πρόβλημα τα δυσάρεστα συναισθήματα μας και προσπαθούμε να τα ξεπεράσουμε, συνήθως το μόνο που κάνουμε είναι να τα αντιπαλεύουμε ακόμα περισσότερο. Αντίθετα, όταν τα αποδεχτούμε, ο νους μας παύει να αγωνίζεται πια, κατά παράδοξο τρόπο, ησυχάζει.

Και όταν συμβεί αυτό, μπορούμε να αφήσουμε πίσω μας τα συναισθήματα και να τα δούμε στοργικά από μακριά. Αντί λοιπόν να προσπαθείτε να μεταβάλλετε ή να ελέγξετε τα δύσκολα συναισθήματά σας, αφήστε τα να υπάρχουν, και ο νου σας θα ηρεμήσει. Έτσι μπορείτε να αποστασιοποιηθείτε ευκολότερα και να κοιτάξετε με ψυχραιμία τα συναισθήματά σας, σαν να ανήκουν σε κάποιο άλλο άτομο.

Ο τρόπος που αντιμετωπίζεις τα εμπόδια καθορίζει την επιτυχία σου

Αγνόησε τους επικριτές.
Στις μεγάλες αποφάσεις άκου την καρδιά σου.

Επιμονή. Αν δεν τα παρατήσεις, μπορείς να πετύχεις τα πάντα.
Κάνε ό,τι αγαπάς. Είναι ο μόνος τρόπος για να νιώθεις ευτυχία και νόημα στη ζωή σου.

Μην ανακοινώνεις τα σχέδια σου. Άσε τις πράξεις και τα αποτελέσματα να μιλήσουν.
Δώσε όλη σου την προσοχή στο στόχο σου και όχι στις δυσκολίες ή σε αυτά που φοβάσαι.

Πράξε με πειθαρχία, δεν μπορείς να πετύχεις τίποτα ουσιαστικό αν δεν δείχνεις συνέπεια.
Βρες κατάλληλους συνεργάτες, η ομαδικότητα και οι κατάλληλες συνεργασίες μπορούν να σε απογειώσουν.

Ο τρόπος που αντιμετωπίζεις τα εμπόδια είναι κομβικής σημασίας για την επιτυχία. Δείξε δυναμισμό.

Αποταμίευσε όσα χρήματα μπορείς, θα σου φανούν χρήσιμα αν σου έρθει ξαφνικά μια καλή ιδέα.
Δώσε χρόνο στον εαυτό σου και στο στόχο σου. Χρειάζεται υπομονή για τα αποτελέσματα.

Να ξεκουράζεσαι και να τρως σωστά. Αν είσαι μέσα στην εξάντληση δεν μπορείς να αποδώσεις τα μέγιστα.

Βάλε μεγάλους στόχους.

Η διαλλακτικότητα είναι σύμμαχός σου. Να την χρησιμοποιείς συχνά.
Να ηρεμείς παίρνοντας βαθιές ανάσες. Η διαρκής ένταση δεν σε βοηθάει.

Αγάπα τον εαυτό σου περισσότερο, να του φέρεσαι με περισσότερο σεβασμό.
Να παραδέχεσαι τα λάθη σου και να ζητάς συγγνώμη (έμπρακτα) όταν φταις.

Μην συμβιβάζεσαι. Είναι κάτι που θα μετανιώσεις αργότερα.
Δείξε μεγαλοψυχία με τους γύρω σου, κάνουν κι αυτοί τον δικό τους αγώνα.

Να είσαι ευγνώμων. Αυτό είναι ο μαγνήτης της επιτυχίας.

Η σοφία και η κυριολεξία της ελληνικής γλώσσας

Η σοφία.

Στη γλώσσα έχουμε το σημαίνον (τη λέξη) και το σημαινόμενο (την έννοια). Στην Ελληνική γλώσσα αυτά τα δύο έχουν πρωτογενή σχέση, καθώς αντίθετα με τις άλλες γλώσσες το σημαίνον δεν είναι μια τυχαία σειρά από γράμματα.

Σε μια συνηθισμένη γλώσσα όπως τα Αγγλικά μπορούμε να συμφωνήσουμε όλοι να λέμε το σύννεφο car και το αυτοκίνητο cloud, και από την στιγμή που το συμφωνήσουμε να είναι και έτσι. Στα Ελληνικά κάτι τέτοιο είναι αδύνατον. Γι’ αυτόν τον λόγο πολλοί διαχωρίζουν τα Ελληνικά σαν «εννοιολογική» γλώσσα από τις υπόλοιπες «σημειολογικές» γλώσσες.

Μάλιστα ο μεγάλος φιλόσοφος και μαθηματικός Βένερ Χάιζενμπεργκ είχε παρατηρήσει αυτή την σημαντική ιδιότητα για την οποία είχε πεί «Η θητεία μου στην αρχαία Ελληνική γλώσσα υπήρξε η σπουδαιότερη πνευματική μου άσκηση. Στην γλώσσα αυτή υπάρχει η πληρέστερη αντιστοιχία ανάμεσα στην λέξη και στο εννοιολογικό της περιεχόμενο.»

Όπως μας έλεγε και ο Αντισθένης, «Αρχή σοφίας, η των ονομάτων επίσκεψις». Για παράδειγμα ο «άρχων» είναι αυτός που έχει δική του γη (άρα=γη + έχων). Και πραγματικά, ακόμα και στις μέρες μας είναι πολύ σημαντικό να έχει κανείς δική του γη / δικό του σπίτι.

Ο «βοηθός» σημαίνει αυτός που στο κάλεσμα τρέχει. Βοή=φωνή + θέω=τρέχω. Ο Αστήρ είναι το αστέρι, αλλά η ίδια η λέξη μας λέει ότι κινείται, δεν μένει ακίνητο στον ουρανό (α + στήρ από το ίστημι που σημαίνει στέκομαι).

Αυτό που είναι πραγματικά ενδιαφέρον, είναι ότι πολλές φορές η λέξη περιγράφει ιδιότητες της έννοιας την οποία εκφράζει, αλλά με τέτοιο τρόπο που εντυπωσιάζει και δίνει τροφή για τη σκέψη.

Για παράδειγμα ο «φθόνος» ετυμολογείται από το ρήμα «φθίνω» που σημαίνει μειώνομαι, συρρικνώνομαι. Και πραγματικά ο φθόνος ως συναίσθημα, σιγά σιγά μας φθίνει και μας καταστρέφει. Μας «φθίνει» -ελαττώνει σαν ανθρώπους– και μας φθίνει ως και την υγεία μας. Και φυσικά όταν θέλουμε να χαρακτηρίσουμε κάτι που είναι τόσο πολύ ώστε να μην τελειώνει πώς το λέμε; Μα φυσικά «άφθονο».

Έχουμε την λέξη «ωραίος» που προέρχεται από την «ώρα». Διότι για να είναι κάτι ωραίο, πρέπει να έρθει και στην ώρα του. Ωραίο δεν είναι ένα φρούτο ούτε άγουρο ούτε σαπισμένο, και ωραία γυναίκα δεν είναι κάποια ούτε στα 70 της άλλα ούτε φυσικά και στα 10 της.

Ούτε το καλύτερο φαγητό είναι ωραίο όταν είμαστε χορτάτοι, επειδή δεν μπορούμε να το απολαύσουμε. Ακόμα έχουμε την λέξη «ελευθερία» για την οποία το «Ετυμολογικόν Μέγα» διατείνεται «παρά το ελεύθειν όπου ερά» = το να πηγαίνει κανείς όπου αγαπά. Άρα βάσει της ίδιας της λέξης, ελεύθερος είσαι όταν έχεις τη δυνατότητα να πας όπου αγαπάς. Πόσο ενδιαφέρουσα ερμηνεία…

Το άγαλμα ετυμολογείται από το αγάλλομαι (ευχαριστιέμαι) επειδή όταν βλέπουμε ένα όμορφο αρχαιοελληνικό άγαλμα η ψυχή μας αγάλλεται. Και από το θέαμα αυτό επέρχεται η αγαλλίαση. Αν κάνουμε όμως την ανάλυση της λέξης αυτής θα δούμε ότι είναι σύνθετη από αγάλλομαι + ίαση(=γιατρειά).

Άρα για να συνοψίσουμε, όταν βλέπουμε ένα όμορφο άγαλμα (ή οτιδήποτε όμορφο), η ψυχή μας αγάλλεται και ιατρευόμαστε. Και πραγματικά, γνωρίζουμε όλοι ότι η ψυχική μας κατάσταση συνδέεται άμεσα με τη σωματική μας υγεία. Παρένθεση: και μια και το έφερε η «κουβέντα», η Ελληνική γλώσσα μας λέει και τι είναι άσχημο. Από το στερητικό «α» και τη λέξη σχήμα μπορούμε εύκολα να καταλάβουμε τι. Για σκεφτείτε το λίγο…

Σε αυτό το σημείο, δεν μπορούμε παρά να σταθούμε στην αντίστοιχη λατινική λέξη για το άγαλμα (που άλλο από λατινική δεν είναι). Οι Λατίνοι ονόμασαν το άγαλμα, statua από το ελληνικό «ίστημι» που ήδη αναφέραμε σαν λέξη, και το ονόμασαν έτσι επειδή στέκει ακίνητο.

Προσέξτε την τεράστια διαφορά σε φιλοσοφία μεταξύ των δύο γλωσσών, αυτό που σημαίνει στα Ελληνικά κάτι τόσο βαθύ εννοιολογικά, για τους Λατίνους είναι απλά ένα ακίνητο πράγμα.

Μια και αναφέραμε τα Λατινικά, ας κάνουμε άλλη μια σύγκριση. Ο «άνθρωπος στα Ελληνικά ετυμολογείται και ως το ον που κοιτάζει προς τα πάνω (άνω + θρώσκω). Πόσο σημαντική και συναρπαστική ετυμολογία που μπορεί να αποτελέσει βάση ατελείωτων φιλοσοφικών συζητήσεων. Αντίθετα στα Λατινικά ο άνθρωπος είναι «Homo» που ετυμολογείται από το χώμα. Το ον που κοιτάζει ψηλά στον ουρανό λοιπόν για τους Έλληνες, σκέτο χώμα για τους Λατίνους…

Υπάρχουν και άλλα παρόμοια παραδείγματα που θα μπορούσαν να αναφερθούν εδώ. Είναι λογικό ότι μια γλώσσα που βασίστηκε στην Ελληνική αντιγράφοντάς την, εκ των πραγμάτων δεν μπορεί να έχει τα ίδια υψηλά νοήματα.

Είναι προφανής η σχέση που έχει η γλώσσα με τη σκέψη του ανθρώπου. Όπως λέει και ο Τζορτ Όργουελ στο αθάνατο έργο του «1984», απλή γλώσσα σημαίνει και απλή σκέψη. Εκεί το καθεστώς προσπαθούσε να περιορίσει τη γλώσσα για να περιορίσει τη σκέψη των ανθρώπων, καταργώντας συνεχώς λέξεις. «Η γλώσσα και οι κανόνες αυτής αναπτύσσουν την κρίση» έγραφε ο Μιχάι Εμινέσκου, εθνικός ποιητής των Ρουμάνων.

Μια πολύπλοκη γλώσσα αποτελεί μαρτυρία ενός προηγμένου πνευματικά πολιτισμού. Το να μιλάς σωστά σημαίνει να σκέφτεσαι σωστά, να γεννάς διαρκώς λόγο και όχι να παπαγαλίζεις λέξεις και φράσεις.

Η κυριολεξία

Στην Ελληνική γλώσσα ουσιαστικά δεν υπάρχουν συνώνυμα, καθώς όλες οι λέξεις έχουν λεπτές εννοιολογικές διαφορές μεταξύ τους.

Για παράδειγμα η λέξη «λωποδύτης» χρησιμοποιείται για αυτόν που βυθίζει το χέρι του στο ρούχο (=λωπή) μας και μας κλέβει, κρυφά δηλαδή, ενώ ο «ληστής» είναι αυτός που μας κλέβει φανερά, μπροστά στα μάτια μας. Επίσης το «άγειν» και το «φέρειν» έχουν την ίδια έννοια. Όμως το πρώτο χρησιμοποιείται για έμψυχα όντα, ενώ το δεύτερο για τα άψυχα.

Στα Ελληνικά έχουμε τις λέξεις «κεράννυμι», «μίγνυμι» και «φύρω» που όλες έχουν το νόημα του «ανακατεύω». Όταν ανακατεύουμε δύο στερεά ή δύο υγρά μεταξύ τους αλλά χωρίς να συνεπάγεται νέα ένωση (π.χ. λάδι με νερό), τότε χρησιμοποιούμε την λέξη «μειγνύω» ενώ όταν ανακατεύουμε υγρό με στερεό τότε λέμε «φύρω». Εξ’ού και η λέξη «αιμόφυρτος» που όλοι γνωρίζουμε αλλά δεν συνειδητοποιούμε τι σημαίνει.

Όταν οι Αρχαίοι Έλληνες πληγωνόντουσαν στην μάχη, έτρεχε τότε το αίμα και ανακατευόταν με την σκόνη και το χώμα. Το κεράννυμι σημαίνει ανακατεύω δύο υγρά και φτιάχνω ένα νέο, όπως για παράδειγμα ο οίνος και το νερό. Εξ’ού και ο «άκρατος» (δηλαδή καθαρός) οίνος που λέγαν οι Αρχαίοι όταν δεν ήταν ανακατεμένος (κεκραμμένος) με νερό.

Τέλος η λέξη «παντρεμένος» έχει διαφορετικό νόημα από την λέξη «νυμφευμένος», διαφορά που περιγράφουν οι ίδιες οι λέξεις για όποιον τους δώσει λίγη σημασία. Η λέξη παντρεμένος προέρχεται από το ρήμα υπανδρεύομαι και σημαίνει τίθεμαι υπό την εξουσία του ανδρός ενώ ο άνδρας νυμφεύεται, δηλαδή παίρνει νύφη.

Γνωρίζοντας τέτοιου είδους λεπτές εννοιολογικές διαφορές, είναι πραγματικά πολύ αστεία μερικά από τα πράγματα που ακούμε στην καθημερινή – συχνά λαθεμένη – ομιλία (π.χ. «ο Χ παντρεύτηκε»).

Η Ελληνική γλώσσα έχει λέξεις για έννοιες οι οποίες παραμένουν χωρίς απόδοση στις υπόλοιπες γλώσσες, όπως άμιλλα, θαλπωρή και φιλότιμο. Μόνον η Ελληνική γλώσσα ξεχωρίζει την ζωή από τον βίο, την αγάπη από τον έρωτα. Μόνον αυτή διαχωρίζει, διατηρώντας το ίδιο ριζικό θέμα, το ατύχημα από το δυστύχημα, το συμφέρον από το ενδιαφέρον.

Υπάρχει πρόβλημα θορύβου στο σύχνοτρον; Η μηχανική μάθηση έχει την απάντηση!

Αλγόριθμοι μηχανικής μάθησης θα μπορούσαν να επιτρέψουν τους ερευνητές να μειώσουν ουσιαστικά ανεπιθύμητες διακυμάνσεις στα πλάτη των ηλεκτρονιακών δεσμών που παράγονται στα σύνχροντρον.

Η ALS (Advanced Light Source) – μια από φωτεινότερες πηγές σύχνοτρον του κόσμου – έχει ένα πρόβλημα. Παρά τις όλο και μεγαλύτερες προσπάθειες των ερευνητών, η δέσμη φωτονίων παράγει, όπως αυτές σε όλα τα σύχνοτρον, διακυμάνσεις στο κάθετο πλάτος, οδηγώντας σε πειραματικό θόρυβο που μπορεί να καταστήσει ασαφείς τις μετρήσεις. Ο Simon Leemann του Εθνικού Εργαστηρίου Lawrence (στο) Berkeley, στην Καλιφόρνια, που φιλοξενεί την ALS, αναμένει ότι αυτό το πρόβλημα θα χειροτερέψει στις στενότερες δέσμες της επόμενης γενιάς των σύχνοτρον. Αναζητώντας μια λύση, αυτός και οι συνεργάτες του στράφηκαν στους αλγόριθμους μηχανικής μάθησης, δείχνοντας ότι μπορούν να σταθεροποιήσουν τη δέσμη φωτονίων χωρίς την απαίτηση για εκτενείς χειροκίνητες μετρήσεις βαθμονόμησης. Ο Leemann λέει ότι αυτή η μέθοδος θα μπορούσε να επιτρέψει τις διακυμάνσεις πλάτους της δέσμης να διορθωθούν πριν συμβούν, απομακρύνοντας ένα από τα τελευταία εμπόδια για τελείως σταθερές πηγές σύχνοτρον.

Στην επίδειξής τους, για την απόδειξη της αρχής, η ομάδα εκπαίδευσε τους αλγόριθμους της μηχανικής τους μάθησης χρησιμοποιώντας δυο σύνολα δεδομένων: τις θέσεις των διάφορων μαγνητικών διεγέρσεων που διαμορφώνουν την δέσμη ηλεκτρονίων που δημιουργεί τη δέσμη φωτονίων, και τα δεδομένα πλάτους της δέσμης από την ίδια τη δέσμη των φωτονίων. Τα δεδομένα αυτά τροφοδότησαν στο νευρωνικό δίκτυο που στήριζε τους αλγόριθμους, το οποίο στη συνέχεια «μάθαινε» πώς οι αλλαγές στις διαμορφώσεις και τις θέσεις των μαγνητικών διεγέρσεων επηρέαζαν το πλάτος της παραγόμενης δέσμης φωτονίων. Χρησιμοποιώντας αυτές τις πληροφορίες, ο αλγόριθμος δημιούργησε έναν πίνακα έρευνας που κατέγραφε (καταχωρήσεις) τρεις φορές το δευτερόλεπτο, καθορίζοντας τις προσαρμογές που απαιτούνταν για να παραμένει μια δέσμη φωτονίων σε ορισμένο πλάτος. Στο πείραμά τους, τα μέλη της ομάδας κράτησαν το μέγεθος της δέσμης της ALS σταθερή μέσα σε 0,2 μm ή 0,4% του κάθετου πλάτους της. Αυτή η ακρίβεια είναι καλύτερη από το 2-3% που προηγούμενα είχε επιτευχθεί στην ALS και θα μπορούσε να επιτρέψει το σύχνοτρον να διερευνήσει τη δυναμική των χημικών αντιδράσεων – σε συστήματα όπως οι μπαταρίες – με πρωτόγνωρη ανάλυση.

Το βιολογικό κύτταρο ως χημικός αισθητήρας – επιστήμονες δημιούργησαν ένα πιο εκλεπτυσμένο μοντέλο

Τα βιολογικά κύτταρα αισθάνονται τη χημεία του περιβάλλοντός τους με την ανίχνευση ορισμένων μορίων που συνδέονται με (δεσμεύονται από) τους υποδοχείς στις επιφάνειές τους. Συμβατικά, οι ερευνητές έχουν διερευνήσει αυτή την ικανότητα με βασική υπόθεση ότι οι χημικές συγκεντρώσεις είναι σταθερές, όμως αυτή η υπόθεση δεν αντανακλά τα ταχέως κυμαινόμενα περιβάλλοντα που τυπικά βρίσκονται στα βιολογικά συστήματα. Τώρα, ο Thierry Mora, του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, στη Γαλλία και ο Ilya Nemenman του Πανεπιστημίου Emory στην Georgia, έχουν αναπτύξει ένα μαθηματικό μοντέλο για να παραγάγουν το βασικό (θεμελιώδες) όριο για την ευαισθησία ενός κυττάρου κάτω από περισσότερο ρεαλιστικές συνθήκες.

Το μοντέλο των ερευνητών περιγράφει το χημικό περιβάλλον ενός κυττάρου υπό όρους ενός τυχαία μεταβαλλόμενου αριθμητικού πεδίου – μια διατύπωση που τους επιτρέπει να εφαρμόσουν τεχνικές από τη θεωρία πεδίου, οι οποίες χρησιμοποιούνται συνήθως για να λυθούν προβλήματα στην κβαντική και στατιστική φυσική. Το μοντέλο προβλέπει την πιθανότητα ενός μορίου να συνδεθεί με το κύτταρο μέσα σε μια δεδομένη χρονική περίοδο, επιτρέποντας τους ερευνητές να παραγάγουν τη μικρότερη κλασματική διακύμανση στην ανιχνεύσιμη από το κύτταρο συγκέντρωση. Καθώς είτε η ολική βιοχημική συγκέντρωση είτε ο ρυθμός σύνδεσης του υποδοχέα αυξάνουν, το κύτταρο μπορεί να αισθάνεται μικρότερες κλασματικές διακυμάνσεις στη συγκέντρωση. Ενώ το συμβατικό μοντέλο ενός κυττάρου σε ένα ιδεατό, σταθερό περιβάλλον προβλέπει ότι η ευαισθησία σχετίζεται με την συγκέντρωση και το ρυθμό σύνδεσης με έναν νόμο με εκθέτη 1/2, το νέο μοντέλο έχει την ευαισθησία να αυξάνει πιο αργά με τη συγκέντρωση και το ρυθμό σύνδεσης, να υπακούουν σε ένα νόμο με εκθέτη 1/4.

Οι ερευνητές εφάρμοσαν το μοντέλο σε ένα κοινό βιολογικό σενάριο κατά το οποίο περιβαλλοντικές χημικές ουσίες συνδεόμενες σε υποδοχείς ενός κυττάρου οδηγούν σε ένα δίκτυο σημάτων μέσα στο κύτταρο. Βρήκαν ότι η προσομοιωμένη ικανότητα του κυττάρου να ανιχνεύσει το μόριο συμφώνησε με το παραγόμενο από αυτούς βασικό όριο. Το απλοποιημένο πλαίσιο της ομάδας θα μπορούσε να φωτίσει τη δυναμική των πραγματικών βιολογικών συστημάτων, όπως μικροοργανισμοί που κινούνται μέσω ενός πολύπλοκου μικροβιακού τοπίου ή κύτταρα που αναπτύσσονται ταχέως σε ένα έμβρυο φρουτόμυγας.

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ: Ἠθικὰ Νικομάχεια (1156b-1157b)

[IV] Αὕτη μὲν οὖν καὶ κατὰ τὸν χρόνον καὶ κατὰ τὰ λοιπὰ τελεία ἐστί, καὶ κατὰ πάντα ταὐτὰ γίνεται καὶ ὅμοια ἑκατέρῳ παρ᾽ ἑκατέρου, ὅπερ δεῖ τοῖς φίλοις ὑπάρχειν. ἡ δὲ

[1157a] διὰ τὸ ἡδὺ ὁμοίωμα ταύτης ἔχει· καὶ γὰρ οἱ ἀγαθοὶ ἡδεῖς ἀλλήλοις. ὁμοίως δὲ καὶ ἡ διὰ τὸ χρήσιμον· καὶ γὰρ τοιοῦτοι ἀλλήλοις οἱ ἀγαθοί. μάλιστα δὲ καὶ ἐν τούτοις αἱ φιλίαι μένουσιν, ὅταν τὸ αὐτὸ γίνηται παρ᾽ ἀλλήλων, οἷον ἡδονή, καὶ μὴ μόνον οὕτως ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ, οἷον τοῖς εὐτραπέλοις, καὶ μὴ ὡς ἐραστῇ καὶ ἐρωμένῳ. οὐ γὰρ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἥδονται οὗτοι, ἀλλ᾽ ὃ μὲν ὁρῶν ἐκεῖνον, ὃ δὲ θεραπευόμενος ὑπὸ τοῦ ἐραστοῦ· ληγούσης δὲ τῆς ὥρας ἐνίοτε καὶ ἡ φιλία λήγει (τῷ μὲν γὰρ οὐκ ἔστιν ἡδεῖα ἡ ὄψις, τῷ δ᾽ οὐ γίνεται ἡ θεραπεία)· πολλοὶ δ᾽ αὖ διαμένουσιν, ἐὰν ἐκ τῆς συνηθείας τὰ ἤθη στέρξωσιν, ὁμοήθεις ὄντες. οἱ δὲ μὴ τὸ ἡδὺ ἀντικαταλλαττόμενοι ἀλλὰ τὸ χρήσιμον ἐν τοῖς ἐρωτικοῖς καὶ εἰσὶν ἧττον φίλοι καὶ διαμένουσιν. οἱ δὲ διὰ τὸ χρήσιμον ὄντες φίλοι ἅμα τῷ συμφέροντι διαλύονται· οὐ γὰρ ἀλλήλων ἦσαν φίλοι ἀλλὰ τοῦ λυσιτελοῦς. δι᾽ ἡδονὴν μὲν οὖν καὶ διὰ τὸ χρήσιμον καὶ φαύλους ἐνδέχεται φίλους ἀλλήλοις εἶναι καὶ ἐπιεικεῖς φαύλοις καὶ μηδέτερον ὁποιῳοῦν, δι᾽ αὑτοὺς δὲ δῆλον ὅτι μόνους τοὺς ἀγαθούς· οἱ γὰρ κακοὶ οὐ χαίρουσιν ἑαυτοῖς, εἰ μή τις ὠφέλεια γίνοιτο. καὶ μόνη δὲ ἡ τῶν ἀγαθῶν φιλία ἀδιάβλητός ἐστιν· οὐ γὰρ ῥᾴδιον οὐδενὶ πιστεῦσαι περὶ τοῦ ἐν πολλῷ χρόνῳ ὑφ᾽ αὑτοῦ δεδοκιμασμένου· καὶ τὸ πιστεύειν ἐν τούτοις, καὶ τὸ μηδέποτ᾽ ἂν ἀδικῆσαι, καὶ ὅσα ἄλλα ἐν τῇ ὡς ἀληθῶς φιλίᾳ ἀξιοῦται. ἐν δὲ ταῖς ἑτέραις οὐδὲν κωλύει τὰ τοιαῦτα γίνεσθαι. ἐπεὶ γὰρ οἱ ἄνθρωποι λέγουσι φίλους καὶ τοὺς διὰ τὸ χρήσιμον, ὥσπερ αἱ πόλεις (δοκοῦσι γὰρ αἱ συμμαχίαι ταῖς πόλεσι γίνεσθαι ἕνεκα τοῦ συμφέροντος), καὶ τοὺς δι᾽ ἡδονὴν ἀλλήλους στέργοντας, ὥσπερ οἱ παῖδες, ἴσως λέγειν μὲν δεῖ καὶ ἡμᾶς φίλους τοὺς τοιούτους, εἴδη δὲ τῆς φιλίας πλείω, καὶ πρώτως μὲν καὶ κυρίως τὴν τῶν ἀγαθῶν ᾗ ἀγαθοί, τὰς δὲ λοιπὰς καθ᾽ ὁμοιότητα· ᾗ γὰρ ἀγαθόν τι καὶ ὅμοιόν τι, ταύτῃ φίλοι· καὶ γὰρ τὸ ἡδὺ ἀγαθὸν τοῖς φιληδέσιν. οὐ πάνυ δ᾽ αὗται συνάπτουσιν, οὐδὲ γίνονται οἱ αὐτοὶ φίλοι διὰ τὸ χρήσιμον καὶ διὰ τὸ ἡδύ· οὐ γὰρ πάνυ συνδυάζεται τὰ κατὰ συμβεβηκός.

[1157b] Εἰς ταῦτα δὲ τὰ εἴδη τῆς φιλίας νενεμημένης οἱ μὲν φαῦλοι ἔσονται φίλοι δι᾽ ἡδονὴν ἢ τὸ χρήσιμον, ταύτῃ ὅμοιοι ὄντες, οἱ δ᾽ ἀγαθοὶ δι᾽ αὑτοὺς φίλοι· ᾗ γὰρ ἀγαθοί. οὗτοι μὲν οὖν ἁπλῶς φίλοι, ἐκεῖνοι δὲ κατὰ συμβεβηκὸς καὶ τῷ ὡμοιῶσθαι τούτοις.

***
[4] Αυτού του είδους λοιπόν η φιλία είναι τέλεια, τόσο από την άποψη της διάρκειας όσο και ως προς όλα τα άλλα· και όλα σ᾽ αυτήν γίνονται με τον ίδιο και παρόμοιο τρόπο από τον ένα προς τον άλλον, κάτι που πρέπει να συμβαίνει πάντοτε μεταξύ των φίλων.

Η φιλία, τώρα, [1157a] που γίνεται για χάρη της ευχαρίστησης έχει μια ομοιότητα με αυτή τη φιλία, δεδομένου ότι οι αγαθοί άνθρωποι είναι και ευχάριστοι ο ένας στον άλλον. Το ίδιο ισχύει και στην περίπτωση της φιλίας που συνάπτεται για το όφελος, δεδομένου ότι οι αγαθοί άνθρωποι είναι και χρήσιμοι ο ένας στον άλλον. Και στις δύο αυτές περιπτώσεις η φιλία αυτών των ανθρώπων έχει πολύ μεγάλη διάρκεια, εφόσον ο ένας παίρνει από τον άλλον το ίδιο, π.χ. ευχαρίστηση — και όχι μόνο αυτό, αλλά και από την ίδια περιοχή, όπως συμβαίνει π.χ. στην περίπτωση των χαριτολόγων ανθρώπων, και όχι όπως συμβαίνει στην περίπτωση εραστή και ερωμένου· γιατί αυτοί δεν ευχαριστιούνται με τα ίδια πράγματα: ο πρώτος ευχαριστιέται με το να βλέπει τον αγαπημένο του, ενώ ο δεύτερος με το να έχει τις φροντίδες και τις περιποιήσεις του εραστή· και όταν περνάει η ομορφιά της νιότης, μερικές φορές τελειώνει και η φιλία (γιατί ο πρώτος δεν βρίσκει ευχαρίστηση στη θέαση του άλλου, και ο δεύτερος δεν έχει τις φροντίδες και τις περιποιήσεις του πρώτου)· από την άλλη, πάλι, δεν είναι λίγοι αυτοί που μένουν σταθεροί, αν η οικειότητα τούς έκανε να αγαπήσουν ο ένας τον χαρακτήρα του άλλου, που στο τέλος είναι ίδιοι μεταξύ τους. Όσοι όμως στην ερωτική τους σχέση δεν ανταλλάσσουν το ίδιο πράγμα, αλλά ο ένας την ευχαρίστηση και ο άλλος το όφελος, αυτοί ούτε και τόσο φίλοι είναι ούτε και η φιλία τους μένει και τόσο σταθερή. Αυτοί πάλι που είναι φίλοι για το όφελος, μόλις πάψει να υπάρχει το συμφέρον παύουν να είναι φίλοι· ο λόγος είναι ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν ήταν φίλοι ο ένας του άλλου αλλά φίλοι του κέρδους.

Για την ευχαρίστηση λοιπόν και για το όφελος μπορούν να είναι φίλοι ο ένας του άλλου α) ακόμη και κατώτερης ποιότητας άνθρωποι, β) καλοί άνθρωποι με κατώτερης ποιότητας ανθρώπους, και γ) άνθρωποι που δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο με οποιουδήποτε χαρακτήρα ανθρώπους, ενώ είναι φανερό ότι οι αγαθοί άνθρωποι γίνονται φίλοι μόνο για χάρη του ίδιου του εαυτού τους· γιατί οι κακοί δεν χαίρονται ο ένας τον άλλον, αν δεν υπάρχει και κάποιο όφελος από τη σχέση τους.
Επίσης: Μόνο των αγαθών ανθρώπων η φιλία υπερνικάει τις διαβολές· γιατί για κανέναν δεν είναι εύκολο να ακούσει και να δεχτεί κακολογίες ενσχέσει με ένα άτομο που ο ίδιος το δοκίμασε για μεγάλο χρονικό διάστημα. Μεταξύ αυτών των ανθρώπων υπάρχει, επίσης, εμπιστοσύνη, καθώς και η βεβαιότητα ότι ποτέ ο ένας δεν θα αδικούσε τον άλλον — και όσα άλλα απαιτούνται σε μια πραγματική φιλία. Στα άλλα όμως είδη φιλίας τίποτε δεν εμποδίζει να γίνονται αυτού του είδους τα άσχημα πράγματα.

Δεδομένου, πάντως, ότι οι άνθρωποι ονομάζουν φίλους αυτούς που έχουν ως κίνητρό τους το όφελος (παράδειγμα οι πόλεις: οι συμμαχίες, κατά την κοινή αντίληψη, συνάπτονται μεταξύ των πόλεων για λόγους συμφέροντος), καθώς και αυτούς που αγαπούν ο ένας τον άλλον για την ευχαρίστηση (παράδειγμα τα παιδιά), ίσως θα πρέπει να ονομάζουμε και εμείς αυτού του είδους τις σχέσεις φιλίες, και να λέμε ότι υπάρχουν περισσότερα είδη φιλίας: κατά πρώτο και κύριο λόγο η φιλία των αγαθών ανθρώπων ως αγαθών, και ύστερα τα άλλα είδη κατά την ομοιότητά τους προς την πρώτη· γιατί, αν γίνονται φίλοι, γίνονται φίλοι για χάρη κάποιου αγαθού και για κάτι που είναι όμοιο με το κίνητρο της αληθινής φιλίας: για τους ανθρώπους, πράγματι, που αγαπούν την ευχαρίστηση καθετί που προκαλεί ευχαρίστηση είναι αγαθό. Τα δύο όμως αυτά είδη φιλίας συχνά δεν συνδυάζονται, ούτε και γίνονται οι ίδιοι άνθρωποι φίλοι για το όφελος και για την ευχαρίστηση συγχρόνως· ο λόγος είναι ότι τα πράγματα που συνδέονται μόνο για έναν συμπτωματικό λόγο συχνά δεν συνδυάζονται.

[1157b] Με τη φιλία λοιπόν να διαιρείται σε αυτά τα είδη, τα κατώτερης ποιότητας άτομα θα γίνουν φίλοι για χάρη της ευχαρίστησης ή για το όφελος —όντας ίδιοι μεταξύ τους από αυτήν την άποψη—, ενώ οι αγαθοί άνθρωποι θα γίνουν φίλοι γιατί είναι αυτό που είναι, δηλαδή αγαθοί. Αυτοί λοιπόν είναι φίλοι καθεαυτούς, ενώ εκείνοι είναι φίλοι για ένα λόγο συμπτωματικό και επειδή είναι όμοιοι με τους πρώτους.

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ - Σφῆκες (1174-1218)

ΒΔ. ἄγε νυν, ἐπιστήσει λόγους σεμνοὺς λέγειν
1175 ἀνδρῶν παρόντων πολυμαθῶν καὶ δεξιῶν;
ΦΙ. ἔγωγε. ΒΔ. τίνα δῆτ᾽ ἂν λέγοις; ΦΙ. πολλοὺς πάνυ.
πρῶτον μὲν ὡς ἡ Λάμι᾽ ἁλοῦσ᾽ ἐπέρδετο,
ἔπειτα δ᾽ ὡς ὁ Καρδοπίων τὴν μητέρα—
ΒΔ. μή μοί γε μύθους, ἀλλὰ τῶν ἀνθρωπικῶν,
1180 οἵους λέγομεν μάλιστα, τοὺς κατ᾽ οἰκίαν.
ΦΙ. ἐγᾦδα τοίνυν τῶν γε πάνυ κατ᾽ οἰκίαν
ἐκεῖνον ὡς «οὕτω ποτ᾽ ἦν μῦς καὶ γαλῆ.»
ΒΔ. ὦ σκαιὲ κἀπαίδευτε, Θεογένης ἔφη
τῷ κοπρολόγῳ καὶ ταῦτα λοιδορούμενος,
1185 μῦς καὶ γαλᾶς μέλλεις λέγειν ἐν ἀνδράσιν;
ΦΙ. ποίους τινὰς δὲ χρὴ λέγειν; ΒΔ. μεγαλοπρεπεῖς,
ὡς ξυνεθεώρεις Ἀνδροκλεῖ καὶ Κλεισθένει.
ΦΙ. ἐγὼ δὲ τεθεώρηκα πώποτ᾽; οὐδαμοῖ,
πλὴν εἰς Πάρον, καὶ ταῦτα δύ᾽ ὀβολὼ φέρων.
1190 ΒΔ. ἀλλ᾽ οὖν λέγειν χρή σ᾽ ὡς ἐμάχετό γ᾽ αὐτίκα
Ἐφουδίων παγκράτιον Ἀσκώνδᾳ καλῶς,
ἤδη γέρων ὢν καὶ πολιός, ἔχων δέ τοι
πλευρὰν βαθυτάτην καὶ χέρας καὶ λαγόνα καὶ
θώρακ᾽ ἄριστον. ΦΙ. παῦε παῦ᾽, οὐδὲν λέγεις.
1195 πῶς ἂν μαχέσαιτο παγκράτιον θώρακ᾽ ἔχων;
ΒΔ. οὕτως διηγεῖσθαι νομίζουσ᾽ οἱ σοφοί.
ἀλλ᾽ ἕτερον εἰπέ μοι· παρ᾽ ἀνδράσι ξένοις
πίνων σεαυτοῦ ποῖον ἂν λέξαι δοκεῖς
ἐπὶ νεότητος ἔργον ἀνδρικώτατον;
1200 ΦΙ. ἐκεῖν᾽ ἐκεῖν᾽ ἀνδρειότατόν γε τῶν ἐμῶν,
ὅτ᾽ Ἐργασίωνος τὰς χάρακας ὑφειλόμην.
ΒΔ. ἀπολεῖς με. ποίας χάρακας; ἀλλ᾽ ὡς ἢ κάπρον
ἐδιώκαθές ποτ᾽ ἢ λαγών, ἢ λαμπάδα
ἔδραμες, ἀνευρὼν ὅ τι νεανικώτατον.
1205 ΦΙ. ἐγᾦδα τοίνυν τό γε νεανικώτατον·
ὅτε τὸν δρομέα Φάυλλον ὢν βούπαις ἔτι
εἷλον διώκων λοιδορίας ψήφοιν δυοῖν.
ΒΔ. παῦ᾽· ἀλλὰ δευρὶ κατακλινεὶς προσμάνθανε
ξυμποτικὸς εἶναι καὶ ξυνουσιαστικός.
1210 ΦΙ. πῶς οὖν κατακλινῶ; φράζ᾽ ἁνύσας. ΒΔ. εὐσχημόνως.
ΦΙ. ὡδὶ κελεύεις κατακλινῆναι; ΒΔ. μηδαμῶς.
ΦΙ. πῶς δαί; ΒΔ. τὰ γόνατ᾽ ἔκτεινε καὶ γυμναστικῶς
ὑγρὸν χύτλασον σεαυτὸν ἐν τοῖς στρώμασιν.
ἔπειτ᾽ ἐπαίνεσόν τι τῶν χαλκωμάτων,
1215 ὀροφὴν θέασαι, κρεκάδι᾽ αὐλῆς θαύμασον.
ὕδωρ κατὰ χειρός· τὰς τραπέζας εἰσφέρειν·
δειπνοῦμεν· ἀπονενίμμεθ᾽· ἤδη σπένδομεν.
ΦΙ. πρὸς τῶν θεῶν, ἐνύπνιον ἑστιώμεθα;

***
ΒΔΕ. Ένα άλλο τώρα· σα βρεθείς σε κύκλο
ανθρώπων και ξυπνών και μορφωμένων,
θα ξέρεις να μιλήσεις όπως πρέπει;
ΦΙΛ. Και βέβαια. ΒΔΕ. Πώς; ΦΙΛ. Μπα! Πλήθος ιστορίες.
Πώς τις αμόλα η Λάμια σαν την πιάσαν,
ο Καρδοπίωνας πώς προς τη μαμά του…
ΒΔΕ. Καλέ όχι μύθους· πες μου αν ξέρεις λόγους
1180 κοινωνικούς, που ανιστορούν στα σπίτια.
ΦΙΛ. Και βέβαια· σπιτικότατους· ορίστε:
Ήταν ένα ποντίκι και μια γάτα.
ΒΔΕ. Βρε θα μιλάς για γάτες και ποντίκια
μπροστά σε τέτοιον κόσμο; Είσαι χωριάτης
κι αμόρφωτος, σαν που είπε κι ο Θεογένης
σε κάποιον σκουπιδιάρη, βρίζοντάς τον.
ΦΙΛ. Μα τότε τί; ΒΔΕ. Ιστορίες με μεγαλείο·
πώς με τον Αντροκλή και τον Κλεισθένη
σε τελετή είχες πάει, απεσταλμένος.
ΦΙΛ. Και πότε πήγα απεσταλμένος; Μόνο
στην Πάρο, για να πάρω δυο πεντάρες.
1190 ΒΔΕ. Τουλάχιστο να πεις πώς παραβγήκε
σε αγώνα ο Εφουδίωνας παγκρατίου
με τον Ασκώνδα· γέρος πια, ασπρομάλλης,
και πήγε ωραία· γερά είχε, βλέπεις, χέρια,
λαγγόνια και πλευρά· θώρακα πρώτης.
ΦΙΛ. Μη λες βλακείες· μπορείς ποτέ να κάνεις
παγκράτιο μες στο θώρακα στηριγμένος;
ΒΔΕ. Έτσι ιστορούνε πάντα οι μορφωμένοι.
Και τώρα έν᾽ άλλο· στο τραπέζι απάνω
ποιά θα ᾽χεις να τους πεις γενναία σου πράξη,
1200 σαν ήσουν νέος; ΦΙΛ. Η πιο γενναία μου τούτη:
απ᾽ του Εργασίωνα κάποτε τ᾽ αμπέλι
έκλεψα τ᾽ αντιστύλια των κλημάτων.
ΒΔΕ. Βρε τί αντιστύλια; θα με σκάσεις· πρέπει
για κάποιο σου κυνήγι να μιλήσεις,
για λαγό, γι᾽ αγριογούρουνο, ότι ακόμα
σε λαμπαδηδρομία έλαβες μέρος·
για κάτι τολμηρό. ΦΙΛ. Ω, αν πεις για τόλμη!
Εγώ, μικρός παλικαράκι ακόμα,
κυνήγησα το Φάυλλο, το δρομέα,
με… μήνυσή μου —με είχε, βλέπεις, βρίσει—
και κέρδισα τη δίκη με δυο ψήφους.
ΒΔΕ. Πάψε, να ζεις· ξαπλώσου τώρα χάμω,
να γυμναστείς πώς θα φερθείς, σα θα είσαι
με κόσμο καθώς πρέπει, σε συμπόσιο.
1210 ΦΙΛ. Πώς να ξαπλώσω; Πες λοιπόν. ΒΔΕ. Με ευπρέπεια.
ΦΙΛ. Έτσι; ΒΔΕ. Κάθε άλλο. ΦΙΛ. Πώς; εξήγησέ μου.
ΒΔΕ. Τα γόνατα απλωτά, σαν που διδάσκουν
στα γυμναστήρια, με άνεση και χάρη.
Αφού ο Φιλοκλέωνας πήρε καλή στάση, και σα να βρίσκονται κιόλας σε αρχοντόσπιτο.
Πες έναν καλό λόγο για τα βάζα,
για τις κουρτίνες, κοίτα το ταβάνι.
Νερό στα χέρια! Μέσα τα τραπέζια!
Δειπνούμε πια· πλυθήκαμε· και τώρα,
σπονδές! ΦΙΛ. Μα τί; Σα σε όνειρο θα τρώμε;

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ - ΜΕΛΙΚΕΡΤΗΣ

ΜΕΛΙΚΕΡΤΗΣ

(Παλαίμονας)

 

Ο Μελικέρτης ήταν ο μικρότερος γιος της Ινώς και του Αθάμαντα. Πέθανε μαζί με τη μητέρα του, όταν εκείνη αυτοκτόνησε πέφτοντας στη θάλασσα, οπότε εκείνη έγινε Νηρηίδα και μετονομάστηκε σε Λευκοθέα και εκείνος σε θεό με το όνομα Παλαίμονας, προστάτης των ναυτικών και καθοδηγητής τους σε ώρα θύελλας.

 

Υπάρχουν διάφορες εκδοχές για τον θάνατο και τη θεοποίησή του:

 

1. Τον έριξε ο πατέρας του σε λέβητα με καυτό νερό, απ' όπου τον τράβηξε η Ινώ. Μετά αυτοκτόνησε παρασέρνοντάς τον μαζί της.

2. Τον έριξε στον λέβητα με το ζεστό νερό η ίδια η Ινώ και ύστερα αυτοκτόνησε κρατώντας το πτώμα του παιδιού στην αγκαλιά της.

3. Έφυγαν ζωντανοί και οι δυο και πνίγηκαν μαζί.

 

Λεγόταν ότι η Ινώ έπεσε στη θάλασσα ανάμεσα στα Μέγαρα και την Κόρινθο και ότι ένα δελφίνι μετέφερε το σώμα του παιδιού και το κρέμασε σε πεύκο. Το βρήκε ο Σίσυφος, ο αδελφός του Αθάμαντα και βασιλιάς της Κορίνθου, και το έθαψε. Αυτός καθιέρωσε και αγώνες προς τιμή του Μελικέρτη Παλαίμονα· γιατί, όταν κάποτε έπεσε λοιμός στην πόλη, ο θεός ζήτησε να τιμηθεί το πνιγμένο παιδί με αγώνες, για να απαλλαχτούν οι Κορίνθιοι από τα δεινά. Έτσι καθιερώθηκαν οι αγώνες των Ισθμίων. Άλλη εκδοχή θέλει μια Νηρηίδα να ζητά την καθιέρωση λατρείας και ταφικών αγώνων προς τιμή του Μελικέρτη Παλαίμονα.

 

Βλ. και Ινώ

Ο Αριστοτέλης και η ανδρεία ως πολιτική πράξη

Διερευνώντας την έννοια της ανδρείας, ως διαχείρισης του φόβου απέναντι στις καταστάσεις που τον προκαλούν, ο Αριστοτέλης θεωρεί απαραίτητο να ξεκαθαρίσει επακριβώς ποιες είναι οι περιπτώσεις στις οποίες πράγματι καταδεικνύεται η ανδρεία και να τις διαχωρίσει από άλλες που από στρέβλωση (ή κεκτημένη ταχύτητα) ο περισσότερος κόσμος εκλαμβάνει (εσφαλμένα) ως ανδρεία: «Άραγε, αν κάποιος φοβάται μήπως χάσει την περιουσία του είναι δειλός, ενώ όποιος επ’ αυτού έχει θάρρος είναι ανδρείος; Μήπως δεν είναι έτσι τα πράγματα; Ομοίως, αν κάποιος φοβάται την αρρώστια ή κάποιος άλλος την αντιμετωπίζει με θάρρος, ούτε δειλό πρέπει να πούμε τον πρώτο ούτε ανδρείο το δεύτερο. Συμπέρασμα: δεν είναι αυτού του είδους οι περιπτώσεις φόβου και θάρρους που έχουν να κάνουν με την ανδρεία» (1190b 20.1).

 

Οι λόγοι που η καταπολέμηση του φόβου είτε για τη στέρηση της περιουσίας είτε για την αρρώστια δεν καταδεικνύουν τον αληθινά ανδρείο δεν ξεκαθαρίζονται από τον Αριστοτέλη. Αυτό που τονίζεται είναι ότι η αναζήτηση της ανδρείας πρέπει να οριοθετηθεί αυστηρά μέσα στα ανθρώπινα μέτρα κι ότι οι περιπτώσεις που τα ξεπερνούν δεν ενδείκνυνται για εξαγωγή συμπερασμάτων περί γενναίας ή δειλής πράξης: «Επίσης –και είναι βέβαιο αυτό– ούτε οι ακόλουθες περιπτώσεις έχουν να κάνουν με την ανδρεία: αν κάποιος δε φοβάται τις βροντές ή τις αστραπές ή οτιδήποτε τρομακτικό ξεπερνάει τον άνθρωπο, αυτός δεν είναι ανδρείος αλλά τρόπον τινά τρελός. Άρα, η ανδρεία έχει να κάνει με τις περιπτώσεις φόβου και θάρρους που ορίζονται στα ανθρώπινα μέτρα» (1190b 20.2).

 

Το ότι η ανδρεία τοποθετείται μέσα στα ανθρώπινα μέτρα δεν αφορά μόνο την πάγια ανθρωποκεντρική προσέγγιση του Αριστοτέλη σε όλα τα ζητήματα της ηθικής φιλοσοφίας (φιλοσοφία που δεν αφορά τους ανθρώπους δεν υπάρχει – κι αν υπάρχει κρίνεται αδιάφορη), αλλά και την κατάδειξη του φόβου, ως αισθήματος απολύτως φυσιολογικού, αλληλένδετου με την ανθρώπινη ύπαρξη. Ως ένα βαθμό ο φόβος είναι θεμιτός, αφού μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά διασφαλίζοντας τη ζωή (ή τη σωματική ακεραιότητα) από κινδύνους.

 

Ο φόβος είναι ταυτισμένος με την αυτοσυντήρηση ως αμυντικός μηχανισμός σε καταστάσεις απειλητικές. Από αυτή την άποψη, δεν υπάρχει άνθρωπος που δε νιώθει φόβο. Η έννοια του ατρόμητου αντίκειται στην ανθρώπινη φύση κι ένας τέτοιος άνθρωπος –κατά τον Αριστοτέλη– δεν είναι άνθρωπος.

 

Η ανδρεία, ως ανθρώπινη αρετή, δεν αφορά την εκμηδένιση του φόβου, αλλά την ψυχική δύναμη του μετριασμού του σε καταστάσεις που τον προκαλούν. Ο ανδρείος είναι ο εκφραστής του μέσου, καθώς μπορεί να ελέγχει το φόβο προβαίνοντας σε ενάρετες πράξεις, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι επιθυμεί ή –πολύ περισσότερο– προκαλεί επικίνδυνες καταστάσεις από αγάπη για τον κίνδυνο. Ανδρείος είναι αυτός που μπαίνει στη φωτιά για να σώσει έναν συνάνθρωπό του κι όχι αυτός που ορμάει στις φλόγες χωρίς να υπάρχει κανένας λόγος, μόνο και μόνο για τη χαρά του κινδύνου ή της επίδειξης προς τους άλλους.

 

Κι αυτός είναι ο λόγος που δεν αποτελεί δείγμα δειλίας ή θάρρους ο φόβος των ανθρώπων απέναντι στην αρρώστια ή τη στέρηση της περιουσίας. Είναι εύλογο να νιώσει κανείς φόβο σε αυτές τις περιστάσεις. Αυτός που θα ισχυριστεί ότι δεν τρομάζει, ουσιαστικά προτάσσει ως πρότυπο την αφοβία, δηλαδή την υπερβολή που ξεπερνά τα ανθρώπινα μέτρα.

 

Το ζήτημα είναι πώς θα ενεργήσει κανείς. Ο πραγματικά ανδρείος θα καταφέρει να επιβληθεί στο φόβο αντιμετωπίζοντας με αξιοπρέπεια όλες τις καταστάσεις, ενώ ο δειλός θα παρασυρθεί σε συμπεριφορές που θα τον καταστήσουν αξιολύπητο.

 

Κι αν πρόκειται για το ζήτημα της περιουσίας, ενδεχομένως ο δειλός να προχωρήσει ακόμη περισσότερο. Ίσως, αν του δοθεί η ευκαιρία, να ενδώσει ακόμη και σε πράξεις επαίσχυντες. Να γίνει συνεργός σε εγκλήματα ή να συνδράμει τυράννους. Να αγνοήσει όλες τις επιταγές της αρετής επικαλούμενος τις κοινωνικές συνθήκες ή το πνεύμα των καιρών. Να προβεί σε ενέργειες που θα βλάψουν την κοινωνία ή το πολίτευμα υποκύπτοντας στις επιθυμίες των ισχυρών μόνο και μόνο για να μη χάσει αυτά που έχει.

 

Η ανδρεία, ως στάση αξιοπρέπειας κι όχι ως αφοβία, παίρνει ξεκάθαρα πολιτικές διαστάσεις, αφού μόνο ο ανδρείος είναι σε θέση να σταθεί στο ύψος τέτοιων περιστάσεων για χάρη του συνόλου της πόλης. Η πόλη που αποτελείται από τέτοιους πολίτες δεν έχει να φοβηθεί και πολλά. Κι αυτό γιατί έχει πολίτες που δαμάζουν το φόβο, όποτε αυτό χρειαστεί.

 

Συνεχίζοντας τη διερεύνηση του ανδρείου ο Αριστοτέλης θα παραθέσει ότι είναι αδύνατο να θεωρηθεί ανδρείος εκείνος που βασίζει το θάρρος στην εμπειρία του: «Κατ’ αρχήν κάποιοι είναι ανδρείοι λόγω εμπειρίας, π.χ. οι στρατιώτες· διότι οι στρατιώτες γνωρίζουν εμπειρικά ότι σε συγκεκριμένο σημείο ή σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή ή σε συγκεκριμένες συνθήκες αποκλείεται να πάθουν οτιδήποτε. Ένας όμως που τα γνωρίζει αυτά και ως εκ τούτου περιμένει άφοβα τους εχθρούς, αυτός δε θεωρείται ανδρείος· διότι σε περίπτωση που δεν υφίστανται οι εγγυήσεις ασφαλείας, αυτός δε θα περιμένει άφοβα τον εχθρό. Με το σκεπτικό αυτό, δεν πρέπει να ονομάζονται ανδρείοι οι βασιζόμενοι στην εμπειρία τους» (1190b 20.3-20.4).

 

Με δεδομένο ότι η εμπειρία εξασφαλίζει την ασφάλεια, ο εξ εμπειρίας ανδρείος δεν είναι παρά ο εκ του ασφαλούς ανδρείος, δηλαδή ο ανδρείος που εν τέλει δε διακινδυνεύει τίποτε. Η ανδρεία αυτού του είδους, όμως, δεν αφορά τη γενναιότητα της ψυχής, αλλά τη βεβαιότητα της γνώσης, γεγονός που αναιρεί την ίδια την έννοιά της. Σε τελική ανάλυση, ανδρεία χωρίς κίνδυνο δεν υφίσταται.

 

Κατόπιν αυτών είναι σαφές ότι η αντίληψη του Σωκράτη για την ανδρεία είναι λανθασμένη: «Και βέβαια, ούτε ο Σωκράτης είχε δίκιο που έλεγε ότι η ανδρεία είναι επιστήμη. Διότι η επιστήμη γίνεται επιστήμη μέσω της εμπειρικής γνώσης επαναλαμβανόμενων περιπτώσεων· αλλά αυτούς που περιμένουν άφοβα τον εχθρό βασισμένοι στην εμπειρία τους δεν τους θεωρούμε ανδρείους ούτε και πρόκειται ποτέ να τους αποκαλέσει κανείς έτσι. Άρα η ανδρεία δεν μπορεί να είναι επιστήμη» (1190b 20.4).

 

Όσο για την περίπτωση του έμπειρου στα πολεμικά, ο οποίος εκ του ασφαλούς προκαλεί τους άλλους γνωρίζοντας εκ των προτέρων την υπεροχή του, όχι μόνο δεν είναι ανδρείος, αλλά εκπροσωπεί την απεχθή κατηγορία των ανθρώπων του θράσους, που παρασταίνουν τους ανδρείους μόνο εκεί που ξέρουν ότι μπορούν. Κατά κανόνα αυτού του είδους οι άνθρωποι, όταν αντιλαμβάνονται ότι μειονεκτούν, γίνονται ιδιαίτερα φιλικοί. Η θρασύτητα που επιδεικνύουν πηγάζει από τη δειλία που θέλουν να συγκαλύψουν. Ο όρος θρασύδειλος είναι εξόχως ενδεικτικός.

 

Ο θρασύδειλος κινείται ανάμεσα στη σκληρότητα και την υποτακτικότητα, ανάλογα με τον άνθρωπο που έχει απέναντί του. Οι ανθρώπινες σχέσεις υφίστανται γι’ αυτόν μόνο μέσα από το πλέγμα της λανθάνουσας εξουσίας. Με προθυμία μπορεί να υπηρετήσει ανθρώπους πιο ισχυρούς δυναστεύοντας αυτούς που θεωρεί αδύναμους.

 

Οι άνθρωποι αυτοί μπορούν εύκολα να γίνουν υποχείρια του τυράννου, όχι όμως τύραννοι οι ίδιοι. Δεν έχουν την αυτοπεποίθηση για κάτι τέτοιο. Χρειάζονται κάποιον που θεωρούν ανώτερο για να νιώθουν ασφάλεια. Η πόλη που εκτρέφει τέτοιους πολίτες βρίσκεται σε κίνδυνο. Οποιαδήποτε πολιτική αστάθεια μπορεί να τους δώσει ρόλο. Να τους ενεργοποιήσει. Τα πολιτεύματα που τους δίνουν πεδίο δράσης είναι από θέση αρχής στρεβλά. Σε περιόδους πολιτικής σταθερότητας, που είναι αχρείαστοι, αρκούνται στο ρόλο του νταή της γειτονιάς.

 

Όμως, αποδεχόμενοι ότι η ασφάλεια της εμπειρίας δεν αναδεικνύει τον ανδρείο, με τον ίδιο τρόπο γίνεται σαφές ότι ο ανδρείος δε σχετίζεται με την απειρία που σηματοδοτεί την άγνοια του κινδύνου: «Κάποιοι φαίνονται άντρες, και η αιτία τούτου είναι η αντίθετη από αυτήν εμπειρία· διότι όσοι δεν έχουν πείρα για το τι μπορεί να τους συμβεί, φαίνονται άφοβοι ακριβώς λόγω της απειρίας τους. Φυσικά, ούτε αυτούς πρέπει να τους λέμε ανδρείους» (1190b 20.5).

 

Η ανδρεία δεν μπορεί παρά να πηγάζει από τη συνείδηση. Η άγνοια δε γεννά την ανδρεία αλλά τη μωρία, αφού ένα μωρό επιδίδεται σε ριψοκίνδυνα πράγματα ακριβώς επειδή δεν το γνωρίζει. Η συνείδηση επισφραγίζει την επίγνωση και η επίγνωση θα καταδείξει τον ανδρείο, δηλαδή εκείνον που θα νιώσει το φόβο και θα καταφέρει να τον υποτάξει ακολουθώντας αυτά που ορίζει η αρετή.

 

Για τον Αριστοτέλη ανδρείοι δεν μπορούν να ονομαστούν ούτε οι ερωτευμένοι ούτε οι δέσμιοι κάποιου πάθους που τους οδηγεί δε γενναίες συμπεριφορές: «Θωρούνται, τώρα, κάποιοι άλλοι ανδρείοι λόγω των παθών· παράδειγμα, οι ερωτευμένοι ή οι θεόληπτοι. Και βέβαια, ούτε για τούτους πρέπει να λέμε ότι είναι ανδρείοι· ο λόγος: αν πάψει να υφίσταται το πάθος τους, παύουν να είναι ανδρείοι· αλλά ο ανδρείος οφείλει πάντοτε να είναι ανδρείος. Αυτός είναι και ο λόγος που δεν μπορεί κανείς να πει και τα θηρία, π.χ. τα αγριογούρουνα, ανδρεία, όταν αυτά αμύνονται πληγωμένα και πονεμένα. Έτσι και όποιος λόγω του πάθους του φαίνεται άντρας, δεν είναι και ανδρείος» (1190b 20.6 και 1191a 20.6-7).

 

Με τον ίδιο τρόπο δεν είναι ανδρείος αυτός που επιδίδεται σε ανδρείες ενέργειες επιδιώκοντας την κοινωνική αποδοχή: «Άλλη περίπτωση: υπάρχει μια μορφή ανδρείας θεωρούμενη κοινωνική ανδρεία· παράδειγμα: αν κάποιος, από ντροπή για τους συμπολίτες του, υπομένει τους κινδύνους και φαίνεται πως είναι ανδρείος. Ιδού μια μαρτυρία: ο Όμηρος έβαλε τον Έκτορα να λέει: “πρώτος –το ξέρω– ο Πολυδάμαντας θα βγει να με ντροπιάσει” και γι’ αυτό νομίζει ότι πρέπει να πολεμήσει. Ούτε και σε τούτη την περίπτωση είναι σωστό να μιλήσουμε για ανδρεία. Και η εξήγηση που το αποκλείει θα είναι ακριβώς η ίδια που ήταν και στις προηγούμενες περιπτώσεις: αν κάτι υπήρχε σε έναν άνθρωπο, και με την απουσία του αναιρείται και η ανδρεία αυτού του ανθρώπου, τότε δεν μπορεί αυτός να θεωρηθεί ανδρείος. Έτσι και αφαιρέσω την ντροπή που τον έκανε ανδρείο, θα πάψει να είναι ανδρείος» (1191a 20.8).

 

Η ανδρεία είναι αδύνατο να υποκινείται από παράγοντες εξωτερικούς, αλλά υφίσταται μονάχα ως δύναμη που πηγάζει μέσα από την ψυχή και που ενεργοποιείται σε όλες τις περιπτώσεις με τρόπο σταθερό και αμετάβλητο. Οι εξωτερικοί παράγοντες επιφέρουν ανδρείες συμπεριφορές παροδικού (ίσως και στιγμιαίου) χαρακτήρα, που διαρκούν όσο και τα ερεθίσματα που τις εμπνέουν. Η ανδρεία, ως αρετή που επισφραγίζεται από τη μεσότητα απέναντι στους κινδύνους είναι αδύνατο να οριστεί ως κάτι παροδικό, κάτι που έρχεται και παρέρχεται. Η ανδρεία επέρχεται από τον εθισμό που ολοκληρώνεται μονάχα όταν συνδεθεί με τα συναισθήματα.

 

Με άλλα λόγια, ο ανδρείος συμπεριφέρεται ανδρεία όχι για να μην κατηγορηθεί από τους άλλους ούτε για να προστατεύσει το πρόσωπο που έχει ερωτευτεί, αλλά γιατί μόνο έτσι αντλεί χαρά ο ίδιος. Γι’ αυτό ο ανδρείος συμπεριφέρεται με γενναιότητα σε όλες τις περιπτώσεις. Γιατί αδυνατεί να πράξει διαφορετικά, καθώς η πράξη δειλίας θα αποτελεί ματαίωση του εαυτού του.

 

Ο Αριστοτέλης συνοψίζει: «πρέπει να ψάξουμε ποια είναι η ιδιότητα του ανδρείου, ποιος είναι πράγματι ο ανδρείος. Για να το πούμε με ένα λόγο: αυτός που αποδεικνύεται ανδρείος, όχι όμως επειδή ισχύει κάποιος από τους προαναφερθέντες λόγους, αλλά επειδή ο ίδιος πιστεύει ότι το να είναι ανδρείος συνιστά κάτι καλό, και αποδεικνύεται κάθε φορά ανδρείος, είτε υπάρχει κάποιος που τον βλέπει είτε όχι» (1191a 20.10).

 

Ασφαλώς, το ότι η ανδρεία δεν πρέπει να ταυτίζεται με το πάθος του έρωτα ή οποιουδήποτε άλλου εξωτερικού παράγοντα που εγείρει πάθη κινητοποιώντας την ψυχή δε σημαίνει ότι πρέπει να εκληφθεί ως αρετή αποκομμένη από το πάθος ή την ορμή της ψυχής η οποία ενεργεί. Ο Αριστοτέλης διευκρινίζει: «Οπωσδήποτε, δεν μπορεί κάποιος να αναπτύξει την αρετή της ανδρείας χωρίς ταυτόχρονα να βιώνει σε κάποιον τουλάχιστον βαθμό ένα πάθος ή μια ορμή. Αλλά η ορμή αυτή πρέπει να προκύπτει έλλογη αποβλέποντας στο καλό» (1191a 20.10).

 

Με άλλα λόγια, το πάθος που επιφέρει την ανδρεία οφείλει να εδράζεται στη λογική και τη γενικότερη επιθυμία της επίτευξης του καλού. Τα πάθη που οδηγούν σε παράτολμες πράξεις χωρίς τη συνδρομή της λογικής αποτελούν παρόρμηση κι όχι συνειδητή πράξη. Κι αυτός είναι ο λόγος που δεν μπορούν να εκληφθούν ως πραγμάτωση της ανδρείας: «… αυτός που έχει την έλλογη ορμή και με αυτήν, για χάρη του καλού ρίχνεται στον κίνδυνο χωρίς να φοβάται τίποτε, αυτός ακριβώς είναι ανδρείος, και η ανδρεία με τέτοιες περιπτώσεις έχει να κάνει» (1191a 20.10).

 

Κι αμέσως ο Αριστοτέλης αισθάνεται ότι η φράση «χωρίς να φοβάται τίποτε» πρέπει να διευκρινιστεί: «Κι όταν λέμε “άφοβος” δεν εννοούμε την περίπτωση που συμπέσει να είναι ο ανδρείος γενικώς και απολύτως άφοβος. Ένας τέτοιος άνθρωπος δεν είναι ανδρείος, ούτε και η ανδρεία σημαίνει “δε φοβάμαι τίποτα”· μ’ αυτή τη λογική, και η πέτρα και τα άλλα άψυχα θα ήταν όλα τους ανδρεία· ανδρείος δεν είναι αυτός που δεν έχει φόβο, αλλά αυτός που αντέχει το φόβο· γιατί το αντίθετο, να δέχεται δηλαδή τον κίνδυνο χωρίς να φοβάται, δεν είναι του ανδρείου» (1191a 20.11).

 

Αυτή ακριβώς είναι η πολιτική διάσταση της ανδρείας που τίθεται πάντα στην υπηρεσία του καλού με βάση τη μεσότητα που ορίζεται από τη λογική. Ο πολίτης που εκπληρώνει την αρετή της ανδρείας, όπως ο Αριστοτέλης την εννοεί, δεν μπορεί παρά να υπηρετεί το σύνολο της πόλης αγωνιζόμενος για την ευημερία της. Η πόλη που έχει στους κόλπους της τέτοιους πολίτες δεν έχει να φοβάται ούτε τυράννους ούτε εξωτερικούς εχθρούς. Η δυνατότητα του πολίτη να εντοπίζει επακριβώς το σημείο της ανδρείας διαχωρίζοντάς το από τη θρασύτητα δεν μπορεί παρά να υποδηλώνει τη φρόνηση. Ο άφρων δεν μπορεί να είναι ανδρείος.

 

Η φρόνηση που θα επιδείξει το σθένος της ψυχής απέναντι σε οτιδήποτε μπορεί να απειλήσει την πόλη είναι η πολιτική πράξη του ενάρετου ανθρώπου που αντιλαμβάνεται ότι η προσωπική του ευτυχία είναι συνυφασμένη με εκείνη των συμπολιτών του. Τελικά, η ανδρεία δεν μπορεί παρά να τεθεί στην υπηρεσία της συνύπαρξης. Η ανδρεία που υπονομεύει τη συνύπαρξη δεν είναι ανδρεία. Είναι θράσος. Η σύγχυση των εννοιών είναι το παιχνίδι του θρασύ που θέλει να παραστήσει το γενναίο. Κι όταν στην πόλη το πρότυπο του θράσους περνιέται για ανδρεία, τότε και οι σχέσεις των ανθρώπων γίνονται ανάλογες.

 

Αυτό που μένει είναι το τελικό συμπλήρωμα του Αριστοτέλη: «Και ακόμη, η ανδρεία έχει να κάνει με τη χρονική στιγμή: δε συνδέεται η οποιαδήποτε χρονική στιγμή με την ανδρεία, παρά μόνο οι φόβοι και οι κίνδυνοι οι χρονικά κοντινοί· διότι αν κάποιος φαίνεται άφοβος για έναν κίνδυνο που θα συστήσει απειλή ύστερα από δέκα χρόνια, δεν έχει ακόμα κερδίσει το χαρακτηρισμό του ανδρείου· με άλλα λόγια, πολλοί είναι αυτοί που δείχνουν θαρραλέοι απέναντι σε ένα κίνδυνο μακρινό, όμως όταν έρθουν κοντά σ’ αυτόν πεθαίνουν από φόβο» (1191a 20.12).

 

Αριστοτέλης, Ηθικά Μεγάλα

Πάντα υπάρχουν εξαιρέσεις στον κανόνα, φτάνει να θέλουμε να τις δούμε

Όσο δυνατοί και έξυπνοι και να θέλουμε να θεωρούμαστε, η ανθρώπινη φύση είναι γενικά αδύναμη όσον αφορά στις σκέψεις. Αυτές που τρυπώνουν στο μυαλό τις πιο ανήκουστες στιγμές και σαν τον συνήγορο του διαβόλου σε κάνουν να δεις τα πράγματα και τις καταστάσεις αλλιώς, μερικές φορές ακόμα και πέρα από τη λογική.

Γι’ αυτό, κατά μεγάλο μέρος ευθύνονται οι προκαταλήψεις που θρέφουμε ως κοινωνίες. Είναι εκείνες οι ακλόνητες πεποιθήσεις που δεν στηρίζονται σε καμία λογική επιχειρηματολογία. Παρόλα αυτά, επειδή τις πιστεύουν οι πολλοί, υπολαμβάνονται ως ολόκληρη θεωρία, μια που έχει σχηματιστεί με την πάροδο του χρόνου κατά έναν μη επιστημονικό τρόπο ο οποίος όμως είναι κοινώς αποδεκτός και βασίζεται σε πολλά αρνητικά συναισθήματα, όπως η περιφρόνηση και η απέχθεια. Με απλά λεγόμενα, είναι εκείνα τα στερεότυπα που επειδή έτσι πιστεύουν οι πολλοί, ξαφνικά γίνονται το «κανονικό», αυτό που απλά και ανεξήγητα «έτσι είναι».

Μεγαλώνουμε με τόσες προκαταλήψεις γύρω μας – τόσα λανθασμένα πιστεύω – που αν δεν τα ερευνήσουμε, κρίνουμε, αμφισβητήσουμε εμείς οι ίδιοι, απλά θα συνεχίσουν να διαιωνίζονται από γενιά σε γενιά. Και όση εκπαίδευση και να έχουμε, αυτές οι πεποιθήσεις είναι που θα μας κρατούν πάντα πίσω.

Βλέπουμε το κάθε τι με το φακό των στερεοτύπων που μας έχουν μάθει. Βάζουμε τους πάντες στο ίδιο καζάνι, χωρίς να κάνουμε καν τον κόπο να κρίνουμε από μόνοι μας τον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά που έχουμε απέναντί μας. Σίγουρα, δεν υπάρχει πουθενά καπνός χωρίς φωτιά, και για να έχει δημιουργηθεί η πεποίθηση αυτή σημαίνει πως μια μεγάλη μερίδα ανθρώπων μιας συγκεκριμένης κοινωνικής ομάδας έχει αμαυρώσει το όνομά της.

Μα δεν είναι όλοι έτσι. Υπάρχουν και εξαιρέσεις στον κανόνα. Φτάνει να θέλουμε να τις δούμε. Ο εσωστρεφής και μοναχικός άνθρωπος μπορεί να είναι μόνος από επιλογή και όχι επειδή είναι στιγματισμένος με κάτι. Χρειάζεται περισσότερη δύναμη να μπορείς να επιβιώνεις μόνος σε αντίξοες συνθήκες που περιλαμβάνουν και το “τι θα πουν οι άλλοι”, από το να κομπάζεις πως έχεις ένα σωρό φίλους, οι οποίοι κιόλας στις δύσκολες στιγμές βολικά τυγχάνει να εξαφανίζονται.

Αυτοί που είναι γεμάτοι θυμό και οργή συνήθως είναι έτσι γιατί είναι οι ίδιοι απογοητευμένοι με τον εαυτό τους και με τον τρόπο που τους συμπεριφέρεται ο κόσμος. Είναι αυτοί που νιώθουν πως δεν αγαπιούνται ή εκτιμιούνται αρκετά, πως η ζωή δεν τους ανταποδίδει αυτό που αξίζουν. Και μερικές φορές νιώθουν πως ο μόνος τρόπος να εξουδετερώσουν τον πόνο είναι να τον επιστρέψουν. Ο άνθρωπος που νευριάζει εύκολα συχνά είναι εκείνος που παλεύει μόνος του και απλά έχει κουραστεί.

Ζούμε σε έναν κόσμο που γρήγορα σε κρίνει και βγάζει τα συμπεράσματά του χωρίς καν να σε γνωρίσει. Δυσκολευόμαστε να επικοινωνήσουμε γιατί μιλάμε για να ακουγόμαστε όχι για να ακούμε. Και έπειτα παραπονιόμαστε για παρεξηγήσεις. Όταν όμως το μήνυμα παρερμηνεύεται ή λαμβάνεται λάθος, δεν φταίει ο αποδέκτης αλλά ο αποστολέας του.

Κανένας άνθρωπος δεν είναι ίδιος με άλλον. Είμαστε διαφορετικοί και μοναδικοί κι αυτό είναι το ωραίο, αυτό κάνει τον κόσμο μας ενδιαφέρον. Φτάνει να προσπαθούμε να γίνουμε εμείς αυτοί οι άνθρωποι που θα θέλαμε να απαρτίζουν την κοινωνία μας – ειλικρινείς και ευγενικοί, ό,τι κι αν πιστεύουν οι άλλοι, όσες προκαταλήψεις κι αν έχουν. Η ομορφιά ξεκινά από μέσα μας, από την διαύγεια του μυαλού μας και τη καθαρότητα της σκέψης μας.

Η τέχνη των Στωικών

Μπορεί ο στωικισμός να εμπνεύσει ώστε να απολαμβάνουμε ουσιαστικά τη ζωή μας;

 

Ο Στωικισμός είναι μία από τις πιο σημαντικές φιλοσοφικές σχολές των Ελληνιστικών και Ρωμαϊκών χρόνων (300 π.Χ. – 250 μ.Χ. περίπου) που ιδρύθηκε στην Αθήνα από τον Ζήνωνα τον Κιτιέα και είχε ως κέντρο την «Ποικίλη Στοά» από όπου η Σχολή, πήρε το όνομά της. Σημαντικά ονόματα Στωικών φιλοσόφων εκείνης της εποχής υπήρξαν ο Κλεάνθης, ο Χρύσιππος και ο Διογένης της Βαβυλώνας, από των οποίων όμως το έργο δεν διασώθηκε τίποτα, μετά την αρχαιότητα, και ό,τι γνωρίζουμε για τη σκέψη τους βασίζεται σε αναφορές μεταγενέστερων συγγραφέων.

 

Αντίθετα, αργότερα, κατά τον 1ο και 2ο αιώνα μ.Χ., τρεις μεγάλες φυσιογνωμίες της αρχαίας Ρώμης, ασπάστηκαν τον Στωικισμό, αναγνωρίζοντάς τον σαν οδηγό για να ζει κανείς μια καλύτερη ζωή. Ο λόγος, για τον Σενέκα, τον Επίκτητο και τον Μάρκο Αυρήλιο, από των οποίων τα έργα, έχουν διασωθεί σημαντικά κείμενα.

 

Ποια ήταν όμως εκείνη η φιλοσοφία που συνέδεσε τρεις τόσο διαφορετικές ζωές, του Σενέκα (δάσκαλος του αυτοκράτορα Νέρωνα), του Επίκτητου (ένας πρώην σκλάβος που κέρδισε την ελευθερία του και ίδρυσε τη δική του φιλοσοφική σχολή) και του Μάρκου Αυρήλιου (αυτοκράτορας της Ρώμης); Και τι ήταν αυτό που πρέσβευαν οι σπουδαίοι αυτοί Στωικοί φιλόσοφοι;

 

Οι σπουδαίοι στωικοί φιλόσοφοι μπορούν να μας εμπνεύσουν και να μας υποδείξουν πώς πρέπει να ζούμε για να κάνουμε τη ζωή μας πιο ουσιαστική αλλά και πιο όμορφη.

 

Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι οι βασικές ιδέες τους που ενέπνεαν τους ανθρώπους της εποχής τους, εξακολουθούν να εμπνέουν και τους ανθρώπους της δικής μας, σύγχρονης εποχής.

 

• Πώς πρέπει να ζούμε;
• Πώς να κατανοήσουμε τη θέση μας στον κόσμο;
• Πώς να συνεχίζουμε όταν τα πράγματα δεν πάνε καλά;
• Πώς να διαχειριζόμαστε τα συναισθήματά μας;
• Πώς να φερόμαστε στους άλλους;
• Πώς να ζούμε μια ζωή, αντάξια ενός λογικού ανθρώπου;

 

Είναι μερικά, από εκείνα που έχει να μας διδάξει αυτό το μικρό, πολύτιμο βιβλίο, αρχίζοντας από το τι μπορούμε να ελέγξουμε και τι όχι, μαθαίνοντας με ποιο τρόπο η σκέψη μας μπορεί να προκαλέσει βλαβερά συναισθήματα, ποια είναι η θέση μας στον κόσμο και ποια η σχέση μας με τους άλλους ανθρώπους, που συμβάλλει στην ευτυχία ή τη δυστυχία μας.

 

Σύμφωνα με τους Στωικούς, καθήκον του ανθρώπου είναι να βρίσκεται σε αρμονία με το Σύμπαν, το οποίο, ως λογικό και αγαθό, του μεταφέρει τις ιδιότητές του. Αν κάποιος βλάπτει τους άλλους για το δικό του όφελος, είναι σαν να υπονομεύει την ίδια του τη φύση. Οι Στωικοί δεν αρνούνταν τον υλικό κόσμο ούτε όμως εξαρτιόνταν από αυτόν.

 

Απλά, ζούσαν μέσα του ήρεμα ενώ παράλληλα, συμμετείχαν σε όλες τις πτυχές της κοινωνικής ζωής. Πίστευαν πως η φιλοσοφία τους ήταν θεραπεία για το πνεύμα του ανθρώπου και έδιναν μεγάλη βαρύτητα στο να φροντίζει κανείς την ψυχή του και να μην προσκολλάται στα «αδιάφορα» όπως τα αποκαλούσαν, πράγματα όπως η επίγεια επιτυχία, το χρήμα ή η φήμη.

 

Στην εποχή μας, όπου έχουμε ανάγκη από διδασκαλίες και προσωπικότητες που να μας εμπνέουν, ο στωικισμός έχει να παίξει το δικό του ρόλο στην παγκόσμια εξέλιξη. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι τα τελευταία χρόνια, έχει επανέλθει στο προσκήνιο. Οι αρχές του, απλές, κατανοητές και εφαρμόσιμες, μπορεί να υιοθετηθούν από τους σύγχρονους ανθρώπους που θέλουν να δουν τη ζωή τους να αλλάζει προς το καλύτερο. Γι’ αυτούς τους λόγους, η τέχνη των Στωικών θα είναι ένας πολύτιμος σύμμαχος και δάσκαλος.

Πόση σημασία έχει να είσαι συνεπής στις πράξεις σου;

Πόση σημασία έχει να είσαι συνεπής στις πράξεις σου; Έχει πολύ μεγάλη σημασία, μπορεί να είναι η πρώτη απάντηση, αφού η συνέπεια είναι η ουσία της αυθεντικότητας. Οπότε, σκέψου και κοίταξε μέσα σου:

Όχι μόνο ο άνεμος των τυχαίων πραγμάτων με κινεί σύμφωνα με την τάση του, αλλά επίσης κινούμαι και ενοχλούμαι από την αστάθεια της στάσης μου: οποιοσδήποτε στρέφει τη βασική του προσοχή στον εαυτό του, δύσκολα θα βρει τον εαυτό του δύο φορές στην ίδια κατάσταση…

Μιλώ για τον εαυτό μου με διαφορετικούς τρόπους: κι αυτό επειδή κοιτάζω τον εαυτό μου με διαφορετικούς τρόπους. Κάθε είδους αντίφαση μπορεί να βρεθεί μέσα μου, ανάλογα με κάποια αλλαγή ή ιδιότητα: ντροπαλός, αυθάδης, αγνός, λάγνος, ομιλητικός, λιγομίλητος, σκληρός, ασθενικός, έξυπνος, ανόητος, σοβαρός, πρόσχαρος, ψεύτης, ειλικρινής, μορφωμένος, αδαής, γενναιόδωρος, τσιγκούνης και, πάλι, άσωτος.

Το μάθημα είναι να μην ανησυχούμε και τόσο πολύ γι’ αυτήν την «περιστροφή» και «αταξία». Είναι σοφία να την αναγνωρίζουμε και, απλώς, άγνοια να αρνούμαστε ότι αλλάζουμε στο όνομα της συνέπειας.

Οι Τριάκοντα Τύραννοι

Οι Τριάκοντα Τύραννοι συνιστούσαν μια ολιγαρχική κυβέρνηση τριάντα ατόμων, η οποία διαδέχτηκε την αθηναϊκή δημοκρατία μετά το τέλος του Πελοποννησιακού Πολέμου. Διήρκεσε 8 μήνες, το 404 π.Χ. 

Τον τρόπο αυτό διακυβέρνησης επέβαλε στους Αθηναίους ο Σπαρτιάτης στρατηγός Λύσανδρος μετά την παράδοση της πόλης, την οποία διαπραγματεύτηκε ένας από τους μελλοντικούς τυράννους, ο Θηραμένης. Η Εκκλησία του Δήμου προέβαλε αντίσταση, ωστόσο με τη βοήθεια μιας σπαρτιατικής φρουράς που εγκαταστάθηκε στην πόλη οι Τριάκοντα, με τον Κριτία επικεφαλής, εγκαθίδρυσαν ένα καθεστώς τρόμου, το οποίο διατήρησε στο ακέραιο τα πολιτικά δικαιώματα μοναχά 3.000 ατόμων, μέλη της δικής τους παράταξης. Οι αντίπαλοί τους μπορούσαν να βρουν ξαφνικά τον θάνατο χωρίς να προηγηθεί δίκη. Εκείνοι που αντιστάθηκαν στην εξέλιξη αυτή των πραγμάτων εξοντώθηκαν χωρίς οίκτο, ανάμεσά τους κι ο ίδιος ο Θηραμένης που εξαναγκάστηκε να πιει κώνειο. Τον Ιανουάριο του 403 π.Χ., μετά από επτά ή οκτώ μήνες στην εξουσία, οι Τριάκοντα εκδιώχθηκαν από τον Θρασύβουλο προς μεγάλη ανακούφιση των κατοίκων. 

Προσωρινή κυβέρνηση 

Μετά την ταπεινωτική ήττα των Αθηνών στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, οι Σπαρτιάτες συναινούν στη σύναψη ειρήνης με τους Αθηναίους «υπό τον όρο να εφαρμόσουν το πολίτευμα των προγόνων τους». Η πόλη διαιρέθηκε στις εταιρίες των ολιγαρχικών και των δημοκρατικών. Ο Λύσανδρος, ο Λακεδαιμόνιος νικητής του πολέμου, υποστήριξε τη μερίδα των ολιγαρχικών, όπως διέπραξε σε όλες τις κατακτημένες περιοχές.  

Μετά από την πρόταση κάποιου ανθρώπου με το όνομα Δρακοντίδης, από τον δήμο των Αφιδνών, και υπό την πίεση του Λυσάνδρου, η Εκκλησία δημιουργεί ένα σώμα 30 ανθρώπων, με στόχο τη δημιουργία μιας νέας «πολιτείας», δηλαδή πολιτεύματος, όπως είχε συμβεί το 411 π.Χ. Απώτερος σκοπός ήταν η επιστροφή σε αυτό που αποκαλέστηκε «πάτριος πολιτεία», δηλαδή πολίτευμα των προγόνων, εκκαθαρίζοντας το εκλογικό σώμα και καταργώντας τους «μισθούς», δηλαδή τις καταβολές χρημάτων προς τους πτωχότερους πολίτες. Τα μέλη του σώματος επιλέχτηκαν από τους φίλους του Θηραμένη, ο οποίος διαπραγματεύτηκε την ειρήνη, και του Κριτία, ενός φιλολάκωνα αριστοκράτη.

Οι Τριάκοντα μείωσαν τον αριθμό των ατόμων που κατείχαν πλήρη πολιτικά δικαιώματα στους 3.000 και διόρισαν οι ίδιοι τα μέλη της Βουλής των 500, η οποία είχε νομοθετικές αρμοδιότητες. Κατήργησαν τους νόμους του Εφιάλτη και του Αρχίστρατου, ακόμη και ορισμένους από εκείνους του Σόλωνα. Επιπλέον, οργάνωσαν τη δίωξη δημαγωγών και συκοφαντών. Ο Αριστοτέλης ερμηνεύει την κίνηση αυτή ως προσπάθεια να γίνουν αρεστοί στους πολίτες, επειδή δήθεν αγωνίζονταν για το καλό της πόλης.  
 
Μόνιμη κυβέρνηση 

Ωστόσο, πολύ σύντομα, η διακυβέρνηση των Τριάκοντα εξελίχτηκε σε τυραννία. Δημιούργησαν μια σωματοφυλακή 300 ανθρώπων, οι οποίοι κουβαλούσαν μαστίγια (μαστιγοφόροι), και χειρίστηκαν τη φρουρά που άφησαν οι Σπαρτιάτες. Επίσης ίδρυσαν ένα νέο σώμα δέκα ατόμων (οἱ Δέκα) για να κυβερνήσουν τον Πειραιά, παραδοσιακό προπύργιο των δημοκρατικών. 

Παραμερίζοντας τους θεσμούς, προχώρησαν σε μια σειρά από εκτελέσεις μετοίκων (μεταξύ των οποίων ήταν ο Πολέμων (ή Πολεμίων), αδελφός του ρήτορα Λυσία, ο οποίος δεν κατόρθωσε να ξεφύγει) και πλουσίων πολιτών, ώστε να δημεύσουν την περιουσία τους. Οι εκτελέσεις αυτές τελικά έσπειραν διχόνοια ανάμεσα στους Τριάκοντα. Το ένα στρατόπεδο εκπροσωπούσε ο Κριτίας με τις εξτρεμιστικές του ιδέες, ενώ το άλλο ο Θηραμένης με τη μετριοπαθή του στάση: 

«Αλλά επειδή αυτός [ο Κριτίας] ήταν πρόθυμος να θανατώσει πολλούς, επειδή είχε εξοριστεί από το λαό, ο Θηραμένης του εναντιωνόταν, λέγοντας ότι δεν ήταν λογικό να θανατώνουν κάποιον, επειδή τον τιμούσε ο λαός, και δεν έκανε κακό στους καλούς και αγαθούς ανθρώπους». 

Πράγματι, ο Θηραμένης επιθυμούσε ένα πολίτευμα που θα στηριζόταν σε μια μεγάλη βάση εύπορων πολιτών, η οποία θα περιελάμβανε και πλούσιους μη πολίτες. Ο Κριτίας, αντίθετα, πρέσβευε την άσκηση εξουσίας βασισμένης στην δύναμη: 

«Αν πιστεύεις, προσέθεσε, πως επειδή είμαστε τριάντα κι όχι ένας, δεν πρέπει να βρισκόμαστε σε επαγρύπνηση για την εξουσία μας σαν να ήταν μια τυραννία, είσαι αφελής».  

Συνεπώς, ο Κριτίας ενορχήστρωσε την εξόντωση του Θηραμένη: σε πρώτο στάδιο, πέρασε ένα νόμο βάσει του οποίου οι Τριάκοντα είχαν την εξουσία να εκτελούν όσους δεν άνηκαν στους τρισχιλίους. Κατόπιν, πέρασε έναν άλλο νόμο που απέκλειε από το σώμα των πολιτών εκείνους που συμμετείχαν στην καταστροφή των τειχών της πύλης της Ηετιωνείας ή που, γενικότερα, έδρασαν ενάντια στην προγενέστερη τυραννίδα των Τετρακοσίων. Τελικά ο Θηραμένης, ο οποίος είχε διαπράξει και τα δύο, καταδικάστηκε να πιει κώνειο. 

Ο Αριστοτέλης, ο Ισοκράτης και ο Αισχίνης υπολογίζουν τον αριθμό των θυμάτων στα 1.500 άτομα (αν και δεν έγινε γνωστό αν ο αριθμός αντιπροσωπεύει το σύνολο των θυμάτων, πολιτών και μετοίκων), τεράστιος αριθμός για έναν πληθυσμό 40.000 ανδρών με πολιτικά δικαιώματα (και κάπου ισάριθμων μετοίκων). Σύμφωνα με τον Πλάτωνα και τον Ξενοφώντα, ο Σωκράτης, ο οποίος γνώριζε προσωπικά ορισμένους από τους Τριάκοντα (και μάλιστα τον ίδιο τον Κριτία) και που ίσως δεν ήταν κι εντελώς αντίθετος με την προοπτική μιας τέτοιας «ολιγαρχικής επανάστασης», αρνήθηκε πεισματικά να συμμετάσχει στις πράξεις τους. 
 
Πτώση 

Οι εξόριστοι δημοκρατικοί, καθοδηγούμενοι από τον Θρασύβουλο, εγκατέλειψαν τη Θήβα και κυρίευσαν το οχυρό της Φυλής, στα νότια της Πάρνηθας. Από εκεί, επιτέθηκαν και κατέλαβαν τα λιμάνια του Πειραιά και της Μουνιχίας (το δεύτερο φιλοξενούσε τα πολεμικά πλοία). Ο Κριτίας και ο Χαρμίδης, ένας από τους δέκα ηγεμόνες του Πειραιά, έχασαν τη ζωή τους στη μάχη αυτή. Οι 3.000 εξέλεξαν μια νέα δεκάδα αρχόντων, οι οποίοι ξεκίνησαν διαπραγματεύσεις με τους δημοκρατικούς. 

Οι Τριάκοντα κατέφυγαν στην Ελευσίνα, σφαγιάζοντας τους κατοίκους της. Στην Αθήνα την εξουσία εξακολούθησαν να έχουν οι Τρισχίλιοι, ενώ παράλληλα συνεχίστηκε η μάχη ανάμεσα στους «ανθρώπους της πόλης» και τους «ανθρώπους του Πειραιά». 

Στο μεταξύ, ο Λύσανδρος είχε χάσει την εύνοια της Σπάρτης και έτσι η σπαρτιατική φρουρά εγκατέλειψε την πόλη. Ο Παυσανίας Α’, βασιλιάς της Σπάρτης, κατέφθασε με διπλωμάτες, για να πετύχει ειρήνη ανάμεσα στις δύο αντιμαχόμενες παρατάξεις. Η ειρήνη αυτή είχε το χρώμα του συμβιβασμού: επετράπη στους «ανθρώπους της πόλης» που το επιθυμούσαν να μεταβούν στην Ελευσίνα, όπου και θα παρέμεναν ανενόχλητοι. Επίσης σηματοδοτούσε την πολιτική μετριοπάθεια. 

Το διάταγμα του Θρασυβούλου, βάσει του οποίου οι μαχητές της Φυλής (ανάμεσά τους και ορισμένοι δούλοι) κέρδιζαν την ιδιότητα του Αθηναίου πολίτη ακυρώθηκε ως ελαττωματικό στη μορφή. Επίσης απορρίφθηκε η πρόταση του Φορμισίου, βάσει της οποίας έχαναν τα πολιτικά τους δικαιώματα εκείνοι που δεν είχαν γη. Οι οφειλές των Τριάκοντα απέναντι στη Σπάρτη τιμήθηκαν. 

Επίσης η συμφωνία περιελάμβανε γενική αμνηστία, ενώ απαγόρευσε στον οποιοδήποτε να μεμφθεί το παρελθόν με την ποινή του θανάτου. 

Ο Voyager 2 ρίχνει φως στο όριο της ηλιόσφαιρας του Ήλιου μας και του διαστρικού διαστήματος

Πριν από ένα χρόνο, 5 Νοεμβρίου 2018, η διαστημοσυσκευή Voyager 2 της NASA έγινε μόλις το δεύτερο κατασκεύασμα του ανθρώπου στην ιστορία που έφυγε από την ηλιόσφαιρα – ο προστατευτικός θόλος σωματιδίων και μαγνητικών πεδίων που δημιουργείται από τον Ήλιο μας. Σε μια απόσταση περίπου 18 δισεκατομμυρίων χιλιομέτρων από τη Γη – πολύ πέρα από την τροχιά του Πλούτωνα – ο Voyager 2 είχε εισέλθει στον διαστρικό χώρο, μια περιοχή ανάμεσα στα άστρα. Σήμερα, πέντε νέες ερευνητικές μελέτες στο περιοδικό Nature Astronomy περιγράφουν τι παρατήρησαν οι επιστήμονες κατά τη διάρκεια της ιστορικής διάβασης του Voyager 2 και μετά από αυτήν.

Κάθε μελέτη περιγράφει λεπτομερώς τα ευρήματα από ένα από τα πέντε λειτουργικά επιστημονικά όργανα του Voyager 2: έναν αισθητήρα μαγνητικού πεδίου, δυο όργανα για τη μέτρηση ενεργητικών σωματιδίων σε διάφορες ενεργειακές περιοχές και δυο όργανα για τη μελέτη του πλάσματος (αέριου που συντίθεται από φορτισμένα σωματίδια). Τοποθετώντας τα μαζί, τα ευρήματα βοηθούν στην κατασκευή μιας εικόνας αυτού του κοσμικού αιγιαλού, όπου το περιβάλλον που δημιουργείται από τον Ήλιο μας τελειώνει και ο τεράστιος ωκεανός του διαστρικού διαστήματος αρχίζει.

Η ηλιόσφαιρα του Ήλιου είναι κάτι σαν ένα πλοίο που πλέει μέσα στο διαστρικό διάστημα. Τόσο η ηλιόσφαιρα όσο και το διαστρικό διάστημα είναι γεμάτα με πλάσμα, αέριο που έχει κάποια από τα άτομά του γυμνά από τα ηλεκτρόνιά τους. Το πλάσμα μέσα στην ηλιόσφαιρα είναι θερμό και αραιό, ενώ το πλάσμα στο διαστρικό χώρο είναι ψυχρότερο και πυκνότερο. Ο χώρος μεταξύ των άστρων περιέχει επίσης κοσμική ακτινοβολία ή σωματίδια που επιταχύνονται από άστρα που εξερράγησαν.

Ο Voyager 1 ανακάλυψε ότι η ηλιόσφαιρα προστατεύει τη Γη και τους άλλους πλανήτες κατά περισσότερο από 70% της ακτινοβολίας αυτής.

Όταν ο Voyager 2 βγήκε από την ηλιόσφαιρα την προηγούμενη χρονιά, οι επιστήμονες ανακοίνωσαν ότι οι δυο του ανιχνευτές ενεργητικών σωματιδίων σημείωσαν δραματικές αλλαγές: Ο ρυθμός των σωματιδίων της ηλιόσφαιρας που ανιχνεύονταν από το όργανο πέφτει απότομα, ενώ ο ρυθμός της κοσμικής ακτινοβολίας (που τυπικά έχει υψηλότερες ενέργειες από ότι τα σωματίδια της ηλιόσφαιρας) αυξάνονταν δραματικά και παρέμενε υψηλός. Οι αλλαγές επιβεβαίωσαν ότι η διαστημοσυσκευή είχε εισέλθει σε μια νέα περιοχή του διαστήματος.

Πριν ο Voyager 1 φθάσει στην άκρη της ηλιόσφαιρας το 2012, οι επιστήμονες δεν γνώριζαν ακριβώς πόσο μακριά από τον Ήλιο είναι αυτό το όριο. Οι δυο διαστημοσυσκευές εξήλθαν από την ηλιόσφαιρα από διαφορετικές τοποθεσίες και σε διαφορετικούς χρόνους στον σταθερά επαναλαμβανόμενο, κατά προσέγγιση 11-ετή ηλιακό κύκλο, κατά τη εξέλιξη του οποίου ο Ήλιος περνάει μέσα από περίοδο υψηλής και χαμηλής δραστηριότητας. Οι επιστήμονες ανέμεναν ότι η άκρη της ηλιόσφαιρας, που αποκαλείται ηλιόπαυση, μπορεί να μετακινείται καθώς η δραστηριότητα του Ήλιου αλλάζει, κατά κάποιο τρόπο όπως ένας πνεύμονας επεκτείνεται και συρρικνώνεται με την αναπνοή. Αυτό ήταν σε συμφωνία με το γεγονός ότι οι δυο διαστημοσυσκευές συνάντησαν την ηλιόπαυση σε διαφορετικές αποστάσεις από τον Ήλιο.

Οι νέες μελέτες τώρα επιβεβαιώνουν ότι ο Voyager 2 δεν είναι ακόμη στο αδιατάρακτο διαστρικό διάστημα: Όπως ο δίδυμός του, ο Voyager 1, ο Voyager 2 εμφανίζεται να είναι σε μια διαταραγμένη μεταβατική περιοχή μόλις πέρα από την ηλιόσφαιρα. «Οι διαστημοσυσκευές Voyager μας δείχνουν πώς ο Ήλιος μας αλληλεπιδρά με το υλικό που γεμίζει πολύ από το χώρο μεταξύ των άστρων στον Γαλαξία μας», ανέφερε ο Ed Stone, επιστήμονας του προγράμματος Voyager και καθηγητής φυσικής στο Caltech. «Χωρίς αυτά τα νέα δεδομένα από τον Voyager 2, δεν θα γνωρίζαμε αν αυτό που είδαμε με τον Voyager 1 ήταν χαρακτηριστικό ολόκληρης της ηλιόσφαιρας ή ιδιαίτερο μόνο για την τοποθεσία και το χρόνο του περάσματός του».

Ωθώντας μέσω του πλάσματος

Οι δυο διαστημοσυσκευές Voyager έχουν τώρα επιβεβαιώσει ότι το πλάσμα τοπικά στο διαστρικό χώρο είναι σημαντικά πυκνότερο από το πλάσμα μέσα στην ηλιόσφαιρα, όπως ανέμεναν οι επιστήμονες. Ο Voyager 2 τώρα μέτρησε επίσης τη θερμοκρασία του πλάσματος στο κοντινό διαστρικό διάστημα και επιβεβαίωσε ότι είναι χαμηλότερη από αυτή του πλάσματος μέσα στην ηλιόσφαιρα.

Το 2012, ο Voyager 1 παρατήρησε μια ελαφρώς υψηλότερη από ότι αναμένονταν πυκνότητα του πλάσματος μόλις έξω από την ηλιόσφαιρα, πράγμα που δείχνει ότι το πλάσμα είναι κάπως συμπιεσμένο. Ο Voyager 2 παρατήρησε ότι το πλάσμα έξω από την ηλιόσφαιρα είναι ελαφρώς θερμότερο από ότι αναμένονταν, που θα μπορούσε επίσης να δείχνει ότι είναι συμπιεσμένο. (Το πλάσμα έξω είναι ακόμη ψυχρότερο από ότι το πλάσμα μέσα). Ο Voyager 2 επίσης παρατήρησε μια μικρή αύξηση στην πυκνότητα του πλάσματος μόλις πριν βγει από την ηλιόσφαιρα, πράγμα που δείχνει ότι το πλάσμα είναι συμπιεσμένο γύρω από την εσωτερική πλευρά του θόλου. Όμως οι επιστήμονες δεν κατανοούν ακόμη πλήρως τι προκαλεί τη συμπίεση και εκατέρωθεν των δυο πλευρών.

Διαρροή σωματιδίων

Εάν η ηλιόσφαιρα θεωρηθεί ότι είναι σαν ένα πλοίο που πλέει μέσα στο διαστρικό διάστημα, εμφανίζει κάποια διαρροή στο κέλυφος. Ένα από τα όργανα σωματιδίων του Voyager έδειξε ότι ένα ρυάκι σωματιδίων από το εσωτερικό της ηλιόσφαιρας γλιστράει μέσω του ορίου και μέσα στο διαστρικό χώρο. Ο Voyager 1 εξήλθε κοντά στο πολύ «μπροστινό μέρος» της ηλιόσφαιρας, σχετικά με την κίνηση του θόλου μέσα στο χώρο. Ο Voyager 2, από την άλλη μεριά, τοποθετείται πιο κοντά στην πλευρά και αυτή η περιοχή εμφανίζεται να είναι περισσότερο πορώδης από την περιοχή όπου τοποθετείται ο Voyager 1.

Μαγνητικό πεδίο μυστήριο

Μια παρατήρηση από το όργανο του μαγνητικού πεδίου του Voyager 2 επιβεβαιώνει ένα απροσδόκητο αποτέλεσμα από τον Voyager 1: Το μαγνητικό πεδίο στην περιοχή μόλις πέρα από την ηλιόπαυση είναι παράλληλο με το μαγνητικό πεδίο μέσα στην ηλιόσφαιρα. Με τον Voyager 1, οι επιστήμονες είχαν μόνο ένα δείγμα αυτών των μαγνητικών πεδίων και δεν θα μπορούσαν να πουν με σιγουριά αν η εμφανιζόμενη ευθυγράμμιση ήταν χαρακτηριστικό ολόκληρης της εξωτερικής περιοχής ή μόνο μια σύμπτωση. Οι παρατηρήσεις του μαγνητόμετρου του Voyager 2 επιβεβαιώνουν το εύρημα του Voyager 1 και δείχνουν ότι τα δυο πεδία ευθυγραμμίζονται, σύμφωνα με τον Stone.

Οι διαστημοσυσκευές Voyager εκτοξεύτηκαν το 1977 και οι δυο πέρασαν από τον Δία και τον Κρόνο. Ο Voyager 2 άλλαξε διαδρομή στον Κρόνο για να περάσει από τον Ουρανό και τον Ποσειδώνα, εκτελώντας το μόνο κοντινό πέρασμα από αυτούς τους πλανήτες στην ιστορία. Οι διαστημοσυσκευές Voyager συμπλήρωσαν το Μεγάλο Γύρο τους στους πλανήτες και άρχισαν την Διαστρική Αποστολή τους για να φθάσουν την ηλιόπαυση το 1989. Ο Voyager 1, η ταχύτερη από τις δυο διαστημοσυσκευές, είναι επί του παρόντος πάνω 22 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά από τον Ήλιο, ενώ ο Voyager 2 είναι 18,2 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα από τον Ήλιο. Παίρνει το φως περίπου 16,5 ώρες να ταξιδέψει από τον Voyager 2 μέχρι τη Γη. Σε σύγκριση, το φως από τον Ήλιο για να φθάσει στη Γη παίρνει περίπου οκτώ λεπτά.

Δείτε το video: