Ο διάλογος της Διοτίμας και του Σωκράτη για τον Έρωτα

ΠΛΑΤΩΝ, ΣΥΜΠΟΣΙΟΝ

Για να καθορίσει ποια είναι τα γνωρίσματά του Έρωτα, ο Σωκράτης στο "Συμπόσιο" του Πλάτωνα, κατέφυγε σε μια συνομιλία του με μια γυναίκα από τη Μαντίνεια, τη Διοτίμα.

Η Διοτίμα ήταν γνώστρια της "πυθαγόρειας αριθμοσοφίας", κατά τον Ξενοφώντα δεν ήταν άπειρη των πλέον δυσκολονόητων γεωμετρικών θεωρημάτων («ουκ άπειρος δυσσυνέτων διαγραμμάτων έστι»). Αλλά και ο Πρόκλος θεωρεί τη Διοτίμα «Πυθαγορική».

Η Διοτίμα ήταν η ιέρεια εκείνη που έκανε τον καθαρμό των Αθηναίων μετά το λοιμό του 429 π.Χ. Το όνομα Διοτίμα είναι επίσης δηλωτικό δράσεων για την ισότητα ανδρών και γυναικών, γι' αυτό και  η Διοτίμα είναι η μόνη γυναίκα που συμμετέχει στο ανδροκρατούμενο Συμπόσιο...

Αυτή υποστήριζε ότι ο Έρωτας είναι ένας δαίμονας, που, ως γιος του Πόρου και της Πενίας, είναι γεμάτος αντιφάσεις, στοχεύει, ωστόσο, στην παντοτινή κατοχή του αγαθού, επιδιώκει δηλαδή την αθανασία.
Μας λέγει λοιπόν ο Σωκράτης:

Κάποτε η Διοτίμα, μου απηύθυνε το ερώτημα:
Διοτίμα: «Ποία φαντάζεσαι, Σωκράτη, ειν' η αιτία του έρωτος τούτου και του πόθου; Δεν έχεις προσέξει λοιπόν τον ζωηρόν ερεθισμόν, εις τον οποίον υποπίπτουν όλα τα ζώα, όταν τα καταλάβη η επιθυμία να γεννήσουν, και τα χερσαία και τα πετεινά, πώς αρρωσταίνουν όλα και κατακυριεύονται από τον έρωτα, πρώτον μεν να ενωθούν μαζί, έπειτα δια την ανατροφήν του γεννηθέντος; Πώς είναι αποφασισμένα, προς υπεράσπισιν τούτων, και πόλεμον να διεξάγουν, και τ' ασθενέστερα ακόμη προς τα δυνατότερα, και εις τον θάνατον να βαδίσουν υπέρ αυτών, και να τα τινάξουν από την πείναν αυτά δια να εξασφαλίσουν εις εκείνα την τροφήν, και το κάθε τι να πράξουν; Καλά» είπεν «οι άνθρωποι· θα ημπορούσε να υποθέση κανείς, ότι το κάνουν από υπολογισμόν. Αλλά τα ζώα; Ποίος είναι ο λόγος της τοιαύτης ερωτικής των συγκινήσεως; Ημπορείς να μου εξήγησης;»

Σωκράτης: "Δεν γνωρίζω Διοτίμα" της είπα.

Διοτίμα: "Έχεις λοιπόν την ιδέαν, πως θα γίνης ποτέ έμπειρος εις τα ζητήματα του έρωτος εφ' όσον δεν εννοείς αυτά;»

Σωκράτης: «Μα σου το είπα, Διοτίμα, και προ ολίγου· αυτός ακριβώς είναι ο λόγος που ήλθα κοντά σου, επειδή εκατάλαβα πως χρειάζομαι διδασκαλίαν. Λέγε μου λοιπόν και τούτου του φαινομένου την εξήγησιν και των άλλων των σχετιζομένων με τον έρωτα».

Διοτίμα: «Λοιπόν» είπε «εφ' όσον η πεποίθησίς σου είναι ότι αντικείμενον φυσικόν του έρωτος ειν' εκείνο, το όποιον πολλάκις από κοινού διεπιστώσαμεν δεν πρέπει να εκπλήττεσαι. Διότι και εις την περίπτωσιν αυτήν, όπως και εκεί, δια τον ίδιον λόγον επιδιώκει η φύσις η θνητή, καθ' όσον είναι δυνατόν, να ειν' αιωνία και αθάνατος. Δυνατόν δε της είναι κατά τούτον μόνον τον τρόπον, δια της αναπαραγωγής, με το ν' αφήνη πάντοτε εις του παλαιού την θέσιν ένα νέον παρόμοιον. Άλλωστε και εις ό,τι ονομάζομεν ενότητα ατομικής ζωής και υπάρξεως εκάστου εμψύχου όντος ― π.χ. ένας άνθρωπος από της παιδικής του ηλικίας μέχρις ότου γίνη γέρων, θεωρείται πως είναι ο ίδιος· ουχ ήττον αυτός, μολονότι δεν έχει ποτέ τα ίδια συστατικά εις τον οργανισμόν του, εν τούτοις λέγομεν πως είναι ο ίδιος, ενώ διαρκώς ανανεώνεται και αποβάλλει μερικά, εις τας τρίχας, την σάρκα, τα οστά, το αίμα εις ολόκληρον γενικώς το σώμα. Και όχι μόνον εις το σώμα· αλλά και εις την ψυχήν, οι τρόποι, τα ήθη, αι αντιλήψεις, αι επιθυμίαι, αι ηδοναί, αι λύπαι, οι φόβοι, τίποτε απ' αυτά δεν παραμένει αναλλοίωτον εις κάθε άτομον, αλλά γεννώνται μεν άλλα, άλλα δε χάνονται».

Και συνεχίζει: «Πολύ δε περισσότερον παράδοξον είναι ακόμη, ότι και αι γνώσεις, όχι μόνον άλλαι μας έρχονται και άλλαι μας αφήνουν, και ποτέ δεν είμεθα οι ίδιοι ούτε ως προς τας γνώσεις, αλλά και μία και μόνη γνώσις έχει την ιδίαν τύχην. Διότι αυτό που ονομάζομεν μελέτην, γίνεται με την προϋπόθεσιν ότι η γνώσις εξαφανίζεται· άλλωστε η λησμοσύνη ειν' εξαφανισμός γνώσεως, ενώ αφ' ετέρου η μελέτη, εισάγουσα νέαν παράστασιν αντί της αποχωρούσης, διατηρεί την γνώσιν, ώστε να φαίνεται πως παραμένει η ιδία. Πράγματι μ' αυτό μόνον το μέσον διατηρείται κάθε θνητή ύπαρξις, όχι με το να παραμένη αιωνίως αναλλοίωτος καθ' όλα, όπως το θείον, αλλά με το ν' αφήνη κάθε τι που φεύγει και παλαιώνει, ένα άλλο νέον εις την θέσιν του, όμοιον όπως αυτό. Μ' αυτό το τέχνασμα» είπε «Σωκράτη, έχει μέρος εις την αθανασίαν η θνητή ύπαρξις, και ως προς το σώμα, και ως προς όλα τ' άλλα· η αθάνατος πάλιν με άλλο. Μη σου φαίνεται λοιπόν παράξενον, ότι κάθε ύπαρξις εμφύτως αποδίδει σημασίαν εις το αποβλάστημά της·χάριν της αθανασίας συνοδεύει τα όντα όλα ο ζήλος αυτός και ο έρως».

---

Το αρχαίο κείμενο του διαλόγου του Σωκράτη και της Διοτίμας, απο το "Συμπόσιο" του Πλάτωνα.

Ταῦτά τε οὖν πάντα ἐδίδασκέ με, ὁπότε περὶ τῶν ἐρωτικῶν λόγους ποιοῖτο, καί ποτε ἤρετο Τί οἴει, ὦ Σώκρατες, αἴτιον εἶναι τούτου τοῦ ἔρωτος καὶ τῆς ἐπιθυμίας; ἢ οὐκ αἰσθάνῃ ὡς δεινῶς διατίθεται πάντα τὰ θηρία ἐπειδὰν γεννᾶν ἐπιθυμήσῃ, καὶ τὰ πεζὰ καὶ τὰ πτηνά, νοσοῦντά τε πάντα καὶ ἐρωτικῶς διατιθέμενα, πρῶτον μὲν περὶ τὸ συμμιγῆναι ἀλλήλοις, ἔπειτα περὶ τὴν τροφὴν τοῦ γενομένου, καὶ ἕτοιμά ἐστιν ὑπὲρ τούτων καὶ διαμάχεσθαι τὰ ἀσθενέστατα τοῖς ἰσχυροτάτοις καὶ ὑπεραποθνῄσκειν, καὶ αὐτὰ τῷ λιμῷ παρατεινόμενα ὥστ’ ἐκεῖνα ἐκτρέφειν, καὶ ἄλλο πᾶνποιοῦντα. τοὺς μὲν γὰρ ἀνθρώπους, ἔφη, οἴοιτ’ ἄν τις ἐκλογισμοῦ ταῦτα ποιεῖν· τὰ δὲ θηρία τίς αἰτία οὕτως ἐρωτικῶς διατίθεσθαι; ἔχεις λέγειν;

Καὶ ἐγὼ αὖ ἔλεγον ὅτι οὐκ εἰδείην·

ἣ δ’ εἶπεν, Διανοῇ οὖν δεινός ποτε γενήσεσθαι τὰ ἐρωτικά, ἐὰν ταῦτα μὴ ἐννοῇς;

Ἀλλὰ διὰ ταῦτά τοι, ὦ Διοτίμα, ὅπερ νυνδὴ εἶπον, παρὰ σὲ ἥκω, γνοὺς ὅτι διδασκάλων δέομαι. ἀλλά μοι λέγε καὶ τούτων τὴν αἰτίαν καὶ τῶν ἄλλων τῶν περὶ τὰ ἐρωτικά.

Εἰ τοίνυν, ἔφη, πιστεύεις ἐκείνου εἶναι φύσει τὸν ἔρωτα, οὗ πολλάκις ὡμολογήκαμεν, μὴ θαύμαζε. ἐνταῦθα γὰρ τὸν αὐτὸν ἐκείνῳ λόγον ἡ θνητὴ φύσις ζητεῖ κατὰ τὸ δυνατὸν ἀεί τε εἶναι καὶ ἀθάνατος. δύναται δὲ ταύτῃ μόνον, τῇ γενέσει, ὅτι ἀεὶ καταλείπει ἕτερον νέον ἀντὶ τοῦ παλαιοῦ, ἐπεὶ καὶ ἐν ᾧ ἓν ἕκαστον τῶν ζῴων ζῆν καλεῖται καὶ εἶναι τὸ αὐτό ―οἷον ἐκ παιδαρίου ὁ αὐτὸς λέγεται ἕως ἂν πρεσβύτης γένηται· οὗτος μέντοι οὐδέποτε τὰ αὐτὰ ἔχων ἐν αὑτῷ ὅμως ὁ αὐτὸς καλεῖται, ἀλλὰ νέος ἀεὶ γιγνόμενος, τὰ δὲ ἀπολλύς, καὶ κατὰ τὰς τρίχας καὶ σάρκα καὶ ὀστᾶ καὶ αἷμα καὶ σύμπαν τὸ σῶμα. καὶ μὴ ὅτι κατὰ τὸ σῶμα, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ψυχὴν οἱ τρόποι, τὰ ἤθη, δόξαι, ἐπιθυμίαι, ἡδοναί, λῦπαι, φόβοι, τούτων ἕκαστα οὐδέποτε τὰ αὐτὰ πάρεστιν ἑκάστῳ, ἀλλὰ τὰ μὲν γίγνεται, τὰ δὲ ἀπόλλυται.

πολὺ δὲ τούτων ἀτοπώτερον ἔτι, ὅτι καὶ αἱ ἐπιστῆμαι μὴ ὅτι αἱ μὲν γίγνονται, αἱ δὲ ἀπόλλυνται ἡμῖν, καὶ οὐδέποτε οἱ αὐτοί ἐσμεν οὐδὲ κατὰ τὰς ἐπιστήμας, ἀλλὰ καὶ μία ἑκάστη τῶν ἐπιστημῶν ταὐτὸν πάσχει. ὃ γὰρ καλεῖται μελετᾶν, ὡς ἐξιούσης ἐστὶ τῆς ἐπιστήμης· λήθη γὰρ ἐπιστήμης ἔξοδος, μελέτη δὲ πάλιν καινὴν ἐμποιοῦσα ἀντὶ τῆς ἀπιούσης μνήμην σῴζει τὴν ἐπιστήμην, ὥστε τὴν αὐτὴν δοκεῖν εἶναι. τούτῳ γὰρ τῷ τρόπῳ πᾶν τὸ θνητὸν σῴζεται, οὐ τῷ παντάπασιν τὸ αὐτὸ ἀεὶ εἶναι ὥσπερ τὸ [208b] θεῖον, ἀλλὰ τῷ τὸ ἀπιὸν καὶ παλαιούμενον ἕτερον νέον ἐγκαταλείπειν οἷον αὐτὸ ἦν. ταύτῃ τῇ μηχανῇ, ὦ Σώκρατες, ἔφη, θνητὸν ἀθανασίας μετέχει, καὶ σῶμα καὶ τἆλλα πάντα· ἀθάνατον δὲ ἄλλῃ. μὴ οὖν θαύμαζε εἰ τὸ αὑτοῦ ἀποβλάστημα φύσει πᾶν τιμᾷ· ἀθανασίας γὰρ χάριν παντὶ αὕτη ἡ σπουδὴ καὶ ὁ ἔρως ἕπεται.

Οι Γάλλοι πήραν την απόφαση να απαλλαχτούν μια και καλή από το χτικιό της θρησκείας

Tο πρώτο μάθημα για τους γάλλους μαθητές ήταν η Χάρτα για τον Κοσμικό Χαρακτήρα του Σχολείου
Οι μαθήτριες και οι μαθητές της Γαλλίας επέστρεψαν στα θρανία δίχως Θεό. Δίχως σταυρούς κρεμασμένους στους τοίχους, αστέρια του Δαβίδ και μαντίλες στο κεφάλι. Πλέον όμως έχουν στη διάθεση τους 15 άρθρα που εξηγούν τους λόγους για τους οποίους η θρησκεία πρέπει να παραμένει εκτός των πυλών όλων των (δημόσιων) γαλλικών σχολείων. Τη Δευτέρα 9 Σεπτεμβρίου, όταν οι 12 εκατομμύρια γάλλοι μαθητές και μαθήτριες εισήλθαν στα σχολεία και τις τάξεις τους, βρήκαν αναρτημένη στους τοίχους και σε κεντρικά σημεία αυτών τη Χάρτα για τον Κοσμικό Χαρακτήρα του Σχολείου.

Πρόκειται για ένα ντοκουμέντο που αναδεικνύει με τρόπο απλό, σε μαθητές και εκπαιδευτικούς, ποια πρέπει να είναι τα όρια της θρησκείας στο σχολικό περιβάλλον με κριτήριο τις δημοκρατικές αρχές και τις αρχές που διέπουν τη σύσταση και τη λειτουργία του γαλλικού κράτους. Η ιδέα ανακοινώθηκε πρώτη φορά τον Δεκέμβριο του 2012 ενώ τη Δευτέρα, πρώτη ημέρα της νέας σχολικής χρονιάς στη Γαλλία, ο υπουργός Παιδείας Βενσάν Πεϊγιόν την παρουσίασε επίσημα σε ένα σχολείο στην περιφέρεια του Παρισιού. Στόχος αυτής της ιδιότυπης εκπαιδευτικής πρωτοβουλίας είναι η εξοικείωση μαθητών και καθηγητών με τις αρχές της κοσμικότητας – laϊcite στα γαλλικά – μια έννοια η οποία προσδιορίζει τον πλήρη διαχωρισμό μεταξύ κράτους και θρησκείας και την αυτονομία ενός ατόμου ή μιας συλλογικότητας αναφορικά με κάθε αλλότριο ιδεολογικό, ηθικό ή θρησκευτικό πρόσταγμα.

«Η Δημοκρατία», αναφέρεται στη σύντομη εισαγωγή της Χάρτας, «απαιτεί τον Λόγο και τη Δικαιοσύνη» και ως εκ τούτου «το γαλλικό σχολείο έχει το καθήκον να συνεισφέρει στο κοινό καλό, στην οικοδόμηση της ισότητας, της ελευθερίας και της αδελφοσύνης και να βοηθήσει τους μαθητές να γίνουν πολίτες οι οποίοι δεν θα βλάπτουν καμία συνείδηση: αυτή είναι η ίδια η ουσία της κοσμικότητας». Τα άρθρα της Χάρτας απαγορεύουν την επίδειξη θρησκευτικών συμβόλων, υπογραμμίζουν την ισότητα μεταξύ των δύο φύλων και, το κυριότερο, δηλώνουν ότι τα θρησκευτικά δόγματα μπορούν να αποτελέσουν, όπως κάθε άλλο ζήτημα, αντικείμενο συζήτησης η οποία θα διεξάγεται με τις αρχές της λογικής και της επιστήμης.
Τα πρώτα πέντε άρθρα της Χάρταςορίζουν τις γενικές αρχές της κοσμικότητας ενώ τα υπόλοιπα δέκα ρυθμίζουν την εφαρμογή τους στο σχολικό περιβάλλον, καθώς κατά την ώρα του μαθήματος οι πιθανότητες να θιγούν επίμαχα ζητήματα είναι πάρα πολλές: από το Ολοκαύτωμα έως τη σύγκρουση μεταξύ Ισραηλινών και Παλαιστινίων και από τη θεωρία της εξέλιξης των ειδών του Δαρβίνου μέχρι το μάθημα της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης. Και υπάρχουν επίσης το γυμναστήριο, η πισίνα, το εστιατόριο. Κάθε φορά που το σώμα, οι διατροφικές συνήθειες και οι πολιτισμικές καταβολές εισέρχονται στην εκπαιδευτική διαδικασία, ο κάθε μαθητής ή μαθήτρια (με την παρότρυνση ή έπειτα από απαίτηση των γονιών) μπορεί να αξιώσει την αναγνώριση της θρησκευτικής του ταυτότητας και τον σεβασμό όλων όσα επιτάσσει αυτή.
Αυτό που επιδιώκει ο γάλλος υπουργός Παιδείας είναι να μπλοκάρει αυτή την αναγνώριση της θρησκευτικής και εν μέρει πολιτισμικής διαφορετικότητας στο όνομα της ατομικής ελευθερίας και μιας ακαθόριστης «ουδετερότητας» του κράτους. Επιφανείς μουσουλμάνοι της Γαλλίας κάνουν λόγο για μια κεκαλυμμένη προπαγάνδα κατά του Ισλάμ. Ωστόσο ο Βενσάν Πεϊγιόν – εμπνευστής της ώρας της Κοσμικής Ηθικής, η οποία από το 2015 θα αποτελεί υποχρεωτικό μάθημα στα γαλλικά σχολεία – απορρίπτει τη μομφή. «Δεν πρόκειται για έναν αγώνα επιβολής των μεν προς τους δε, αλλά για μάχη ενάντια σε όσους θέλουν να θέσουν τους μεν ενάντια στους δε», δήλωσε στην «Journal du Dimanche».
«Στοχοποιούν το Ισλάμ» λέει η μουσουλμανική κοινότητα
Έπειτα από την κοινοποίηση του συγκεκριμένου σχεδίου τον Δεκέμβριο του 2012 – αναφέρει η «Μοnde» – εννέα στους δέκα Γάλλους εκφράστηκαν θετικά. Ωστόσο υπάρχουν και οι μειονότητες. Η ανάρτηση της Χάρτας στα γαλλικά σχολεία επικρίθηκε έντονα από το Συμβούλιο της Γαλλίας για τη Μουσουλμανική Πίστη, το οποίο διαμαρτυρήθηκε για την ύπαρξη άρθρων που στοχεύουν ευθέως το Ισλάμ -από την απαγόρευση ΤΠΒ «επίδειξης» θρησκευτικών συμβόλων, ήδη σε ισχύ από το 2004, έως τις αναφορές για την ισότητα των δύο φύλων.

Θρησκευτικό σαβουάρ βιβρ στο σχολείο

1. Η Γαλλία είναι μια Δημοκρατία αδιαίρετη, κοσμική και κοινωνική. Διασφαλίζει την ισότητα απέναντι στον νόμο σε όλους τους πολίτες και σέβεται όλες τις θρησκείες.
2. Η κοσμική Δημοκρατία βασίζεται στον διαχωρισμό μεταξύ θρησκειών και κράτους. Το κράτος είναι ουδέτερο όσον αφορά τις θρησκευτικές ή πνευματικές πεποιθήσεις. Δεν υπάρχει καμία επίσημη θρησκεία.
3. Η κοσμικότητα εγγυάται την ελευθερία της συνείδησης για όλους. Ο καθένας είναι ελεύθερος να πιστεύει ή να μην πιστεύει. Επιτρέπει την ελεύθερη έκφραση των πεποιθήσεων του, με σεβασμό των άλλων εντός των ορίων της δημόσιας τάξης.
4. Ο κοσμικός χαρακτήρας είναι συμβατός με την ιδιότητα του πολίτη καθώς αποτελεί τον συνεκτικό κρίκο ανάμεσα στην ελευθερία, την ισότητα και την αδελφοσύνη.
5. Το κράτος εγγυάται τον σεβασμό των αρχών της κοσμικότητας στα σχολεία.
6. Η κοσμικότητα του σχολείου προσφέρει στους μαθητές τις κατάλληλες συνθήκες για να σφυρηλατήσουν την προσωπικότητα τους, να καλλιεργήσουν την κρίση τους ελεύθερα και να κατανοήσουν την ιδιότητα του πολίτη. Τους προστατεύει από τον προσηλυτισμό και από κάθε είδους πίεση που θα τους εμπόδιζε να κάνουν ελεύθερα τις επιλογές τους.
7. Η κοσμικότητα εξασφαλίζει στους μαθητές την πρόσβαση σε μια κοινή κουλτούρα.
8. Ο κοσμικός χαρακτήρας επιτρέπει την άσκηση της ελευθερίας της έκφρασης και τον σεβασμό των δημοκρατικών αξιών και του πλουραλισμού των πεποιθήσεων.
9. Ο κοσμικός χαρακτήρας συνεπάγεται την απόρριψη κάθε μορφής βίας και διακρίσεων, εγγυάται την ισότητα ανάμεσα στα κορίτσια και στα αγόρια και βασίζεται σε μια κουλτούρα σεβασμού και κατανόησης του άλλου.
10. Όλα τα μέλη του διδακτικού προσωπικού έχουν την υποχρέωση να διδάσκουν στους μαθητές την έννοια και την αξία της κοσμικότητας, όπως και να ενημερώσουν τους γονείς των μαθητών για τη Χάρτα.
11. Το διδακτικό προσωπικό έχει υποχρέωση να τηρεί αυστηρή ουδετερότητα.
12. Τα μαθήματα είναι κοσμικά. Το σχολείο εξασφαλίζει την ποικιλομορφία των κοσμοθεωριών, την έκταση της γνώσης και κανένα θέμα δεν αποκλείεται από την επιστημονική και εκπαιδευτική έρευνα.
13. Κανένας μαθητής δεν μπορεί να επικαλεσθεί τις θρησκευτικές ή πολιτικές πεποιθήσεις, να αμφισβητήσει ή και να αποτρέψει έναν δάσκαλο από τη διδασκαλία ορισμένων τμημάτων του προγράμματος σπουδών.
14. Η χρήση θρησκευτικών συμβόλων ή ρούχων που υποδηλώνουν τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των μαθητών απαγορεύεται στα δημόσια σχολεία.
15. Με τις σκέψεις τους και τις δραστηριότητες τους οι μαθητές συμβάλλουν στη διατήρηση της κοσμικότητας στο σχολείο τους.


 

Οι τεχνικές προπαγάνδας που εφαρμόζουν οι κυβέρνησεις

Ad hominem: Επίθεση στον άνθρωπο και όχι στα επιχειρήματά του
Ad nauseam: Επανάληψη του ίδιου επιχειρήματος ("μέχρι ναυτίας") σε μορφή σλόγκαν μέχρι να γίνει πιστευτό. Λειτουργεί καλύτερα οτάν τα μέσα ενημέρωσης είναι περιορισμένα και ελεγχόμενα.
Επίκληση αυθεντιών: Όταν διάφοροι "ειδικοί" υποστηρίζουν αυτό που η προπαγάνδα θέλει να αποδείξει ως την μόνη αλήθεια
Χρήση φόβου: Εδραίωση αισθημάτων αγωνίας και πανικού στον γενικό πληθυσμό συνήθως με την επίκληση ενός ανώτερου εξωτερικού μεγάλου κινδύνου
Χρήση στερεότυπων και προκαταλήψεων: Εκμετάλλευση προκαταλήψεων του κοινού- στόχου για επίταση των φόβων και αντιπαθειών τους συνήθως με χρήση αναπόδεικτων συσχετισμών. π.χ. ΌΛΟΙ οι δημόσιοι υπάλληλοι είναι τεμπέληδες, ΟΛΟΙ οι μετανάστες είναι παράνομοι.
Πολύ Μεγάλα Ψέματα: Το ψέμα είναι τόσο μεγάλο και παράλογο ώστε αυτός που το ακούει να συμπεράνει ότι αποκλείται να λέγεται ένα τόσο μεγάλο ψέμα σε όλο τον κόσμο τόσο ξεδιάντροπα, ώστε τελικά να το πιστέψει.
Μονόδρομος: Αφού όλοι το κάνουν, κάντο κι εσύ ως την μόνη δυνατή πιθανότητα επιτυχίας (χρήση ψυχολογίας της μάζας)
Άσπρο-Μαύρο: “Αν δεν είσαι μαζί μας, είσαι εχθρός μας”.
Ο Απλός Άνθρωπος: Η θέση της προπαγάνδας παρουσιάζεται ως η θέση του απλού ανθρώπου ώστε ο τελευταίος να νιώσει ασφάλεια και να ταυτιστεί με αυτήν.
Δαιμονοποίηση της Αντίθετης Άποψης: Οι έχοντες άλλη άποψη εμφανίζονται ως τρελοί ή κακοί
Παραπληροφόρηση: Παραποίηση Στοιχείων, Μοντάζ Φωτογραφιών, Μοντάζ Ομιλιών και Δηλώσεων, Τεχνητό κλίμα ευφορίας: Επιβραβεύσεις από ξένες εξουσίες κλπ.
Αποκοπή Φράσεων: Επιλεκτική χρήση φράσεων του αντιπάλου για την αλλοίωση του νοήματος και της πρόθεσης τους
Ύψωμα Σημαίας: Επίκληση πατριωτισμού ακόμη και για ενέργειες τελείως παράλογες ή άσχετες με την έννοια του πατριωτισμού
Αστραφτερές Γενικεύσεις: Όμορφα λόγια με κενό ουσίας και περιεχομένου
Μισή Αλήθεια: Απόκρυψη της πλήρους εικόνας, π.χ. ποσοστιαία μείωση ελλείμματος χωρίς παράλληλη αναφορά στην ανεργία ή στο χρέος
Επιτηδευμένες Γενικότητες: Χρήση ασαφών στόχων ώστε να αποφευχθεί η ευθύνη σε περίπτωση αθέτησης
Ευφημισμοί και Δυσφημισμοί: χρήση “ταμπέλας”. π.χ. χρήση της λέξης φιλελεύθερος (ποιός δεν είναι φίλος της ελευθερίας;!) ως ευφημισμός για να υποδηλώσει κάτι πολύ διαφορετικό από αυτό που είναι η “φιλελεύθερη” πολιτική ή π.χ. χρήση της λέξης συντηρητικός για να αποδειχτεί οπισθοδρομισμός κ.α.
Φορτισμένες Λέξεις: Λέξεις που σημαίνουν κάτι πολύ περισσότερο από αυτό που μπορεί να είναι π.χ. απλές αλλαγές ονομάζονται μεταρρυθμίσεις
Αρνητικοί Χαρακτηρισμοί: Χρήση χαρακτηρισμών που εμπεριέχουν λογικό σφάλμα αλλά δημιουργούν συνειρμούς που ευνοούν αυτό που η προπαγάνδα θέλει να αποδείξει.
Υπεραπλούστευση: Χρήση γενικεύσεων για την περιγραφή περίπλοκων κοινωνικοοικονομικών προβλημάτων
Εκλογίκευση: Χρήση ασαφών και ευχάριστων φράσεων για την την εκλογίκευση παράλογων φαινομένων
Λογική Πλάνη: Χρήση αδιαμφισβήτητης αλήθειας που ωστόσο είναι άσχετη με το προκείμενο
Επανάληψη: Χρήση ίδιας φράσης κάνοντας "πλύση εγκεφάλου" ώστε να αδυνατεί ο εγκέφαλος να σκεφτεί κάτι διαφορετικό. Συνήθως συνδέεται με την χρήση σλόγκαν.
Συνειρμική Μεταφορά: Χρήση συμβόλων, φράσεων με θετικό συνειρμό, π.χ. ανάπτυξη που είναι εκ φύσεων κάτι θετικό, για την αποδοχή δυσμενών μέτρων
Υπόνοια: Σε συνδυασμό με την προηγούμενη τεχνική, αφήνεται να εννοηθεί ότι η ανάπτυξη θα είναι για το καλό των πολιτών, κάτι που θα ήταν αδύνατον να γίνει αποδεκτό αν γινόταν σαφής εξήγηση του τι ακριβώς σημαίνει ανάπτυξη και ποιους θα ωφελήσει.

Η μάχη των Πλαταιών και η τελική συντριβή των Περσών (479 π.X.)

Ο Μαρδόνιος πριν εισβάλει νότια επιχείρησε να αποσπάσει τους Αθηναίους από την ελληνική συμμαχία στέλνοντας ως πρέσβη τον βασιλέα της Μακεδονίας Αλέξανδρο Α’ ο οποίος υποσχέθηκε να αποζημιώσει για τις ζημιές και να προσφέρει οποιαδήποτε βοήθεια εφόσον συμμαχούσαν με τους Πέρσες. Όταν πληροφορήθηκαν οι Σπαρτιάτες για την πρεσβεία αυτή θορυβήθηκαν διότι ήξεραν ότι η Αττική είχε ερημωθεί και οι Αθηναίοι αντιμετώπιζαν το φάσμα της πείνας, όπως επίσης ότι ήταν δυσαρεστημένοι διότι οι Πελοποννήσιοι δεν είχαν στείλει στρατό έγκαιρα στη Βοιωτία όπως είχαν υποσχεθεί ώστε να προστατέψουν την πόλη τους.

 

 Γι’ αυτό έσπευσαν να στείλουν πρέσβεις ώστε να προλάβουν τη συνθηκολόγηση υποσχόμενοι ότι αυτοί και οι υπόλοιποι σύμμαχοι θα ανελάμβαναν να θρέψουν τις οικογένειες των Αθηναίων.

 

Οι Αθηναίοι περίμεναν και τους πρέσβεις της Σπάρτης ώστε να απαντήσουν ενώπιον τους στον απεσταλμένο του Μαρδόνιου και αφού άκουσαν τα λόγια και των δυο απήντησαν στο Μαρδόνιο μέσω του Αριστείδη «ότι όσο ο ήλιος δεν αλλάζει πορεία δεν πρόκειται να συνθηκολογήσουν με τον Ξέρξη αλλά παραμένουν πιστοί στους θεούς και τους ήρωες, παρότι εκείνος έκαψε τους ναούς και τα αγάλματα τους και θα επιμείνουν να αγωνίζονται για την ελευθερία τους».

 

 Στους Σπαρτιάτες είπαν πως τους ευχαριστούν για την πρόταση αλλά θα τα καταφέρουν μόνοι τους και το μόνο που τους παρακαλούν είναι να στείλουν το ταχύτερο στρατό στη Βοιωτία ώστε να ενωθεί με τον Αθηναϊκό να πολεμήσει. Οι Σπαρτιάτες όμως αθέτησαν το λόγο τους μη στέλνοντας στρατό στη Βοιωτία παρά μένοντας στη πατρίδα τους γιόρταζαν τα Υακίνθια. 

 

Αποτέλεσμα ήταν ο Μαρδόνιος να περάσει από τη Θεσσαλία στην Αττική ανεμπόδιστος έχοντας μαζί του ως συμμάχους όλα τα έθνη της ανατολικής Ελλάδας αναγκάζοντας τους Αθηναίους για δεύτερη φορά μη μπορώντας να αντιμετωπίσουν τόσο πολυάριθμο στρατό να εγκαταλείψουν την πόλη τους και να μεταβούν στη Σαλαμίνα. 

 

Παυσανίας 

Εκεί ο Μαρδόνιος έστειλε δεύτερη πρεσβεία στους Αθηναίους επαναλαμβάνοντας τις προηγούμενες προτάσεις. Η νέα απιστία των Σπαρτιατών είχε οξύνει τα πνεύματα παρ’ όλα αυτά όταν ανακοινώθηκαν οι προτάσεις στη βουλή, όλοι οι βουλευτές εκτός από έναν ονόματι Λυκίδη, απέκρουσαν τις προτάσεις των Περσών και θανάτωσαν με λιθοβολισμό τον βουλευτή και την οικογένειά του.

 

Οι Αθηναίοι έστειλαν πρέσβεις στη Σπάρτη μαζί με τους Μεγαρείς και τους Πλαταιείς για να διαμαρτυρηθούν για τη νέα αυτή αθέτηση και να απαιτήσουν την άμεση αποστολή στρατού αν όχι στη Βοιωτία που είχε καταληφθεί από τον εχθρό, τουλάχιστον στο Θριάσιο πεδίο. 

 

Οι έφοροι των Σπαρτιατών αφού άκουσαν την πρεσβεία είπαν ότι θα το σκεφτούν και θα απαντήσουν, αλλά αντ’ αυτού καθυστέρησαν 10 ημέρες αναβάλλοντας την απάντηση συνεχίζοντας να γιορτάζουν τα Υακίνθια και να οχυρώνουν τον Ισθμό. 

 

Έτσι αφού οι πρέσβεις των Αθηναίων δυσανασχέτησαν τους είπαν ότι αν την επομένη δεν λάβουν απάντηση θα συμμαχήσουν με το Πέρση. Οι έφοροι φοβούμενοι αυτή την κατάληξη ειδοποίησαν τους Αθηναίους ότι ο στρατός είχε ήδη ξεκινήσει και βρισκόταν έξω από τα σύνορα της Σπάρτης, αποτελούμενος από 5000 Σπαρτιάτες και 35.000 ελαφρά οπλισμένοι είλωτες (αντιστοιχία 7 ανά Σπαρτιάτη).

 

 Το παράδειγμα των Σπαρτιατών ακολούθησαν και άλλοι Πελοποννήσιοι, με αποτέλεσμα να μετακινηθεί από την Πελοπόννησο σημαντική δύναμη με αρχηγό τον Παυσανία επίτροπο του ανήλικου βασιλιά Πλείσταρχου γιου του νεκρού βασιλιά Λεωνίδα. Ο Μαρδόνιος εφ’ όσον ειδοποιήθηκε από τους Αργείους για τις κινήσεις του Πελοποννησιακού στρατού, υποχώρησε αφού λεηλάτησε την περιοχή του Τατοϊου την οποία είχε σεβαστεί με την ελπίδα της συνθηκολόγησης των Αθηναίων προς την Βοιωτία και στρατοπέδευσε στην πεδιάδα μπροστά από την τειχισμένη πόλη των Θηβαίων συμμάχων του ώστε να καλύψει τα νώτα του και να μπορέσει να αγωνιστεί σε ανοικτό χώρο. 

 

Ο ελληνικός στρατός άργησε να φτάσει στην Ελευσίνα διότι οι Λακεδαιμόνιοι αναγκάστηκαν να περιμένουν τους άλλους Πελοποννήσιους. Προσήλθαν τελικά 1500 Τεγεάτες, 5000 Κορίνθιοι, 300 Ποτιδαιάτες άποικοι των Κορινθίων,600 Ορχομένιοι Αρκάδες, 3000 Σικυώνιοι, 800 Επιδαύριοι, 1000 Τροιζήνιοι, 200 Λεπρεάτες, 400 Μυκηναίοι και Τιρύνθιοι, 1000 Φλιάσιοι, 300 Ερμιονείς, 600 Ερετριείς και Στυρείς, 400 Χαλκιδείς, 500 Αμβρακιώτες, 800 Λευκάδιοι, 200 Παλλείς απο την Κεφαλληνία και 500 Αιγινίτες. Όταν ο στρατός έφτασε στα Μέγαρα ενώθηκε με 8000 Αθηναίους και 600 Πλαταιείς με αρχηγό τον Αριστείδη.

 

 Στις δυνάμεις αυτές αν προστεθούν και οι 5000 Σπαρτιάτες που ακολουθούνταν από 3500 είλωτες και 1800 Θεσπιείς ,ο Ελληνικός στρατός αριθμούσε 11000 άνδρες. Από την Ελευσίνα ο Παυσανίας περνώντας στη Βοιωτία είδε τον περσικό στρατό να έχει παραταχθεί στον Ασωπό ποταμό και μη τολμώντας να κατέβει στην πεδιάδα ώστε να αντιπαρατεθεί με τους 300.000 άνδρες του περσικού στρατού, προτίμησε να στρατοπεδεύσει στους πρόποδες του βουνού. 

 

Τότε ο Μαρδόνιος έκανε το λάθος να επιτεθεί στους Έλληνες με το ιππικό του το οποίο ήταν άριστο και πολυάριθμο και το οδηγούσε ένας από τους καλύτερους Πέρσες αξιωματικούς, ο Μασίστιος. Το λάθος έγκειται στο ότι το έδαφος όντας ανώμαλο δεν προσφερόταν για τέτοιου είδους επίθεση. 

 

Έτσι οι Μεγαρείς που δέχθηκαν την επίθεση αφού πιέστηκαν στην αρχή βοηθούμενοι από 300 Αθηναίους με αρχηγό τον Ολυμπιόδωρο απέκρουσαν τον εχθρό και μάλιστα στη μάχη έπεσε και ο Μασίστιος, το σώμα του οποίου έμεινε στα χέρια των Ελλήνων που το περιέφεραν πάνω σε άμαξα σε όλο το στρατόπεδο. Βλέποντας αυτή την εξέλιξη ο Παυσανίας κατέβηκε από την ορεινή θέση σε χαμηλότερο χώρο αποφεύγοντας όμως την πεδιάδα και στρατοπέδευσε στις Πλαταιές. Ο Μαρδόνιος ακολούθησε τον Παυσανία και βαδίζοντας παρατάχθηκε ακριβώς απέναντι από τον ελληνικό στρατό έτσι ώστε ο ποταμός Ασωπός χώριζε τις δυο πλευρές. 

 

Καθώς όμως οι δυο στρατοί ήταν παραταγμένοι και έτοιμοι για μάχη συνέβη το εξής. 

 

Οι Έλληνες αλλά και οι Πέρσες κατά το σύνηθες πριν την μάχη έκαναν θυσίες και ζητούσαν την συμβουλή των “προφητών”. Έλαβαν όμως και οι δυο την ίδια απάντηση ότι «έπρεπε να αμυνθούν και ότι όποιος περνούσε το ποτάμι πρώτος θα γνώριζε την ήττα».

 

 Έτσι ο ένας περίμενε την επίθεση του άλλου χωρίς να γίνεται τίποτα. Η αναβολή δεν ευνοούσε τους Αθηναίους διότι ο Μαρδόνιος μετά την συμβουλή των Θηβαίων κατέλαβε τον Κιθαιρώνα και συνέλαβε 500 υποζύγια που μετέφεραν τροφές στο ελληνικό στρατόπεδο και έτσι απέκλεισε τους Έλληνες στην Βοιωτία. Μεγαλύτερος όμως ήταν ο κίνδυνος όπως περιγράφει ο Πλούταρχος στην πόλη των Αθηνών όπου οι πλούσιοι Αθηναίοι σκεφτόντουσαν την κατάργηση του δήμου και την εγκαθίδρυση ολιγαρχίας γεγονός που απέτρεψε ο Αριστείδης. 

 

Ο Μαρδόνιος την δέκατη ημέρα εκνευρισμένος από την πολυήμερη αποχή διέταξε να ετοιμαστεί ο στρατός για μάχη κάτι όμως που τελικά δεν έγινε και απλά αρκέστηκε να παρενοχλεί τους Έλληνες πετυχαίνοντας όμως ένα σπουδαίο πλεονέκτημα καθώς τους ανάγκασε να εγκαταλείψουν την μοναδική πηγή νερού. Ο Παυσανίας βλέποντας ότι ο στρατός του πάσχει πλέον από τροφές και έλλειψη νερού διέταξε να υποχωρήσουν βόρεια της πόλης των Πλαταιών στη θέση Νήσο και εκεί να επιτεθεί η μισή ελληνική δύναμη ώστε να ανοίξει το πέρασμα του Κιθαιρώνα για να μπορούν να εφοδιάζονται. Με το που έπεσε η νύχτα άρχισε η μετακίνηση της ελληνικής παράταξης. 

 

Πρώτα ξεκίνησαν οι Κορίνθιοι και Μεγαρείς που αποτελούσαν το κέντρο αντί όμως να πάνε στην Νήσο στρατοπέδευσαν στις Πλαταιές. Ο Παυσανίας ήσυχος ότι το κέντρο της παράταξης του έφτασε στο σημείο που είχε υποδείξει διέταξε την δεξιά πτέρυγα δηλαδή τους Λακεδαιμονίους και τους Τεγεάτες να ακολουθήσουν ενώ ταυτόχρονα άρχισαν να κινούνται και οι Αθηναίοι από άλλο όμως δρόμο. 

 

Ο Μαρδόνιος όταν πληροφορήθηκε την υποχώρηση των Ελλήνων καταλήφθηκε από περιφρόνηση για τους αντιπάλους λέγοντας «αυτοί είναι οι Σπαρτιάτες που πρώτα άλλαξαν θέσεις για να μην πολεμήσουν με τους Πέρσες και έπειτα τράπηκαν σε φυγή;». Κατόπιν διέταξε το στρατό του να περάσει τον Ασωπό και να καταδιώξει τον εχθρό θεωρώντας την νίκη σίγουρη.

 

 Πρώτος προσβλήθηκε ο Παυσανίας από το περσικό ιππικό και λίγο αργότερα από το σύνολο σχεδόν του περσικού στρατού και έστειλε ιππέα να ζητήσει την βοήθεια των Αθηναίων. Οι Αθηναίοι όμως δεν ήταν σε θέση να βοηθήσουν καθώς δέχονταν επίθεση από τους Θηβαίους.

 

 Αναγκαστικά λοιπόν 5300 Λακεδαιμόνιοι και Τεγεάτες βρέθηκαν να αντιμετωπίζουν ολόκληρο τον περσικό στρατό. Οι Πέρσες, Μήδοι και Σάκες που προπορεύονταν του περσικού στρατού μόλις έφτασαν σε απόσταση βολής έμπηξαν τις ασπίδες τους στο χώμα και άρχισαν να ρίχνουν βροχή από βέλη ελληνική παράταξη βρέθηκε σε δεινή θέση καθώς δεν είχε τοξότες και υφίσταντο φοβερές απώλειες. Πολλοί άνδρες σκοτώθηκαν μεταξύ αυτών και ο Καλλικράτης που ξεψυχώντας έλεγε ότι δεν τον νοιάζει που πεθαίνει για την πατρίδα λυπάται μόνο που δεν πρόλαβε να χρησιμοποιήσει τα χέρια του για να πετύχει έργο αντάξιο της προθυμίας του. 

 

Ο Παυσανίας όντας σε απόγνωση γύρισε το βλέμμα προς το ναό της Ήρας και παρακάλεσε να φανεί ποιο ευνοϊκή. Οι Τεγεάτες μαντεύοντας ότι η θεά θα ακούσει τις προσευχές τους πριν πάρουν την διαταγή του στρατηγού όρμησαν εναντίον του εχθρού και ακολούθησαν οι Λακεδαιμόνιοι με την διαταγή του Παυσανία.

 

 Το πρόχειρο περιτείχισμα που είχαν φτιάξει οι Πέρσες ανατράπηκε πολύ γρήγορα αλλά η μάχη συνεχιζόταν με τους Πέρσες να μην μπορούν να αντιπαρατεθούν καθώς η ελαφριά τους εξάρτηση δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει τους Έλληνες που ήταν οπλισμένοι με μακριά δόρατα και θωρακισμένοι από την κορφή ως τα νύχια. Στη διάρκεια της συμπλοκής πολλοί απελπισμένοι Πέρσες άρπαζαν τα ελληνικά δόρατα των Σπαρτιατών προσπαθώντας να τα σπάσουν .Ο ίδιος ο Μαρδόνιος διέπρεπε επικεφαλής των 1.000 σωματοφυλάκων του μέχρι που σκοτώθηκε από τον Σπαρτιάτη Αείμνηστο και τότε οι Πέρσες άρχισαν να στρέφουν τα νώτα περνώντας τον Ασωπό κατευθυνόμενοι στο οχυρωμένο περσικό στρατόπεδο όπου βλέποντας οι υπόλοιποι Ασιάτες τους Πέρσες να νικιούνται εγκατέλειψαν και αυτοί το πεδίο της μάχης. 

 

Στην αριστερή πλευρά οι Αθηναίοι πολέμησαν τους Βοιωτούς οι οποίοι αφού έχασαν 300 οπλίτες αποσύρθηκαν στην περιτοιχισμένη πόλη της Θήβας. 

 

Οι υπόλοιποι Έλληνες που ακολουθούσαν τον Μαρδόνιο δεν ενεπλάκησαν καθόλου παρά έμεναν και έβλεπαν τους Θηβαίους να σφαγιάζονται άπρακτοι. Από τους δυο στρατούς πολλοί δεν αγωνίστηκαν καθόλου. Από τους εχθρούς πήραν μέρος στην μάχη οι Πέρσες, Μήδοι, Σάκες στην αριστερή πτέρυγα και οι Βοιωτοί στην δεξιά.

 

 Ο Αρτάβαζος με 40.000 άνδρες βλέποντας να τρέπονται σε φυγή οι γύρω από τον Μαρδόνιο αντί να τον βοηθήσει αναχώρησε προς Θεσσαλία και Μακεδονία για την Ασία. Από τους Έλληνες αγωνίστηκαν οι Λακεδαιμόνιοι, Τεγεάτες στα δεξιά και οι Αθηναίοι και Πλαταιείς στα αριστερά. Οι υπόλοιποι Έλληνες του κέντρου που είχαν βρεθεί σε λάθος σημείο το προηγούμενο βράδυ αφού έμαθαν για την μάχη όρμησαν άτακτα μπροστά και υπέστησαν απώλειες από το ιππικό των Θηβαίων χάνοντας 600 άνδρες. Ήταν όμως αργά για να αλλάξει η έκβαση της μάχης. 

 

Οι Λακεδαιμόνιοι δεν σταμάτησαν αλλά συνέχισαν να καταδιώκουν τον εχθρό φτάνοντας στο οχυρωμένο στρατόπεδο όπου είχαν καταφύγει οι Πέρσες και μαζί με τους υπόλοιπους Έλληνες κατάφεραν να το καταλάβουν. Ο Ηρόδοτος αναφέρει ότι με την πτώση του στρατοπέδου οι Έλληνες διέπραξαν τέτοια σφαγή ώστε αν εξαιρεθούν οι 40.000 του Αρτάβαζου από τις 260.000 του περσικού στρατού απέμειναν μόνο 3.000 άνδρες αριθμός μάλλον υπερβολικός. Ο Πλούταρχος αναφέρει ότι έπεσαν 1360 Έλληνες. Οι νεκροί κηδεύτηκαν κοντά στις πύλες των Πλαταιών σε χωριστούς τάφους κάθε πόλης, μόνο οι Λακεδαιμόνιοι έφτιαξαν 3 ξεχωριστούς τάφους έναν για όσους διέπρεψαν στην μάχη έναν για τους υπόλοιπους Σπαρτιάτες και έναν για τους είλωτες. 

 

Μετά την καταστροφή του περσικού στρατού οι Έλληνες στράφηκαν στην τιμωρία των Θηβαίων που είχαν βοηθήσει τους βαρβάρους. Απαίτησαν την παράδοση την Θηβαίων αρχηγών που μήδισαν Τιμηγενίδη και Ατταγίνη, οι Θηβαίοι όμως αρνήθηκαν και έτσι άρχισε η πολιορκία .Οι Θηβαίοι πρότειναν στον Παυσανία να του δώσουν χρήματα εκείνος όμως αρνήθηκε. Τότε οι Θηβαίοι αναγκάστηκαν να παραδώσουν τους άντρες όμως αντί του Ατταγίνη που είχε διαφύγει πρότειναν να παραδώσουν την οικογένεια του κάτι που δεν έγινε δεκτό από τον Παυσανία λέγοντας πως δεν είναι σωστό να πληρώσουν τα παιδιά επειδή μήδισε ο πατέρας. Αρκέστηκε στον Τημενίδη και μερικούς άλλους τους οποίους οδήγησε στην Κόρινθο και τους θανάτωσε χωρίς δίκη φοβούμενος ότι ο πλούσιος Θηβαίος θα εξαγόραζε τους δικαστές. 

 

Αμομφάρετος - Αρχηγός του σώματος των Σπαρτιατών που έμεινε στις Πλαταιές για να φρουρεί την περιοχή επειδή θεώρησε ντροπιαστικό για ένα Σπαρτιάτη να υποχωρεί. Ο Ηρόδοτος κατέγραψε τον διάλογο μεταξύ του Παυσανία και του Αμομφάρετου – ο τελευταίος υποχώρησε όταν συνειδητοποίησε ότι οι υπόλοιποι Σπαρτιάτες τον άφησαν πίσω. 

Αριστόδημος της Σπάρτης- ήταν ο μόνος Σπαρτιάτης που επέζησε μετά τη μάχη των Θερμοπυλών. Ο Λεωνίδας τον έστειλε με τον Εύρυτο πίσω στη Σπάρτη, λόγω προβλημάτων υγείας. Ωστόσο, ο Εύρυτος έμεινε πίσω στις Θερμοπύλες, καθώς ζήτησε να οδηγηθεί από ένα είλωτα στη μάχη. Ο Αριστόδημος θεωρήθηκε δειλός από τους Σπαρτιάτες, αλλά στη μάχη των Πλαταιών σκότωσε πολλούς Πέρσες. Παρ’ ολ’ αυτά, δεν τιμήθηκε καθώς δεν τήρησε στη σπαρτιατική πειθαρχία στις Θερμοπύλες.

 

Καλλικράτης- Ο κάλλιστος (καλύτερος ή πιο όμορφος) στο ελληνικό στρατόπεδο. Όμως όταν ξεκίνησε η μάχη δέχτηκε ένα βέλος και έπεσε – όπως αναφέρει ο Ηρόδοτος, ο Καλλικράτης δήλωσε ότι δεν ήταν λυπημένος που έπεφτε για την πατρίδα, αλλά επειδή δεν πρόλαβε να πολεμήσει και να κάνει κάτι το αξιόλογο. 

O ορισμός του ηλίθιου ιδιώτη

Οταν κάποιος ρώτησε τον Βασιλιά της Σπάρτης Δημάρατο, γιατί οι Σπαρτιάτες θεωρούν άτιμους αυτούς που πετούν την ασπίδα τους και όχι αυτούς που πετούν τις περικεφαλαίες και τους θώρακες, αυτός απάντησε:

 

"Γιατί τις περικεφαλαίες και τους θώρακες τους φορούν για δική τους προστασία, ενώ την ασπίδα την κρατούν για να υπερασπίσουν την από κοινού παράταξη."

 

Πλούταρχος (Αποφθέγματα Λακωνικά, 220 Α)

 

Η λέξη "idiot" που στα αγγλικά σημαίνει "ηλίθιος", χαρακτηρίζει όπως και στην Ελληνική τα άτομα χαμηλού νοητικού επιπέδου και προέρχεται από την Ελληνική λέξη Ιδιώτης.

 

Η λέξη "ιδιώτης" προέρχεται από τη λέξη "ίδιος" που σήμαινε στην αρχαιότητα ότι και σήμερα. Στα λατινικά μεταφέρθηκε ως "idiota" και αρχικά σήμαινε "μέσος άνθρωπος" ενώ αργότερα "αμόρφωτος, απαίδευτος άνθρωπος". Την ίδια σημασία (του αμόρφωτου ανθρώπου) είχε η λέξη αρχικά και στην Αγγλική γλώσσα, ενώ σήμερα σημαίνει απλώς ηλίθιος, δηλαδή άτομο πολύ χαμηλού νοητικού επιπέδου ενώ η ηλιθιότητα (idiocy) χαρακτηρίζει το προσόν του ηλίθιου δηλαδή τη μεγάλη βλακεία.

 

Ο Αριστοτέλης στα πολιτικά του χρησιμοποίησε τoν όρο "ιδιωτικός" για να περιγράψει τις προσωπικές υποθέσεις των πολιτών σε αντιδιαστολή με τον όρο "πολιτικός" που χρησιμοποίησε για να περιγράψει τις δημόσιες υποθέσεις (του δήμου, αυτό που ονομάζουμε σήμερα "τα κοινά").

 

Στην αρχαία Αθήνα σημαντικότερη αποστολή της πολιτείας ήταν η μετατροπή των ιδιωτών (των εγωκεντρικών ατόμων που ασχολούνταν με τις προσωπικές τους υποθέσεις) σε πολίτες (σε άτομα που ασχολούνται και συμμετέχουν στα κοινά). Θεωρούσαν ότι η ιδιότητα του ιδιώτη είναι μια φυσική ιδιότητα την οποία διαθέτουν όλοι οι άνθρωποι από τη φύση τους, ενώ η ιδιότητα του πολίτη είναι επίκτητο χαρακτηριστικό που διαμορφώνεται μέσω της παιδείας που παρέχει η πολιτεία. Συνεπώς το άτομο που παρέμενε "ιδιώτης"  ήταν άτομο απαίδευτο και αμόρφωτο, αφού δεν είχε εκπαιδευτεί επαρκώς στην ενασχόληση με τα κοινά.

 

Σήμερα, το έργο της μετατροπής των "ιδιωτών" σε "πολίτες" μάλλον δε θεωρείται τόσο σημαντικό όσο στην αρχαιότητα. Στα σχολεία τα παιδιά μας, διδάσκονται οποιαδήποτε άλλη ανοησία, εκτός από το πως να γίνουν σωστοί και ωφέλιμοι για την κοινωνία πολίτες. Στα σχολικά προγράμματα, έχουν ενταχθεί μαθήματα όπως η  "οικιακή οικονομία" που μαθαίνει στα παιδιά πως να τακτοποιούν τα του οίκου τους (τα ιδιωτικά τους θέματα), και έχουν εξαιρεθεί μαθήματα όπως η "πολιτική οικονομία", ή η "πολιτική αγωγή" ή οποιοδήποτε άλλο μάθημα θα μετέτρεπε τους μαθητές σε ενεργούς πολίτες. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι σε καμία τάξη της δωδεκαετούς εκπαίδευσης των παιδιών μας δε διδάσκονται έργα των αρχαίων μας φιλοσόφων. Μια απλή ανάγνωση και ένας μικρός σχολιασμός των πολιτικών του Αριστοτέλη, θα ανέβαζε το επίπεδο πολιτικής μας παιδείας κατακόρυφα σε σχέση με το σημερινό. Αντί αυτού, η νεολαία μας εκπαιδεύεται πολιτικά ψηφίζοντας για την εκλογή του δεκαπενταμελούς συμβουλίου της τάξης και του σχολείου με διαδικασίες παρόμοιες με αυτές των εκλογών, ενώ μετά τις εκλογές, κανείς δεν ασχολείται με τα "κοινά" της τάξης ή του σχολείου, παρά μόνο αν δημιουργηθεί πρόβλημα στην ομαλή διοργάνωση της πενθήμερης εκδρομής.

 

Η κατάσταση αυτή, έχει σαν αποτέλεσμα την παραγωγή "απαίδευτων" πολιτών, που φροντίζουν μόνο το ιδιωτικό τους συμφέρον, των οποίων η συμμετοχή στα κοινά περιορίζεται στην άσκηση του δικαιώματος ψήφου και οι οποίοι ακόμα και όταν ψηφίζουν, το κάνουν με γνώμονα το ιδιωτικό τους συμφέρον και όχι το κοινό.  Και φυσικά, τέτοιοι πολίτες αδυνατούν να αντιληφθούν ότι το ωφέλιμο για την κοινωνία είναι ωφέλιμο και για τους ίδιους (αφού κι αυτοί οι ίδιοι είναι μέλη της κοινωνίας), αδυνατούν να δούν την προσωπική και οικογενειακή ευημερία τους στα πλαίσια μιας ευημερούσας κοινωνίας και επιδίδονται σε αυτό που η φύση τους προστάζει, το άνευ όρων κυνήγι επιβίωσης και επιβολής εξουσίας όπου όλα επιτρέπονται.

 

Η συμπεριφορά αυτή, όπως έλεγε και ο Αριστοτέλης, ταιριάζει σε ζώα μάλλον παρά σε ανθρώπους.

 

Στη ζούγκλα, ο φοροφυγάς και ο κλέφτης γίνονται "μάγκες" με βίλες και ακριβά αυτοκίνητα, ενώ τα υπόλοιπα "κορόιδα" που δεν έχουν τα "κότσια" να κάνουν "μαγκιές", αλλά τόσα χρόνια πλήρωναν φόρους και εισφορές τώρα χάνουν το σπίτι και την περιουσία τους.

 

Η κοινωνία διαλύεται και κανείς δεν επαναστατεί.  Οχι τουλάχιστον μέχρι ο δικαστικός επιμελητής να χτυπήσει τη "δική μας" πόρτα για να  κατασχέσει το "δικό μας" σπίτι. Μέχρι τότε, μπορούμε να ελπίζουμε. Οτι η συμφορά δε θα χτυπήσει το δικό μας σπίτι. Οτι τα πράγματα θα πάνε καλύτερα. Από μόνα τους. Η ότι κάποιος άλλος θα τα φτιάξει για εμάς. Ελπίζουμε ότι "εμείς" θα επιβιώσουμε, ακόμα κι αν χρειαστεί να πεθάνουν όλοι οι υπόλοιποι. Γιατί "εμείς" έχουμε καλό κράνος και θώρακα που αντέχουν στα χτυπήματα. Και μόνον αν δεν έρθουν έτσι τα πράγματα θα επαναστατήσουμε. Και τότε, θα επαναστατήσουμε για την "εργατική τάξη", για τα "ταξικά μας αδέρφια" και για οτιδήποτε άλλο εκτός από την διάλυση της κοινωνίας μας.

 

Και αυτό, γιατί όλοι μας πετάξαμε τις ασπίδες, φορέσαμε τις περικεφαλαίες και τους θώρακες, κρυφτήκαμε στα σκοτεινά και κανείς μας δε σκέφτεται ότι αν παραταχθούμε ενωμένοι σε φάλαγγα και πολεμήσουμε τον κοινό εχθρό όλοι μαζί, μπορούμε να νικήσουμε.

Κι όλα αυτά επειδή είμαστε ηλίθιοι ιδιώτες.

Αισιοδοξία ή Απαισιοδοξία.

Ποιόν δρόμο διαλέγουμε;
Βολτέρος : «Η αισιοδοξία είναι τρέλα, που θέλει να βλέπουμε το καθετί σωστό, κι όταν ακόμα είναι λάθος.»
Τόμας Κάμπελ : «Ο αισιόδοξος διακηρύσσει πως ζούμε με τις καλύτερες δυνατότητες που υπάρχουν στον κόσμο και ο απαισιόδοξος φοβάται μήπως αυτό είναι αλήθεια.»


Αισιοδοξος ειναι αυτος που λεει την γνωμη του.
 Απαισιοδοξος αυτος που σηκωνεται και φευγει
Αισιοδοξία είναι η παρηγοριά μικρών ανθρώπων σε μεγάλες θέσεις F. Scott Fitzgerald
Αισιόδοξος είναι αυτός που πιστεύει ότι ο κόσμος μας είναι ο καλύτερος που θα μπορούσε να γίνει και ότι όλα μέσα σ' αυτόν είναι αναγκαία κακά F. H. Bradley (βρετανός φιλόσοφος, 1846-1924)Αισιόδοξος είναι αυτός που πιστεύει πως ο κόσμος δεν μπορούσε να είναι καλύτερος.
Απαισιόδοξος είναι αυτός που φοβάται ότι δυστυχώς είναι ακριβώς έτσι.
Αισιόδοξος είναι εκείνος που δεν συγκινείται από όσα συμβαίνουν γύρω του, εφ' όσον συμβαίνουν στους άλλους Άρτεμους Γουώρντ
Αισιόδοξος είναι ένας άνθρωπος που βλέπει παντού πράσινα φανάρια.
Απαισιόδοξος είναι κάποιος που βλέπει παντού κόκκινα. Ο αληθινά συνετός άνθρωπος έχει αχρωματοψία Albert Schweitzer
Αισιόδοξος είναι ένας τρελός που λέει πως όλα πάνε καλά, ενώ όλα πάνε άσχημα Φραγκλίνος Βολταίρος
Αισιόδοξος είναι κάποιος που δεν είχε πολλές εμπειρίες Don Marquis (αμερικανός δημοσιογράφος, 1878-1937)
Αισιόδοξος είναι κάποιος που πιστεύει ότι ό,τι πρόκειται να γίνει, τελικά θ' αναβληθεί Kin Hubbard (αμερικανός δημοσιογράφος, 1868-1930).
Αισιόδοξος είναι ο άνθρωπος ο οποίος βλέπει φως εκεί που δεν υπάρχει Ντίκενς
Αισιόδοξος είναι ο άνθρωπος που βλέπει φως εκεί που δεν υπάρχει.
 Απαισιόδοξος είναι ο ανόητος που προσπαθεί να το σβήσει
Απαισιοδοξία είναι το όνομα που δίνουν στη σοφία αυτοί που έχουν αδύνατα νεύρα Elbert Hubbard (αμερικανός εκδότης, 1856-1915)
Απαισιόδοξος είναι αυτός που κυττάει και στις δύο κατευθύνσεις πριν διασχίσει έναν μονόδρομο Lawrence Peter (Καναδός εκπαιδευτικός, 1919- )
Απαισιόδοξος είναι ένας πολύ καλά ενημερωμένος αισιόδοξος Ανώνυμος
Απαισιόδοξος είναι κάποιος που είναι υποχρεωμένος να ζει με έναν αισιόδοξο Elbert Hubbard (αμερικανός εκδότης, 1856-1915)
Απαισιόδοξος είναι κάποιος που, όταν έχει να διαλέξει ανάμεσα σε δύο κακά, διαλέγει και τα δύο Oscar Wilde
Βρήκα τη γη όχι γκρίζα, μα ρόδινη. Τον ουρανό όχι σκυθρωπό, μα ζωηρόχρωμο Μπόουνιγκ
Είμαι τόσο απαισιόδοξος που φτάνω να υποπτεύομαι ότι οι απαισιόδοξοι δεν είναι ειλικρινείς Ζαν Ροστάντ (Jean Rostand) (γάλλος βιολόγος, 1894-1977)
Είναι ευγενική η τάση να βλέπουμε στο κάθε τι τόσα πολλά και τόσα καλά Γκέστερσον
Είναι συνηθισμένο ελάττωμα στους ανθρώπους να μην ανησυχούν για την ενδεχόμενη τρικυμία, που προμηνύεται, όταν επικρατεί νηνεμία Μακιαβέλλι
Ένας αισιόδοξος είναι η ανθρώπινη προσωποποίηση της άνοιξης. Σούζαν Τζ. Μπισσονέτ
Ένας απαισιόδοξος εκπλήσσεται εξίσου συχνά με έναν αισιόδοξο, αλλά πιο ευχάριστα Robert Heinlein
Η αισιοδοξία είναι η αφετηρία κάθε νίκης Θ. Καρλάυλ
Η αισιοδοξία είναι η πίστη που οδηγεί στην επιτυχία. Τίποτα δεν μπορεί να γίνει χωρίς ελπίδα. Χέλεν Κέλλερ
Η αισιοδοξία είναι η τρέλα, που θέλει να βλέπουμε το κάθε τι σωστό, κι όταν ακόμα είναι λάθος Βολταίρος
Η αισιοδοξία είναι μια εκδήλωση σωματικής υγείας και αυτοπεποίθησης
Η αισιοδοξία είναι το τονωτικό της καρδιάς
Η αισιοδοξία είναι το φυσικό παρακολούθημα του θάρρους και της επινοητικότητος, αλλά και μερικές φορές γνώρισμα πείσμονος κρίσεως Ερβ. Φίσσερ
Η απαισιοδοξία είναι θέμα διάθεσης. Η αισιοδοξία είναι θέμα θέλησης Alain (γάλλος φιλόσοφος, 1868-1951)
Η απαισιοδοξία όταν την συνηθίσεις είναι τόσο καλή και ευχάριστη, όσο και η αισιοδοξία Arnold Bennett (βρετανός θεατρικός κριτικός, 1867-1931)
Η βάση της αισιοδοξίας είναι ο απόλυτος τρόμος Oscar Wilde
Η θετική στάση μπορεί να μην επιλύσει όλα τα προβλήματά σου, αλλά θα ενοχλήσει τόσους ανθρώπους, που αξίζει τον κόπο Herm Albright
Η λέξη 'διατί' επινοήθηκε για να βασανίζει τους ανθρώπους. Ευτυχώς που υπάρχει και η λέξη 'εάν' που τους κάνει ξανά αισιόδοξους
Η συνήθεια να βλέπεις την καλή όψη κάθε γεγονότος, αξίζει περισσότερο από το να' χεις εισόδημα χίλιες λίρες το χρόνο Σαμουήλ Τζόνσον
Θα 'ρθουν καλύτερες μέρες, παιδιά! Μη χάνετε το θάρρος σας! Μακ Κέυ
Θα γυρίσω στην Τάρα. Άλλωστε και αύριο μια μέρα είναι" [Τελευταία φράση της πρωταγωνίστριας της ταινίας "Gone with the wind" ("Όσα παίρνει ο άνεμος"), με την οποία φράση τελειώνει η ταινία]Κάποιοι βλέπουν το ποτήρι μισοάδειο και κάποιοι άλλοι μισογεμάτο. Εγώ το βρίσκω πολύ μεγάλο George Carlin
Λέγε πως είσαι καλά ή πως όλα είναι καλά μαζί σου κι ο Θεός θ' ακούσει τα λόγια σου και θα τα κάνει αλήθεια Γουίλκοξ
Μακάριοι όσοι δεν περιμένουν τίποτα, γιατί ποτέ δεν θα απογοητευθούν Jonathan Swift
Μην κρατάς αρνητική στάση λέγοντας: 'Δεν θα πετύχω, δεν θα πετύχω'. Προτιμότερη είναι η θετική στάση: 'Θα αποτύχω, θα αποτύχω' Ανώνυμος
Μια μέρα καθόμουν και σκεφτόμουν σχεδόν απελπισμένος. Ένα χέρι ακούμπησε στον ώμο μου και μια φωνή είπε με βεβαιότητα: 'Ευθύμησε, γιατί τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι χειρότερα'. Ευθύμησα, λοιπόν, και τα πράγματα στ' αλήθεια έγιναν χειρότερα James Campbell Hagerty
Μπορεί οι απαισιόδοξοι να έχουν μακροπρόθεσμα δίκιο, οι αισιόδοξοι, όμως, περνούν καλύτερα στο μεταξύ Ανώνυμος
Να αγαπώ τους τίμιους ανθρώπους που με περιστοιχίζουν, να αποφεύγω τους κακούς, να κάνω το καλό, να υπομένω το κακό και να θυμάμαι να ξεχνώ –να η αισιοδοξία μου. Αυτή με βοήθησε να ζήσω Αντρέ Μωρουά
Να αναζητάς το αδύνατο και να είσαι σίγουρος ότι θα το πραγματοποιήσεις [Ανώνυμος]
Νικούν όσοι πιστεύουν ότι θα νικήσουν Βοκκάκιος ή John Dryden
Ξεκίνα τη μέρα σου με χαμόγελο και ξεπέρασέ το W.C. Fields
Ξέρετε τι είναι ο απαισιόδοξος; Ένας άνθρωπος που πιστεύει ότι όλοι είναι αποκρουστικοί όσο αυτός και τους μισεί γι' αυτό τον λόγο George Bernard Shaw
Ο αισιόδοξος αυταπατάται όπως και ο απαισιόδοξος. Πάντως ο πρώτος ζει καλύτερα
Ο αισιόδοξος βλέπει μόνο την καρυδόψυχα, ο απαισιόδοξος το καρύδι ολόκληρο Γουίλσον ή Ουίλσον
Ο αισιόδοξος διακηρύσσει πως ζούμε στον καλύτερο από όλους τους πιθανούς κόσμους. Και ο απαισιόδοξος φοβάται πως είναι αλήθεια". Τζέιμς Μπραντς Κάμπελλ , The Silver Stallion, 1926
Ο αισιόδοξος πιστεύει πως ζούμε στον καλύτερο δυνατό κόσμο. Ο απαισιόδοξος φοβάται πως –αλλοίμονο- αυτό είναι αληθινό Τζαίημς Μπρανς Κάμπελ (James Branch Campbell) (αμερικανός συγγραφέας, 1879-1958)
Ο άνθρωπος που δεν ελπίζει σε τίποτε, είναι ένας τρομερός αισιόδοξος Πωλ Κλωντέλ
Ο άνθρωπος που είναι απαισιόδοξος πριν γίνει σαράντα οκτώ ετών, ξέρει πολλά πράγματα. Ο άνθρωπος που είναι αισιόδοξος όταν έχει περάσει τα σαράντα οκτώ, δεν πρέπει να είναι υπερήφανος για τις γνώσεις του Μαρκ Τουαίν
Ο απαισιόδοξος βλέπει δυσκολίες σε κάθε ευκαιρία. Ο αισιόδοξος βλέπει ευκαιρίες σε κάθε δυσκολία Winston Churchill
Ο απαισιόδοξος είναι ο προδότης της ζωής Ανδρέας Βουτσινάς (Τύπος Κυριακής 18-19.4.1998, σελ. 64)
Ο αχυρώνας κάηκε - τώρα μπορώ να δω το φεγγάρι Μασαχιντε, Χαϊκού
Ο κόσμος ανήκει στους αισιόδοξους Φρανσουά Γκιζό
Ο κόσμος δεν είναι άσπρο – μαύρο. Μάλλον είναι γκρί – μαύρο Graham Green
Ο σταύλος μου κάηκε κι έγινε στάχτη, τώρα μπορώ να δω το φεγγάρι [Γιαπωνέζικο χάικού] Λέο Μπουσκάλια (Η αγάπη, σελ. 107 παρ.2).
Οι αστήριχτες αισιοδοξίες είναι για να παρηγορούνε τους ασπάλακες Αρνολτ
Όλοι ζούμε στον υπόνομο, μα κάποιοι από μας κοιτάνε τα άστρα Oscar Wilde
Όπως ο ήλιος κάνει ν' ανοίγουν τα λουλούδια και να ωριμάζουν οι καρποί, έτσι και η αισιοδοξία αναπτύσσει τους καρπούς της χαράς και της ευτυχίας που έχουμε μέσα μας
Όταν πλέον δεις το φως στην άκρη του τούνελ, το πιθανότερο είναι ότι πρόκειται για τρένο που έρχεται καταπάνω σου Paul Dickson (αμερικανός συγγραφέας, 1939- )
Περισσότερο από κάθε άλλη φορά στην Ιστορία η ανθρωπότητα βρίσκεται σε σταυροδρόμι. Ο ένας δρόμος οδηγεί στην απελπισία κι ο άλλος στην εξαφάνιση. Ας προσευχηθούμε να έχουμε τη σοφία να επιλέξουμε σωστά Woody Allen
Πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι. Χωρίς αυτό η ζωή δεν είναι παρά σκιά και πίκρα Καπύς
Σε λίγο κάθε τι ξαναγεννιέται Ντίκενς
Το αύριο ίσως είναι καλύτερο, γι' αυτό πρέπει να είμαστε αισιόδοξοι Α. Καπύς
Το μεγάλο μυστικό της ευτυχίας είναι να ξεκινάς κάθε μέρα με τη γαλήνια πίστη πως όλα θα πάνε καλά για κείνους που έχουν μια ήσυχη και ελαφριά συνείδηση" Wilfred Petterson, Η τέχνη να ζεις.
Το μέρος όπου η αισιοδοξία μπορεί να ανθεί, είναι το φρενοκομείο Χ. Έλλις
Το μυστικό της αιώνιας νεότητας είναι η αισιοδοξία Π. Σέλλεϋ
Το μυστικό της μακροβιότητας είναι η αισιοδοξία Θρ. Καστανάκης
Το πιο βαθύ σκοτάδι είναι πριν από την αυγή
Το πρωταρχικό ένστικτο, που υπάρχει στο βάθος όλων των σκέψεων κι όλων των πράξεων του ανθρώπου και που κυριαρχεί σ' ολόκληρη τη ζωή του, είναι η αισιοδοξία Μαξ Νορντάου
Υπάρχουν δύο τύποι ανθρώπων. Ο ένας είναι πολύ ευτυχισμένος και ο άλλος πολύ δυστυχισμένος. Η βασική διαφορά ανάμεσά τους είναι πως ο ένας αγαπά την ομορφιά του κόσμου κι ο άλλος μισεί την ασχήμια του T. Drerer
Χαρές και πλούτη κι αν χαθούν, και τα βασίλεια κι όλα, τίποτα δεν είναι σαν στητή, μένει η ψυχή κι ολόρθη Δ. Σολωμός
1η ώρα, βρέχει. 2η ώρα, ουράνιο τόξο. 3η ώρα, κερασιές Κουμποτα (Γιαπωνέζικο Χαϊκού)

Οικονομικά αρχαίας Ελλάδας Υπήρχαν και τότε χαράτσια;

Υπήρχαν χαράτσια στην αρχαία Ελλάδα;

Οικονομικές δυσκολίες;

Σκάνδαλα και πτωχεύσεις;


Δημοσιοικονομία στην αρχαία Ελλάδα

 Εισαγωγή

Ο σύγχρονος Έλληνας κάνει συχνά επίκληση στους προγόνους του και τη προσφορά τους στον ανθρώπινο πολιτισμό. Θαυμάζει με δέος τα έργα τους και αναπαράγει συνέχεια σε -θεωρητικό επίπεδο- τη διδασκαλία τους, σε οποιοδήποτε τομέα αυτή αναφέρεται. Το διάστημα αυτό που η πατρίδα μας δοκιμάζεται λόγω της κακής διαχείρισης των οικονομικών του κράτους (σε πολλαπλά επίπεδα), αυτό το φαινόμενο έχει γίνει ακόμα πιο συχνό.

Σπανίως όμως γίνεται αναφορά στις “οικονομικές περιπέτειες” των αρχαίων προγόνων μας και προπαντός στο τρόπο αντιμετώπισης τους. Η οικονομική κρίση δεν είναι ένα πρωτόγνωρο φαινόμενο στην ελληνική ιστορία, ούτε βεβαίως και τα φαινόμενα διαφθοράς ενώ δεν λείπουν και οι “διορθωτικές” δημοσιονομικές παρεμβάσεις από την οικονομική ιστορία κάθε πόλης-κράτους.

Ιστορίες οικονομική “τρέλας” στην αρχαία Ελλάδα

Η επιβολή “λιτότητας” στη Πύδνα

Μια ιδιαίτερη ανακάλυψη σχετική με τα ταφικά μνημεία της αρχαίας Πύδνας, στη Βόρεια Πιερία μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι στη συγκεκριμένη περιοχή, οι κάτοικοι οδηγήθηκαν στα όρια της οικονομικής λιτότητας. Όλοι οι τάφοι του 4ου αιώνα π.χ. ήταν ευμεγέθεις, περίτεχνα χτισμένοι και γεμάτοι με πλούσια διακοσμημένα αγγεία, χρυσά κτερίσματα, χρυσελεφάντινα αναθήματα και σκεύη από κασσίτερο. Είναι λογικό να υποθέσουμε ότι η τοπική κοινωνία εκείνης της περιόδου διένυε μια οικονομική άνθιση, όμως τον 3ο αιώνα βλέπουμε μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Οι τάφοι εκείνης της περιόδου έγινα αισθητά μικρότεροι, ήρθαν πιο κοντά στην επιφάνεια του εδάφους, υπήρχε λιγότερη έως ανύπαρκτη διακόσμηση  στο εσωτερικό τους ενώ και τα κτερίσματα ήταν αντικείμενα φθηνής αξίας.

Η ξαφνική στροφή στη λιτότητα των ταφικών μνημείων ήρθε με διαταγή του βασιλιά Κάσσανδρου προς τον τοπάρχη Δημήτριο τον Φαληρέα, που ζητούσε την άμεση σπατάλη χρημάτων σε νεκρικές τελετές και φειδώ στην ανέγερση των πλούσιων ταφικών μνημείων. Αυτή η απότομη αλλαγή σε ένα τόπο που πάντοτε αποτελούσε εμπορικό σταυροδρόμι σίγουρα αποτελεί μια σοβαρή ένδειξη ότι η περιοχή της Μακεδονίας διένυσε μια εποχή οικονομικών δυσκολιών και οι κυβερνώντες εκείνης της περιόδου έπρεπε να λάβουν κάποια δημοσιονομικά μέτρα για την εξυγίανση της οικονομίας.

Η υποτίμηση του τετράδραχμου

To 415 π.χ. η αρχαία Αθήνα φανερά αποδυναμωμένη από τη πρώτη φάση του Πελοποννησιακού πολέμου και τον λοιμό αλλά και διπλωματικά ηττημένη, καθώς αναγκάστηκε να δεχθεί μια ειρήνη που δεν περίμενε, έψαχνε να βρει ποια θα είναι η κίνηση που θα της έδινε το πλεονέκτημα απέναντι στη Σπάρτη. Στη πολιτική σκηνή κυριαρχούσε ο πληθωρικός Αλκιβιάδης, ο οποίος υπόδειξε ότι μια εκστρατεία στη Μεγάλη Ελλάδα και η κατάληψη της Σικελίας, ήταν αυτό που θα μπορούσε να δώσει στην Αθήνα το στρατηγικό πλεονέκτημα έναντι της αιώνιας αντιζήλου της.

Η Σικελική Εκστρατεία, για λόγους που δεν θα εξετάσει το παρών άρθρο, απέτυχε με τρομαχτικές απώλειες σε ανθρώπινες ψυχές και σε υλικά για την Αθήνα. Εκτός όμως από αυτές τις συνέπειες, η πολιτεία ήρθε αντιμέτωπη με την υποτίμηση του αθηναϊκού ασημένιου τετράδραχμου, ενός νομίσματος που κυκλοφορούσε από τα στενά του Βοσπόρου έως την Αίγυπτο και από τη Παλαιστίνη έως την Ετρουρία. Δίχως τα λατομεία του Λαυρίου και της Σικελίας και χωρίς επαρκή αποθέματα για τη παραγωγή νέων νομισμάτων, η Αθηναϊκή πολιτεία αναγκάσθηκε να υποτιμήσει σε αξία το νόμισμα της κόβοντας νομίσματα με χάλκινο πυρήνα και αργυρό περίβλημα, γνωστά ως υπόχαλκα.

Το πιστωτικό νόμισμα του Τιμόθεου

Το 364 π.χ. η Αθήνα έστειλε τον στρατηγό Τιμόθεο να καταλάβει την πόλη Όλυνθο της Χαλκιδικής, όμως η αδυναμία της πατρίδας του να καλύψει τους μισθούς του στρατεύματος τον οδήγησε στην “αναγκαστική υποτίμηση” των χρημάτων των στρατιωτών. Ο Τιμόθεος έκοψε χάλκινα νομίσματα και τα έδωσε στους στρατιώτες του, αντί για ασημένια, ενώ τους καθησύχασε -όταν αυτοί αντιδράσανε- ότι τα νομίσματα αυτά θα γινότανε δεκτά από τις τοπικές αγορές. Στη συνέχεια διέταξε τους εμπόρους και τους παραγωγούς της περιοχής να δέχονται αυτά τα νομίσματα ως ανταλλακτικό μέσο και ότι όσα μαζεύανε από αυτά θα μπορούσαν να τα ανταλλάζανε με ασημένια όταν τα επέστρεφαν στον Τιμόθεο.

Η οικονομική πολιτική του Σόλωνα

Η Αθήνα του 6ου αιώνα π.χ. ήταν μια πόλη που στέναζε οικονομικά καθώς η πλειοψηφία των πολιτών αποτελούνταν από ακτήμονες και εκτημόρους, δηλαδή αγρότες που είχαν χάσει τη γη τους λόγω χρεών και δούλευαν στα κτήματα που τους ανήκαν παλαιότερα και πλέον είχαν περάσει στη κατοχή των πλουσίων. Ο πλούτος είχε συγκεντρωθεί στα λιγοστά χέρια της ανώτατης τάξης που είχε υφαρπάξει τη γη από την αγροτική τάξη μέσω των δανείων.

Ο Σόλων, το 593 π.χ., ως άρχων της πόλης κατάφερε να μεταρρυθμίσει την αθηναϊκή οικονομία μέσω των νόμων που θέσπισε. Μέσω της Σεισάχθειας –όπως έγινε γνωστή αυτή η μεταρρύθμιση- ο Σόλων διέγραψε όλα τα χρέη των ιδιωτών προς άλλους ιδιώτες και το δημόσιο. Ακόμα κατήργησε τον δανεισμό με εγγύηση τη προσωπική ελευθερία του δανειολήπτη και ανάγκασε τους δανειοδότες να απελευθερώσουν όλους τους πολίτες που είχαν “αποκτήσει” ως δούλους, κατά αυτό τον τρόπο. Για να αυξήσει την εισροή χρημάτων στην Αθήνα και να τονώσει το εμπόριο απαγόρευσε την εξαγωγή γεωργικών προϊόντων πλην του ελαιόλαδου, ώστε η Αττική να επωφεληθεί του πλεονεκτήματος της στη παραγωγή του συγκεκριμένου προϊόντος.

Το πρώτο “κούρεμα χρέους” πιστώνεται στον αρχαίο Αθηναίο νομοθέτη, καθώς αντικατέστησε την αιγηνείτια δραχμή με την αττική δραχμή, η οποία άξιζε 27% λιγότερο από τη πρώτη. Με αυτό τον τρόπο “κουρεύτηκε” μεγάλο μέρος των χρεών που είχαν να καταβάλλουν οι χαμηλότερες τάξεις στους δανειστές τους.

Ο θεσμός της “λειτουργίας”

Στην αρχαία Αθήνα όταν οι πλούσιοι πολίτες αναλάμβαναν να καλύψουν με δικά τους έξοδα ένα μεγάλο έργο της πόλης λάμβαναν και τις αντίστοιχες τιμές. Τέτοια έργα ήταν η κατασκευή και η συντήρηση ενός πολεμικού πλοίου, η χορηγία μιας θεατρικής παράστασης, η αποστολή επίσημων αντιπροσωπειών σε θρησκευτικές εορτές, η χορηγία θρησκευτικών εορτών, η χορηγία αθλητικών αποστολών σε αγώνες αλλά και η αγορά βασικών προϊόντων σε περιόδους πολεμικών αναμετρήσεων.
Οι άρχοντες της πόλης που αναλαμβάνανε τέτοιες δαπάνες δεχόντουσαν τον τίτλο του ευεργέτη, τιμές αλλά και αξιώματα ενώ όταν δεν αρκούσαν αυτά για να πείσουν τον άρχοντα, τότε υπήρχαν και αντίστοιχες ποινές που επιβάλλονταν σε περίπτωση που αρνιόταν να δώσει τον όβολο του.
Τα αγάλματα ως “χρηματοδότες”
Υπήρχαν περίοδοι έκτακτης ανάγκης, κατά τις οποίες έπρεπε η πολιτεία να βρει πόρους να χρηματοδοτήσει τις ανάγκες της. Το 407 π.χ. η Αθήνα αφαίρεσε όλα τα χρυσά ελάσματα από τα αγάλματα της θεάς Νίκης στη πόλη, για να κόψουν χρυσά νομίσματα για να χρηματοδοτήσουν τις πολεμικές επιχειρήσεις του Πελοποννησιακού πολέμου.
Την ίδια πρακτική ακολούθησε και ο τύραννος των Αθηνών, Λαχάρης, το 294 π.χ. για να αναχαιτίσει την επίθεση του Δημήτριου του Πολιορκητή. Απέσπασε κομμάτια χρυσού από το άγαλμα της θεάς Αθήναςτου Φειδία ώστε να κόψει νομίσματα για να μισθώσει μισθοφόρους, να επισκευάσει τα τείχη της Αθήνας και να αγοράσει προμήθειες για το στρατό και τη πόλη.

Τα “χαράτσια” στην αρχαία Ελλάδα

Ακόμα και κατά την αρχαιότητα η κάθε πόλη-κράτος επέβαλε διάφορους φόρους στους πολίτες για να αυξήσει τα έσοδα της. Ιδιαίτερα ικανοί στον συγκεκριμένο τομέα ήταν οι πολιτικοί της Αθήνας. Εκτός από το θεσμό της “λειτουργίας”, με τον οποίο η πολιτεία κάλυπτε κάποια πάγια έξοδα της από τους επιφανείς πολίτες, έπρεπε να συγκεντρώσει και άλλα ποσά για τις υπόλοιπες ανάγκες της.

Στην αρχαία Αθήνα κατέβαλλαν φόρο όλες οι κοινωνικές τάξεις καθώς και όλα τα επαγγέλματα εκτός από τους πένητες. Οι δικαστικοί κατέβαλλαν φόρο ενώ ένα ποσό πλήρωναν και όσοι έλυναν τις διαφορές τους στις δικαστικές αίθουσες. Υπήρχε φόρος για την εκμίσθωση δημόσιας περιουσίας όπως χτίσματα, γη ή μεταλλεία ενώ επιβαλλόταν φόρος και στα προϊόντα που εισάγονταν ή εξάγονταν από τα λιμάνια της Αττικής. Αντίστοιχος φόρος υπήρχε για τα προϊόντα που διακινούνταν από τις πύλες της πόλης. Οι μέτοικοι, οι ξένοι δηλαδή που έμεναν εντός της πόλεως, κατέβαλλαν ένα φόρο, μια φορά το χρόνο, για να μπορούν να παραμείνουν στην Αθήνα ενώ υπήρχε άλλος ένας ετήσιος που πλήρωναν για να μπορούν να εργασθούν στα όρια της Αττικής. Φόρο πλήρωναν και όλα τα τυχοδιωκτικά επαγγέλματα όπως οι πόρνες, οι γυρολόγοι και οι θαυματοποιοί ενώ και όσοι Αθηναίοι κατείχαν δούλους είχαν την υποχρέωση να καταβάλλουν τους φόρους αυτών.

Ακόμα υπήρχαν και έκτακτες εισφορές, όπως σήμερα,  που πλήρωνε ο αττικός λαός. Αυτές είναι γνωστές ως “επίδοσης” και η “εισφορά”, η πρώτη αφορούσε τα δημόσια έργα ενώ η δεύτερη χρηματοδοτούσε τις στρατιωτικές δαπάνες.  Αξίζει να αναφέρουμε ότι, η πρώτη απογραφή περιουσιών των φορολογούμενων πολιτών έγινε το 378 π.χ. με εντολή του άρχοντα Ναυσινίκου.
Φυσικά υπήρχαν και ποινές για όσους διέπρατταν το αδίκημα της φοροδιαφυγής. Ο φοροφυγάς ήταν υποχρεωμένος να πληρώσει τρεις φορές πάνω τον φόρο που του αναλογούσε, εάν τον εντόπιζε βεβαίως ο φοροεισπράκτορας. Αυτό που πρέπει να σημειώσουμε εδώ είναι ότι ο φοροεισπράκτορας είχε κίνητρο να κυνηγήσει την φοροδιαφυγή.

Αυτό συνέβαινε γιατί οι εφορίες ήταν ιδιωτικές και όχι δημόσιες. Το δημόσιο απαιτούσε από τον ιδιώτη φοροεισπράκτορα να προπληρώσει τον φόρο που αναλογούσε στην εφορία του και ύστερα του έδινε το δικαίωμα να συλλέξει το φόρο που κατέβαλλε, από τους πολίτες.

Τα χαράτσια στις “συμμαχικές πόλεις” της Αθηναϊκής Συμμαχίας ήταν αυτά που έκαναν πραγματικότητα το μεγαλείο των ιερών της Ακρόπολης καθώς και τα Μακρά Τείχη. Η Αθηναϊκή πολιτεία είχε επιφορτίσει ειδικούς άρχοντες, τους Ελληνοταμίες, με την ευθύνη να συλλέξουν τους συμμαχικούς φόρους. Η “Στήλη της Εξηκοστής” αποτελεί έναν κατάλογο με όλες τις πόλεις που κατέβαλλαν φόρο στην Αθήνα, ανάλογα με την οικονομική κατάσταση και το μέγεθος της πόλης.
Η οικονομική αφαίμαξη των συμμάχων γινόταν εις το όνομα της Περσικής απειλής και τα χρήματα που έδιναν στους Ελληνοταμίες υποτίθεται ότι θα δαπανούνταν για την αμυντική ενίσχυση των πόλεων της συμμαχίας απέναντι στον κοινό εχθρό.

Οικονομικά σκάνδαλα της αρχαιότητας

Η υπεξαίρεση δημόσιου χρήματος δεν ήταν άγνωστη στους αρχαίους Έλληνες. Πιο γνωστή περίπτωση είναι αυτή του θησαυροφύλακα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, του Αρπάλου. O τελευταίος διορίσθηκε από τον Αλέξανδρο διαχειριστής του θησαυρού της Περσικής Αυτοκρατορίας στη Βαβυλώνα, όσο ο στρατηλάτης εκστράτευε βαθύτερα στην Ασία. Ο Άρπαλος με τα χρήματα του θησαυρού διήγαγε πλούσια και έκφυλη ζωή μαζί με τις εταίρες Πυθονίκη και Γλυκερία ενώ δώριζε μεγάλα ποσά στη πόλη της Αθήνας. Όταν ο Μέγας Αλέξανδρος ενημερώθηκε για τις οικονομικές ατασθαλίες του θησαυροφύλακα διέταξε να τον συλλάβουν, ο Άρπαλος όμως πρόλαβε να διαφύγει με 5.000 χρυσά τάλαντα στη Μικρά Ασία όπου μίσθωσε 30 πλοία και 6.000 μισθοφόρους και έπλευσε προς την Αθήνα.

Για να γίνει πιο κατανοητό στον αναγνώστη το μέγεθος της υπεξαίρεσης, αξίζει να αναφέρουμε ότι ο περσικός θησαυρός ανερχόταν στο ποσό των 600.000 ταλάντων ενώ ο πλουσιότερος Αθηναίος πολίτης είχε περιουσία ύψους 300 ταλάντων. Στην Αθήνα ο Άρπαλος δωροδόκησε τους πολιτικούς για να μπορέσει να ζητήσει άσυλο και με σφοδρό υποστηρικτή τον ηγέτη της αντιμακεδονικής παράταξης, Δημοσθένη, κατάφερε να κάνει δεκτό το αίτημα του.

Στο ενδιάμεσο, ο αντιβασιλέας Αντίπατρος, διορισμένος από τον Αλέξανδρο ως τοποτηρητής στην Ελλάδα ζήτησε την έκδοση του Αρπαλου ενώ παράλληλα ετοίμαζε τον στόλο του για μια επίθεση στη πόλη των Αθηνών.

Οι Αθηναίοι πολιτικοί έντρομοι ήταν αποφασισμένοι να εκδώσουν τον Άρπαλο, ο οποίος δραπέτευσε στη Κρήτη και δολοφονήθηκε εκεί από τους μισθοφόρους του. Η επόμενη κίνηση των Αθηναίων ήταν να αναζητήσουν ποια άτομα δωροδοκήθηκαν και σε ποιανού τις τσέπες βρισκόντουσαν τα εναπομείναντα 700 τάλαντα του Αρπαλου. Ο Άρειος Πάγος ανέλαβε να διαλευκάνει την υπόθεση, δίχως αποτέλεσμα όμως, αφού οι επιφανέστεροι Αθηναίοι αλληλοκατηγορούνταν ενώ ο Δημοσθένης δραπέτευσε στον Πόρο όπου αυτοκτόνησε με δηλητήριο.

Τελικώς ο Άρειος Πάγος συνέλαβε τον πολιτικό Δημάδη, ο οποίος είχε λάβει 20 τάλαντα από τον Άρπαλο και αναγκάστηκε να πληρώσει 100 στο ταμείο των Αθηνών. Το υπόλοιπο του ποσού καθώς και οι υπόλοιποι ένοχοι δεν βρέθηκαν ποτέ.

Μια δεύτερη περίπτωση είναι αυτή του Ανδροτίου Άνδρωνα. Ο Ανδροτίων Άνδρωνος είχε προτείνει στην Εκκλησία του Δήμου για να μπορέσει η πόλη να αυξήσει τα έσοδα της να λιώσει τα χρυσά αγάλματα και να κόψει με αυτά νόμισμα ή να επιβάλλει έκτακτους φόρους. Όταν αυτές οι ιδέες απορρίφθηκαν τότε πρότεινε να κυνηγήσουν την φοροδιαφυγή και να αναλάβει ο ίδιος το δύσκολο αυτό έργο.

Φυσικά ο Δήμος τον επιστέφθηκε και του έδωσε πλήρη ελευθερία κινήσεων. Ο Ανδροτίων δρώντας σαν κάποιο είδος αρχαίου μαφιόζου, μίσθωσε μαχαιροβγάλτες και μπράβους και απειλούσε τους φορολογούμενους να καταβάλλουν τους φόρους τους και πάντα στο διπλάσιο από ότι τους αναλογούσε. Δεν χρειάζεται να αναφερθεί ότι ο Ανδροτίων και κάποιοι πολιτικοί φίλοι του καταχράστηκαν χρήματα από τους φόρους.

Όταν έγινε αντιληπτό από την πολιτεία, απαιτήθηκε η καταβολή προστίμου, διπλάσιου ύψους από το ποσό που καταχράστηκαν και να φυλακιστούν οι υπαίτιοι της απάτης. Οι καταχραστές κίνησαν όλες τις γνωριμίες τους στη πολιτική σκηνή και γλύτωσαν τη φυλάκιση ενώ τους επιστράφηκε και το ποσό του προστίμου που αναγκάστηκαν να πληρώσουν.
 
Μερικά πράγματα δεν αλλάζουν ποτέ σε αυτό το τόπο…

Βιβλιογραφία
D’Angour A., Ancient Greek solution for debt crisis, BBCnews.com, [προσπ. 06-12-2012]
Αδαμοπούλου Μ., Μαθήματα οικονομίας από την αρχαία Αθήνα, εφημ. Τα Νέα, 11-02-2012
Ηλιάδη Α., Οικονομικές κρίσεις στην Ιστορία, e-book στο 24grammata.com, [προσπ. 10-12-2012]
Λιάμπη Κ., Φαινόμενα οικονομικών κρίσεων κατά την αρχαιότητα, διάλεξη 23-09-2011 στο αρχαιολογικό μουσείο Νικόπολης
Σπίνου Π., Πως φορολογούσαν οι αρχαίοι, εφημ. Ελευθεροτυπία, 21-02-2011
Τιβέριος Μ., Η άμεση φορολογία στην αρχαιότητα, εφημ. Το Βήμα, 28/04/2002
Χαρισοπούλου Β., Είχαν κρίση και οι αρχαίοι, εφημ. Τα Νεα, 11-05-2010
Χαρισοπούλου Β./ Αδαμοπούλου Μ./ Μανιάτης Δ., Είχαν οι αρχαίοι ΔΝΤ;, εφημ. Τα Νέα, 23-09-2011
Η Ιστορία των Φόρων, Eκπομπή «Μηχανή του Χρόνου», με τον Χ. Βασιλόπουλο, 18-12-2011

Τακτικές μάχης που δούλεψαν και πέρασαν στα «ψιλά» της Ιστορίας

Την ώρα που περίφημες στρατηγικές μάχης έχουν απαθανατιστεί στην πολεμική ιστορία με χρυσά γράμματα, υπάρχουν και τακτικές που πέρασαν στα «ψιλά» της Ιστορίας, παρά τη δαιμόνια φύση τους.

Ένα μείγμα απόγνωσης και ταχύτατης συλλογιστικής οδηγεί πολλές φορές τον απελπισμένο σε δράσεις αποκοτιάς, και κάποιες από αυτές δικαιώνονται! Παρά το γεγονός ότι ο δημιουργός τους μοιάζει ανισόρροπος και φαίνεται να καταδικάζει τις δυνάμεις του σε άμεσο θάνατο, οι στρατηγικές αυτές έκαναν το ακριβώς αντίθετο.
Αν είναι δυνατόν; Είναι και παραείναι...
Ο περσικός γατο-στρατός

Είναι γνωστό ότι τα ζώα έχουν χρησιμοποιηθεί από νωρίς στην πολεμική ιστορία, συνδράμοντας τους αγώνες των ανθρώπων για κυριαρχία. Σπάνια όμως έχουμε γίνει μάρτυρες πιο σοφιστικέ χρήσης ζώων στον πόλεμο από τον τρόπο που ζήτησε τη συνδρομή της γάτας ο Καμβύσης Β' της Περσίας!
Ο Καμβύσης ο Δεσποτικός λοιπόν έβαλε στο μάτι την Αίγυπτο γύρω στο 525 π.Χ. και σκέφτηκε κάτι απλό: όλοι γνωρίζουμε την περίβλεπτη θέση που είχε στην αιγυπτιακή κοινωνία η γάτα ως ιερό ζώο και η αυτοκρατορία των Αχαιμενιδών το χρησιμοποίησε εναντίον της κατά την εισβολή στην αιγυπτιακή επικράτεια.
Ο Καμβύσης διέταξε τους άντρες του να ζωγραφίσουν αιλουροειδή στις ασπίδες τους, την ίδια ώρα που κουβάλησε μαζί του στην εκστρατεία εκατοντάδες γάτες, τις οποίες και έβαλε στην πρώτη γραμμή του πυρός.
Το σχέδιο δούλεψε: οι αιγύπτιοι τοξότες αρνήθηκαν να ρίξουν τα πυρακτωμένα τους βέλη στον εχθρό φοβούμενοι μην τραυματίσουν τις γάτες, αδίκημα που στη χώρα τους τιμωρούταν με θάνατο. Υποχώρησαν λοιπόν άτακτα δίνοντας τη δυνατότητα στους Πέρσες να τους σφαγιάσουν και να κατακτήσουν έτσι την Αίγυπτο...
Οι Σπαρτιάτες... Σιχ

Μιλώντας για τους Σιχ, δεν θα περίμενε κανείς περιστατικά βίας στην ιστορία τους. Εκτός βέβαια κι αν μιλάμε για μια από τις ελάχιστες μάχες που έδωσαν ποτέ, στην οποία 48 μαχητές Σιχ καθήλωσαν στρατό 100.000 αντρών!
Εγκαταλείποντας λοιπόν τη Μογγολική Αυτοκρατορία, οι Σιχ βρήκαν καταφύγιο σε ένα ερειπωμένο φρούριο, πριν περικυκλωθούν από τις μογγολικές δυνάμεις. Κι ενώ η έξυπνη κίνηση θα ήταν να παραδοθούν στον εχθρό πριν αυτός επιτεθεί, οι Σιχ έκαναν το ακριβώς αντίθετο:
οχυρώθηκαν στο κάστρο όπως μπορούσαν και αμύνθηκαν απέναντι σε έναν πανίσχυρο και υπέρτερο στρατό τόσο ώστε να καταφέρει ο γκουρού τους να αποδράσει!
Με κάποιον τρόπο, οι 48 μαχητές υπερασπίστηκαν το οχυρό απέναντι σε 100.000 άντρες κατά τη διάρκεια της νυχτερινής επίθεσης, αποσπώντας τον εχθρό, σκοτώνοντας 3.000 άντρες του και διασφαλίζοντας την επιβίωση της θρησκείας τους...
Πολιορκία μέσα στην πολιορκία

Άλλη μια γαλατική εξέγερση θα λάμβανε χώρα το 52 π.Χ. στην πόλη Αλέσια και ο Ιούλιος Καίσαρας αποφάσισε να την καταπνίξει στο αίμα: οδήγησε τους 60.000 λεγεωνάριούς του σε πολιορκία της πόλης, με τις γαλατικές δυνάμεις που την υπερασπίζονταν να αριθμούν τις 80.000 άντρες.
Όταν ωστόσο ο Καίσαρας πληροφορήθηκε ότι συμμαχικός των Γαλατών στρατός 120.000 αντρών βάδιζε εναντίον του, αντί να υποχωρήσει, όπως κάθε εχέφρων στρατηγός, διέταξε τις δυνάμεις του να χτίσουν ένα δεύτερο τείχος γύρω από την οχυρωμένη πόλη!
Για τις επόμενες εβδομάδες, κι ενώ ο στρατός του ήταν σαφώς μικρότερος από την κοινή γαλατική δύναμη, ο Καίσαρας πολιορκούσε την πόλη την ίδια στιγμή που υπερασπιζόταν το δικό του οχυρό.
Και στις 2 Οκτωβρίου οδήγησε προσωπικά το ιππικό του των 6.000 αντρών κατά των δυνάμεων που τον πολιορκούσαν σε μια εκκωφαντική νίκη που θα ανάγκαζε τόσο τους πολιορκουμένους Γαλάτες όσο και τους πολιορκούντες συμμάχους τους σε άνευ όρων παράδοση...
Σφυριά εναντίον... υποβρυχίων

Είναι γνωστό ότι τα γερμανικά υποβρύχια (U-boats) έπαιξαν κεφαλαιώδη ρόλο στον Α' Παγκόσμιο, διακόπτοντας τον ανεφοδιασμό των βρετανικών, γαλλικών και αμερικανικών δυνάμεων και βυθίζοντας εκατομμύρια τόνους προμηθειών.
Τα περίφημα αυτά κονσερβοκούτια έσπειραν πράγματι την πείνα στην Ευρώπη! Χωρίς δικά τους υποβρύχια και ικανά αντίμετρα για να τα σταματήσουν, οι Σύμμαχοι όφειλαν να αυτοσχεδιάσουν. Τίποτα ωστόσο από όσα σκέφτηκαν δεν ήταν τόσο τρελό όσο η λύση των Βρετανών:
ένα σφυρί και μια σακούλα! Βάρκες περιπολούσαν λοιπόν στα σκοτάδια της νύχτας, με έναν σιδηρουργό και μερικούς στρατιώτες, ψάχνοντας για τα γερμανικά υποβρύχια. Όταν εντόπιζαν περισκόπιο, πλησίαζαν αργά και αθόρυβα και είτε το κάλυπταν με τη σακούλα είτε το έσπαζαν με το σφυρί, αναγκάζοντας το υποβρύχιο να αναδυθεί!
Η μέθοδος αποδείχθηκε μάλιστα αναπάντεχα αποτελεσματική, καθώς περισσότερα από 16 υποβρύχια βυθίστηκαν με τη μέθοδο αυτή...
Μαχαίρι εναντίον πιστολιού σημειώσατε «1»

Όμοια με το να φέρνει κάποιος μαχαίρι σε μάχη με πιστόλια, όπως έμαθαν δυστυχώς με τραγικό τρόπο οι αυτόχθονες στις «εξερευνητικές» αποστολές των Ευρωπαίων, οι Ρώσοι επέλεξαν να κατέβουν στο Ανατολικό Μέτωπο του Β' Παγκοσμίου με τα παλιά διπλάνα τους, την ώρα που η ναζιστική Luftwaffe έριχνε στη μάχη τα υπέρτερα και ταχύτατα μαχητικά Me-109.
Τα σοβιετικά διπλάνα Polikarpov Po-2 ανατέθηκαν σε μια διμοιρία γυναικών, τις περίφημες «Μάγισσες της Νύχτας», που ακριβώς επειδή ήταν γυναίκες δεν τις θεωρούσαν αξιόμαχες, γι' αυτό και τους εμπιστεύτηκαν την παλιά τεχνολογία. Κι όμως, οι γυναίκες αποδείχθηκαν σκληρά καρύδια, με πολλές από αυτές να ολοκληρώνουν περισσότερες από 1.000 αποστολές στον πόλεμο!
Υπήρχε βέβαια ένα μυστικό στην επιτυχία τους: ο ξύλινος σκελετός των αργοκίνητων Po-2, παρά το γεγονός ότι μπορούσαν να κουβαλήσουν μόλις 2 βόμβες, τα έκανε να παραμένουν αθέατα στα ραντάρ.
Γι' αυτό και κατάφεραν να επιβιώσουν, παραμένοντας τα μόνα σχεδόν σοβιετικά αεροσκάφη που πετούσαν στον ουρανό κατά τη ναζιστική εισβολή στη Ρωσία. Και το καλύτερο ήταν ότι στο πιλοτάρισμα ήταν σχολιαροκόριτσα με μόλις 4 ώρες εκπαίδευσης...
Ο Δούρειος Ίππος των Βίκινγκς

Ο θρύλος του Δούρειου Ίππου έγινε πραγματικότητα σε ένα ιδιαίτερο περιστατικό της ιστορίας των Βίκινγκς. Ήταν στα 860 λοιπόν όταν ο ηγέτης των Βίκινγκς, Hastein, έψαχνε να λεηλατήσει τη Ρώμη για να αποδείξει τις ηγετικές του ικανότητες.
Γνωρίζοντας βέβαια ότι ο λαός του ήταν πολύ καλύτερος στη λεηλασία χωριών παρά οχυρωμένων πόλεων, σκέφτηκε ένα σχέδιο για να παρακάμψει τα απόρθητα ρωμαϊκά τείχη: προσποιούμενος τον νεκρό νοργηβό ευγενή, καμώθηκε πως ήθελε να ταφεί στην πόλη.
Ο Hastein έκανε τον πεθαμένο μέσα στο φέρετρο την ίδια στιγμή που οι δυνάμεις που τον συνόδευαν στην κηδεία του περνούσαν ανενόχλητες την κεντρική πύλη της Ρώμης.
Παρά το γεγονός βέβαια ότι το πλάνο του στέφθηκε από απόλυτη επιτυχία και η πόλη καταλεηλατήθηκε, έμαθε αργότερα ότι είχε κάνει ένα μικρό λάθος: είχε μπερδέψει τις περιοχές και πλιατσικολόγησε έτσι λάθος πόλη!
Περιμένοντας υπομονετικά

Ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος αντιμετώπιζε τον στρατό του Σαλαντίν στο Αρσούφ το 1191. Οι δυνάμεις του ήταν λιγότερες κατά 3-προς-1, με τον στρατό του σουλτάνου της Αιγύπτου και Συρίας να αποτελείται κυρίως από έφιππους. Μια ευθεία αντιπαράθεση θα ήταν ολέθρια για τον Ριχάρδο, γι' αυτό και σκέφτηκε κάτι άλλο:
σχημάτισε μια αμυντική περίμετρο με τα νώτα του στραμμένα στο ποτάμι και περίμενε, παρά τον καταιγισμό από βέλη που δέχονταν τα στρατεύματά του, από τις πρώτες πρωινές ώρες μέχρι και το απόγευμα.
Η τακτική του δεν ήταν άλλη από το να κάνει τον Σαλαντίν ανυπόμονο, δίνοντάς του την ευκαιρία να εκμεταλλευτεί οποιοδήποτε λάθος στρατηγικής. Έπειτα λοιπόν από ώρες συνεχούς καταιγισμού βελών, ο σουλτάνος έχασε πράγματι την ψυχραιμία του, θεωρώντας ότι οι Σταυροφόροι της Γ' Σταυροφορίας θα παραμείνουν έτσι καθηλωμένοι επί μέρες:
διέταξε λοιπόν τους έφιππους άντρες του να κατεβούν από τα άλογα για να μπορούν να ρίχνουν καλύτερα με τα τόξα τους, αναγκάζοντάς τους μάλιστα να προωθηθούν για να έχουν καλύτερη ακτίνα δράσης.
Ο Ριχάρδος είχε την ευκαιρία που περίμενε: διέταξε το βαρύ ιππικό του να επιτεθεί, αποδεκατίζοντας τους πεζούς ιππείς και κερδίζοντας τη μάχη...
Οι φλεγόμενες καμήλες

Η υπομονή αποδείχθηκε καλός σύμμαχος, το να παραδώσεις όμως τις καμήλες σου στην πυρά, όταν μάλιστα αποτελούν και το μόνο μέσο διαφυγής, είναι άλλη ιστορία! Αυτό βέβαια δεν απέτρεψε τον μογγόλο κατακτητή Ταμερλάνο, απόγονο του Τζένγκις Χαν, να το κάνει κατά την κατάληψη του Δελχί.
Αντιμέτωπος λοιπόν με τις δυνάμεις του σουλτάνου και τους 120 ελέφαντές του το 1398, ο Ταμερλάνος διέταξε τους τρομοκρατημένους και σχεδόν σε φυγή άντρες του να κατέβουν από τις καμήλες τους και να τις φορτώσουν με όσο σανό μπορούσαν να σηκώσουν.
Όταν λοιπόν πλησίασαν οι ελέφαντες, οι Μογγόλοι άναψαν το σανό και έσπρωξαν τις καμήλες προς τον εχθρό. Κι εκεί που η κίνηση θα ήταν κανονικά ένα κολοσσιαίο στρατηγικό λάθος, αποδείχθηκε αριστουργηματική: οι ελέφαντες τρομοκρατήθηκαν και οπισθοχώρησαν άναρχα πάνω στην ινδική εμπροσθοφυλακή!
Ο ινδικός στρατός κατατροπώθηκε από τους ίδιους τους ελέφαντές του χαρίζοντας στον Ταμερλάνο μια εύκολη νίκη...
Ο εχθρός του εχθρού μου

Στις 5 Μαΐου 1945 έλαβε χώρα μια από τις πλέον περίεργες μάχες του Β' Παγκοσμίου: 3 μόλις μέρες πριν από την επίσημη παράδοση της ναζιστικής Γερμανίας, ο ταγματάρχης Josef Gangl και οι 9 άντρες του ήταν έτοιμοι να παραδώσουν το Κάστρο Itter και τους γάλλους φυλακισμένους σε 14 αμερικανούς στρατιώτες.
Φτάνοντας όμως οι Αμερικανοί στο κάστρο για να απελευθερώσουν τους ομήρους, έπεσαν πάνω σε απόσπασμα των SS που στάλθηκε εκεί για να εκτελέσει τους κρατουμένους. Ο Gangl, διαβλέποντας ότι δεν θα μπορούσε να σωθεί η φυλακή και αηδιασμένος από τις πρακτικές των SS, πρόσφερε τις υπηρεσίες του στους Αμερικανούς:
καθ' όλη τη διάρκεια του πρωινού, γερμανοί και αμερικανοί φαντάροι πολεμούσαν πλάι-πλάι τα SS, στη μόνη μάλιστα καταγεγραμμένη αντίστοιχη ιστορία που έλαβε χώρα σε όλο τον πόλεμο!
Τελικά, αμερικανικές ενισχύσεις θα έφταναν στο σημείο και θα κατατρόπωναν τους ναζί, όχι βέβαια προτού ο Gangl σκοτωθεί από σφαίρα ελεύθερου σκοπευτή...
Πάγος, ένας απροσδόκητος σύμμαχος

Αν μας έχει μάθει ένα πράγμα η πολεμική ιστορία είναι ότι αν εισβάλεις στη Ρωσία τον χειμώνα, θα έχεις πιθανότατα πολύ δύσκολες ώρες μπροστά σου. Αυτό βέβαια ισχύει και για τους Τεύτονες Ιππότες, που το έμαθαν με τον δύσκολο τρόπο. Όταν λοιπόν το τάγμα των Ιπποτών εισέβαλε στη Ρωσία, πάνοπλο και παντοδύναμο, δεν υπολόγισε τον πάγο:
οι Ρώσοι αποσύρθηκαν στην παγωμένη λίμνη Peipus για να αντιμετωπίσουν εκεί το τάγμα, ποντάροντας στον πάγο. Οι ιππότες από την άλλη, με πανοπλίες μέχρι και στα άλογά τους, παραήταν ανυπόμονοι να σφάξουν τον εχθρό και δεν συνειδητοποίησαν ότι ο πάγος δεν θα κρατούσε το υπέρογκο βάρος τους.
Έτσι κι έγινε, με τους ιππότες και τα άλογά τους να κολλάνε στον πάγο ή να βυθίζονται στη λίμνη, δίνοντας τη δυνατότητα στο ρωσικό πεζικό να τους εξοντώσει εύκολα. Όσοι Τεύτονες Ιππότες επιβίωσαν, τράπηκαν σε φυγή...

Ανακαλύφθηκε ζώο με γρανάζια στα πόδια του

Βρετανοί επιστήμονες ανακάλυψαν για πρώτη φορά στη φύση ένα έντομο που διαθέτει «μηχανικά» γρανάζια στα πίσω πόδια του.

Πρόκειται για το έντομο Issus coleoptratus, το οποίο, προκειμένου να πατήσει γερά στα πόδια του και να πηδήσει στον αέρα από το ένα φυτό στο άλλο, βάζει σε κίνηση δύο οδοντωτούς τροχούς που μοιάζουν με γρανάζια και έχουν την ιδιότητα να συμπλέκονται μεταξύ τους ώστε να δίνουν συγχρονισμένη ώθηση στους μυς των δύο πίσω ποδιών του.
Οι μικρογραφίες και τα βίντεο των ζωολόγων Malcolm Burrows και Gregory Sutton από το Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό "Science", έδειξαν πως κάθε γρανάζι διαθέτει 10 έως 12 δόντια με μήκος 15 έως 30 μικρομέτρων (εκατομμυριοστών του μέτρου) το καθένα.
Όταν το έντομο θέλει να πηδήξει, τα γρανάζια των δύο πίσω ποδιών «κλειδώνουν» μεταξύ τους, ώστε να εξασφαλίσουν τον σχεδόν πλήρη συγχρονισμό στην κίνηση, με αποτέλεσμα τα πόδια να κινούνται πάντα με χρονική απόκλιση μόλις 30 εκατομμυριοστών του δευτερολέπτου το ένα από το άλλο.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, το έντομο πετυχαίνει μεγαλύτερο επίπεδο συντονισμού της κίνησης των άκρων του με τα γρανάζια από ό,τι αν βασιζόταν μόνο στο νευρικό σύστημά του.
Τα έντομα του είδους Issus μπορούν να απογειωθούν σε μόλις δύο χιλιοστά του δευτερολέπτου και να φθάσουν εντυπωσιακές ταχύτητες άλματος της τάξης των τεσσάρων μέτρων το δευτερόλεπτο.
Ωστόσο, οι ερευνητές διευκρίνισαν ότι τα γρανάζια υπάρχουν μόνο σε νεαρή ηλικία στα εν λόγω έντομα και χάνονται όταν το έντομο ωριμάζει, πιθανώς επειδή είναι δύσκολο να επιδιορθωθούν από τον οργανισμό σε πιο προχωρημένη ηλικία.
Οι ερευνητές δεν αποκλείουν ότι και άλλα συγγενικά έντομα, που μπορούν επίσης να κάνουν μεγάλα άλματα, έχουν τέτοια γρανάζια.

Κ. Ατατούρκ: "Πουλούσε τα οστά των θυμάτων του"

Από τη μια να κόβουμε κορδέλες για το νέο μουσείο-σπίτι του Κεμάλ Ατατούρκ στην Θεσσαλονίκη, και από την άλλη να έρχονται στο φως της δημοσιότητας ντοκουμέντα για τις δράσεις του Αρχιστράτηγου των νεότουρκων.
Μόνο φρίκη και οργή προκαλεί η αποκάλυψη ότι ο παράφρονας σφαγέας πουλούσε ακόμα και τα οστά των αθώων θυμάτων του για πρώτη ύλη σε Ευρωπαϊκές βιομηχανίες.  Αφιέρωμα της “Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας“, στη Μικρασιατική Καταστροφή και στην πυρπόληση και τη σφαγή της Σμύρνης αναφέρει ότι:
.."τη μεταχείριση των λειψάνων των θυμάτων από τους Κεμαλιστές όπως την είδαν οι εφημερίδες NewYorkTime και γαλλική Midi. Το Δεκέμβρη του 1924 είχε διαρρεύσει το γεγονός ότι η κυβέρνηση του Μουσταφά Κεμάλ πούλησε 400 τόνους ανθρώπινα οστά (αντιστοιχούν σε 50.000 ανθρώπους, περίπου) σε Γάλλους επιχειρηματίες για “βιομηχανική χρήση” (πιθανότατα για την μετατροπή τους σε ζωοτροφές ή λίπασμα), τα οποία μεταφέρθηκαν με βρετανικό πλοίο μέσω Θεσσαλονίκης".

Ένα απίθανο μουσείο ψευδαισθήσεων

Δεν μας κάνει καμία εντύπωση που οι Κορεάτες σκέφτηκαν να δημιουργήσουν ένα από τα πιο παράξενα μουσεία στον κόσμο, καθώς συμπληρώνει κι αυτό με το δικό του τρόπο τα πιο «τρελά» αξιοθέατα της χώρας.Το περίφημο Trick Eye Museum στη Νότια Κορέα έρχεται για να παραπλανήσει το μάτι του επισκέπτη, παρουσιάζοντας ένα σύνολο από έργα τέχνης με τις πιο πετυχημένες οπτικές ψευδαισθήσεις διάφορων καλλιτεχνών.
Δίνοντας ένα φιλί στο μάγουλο της Μόνα Λίζα, ιππεύοντας τον θρυλικό Πήγασο ή αγκαλιάζοντας έναν Κένταυρο, ένα προς ένα όλα τα έργα τέχνης που εκτίθενται στο μουσείο αποτελούν μια εντυπωσιακή οφθαλμαπάτη, που παραπλανά το μάτι του επισκέπτη. Αν, μάλιστα, σύμφωνα με τα στοιχεία, αυτός στηθεί στο σωστό σημείο κοντά στον πίνακα, τότε φαίνεται ότι αλληλεπιδρά με την εικόνα με τον πιο διασκεδαστικό τρόπο. Το μόνο που έχει να κάνει είναι να πιάσει με προσοχή ένα κομμάτι γιγάντιο σούσι και να προσπαθήσει να γλιτώσει από τα δόντια του... τέρατος!

" Όπως τα λουλούδια στολίζουν τη γη και τα αστέρια στον ουρανό, έτσι και η Ελλάδα στολίζει τον κόσμο"

(Όλα είναι Ελληνικά) *['Ολα προέρχονται από τους Έλληνες] Marcus Tullius Cicero (106 b.c. – 43 b.c.) [Λατίνος Κλασικός]
(Τίποτα δεν είναι πιο ανθρώπινο, πιο ιερό από την Ελλάδα) Quintus Horatius Flaccus (65 b.c. – 8 b.c.) [Ρωμαίος λυρικός ποιητής]
(Παρ' ότι η Ελλάς κατακτήθηκε, αυτή νίκησε τον κατακτητή και εισήγαγε τις τέχνες στο απολίτιστο Λάτιο) Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) [Γερμανός συγγραφεύς]
(Ότι το μυαλό και η καρδιά είναι για το ανθρώπινο σώμα, είναι η Ελλάς για την ανθρωπότητα) Johann Christoph Friedrich von Schiller (1759-1805) [Γερμανός ποιητής, φιλόσοφος και Ιστορικός](Καταραμένε Έλληνα ανακάλυψες τα πάντα, φιλοσοφία, γεωμετρία, φυσική, αστρονομία... δεν άφησες τίποτα για εμάς) (Οι Έλληνες μας ντρόπιασαν όχι μόνο με την απλότητά τους, που είναι ξένη στην εποχή μας, είναι ταυτόχρονα ανταγωνιστές μας, όχι, συχνά τα πρότυπά μας, σε αυτά ακόμη τα σημεία ανωτερότητας από τα οποία αναζητούμε ανακούφιση όταν μετανοούμε για τον αφύσικο χαρακτήρα των τρόπων μας. Βλέπουμε πως αξιοθαύμαστοι άνθρωποι ενώνοντας με μιας ολότητα της μορφής και ολότητα της ουσίας, φιλοσοφούσα και δημιουργική, τρυφερή και δυναμική, δίνοντας νεανική ζωηρότητα στην αρρενωπότητα του λόγου σε μιαν ένδοξη ανθρωπότητα) William Cullen Bryant (1794-1878) [Αμερικανός ρομαντικός ποιητής]
(Η Ελλάς υπήρξε το αληθινό λίκνο της ελευθερίας στο οποίο σφυρηλατήθηκαν οι πρώτες πολιτείες. Εμείς είμαστε οι μαθητές [αυτών] των μεγάλων ανδρών, σε όλες τις αρχές της επιστήμης, της ηθικής και της καλής διακυβέρνησης) George Bernard Shaw (1794-1878) [Ιρλανδός θεατρικός συγγραφεύς](Εάν στη βιβλιοθήκη του σπιτιού σου δεν έχεις τα έργα των αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων, τότε ζεις σε ένα σπίτι χωρίς φως) Helen Adams Keller (1880-1968) [Αμερικανίδα συγγραφεύς, "ακτιβίστρια" και λέκτωρ]
(Εάν αληθεύει πως το βιολί είναι το τελειότερο των μουσικών οργάνων, τότε Ελληνικό είναι το "βιολί" της ανθρώπινης σκέψης) Johann Joachim Winckelmann (1717-1768) [Γερμανός ιστορικός και αρχαιολόγος]
(Ο μόνος τρόπος για εμάς να γίνουμε σπουδαίοι ή ακόμη και απαράμιλλοι, αν αυτό είναι δυνατό, είναι να μιμηθούμε τους Έλληνες) Ibn Khaldun (1332-1406) [Άραβας ιστορικός, λόγιος, θεολόγος και πολιτικός]
(Πρέπει να παραδεχτούμε πως όλο το Ισλαμ, εκτός της θρησκείας, ήταν Ελληνικό. Προδοσία ενάντια των Ελλήνων από τα Ισλαμικά έθνη, ισούται με προδωσία ενάντια στην ίδια τους τη φύση) Sir Henry James Sumner Maine (1822-1888) [ιστορικός]
(Εκτός των τυφλών δυνάμεων της φύσεως, τίποτα δεν κινείται σε αυτόν τον κόσμο που να μην είναι Ελληνικό στις καταβολές του) Wilhelm Von Humboldt (1767-1835) [Διπλωμάτης, φιλόσοφος και λόγιος]
(Στους Έλληνες και μόνο βρίσκουμε την ιδέα αυτού που θα θέλαμε να είμαστε και να παράγουμε... από τους Έλληνες παίρνουμε κάτι περισσότερο από γήινο – σχεδόν θεϊκό) (Για εμάς οι Έλληνες στέκονται έξω από τον κύκλο της ιστορίας. Η γνώση των Ελλήνων δεν είναι μόνο ευχάριστη, χρήσιμη ή απαραίτητη για εμάς – όχι, στους Έλληνες και μόνο βρίσκουμε την ιδέα αυτού που θα έπρεπε να θέλουμε να είμαστε και να παράγουμε) Johann Gottfried von Herder (1744-1803) [Γερμανός φιλόσοφος, ποιητής και κριτικός λογοτεχνίας]
(Όπως τα λουλούδια στολίζουν τη γη και τα αστέρια τον ουρανό, έτσι και η Ελλάδα [στολίζει] τον κόσμο) Francois Rabelais (1744-1803) [Γάλλος αναγεννησιακός ποιητής]
(Είναι ντροπή να αποκαλούνται "μορφωμένοι" αυτοί που δεν μελετούν τους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς) "Mainichi Shimbun" (1940) Ιαπωνική Εφημερίδα
(Η χώρα μας, στην οποία τιμάται ιδιαίτερα η αρετή, παρακολουθεί με θαυμασμό τον αγώνα των Ελλήνων στην Αλβανία. Είμαστε τόσο συγκινημένοι, που, αφήνωντας στην άκρη κάθε άλλο συναίσθημα, φωνάζουμε: ΖΗΤΩ Η ΕΛΛΑΣ!) Leo Tolstoy (1828-1910) [Ρώσσως Συγγραφευς](Δίχως Ελληνικές σπουδές, δεν υπάρχει εκπαίδευση) Franklin D. Roosevelt (1882-1945) [32ος Πρόεδρος των Η.Π.Α.)
(Όλοι οι ελεύθεροι άνθρωποι είναι βαθιά εντυπωσιασμένοι από το κουράγιο και την προσήλωση του Ελληνικού έθνους που αμύνεται τόσο γενναία) Victor Hugo (1802-1855) [Γάλλος ποιητής]
(Είναι σπουδαίο να κατάγεσαι από την Ελλάδα, τη χώρα που έδωσε το φως στον κόσμο) Frederich II Βασιλιάς της Πρωσίας (1712-1786)
(Είμαστε παιδιά των Ελλήνων) Jonathan Miller of Vermont (1797-1847) [Αμερικανός μεταρρυθμιστής, νομικός και λέκτωρ. Φιλέλληνας που ήρθε στην Ελλάδα και πολέμησε ως εθελοντής]
(Έχω υπάρξει ως Γραικός, και με τους Γραικούς διατίθεμαι να υποφέρω για τον αγώνα της ελευθερίας. [...] Η ζωή μου είναι αφοσιωμένη στην ανατροπή της Τουρκικής αυτοκρατορίας. Οι θεοί είναι στο πλευρό των Γραικών – 1824) Federico Krutwig Sagredo (1921-1998) [Ισπανός (Βάσκος) συγγραφεύς και πολιτικός]
(Ο δυτικός πολιτισμός μας γεννήθηκε στην Ελλάδα, και στην καταγωγή του καθώς επίσης και στη μελλοντική του εξέλιξη, υπήρξε πάντοτε Ελληνικός και ποτέ το αποτέλεσμα συμβολής καμίας άλλης περιοχής ή έθνους. Γι' αυτό το λόγο δεν είναι αρκετό μόνο να γνωρίζουμε Ελληνικούς γλωσσικούς όρους. Αυτοί συχνά ξεχνιούνται. Οι Ρωμαίοι συνήθιζαν να λένε πως η Ελλάς ηταν η μητέρα κάθε γνώσης και αυτή η αλήθεια δεν έχει αλλάξει από τότε) François-Marie Arouet [Voltaire] (1694-1778) [Γάλλος διαφωτιστής, συγγραφεύς και φιλόσοφος]

Η λεηλασία και κατα­στροφή των ελληνικών αρχαιοτήτων

Σε αυτά τα προστάγματα της Αγίας γραφής, υπάκουσαν οι καταστροφείς  χριστιανοί, για να επιτελέσουν το ελεεινό έργο τους:

• «Τους βωμούς αυτών καθελείτε και τας στήλας αυτών συντρίψετε και τα άλση αυτών εκκόψετε και τα γλυπτά των θεών αυτών κατακαύσετε εν πυρί.» («Έξοδος», λδ΄ 13.)

• «Αλλά ούτω θέλετε κάμει προς αυτούς. Τους βωμούς αυτών θέλετε καταστρέψει, και τα αγάλματα αυτών θέλετε συντρίψει, και τα άλση αυτών θέλετε κατακόψει, και τα αγάλματα αυτών θέλετε καύσει εν πυρί.» («Δευτερονόμιον», ζ΄ 5.)

• «Ξηρά βρωθήσεται υπό πυρός· και καυθήσεται εν τοις δάσεσι του δρυμού, και συγκαταφάγεται τα κύκλω των βουνών πάντα. Δια θυμόν οργής Κυρίου συγκέκαυται η γη όλη, και έσται ο λαός ως κατακεκαυμένος υπό πυρός.» («Ησαΐας», θ΄ 17-18.)

Και στις εντολές των ελεεινών χριστιανών αυτοκρατόρων: «Ες έδαφος φέρειν παν Ελληνικόν» Αρκάδιος

«Μετά τη ρωμαϊκή θεομηνία που σάρωσε τους ελληνικούς καλλιτεχνικούς θησαυρούς επέρχεται ο χριστιανικός τυφώνας, νέα συμ­φορά για τα ανεπανάληπτα δημιουργήματα του κλασσικού πολιτισμού. Πραγματικά, οι τρομακτικότεροι βανδαλισμοί κατά των αρχαίων ελληνικών μνημείων και έργων τέχνης θα διαπραχθούν μετά την επικράτηση του χριστιανισμού σε Ανατολή και Δύση.

Οι κατα­στροφές των κατακτητικών εκστρατειών και των πολεμικών συγκρούσεων από Πέρσες, Ρωμαίους, Φράγκους, Οθωμανούς είναι ασή­μαντες αν συγκριθούν με τον αφανισμό των καλλιτεχνικών θησαυρών στους πρώτους πέντε χριστιανικούς αιώνες. Πυρ και σίδηρος για τους αρχαίους ναούς και τα αγάλματα, για τα κλασσικά κείμενα και τις βιβλιοθήκες. Ήταν οι χειρότεροι βανδαλισμοί της ιστορίας.Η πολιτι­κή και η εκκλησιαστική εξουσία δεν στάθηκε ικανή να διαχωρίσει τη θρησκευτική πίστη από την πνευματική και καλλιτεχνική δημιουργία. Η απόρριψη της παλαιάς θρησκείας συνακολουθείται από τον διωγμό και τον όλεθρο του αρχαίου πολιτισμού. Με εντολή ή συνέργεια των ηγεμόνων του κράτους και της εκκλησίας, οι νεοπροσήλυτοι χριστιανοί συντρίβουν με σφύρες ή πυρπολούν έργα τέχνης, γκρεμίζουν μνημεία, ρίχνουν στο χυτήριο τα χρυσά και αργυρά καλλιτεχνήματα.

Οι αρχαίοι ναοί, όταν δεν κατεδαφίζονται ή δεν κατερειπώνονται με την αφαίρεση της στέγης, μετατρέπονται σε χριστιανικές εκκλη­σίες. Αλλά όχι όλες. Όπως είναι γνωστό, ο προορισμός του αρχαίου ελληνικού τεμένους δεν ήταν η συγκέντρωση πιστών στο εσωτερικό αλλά η εκπλήρωση ορισμένων θρησκευτικών τελετουργιών. Περιορισμένος ο χώρος δεν επαρκούσε για μεγάλη σύναξη, για λειτουργίες και κηρύγματα. Σε χριστιανικούς ναούς θα δια­μορφωθούν κυρίως οι βασιλικές, τα ορθογώνια ρωμαϊκά αρχιτεκτονήματα με τις εσωτερικές στοές και τα κλίτη.

Η επικράτηση του χριστιανισμού δεν έγινε παντού με ελεύθερο και ειρηνικό ενστερνισμό των νέων θρησκευτικών ιδεών αλλά και με βίαιη παρέμβαση της εξουσίας, με τρομοκρα­τία και ωμότητες, το ίδιο αποτρόπαιες με τις ρωμαϊκές κακουργίες εναντίον των χριστιανών.
Το πέρασμα από τη μια θρησκεία στην άλλη συνοδευόταν από αναστατώσεις και κρίσεις, κοινωνικές, πολιτικές, οικονομικές, ηθικές με θύματα τα μνημεία ενός περίλαμπρου πολιτι­σμού. Επιβάλλεται γι’αυτό μια σύντομη επισκό­πηση της μεγάλης Αλλαγής που σημειώθηκε στους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες και μια περιγραφή του δραματικού σκηνικού.

 Η μελέτη των πηγών οδηγεί στη θλιβερή διαπίστωση ότι οι θησαυροί του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού που είχαν διασωθεί από τη ρωμαϊκή διαρπαγή αντιμετώπισαν το καταστροφικό χριστιανικό μένος σε Ανατολή και Δύση. Οι συμφορές που προκάλεσε το χριστια­νικό ιερατείο ξεπερνούσαν συχνά τα δεινά που επέφεραν οι βαρβαρικές επιδρομές. Χωρίς τον καταστροφικό ζήλο της νέας εξουσίας – πολι­τικής και εκκλησιαστικής – τα αριστουργήματα της αρχαίας τέχνης θα έλαμπαν ακόμα ακέραια – με τη φθορά που επιφέρουν ο χρόνος και τα φυσικά στοιχεία – και όλα τα έργα των αρχαίων διανοητών θα επιζούσαν, κτήμα της ανθρωπό­τητας.

Σε αντίθεση με τον αρχαίο ελληνικό κόσμο, που όχι μόνο ανεχόταν τις ξένες λατρείες αλλά υιοθετούσε αλλόφυλες θεότητες – δεν υπήρχε άλλωστε ούτε δογματικό πλαίσιο ούτε εξουσία του ιερατείου – οι χριστιανοί αρχηγοί και ιερα­πόστολοι επέδειξαν πνεύμα φανατισμού και αδιαλλαξίας που οδηγούσε συχνά σε εξόντωση των αντιφρονούντων και εξαφάνιση των θρη­σκευτικών τους συμβόλων. 

Ακολουθούσαν την εβραϊκή παράδοση της ιδεολογικής μονοκρα­τορίας. Ο προφήτης Ηλίας, με θεϊκή εντολή, θανατώνει τους ιερείς του Βάαλ, θεού των Φοινίκων και των Χαναναίων. «Και είπεν Ηλιου προς τον λαόν* συλλάβετε τους προφήτας του Βάαλ, μηδείς σωθήτω εξ αυτών* και συνέλαβον αυτούς, και κατάγει αυτούς Ηλιου εις τον χεί-μαρρον Κισσών και έσφαξεν αυτούς εκεί». Οι Έλληνες όμως είχαν εντάξει τον Βάαλ στον δικό τους θρησκευτικό κύκλο ταυτίζοντας τον με τον Κρόνο και τον Δία.
Στους πρώτους τρεις αιώνες ο χριστιανισμός θα παραμείνει μειοψηφία στον ελληνορωμαϊκό κόσμο. Το ρεύμα θα δυναμώσει όταν θα ανακη­ρύξει ο Κωνσταντίνος τον χριστιανισμό επίσημη θρησκεία του ανατολικού ρωμαϊκού κράτους. Ωστόσο η νέα θρησκεία δεν διαδόθηκε με τον ίδιο ρυθμό σε όλα τα κοινωνικά στρώματα και σε όλες τις περιοχές. Είχε θερμές απηχήσεις περισσότερο στους ελληνόφωνους πληθυ­σμούς παρά στους Λατίνους, περισσότερο στα αστικά κέντρα παρά στις αγροτικές περιοχές, περισσότερο στις κατώτερες και μεσαίες τάξεις παρά στις ισχυρές και προνομιούχες.
 

Οι κάτοικοι των αγροτικών περιοχών, πιστοί πάντοτε στις παραδόσεις, αντιστέκονται εμμέ­νοντας στην πατροπαράδοτη πίστη και ιδεο­λογία. Ακόμα και στον έκτο και έβδομο αιώνα η παλαιά λατρεία ήταν ακόμα ζωντανή στους αγροτικούς πληθυσμούς που θεωρούσαν τους αρχαίους θεούς προστάτες της παραγωγής, των κοπαδιών και της υγείας.
Η αγροτική μάζα ήταν αδρανής και παθητική με όλο που την απομυζούσαν η κρατική εξουσία και οι φεουδάρχες. Υποτασσόταν χωρίς αντίστα­ση στους δυνάστες της. Το 90% των αυτοκρα­τορικών πόρων επί ρωμαιοκρατίας προερχόταν από τους αγροτικούς φόρους, και τα πλούτη των ανώτερων τάξεων από την εκμετάλλευση των δουλοπάροικων στις γαιοκτησίες.
Σπανιότατες οι εξεγέρσεις πληθυσμών της υπαίθρου. Όταν στον Δ” αιώνα απαγορεύθηκε η αρχαία λατρεία και διατάχθηκε το κλείσιμο ή η κατεδάφιση των ναών και η καταστροφή των αγαλμάτων, σε ελάχιστες περιπτώσεις εκδηλώθηκε δυναμική αντίδραση στις επιδρομές κατά των ιερών. Η διείσδυση του χριστιανισμού στον αγροτικό κόσμο θα προχωρήσει με αργούς ρυθμούς και θα ολοκληρωθεί στον Ζ΄ αιώνα.

Επειδή δεν υπήρχαν στις αγροτικές περιο­χές συμπαγείς πληθυσμοί για να προβάλουν αντίσταση, οι χριστιανοί ιεραπόστολοι, με τις ένοπλες ακολουθίες τους, κατέστρεφαν κατά τις προσηλυτιστικές εκστρατείες όλα τα σύμβο­λα των αλλοθρήσκων. Κατακρήμνιζαν τα ιερά, εστίες λατρείας από γενιά σε γενιά, τρομοκρα­τούσαν τους γεωργούς, ερήμωναν την ύπαι­θρο, σκόρπιζαν την απόγνωση, προκαλούσαν κοινωνική αναστάτωση και οικονομική κρίση. Έπεφτε η παραγωγή, περιορίζονταν τα κρατικά έσοδα, στέρευε η κυριότερη πηγή φορολογίας.

Τις τραγικές συνέπειες των χριστιανικών επι­δρομών στις αγροτικές περιοχές καταγγέλλει ο Λιβάνιος στην περίφημη επιστολή προς τον Θεοδόσιο Α. Σαρώνουν τα πάντα σαν αφηνια­σμένοι χείμαρροι και ερημώνουν την ύπαιθρο. Οι ναοί, αυτοκράτορα μου, είναι κτίσματα των αγρών, η ψυχή τους. Αυτές οι αγριότητες αφανίζουν τους γεωργούς, τους εξαθλιώνουν καθώς χάνουν το θάρρος τους. Και το αποτέλε­σμα: ξεπέφτουν οι χωρικοί, χάνει το δημόσιο.
Οι τοπικές εκκλησιαστικές Αρχές στρέφο­νταν εναντίον των ανυπεράσπιστων καλλιερ­γητών και χάλκευαν ψευδείς κατηγορίες για τη δήμευση των αγρών τους. Από τη μια μεριά οι εργατικές μέλισσες, γράφει ο Λιβάνιος, κι από την άλλη οι κηφήνες. Επιχειρούν τον βίαιο προσηλυτισμό, εισορμούν στα χωριά και με το πρόσχημα του «σωφρονισμού» επιδίδονται σε ληστείες.
Αυτές οι βαρβαρότητες προκάλεσαν συσπει­ρώσεις και αντίσταση των γεωργικών πληθυ­σμών. Ανησυχώντας η εκκλησιαστική ηγεσία απευθύνεται στην αυτοκρατορική εξουσία και εισηγείται τον βίαιο προσηλυτισμό των αγρο­τών.

 
Ο Ιωάννης Χρυσόστομος καλεί τους γαι­οκτήμονες του Βυζαντίου να εκχριστιανίσουν τους δουλοπάροικους και κολήγους στα φέου­δα τους, να προσλάβουν ιερείς και να χτίσουν εκκλησίες. Ο διαβόητος Ιωάννης της Εφέσου (ΣΤ “αιωνα) καυχιέται ότι κατά την προσηλυτιστική του εκστρατεία – με την τρομοκρατία και τον κνούτο – βάφτισε 70.000 ειδωλολάτρες. Στη Δύση, ο πάπας Γρηγόριος, ο επιλεγόμενος Μέγας (Ε’αιωνα.), διαπίστωσε ότι στη Σαρδηνία οι χωρικοί δωροδοκούσαν, καταβάλλοντος ένα είδος φόρου, τον κυβερνήτη του νησιού, για να συνεχίζουν ανενόχλητοι την παραδοσιακή τους λατρεία.

Συχνά η πολιτική και εκκλησιαστική εξουσία εξαπέλυε άγριους διωγμούς κατά των πιστών της παλαιάς θρησκείας επιστρατεύοντας τη συκοφαντία. Επειδή απαγορεύονταν, με διά­ταγμα του Κωνσταντίνου, οι θυσίες στα ιερά με την απειλή δημεύσεως περιουσιών, πολλοί χρι­στιανοί, όπως γράφει ο Λιβάνιος, κατέφευγαν σε ψευδείς καταγγελίες για να ενοχοποιήσουν τους αγρότες. Μαζεύονταν οι γεωργοί για να διασκεδάσουν και έσφαζαν ένα αρνί ή ένα μοσχάρι. Αμέσως οι χριστιανοί τους κατηγο­ρούσαν ότι «έθυσαν», ότι έκαναν ειδωλολατρι­κή θυσία παραβιάζοντας τον αυτοκρατορικό νόμο. Αν μάλιστα τραγουδούσαν αντιμετώπιζαν τη βαρειά κατηγορία ότι ανέμελπαν ύμνους στους αρχαίους θεούς.

Τα οικονομικά συμφέροντα που διακυβεύο­νταν και οι αναπότρεπτες κοινωνικές αναταρα­χές έπαιζαν πρωταρχικό ρόλο στην αναμέτρηση των δύο θρησκειών και υποδαύλιζαν τους βαν­δαλισμούς. Αυτή την πλευρά των αντιθέσεων – τα οικονομικά συμφέροντα – αποκαλύπτει η εχθρότητα που αντιμετώπισε ο απόστολος Παύλος κατά την προσηλυτιστική του περιοδεία στη Μ. Ασία. Στην Εφεσο ξεσηκώθηκε μέγα πλήθος και εμπόδισε την είσοδο του στο θέατρο. Γιατί; Κάποιος Δημήτριος «αργυροκόπος» που διατηρούσε βιοτεχνία κατα­σκευής ομοιωμάτων του ναού της Αρτέμιδος και απασχολούσε μεγάλον αριθμό τεχνιτών, συγκέντρωσε τους εργαζόμενους και τους προειδοποίησε ότι κινδυνεύουν να μείνουν άνεργοι αν επικρατήσει ο χριστιανισμός.  Το ιερό της Εφέσου θα σβήσει και θα δυστυχήσουμε. Η πόλη αναστατώθηκε. «Ακούσαντες δε και γενόμενοι πλήρεις θυμού έκραζον λέγοντες: Μεγάλη η Άρτεμις Εφέσου». Ξεσηκώθηκαν οι κάτοικοι «και επλήσθη η πόλις όλη συγχύσεως· ώρμησαν δε ομοθυμαδόν εις το θέατρον».
Ο Λιβάνιος, στην έκκληση του προς τον αυτο­κράτορα Θεοδόσιο για προστασία των αρχαίων μνημείων και έργων τέχνης από τις βαρβαρότη­τες των χριστιανών, υπενθυμίζει τους διωγμούς των αλλοθρήσκων ιερών από τον Κωνσταντίνο. Δεν περιορίσθηκε στις βεβηλώσεις και ανατρο­πές βωμών και στον εμπρησμό και το κλείσιμο των αρχαίων ιερών αλλά και μετέτρεψε ναούς σε πορνεία. Καταγγέλλει επίσης ότι ο διωγμός της παλαιάς θρησκείας είχε ταπεινά ελατήρια. Απέβλεπε δηλαδή στην αρπαγή της περιουσίας των αρχαίων ναών και διανομή της στους ευνο­ουμένους της εξουσίας.

Οι ιεράρχες και ιεραπόστολοι εμπνέονταν στο μένος τους κατά των αγαλμάτων και έργων τέχνης της παλαιάς θρησκείας από την ιδεολογία της εβραϊκής λατρείας που κατα­δίκαζε τα «είδωλα», τον ανθρωπομορφισμό, την αναπαράσταση μορφών σε άψυχη ύλη. «Επικατάρατος πας άνθρωπος ος ποιήσει γλυπτόν και χωνευτόν, βδέλυγμα Κυρίω έργον χει­ρών τεχνίτου». Παραμερίζοντας τη διδασκαλία της ευαγγελικής αγάπης, του ανθρωπισμού και της αλληλεγγύης, επικαλούνται την μήνιν του ιουδαϊκού θεού κατά των λατρευτικών αντι­κειμένων των άλλων θρησκειών, τις αρές των προφητών και τις αγριότητες των εγκόσμιων ηγεμόνων. «Και ελάλησε Κύριος»: Αφανίστε όλα τα αγάλματα από μέταλλο και λίθο. «Και εγένετο λόγος Κυρίου»: Να συντριβούν όλα τα γλυπτά της Σαμάρειας, να καταστραφούν οι εικόνες και τα αγάλματα. «Τάδε λέγει Κύριος. Καταθρυμμάτισε και λίχνισε τα επιχρυσωμένα και επάργυρα αγάλματα και πέταξε τα σαν κοπριά».

Και η φωνή του Ησαΐα: Tα αγάλματα να πελεκηθούν όπως τα δέντρα στο δάσος. Όλα τα αγάλματα στη φωτιά. Γιατί δεν είναι θεοί αλλά χειροποίητα αντικείμενα, ξύλα και πέτρες. «Λέγει Κύριος Σαβαώθ: Θα εξαφανίσω ακόμα και τα ονόματα των αγαλμάτων, για να σβήσουν ολότελα από τη μνήμη». Δεν θα καταστραφούν μόνο τα αγάλματα σας αλλά και οι θεοί σας. Ο βασιλιάς Ιωσίας αναλαμβάνει εκστρατεία αφα­νισμού των αλλόθρησκων λατρευτικών συμ­βόλων. Γκρεμίζει τους βωμούς, κόβει τα ιερά άλση, θερίζει και τσακίζει τα αγάλματα, καίει τα οστά των ιερέων στους βωμούς, κονιορτοποιεί τα γλυπτά. Ένας άλλος βασιλιάς, ο Ασά, γκρέμι­σε το λατρευτικό άγαλμα της Αστάρτης.

Οι ιεραπόστολοι των πρώτων χριστιανικών αιώνων καλλιεργούσαν το μίσος αλλά και τον τρόμο για την παλαιά θρησκεία και τα σύμ­βολα της. Διαβεβαίωναν τους πιστούς ότι τα αγάλματα των θεών έκρυβαν επικίνδυνους δαί­μονες. Ταύτιζαν μάλιστα την ειδωλολατρία με την κλασσική παιδεία. Με αποτέλεσμα πολλοί χριστιανοί να απορρίπτουν με αποστροφή τον προγονικό πολιτισμό, τα επιτεύγματα του ελλη­νικού πνεύματος και των τεχνών. Όποιος μελε­τούσε τα αρχαία κείμενα έπαιζε με τη φωτιά…«  

Από­σπασμα από το βιβλίο του Κυριάκου Σιμόπουλου: «Η λεηλασία και κατα­στροφή των ελληνικών αρχαιοτήτων»