Ο έρωτας και η αγάπη, λοιπόν, αντέχουν μέσα στο χρόνο και την υπομονή, ή στην μακροχρόνια σύνδεση; Η επικοινωνία δύναται τόσο να δυναμώσει και να ισορροπήσει το ζευγάρι όσο και να δηλητηριάσει την ποιότητα της σχέσης. Βεβαίως, μιλάμε για τον τρόπο που επικοινωνεί κάποιος. Δεν είναι απλό ζήτημα.
Η επικοινωνία αποτελεί μία εγκεφαλική λειτουργία και έναν δίαυλο εκδήλωσης των σκέψεων, των συναισθημάτων, αυτών που θέλουμε να κάνουμε, των αναγκών μας, και ακόμη και μία λέξη μπορεί να καθρεφτίζει πολλαπλά υποσυνείδητα κομμάτια, νοήματα, ερμηνείες και κίνητρα του άλλου. Κατά την επικοινωνία δεν μιλάμε μόνο με τη γλώσσα αλλά και με όλο το σώμα μας, συνεπώς η κινησιολογία μας την ώρα που μιλάμε στον άλλον, το ύφος μας, ο τόνος της φωνής, η βλεμματική επαφή ή αποφυγή έρχονται να συμπληρώσουν όλο το μήνυμα.
Πότε η επικοινωνία καταστρέφει τον ερωτισμό και τη σχέση;
Επικριτική στάση ''Όταν εγώ φταίω για όλα'':
Η κριτική στον σύντροφο δεν είναι απλώς ένα επικοινωνιακό λάθος, αλλά μία βαθιά πληγωτική στάση που στοχεύει στην υπονόμευση του συντρόφου, στο επίπεδο της προσωπικότητάς του.
Η κριτική είναι μία επίθεση στο χαρακτήρα του άλλου, φέρνοντας στον σύντροφο μία αίσθηση ότι ο ίδιος είναι ελαττωματικός, κατώτερος, ανίκανος να διαχειριστεί καταστάσεις, ότι κάνει λάθη, χρησιμοποιώντας χαρακτηρισμούς και κατηγορίες. Σε μία σχέση έχουν και οι δύο ευθύνη, και οι δύο συνεισφέρουν στην επικοινωνία και στη λύση των προβλημάτων. Όταν, όμως, ένας από τους δύο τείνει να εκφράζεται επικριτικά μεταφέρει την ευθύνη κυρίως στον άλλον.
Αυτό το μοτίβο πλήττει την αυτοπεποίθηση του συντρόφου, την αξία του, την προσφορά του στη σχέση, και κατά συνέπεια αναδύει τις άμυνές του κάθε φορά που δέχεται προσωπική επίθεση.
Η πηγή της επικριτικής στάσης μπορεί να είναι η ανάγκη για έλεγχο και εξουσία, ως αντίβαρο στην υποσυνείδητη προσωπική ανεπάρκεια. Αυτός που επικρίνει επί της ουσίας επικρίνει τον εαυτό του για το αίσθημα κατωτερότητάς του, για την προσωπική αποτυχία, επικρίνει την μητέρα του ή τον πατέρα του λόγω θυμού που δεν έχει αναγνωρίσει στον εαυτό του, καταλήγοντας όλη η εσωτερική σύγκρουση που βιώνει το άτομο να ξεσπά στο πρόσωπο του συντρόφου. Το άτομο μπορει να μην είναι θυμωμένο με τον σύντροφό του, αλλά με τις πηγές του τραύματός του.
Συνεπώς, καταλαβαίνουμε ότι το άτομο αυτό δεν ευχαριστιέται τη σχέση του, τη διαμορφώνει χειριστικά μέσω της κριτικής ώστε να υπερτερήσει στον εαυτό του, και βλέπει τον σύντροφο μέσα από το δικό του φίλτρο, αδύναμος να αφεθεί και να θέσει τη προσωπικότητά του σε ίση στάθμη με τον σύντροφό του.
Περιφρόνηση/Υποτίμηση: 'Όταν με απαξιώνεις...
Η περιφρόνηση συνιστά μία πιο αιχμηρή και επιθετική συμπεριφορά, που διαχέει ένα κλίμα απαξίωσης του συντρόφου. Υπερβαίνει την κριτική, τροφοδοτώντας μία κακία στον άλλον, μέσω της έλλειψης σεβασμού, υπονοουμένων, χλευασμού, πειραγμάτων, βρισιών, στοχεύοντας στο να νιώσει ο δέκτης της περιφρόνησης άχρηστος και ανάξιος.
Η περιφρόνηση εκδηλώνεται ακόμη και με ένα βλέμμα, ένα ύφος απαξιωτικό, ακόμη και αδιάφορο. Η σχέση μετασχηματίζεται σε έναν διαγωνισμό ποιός έχει δίκιο και ποιός έχει άδικο. Ο σύντροφος που δέχεται την περιφρόνηση αισθάνεται ότι ποτέ δεν ακούγονται οι ανάγκες του, οι επιθυμίες του, μία ματαιότητα ως προς την εξωτερίκευση παραπόνων λόγω της προσδοκίας ότι θα υποτιμηθούν καθώς εκμηδενίζεται οτιδήποτε συνοδεύει την ύπαρξή του και την ταυτότητά του μέσα στη σχέση. Ακόμη, και τα θετικά στοιχεία ή πράξεις που κάνουμε μέσα στη σχέση, μπορεί να μην αναγνωριστούν, να μην εκτιμηθούν, να μην συνυπολογίζονται, προκειμένου να μην ανέβει αξιακά και ηθικά μέσα στη σχέση.
Το κυρίαρχο συναίσθημα μέσα στην περιφρόνηση είναι ο θυμός, ένας θυμός που αναζωπυρώνεται από ανεκπλήρωτες ανάγκες, αδικία, συγκρούσεις με τους γονείς, υπονόμευση και διάκριση από τους γονείς, παιδικά τραύματα, χαμηλή αυτοεκτίμηση. Η εχθρικότητα και ο θυμός κρύβει ένα τραυματικό παράπονο που αν δεν το δουλέψουμε με τον εαυτό μας ή θα τον στρέψουμε στον εαυτό μας γινόμενοι αυτοκαταστροφικοί ή θα τον στρέφουμε στους άλλους.
Μία σχέση, λοιπόν, που βασίστηκε στον έρωτα, τα συναισθήματα και την αγάπη μετουσιώνεται σε εχθρικότητα μέσα από την περιφρόνηση, κυοφορεί μία αγωνία, ανασφάλεια και αμφιβολία για το ποιός είναι αυτός που αγαπάμε, τί θέλει από εμάς, αν πραγματικά μας θέλει στη ζωή του, προκαλώντας ρήγμα εμπιστοσύνης και αρκετές φορές επιφέροντας τον χωρισμό.
Η άμυνα, προστατεύοντας την αυτοεκτίμησή μου:
Όταν, λοιπόν, ένα σύντροφος γίνεται δέκτης αυτών των συμπεριφορικών μοτίβων θα ανακινήσει τις δικές του άμυνες προκειμένου να προστατεύσει και να θωρακίσει την αυτοεκτίμησή του και την αξιοπρέπειά του.
Η αμυντικότητα έχει διάφορες μορφές. Συνήθως, αρνούμαστε τις υποδείξεις, τα σχόλια, την ηθική μείωση και την κριτική, προσπαθούμε να υπεραστιστούμε την άποψή μας και την ανάγκη μας, είτε εκφράζοντάς το είτε με την εσωτερική φωνή μέσα μας.
Μπορεί να περάσουμε στην αντεπίθεση. Διότι η ανάγκη μας να εισακουστούμε και να αποκαταστήσουμε τις ευθύνες και το άδικο μας υπερβαίνουν, διατείνεται η λογομαχία και οι προσβολές, μπορεί να απειλούμε τον άλλον με χωρισμό, οδηγώντας σε αδιέξοδο, τόσο επικοινωνιακά όσο και συναισθηματικά.
Μπορεί σε αυτή τη φάση να νιώσουμε και εμείς εχθρικότητα απέναντι στον άλλον, να νιώθουμε ότι τον μισούμε και τον αγαπάμε ταυτόχρονα, μπορεί να νιώσουμε ακόμη και απέχθεια καταλήγοντας στην συναισθηματική αποξένωση. Όλο αυτό φέρνει μία συναισθηματική σύγχυση αλλά και γνωστική ασυμφωνία μέσα μας. Οι σκέψεις είναι μπερδεμένες, βουλιάζουμε σε ένα βυθό αμφιβολιών και ενοχών, κατηγορίας και αυτοκατηγορίας, δεν μπορούμε να σκεφτούμε νηφάλια τι κάνουμε λάθος από την πλευρά μας, πως θα συνεχίσουμε τη σχέση, διαιωνίζοντας μία πάλη μεταξύ του να μείνω ή να φύγω από τη σχέση.
Συναισθηματική/Σωματική απομόνωση: 'Υψώνοντας τον τοίχο απέναντί σου':
Αυτή η άμυνα είναι επίσης καταστροφική για το άτομο που την εκδηλώνει και για την σχέση. Κάνουμε την καρδιά μας και το μυαλό μας πέτρα, σαν να κλειδώνουμε τους αισθητήρες μας, και υψώνουμε έναν τοίχο αυτοπροστασίας απέναντι στον άλλον, χωρίς να αντιδρούμε. Προσπαθούμε να αποφύγουμε τις εντάσεις αποσυρόμενοι, διαμορφώνοντας μία στάση αποφυγής. Αυτή η αντιμετώπιση μπορεί να ερμηνευτεί ως αδιαφορία από τον άλλον, ότι δεν ενδιαφερόμαστε, δε δίνουμε την πρέπουσα προσοχή.
Ακόμη, η στάση μας αυτή μπορεί να λειτουργεί θετικά προσωρινά σε μία σύγκρουση, με την έννοια ότι δεν περνάμε στην επίθεση με τον άλλον, αλλά συμβολίζει μερικές φορές έναν προσωπικό μας ενδότερο υποσυνείδητο φόβο να αντιμετωπίσουμε τον άλλον. Φόβος για το ότι αν εμπλακούμε στην ένταση δεν θα μπορέσουμε να διαχειριστούμε τον εαυτό μας, τα δυσάρεστα συναισθήματα, θα χάσουμε τον έλεγχο, θα ρισκάρουμε τη σχέση, ίσως να φοβόμαστε την απόρριψη και την μοναξιά. Μπορεί υποχωρώντας να διαιωνίζεται μία τοξικότητα στη σχέση, αλλά αυτό μπορεί να μας κάνει να αισθανόμαστε πιο ασφαλείς από το να μπούμε στο λεκτικό παιχνίδι με τον άλλον. Η απόσυρση γίνεται μία ψευδοασφάλεια. Ακόμη, αυτό το μοτίβο μπορεί να αποτελεί μία μαθημένη συμπεριφορά μέσα στα χρόνια, αν θυμηθούμε συγκρούσεις και εντάσεις μέσα στην οικογένεια ή στο σχολείο και το πως αντιδρούσαμε σε αυτές.
Aνταγωνισμός/Εγωισμός 'Το εγώ που σκιάζει το εμείς':
Ο εγωισμός είναι ο 'δολοφόνος' του έρωτα και της αγάπης, μία από τις αιτίες που πρωτοστατούν στους χωρισμούς και στις συγκρούσεις των ζευγαριών.
Ο εγωισμός φανερώνεται μέσα από την έλλειψη ενσυναίσησης, την αδυναμία ανάληψης ευθυνών, την μη παραδοχή λαθών, την κατηγορία. Μπορεί να εκφράζει την κτητικότητα, να παρουσιάζει μία ακαμψία στις πεποιθήσεις και τις απόψεις του χωρίς να δείχνει ανοιχτός και δεκτικός σε μία εναλλακτική άποψη, ακόμη και στο να αλλάξει ανεπιθύμητες συμπεριφορές. Μοιάζει να μην μαθαίνει από τα λάθη του, εκμηδενίζοντας τον αντίκτυπο των συμπεριφορών του στη σχέση, και αυτό λαμβάνεται ως αδιαφορία από την άλλη πλευρά, 'δεν νοιάζεται για εμένα, πάλι κάνει τα ίδια και με πληγώνει, συζητάμε τα ίδια κα τα ίδια, δεν αλλάζει, δεν με ακούει'. Ζηλεύει τα επιτεύγματα των άλλων, τη χαρά και την επιτυχία των άλλων, διότι βαθιά αισθάνεται κατώτερος και αποτυχημένος.
Σε χειριστικό επίπεδο, θα προσπαθήσει να έρθει σε ισορροπία με τον σύντροφο, θα επιδείξει συμπόνια ή συγνώμη, αν νιώσει ότι θα χάσει τον σύντροφο. Μόλις κερδίσει την εύνοια του συντρόφου και νιώσει την αγκαλιά του ξανά, θα επανέλθει το εγώ επαναλαμβάνοντας το μοτίβο του ώστε να παραμείνει ανώτερος στα μάτια του και ότι διατηρεί τον έλεγχο.
Ο εγωισμός δεν φέρνει μόνο αποξένωση στη σχέση, αλλά και έναν εσωτερικό μαρασμό, μία ανηδονία στη ζωή που οφείλεται στο γεγονός ότι το άτομο δεν ευχαριστιέται και είναι ανικανοποίητος από τον ίδιο του τον εαυτό. Τίποτα δεν φαίνεται αρκετό, πάντα και παντού θα υπάρξει κάτι στραβό. Το άγχος, η κατάθλιψη, οι εξαρτήσεις και τα ψυχοσωματικά προβλήματα είναι απόρροιες του εγωισμού, δυσκολεύοντας την ανάπτυξη ουσιαστικών εποικοδομητικών σχέσεων, διαχέοντας ένα βαθύ αίσθημα μοναξιάς. Ο εγωισμός διώχνει ανθρώπους από τη ζωή μας επαληθεύοντας τη μοναξιά που υπάρχει μέσα μας.
Προσωπικότητα και άμυνες:
Το κάθε ζευγάρι έχει μία μοναδική δυναμική, παντρεύοντας δύο διαφορετικές προσωπικότητες με διαφορετικά οικογενειακά υπόβαθρα. Δύο κόσμοι καλούνται να συμβαδίσουν, πράγμα που θέλει προσπάθεια και από τους δύο εφόσον θέλουν ο ένας τον άλλον.
Ο τρόπος αντίδρασής μας στα παραπάνω μοτίβα συμπεριφοράς εξαρτώνται και σε μεγάλο βαθμό από την προσωπικότητά μας και το πως έχουμε μάθει συναισθηματικά να αντιδρούμε από το παρελθόν σε αντίστοιχες καταστάσεις κρίσης.
Ένας σύντροφος που είναι αντιδραστικός και παρορμητικός μπορεί να επιτεθεί και να είναι πιο εκδηλωτικός σε μία σύγκρουση με τον σύντροφό του, ενώ ένας πιο παθητικός και λιγότερο ευερέθιστος μπορεί να υψώσει αυτόν τον συναισθηματικό τοίχο για να προστατέψει τον εαυτό του.
Ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα για να κατανοήσουμε την συμπεριφορά μας είναι να κάνουμε μια αναδρομή στο πως αντιδρούσαμε στις συγκρούσεις των γονέων. Όταν υπήρχε αστάθεια στο περιβάλλον, δυσπιστία, καβγάδες, αλληλοκατηγορίες μεταξύ των γονέων, τί ρόλο είχαμε εμείς ως παιδιά; Πολλά παιδιά μπαίνουν στη μέση διεκδικώντας το δίκαιο, υποστηρίζοντας την μία πλευρά, σε μία προσπάθεια να αποκαταστήσουν την ισορροπία. Άλλα παιδιά μπορεί να αποσύρονται, να αποτραβιούνται από τους γονείς, με κυρίαρχα τα συναισθήματα φόβου, αγωνίας και του αγνώστου.
Όσο χρόνιο είναι το μοτίβο που μεγαλώνουμε τόσο εγκαθίσταται και η δική μας αντίδραση σε αυτό, μαθαίνουμε αυτή την συναισθηματική αντίδραση, αναπτύσσεται η προσωπικότητά μας μέσα από αυτό το φίλτρο (πεποιθήσεις, συναισθήματα, συμπεριφορές), και ανακυκλώνονται σε καταστάσεις της ενήλικης ζωής που μοιάζουν με αυτές που ζήσαμε ως παιδιά.
Είναι η επικοινωνία αιτία να χωρίσω;
Κανείς δεν μπορεί να ορίσει αν πρέπει να χωρίσουμε ή οχι από τον σύντροφό μας. Σαφώς, η επικοινωνία είναι από τα πιο θεμελιώδη χαρακτηριστικά που χτίζεται η σχέση και δείχνει τις πιθανότητες επιτυχίας και μακροχρονιότητας της σχέσης.
Είναι λογικό να επέρχεται μία εξάντληση και μία ψυχική φθορά μέσα σε μία σχέση με δυσλειτουργική επικοινωνία. Το ότι 'δεν βγάζουμε άκρη μεταξύ μας, δεν καταλήγει πουθενά', είναι μία μετέωρη κατάσταση που προκαλεί συναισθήματα άγχους, αβεβαιότητας, ανασφάλειας, δυσπιστίας και αποστασιοποίησης. Είναι δύσκολο η απόσταση να μεγαλώνει και μετά να πρέπει να εκμηδενιστεί, και αυτό να συμβαίνει συνεχώς.
Είναι σημαντικό να αναρωτηθούμε τι μας προσφέρει ο σύντροφός μας, αυτή η σχέση. Ποιά είναι τα θετικά και ποιά τα αρνητικά αυτής της σχέσης, και η ζυγαριά κατά που γέρνει; Τι μπορεί να μας συνδέει με τον σύντροφό μας; Τί φοβόμαστε που μας αποτρέπει να χωρίσουμε;
Πώς να επενδύσω στη σχέση μου;
Οι παρακάτω τρόποι μπορεί να βοηθήσουν στην προσπάθεια να αντιμετωπίσουμε τις περιόδους κρίσης και τις συγκρούσεις με τον σύντροφό μας:
Aποδοχή: Eάν αποφασίσω ότι θέλω τη σχέση είναι σημαντικό να αποδεχτούμε την προσωπικότητα και την συμπεριφορά του συντρόφου μας, χωρίς την έγνοια ότι πρέπει να κάνω τον άλλον να αλλάξει. Θα αλλάξει εφόσον το συνειδητοποιήσει και το θελήσει ο ίδιος. Εμείς μπορούμε να ελέγξουμε την δική μας προοπτική απέναντι στον σύντροφο. Συνεπώς, αποδεχόμαστε το ψυχικό πορτραίτο του συντρόφου, χωρίς να εμπλεκόμαστε στις παρατηρήσεις του, χωρίς να συμμετέχουμε, χωρίς να ασκούμε κριτική, όπως όταν βλέπουμε μία ταινία που την παρακολουθούμε αλλά δεν την βάζουμε στη ζωή μας, είμαστε θεατές. Όντας θεατές σε μία αρνητική συμπεριφορά του συντρόφου, δεν τροφοδοτούμε τη σύγκρουση και από την άλλη προστατεύουμε ενεργητικά τον εαυτό μας από το να μην πληγωθεί.
Προσωπική στήριξη και αυτογνωσία. Σε μία τέτοια σχέση χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιοι είμαστε και τί αξίζουμε. Είναι πολύ σημαντικό, διότι μέσα από μία τοξική σχέση με τέτοια μοτίβα συχνά νιώθουμε ότι δεν είμαστε ο εαυτός μας, νιώθουμε αποδυναμωμένοι, πολλές φορές αλλοιώνεται ο αληθινός μας εαυτός. Η αυτοπροστασία ξεκινά από τον εαυτό μας και ύστερα από την αντιμετώπισή μας προς τους άλλους.
Time out: Στις συγκρούσεις πολλές φορές βοηθάει το να διακόψουμε και να πούμε 'Φαίνεσαι εκνευρισμένος και δεν μπορούμε τώρα να συζητήσουμε, και επειδή δεν φαίνεσαι καλά, ας κάνουμε ένα διάλειμμα και θα το συζητήσουμε κάποια άλλη στιγμή'. Μπορεί ακόμα να χρειαστεί να αποχωρήσουμε από τον κοινό χώρο όταν νιώθουμε ότι συναισθηματικά μας υπερβαίνει η σύγκρουση.
Ακόμη, αν υπάρχουν συμπεριφορές ή πράγματα που μπορεί από την πλευρά μας να πυροδοτούν την αντιδραστική στάση του άλλου θα ήταν ωφέλιμο να περιοριστούν. Μπορεί για παράδειγμα να γινόμαστε επικριτικοί με τις δουλειές του σπιτιού, συνεπώς ίσως να ήταν καλύτερο να χαμηλώσουμε τους τόνους εμείς οι ίδιοι, να κάνουμε πιο ευγενικές υπενθυμίσεις, χαλαρώνοντας την αυστηρότητά μας και τα πρέπει.
Ας μην χάνουμε ευκαιρίες για οικειότητα: Mπορεί ο χρόνος να είναι περιορισμένος, να υπάρχει ένταση μέσα στην ημέρα, όμως ένα χάδι, μία αγκαλιά, ένα κοινό φαγητό, μία κοινή δραστηριότητα μπορεί να χαλαρώσει το ζευγάρι, να έρθει ο ένας πιο κοντά στον άλλον ενισχύοντας το καλό κλίμα, τη συναισθηματική ικανοποίηση και το μοίρασμα.
Τέλος, ένας ειδικός έχει τη δυνατότητα να κατευθύνει είτε ατομικά είτε το ζευγάρι από κοινού για την καλύτερη δυνατή επικοινωνία. Ο τρόπος που μεταφέρουμε διαφορετικά μυνήματα, από μία παρατήρηση για το σπίτι ή την εργασία μέχρι το πως να επικοινωνήσουμε παράπονα και συμπεριφορές που μας ενοχλούν και μας πληγώνουν παίζουν τεράστιο ρόλο στη διατήρηση της ισορροπίας της σχέσης και την αποφυγή της σύγκρουσης.
Η σχέση δεν είναι ο σκοπός, αλλά το ταξίδι. Ένα ταξίδι όχι και τόσο εύκολο. Περπατούμε με τον άλλον πλάι μας αλλά ας αναλογιστούμε τι αποθέματα δύναμης έχουμε εμείς και τι αντοχές, και τι διαδρομή θέλουμε να τραβήξουμε. Τι μπορούμε να σηκώσουμε και τι όχι. Ένα ταξίδι που δεν πρέπει να έχει μόνο βάρη αλλά και απόλαυση, αγκαλιά, τρυφερότητα, ξεγνοιασιά και εξέλιξη.
Η επικοινωνία αποτελεί μία εγκεφαλική λειτουργία και έναν δίαυλο εκδήλωσης των σκέψεων, των συναισθημάτων, αυτών που θέλουμε να κάνουμε, των αναγκών μας, και ακόμη και μία λέξη μπορεί να καθρεφτίζει πολλαπλά υποσυνείδητα κομμάτια, νοήματα, ερμηνείες και κίνητρα του άλλου. Κατά την επικοινωνία δεν μιλάμε μόνο με τη γλώσσα αλλά και με όλο το σώμα μας, συνεπώς η κινησιολογία μας την ώρα που μιλάμε στον άλλον, το ύφος μας, ο τόνος της φωνής, η βλεμματική επαφή ή αποφυγή έρχονται να συμπληρώσουν όλο το μήνυμα.
Πότε η επικοινωνία καταστρέφει τον ερωτισμό και τη σχέση;
Επικριτική στάση ''Όταν εγώ φταίω για όλα'':
Η κριτική στον σύντροφο δεν είναι απλώς ένα επικοινωνιακό λάθος, αλλά μία βαθιά πληγωτική στάση που στοχεύει στην υπονόμευση του συντρόφου, στο επίπεδο της προσωπικότητάς του.
Η κριτική είναι μία επίθεση στο χαρακτήρα του άλλου, φέρνοντας στον σύντροφο μία αίσθηση ότι ο ίδιος είναι ελαττωματικός, κατώτερος, ανίκανος να διαχειριστεί καταστάσεις, ότι κάνει λάθη, χρησιμοποιώντας χαρακτηρισμούς και κατηγορίες. Σε μία σχέση έχουν και οι δύο ευθύνη, και οι δύο συνεισφέρουν στην επικοινωνία και στη λύση των προβλημάτων. Όταν, όμως, ένας από τους δύο τείνει να εκφράζεται επικριτικά μεταφέρει την ευθύνη κυρίως στον άλλον.
Αυτό το μοτίβο πλήττει την αυτοπεποίθηση του συντρόφου, την αξία του, την προσφορά του στη σχέση, και κατά συνέπεια αναδύει τις άμυνές του κάθε φορά που δέχεται προσωπική επίθεση.
Η πηγή της επικριτικής στάσης μπορεί να είναι η ανάγκη για έλεγχο και εξουσία, ως αντίβαρο στην υποσυνείδητη προσωπική ανεπάρκεια. Αυτός που επικρίνει επί της ουσίας επικρίνει τον εαυτό του για το αίσθημα κατωτερότητάς του, για την προσωπική αποτυχία, επικρίνει την μητέρα του ή τον πατέρα του λόγω θυμού που δεν έχει αναγνωρίσει στον εαυτό του, καταλήγοντας όλη η εσωτερική σύγκρουση που βιώνει το άτομο να ξεσπά στο πρόσωπο του συντρόφου. Το άτομο μπορει να μην είναι θυμωμένο με τον σύντροφό του, αλλά με τις πηγές του τραύματός του.
Συνεπώς, καταλαβαίνουμε ότι το άτομο αυτό δεν ευχαριστιέται τη σχέση του, τη διαμορφώνει χειριστικά μέσω της κριτικής ώστε να υπερτερήσει στον εαυτό του, και βλέπει τον σύντροφο μέσα από το δικό του φίλτρο, αδύναμος να αφεθεί και να θέσει τη προσωπικότητά του σε ίση στάθμη με τον σύντροφό του.
Περιφρόνηση/Υποτίμηση: 'Όταν με απαξιώνεις...
Η περιφρόνηση συνιστά μία πιο αιχμηρή και επιθετική συμπεριφορά, που διαχέει ένα κλίμα απαξίωσης του συντρόφου. Υπερβαίνει την κριτική, τροφοδοτώντας μία κακία στον άλλον, μέσω της έλλειψης σεβασμού, υπονοουμένων, χλευασμού, πειραγμάτων, βρισιών, στοχεύοντας στο να νιώσει ο δέκτης της περιφρόνησης άχρηστος και ανάξιος.
Η περιφρόνηση εκδηλώνεται ακόμη και με ένα βλέμμα, ένα ύφος απαξιωτικό, ακόμη και αδιάφορο. Η σχέση μετασχηματίζεται σε έναν διαγωνισμό ποιός έχει δίκιο και ποιός έχει άδικο. Ο σύντροφος που δέχεται την περιφρόνηση αισθάνεται ότι ποτέ δεν ακούγονται οι ανάγκες του, οι επιθυμίες του, μία ματαιότητα ως προς την εξωτερίκευση παραπόνων λόγω της προσδοκίας ότι θα υποτιμηθούν καθώς εκμηδενίζεται οτιδήποτε συνοδεύει την ύπαρξή του και την ταυτότητά του μέσα στη σχέση. Ακόμη, και τα θετικά στοιχεία ή πράξεις που κάνουμε μέσα στη σχέση, μπορεί να μην αναγνωριστούν, να μην εκτιμηθούν, να μην συνυπολογίζονται, προκειμένου να μην ανέβει αξιακά και ηθικά μέσα στη σχέση.
Το κυρίαρχο συναίσθημα μέσα στην περιφρόνηση είναι ο θυμός, ένας θυμός που αναζωπυρώνεται από ανεκπλήρωτες ανάγκες, αδικία, συγκρούσεις με τους γονείς, υπονόμευση και διάκριση από τους γονείς, παιδικά τραύματα, χαμηλή αυτοεκτίμηση. Η εχθρικότητα και ο θυμός κρύβει ένα τραυματικό παράπονο που αν δεν το δουλέψουμε με τον εαυτό μας ή θα τον στρέψουμε στον εαυτό μας γινόμενοι αυτοκαταστροφικοί ή θα τον στρέφουμε στους άλλους.
Μία σχέση, λοιπόν, που βασίστηκε στον έρωτα, τα συναισθήματα και την αγάπη μετουσιώνεται σε εχθρικότητα μέσα από την περιφρόνηση, κυοφορεί μία αγωνία, ανασφάλεια και αμφιβολία για το ποιός είναι αυτός που αγαπάμε, τί θέλει από εμάς, αν πραγματικά μας θέλει στη ζωή του, προκαλώντας ρήγμα εμπιστοσύνης και αρκετές φορές επιφέροντας τον χωρισμό.
Η άμυνα, προστατεύοντας την αυτοεκτίμησή μου:
Όταν, λοιπόν, ένα σύντροφος γίνεται δέκτης αυτών των συμπεριφορικών μοτίβων θα ανακινήσει τις δικές του άμυνες προκειμένου να προστατεύσει και να θωρακίσει την αυτοεκτίμησή του και την αξιοπρέπειά του.
Η αμυντικότητα έχει διάφορες μορφές. Συνήθως, αρνούμαστε τις υποδείξεις, τα σχόλια, την ηθική μείωση και την κριτική, προσπαθούμε να υπεραστιστούμε την άποψή μας και την ανάγκη μας, είτε εκφράζοντάς το είτε με την εσωτερική φωνή μέσα μας.
Μπορεί να περάσουμε στην αντεπίθεση. Διότι η ανάγκη μας να εισακουστούμε και να αποκαταστήσουμε τις ευθύνες και το άδικο μας υπερβαίνουν, διατείνεται η λογομαχία και οι προσβολές, μπορεί να απειλούμε τον άλλον με χωρισμό, οδηγώντας σε αδιέξοδο, τόσο επικοινωνιακά όσο και συναισθηματικά.
Μπορεί σε αυτή τη φάση να νιώσουμε και εμείς εχθρικότητα απέναντι στον άλλον, να νιώθουμε ότι τον μισούμε και τον αγαπάμε ταυτόχρονα, μπορεί να νιώσουμε ακόμη και απέχθεια καταλήγοντας στην συναισθηματική αποξένωση. Όλο αυτό φέρνει μία συναισθηματική σύγχυση αλλά και γνωστική ασυμφωνία μέσα μας. Οι σκέψεις είναι μπερδεμένες, βουλιάζουμε σε ένα βυθό αμφιβολιών και ενοχών, κατηγορίας και αυτοκατηγορίας, δεν μπορούμε να σκεφτούμε νηφάλια τι κάνουμε λάθος από την πλευρά μας, πως θα συνεχίσουμε τη σχέση, διαιωνίζοντας μία πάλη μεταξύ του να μείνω ή να φύγω από τη σχέση.
Συναισθηματική/Σωματική απομόνωση: 'Υψώνοντας τον τοίχο απέναντί σου':
Αυτή η άμυνα είναι επίσης καταστροφική για το άτομο που την εκδηλώνει και για την σχέση. Κάνουμε την καρδιά μας και το μυαλό μας πέτρα, σαν να κλειδώνουμε τους αισθητήρες μας, και υψώνουμε έναν τοίχο αυτοπροστασίας απέναντι στον άλλον, χωρίς να αντιδρούμε. Προσπαθούμε να αποφύγουμε τις εντάσεις αποσυρόμενοι, διαμορφώνοντας μία στάση αποφυγής. Αυτή η αντιμετώπιση μπορεί να ερμηνευτεί ως αδιαφορία από τον άλλον, ότι δεν ενδιαφερόμαστε, δε δίνουμε την πρέπουσα προσοχή.
Ακόμη, η στάση μας αυτή μπορεί να λειτουργεί θετικά προσωρινά σε μία σύγκρουση, με την έννοια ότι δεν περνάμε στην επίθεση με τον άλλον, αλλά συμβολίζει μερικές φορές έναν προσωπικό μας ενδότερο υποσυνείδητο φόβο να αντιμετωπίσουμε τον άλλον. Φόβος για το ότι αν εμπλακούμε στην ένταση δεν θα μπορέσουμε να διαχειριστούμε τον εαυτό μας, τα δυσάρεστα συναισθήματα, θα χάσουμε τον έλεγχο, θα ρισκάρουμε τη σχέση, ίσως να φοβόμαστε την απόρριψη και την μοναξιά. Μπορεί υποχωρώντας να διαιωνίζεται μία τοξικότητα στη σχέση, αλλά αυτό μπορεί να μας κάνει να αισθανόμαστε πιο ασφαλείς από το να μπούμε στο λεκτικό παιχνίδι με τον άλλον. Η απόσυρση γίνεται μία ψευδοασφάλεια. Ακόμη, αυτό το μοτίβο μπορεί να αποτελεί μία μαθημένη συμπεριφορά μέσα στα χρόνια, αν θυμηθούμε συγκρούσεις και εντάσεις μέσα στην οικογένεια ή στο σχολείο και το πως αντιδρούσαμε σε αυτές.
Aνταγωνισμός/Εγωισμός 'Το εγώ που σκιάζει το εμείς':
Ο εγωισμός είναι ο 'δολοφόνος' του έρωτα και της αγάπης, μία από τις αιτίες που πρωτοστατούν στους χωρισμούς και στις συγκρούσεις των ζευγαριών.
Ο εγωισμός φανερώνεται μέσα από την έλλειψη ενσυναίσησης, την αδυναμία ανάληψης ευθυνών, την μη παραδοχή λαθών, την κατηγορία. Μπορεί να εκφράζει την κτητικότητα, να παρουσιάζει μία ακαμψία στις πεποιθήσεις και τις απόψεις του χωρίς να δείχνει ανοιχτός και δεκτικός σε μία εναλλακτική άποψη, ακόμη και στο να αλλάξει ανεπιθύμητες συμπεριφορές. Μοιάζει να μην μαθαίνει από τα λάθη του, εκμηδενίζοντας τον αντίκτυπο των συμπεριφορών του στη σχέση, και αυτό λαμβάνεται ως αδιαφορία από την άλλη πλευρά, 'δεν νοιάζεται για εμένα, πάλι κάνει τα ίδια και με πληγώνει, συζητάμε τα ίδια κα τα ίδια, δεν αλλάζει, δεν με ακούει'. Ζηλεύει τα επιτεύγματα των άλλων, τη χαρά και την επιτυχία των άλλων, διότι βαθιά αισθάνεται κατώτερος και αποτυχημένος.
Σε χειριστικό επίπεδο, θα προσπαθήσει να έρθει σε ισορροπία με τον σύντροφο, θα επιδείξει συμπόνια ή συγνώμη, αν νιώσει ότι θα χάσει τον σύντροφο. Μόλις κερδίσει την εύνοια του συντρόφου και νιώσει την αγκαλιά του ξανά, θα επανέλθει το εγώ επαναλαμβάνοντας το μοτίβο του ώστε να παραμείνει ανώτερος στα μάτια του και ότι διατηρεί τον έλεγχο.
Ο εγωισμός δεν φέρνει μόνο αποξένωση στη σχέση, αλλά και έναν εσωτερικό μαρασμό, μία ανηδονία στη ζωή που οφείλεται στο γεγονός ότι το άτομο δεν ευχαριστιέται και είναι ανικανοποίητος από τον ίδιο του τον εαυτό. Τίποτα δεν φαίνεται αρκετό, πάντα και παντού θα υπάρξει κάτι στραβό. Το άγχος, η κατάθλιψη, οι εξαρτήσεις και τα ψυχοσωματικά προβλήματα είναι απόρροιες του εγωισμού, δυσκολεύοντας την ανάπτυξη ουσιαστικών εποικοδομητικών σχέσεων, διαχέοντας ένα βαθύ αίσθημα μοναξιάς. Ο εγωισμός διώχνει ανθρώπους από τη ζωή μας επαληθεύοντας τη μοναξιά που υπάρχει μέσα μας.
Προσωπικότητα και άμυνες:
Το κάθε ζευγάρι έχει μία μοναδική δυναμική, παντρεύοντας δύο διαφορετικές προσωπικότητες με διαφορετικά οικογενειακά υπόβαθρα. Δύο κόσμοι καλούνται να συμβαδίσουν, πράγμα που θέλει προσπάθεια και από τους δύο εφόσον θέλουν ο ένας τον άλλον.
Ο τρόπος αντίδρασής μας στα παραπάνω μοτίβα συμπεριφοράς εξαρτώνται και σε μεγάλο βαθμό από την προσωπικότητά μας και το πως έχουμε μάθει συναισθηματικά να αντιδρούμε από το παρελθόν σε αντίστοιχες καταστάσεις κρίσης.
Ένας σύντροφος που είναι αντιδραστικός και παρορμητικός μπορεί να επιτεθεί και να είναι πιο εκδηλωτικός σε μία σύγκρουση με τον σύντροφό του, ενώ ένας πιο παθητικός και λιγότερο ευερέθιστος μπορεί να υψώσει αυτόν τον συναισθηματικό τοίχο για να προστατέψει τον εαυτό του.
Ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα για να κατανοήσουμε την συμπεριφορά μας είναι να κάνουμε μια αναδρομή στο πως αντιδρούσαμε στις συγκρούσεις των γονέων. Όταν υπήρχε αστάθεια στο περιβάλλον, δυσπιστία, καβγάδες, αλληλοκατηγορίες μεταξύ των γονέων, τί ρόλο είχαμε εμείς ως παιδιά; Πολλά παιδιά μπαίνουν στη μέση διεκδικώντας το δίκαιο, υποστηρίζοντας την μία πλευρά, σε μία προσπάθεια να αποκαταστήσουν την ισορροπία. Άλλα παιδιά μπορεί να αποσύρονται, να αποτραβιούνται από τους γονείς, με κυρίαρχα τα συναισθήματα φόβου, αγωνίας και του αγνώστου.
Όσο χρόνιο είναι το μοτίβο που μεγαλώνουμε τόσο εγκαθίσταται και η δική μας αντίδραση σε αυτό, μαθαίνουμε αυτή την συναισθηματική αντίδραση, αναπτύσσεται η προσωπικότητά μας μέσα από αυτό το φίλτρο (πεποιθήσεις, συναισθήματα, συμπεριφορές), και ανακυκλώνονται σε καταστάσεις της ενήλικης ζωής που μοιάζουν με αυτές που ζήσαμε ως παιδιά.
Είναι η επικοινωνία αιτία να χωρίσω;
Κανείς δεν μπορεί να ορίσει αν πρέπει να χωρίσουμε ή οχι από τον σύντροφό μας. Σαφώς, η επικοινωνία είναι από τα πιο θεμελιώδη χαρακτηριστικά που χτίζεται η σχέση και δείχνει τις πιθανότητες επιτυχίας και μακροχρονιότητας της σχέσης.
Είναι λογικό να επέρχεται μία εξάντληση και μία ψυχική φθορά μέσα σε μία σχέση με δυσλειτουργική επικοινωνία. Το ότι 'δεν βγάζουμε άκρη μεταξύ μας, δεν καταλήγει πουθενά', είναι μία μετέωρη κατάσταση που προκαλεί συναισθήματα άγχους, αβεβαιότητας, ανασφάλειας, δυσπιστίας και αποστασιοποίησης. Είναι δύσκολο η απόσταση να μεγαλώνει και μετά να πρέπει να εκμηδενιστεί, και αυτό να συμβαίνει συνεχώς.
Είναι σημαντικό να αναρωτηθούμε τι μας προσφέρει ο σύντροφός μας, αυτή η σχέση. Ποιά είναι τα θετικά και ποιά τα αρνητικά αυτής της σχέσης, και η ζυγαριά κατά που γέρνει; Τι μπορεί να μας συνδέει με τον σύντροφό μας; Τί φοβόμαστε που μας αποτρέπει να χωρίσουμε;
Πώς να επενδύσω στη σχέση μου;
Οι παρακάτω τρόποι μπορεί να βοηθήσουν στην προσπάθεια να αντιμετωπίσουμε τις περιόδους κρίσης και τις συγκρούσεις με τον σύντροφό μας:
Aποδοχή: Eάν αποφασίσω ότι θέλω τη σχέση είναι σημαντικό να αποδεχτούμε την προσωπικότητα και την συμπεριφορά του συντρόφου μας, χωρίς την έγνοια ότι πρέπει να κάνω τον άλλον να αλλάξει. Θα αλλάξει εφόσον το συνειδητοποιήσει και το θελήσει ο ίδιος. Εμείς μπορούμε να ελέγξουμε την δική μας προοπτική απέναντι στον σύντροφο. Συνεπώς, αποδεχόμαστε το ψυχικό πορτραίτο του συντρόφου, χωρίς να εμπλεκόμαστε στις παρατηρήσεις του, χωρίς να συμμετέχουμε, χωρίς να ασκούμε κριτική, όπως όταν βλέπουμε μία ταινία που την παρακολουθούμε αλλά δεν την βάζουμε στη ζωή μας, είμαστε θεατές. Όντας θεατές σε μία αρνητική συμπεριφορά του συντρόφου, δεν τροφοδοτούμε τη σύγκρουση και από την άλλη προστατεύουμε ενεργητικά τον εαυτό μας από το να μην πληγωθεί.
Προσωπική στήριξη και αυτογνωσία. Σε μία τέτοια σχέση χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιοι είμαστε και τί αξίζουμε. Είναι πολύ σημαντικό, διότι μέσα από μία τοξική σχέση με τέτοια μοτίβα συχνά νιώθουμε ότι δεν είμαστε ο εαυτός μας, νιώθουμε αποδυναμωμένοι, πολλές φορές αλλοιώνεται ο αληθινός μας εαυτός. Η αυτοπροστασία ξεκινά από τον εαυτό μας και ύστερα από την αντιμετώπισή μας προς τους άλλους.
Time out: Στις συγκρούσεις πολλές φορές βοηθάει το να διακόψουμε και να πούμε 'Φαίνεσαι εκνευρισμένος και δεν μπορούμε τώρα να συζητήσουμε, και επειδή δεν φαίνεσαι καλά, ας κάνουμε ένα διάλειμμα και θα το συζητήσουμε κάποια άλλη στιγμή'. Μπορεί ακόμα να χρειαστεί να αποχωρήσουμε από τον κοινό χώρο όταν νιώθουμε ότι συναισθηματικά μας υπερβαίνει η σύγκρουση.
Ακόμη, αν υπάρχουν συμπεριφορές ή πράγματα που μπορεί από την πλευρά μας να πυροδοτούν την αντιδραστική στάση του άλλου θα ήταν ωφέλιμο να περιοριστούν. Μπορεί για παράδειγμα να γινόμαστε επικριτικοί με τις δουλειές του σπιτιού, συνεπώς ίσως να ήταν καλύτερο να χαμηλώσουμε τους τόνους εμείς οι ίδιοι, να κάνουμε πιο ευγενικές υπενθυμίσεις, χαλαρώνοντας την αυστηρότητά μας και τα πρέπει.
Ας μην χάνουμε ευκαιρίες για οικειότητα: Mπορεί ο χρόνος να είναι περιορισμένος, να υπάρχει ένταση μέσα στην ημέρα, όμως ένα χάδι, μία αγκαλιά, ένα κοινό φαγητό, μία κοινή δραστηριότητα μπορεί να χαλαρώσει το ζευγάρι, να έρθει ο ένας πιο κοντά στον άλλον ενισχύοντας το καλό κλίμα, τη συναισθηματική ικανοποίηση και το μοίρασμα.
Τέλος, ένας ειδικός έχει τη δυνατότητα να κατευθύνει είτε ατομικά είτε το ζευγάρι από κοινού για την καλύτερη δυνατή επικοινωνία. Ο τρόπος που μεταφέρουμε διαφορετικά μυνήματα, από μία παρατήρηση για το σπίτι ή την εργασία μέχρι το πως να επικοινωνήσουμε παράπονα και συμπεριφορές που μας ενοχλούν και μας πληγώνουν παίζουν τεράστιο ρόλο στη διατήρηση της ισορροπίας της σχέσης και την αποφυγή της σύγκρουσης.
Η σχέση δεν είναι ο σκοπός, αλλά το ταξίδι. Ένα ταξίδι όχι και τόσο εύκολο. Περπατούμε με τον άλλον πλάι μας αλλά ας αναλογιστούμε τι αποθέματα δύναμης έχουμε εμείς και τι αντοχές, και τι διαδρομή θέλουμε να τραβήξουμε. Τι μπορούμε να σηκώσουμε και τι όχι. Ένα ταξίδι που δεν πρέπει να έχει μόνο βάρη αλλά και απόλαυση, αγκαλιά, τρυφερότητα, ξεγνοιασιά και εξέλιξη.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου