Η δύναμη της εντροπίας: μια νέα κατεύθυνση για τη βαρύτητα

Τι ακριβώς είναι η βαρύτητα; Ο καθένας μας την βιώνει κάθε στιγμή, αλλά το γιατί ο κόσμος μας έχει βαρύτητα αποδεικνύεται για όλους δύσκολο να το εξηγήσουν.

Αν και η βαρύτητα έχει με επιτυχία περιγραφεί με τους νόμους που επινόησαν αρχικά ο Ισαάκ Νεύτων και αργότερα ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, εμείς εξακολουθούμε να μην γνωρίζουμε πώς συνδυάζονται οι θεμελιώδεις ιδιότητες του σύμπαντος για να δημιουργήσουν το φαινόμενο της βαρυτικής έλξης.

Πρόσφατα ένας θεωρητικός φυσικός πρότεινε ένα ριζικά νέο τρόπο για να δούμε τη βαρύτητα. Ο Erik Verlinde του Πανεπιστημίου του Άμστερνταμ, ένας διεθνώς γνωστός θεωρητικός των χορδών, ισχυρίζεται ότι η βαρυτική έλξη θα μπορούσε να είναι το αποτέλεσμα της ανταλλαγής πληροφορίας μεταξύ δύο υλικών σωμάτων στον χώρο. Αν όντως αυτό αληθεύει, θα μπορούσε να μας προσφέρει τη θεμελιώδη εξήγηση που οι φυσικοί αναζητούν εδώ και δεκαετίες.

Από την δημοσίευση της ιδέας του πολλοί δε φυσικοί την έχουν χαρακτηρίσει ως μία πολλά υποσχόμενη θεωρία. Ο βραβευμένος με Νόμπελ θεωρητικός φυσικός Gerard ‘t Hooft του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης τονίζει την ανάγκη ανάπτυξης της ιδέας αυτής, αλλά είναι εντυπωσιασμένος από την προσέγγιση του Verlinde. Ο Gerard ‘t Hooft πιστεύει πως σε αντίθεση με πολλούς θεωρητικούς των χορδών ο Erik Verlinde χρησιμοποιεί πραγματικές έννοιες της φυσικής, όπως είναι η μάζα και η δύναμη, χωρίς φανταχτερά και αφηρημένα μαθηματικά μόνο. Κι αυτό είναι ενθαρρυντικά για έναν φυσικό.

Ο Νιούτον πρώτος έδειξε πώς λειτουργεί η βαρύτητα σε μεγάλες κλίμακες, αντιμετωπίζοντας την ως μια δύναμη μεταξύ των αντικειμένων. Ο Αϊνστάιν εξευγένισε τις ιδέες του Νεύτωνα με τη θεωρία της γενικής σχετικότητας. Έδειξε ότι η βαρύτητα καλύτερα περιγράφεται από τον τρόπο που ένα αντικείμενο στρεβλώνει τον ιστό του σύμπαντος – τον χωροχρόνο. Ελκόμαστε όλοι προς τη Γη, επειδή η μάζα του πλανήτη μας καμπυλώνει τον περιβάλλοντα χωροχρόνο.

Ωστόσο, αυτή η εντυπωσιακή ιδέα δεν ήταν το τέλος της ιστορίας. Αν και ο Νεύτωνας με τον Αϊνστάιν πρόβλεψαν βαθιές ιδέες, οι νόμοι τους είναι μαθηματικές μόνο περιγραφές. "Αυτοί εξήγησαν πώς λειτουργεί η βαρύτητα, αλλά όχι από πού προέρχεται”, λέει ο Verlinde. Η θεωρητική φυσική είχε μια δυσκολία να συνδέσει τη βαρύτητα με τις άλλες γνωστές θεμελιώδεις δυνάμεις στο σύμπαν. Το καθιερωμένο μοντέλο, το οποίο εδώ και καιρό είναι το καλύτερο πλαίσιο για την περιγραφή του υποατομικού κόσμου, περιλαμβάνει τον ηλεκτρομαγνητισμό, με την ισχυρή και ασθενή πυρηνική δύναμη – αλλά όχι τη βαρύτητα.

Πολλοί φυσικοί αμφιβάλουν ότι αυτό θα ισχύει για πάντα. Η βαρύτητα μπορεί να αποδειχθεί ότι μεταδίδεται μέσω της δράσης των υποθετικών έως τώρα βαρυτονίων ή γκραβιτονίων, αλλά μέχρι στιγμής δεν υπάρχει καμία απόδειξη για την ύπαρξή τους. αδεξιότητα Αυτή η αστοχία για την εξήγηση της βαρύτητας υπήρξε ένας από τους κύριους λόγους για τους οποίους έχουν προταθεί τις τελευταίες δεκαετίες διάφορες θεωρίες, όπως των χορδών και η κβαντική βαρύτητα βρόχου.

Το έργο του Verlinde μας προσφέρει έναν εναλλακτικό τρόπο θεώρησης του προβλήματος. "Είμαι πεπεισμένος τώρα, ότι η βαρύτητα είναι ένα φαινόμενο που προκύπτει από τις θεμελιώδεις ιδιότητες του χώρου και του χρόνου”, υποστηρίζει.

Για να καταλάβετε τι προτείνει ο Verlinde, σκεφτείτε την έννοια της ρευστότητας στο νερό. Μεμονωμένα μόρια δεν έχουν ρευστότητα, αλλά συλλογικά έχουν. Ομοίως, η δύναμη της βαρύτητας δεν είναι κάτι ριζωμένο μέσα στην ουσία. Πρόκειται για ένα επιπλέον φυσικό φαινόμενο, που προκύπτει από την αλληλεπίδραση της μάζας, του χρόνου και του χώρου, λέει ο Verlinde. Η ιδέα του βάρους ως μια "εντροπική δύναμη” βασίζεται σε αυτές τις πρώτες αρχές της Θερμοδυναμικής – αλλά λειτουργεί μέσα σε μια εξωτική περιγραφή του χωροχρόνου που ονομάζεται Ολογραφία.


Όπως και η ρευστότητα του νερού, έτσι και η βαρύτητα δεν είναι ριζωμένη στην ίδια την ουσία. Πρόκειται για ένα επιπλέον φυσικό φαινόμενο

Η ολογραφία στη θεωρητική φυσική σε γενικές γραμμές ακολουθεί τις ίδιες αρχές με τα ολογράμματα σε ένα χαρτονόμισμα, που είναι τρισδιάστατες εικόνες ενσωματωμένες σε μια δισδιάστατη επιφάνεια. Η ιδέα αυτή στη φυσική αναπτύχθηκε κατά την δεκαετία του 1970 από τον Stephen Hawking και του Jacob Bekenstein για να περιγράψουν τις ιδιότητες των μαύρων οπών. Αυτή η εργασία τους οδήγησε στην αντίληψη ότι μια υποθετική σφαίρα θα μπορούσε να αποθηκεύει όλα τα απαραίτητα "bits" πληροφοριών σχετικά με τη μάζα. Στη δεκαετία του 1990, ο νομπελίστας ‘t Hooft με τον Leonard Susskind προτείνουν ότι το πλαίσιο αυτό μπορεί να ισχύει για όλο το σύμπαν. Η δε «ολογραφική αρχή» τους έχει αποδειχθεί χρήσιμη σε πολλές θεμελιώδεις θεωρίες.

Πίσω στον Verlinde τώρα. Αυτός χρησιμοποιεί την ολογραφική αρχή για να εξετάσει το τι συμβαίνει σε μια μικρή μάζα σε ορισμένη απόσταση από ένα σώμα με μεγαλύτερη μάζα, έστω ένα αστέρι ή έναν πλανήτη. Η μετακίνηση της μικρής μάζας για λίγο, δείχνει ο Verlinde, σημαίνει μια αλλαγή του περιεχομένου των πληροφοριών, ή της εντροπίας, μιας υποθετικής ολογραφικής επιφάνειας μεταξύ των δύο μαζών. Αυτή δε η μεταβολή της πληροφορίας συνδέεται με τη μεταβολή της ενέργειας του συστήματος.

Στη συνέχεια, χρησιμοποιώντας στατιστικά στοιχεία για να εξετάσει όλες τις πιθανές κινήσεις της μικρής μάζας και τις αλλαγές της συνδεόμενης ενέργειας, ο Verlinde βρίσκει ότι οι κινήσεις προς την κατεύθυνση της μεγαλύτερης μάζας θερμοδυναμικά έχουν περισσότερες πιθανότητες από τις άλλες. Αυτό το αποτέλεσμα μπορεί να θεωρηθεί ως μια καθαρή δύναμη που έλκει μαζί τα δύο μάζες. Οι φυσικοί την αποκαλούν ως εντροπική δύναμη, καθώς προέρχεται από τις πιο πιθανές αλλαγές στο περιεχόμενο των πληροφοριών.

Αυτό ακόμα δεν δείχνει άμεσα προς την βαρύτητα. Όμως, συνδέοντας τις βασικές εκφράσεις για το περιεχόμενο των πληροφοριών της ολογραφικής επιφάνειας, το ενεργειακό της περιεχόμενο και τη σχέση του Αϊνστάιν που συνδέει τη μάζα με την ενέργεια, μας οδηγεί απευθείας στο νόμο της βαρύτητας του Νεύτωνα. Μια σχετικιστική έκδοση βρίσκεται λίγα μόνο βήματα παραπέρα, αλλά και πάλι είναι εύκολο να υπολογιστούν άμεσα. Και φαίνεται να ισχύει τόσο για τα μήλα και τους πλανήτες.

«Η εύρεση των νόμων του Νεύτωνα ξανά από την αρχή θα μπορούσε να είναι μια τυχερή σύμπτωση», λέει ο Verlinde. "Μια σχετικιστική γενίκευση δείχνει ότι αυτό είναι πολύ πιο βαθύ από ότι αποδεικνύονται μερικές εξισώσεις."

Η εργασία αυτή έχει επαινεθεί από μερικούς φυσικούς.Ο Robbert Dijkgraaf, για παράδειγμα, ένας διακεκριμένος μαθηματικός και φυσικός, επίσης, στο Πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ, λέει ότι θαυμάζει την κομψότητα των εννοιών του Verlinde. "Είναι καταπληκτικό ότι κανείς δεν είχε καταλήξει σε αυτό το συμπέρασμα νωρίτερα, ενώ φαίνεται τόσο απλό αλλά και πειστικό”, λέει.

Υπάρχουν βέβαια και οι αντιρρήσεις. Μερικοί θεωρούν ότι ο Ολλανδός φυσικός χρησιμοποιεί ένα κυκλικό συλλογισμό στις εξισώσεις του, «ξεκινώντας» με τη βαρύτητα. Άλλοι πάλι έχουν εκφράσει ανησυχία σχετικά με την συμμετοχή σχεδόν ασήμαντων μαθηματικών, αφήνοντας χώρο στην θεωρία που βασίζεται σε πολύ γενικές έννοιες του χώρου, του χρόνου και των πληροφοριών.

Ο Stanley Deser του οποίου το έργο έχει επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής της γενικής σχετικότητας, λέει ότι το έργο του Verlinde φαίνεται να είναι ένας πολλά υποσχόμενος δρόμος, αλλά προσθέτει ότι είναι "μια βόμβα που θα σαρώσει ένα πλήθος από εύπεπτα δόγματα, από αυτά του Νεύτωνα και του Hooke έως τον Αϊνστάιν."

Ο Verlinde τονίζει ότι η εργασία του είναι μόνο η πρώτη για το θέμα αυτό. "Δεν είναι καν μια θεωρία ακόμα, αλλά μια πρόταση για ένα νέο πρότυπο ή πλαίσιο," λέει. "Η σκληρή δουλειά έρχεται τώρα."

Μικροκεραυνοί καταργούν τον οδοντιατρικό τροχό

Μία νέα τεχνολογία που βασίζεται στη χρήση «μικρο-κεραυνών», υπόσχεται να αντικαταστήσει το επώδυνο μηχάνημα και μάλιστα σύντομα, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύεται στην επιστημονική επιθεώρηση Journal of Medical Microbiology.

Ερευνητές από το Πανεπιστημίο Ζάαρλαντ στο Χόμπουργκ της Γερμανίας διαπίστωσαν σε πειράματα ότι το «συμπιεσμένο πλάσμα» μπορεί να εξουδετερώσει βακτηρία που προκαλούν τερηδόνα και καταστρέφουν τα δόντια.

Πλάσμα στην επιστήμη της φυσικής ονομάζεται ένα αντικείμενο που δεν έχει συγκεκριμένο όγκο και σχήμα, στο οποίο βρίσκονται σε ελεύθερη μορφή ηλεκτρικά φορτισμένα ατομικά σωματίδια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα πλάσματος είναι ο κεραυνός.

Η μελέτη των ειδικών κατέδειξε πως βομβαρδίζοντας με δέσμες πλάσματος την οδοντίνη, μπορούν να μειωθούν τα επίπεδα των βακτηριδίων μέχρι και 10 χιλιάδες φορές. Ενώ πολλές φορές το τεχνητά παραγόμενο πλάσμα μπορεί να είναι εξαιρετικά θερμό, όπως για παράδειγμα συμβαίνει με τη φλόγα στους ηλεκτροσυγκολλητές, η εξέλιξη των μεθόδων τα τελευταία χρόνια έχει επιτρέψει τη δημιουργία πολύ ψυχρότερων μορφών πλάσματος.

Έτσι, το πλάσμα θα μπορεί να καταστρέψει τα βακτήρια που προκαλούν τερηδόνα χωρίς να επηρεάζει τους περιβάλλοντες ιστούς και ακολούθως το υλικό για το σφράγισμα θα τοποθετείται σε ένα πλήρως αποστειρωμένο περιβάλλον. Σήμερα χρησιμοποιείται ο οδοντιατρικός τροχός για τον καθαρισμό της περιοχής από τα βακτηρίδια προτού τοποθετηθεί το σφράγισμα.

«Η χρήση του τροχού είναι μια δυσάρεστη και πολλές φορές επώδυνη διαδικασία. Το ψυχρό πλάσμα, αντίθετα, είναι μια μέθοδος ιδιαιτέρως αποτελεσματική, χωρίς επαφή με το δόντι», τόνισε ο δρ Στέφαν Ρουπφ, επικεφαλής της μελέτης, που διευκρινίζει ότι η εφαρμογή μπορεί να είναι διαθέσιμη σε 3 με 5 χρόνια.

Ιάπωνες ανακάλυψαν το πιρούνι που θα αντικαταστήσει το αλάτι!

Την απάντηση στα προβλήματα υγείας που δημιουργεί η υπερβολική χρήση αλατιού φαίνεται ότι έδωσαν Ιάπωνες επιστήμονες μέσω ενός... πιρουνιού.

 

Συγκεκριμένα οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι δημιούργησαν ένα ηλεκτρικό πιρούνι το οποίο με το πάτημα ενός κουμπιού απελευθερώνει μια ηλεκτρική εκκένωση που διεγείρει τη γλώσσα δίνοντας στον χρήστη την αίσθηση οτι εκείνη τη στιγμή στο στόμα του έχει αλάτι.

 

Εκτός από την αίσθηση του αλμυρού το ηλεκτρικό πηρούνι μπορεί να δημιουργήσει, σύμφωνα με τους δημιουργούς του, και την αίσθηση του ξινού και του μεταλλικού.

 

Η ομάδα των Ιαπώνων υποστηρίζει, επίσης, ότι χρειάστηκαν μόνο 12 δολάρια για την κατασκευή του πιρουνιού το οποίο βασίστηκε στη λογική ότι η ανθρώπινη γλώσσα νοιώθει το ξινό ή το αλμυρό όταν έρθει σε επαφή με τον ηλεκτρισμό.

 

Το πιρούνι, το οποίο ακόμα δεν είναι αδιάβροχο, δημιουργήθηκε για την ομάδα No Salt Restaurant, η οποία στοχεύει στη δημιουργία γευμάτων χωρίς αλάτι.

 

Έχει έξι ώρες αυτονομία και τρεις διαβαθμίσεις για το αλμυρό ή το πικρό προκειμένου να προσαρμόζεται σε διαφορετικά γούστα.

Ο μεγαλύτερος πλανήτης του Ηλιακού Συστήματος χτυπήθηκε από αστεροειδή

Ο μεγαλύτερος πλανήτης του Ηλιακού Συστήματος χτυπήθηκε πριν από μερικές μέρες από κομήτη ή αστεροειδή, αποκαλύπτουν εικόνες που τραβήχτηκαν με ερασιτεχνικά τηλεσκόπια.

Στις 17 Μαρτίου, ο ερασιτέχνης αστρονόμος Γκέριτ Κέρνμπαουερ στο Μέντλινγκ νότια της Βιέννης βιντεοσκόπησε τον Δία με ένα τηλεσκόπιο διαμέτρου 20 εκατοστών. Δεν παρατήρησε τίποτα το ασυνήθιστο παρά δέκα μέρες αργότερα, όταν άρχισε να επεξεργάζεται τις εικόνες στον υπολογιστή του.

Παρατήρησε τότε μια λάμψη που διήρκεσε λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο και είχε μέγεθος ολόκληρης ηπείρου.
Μερικές μέρες αργότερα, η ίδια λάμψη εμφανίστηκε σε εικόνες που είχε τραβήξει την ίδια ώρα ο ερασιτέχνης αστρονόμος Τζον ΜακΚίον κοντά στο Δουβλίνο.
Ο Δίας, εξάλλου, έχει δεχθεί κι άλλες τέτοιες επιθέσεις: το 1994, πολυάριθμα θραύσματα του κομήτη Shoemaker-Levy 9 έπεσαν διαδοχικά στον πλανήτη και άφησαν γιγάντια, σκούρα σημάδια στην ανώτερη ατμόσφαιρα.
Ήταν η πρώτη φορά που οι αστρονόμοι παρακολουθούσαν σε πραγματικό χρόνο μια πρόσκρουση κομήτη.
Μικρότερες προσκρούσεις στον Δία ακολούθησαν το 2009, το 2010 και το 2012.
Ο Δίας δέχεται περισσότερα χτυπήματα λόγω του ισχυρού βαρυτικού πεδίου του, το οποίο έλκει διερχόμενους αστεροειδείς και κομήτες και τους επιταχύνει προς το μέρος του.
Στο μακρινό παρελθόν, μάλιστα, ο γίγαντας του Ηλιακού Συστήματος δεν αποκλείεται να προστάτευε τη Γη από προσκρούσεις τραβώντας προς το μέρος του αδέσποτα αντικείμενα.



H πρόσκρουση όπως καταγράφηκε από ερασιτεχνικό τηλεσκόπιο στην Ιρλανδία

Voyager-1: Έγινε η πρώτη ανθρώπινη συσκευή που μπήκε στο μεσοαστρικό διάστημα

Το διαστημικό σκάφος Voyager 1 της NASA που εκτοξεύτηκε το 1977, άφησε πίσω του την περιοχή στην οποία εκτείνεται η μαγνητική επιρροή του Ηλίου.

Το Voyager 1 βρίσκεται σήμερα 20.077.434.531 χιλιόμετρα από τη Γη και βρίσκεται σε μια ζώνη που ονομάζεται «μεσοαστρικό διάστημα», μια περιοχή μεταξύ του Ηλιακού μας συστήματος και του εξώτερου διαστήματος, έχοντας έτσι την «τιμή» να είναι η πρώτη ανθρώπινη διαστημική συσκευή που έχει ξεφύγει από τα όρια του Ηλιακού μας συστήματος και κινείται στην απεραντοσύνη του μεσοαστρικού διαστήματος.

Τα σήματα που συνεχίζει να στέλνει το Voyager 1 κάνουν περίπου 18,5 ώρες για να φτάσει στη Γη. Η NASA ανάμενε να είχε χάσει τη σύνδεση με το Voyager χρόνια πριν, αλλά λόγω της προόδους στην τεχνολογία εξακολουθούν να είναι σε θέση να λαμβάνουν τα σήματα, αν και πολύ αδύνατα. Αυτά λαμβάνονται από τις συστοιχίες των μεγάλων ραδιοτηλεσκοπίων του Deep Space Network που βρίσκονται στην Καλιφόρνια, την Ισπανία και την Αυστραλία.

Χάρτης της NASA που δείχνει που βρίσκεται το διαστημικό όχημα.

Δυστυχώς το διαστημικό σκάφος δεν στέλνει φωτογραφίες από εκεί που βρίσκεται διότι τα συστήματα των καμερών του έχουν απενεργοποιηθεί από το 1990 για εξοικονόμηση ενέργειας της μπαταρίας. Έτσι, τα μόνα μηνύματα που αποστέλλονται στη Γη είναι μετρήσεις πλάσματος, των μαγνητικών πεδίων και της ακτινοβολίας.
Οι αστρονόμοι που ελέγχουν το Voyager 1 υπολογίζουν ότι η διαστημοσυσκευή διαθέτει ακόμη αρκετή ενέργεια, ώστε να συνεχίσει να λειτουργεί μέχρι το 2020. Από τη στιγμή αυτή και μετά, θα αρχίσουν να κλείνουν ένα-ένα τα επιστημονικά του όργανα, ώσπου εντέλει, από το 2025 περίπου και μετά, το Voyager 1 θα συνεχίσει την διαστημική του περιπλάνηση, ακυβέρνητο πια και χωρίς να μας στέλνει άλλα δεδομένα.
Όπως υπολογίζεται, η κατεύθυνση προς την οποία κινείται θα το φέρει σε απόσταση 1,6 ετών φωτός από το άστρο AC+79 3888, στον αστερισμό της Καμηλοπάρδαλης, σε περίπου 40.000 χρόνια. Το άστρο αυτό βρίσκεται σήμερα περίπου 17 έτη φωτός μακριά μας, αλλά κινείται προς την κατεύθυνση του Ηλίου. Γι αυτό, όταν το Voyager 1 θα διέρχεται δίπλα από το άστρο, το ίδιο το άστρο θα έχει φτάσει σε απόσταση μόλις 3,5 ετών φωτός μακριά από τον Ήλιο. Αυτό δείχνει και πόσο μικρή είναι για τα αστρονομικά δεδομένα η ταχύτητα με την οποία κινείται το Voyager 1.
Κινούμενο με ταχύτητα περίπου 61.000 km/h, το Voyager 1 διανύει απόσταση περίπου 3,6 ΑΜ τον χρόνο (1 Αστρονομική Μονάδα ορίζεται ως η μέση απόσταση της Γης από τον Ήλιο), γεγονός που σημαίνει ότι εάν κατευθυνόταν προς τον Εγγύτατο του Κενταύρου, το πλησιέστερο άστρο στη Γη αυτή την στιγμή, θα χρειαζόταν περισσότερα από 73.000 χρόνια, προκειμένου να διανύσει την απόσταση των 4,24 ετών φωτός που μας χωρίζει.


Το χρονικό της αποστολής του Voyager 1
Το Voyager 1, όπως εξάλλου και η δίδυμη διαστημοσυσκευή του Voyager 2, η οποία ακολουθεί μια διαφορετική και πιο μεγάλη διαδρομή εντός του Ηλιακού συστήματος, μεταφέρει έναν χάλκινο επιχρυσωμένο δίσκο 12 ιντσών, στον οποίο είναι καταγεγραμμένο ένα μήνυμα της ανθρωπότητας προς κάθε άλλη νοημοσύνη, που πιθανόν συναντήσει.
Στους επιχρυσωμένους δίσκους των δύο Voyager έχουν καταγραφεί ήχοι και εικόνες από τη Γη, όπως για παράδειγμα καλωσορίσματα σε 55 γλώσσες, ήχοι της φύσης και αποσπάσματα 27 μουσικών συνθέσεων, καθώς επίσης και η θέση της Γης στο Ηλιακό μας Σύστημα και στον Γαλαξία.
Στους δίσκους αυτούς έχει τοποθετηθεί από μία ραδιενεργή πηγή, η οποία θα επιτρέψει σ” εκείνον που πιθανώς τους ανακαλύψει να υπολογίσει το χρονικό διάστημα που μεσολάβησε από την εκτόξευση των δύο Voyager. Θα μπορούσε άραγε να εντοπιστεί κάποια από τις δύο αυτές διαστημοσυσκευές από κάποιον εξωγήινο πολιτισμό, εάν υποθέσουμε φυσικά ότι όντως υπάρχει τέτοιος στον Γαλαξία μας, αλλά και με την προϋπόθεση ότι οι δύο Voyager θα καταφέρουν να επιβιώσουν στο αφιλόξενο περιβάλλον του μεσοαστρικού Διαστήματος; Ποιος ξέρει…

Ανθολογία Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας, ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΟΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ, ΣΑΤΥΡΙΚΟ ΔΡΑΜΑ, ΠΥΘΩΝ - Ἀγὴν (Απόσπασμα 1)

Ο εξωλέστατος Άρπαλος

Ο Αθήναιος (ακμή: περ. 200 μ.Χ.), που διασώζει τους παρατιθέμενους στίχους, αναφέρει ως πιθανό συγγραφέα του σατυρικού δράματος Ἀγὴν (βλ. σχόλ. 4) τον κατά τα άλλα άγνωστο Πύθωνα από την Κατάνη ή το Βυζάντιο, που ζούσε, φαίνεται, στον κύκλο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, και τον ίδιο τον Αλέξανδρο. Το έργο πιθανώς παρουσιάστηκε στη σκηνή το φθινόπωρο του 324 π.Χ., μετά τη φυγή του Άρπαλου (βλ. παρακάτω), όταν ο Αλέξανδρος γιόρτασε τα Διονύσια στα Εκβάτανα της Μηδίας. Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του έργου απορρέει από το γεγονός ότι πρώτη φορά στην ιστορία του είδους ένα σατυρικό δράμα δεν αντλεί το θέμα του από τον μύθο, αλλά από την πολιτική επικαιρότητα, η οποία έως τότε ανήκε στην αποκλειστική αρμοδιότητα της κωμωδίας.

Στο επίκεντρο του έργου βρισκόταν, όπως φαίνεται, ο παιδικός φίλος και μετέπειτα θησαυροφύλακας̉ του Αλεξάνδρου Άρπαλος, που ήταν διαβόητος για τον πολυτελή και έκλυτο βίο του. Ο Άρπαλος, παρά το ότι παλαιότερα είχε καταχραστεί χρήματα και είχε εγκαταλείψει τον Αλέξανδρο πριν από τη μάχη στην Ισσό (333 π.Χ.), αποκαταστάθηκε από τον Αλέξανδρο και από το 330 π.Χ. είχε εγκατασταθεί στη Βαβυλώνα και ήταν πανίσχυρος. Εκεί συνέχισε να ζει όπως ζούσε και να ξοδεύει αφειδώς (από το ταμείο του Αλεξάνδρου). Ανάμεσα σε άλλα που έκανε, κάλεσε κοντά του την εταίρα Πυθιονίκη, που, όταν πέθανε, την τίμησε με υπερβολικές τιμές (βλ. σχόλ. 2). Στις αρχές του 324 π.Χ., όταν ο Αλέξανδρος, μετά την ινδική εκστρατεία, εστράφη προς τα δυτικά, ο Άρπαλος τον εγκατέλειψε και πάλι, παίρνοντας μαζί του πάμπολλα χρήματα και μισθοφορικό σώμα 8.000 ανδρών, που το είχε συγκροτήσει με χρήματα του Αλεξάνδρου. Έμεινε ένα διάστημα στην Ταρσό της Κιλικίας και το θέρος του ίδιου έτους (324) κατέληξε στην Αθήνα. Ο Αλέξανδρος ζήτησε την έκδοσή του και ο Άρπαλος συνελήφθη, κατόρθωσε όμως να διαφύγει, αφού δωροδόκησε, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, κορυφαίους Αθηναίους πολιτικούς, ανάμεσα τους τον Δημοσθένη και τον Δημάδη. Λίγο αργότερα δολοφονήθηκε στην Κρήτη.

Σύμφωνα με τις υπάρχουσες ενδείξεις και τα πορίσματα της έρευνας -κυρίως του Β. Snell-, το έργο διαδραματίζεται στην έδρα του Άρπαλου, τη Βαβυλώνα. Εκτός από τον "πρωταγωνιστή" Άρπαλο και τα δύο πρόσωπα που διαλέγονται στους σωζόμενους στίχους, τα οποία δεν είναι δυνατό να ταυτιστούν, πιθανότατα εμφανιζόταν ο ίδιος ο Αλέξανδρος (Αγήν, βλ. σχόλ. 4) καθώς επίσης και η ψυχή της Πυθιονίκης και η εταίρα Γλυκέρα, οι οποίες μνημονεύονται στο απόσπασμα. Οι υποχρεωτικοί για το σατυρικό δράμα σάτυροι εικάζεται ότι εμφανίζονταν ως Βαβυλώνιοι μάγοι που επιχειρούσαν να φέρουν πίσω την ψυχή της Πυθιονίκης.

Είναι λίγο πολύ βέβαιο ότι οι στίχοι προέρχονται από τον πρόλογο του έργου. Η εισαγωγική αυτή "ξενάγηση" παρακολουθεί από κοντά την ανάλογη "ξενάγηση" του Ορέστη από τον Παιδαγωγό στον πρόλογο της Ηλέκτρας του Σοφοκλή (βλ. κυρίως στ. 7-8 οὑξ ἀριστερᾶς δ᾽ ὅδε / Ἥρας ὁ κλεινὸς ναός).

Ἀγὴν (Απόσπασμα 1)

ἔστιν δ᾽ ὅπου μὲν ὁ κάλαμος πέφυχ᾽ ὅδε
†φέτωμ᾽ ἄορνον, οὑξ ἀριστερᾶς δ᾽ ὅδε
πόρνης ὁ κλεινὸς ναός, ὃν δὴ Παλλίδης
τεύξας κατέγνω διὰ τὸ πρᾶγμ᾽ αὑτοῦ φυγήν.
5 ἐνταῦθα δὴ τῶν βαρβάρων τινὲς μάγοι
ὁρῶντες αὐτὸν παγκάκως διακείμενον
ἔπεισαν ὡς ἄξουσι τὴν ψυχὴν ἄνω
τὴν Πυθιονίκης ***
... ἐκμαθεῖν δέ σου ποθῶ
μακρὰν ἀποικῶν κεῖθεν, Ἀτθίδα χθόνα
10 τίνες τύχαι †καλοῦσιν ἢ πράττουσι τί.

‹Β›

ὅτε μὲν ἔφασκον δοῦλον ἐκτῆσθαι βίον,
ἱκανὸν ἐδείπνουν· νῦν δὲ τὸν χέδροπα μόνον
καὶ τὸν μάραθον ἔσθουσι, πυροὺς δ᾽ οὐ μάλα.

‹Α›

καὶ μὴν ἀκούω μυριάδας τὸν Ἅρπαλον
15 αὐτοῖσι τῶν Ἀγῆνος οὐκ ἐλάττονας
σίτου διαπέμψαι καὶ πολίτην γεγονέναι.

‹Β›

Γλυκέρας ὁ σῖτος οὗτος ἦν, ἔσται δ᾽ ἴσως
αὐτοῖσιν ὀλέθρου κοὐχ ἑταίρας ἀρραβών.

***
Εκεί όπου υψώνονται τα καλάμια που βλέπεις
υπάρχει ένα χάσμα που οδηγεί στον Άδη· ¹
εδώ αριστερά είναι ο περιώνυμος ναός της πόρνης· ²
τον έχτισε φυσικά ο Παλλίδης,³
που καταδίκασε γι᾽ αυτό τον εαυτό του σε εξορία.
Εδώ λοιπόν, όταν τον είδαν κάποιοι βάρβαροι μάγοι5
να έχει το κακό του το χάλι,
τον έπεισαν ότι θα φέρουν πίσω την ψυχή της Πυθιονίκης ***
Επειδή όμως κατοικώ μακριά από εκεί,
φλέγομαι να μάθω από σένα
ποια είναι η συγκυρία στην Αττική γη10
και πώς περνούν οι Αθηναίοι.
‹Β› Όταν έλεγαν ότι διάγουν βίον δούλων,
χόρταιναν το ψωμί· τώρα τρώνε μονάχα
τα κουκκιά τους και το μάραθο, σιτάρι ούτε για δείγμα.
‹Α› Ωστόσο ακούω ότι ο Άρπαλος
τους έπεμψε τόννους σιτάρι, όχι λιγότερο από τον Αγήνα,⁴15
και πως έγινε Αθηναίος πολίτης.
‹Β› Το σιτάρι εκείνο ήτανε της Γλυκέρας,⁵
και ίσως θα αποδειχθεί γι᾽ αυτούς αρραβώνας συμφοράς,
όχι εταίρας.
--------------------

¹ Το κείμενο είναι αθεράπευτα φθαρμένο. Αποδίδουμε κατά προσέγγιση.

² Της Πυθιονίκης (στ. 8), περίφημης εταίρας της εποχής, που ζούσε αρχικά στην Αθήνα και την Κόρινθο, και αργότερα στη Βαβυλώνα ως ερωμένη του πανίσχυρου τότε Άρπαλου, που της προσέφερε βασιλικά δώρα. Όταν η Πυθιονίκη πέθανε στη Βαβυλώνα, ο Αρπαλος την τίμησε, μεταξύ άλλων, με την ίδρυση ιερού (με ναό και βωμό) αφιερωμένου στην Πυθιονίκη Αφροδίτη.

³ Ο Άρπαλος. Το προσωνύμιο Παλλίδης φαίνεται ότι παραπέμπει στον φαλλό (Παλλίδης = «αυτός που κατάγεται από το γένος του φαλλού»).

⁴ Αγήν («αυτός που οδηγεί», ο αρχηγός, από το ρήμα ἄγω) ονομάζεται ο Αλέξανδρος, ο οποίος, στην αρχή της βασιλείας του, με την αποστολή σίτου, είχε κερδίσει την εύνοια των Αθηναίων.

⁵ Περίφημη Αθηναία εταίρα που συνδέθηκε με τον Άρπαλο μετά τον θάνατο της Πυθιονίκης, όταν εκείνος, αφού εγκατέλειψε τη Βαβυλώνα παίρνοντας μαζί του τεράστια χρηματικά ποσά, εγκαταστάθηκε αρχικά στην Ταρσό της Κιλικίας. Εκεί η Γλυκέρα ζούσε μαζί του στο ανάκτορο και φερόταν σαν βασίλισσα. Παραδίδεται ότι με προτροπή της Γλυκέρας ο Άρπαλος πρόσφερε στους Αθηναίους μεγάλη ποσότητα σίτου.

«Παιδί είναι – δεν καταλαβαίνει». Τι καταλαβαίνουν τελικά τα παιδιά και τι κάνουμε εμείς γι΄αυτό;

Πόσο αντιφατικοί είναι αλήθεια οι γονείς! Από τη μια λένε «παιδί είναι – δεν καταλαβαίνει» και από την άλλη «τα παιδιά καταλαβαίνουν τα πάντα». Τι ισχύει τελικά;

Στην ερώτηση τι καταλαβαίνει ένα παιδί, η απάντηση είναι «εξαρτάται». Εξαρτάται από την ηλικία του παιδιού, τον χαρακτήρα του και το θέμα. ‘Αλλα πράγματα μπορεί να κατανοήσει ένα παιδάκι 4 ετών και άλλα ένας έφηβος 11 χρονών.

Ωστόσο, έχει διαπιστωθεί σε σχετικές έρευνες ότι οι γονείς σπάνια μπορούν να προβλέψουν σωστά τι θα καταλάβει το παιδί τους σε μια συγκεκριμένη περίσταση. Φαίνεται πως συχνά οι γονείς είναι τόσο κοντά, τόσο «ταυτισμένοι» με το παιδί τους που δεν καταφέρνουν να το δουν σαν ξεχωριστό άτομο. ‘Ετσι, δεν αξιολογούν πάντα σωστά τις αντιληπτικές του δυνατότητες και δυσκολεύονται να προβλέψουν τι θα αντιληφθεί το παιδί τους για ένα ζήτημα.

Το μόνο σίγουρο είναι ότι το παιδί, ακόμα και το πολύ μικρό ή το χαμηλής νοημοσύνης παιδί, «πιάνει» τον συναισθηματικό τόνο και την ατμόσφαιρα γύρω του. Αν έχουμε ένα σοβαρό οικονομικό πρόβλημα που μας αγχώνει, το παιδί μπορεί, ακόμα κι αν του το εξηγήσουμε, να μην κατανοήσει όλες τις λεπτομέρειες. Σίγουρα όμως θα νιώσει την έντασή μας ή τη στενοχώρια μας.

Το παιδί, όσο μικρό κι αν είναι διαισθάνεται τα συναισθήματα των γύρω του, βλέπει τις εκφράσεις και τις αντιδράσεις τους, ακούει τον τόνο της φωνής τους. Το δίχρονο παιδάκι που θα δει μια μαμά να φωνάζει, νιώθει στο πετσί του την ένταση της και του προξενεί στρες, παρόλο που μπορεί ακόμα να μην ξέρει καν τη λέξη «θυμός» και επομένως να μην μπορεί να σκεφτεί «η μαμά είναι θυμωμένη».

Ως γονείς, λοιπόν, θα έπρεπε να μας απασχολούν δύο σχετικά ερωτήματα. Κατ΄αρχήν τι καταλαβαίνει το παιδί ως προς τις λεπτομέρειες ενός πραγματικού συμβάντος (είτε πρόκειται για ένα γεγονός, είτε για μια συζήτηση, για σχόλια που κάνουμε, κλπ.) Κατά δεύτερο, τι αισθάνεται το παιδί βιώνοντας το συναισθηματικό φορτίο του συμβάντος αυτού.

‘Ενα παιδί οκτώ ετών μπορεί να μην καταλαβαίνει τι ακριβώς σημαίνει απόλυση, καρκίνος ή θάνατος. Διαισθάνεται όμως ότι κάτι άσχημο συμβαίνει και ότι εμείς νιώθουμε άσχημα γι αυτό. Και χρειάζεται τη βοήθεια μας για να επεξεργαστεί αυτό που αισθάνεται. Και αυτό είναι κάτι που δεν πρέπει να ξεχνάμε ποτέ ως γονείς: το παιδί μας χρειάζεται για να το βοηθήσουμε να ονομάσει κάπως και να εκφράσει τα δυσάρεστα συναισθήματα που βιώνει όταν κάτι άσχημο συμβαίνει. Μόνο του δεν είναι σε θέση να το κάνει και αν δεν το κάνει, τα συναισθήματα αυτά θα παραμείνουν μπερδεμένα μέσα του και θα το μπλοκάρουν.

Από την άλλη μεριά,.συχνά τα παιδιά ακούν κάποιες συζητήσεις ή νιώθουν την ένταση στην ατμόσφαιρα και βγάζουν εσφαλμένα συμπεράσματα για το τι συμβαίνει τα οποία μπορούν να τα αγχώσουν χωρίς λόγο. Ο γονιός μπορεί να γυρίσει εκνευρισμένος από την εφορία και να πει κάτι πολύ βαρύ του τύπου «θα πάθω εγκεφαλικό στο τέλος» χωρίς να εννοεί βέβαια πραγματικά ότι θα το πάθει. Το παιδί που το ακούει όμως είναι πιθανό να νομίζει ότι πραγματικά συμβαίνει κάτι πολύ κακό και ότι ο πατέρας του μπορεί να αρρωστήσει.

Το τρομερό είναι ότι αν ένα παιδί βγάλει λάθος συμπέρασμα για το πρόβλημα που βιώνει ο γονιός, είναι πιθανό να μην μιλήσει ποτέ γι΄αυτό καθαρά προκειμένου να μην στενοχωρήσει τον γονιό. ‘Ετσι η παρεξήγηση δεν θα λυθεί ποτέ και το παιδί θα μείνει μόνο του να διαχειριστεί αυτό που νομίζει ότι συμβαίνει.

Καλό θα ήταν, λοιπόν, να έχουμε πάντα κατα νου ότι το παιδί μας αντιλαμβάνεται κάποια πράγματα από όσα συμβαίνουν αλλά δεν ξέρουμε ποιά ακριβώς και με τι τρόπο. Για τον λόγο αυτό πρέπει να επιλέγουμε συνειδητά τι θεωρούμε σωστό να μάθει το παιδί και τι όχι.

Αν συμβαίνει κάτι που για κάποιο λόγο επιλέγουμε να το κρύψουμε από το παιδί, τότε καλό θα ήταν πραγματικά να το κρύψουμε. ‘Οχι να αφήνουμε το παιδί να ακούει μισόλογα, να μας βλέπει «κάπως» αλλά να παριστάνουμε ότι δεν συμβαίνει τίποτα. Η στάση αυτή είναι πολύ επικίνδυνγη και μπορεί να δημιουργήσει πολλά προβλήματα στο παιδί. Αν το παιδί καταλαβαίνει ότι κάτι δεν πάει καλά κι εμείς επιμένουμε πως δεν συμβαίνει τίποτα, θα βγάλει λάθος συμπεράσματα, δεν θα μας εμπιστεύεται, θα αμφιβάλλει για την αντιληπτική του ικανότητα, και θα έχει μια συναισθηματική φόρτιση που δεν θα ξέρει τι να την κάνει.

Ωστόσο, καλό θα ήταν ως γονείς να μην κρυβόμαστε πίσω από το μικρό μας δαχτυλάκι. ‘Οταν συμβαίνει κάτι άσχημο, το παιδί το νιώθει. Είναι προτιμότερο να μιλήσουμε καθαρά γι΄αυτό, με τρόπο που ταιριάζει στην ηλικία και τη νοημοσύνη του παιδιού. Να παρουσιάσουμε τη δυσάρεστη αλήθεια μέσα σε ένα θετικό πλαίσιο του τύπου «θα τα καταφέρουμε», και να το βοηθήσουμε να εκφράσει τα συναισθήματά και τις απορίες του. Να το καθησυχάσουμε ρεαλιστικά (όχι με ψεύτικες υποσχέσεις) και να το ενθαρρύνουμε. ‘Ετσι μέσα από την άσχημη κατάσταση που όλοι βιώνουμε, θα διδάξουμε στο παιδί μας κάποια πολύτιμα πράγματα όπως ότι είμαστε μαζί στα δύσκολα, ότι αντέχουμε, ότι μπορούν τα πράγματα να γίνουν καλύτερα.

Πρέπει να τα λέμε όλα;

Yπάρχουν πράγματα που αποφεύγουμε να πούμε στο σύντροφό μας, στο παιδί μας, στους φίλους μας. Πότε πρέπει να εκφράζουμε ελεύθερα τα συναισθήματά μας και πότε να τα κρατάμε για τον εαυτό μας;

Oι σχέσεις με τους γύρω μας βασίζονται στην επικοινωνία, λεκτική, σωματική, οπτική. Όσο πιο κοντά μας νιώθουμε κάποιους ανθρώπους τόσο περισσότερο αισθανόμαστε και την ανάγκη να μιλάμε μαζί τους γι’ αυτά που μας συμβαίνουν, για το πώς αισθανόμαστε, για τη ζωή μας, κρατώντας μερικές φορές και κάτι για τον εαυτό μας. Mήπως αυτό επηρεάζει τις σχέσεις μας, μήπως αυτά που δεν λέγονται γίνονται μπούμερανγκ;

Ένα παράδοξο μήνυμα

Ίσως ένα από τα πιο παράδοξα μηνύματα που έχουμε λάβει από τους γονείς μας να είναι το «Nα είσαι πάντα ειλικρινής». Kι αυτό γιατί, ενώ από τη μια μας ζητούσαν να μη λέμε ψέματα, να μην τους κρύβουμε πράγματα και να μην τους εξαπατούμε, από την άλλη, με άλλους, λιγότερο σαφείς αλλά εξίσου δεσμευτικούς τρόπους, μας έδιναν να καταλάβουμε ότι δεν ήθελαν να τους τα λέμε όλα, ότι υπήρχαν πράγματα που δεν τους άρεσε καθόλου να ακούνε και τα οποία καλά θα κάναμε να τα κρατούμε για τον εαυτό μας ή ακόμα καλύτερα να τα ξεχνούμε κι εμείς οι ίδιοι. Mάθαμε, λοιπόν, έτσι ότι υπάρχουν πράγματα που πρέπει να λες και άλλα που πρέπει να κρατάς για τον εαυτό σου και ότι δεν μπορείς να λες πάντα αυτό που θέλεις να πεις.

Tι αποφεύγουμε να πούμε

Aυτό μπερδεύει, γιατί μεγαλώνοντας θέλουμε με τους φίλους μας, τους ερωτικούς μας συντρόφους, τα παιδιά μας να κάνουμε σχέσεις ειλικρινείς και τίμιες. Kαταλαβαίνουμε, όμως, ότι ούτε εμείς μπορούμε να λέμε τα πάντα, ούτε οι άλλοι είναι διατεθειμένοι να τα ακούνε. Ποια είναι συνήθως τα πράγματα που αποφεύγουμε να πούμε;
Mυστικά που πιστεύουμε ότι θα ζημιώσουν τη σχέση, πράξεις ή σκέψεις μας για τις οποίες νιώθουμε ενοχές και τύψεις.
Πράγματα που μας ενοχλούν ή μας θυμώνουν στη σχέση μας, αλλά δεν τα λέμε για να μην προκληθεί σύγκρουση.
Πράγματα που φοβόμαστε ότι θα στενοχωρήσουν ή θα πληγώσουν τον άλλον.
Πράγματα που πιστεύουμε ότι δεν αφορούν τον άλλον.

«Tα λέω όλα σε όλους»

Πολλές φορές μπερδεύουμε το «Tα λέω όλα σε όλους» με το «Eίμαι ανοιχτός». Yπάρχουν άνθρωποι που πραγματικά δεν μπορούν να κρατήσουν το στόμα τους, τόσο όσον αφορά τη δική τους ζωή όσο και άλλων. Mπορεί να διηγούνται το πρόβλημά τους σε πολλούς ανθρώπους με τους οποίους δεν τους συνδέει καν ιδιαίτερα στενή σχέση, αλλά παρ’ όλα αυτά να μη βρίσκουν καμία λύση και καμιά ανακούφιση. Tο να περιγράφουμε διαρκώς και όπου βρούμε αυτά που μας συμβαίνουν και αισθανόμαστε, συνήθως έχει περισσότερο να κάνει με μια ανάγκη αναγνώρισης και επιβεβαίωσης παρά με πραγματική εξομολόγηση και βαθιά επικοινωνία με τους άλλους. Aυτός είναι και ο λόγος που κάτι τέτοιο δεν οδηγεί συνήθως σε κοντινές, εποικοδομητικές σχέσεις.

H δύναμη των λέξεων

Συνήθως κρύβουμε πράγματα πιστεύοντας ότι με αυτό τον τρόπο προστατεύουμε τον άλλον ή τη σχέση μας. Πράγματι, οι λέξεις κρύβουν κάποιες φορές τεράστια δύναμη και μπορούν να κάνουν μεγάλο κακό. Yπάρχουν άνθρωποι που κυκλοφορούν στη ζωή με «πατερίτσες», με εικόνες δηλαδή για τη ζωή τους που έχουν φτιάξει για να αποφεύγουν τον πολύ πόνο, για να προστατεύουν τον εαυτό τους. Aς πάρουμε ένα πολύ κοινό παράδειγμα: Mια νέα, ενήλικη γυναίκα που λάτρευε τον πατέρα της έχει φτιάξει γι’ αυτόν μια ιδανική εικόνα, αγνοώντας υποσυνείδητα όλες τις ενδείξεις για το αντίθετο. O άνδρας της, πάνω σε ένα καβγά τους σχετικά με τους γονείς της, της αποκαλύπτει πληροφορίες που έχει για την προσωπική και την επαγγελματική ζωή του πατέρα της που αποδεικνύουν ότι κάθε άλλο παρά άμεμπτος ήταν. Tο βίαιο γκρέμισμα του «στηρίγματος» πάνω στο οποίο είχε βασιστεί επί χρόνια η γυναίκα αυτή μπορεί να αποβεί πολύ οδυνηρό -ακόμη και καταστροφικό- για την ίδια και για τη σχέση τους. Tο να μιλάμε ανοιχτά για όλα δεν ισχύει σαν απαράβατος ψυχολογικός κανόνας, όπως πολύ συχνά -εντελώς παρεξηγημένα- πιστεύεται.

Δύο λόγοι για να τα λέμε όλα

Aπό την άλλη μεριά, υπάρχουν δύο σοβαροί λόγοι για τους οποίους πρέπει πότε-πότε να «τα λέμε όλα»: O ένας είναι ότι το να μιλάμε, να λέμε πράγματα που μπορεί να είναι και δυσάρεστα, είναι πολλές φορές ο μόνος τρόπος να βελτιώσουμε τις σχέσεις μας με τους άλλους. Kαμιά φορά είναι η τελευταία ευκαιρία, όταν όλες οι άλλες έχουν εξαντληθεί, είναι το σωσίβιο την ώρα που η βάρκα βουλιάζει. Ξέρουμε, όσο κι αν δεν θέλουμε πολλές φορές να το παραδεχτούμε, ότι κάθε καλή σχέση (συζυγική, ερωτική, φιλική, συγγενική) περιλαμβάνει και συγκρούσεις. Mια σχέση, όμως, οδηγείται σε κρίση όταν για διάφορους λόγους αρχίσουν να διεισδύουν στο μυαλό και στην ψυχή αυτών που την απαρτίζουν «οχλήσεις» που καταλαμβάνουν όλο και περισσότερο χώρο, χωρίς να «ξεσκονίζονται» και να βγαίνουν από τη μέση. Σιγά-σιγά αρχίζουν να υπερισχύουν τα αρνητικά συναισθήματα. Tο πρόβλημα είναι ότι όσο βολικές κι αν είναι οι δικαιολογίες με τις οποίες αποφεύγουμε τις δυσάρεστες κουβέντες («Tώρα έχω πολλά στο κεφάλι μου, δεν μπορώ και αυτό», «Nα περιμένουμε να περάσει η μπόρα και μετά», «Mην αρχίσουμε τους καβγάδες τώρα που είναι τα παιδιά μικρά»), όταν και αν έρθει ποτέ η «σωστή» στιγμή, συνήθως έχει μαζευτεί τόσο παράπονο, τόσος θυμός, που δεν μπορεί πια να γίνει εποικοδομητική κουβέντα παρά μόνο ανταλλαγή πυρών.

Όταν δεν δουλεύει «η μαγεία»

Δεν θα έπρεπε να είναι οι σχέσεις, ειδικά οι φιλικές, κάτι το ατμοσφαιρικό, το μαγικό που να μη χρειάζεται συζητήσεις και ξεκαθαρίσματα; «Δεν είναι κατάντια για μια σχέση αυτό το “πρέπει να μιλήσουμε”», αναρωτιούνται μερικοί. Ίσως, αλλά είμαστε διατεθειμένοι και ικανοί να αφήνουμε τα πάντα να περνούν χωρίς να μας ενοχλούν και χωρίς να τα καταγράφουμε; Ή, διαφορετικά, είμαστε έτοιμοι να χάνουμε διαρκώς σχέσεις επειδή δεν δούλεψε καλά η μαγεία; Aν όχι, μόνο με την κουβέντα μπορούμε να τις προστατέψουμε και να τις διατηρήσουμε.

O «Ξέρεις - Ποιος»

O δεύτερος λόγος είναι ότι οι περισσότεροι άνθρωποι είμαστε φτιαγμένοι έτσι που έχουμε ανάγκη να μιλήσουμε, να δώσουμε όνομα και να ντύσουμε με λέξεις αυτό που μας απασχολεί για να το αντέξουμε. Όταν κρατάμε για τον εαυτό μας κάτι που μας βαραίνει, αναγκάζουμε το νευρικό μας σύστημα να κάνει κάτι πολύ κοπιαστικό, να εμποδίζει και να απωθεί σκέψεις και συναισθήματα. Aυτό έχει παραδόξως το αντίθετο αποτέλεσμα: Είναι πολύ πιο παρόν μέσα μας αυτό που μας απασχολεί, όσο πιο πολύ το διώχνουμε. Aντίθετα, το να ονομάσουμε το πρόβλημα, να το φτιάξουμε μια «ιστορία», οδηγεί αυτόματα σε συναισθηματική αποφόρτιση. Tο «ακατονόμαστο» που αποκτάει όνομα χάνει τη δύναμη που είχε επάνω μας και μας ελευθερώνει. Στο Xάρι Πότερ, αυτοί που τολμούν να πουν τον κακό «Ξέρεις - ποιον» με το όνομά του είναι οι μόνοι που μπορούν και να τον αντιμετωπίσουν.

Η εμπάθεια του τρομοκράτη

Η «Δευτέρα Παρουσία» του Γουίλλιαμ Μπάτλερ Γέητς μοιάζει να αποτυπώνει τέλεια το σημερινό μας αδιέξοδο. "Οι καλύτεροι δίχως πεποίθηση, ενώ οι χειρότεροι ωθούνται από την ένταση του πάθους".

Αυτό αποτελεί μια άριστη περιγραφή της διαφοράς που διακρίνει σήμερα τους αναιμικούς φιλελεύθερους από τους παθιασμένους φονταμενταλιστές. "Οι καλύτεροι" δεν είναι πλέον ικανοί να στρατευτούν ολόψυχα, ενώ «οι χειρότεροι» αποδύονται σε πράξεις ρατσιστικού, θρησκευτικού, σεξιστικού φονταμενταλισμού.

Είναι όμως οι τρομοκράτες φονταμενταλιστές, είτε πρόκειται για χριστιανούς είτε για μουσουλμάνους, πραγματικά φονταμενταλιστές με την αυθεντική έννοια του όρου; Πιστεύουν πραγματικά; Εκείνο που τους λείπει είναι ένα χαρακτηριστικό το οποίο εύκολα διακρίνει κανείς σε όλους τους γνήσιους φονταμενταλιστές, από τους θιβετιανούς βουδιστές μέχρι τους Άμις των ΗΠΑ: η έλλειψη εμπάθειας και φθόνου, η βαθιά αδιαφορία για τον τρόπο ζωής των μη πιστών. Αν οι σημερινοί δήθεν φονταμενταλιστές πραγματικά πιστεύουν ότι έχουν βρει τον δρόμο τους προς την αλήθεια, γιατί να νιώθουν ότι απειλούνται από τους μη πιστούς, γιατί να τους φθονούν; Όταν ένας βουδιστής συναντά έναν δυτικό ηδονιστή, δεν μπαίνει καν στον κόπο να τον επικρίνει. Απλώς παρατηρεί καλοσυνάτα ότι ο τρόπος με τον οποίο αναζητά την ευτυχία ο ηδονιστής είναι αφεαυτού καταδικασμένος να αποτύχει. Σε αντίθεση με τους αληθινούς φονταμενταλιστές, οι τρομοκράτες ψευδοφονταμενταλιστές ενοχλούνται, προκαλούνται και γοητεύονται βαθιά από την αμαρτωλή ζωή των μη πιστών. Νιώθει κανείς ότι, πολεμώντας τον αμαρτωλό Άλλο, πολεμούν τον ίδιο τους τον πειρασμό. Αυτοί οι δήθεν χριστιανοί ή μουσουλμάνοι φονταμενταλιστές αποτελούν όνειδος για τον αληθινό φονταμενταλισμό.

Σε αυτό ακριβώς το σημείο η διάγνωση του Γέητς δεν ανταποκρίνεται στην παρούσα κατάσταση: η παράφορη ένταση ενός όχλου μαρτυρεί μια έλλειψη αληθινής πεποίθησης. Βαθιά μέσα τους, και οι τρομοκράτες φονταμενταλιστές στερούνται αληθινής πεποίθησης -τα βίαια ξεσπάσματά τους το αποδεικνύουν. Πόσο επισφαλής πρέπει να είναι η πίστη ενός μουσουλμάνου, για να αισθάνεται ότι απειλείται από μια ανόητη γελοιογραφία η οποία δημοσιεύτηκε σε μια χαμηλής κυκλοφορίας δανική εφημερίδα; Η φονταμενταλιστική ισλαμιστική τρομοκρατία δεν ερείδεται στην πεποίθηση των τρομοκρατών για την ανωτερότητά τους ούτε στην επιθυμία τους να περιφρουρήσουν την πολιτισμικοθρησκευτική τους ταυτότητα από την επέλαση του παγκόσμιου πολιτισμού της κατανάλωσης. Το πρόβλημα με τους φονταμενταλιστές δεν είναι ότι εμείς τους θεωρούμε κατώτερούς μας, αλλά, μάλλον, ότι αυτοί οι ίδιοι ενδόμυχα θεωρούν εαυτόν κατώτερο. Γι’ αυτό και οι συγκαταβατικές, πολιτικώς ορθές διαβεβαιώσεις μας ότι δεν νιώθουμε καμία ανωτερότητα απέναντι τους το μόνο που κατορθώνουν είναι να τους κάνουν να οργίζονται περισσότερο και να τρέφουν την εμπάθειά τους. Το πρόβλημα δεν είναι η πολιτισμική διαφορά (η προσπάθειά τους να διαφυλάξουν την ταυτότητά τους), αλλά το αντίθετο γεγονός ότι οι φονταμενταλιστές είναι ήδη ενστερνιστεί τα κριτήρια μας και μετρούν τον εαυτό τους με αυτά. (Αυτό σαφώς ισχύει και για τον Δαλάι Λάμα, ο οποίος δικαιολογεί τον θιβετιανό βουδισμό με βάση τις δυτικές αξίες τής επιδίωξης της ευτυχίας και της αποφυγής του πόνου.) Παραδόξως, αυτό που πραγματικά λείπει από τους φονταμενταλιστές είναι μια δόση εκείνης ακριβώς της αληθινής «ρατσιστικής» πεποίθησης του υποκειμένου στην ανωτερότητά του.

Εκείνο που προκαλεί σύγχυση, όσον αφορά τις «τρομοκρατικές» επιθέσεις, είναι ότι δεν συμβιβάζονται με την αντιδιαστολή που συνήθως κάνουμε ανάμεσα στο κακό ως εγωτισμό ή αδιαφορία για το κοινό καλό, και στο καλό ως το πνεύμα της θυσίας και την έμπρακτη προθυμία να θυσιαστεί κανείς εν ονόματι κάποιου ανώτερου σκοπού. Οι τρομοκράτες αναπόφευκτα εμφανίζονται ως κάτι ανάλογο με τον Σατανά του Μίλτον [John Milton], που λέει «Κακό, γίνε συ το Καλό μου»: ενώ επιδιώκουν αυτό που σ’εμάς φαίνεται ως φαύλοι σκοποί με φαύλα μέσα, η μορφή τής δραστηριότητάς τους πληροί το ύψιστο κριτήριο του καλού. Η λύση αυτού του αινίγματος δεν είναι δύσκολη και ήταν ήδη γνωστή στον Ρουσσώ. Ο εγωτισμός, ή το ενδιαφέρον του υποκειμένου για τη δική του ευημερία, δεν αντιβαίνει κατ’ ανάγκην στο κοινό καλό, αφού η αλτρουιστική συμπεριφορά μπορεί εύκολα να απορρέει από εγωιστικές επιδιώξεις. Η αντιδιαστολή εγωτισμού-κοινοτισμού και ωφελιμισμού-διατράνωσης οικουμενικών κανόνων αποτελούν ψευδείς αντιθέσεις, αφού οι δύο αντίθετες επιλογές καταλήγουν να έχουν το ίδιο αποτέλεσμα. Οι επικριτές που παραπονούνται ότι, στη σημερινή ηδονιστική-εγωιστική κοινωνία, οι αληθινές αξίες έχουν εκλείψει παντελώς πλανιόνται. Το αληθινό αντίθετο της εγωιστικής φιλαυτίας δεν είναι ο αλτρουισμός, το ενδιαφέρον για το κοινό καλό, αλλά ο φθόνος, ο ressentiment, που με κάνει να ενεργώ ενάντια στα συμφέροντά μου. Ο Φρόιντ το ήξερε καλά: η ορμή προς τον θάνατο αντιτίθεται τόσο στην αρχή της ηδονής όσο και στην αρχή της πραγματικότητας. Το αληθινό κακό, δηλαδή η ορμή προς τον θάνατο, συνεπάγεται το σαμποτάζ κατά του εαυτού μας. Μας κάνει να ενεργούμε ενάντια στα δικά μας συμφέροντα.

Το πρόβλημα με την ανθρώπινη επιθυμία είναι ότι, όπως είπε και ο Λακάν, είναι πάντα «επιθυμία του Άλλου», με όλες τις έννοιες αυτού του όρου- επιθυμία για τον ίδιο τον Άλλο, επιθυμία να είμαι επιθυμητός από τον Άλλο, και, ιδίως, επιθυμία γι’αυτό που επιθυμεί ο Άλλος. Αυτό το τελευταίο κάνει τον φθόνο, ο οποίος περιλαμβάνει την εμπάθεια, συστατικό στοιχείο της ανθρώπινης επιθυμίας, κάτι που ο Αυγουστίνος γνώριζε καλά. Θυμηθείτε το χωρίο από τις Εξομολογήσεις του, που συχνά αναφέρει ο Λακάν, όπου ένα βρέφος ζηλεύει τον αδελφό του που βυζαίνει το στήθος της μητέρας τους: «Και εγώ ο ίδιος έχω δει και έχω γνωρίσει ένα νήπιο που ζήλευε, κι ας μην μπορούσε να μιλήσει. Χλόμιασε κι έριχνε φαρμακερές ματιές στον ομογάλακτο αδελφό του».

Βασισμένος σε αυτή τη διαίσθηση, ο Ζαν-Πιερ Ντιπουί [Jean-Pierre Dupuy] προτείνει μια πειστική κριτική της θεωρίας περί δικαιοσύνης του Τζον Ρολς [John Rawls]: Στο ρολσιανό μοντέλο μιας δίκαιης κοινωνίας, οι κοινωνικές ανισότητες είναι ανεκτές μόνο κατά το μέτρο που συγχρόνως βοηθούν εκείνους οι οποίοι βρίσκονται στη βάση της κοινωνικής κλίμακας και που βασίζονται όχι σε κληρονομημένες ιεραρχίες, αλλά σε έμφυτες ανισότητες, οι οποίες θεωρούνται τυχαίες και δεν λογίζονται ως αρετές. Μέχρι και οι Βρετανοί Συντηρητικοί φαίνονται σήμερα έτοιμοι να προσυπογράψουν την έννοια της δικαιοσύνης που προτείνει ο Ρολς: τον Δεκέμβριο του 2005, ο Ντέιβιντ Κάμερον [David Cameron], ο νεοεκλεγείς ηγέτης των Τόρις, εξέφρασε την πρόθεσή του να μετατρέψει το Συντηρητικό Κόμμα σε υπερασπιστή των μη προνομιούχων, δηλώνοντας: «Νομίζω ότι η λυδία λίθος κάθε πολιτικής μας πρέπει να είναι: τι θα κάνει αυτό για τους ανθρώπους που έχουν τα λιγότερα, για εκείνους που βρίσκονται στο τελευταίο σκαλοπάτι της κλίμακας;» Όμως, εκείνο που δεν αντιλαμβάνεται ο Ρολς είναι ότι μια τέτοια κοινωνία θα δημιουργούσε τις συνθήκες για μια ανεξέλεγκτη έκρηξη ressentiment: σε μια τέτοια κοινωνία, θα ήξερα ότι η κατώτερη θέση μου είναι απολύτως «δικαιολογημένη» και, ως εκ τούτου, θα είχα στερηθεί το τέχνασμα να αιτιολογώ την αποτυχία μου ως αποτέλεσμα κοινωνικής αδικίας.

Ο Ρολς προτείνει συνεπώς ένα τρομακτικό μοντέλο κοινωνίας, στην οποία οι ιεραρχικές διακρίσεις νομιμοποιούνται άμεσα με τη μορφή έμφυτων ιδιοτήτων, αφήνοντας έτσι να του διαφύγει η απλή αλήθεια που δείχνει περίτρανα το παρακάτω ανέκδοτο για έναν σλοβένο χωρικό. Μια καλή μάγισσα ζητάει από τον χωρικό να διαλέξει' είτε θα δώσει σε αυτόν μια αγελάδα και στον γείτονά του δύο, είτε θα πάρει από αυτόν μια αγελάδα και από τον γείτονά του δύο. Ο χωρικός διαλέγει αμέσως το δεύτερο. Ο Γκορ Βιντάλ εκφράζει λακωνικά την ίδια αλήθεια: «Δεν μου αρκεί να κερδίσω -πρέπει και ο άλλος να χάσει». Η παγίδα του φθόνου/εμπάθειας δεν είναι μόνο ότι προσυπογράφει την αρχή του παιγνίου μηδενικού αθροίσματος, όπου η νίκη μου ισούται με τη ζημία του άλλου. Συνεπάγεται συγχρόνως ένα χάσμα ανάμεσα σε αυτά τα δύο, το οποίο δεν είναι το θετικό χάσμα (μπορούμε όλοι να κερδίσουμε χωρίς να υπάρξουν καθόλου χαμένοι), αλλά ένα χάσμα αρνητικό. Αν έχω να διαλέξω ανάμεσα στο δικό μου όφελος και στη ζημία του αντιπάλου μου, προτιμώ να ζημιωθεί ο αντίπαλος, ακόμα κι αν αυτό συνεπάγεται και δική μου ζημία. Είναι σαν το επακόλουθο όφελος μου από τη ζημία του αντιπάλου να λειτουργεί σαν ένα παθολογικό στοιχείο που αμαυρώνει την καθαρότητα της νίκης μου.

Ο Φρίντριχ Χάγιεκ [Friedrich Hayek] ήξερε ότι ήταν πολύ πιο εύκολο να αποδεχτεί κανείς τις ανισότητες, αν μπορεί να ισχυριστεί ότι απορρέουν από μια απρόσωπη τυφλή δύναμη: το καλό με την «ανορθολογικότητα» της αγοράς και με την επιτυχία ή την αποτυχία στον καπιταλισμό είναι ακριβώς ότι μου επιτρέπει να εκλάβω την αποτυχία ή την επιτυχία μου ως «άδικη, ως κάτι που δεν μου άξιζε», ως κάτι τυχαίο. Θυμηθείτε το παλιό μοτίβο της αγοράς ως τη σύγχρονη εκδοχή μιας αστάθμητης μοίρας. Το ότι ο καπιταλισμός δεν είναι «δίκαιος» αποτελεί συνεπώς ένα καίριο χαρακτηριστικό του, που εξηγεί την αποδοχή του από την πλειονότητα. Μπορώ να συμβιβαστώ πολύ πιο εύκολα με την αποτυχία μου, αν ξέρω ότι δεν οφείλεται στις υποδεέστερες ικανότητές μου, αλλά στην τύχη.

Εκείνο που μοιράζονται ο Νίτσε και ο Φρόυντ είναι η ιδέα ότι η δικαιοσύνη ως ισότητα θεμελιώνεται στον φθόνο -στον φθόνο για τον Άλλο, που έχει ότι δεν έχουμε εμείς και που το απολαμβάνει. Το αίτημα για δικαιοσύνη ισοδυναμεί συνεπώς σε τελευταία ανάλυση με το αίτημα να περιοριστεί η υπερβολική απόλαυση του Άλλου, ώστε η πρόσβαση όλων στη jouissance να είναι ίση. Η αναπόφευκτη κατάληξη αυτού του αιτήματος είναι, ασφαλώς, ο ασκητισμός. Από τη στιγμή που δεν είναι δυνατόν να επιβάλουμε ίση jouissance, εκείνο που επιβάλλεται να μοιράζεται εξίσου αντ’αυτής είναι η απαγόρευση. Σήμερα, ωστόσο, στη δήθεν επιτρεπτική κοινωνία μας, αυτός/ό ασκητισμός λαμβάνει τη μορφή του αντιθέτου του, μιας γενικευμένης υπερεγωτικής προσταγής, της εντολής «Απόλαυσε!» Τελούμε όλοι υπό το κράτος αυτής της προσταγής. Το αποτέλεσμα είναι ότι η απόλαυσή μας συναντά περισσότερα προσκόμματα από ποτέ. Πάρτε για παράδειγμα τον γιάπη, ο οποίος συνδυάζει τη ναρκισσιστική «αυτοπραγμάτωση» με εκείνες τις άκρως ασκητικές συνήθειες του τζόγκινγκ, της υγιεινής διατροφής κ.ο.κ. Ίσως αυτό να είχε υπόψη ο Νίτσε όταν έκανε λόγο για τον Τελευταίο Άνθρωπο, παρόλο που μόνο σήμερα μπορούμε να διακρίνουμε πραγματικά τη μορφή αυτού του Τελευταίου Ανθρώπου στον ηδονιστικό ασκητισμό των γιάπηδων. Ο Νίτσε δεν συνιστούσε απλώς τη διατράνωση της ζωής έναντι του ασκητισμού: αντιλαμβανόταν πολύ καλά ότι ένας κάποιος ασκητισμός είναι το αντίδοτο της παρακμιακής υπέρμετρης ηδυπάθειας. Η κριτική του για τον Πάρσιφαλ του Βάγκνερ, και γενικότερα για την παρακμή του ύστερου ρομαντισμού, ο οποίος ταλαντεύεται μεταξύ της χλιαρής ηδυπάθειας και του σκοτεινού πνευματισμού, είναι εύστοχη.

Τι είναι λοιπόν ο φθόνος;

Ας επιστρέφουμε στη σκηνή που μας περιγράφει ο Αυγουστίνος, με το νήπιο το οποίο φθονεί τον αδελφό του που βυζαίνει το στήθος της μητέρας τους. Το υποκείμενο δεν φθονεί αυτό καθαυτό το γεγονός ότι ο Άλλος κατέχει το θεωρούμενο ως πολύτιμο αντικείμενο, αλλά μάλλον τον τρόπο που ο Αλλος είναι σε θέση να απολαμβάνει αυτό το αντικείμενο, το οποίο εξηγεί και γιατί δεν του αρκεί απλώς να κλέψει το αντικείμενο και να γίνει κατ’αυτό τον τρόπο αυτός κάτοχός του. Ο αληθινός σκοπός του είναι να καταστρέψει τη δυνατότητα/ικανότητα του Άλλου να απολαμβάνει το αντικείμενο. Βλέπούμε, λοιπόν, ότι ο φθόνος πρέπει να ενταχθεί στο τρίπτυχο φθόνος-φειδώ-μελαγχολία, τις τρεις μορφές αδυναμίας του υποκειμένου να απολαύσει το αντικείμενο, και, φυσικά, νοερής απόλαυσης αυτής ακριβώς της αδυναμίας. Σε αντίθεση με το υποκείμενο του φθόνου, που φθονεί την κατοχή και/ή τη jouissance του αντικειμένου από τον άλλο, ο φιλάργυρος κατέχει το αντικείμενο, αλλά δεν μπορεί να το απολαύσει/καταναλώσει. Η ικανοποιηση του προέρχεται απο την απλή κατοχή του αντικειμενου, από την εξιδανίκευσή του σε ιερή, άθικτη/απαγορευμένη οντότητα, η οποία επ’ ουδενί πρέπει να καταναλωθεί. Η παροιμιώδης μορφή του μονήρους φιλάργυρου είναι ένας άνθρωπος που τον βλέπουμε να επιστρέφει στο σπίτι του, να κλειδαμπαρώνει προσεκτικά τις πόρτες, να ανοίγει το σεντούκι του και κατόπιν να κοιτάζει κλεφτά το αντικείμενο που θεωρεί πολύτιμο, παρατηρώντας το με δέος. Εκείνο ακριβώς που τον εμποδίζει να καταναλώσει το αντικείμενο εγγυάται την υπόστασή του ως αντικειμένου της επιθυμίας. Όσο για το μελαγχολικό υποκείμενο, όπως ο φιλάργυρος, κατέχει το αντικείμενο, αλλά χάνει τον λόγο που τον έκανε να το επιθυμεί. Πιο τραγικός από τους τρεις, ο μελαγχολικός έχει ελεύθερη πρόσβαση σε όλα όσα θέλει, αλλά δεν βρίσκει ικανοποίηση σε αυτά.

Αυτή η υπερβολική διάσταση του φθόνου είναι η βάση της πολύ γνωστής, αλλά παρά ταύτα όχι πλήρως αξιοποιημένης, αντιδιαστολής που κάνει ο Ρουσσώ μεταξύ εγωτισμού, amour-de-soi (εκείνης της αγάπης για τον εαυτό μας που είναι φυσιολογική) και amour-propre, της διεστραμμένης τάσης να προκρίνουμε τον εαυτό μας έναντι των άλλων, κατά την οποία το υποκείμενο δεν εστιάζεται στην επίτευξη ενός στόχου, αλλά στο να καταστρέψει το εμπόδιο που την παρακωλύει:

Τα πρωτόγονα πάθη, που όλα κατατείνουν άμεσα στην ευτυχία μας, που μας κάνουν να ασχολούμαστε μόνο με αντικείμενα τα οποία σχετίζονται με αυτά και που αποκλειστική αφετηρία τους αποτελεί ο amour-de-soi, είναι όλα στην ουσία τους αξιαγαπητα και τρυφερά· όταν, ωστόσο, εκτρέπονται από το αντικείμενό τους λόγω εμποδίων, ασχολούνται περισσότερο με το εμπόδιο από το οποίο προσπαθούν να απαλλαγούν παρά με το αντικείμενο το οποίο προσπαθούν να φτάσουν. Έτσι αλλάζουν φύση και γίνονται αψίθυμα και αποκρουστικά. Με τον τρόπο αυτό, ο amour-de-soi, που είναι ένα ευγενές και απόλυτο συναίσθημα, γίνεται amour-propre, δηλαδή ένα σχετικό συναίσθημα, διά του οποίου το άτομο συγκρίνει τον εαυτό του, ένα αίσθημα που απαιτεί προτιμήσεις, που η απόλαυσή του είναι αμιγώς αρνητική και που δεν πασχίζει να βρει ικανοποίηση στη δική μας ευτυχία, αλλ' αποκλειστικά και μόνο στη δυστυχία των άλλων.

Κατά συνέπεια, ένας κακός άνθρωπος δεν είναι εγωιστής, δεν είναι κάποιος ο οποίος «σκέφτεται μόνο το δικό του συμφέρον». Ένας αληθινός εγωιστής είναι υπερβολικά απασχολημένος να κοιτάζει το δικό του καλό, για να έχει τον χρόνο να προκαλέσει δυστυχία στους άλλους. το κυριότερο ελάττωμά ενός κακού ανθρώπου είναι ακριβώς ότι απασχολεί τη σκέψη του περισσότερο με τους άλλους παρά με τον ίδιο του τον εαυτό. Ο Ρουσσώ περιγράφει με ακρίβεια έναν λιμπιντικό μηχανισμό: την αντιστροφή η οποία προκαλεί τη μετατόπιση της λιμπιντικής επένδυσης από το αντικείμενο στο ίδιο το εμπόδιο. Αυτό βρίσκει κάλλιστα εφαρμογή στην περίπτωση της φονταμενταλιστικής βίας -είτε πρόκειται για τη βομβιστική επίθεση στην Οκλαχόμα είτε για την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους. Και στις δύο περιπτώσεις είχαμε να κάνουμε με καθαρό μίσος: εκείνο που είχε πραγματικά σημασία ήταν η καταστροφή του εμποδίου, του Ομοσπονδιακού Κτιρίου Άλφρεντ Π. Μάρεϊ στην Πόλη της Οκλαχόμα, των Δίδυμων Πύργων, και όχι η επίτευξη του ευγενούς σκοπού μιας αληθινά χριστιανικής ή μουσουλμανικής κοινωνίας.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο δεν πρέπει να δεχόμαστε ποτέ κατά γράμμα τις διακηρύξεις του εξισωτισμού: η έννοια (και η πρακτική) της εξισωτικής δικαιοσύνης, εφόσον απορρέει από φθόνο, βασίζεται στην αντιστροφή τής συνήθους απάρνησης η οποία πραγματοποιείται επ’ωφελεία των άλλων:

«Είμαι πρόθυμος να το απαρνηθώ, ώστε (και) οι άλλοι ΝΑ ΜΗΝ (μπορούν να) το έχουν!» Μακράν τού να είναι το αντίθετο του πνεύματος της θυσίας, το κακό αναδύεται εδώ ως το ίδιο το πνεύμα της θυσίας, καθώς είμαι πρόθυμος να αγνοήσω τη δική μου ευτυχία -αν, μέσα από τη θυσία μου, μπορώ να στερήσω από τον Άλλο την απόλαυσή του...

Οι Σκληροί Άνθρωποι

Πιστεύουν πως έχουν χρέος να είναι δυνατοί. Μα αυτό το χρέος δεν ξεπληρώνεται ποτέ.

Καταδικάζουν την αδυναμία, εκλογικεύοντας και αναλύοντας τα συναισθήματά τους, μεχρι να μπορούν να ζήσουν με τον εαυτό τους.

Παρουσιάζουν μια απίστευτη σκληρότητα προς τον εαυτό τους και προς τους άλλους. Δεν θέλουν ν' απαλλαγούν από ότι τους προσφέρει ασφάλεια και γνώση/την ανάγκη να ξέρουν.

Νομίζουν πως παίρνουν αποφάσεις κατόπιν "μεγάλου προβληματισμού" αλλά ο φόβος αποφασίζει ουσιαστικά γι' αυτούς. Πουθενά και ποτέ δεν αισθάνονται σιγουριά και γαλήνη μέσα τους.

Αγωνιούν για απαντήσεις ενώ συνεχίζουν να μην ακούν και να μη θέλουν να μετακινηθούν από τη θέση τους.

Φοβούνται να βρεθούν στο πουθενά, ν' αντιμετωπίσουν το άγνωστο. Προσπαθούν να κρατηθούν από το γνώριμο, να ελέγξουν τη ζωή αλλά και τους άλλους γύρω τους.

Παρουσιάζονται συχνά ως θύματα ή ως αλτρουιστές που δεν τους εκτιμούν οι άλλοι, κρύβοντας τη σκληρότητα και την ανάγκη επιβολής της άποψής τους.

Από φόβο και χρέος πρέπει να κυριαρχούν για να αισθάνονται ασφαλείς, έτσι βάζουν τάξη στη ζωή τους για να μη βλέπουν το χάος κάτω από την αταραξία.

Η αυτοκριτική είναι ανάλογη με τη σκληρότητα και την αυτο-αμφισβήτηση που δεν αφήνουν να φανεί.

Αναγκάζουν τον εαυτό τους ν' αντέχει, πιστεύοντας πως έχουν χρέος να ζουν μαρτυρική ζωή. Αναζητούν τη θεραπεία ενώ δεν πιστεύουν πως αυτή υπάρχει, όπως δεν πιστεύουν πως υπάρχει ζωή πέρα από το χρέος και την τιμωρία.

Το παρόν παραμένει άγνωστο, καθώς αδυνατούν να δουν πραγματικά τον εαυτό τους, ενώ συνεχίζουν ν' ακολουθούν τις προσταγές του νου τους. Όλα όσα έχουν καταφέρει, τα πληρώνουν με το αίμα και το σώμα του Εαυτού τους, Τον οποίο θυσιάζουν στο βωμό του φόβου και της υποτιθέμενης αλήθειας τους.

Δεν υπάρχουν "δύσκολες ασθένειες", υπάρχουν δύσκολοι ασθενείς, που είναι απρόθυμοι να εγκαταλείψουν τον πρωταρχικό προγραμματισμό τους. Είναι απρόθυμοι να θυσιάσουν την υποτιθέμενη αυτάρκειά τους.

Προτιμούν να κάθονται και να παρακολουθούν, βουβοί και πανικοβλημένοι, τη θυσία του Εαυτού τους, τη σταύρωση της αλήθειας τους, που οι ίδιοι ζητάνε. Ανίκανοι να εγκαταλείψουν το δράμα τους, τις αιματηρές συγκρούσεις μέσα τους, που φανερώνουν την παράνοια της κατήχησης τους, υπομένουν, αναζητώντας συμμάχους, μάρτυρες που θ' απαλύνουν τον πόνο τους.

Παραμένουν κριτές, βολεμένοι αναλυτές της πραγματικότητάς τους, που όμως συνεχίζει ζοφερή, ελλιπής, καθώς απουσιάζει το πάθος, ο αυθορμητισμός στη σκέψη και στη δράση τους.

Στοιχίζει ακριβά το βάρος της υποτιθέμενης ιστορίας τους, την οποία φυλάνε σαν κόρη οφθαλμού, στη σύνθεση της ασθένειας τους. Όσο περισσότερο σείονται τα θεμέλια της ίδιας της ύπαρξής τους, τόσο γαντζώνονται από την κεκτημένη γνώση τους, που αρνούνται να αμφισβητήσουν.

Και πιστεύουν πως είναι μόνοι. Πως αποφασίζουν για τον εαυτό τους, πως "δεν αφορά άλλον" η σκέψη τους, πως λειτουργούν με "θυσία" και αλτρουισμό για τους άλλους, γιατί το "καλό", για το "σωστό", πάντα στη μοναξιά τους.

Και λένε ψέματα στον εαυτό τους, θεωρώντας πως η αλήθεια θα τους αναγκάσει να υποφέρουν, συνηθισμένοι να βλέπουν μέσα από φίλτρα αυτό-καταστροφής και διάλυσης της στημένης ζωής τους.

Μα τίποτα δεν γκρεμίζεται ακαριαία, όπως τίποτα δεν δημιουργείται ακαριαία στον χωροχρόνο μας. Ξοδεύουμε αμύθητα ποσοστά ενέργειας, τοποθετώντας το κάθε λιθαράκι της ψευδαίσθησης μας. Την ενέργεια αυτή την πληρώνουμε με την ίδια τη ζωή μας, όπως πληρώνουμε - δικαίως - την ενέργεια που διατηρεί τον ευάλωτο πολιτισμό μας. Δεν αντιλαμβανόμαστε οτιδήποτε διαφορετικό από αυτό που επιμένουμε να ενισχύουμε.

Και κάπου κάπου, εμφανίζονται μία - μία οι θαρραλέες ψυχές που τολμούν να σπάσουν τα δεσμά τους, απελευθερώνοντας το πνεύμα τους. Πάντα υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν.

Δεν είναι απλό, όπως υπόσχονται οι εύπεπτες θεωρίες της σύγχρονης αγοράς, μα ούτε και χαρίζεται η άλλη θέαση που οφείλουμε στον Εαυτό μας.

Απαιτεί θάρρος η μετακίνηση, πολύ περισσότερο η εσωτερική. Μα οι θαρραλέοι άνθρωποι γνωρίζουν πως κάθε μικρό βήμα αντιστοιχεί με ένα τεράστιο άνοιγμα της θέασής τους. Τίποτα δεν μπορεί να τους πείσει πια πως αξίζει να ζουν τυφλοί, τραβώντας μαρτυρικούς σταυρούς, που μόνο το εγώ τους, τούς επιβάλλει.

Η σκληρότητα δίνει τη θέση της στην κατανόηση, η επιβολή μετατρέπεται σε συμπόνια και η προηγούμενη γνώση αποδεικνύεται λίγη, μπροστά στη φανέρωση που πλέον δεν έχει λόγο να παραμένει κρυφή.

Είναι μια πορεία κοινή, καταργώντας την εγωιστική μοναξιά που φάνταζε πραγματική. Είναι μια πορεία θεραπείας της ζωής, τιμώντας την ίδια την Ύπαρξή.

Κι όταν ένας σκληρός άνθρωπος καταφέρνει να αποδεσμευτεί από την ίδια τη σκληρότητα και όλες τις παρανοήσεις της, όταν συναντά την αθωότητα, τη χαρά και το πάθος, τότε θεραπεύονται πολλοί γύρω του, τότε αγγίζει μαγικά, διαχρονικά τη ζωή, με την τόλμη του.

Είναι σταδιακή, εξελικτική πορεία, προς όλες τις κατευθύνσεις, που περιλαμβάνει όλες τις λειτουργίες που χρησιμοποιήσαμε για την οικοδόμηση των ψευδαισθήσεων μας και ακόμα περισσότερες, με σκοπό να πορευτούμε με τον αναστημένο μας Εαυτό.

Μα όσοι διαθέτουν τη θεία σπίθα της θέλησης, της πειθαρχίας, του πάθους, αμείβονται, θεραπεύονται, ζουν μια άλλη ζωή, σ' έναν άλλο κόσμο, λυτρωμένοι από τον φτιαχτό, μάταιο κόσμο του πλανεμένου εγώ.

Κυκλοφορούν αθόρυβα μα σταθερά, με ταπεινότητα και μεγαλοπρέπεια, σε δρόμους νέους, ανύπαρκτους για τους πολλούς. Κάθε στιγμή γίνεται ευκαιρία, κάθε εμπόδιο πρόκληση ενός ακόμα πετάγματος ψηλότερα, μακρύτερα. Ενωμένοι μόνο με τους ομοίους τους, με αστείρευτη συμπόνια για την άγνοια γύρω τους.

Αλλάζει ο άνθρωπος;

Αλλάζω σημαίνει προκαλώ μια αλλαγή στον εαυτό μου και πλέον διαφέρω από την προηγούμενη κατάστασή μου.

 Στην γλώσσα της Ψυχολογίας η μεταμόρφωση αυτή συνδέεται με το μυαλό και τον ψυχισμό του ανθρώπου. Συγκεκριμένα, η διαδικασία αυτή παραπέμπει σε διαφοροποιήσεις μεταξύ παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος ως προς:

τον τρόπο σκέψης (νόηση)
τον τρόπο συμπεριφοράς (πράξη)
την αντίληψη
την διαχείριση των συναισθημάτων.

Επιπλέον, το νόημα της λέξης «αλλαγή» μπορεί να αφορά αλλαγές που πραγματοποιούνται κατά την διάρκεια της εφηβείας ή των γηρατειών. Π.χ. σωματικές αλλαγές ή βιολογικές-ορμονικές αλλαγές.

Επομένως, με βάση τις δυο τοποθετήσεις παραπάνω οφείλουμε να ξεκαθαρίσουμε σε τι ακριβώς καλούμαστε να απαντήσουμε όταν μας ρωτάνε αν αλλάζει ο άνθρωπος.

Παρακάτω λοιπόν θα αναπτύξω μια απάντηση στο ερώτημά μας με βάση την πρώτη τοποθέτηση, καθώς η δεύτερη θαρρώ πως είναι ξεκάθαρη.

Ο άνθρωπος είναι ένα έλλογο ον, εγκεφαλικά ανεπτυγμένο, εκ φύσεως κοινωνικό και ικανό να σκέφτεται, να αισθάνεται και να επικοινωνεί με τον έναρθρο λόγο. Από την ημέρα της γέννησης του μέχρι και την τελευταία μέρα στην ζωή, ο άνθρωπος δεν παύει να εξελίσσεται διότι ποτέ δεν μένει στάσιμος. Τι εννοώ «στάσιμος»;

Μετά την ενηλικίωση η εξέλιξη συνεχίζεται : σχολείο, σπουδές, αλλαγή κατοικίας, φυγή το εξωτερικό, γάμος-οικογένεια κτλ. Οι συνθήκες ζωής αλλάζουν, τα συνηθισμένα γίνονται ασυνήθιστα, τα εύκολα δύσκολα και ούτω καθεξής. Αυτό που θέλω να τονίσω είναι ότι η ζωή του ανθρώπου βρίσκεται σε διαρκή κίνηση με αποτέλεσμα να τον παρασύρει στους γρήγορους ρυθμούς της. Είναι λογικό και επόμενο να αλλάζει ο άνθρωπος στην προσπάθεια του να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα.

Έπειτα, κατά τη διάρκεια της ζωής μας τυχαίνει να βιώνουμε πολλές συγκινησιακές καταστάσεις οι οποίες χαρακτηρίζονται από έντονη συναισθηματική φόρτιση και έλλειψη ψυχραιμίας και λογικής σκέψης. Τέτοιες καταστάσεις μπορεί να είναι μια ερωτική απογοήτευση ή η προδοσία από φίλη/φίλο μέχρι κάποιο ατύχημα(εργατικό, αυτοκινητιστικό) ή ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου.

Σαφώς, ο κάθε άνθρωπος αντιμετωπίζει διαφορετικά ό,τι του συμβαίνει και δίνει όση προσοχή και σημασία θέλει. Από αυτό εξαρτάται και το μέγεθος της επίδρασης που θα ασκηθεί πάνω του. Αλλά σας ρωτώ : Πως γίνεται ένας άνθρωπος που παραλίγο να μείνει παράλυτος ή που έμεινε ΝΑ ΜΗΝ ΑΛΛΑΞΕΙ; Πως γίνεται ένα παιδί που έχασε τους γονείς του ΝΑ ΜΕΙΝΕΙ «ΙΔΙΟ»; Πως γίνεται ένας γονιός που έχασε το παιδί του ΝΑ ΠΑΡΑΜΕΙΝΕΙ όπως ήταν;

Ανάλογα λοιπόν και με τα βιώματα και τις εμπειρίες του καθενός διακρίνουμε το αν και κατά πόσο μπορεί να αλλάξει. Η αλλαγή μπορεί να είναι είτε μικρή είτε μεγάλη, είτε σοβαρή είτε λιγότερο σοβαρή… Πάντα όμως παίζει καθοριστικό ρόλο στη ζωή μας!

Σε αυτό το σημείο θα ήθελα να επισημάνω ότι δεν υποστηρίζω πως είναι εύκολο ή ανώδυνο να αλλάξει κάποιος. Για να μεταβληθεί ένα σύνολο χρειάζονται πολλές προσπάθειες και μεγάλη αντοχή. Επίσης μια αλλαγή δεν τείνει πάντα προς το καλύτερο, αλλά και προς το χειρότερο. Όπως και να χει, αν είμαστε αποφασισμένοι, αισιόδοξοι και ανοιχτόμυαλοι και με την κατάλληλη βοήθεια όπου είναι αναγκαίο, το αποτέλεσμα θα είναι ευνοϊκό για εμάς.

Συμπερασματικά, πιστεύω πως ο άνθρωπος αλλάζει γιατί όσο ζει μαθαίνει. Μέσα από τα σωστά και τα λάθη, τις νίκες και τις ήττες, την αγάπη και τον πόνο… Από όλες τις εμπειρίες του, από κάθε άνθρωπο που συναντάει και θα συναντήσει… ΜΑΘΑΙΝΕΙ. Επεξεργάζεται τα νέα δεδομένα, αποδέχεται την όποια κατάσταση, ανανεώνεται και αναπτύσσει ένα νέο προφίλ.

Πότε τα κόπρανα δείχνουν καρκίνο

Πρόκειται για ένα θέμα που δεν θέλουμε καν να σκεφτόμαστε, οπότε ακόμα πιο δύσκολα να το θίξουμε ανοιχτά στο γιατρό μας.

Επειδή όμως στην υγεία δεν υπάρχουν ταμπού, το οφείλουμε στον εαυτό μας να μην παραβλέπουμε και να μοιραζόμαστε με το γιατρό οποιαδήποτε ανησυχητική ένδειξη.

Το αίμα στα κόπρανα αποτελεί τυπικό σύμπτωμα του καρκίνου στο έντερο, ενώ οποιαδήποτε μεταβολή στην όψη ή την υφή των κοπράνων μπορεί να υποδεικνύει διαταραχή στο γαστρεντερικό.

Ειδικοί του βρετανικού δικτύου υπηρεσιών υγείας Ramsay Health Care UK σε συνεργασία με τον ειδικό στον ορθοκολικό καρκίνο Ash Gupta σχεδίασαν ένα χρηστικό γράφημα που διακρίνει τι είναι φυσιολογικό και τι όχι στην όψη των κοπράνων και πότε επιβάλλεται να κλείσουμε ραντεβού με το γιατρό μας.

Ο ορθοκολικός καρκίνος είναι ο τρίτος συχνότερος καρκίνος παγκοσμίως. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία (2012), προκύπτουν ετησίως σχεδόν 1,4 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις. Ποσοστό κάτω από 10% των ανθρώπων που λαμβάνουν διάγνωση για ορθοκολικό καρκίνο σε τελικό στάδιο καταφέρνουν να ζήσουν για περισσότερο από πέντε χρόνια, εάν όμως η διάγνωση γίνει έγκαιρα οι πιθανότητες επιβίωσης είναι πολύ περισσότερες.

Όπως επισημαίνει ο Gupta, είναι απογοητευτικό το γεγονός ότι ο ορθοκολικός καρκίνος σκοτώνει τόσους ανθρώπους κάθε χρόνο ενώ οι θάνατοι αυτοί μπορούν να αποφευχθούν. Όπως δηλώνει χαρακτηριστικά ο ειδικός, «πάνω από το 90% των ανθρώπων που εκδηλώνουν καρκίνο στο έντερο μπορούν να θεραπευτούν εάν ο καρκίνος ανιχνευθεί νωρίς, δηλαδή στο πρώτο στάδιο».

Οι πρώτες ενδείξεις για τον ορθοκολικό καρκίνο εντοπίζονται συνήθως στα κόπρανα, οπότε το γράφημα σχεδιάστηκε για να αποτελέσει έναν απλό οδηγό για τα κύρια συμπτώματα της νόσου.



Ανησυχητικές θεωρούνται οι μεταβολές στη γαστρεντερική λειτουργία, στην όψη ή την υφή των κοπράνων, ιδιαίτερα εάν οι μεταβολές διαρκούν για περισσότερο από τρεις εβδομάδες.

Εάν τα κόπρανα είναι πολύ σκούρα σε χρώμα –έως και μαύρα– απαιτείται η άμεση επίσκεψη στο γιατρό. Το αίμα στα κόπρανα είναι επίσης χαρακτηριστικό σύμπτωμα του ορθοκολικού καρκίνου.

Οι πιθανότητες για καρκίνο στο έντερο αυξάνονται όσο περνούν τα χρόνια. Σε ηλικία 50-55 ετών, ποσοστό περίπου 40% του πληθυσμού εμφανίζει πολύποδες στο έντερο. Αν και οι πολύποδες εξελίσσονται σε καρκίνος σε ποσοστό μόλις 10%, η έγκαιρη αφαίρεσή τους μειώνει ακόμη περισσότερο τον κίνδυνο.

Ποιος είναι η ψυχή μου;

Η κοινή αντίληψη ακόμα και σήμερα, για όσους πιστεύουν στην ύπαρξη της, είναι ότι η ψυχή μας είμαστε εμείς. Είναι αθάνατη και το μοναδικό αποτύπωμα μας σε κάθε πιθανή διάσταση του σύμπαντος. Προσωρινά κατοικεί στο σώμα και μετά το θάνατο μεταφέρεται σε μια άλλη διάσταση ή σε ένα άλλο σώμα για κάποιες θρησκείες. Η αντίληψη αυτή έχει διατηρηθεί για αιώνες στην ανθρώπινη σκέψη και εξακολουθεί να υπάρχει. Μια νέα γενιά επιστημόνων όμως προσπαθεί να εξηγήσει πως ακριβώς θα μπορούσε αυτή η διαδικασία να λειτουργεί.

Δεν είναι καινούρια η ενασχόληση του ανθρώπου με τα μυστήρια της ψυχής. Αποτελεί ένα από τα βασανιστικά ερωτήματα που τον ακολουθούν από την αρχή της ύπαρξης του. Στις αναρίθμητες απαντήσεις και θεωρίες που διαμόρφωσε βρίσκουμε κοινά χαρακτηριστικά όπως η αθανασία της ψυχής και η μετάβαση της σε μια άλλη κατάσταση μετά τον θάνατο του σώματος στο οποίο «κατοικεί». Στα αρχαία χρόνια αυτά ήταν απαντημένα ερωτήματα. Οι ειδικοί γνώριζαν όλες τις λεπτομέρειες. Που πήγαινε η ψυχή, πως πήγαινε, πως εξασφάλιζες μια καλή διαμονή εκεί που πήγαινες, ακόμα και τι έπρεπε να κάνεις αν ήθελες να έχεις επαφές με τον κόσμο που άφηνες. Δυστυχώς στα νεότερα χρόνια κατά κάποιο τρόπο η γνώση μας φαινομενικά μειώθηκε και πλέον ο άνθρωπος γνωρίζει λιγότερα για το θέμα σε αντίθεση με τον πρόγονο του που ήταν σίγουρος για το μετά, για το τι και για το πώς.

Ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα του σύγχρονου ανθρώπου στην προσπάθεια του να δώσει απαντήσεις είναι αυτή από τον γιατρό Duncan MacDougall του Haverhill της Μασαχουσέτης, που το 1901 προσπάθησε να βρει την διαφορά βάρους ενός ανθρώπου πριν και αμέσως μετά τον θάνατο του. Δεν μπόρεσε να πραγματοποιήσει πολλά πειράματα αλλά από τα πρώτα αποτελέσματα κατέληξε ότι η ψυχή ζυγίζει μεταξύ 21 με 14 γραμμάρια. Η μέθοδος του αμφισβητήθηκε, ο αριθμός των πειραμάτων ήταν πολύ μικρός και γενικά δεν απέδωσε πειστικά αποτελέσματα. Παρόλο αυτά, η προσέγγιση του στο θέμα άνοιξε τον δρόμο για μια επιστημονική προσπάθεια εξήγησης θεμάτων που βρίσκονταν στο απυρόβλητο του υπερφυσικού.

Μια σύγχρονη και πολύ ενδιαφέρουσα θεωρία είναι αυτή του αμερικανού αναισθησιολόγου και καθηγητή στο πανεπιστήμιο της Αριζόνα, Stuart Hameroff, γνωστού και για τις μελέτες του περί της «συνείδησης». Ο Hameroff με την βοήθεια του αμερικανού φυσικού Roger Penrose, διαμόρφωσαν μια θεωρία στις αρχές της δεκαετίας του ‘90 για το πώς μπορεί να λειτουργεί η ψυχή ενός ανθρώπου. Ο Hameroff στην διάρκεια της έρευνας του ασχολήθηκε κυρίως με τον μηχανισμό της επεξεργασίας πληροφοριών στο βιολογικό ιστό και ιδιαίτερα στους μικροσωληνίσκους στα κύτταρα του εγκεφάλου. Με απλά λόγια, ήθελε να αναλύσει πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος, με τον ίδιο τρόπο που θα αναλύαμε έναν υπολογιστή. Δηλαδή πώς δέχεται τις πληροφορίες, πώς τις επεξεργάζεται, πώς τις ταξινομεί, πώς τις χρησιμοποιεί και πώς τις αποθηκεύει.

Εν συντομία η ερευνά τους κατέληξε ότι η διαδικασία που λειτουργεί ένας εγκέφαλος είναι πολύ διαφορετική από ό,τι ένας υπολογιστής. Σύμφωνα με την άποψη των συγκεκριμένων επιστημόνων η λειτουργία του εγκεφάλου ακολουθεί μια μη-αλγοριθμική διαδικασία σε αντίθεση με τους υπολογιστές που γνωρίζουμε. Ο εγκέφαλος λειτουργεί «κβαντικά» αν θα μπορούσαμε να το πούμε έτσι. Δηλαδή είναι ένας «κβαντικός» βιολογικός υπολογιστής. Οι νόμοι που διέπουν τον αντιληπτό κόσμο μας, δηλαδή οι νόμοι της κλασικής (ή Νευτώνειας) φυσικής παύουν να ισχύουν στην κβαντική φυσική, δηλαδή την φυσική του μικρόκοσμου όπως αλλιώς θα λέγαμε την φυσική των ατόμων και των σωματιδίων.

Τώρα όλα αυτά έχουν ενδιαφέρον διότι στην κβαντική φυσική υπάρχει ένα φαινόμενο που λέγεται κβαντική διεμπλοκή ή «Στοιχειωμένη Δράση» (“Spooky Action”). Σε αυτό το υπαρκτό φαινόμενο που έχει αποδειχτεί μέσω πειραμάτων, δύο αντικείμενα τα οποία δημιουργούνται μαζί, όπως δυο ηλεκτρόνια για παράδειγμα, μένουν σε κατάσταση διεμπλοκής ασχέτως του χώρου που βρίσκεται μεταξύ τους. Έτσι οτιδήποτε κάνουμε στο ένα από το δυο, το άλλο αντιδρά ακαριαία ακόμα και αν τα χωρίζει ένα ολόκληρο σύμπαν.

Σύντομα και απλοποιημένα, η θεωρία καταλήγει ότι η πληροφορία που δεχόμαστε συνειδητά ή ασυνείδητα, σε συνδυασμό με την σκέψη μας και ότι άλλο διαμορφώνει την «διάδραση» μας, την ύπαρξη μας εν γένει, δεν μπορεί να εξαφανίζεται μετά τον θάνατο.

Όλη αυτή η πληροφορία μεταφέρεται αυτόματα και για πάντα στην κβαντικά «διεμπλεκόμενη» ύπαρξη μας, όπου και αν βρίσκεται αυτή. Σύμφωνα με τους επιστήμονες αυτούς πρόκειται για το συνολικό μοριακό πλέγμα του σύμπαντος, είτε αυτό είναι υλη είτε κενό όπως το ονομάζουμε εμείς. Δηλαδή, σαν το σώμα μας και η ύπαρξη μας να είναι ένα κινητό τηλέφωνο και το σύμπαν ένα «cloud» όπου αποθηκεύονται όλες οι πληροφορίες του κινητού και διατηρούνται για πάντα. Κάπως έτσι ο Hameroff συνδέει τον εγκέφαλο μας, την συνείδηση μας, την ψυχή μας με την γεωμετρία του χωροχρόνου.

Τώρα, σίγουρα ακούγεται ενδιαφέρον σαν θεωρία αλλά επίσης ακούγεται και απίστευτα βαρετό να βρίσκεσαι αιωνίως σε ένα μοριακό επίπεδο και διάχυτος σε ένα ολόκληρο σύμπαν. Ας ελπίζουμε η αντίληψη μας σε αυτό το επίπεδο να έχει διαφορετικά ενδιαφέροντα από ότι έχουμε στην τωρινή μας ύπαρξη.

Τι με κάνει Άνθρωπο;

Τι είναι αυτό που διαφοροποιεί τον άνθρωπο από τα ζώα ;

Στα ζώα δεν έχει δοθεί κάποιο χαρακτηριστικό που να μην χρειάζονται. Χρησιμοποιούν στο έπακρο όλα όσα τους έχουν δοθεί και πολλά από αυτά τα κάνουν να ξεχωρίζουν από τα υπόλοιπα.

Η φύση του φιδιού το έχει κάνει να σέρνεται, ενώ τον αετό να πετάει για κάποιο συγκεκριμένο λόγο.

Το κάθε ζώο δεν αμφισβητεί ό,τι του έχει δοθεί, απλά ενστικτωδώς το ακολουθεί. Τίποτα δεν είναι περιττό ή απλά διακοσμητικό σε ένα τριαντάφυλλο.

Οι άνθρωποι τείνουν να μη δίνουν σημασία ή ακόμη και να περιφρονούν πολλά από τα χαρακτηριστικά τους.

Αυτά τα χαρακτηριστικά όμως είναι εκείνα που μας κάνουν ανθρώπους και μας ξεχωρίζουν από τα υπόλοιπα είδη.

Εάν στραφούμε προς αυτά θα δούμε ότι μας βοηθάνε να επιτελέσουμε τον ρόλο μας.

Αυτά, πρέπει να τα εντοπίσουμε και να τα αξιοποιήσουμε.

Ένα από αυτά τα χαρίσματα είναι η δύναμη του Νου.

Ανάμεσα στις πολλές δεξιότητες του Νου είναι να αναρωτιέται και να βρίσκει συσχετισμούς και αναλογίες στη φύση και γενικότερα στο περιβάλλον.

Παρατηρώντας ένα απλό λουλούδι, μπορεί κανείς να αντιληφθεί το νόημα της ομορφιάς.

Παρατηρώντας την εναλλαγή των εποχών, μπορεί να καταλάβει τους κύκλους της ζωής.

Τις ακμές και τις παρακμές, τη ζωή και το θάνατο.

Παρατηρώντας το πόσο αρμονικά λειτουργεί το σύμπαν, μπορεί να βρει αυτή την αρμονία μέσα του.

Πώς χρησιμοποιεί αυτή την ξεχωριστή ικανότητά που του έχει δοθεί από τη φύση;

Μπορεί δίνοντας σημασία σε αυτή, να καταλάβει τον κόσμο γύρω του αλλά και τον ίδιο του τον εαυτό ;

Μήπως το μυστικό της ζωής κρύβεται αποκλειστικά και μόνο στην παρατήρηση μιας εισπνοής και εκπνοής ;

Ίσως...

Τα τέσσερα αντιθετικά ζεύγη προσωπικότητας σύμφωνα με τη ψυχολογία

Συνήθως οι άνθρωποι εξαιτίας της αλληλεπίδρασης, της μάθησης και της εμπειρίας διαθέτουν αρκετά στοιχεία από πολλούς τύπους προσωπικότητας αλλά είναι καλό να μάθουν ποιο ακριβώς στοιχείο είναι το επικρατέστερο, ποιος είναι δηλαδή ο αληθινός εαυτός τους.


Τα τέσσερα αντιθετικά ζεύγη συμπεριφοράς:
Σύμφωνα λοιπόν με τους ψυχολόγους, κάθε άνθρωπος χαρακτηρίζεται από 4 στοιχεία: Είναι εξωστρεφής ή εσωστρεφής, συναισθηματικός ή διαισθητικός-ενστικτώδης, σκεπτικιστής ή διαισθαντικός, κριτής ή παρατηρητής.

1. Εσωστρέφεια – εξωστρέφεια (Extroverts)
Αν και οι εξωστρεφείς άνθρωποι είναι σχεδόν υπερδιπλάσιοι σε σχέση με τους εσωστρεφείς, δεν κατέχουν πλεονεκτικότερη, σε σχέση με τους εσωστρεφείς, θέση. Απλά και μόνο επιθυμούν διαφορετικά πράγματα και ενεργούν σύμφωνα με αυτά.
Μπορεί να τους λέμε ακοινώνητους ή να τους θεωρούμε μονόχνωτους – πολλές φορές τους χαρακτηρίζουμε με χειρότερα επίθετα, άξεστους, αγενείς, σνομπ, εκκεντρικούς- μόνο και μόνο γιατί η εσωστρέφειά τους μας δυσκολεύει την επικοινωνία μαζί τους και με το ευρύτερο περιβάλλον.
Σε μια συντροφική σχέση, π.χ αν ο ένας σύντροφος προτιμά να βγαίνει συχνά έξω με παρέες και ο άλλος θέλει, τις πιο πολλές φορές, τη «γωνιά» του για να ησυχάσει, αυτές οι διαφορετικές επιθυμίες μπορεί να δημιουργήσουν σύγκρουση, επειδή -στη συντροφική σχέση- οι εξωστρεφείς δεν ταιριάζουν με εσωστρεφείς συντρόφους. Η ιδιοσυγκρασιακή αυτή διαφορά μπορεί να πυροδοτήσει καυγάδες και παράπονα.
Όμως, η αλήθεια είναι ότι οι εσωστρεφείς είναι τόσο απαραίτητοι όσο και οι εξωστρεφείς άνθρωποι. Καθένας έχει τα χαρίσματά του και προσφέρει, από διαφορετική σκοπιά, την οπτική του για τη ζωή.

Χαρακτηριστικά εξωστρεφούς τύπου (Extroverts)
Οι εξωστρεφείς άνθρωποι μιλούν δυνατά και γρήγορα και συνοδεύουν την ομιλία τους με πολλές χειρονομίες. Είναι εκφραστικοί, δε διστάζουν να μοιραστούν τα προβλήματά τους και ό,τι γενικά τους απασχολεί. Είναι ειλικρινείς φιλικοί με τους άλλους και τους κάνουν να νιώθουν άνετα και ζεστά. Συνήθως τους συναντάμε όπου υπάρχουν παρέες, έξω από το σπίτι.
Στην εργασία, τους αρέσει η ομαδική δουλειά και γενικότερα παίρνουν ενέργεια και δύναμη από την επαφή τους με τους άλλους. Η μοναξιά τους στενοχωρεί. Συνήθως ενδιαφέρονται για τους δικούς τους ανθρώπους, τους φίλους και γνωστούς και παίρνουν την πρωτοβουλία να επικοινωνήσουν πρώτοι για να μάθουν νέα τους. Όμως, τείνουν να είναι παρορμητικοί, ενεργούν χωρίς να σκέφτονται, άλλωστε προτάσσουν το συναίσθημα στις ενέργειές τους, και, εκ των υστέρων, το μετανιώνουν, αν έχουν κάνει κάποια γκάφα. Με τα χρόνια, τα λάθη και η εμπειρία μειώνουν την παρορμητικότητά τους και τους προφυλάσσουν από τις γκάφες.
Συμβουλή για τους εξωστρεφείς: Χρειάζεται προσπάθεια για να περιοριστεί η συνεχής ανάγκη για εξωτερίκευση και συνεύρεση με άλλους.

Χαρακτηριστικά εσωστρεφούς τύπου (Introverts)
Όχι πως είναι τελείως ακοινώνητος, ο εσωστρεφής άνθρωπος χαίρεται την παρέα, συνήθως ολιγάριθμη. Οι μεγάλες παρέες δεν τον βοηθούν να ανοίξει κουβέντες και επικοινωνία και γι αυτό δεν τις αντέχει για πολύ χρόνο. Σύντομα θα δραπετεύσει στη μοναξιά του, για να διαβάσει και να ηρεμήσει. Επιφυλακτικός, δεν κάνει εύκολα το πρώτο βήμα για να συναντήσει ανθρώπους ή να προχωρήσει μια νέα σχέση ή να μάθει νέα αυτών που εκτιμά και αγαπά. Αντλεί ενέργεια από τον εαυτό του και όχι από τους άλλους, σχεδόν πάντα ντροπαλός και ολιγόλογος. Οι ενέργειές του είναι συνήθως αποτέλεσμα ώριμης σκέψης, ο παρορμητισμός εδώ δεν έχει θέση. Ακόμη και η ομιλία τους είναι πιο αργή, προσεκτική, ντροπαλή.
Συμβουλή για τους εσωστρεφείς τύπους: Είναι καλό να καταλάβουν ότι χάνουν από τα αγαθά που προσφέρει η εμπειρία και η συναναστροφή με διαφορετικούς ανθρώπους

2. Αίσθηση –Διαίσθηση
Η Αίσθηση και η Διαίσθηση ανήκουν στις αντιληπτικές λειτουργίες. Πώς αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, πώς επεξεργαζόμαστε και τι συμπεράσματα βγάζουμε από τις χιλιάδες πληροφορίες, που έρχονται από το περιβάλλον, τους άλλους και τις σχέσεις μας; Ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε και ερμηνεύουμε όσα συμβαίνουν γύρω μας δίνει επίσης πληροφορίες για το ποιοι και πως είμαστε εμείς.
Αν, παράδειγμα, δεχόμαστε μόνο τις πληροφορίες, που ανήκουν στις πέντε αισθήσεις μας, αν για κάθε τι χρειαζόμαστε «απτές» αποδείξεις, τότε ανήκουμε στους Αισθητικούς τύπους. Αν όμως, οι πληροφορίες για μας αποκτούν και ένα άλλο νόημα, αν το κάθε τι είναι μια νέα πρόκληση για αλλαγή και δράση, αν κοιτάμε το σύνολο των πραγμάτων και όχι τα στοιχεία, που συνθέτουν αυτό το σύνολο, τότε ανήκουμε στους Διαισθητικούς τύπους. Οι Διαισθητικοί συνήθως χρησιμοποιούν πολύ την φαντασία και την ευρηματικότητά τους για να βρουν λύσεις, σε αντίθεση με τους Αισθητικούς, που στηρίζονται στην γνώση, στο ρεαλισμό , την επιστήμη και τη μεθοδολογία.
Χαρακτηριστικά Αισθητικού τύπου (Sensors)
Η σύνεση, η πρακτικότητα και ο ρεαλισμός, η παρατήρηση και η εφαρμογή οδηγιών με κάθε ακρίβεια, χαρακτηρίζουν τον Αισθητικό τύπο χαρακτήρα. Χρησιμοποιεί τις λέξεις με ακρίβεια, μεθοδικός, παρατηρητικός, ζει στο παρόν και αναζητά την χρησιμότητα στο κάθε τι. Η άποψή του για τους Διαισθητικούς είναι- τι άλλο;- απορριπτική, τους θεωρεί ανεύθυνους, επιπόλαιους και απρόσεκτους. αν και «κρυφοβλέπει» τον τρόπο σκέψης και τη φαντασία τους.
Συμβουλή για τους Αισθητικούς τύπους: Εκτός από το αριστερό εγκεφαλικό ημισφαίριο υπάρχει και το δεξί. Δεν θα χάσετε, αν το αξιοποιήσετε!
Χαρακτηριστικά Διαισθητικού τύπου (Intuitives)
Ο Διαισθητικός τύπος βλέπει παντού δυνατότητες και προκλήσεις για νέες λύσεις. Αν και ζει λιγάκι «στα σύννεφα», η δημιουργικότητά του είναι σαν το «αλάτι» της ζωής. Συνήθως είναι γοητευτικοί άνθρωποι, μόνο και μόνο γιατί παρασύρουν τους άλλους στον δικό τους κόσμο, γεμάτο φαντασία, ιδέες και όνειρα. Συνήθως αντιμετωπίζουν δυσκολίες με τα πρακτικά ζητήματα, σε αντίθεση με τους Αισθητικούς και εξαντλούνται για να μάθουν να αντιμετωπίζουν την πρακτική πλευρά της ζωής.
Οραματίζονται το μέλλον και μερικές φορές χάνουν την επαφή τους με το παρόν.
Οσο για το παρελθόν, δεν το σκέφτονται καθόλου «ό,τι έγινε, έγινε », σε αντίθεση με τους αισθητικούς, που το παρελθόν υπάρχει και επηρεάζει το παρόν τους.
Συμβουλή για τους Διαισθητικούς τύπους: Πού ακριβώς χάθηκε.. η λογική σας;

3. Νόηση –Συναίσθημα
Η νόηση είναι μια κριτική λειτουργία με αυστηρούς κανόνες. Η απόσταση από τα πρόσωπα, η μη εμπλοκή με τους άλλους, η αιτιολογία και το κοφτό στυλ στις σχέσεις, όπως και η αντικειμενικότητα είναι τα στοιχεία της προσωπικότητας, στην οποία κυριαρχεί η νόηση.
Αντίθετα, η συναισθηματική λειτουργία εστιάζεται στην αρμονία των ανθρώπινων σχέσεων, παρατηρεί τις περιστάσεις, βλέπει τις ανάγκες των άλλων και επηρεάζεται από τα προσωπικά συναισθήματα και την αφοσίωση που νιώθει για τους άλλους. Ενεργεί συγκινησιακά και σκέφτεται αν και πόσο οι αποφάσεις του θα έχουν συνέπειες στη ζωή των ανθρώπων γύρω του. Αν κάποιος είναι αποκλειστικά συναισθηματικός, καταλήγει μπερδεμένος και να μην κάνει ποτέ αυτό που πραγματικά επιθυμεί για τον εαυτό του.

Χαρακτηριστικά νοητικού τύπου προσωπικότητας (Thinkers)
Απρόσωπος και αντικειμενικός, αν ένα θέμα δεν ανταποκρίνεται στη λογική και τον ορθολογισμό απλά… δεν υπάρχει. Δείχνει λίγο τα συναισθήματά του, όμως είναι τόσο βαθιά και σταθερά όσο και του συναισθηματικού τύπου. Αναλυτικό μυαλό, μπορεί εύκολα να αποστασιοποιηθεί συναισθηματικά στο χώρο εργασίας του και να μην πάρει «εν θερμώ» αποφάσεις. Είναι ακλόνητος και απόλυτος στις απόψεις και αποφάσεις του, μιλά, χωρίς περιστροφές, θα πει τα σύκα σύκα και τη σκάφη σκάφη αλλά, πολλές φορές πολλές φορές φτάνει να συμπεριφέρεται χωρίς λεπτότητα και ευγένεια Θεωρεί ότι οι συναισθηματικοί τύποι είναι μάλλον ανόητοι και .. επιβλαβείς.
Συμβουλή για το νοητικό τύπο: Η συνεργασία και η αποδοχή ενός συναισθηματικού τύπου θα βελτίωνε τη ζωή και τις σχέσεις του.

Χαρακτηριστικά συναισθηματικού τύπου (Feelers)
Τι να πούμε γι αυτόν που ονειρεύεται και αναζητά τα άπιαστα, διότι τα πρακτικά τον κουράζουν. Αν μάλιστα είναι και Διαισθητικός τύπος τότε, οι αποφάσεις του είναι με γνώμονα μόνο την καρδιά του και τίποτε άλλο. Συμπαραστατικός, κάτω από οποιεσδήποτε αντίξοες συνθήκες, η αρμονία και οι ανθρώπινες σχέσεις κυριαρχούν στη ζωή του, τις έχει ανάγκη, σαν το δροσερό νερό. Οι συναισθηματικοί τύποι προσπαθούν, όσο τους είναι δυνατόν, να μην πληγώσουν τους άλλους. Η ευγένεια και η λεπτότητα είναι απαραίτητη στις σχέσεις τους και πολλές φορές κρύβουν την αλήθεια για να μην στενοχωρήσουν τους άλλους.
Και όπως περιμένουμε όλοι, υπάρχουν διαφυλικές διαφορές. Πάνω από τους μισούς άνδρες είναι νοητικοί τύποι και πάνω από τις μισές γυναίκες είναι συναισθηματικοί τύποι.
Συμβουλή για το συναισθηματικό τύπο: Ακούστε και τους ανθρώπους που σκέπτονται διαφορετικά από σας.

4. Κρίση-Αντίληψη
Ο τύπος προσωπικότητας που θα τον χαρακτηρίζαμε Κριτικό είναι αυτός που κατευθύνεται από τη κριτική λειτουργία (Νόηση ή συναίσθημα) Αντίθετα, ο Αντιληπτικός τύπος προσωπικότητας αποφασίζει με βάση του τι αυτός αντιλαμβάνεται, είτε αυτό προέρχεται από τις πέντε αισθήσεις είτε από το συναίσθημα

Χαρακτηριστικά Κριτικού τύπου (Judgers)
Ο κριτικός τύπος προσωπικότητας τακτοποιεί, οριοθετεί και τηρεί τις προθεσμίες για κάθε πρακτικό ζήτημα. Θέλει το σπίτι του τακτοποιημένο, τον ενοχλεί η ανοργανωσιά και η ακαταστασία. Όμως, χάνει ενέργεια, αν τα σχέδια ζωής του δεν πραγματοποιηθούν ή μπλοκαριστούν κάπου και δεν γίνουν έτσι όπως τα είχε οργανώσει. Θεωρεί τα πάντα επείγοντα και του αρέσει η δράση. Η ευελιξία και η προσαρμογή στις συνθήκες και στις ξαφνικές αλλαγές δεν είναι το στοιχείο του και, φυσικά θεωρεί τους αντιληπτικούς τύπους επιπόλαιους και μπερδεμένους.
Συμβουλή για τον Κριτικό τύπο: Χαρίστε στον εαυτό σας μερικές μέρες χωρίς πρόγραμμα και, φυσικά ευχαριστηθείτε το!

Χαρακτηριστικά αντιληπτικού τύπου (Perceivers)
Όλα είναι ανοικτά, όλα είναι ρευστά, η ροή θα μου δείξει τον δρόμο, «θα δούμε» είναι οι κλασσικές θέσεις του αντιληπτικού τύπου. Οι οριστικές αποφάσεις τον ανησυχούν, τείνει να αναβάλλει. Η προσαρμοστική του ικανότητα είναι άριστη, προτιμά να αναβάλλει, πιστεύει ότι υπάρχει αρκετός χρόνος για όλα. Είναι χαλαρός και δουλεύει μόνο αν η συγκεκριμένη δουλειά του αρέσει .
Συμβουλή για τους αντιληπτικούς τύπους: Η οικειότητα με ένα κριτικό τύπο θα βάλει τα πράγματα στη θέση τους, διατηρώντας παράλληλα και την ελαστικότητά σας.

Ίσως τα καλύτερα κομμάτια του εαυτού μας να είναι τα κρυμμένα. Αν τα ανακαλύψουμε, θα μπορέσουμε να τους δώσουμε το δικαίωμα να εκφραστούν και τότε υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να βρούμε νέες πηγές ευχαρίστησης και επικοινωνίας. Και, φυσικά, η ταξινόμηση των στοιχείων σε κατηγορίες δεν βοηθά να αντιληφθούμε κάποιον σε βάθος.

Ο καθένας μας έχει τη δική του, προσωπική ιστορία, άρα είναι κι ένας διαφορετικός συνδυασμός στοιχείων προσωπικότητας.