«Ευφυής Σχεδιασμός», θεωρία τής Εξέλιξης και μαχόμενος Αθεϊσμός (Ρίτσαρντ Ντόκινς)

Σε ομιλία που έδωσε το 2002, ο Βρετανός επιστήμονας και γνωστός άθεος Ρίτσαρντ Ντόκινς, εστιάζει στην διάσταση θρησκείας και επιστήμης και στην ασυλία που τυγχάνει η πρώτη, με το πρόσχημα τού σεβασμού τής θρησκευτικής πίστεως. Επικρίνει με καυστικό τρόπο και πινελιές βρετανικού χιούμορ την επιβολή τής θρησκείας στην επιστήμη.

Ο Ντόκινς θεωρεί, πως οι άθεοι, θα πρέπει να είναι πιο μάχιμοι απέναντι στο θρησκευτικό κατεστημένο που τούς έχει δαιμονοποιήσει ως το απόλυτο κακό. Οι θρησκευτικοί ταγοί, στην προσπάθειά τους να υποστηρίξουν την θεωρία τού Δημιουργισμού, αποδυναμώνοντας ταυτόχρονα την θεωρία τής Εξέλιξης, ταυτίζουν σκόπιμα την δεύτερη με τούς άθεους, στους οποίους δεν διστάζουν να καταλογίσουν τα μύρια όσα.
Όπως χαρακτηριστικά λέει ο Ντόκινς, το να συστήνεται σήμερα κάποιος ως άθεος, «ισοδυναμεί με το να συστήνεται ως κύριος Χίτλερ ή δεσποινίς Βελζεβούλ», ενώ δεν παραλείπει να αναφέρει πως ακόμη και ο Τσαρλς Ντάργουιν (Δαρβίνος) απέφευγε να δηλώνει άθεος και προτιμούσε τον όρο «αγνωστικιστής». Όπως όμως τού επισήμανε ο Άγγλος μαρξιστής και μάχιμος άθεος Έντουαρντ Έιβλινγκ, στην πραγματικότητα «Αγνωστικιστής, είναι απλά ο άθεος γραμμένος ευπρεπώς και άθεος είναι απλά ο αγνωστικιστής γραμμένος επιθετικά».
Ενώ η επιστήμη είναι ανοιχτή στην κριτική και στις νέες ιδέες, το ίδιο μοιάζει σχεδόν αδιανόητο στην περίπτωση τής θρησκείας κι επικαλούμενος ο Ντόκινς τα λόγια τού Βρετανού συγγραφέα Ντάγκλας Άνταμς, παρατηρεί: «Η θρησκεία δεν φαίνεται να λειτουργεί έτσι. Έχει κάποιες ιδέες στον πυρήνα της, τις οποίες αποκαλούμε «ιερές». Αυτό σημαίνει πως εδώ έχουμε μια ιδέα ή μια έννοια, για την οποία δεν έχεις δικαίωμα να πεις οτιδήποτε άσχημο. Απλά δεν μπορείς. Γιατί; Γιατί δεν μπορείς… Το να έχεις άποψη για το πώς ξεκίνησε το σύμπαν, το ποιος δημιούργησε το σύμπαν, όχι, αυτό είναι «ιερό». Έτσι, έχουμε συνηθίσει να μην αμφισβητούμε θρησκευτικές ιδέες».

Δημιουργισμός – Εξελικτική Δημιουργία. Όταν η πνευματική οκνηρία των δούλων του θεού ενδύεται την επιστημονική τήβενο

Σε πείσμα όλων των ευρημάτων που σχετίζονται με την Θεωρία της εξέλιξης του Δαρβίνου, και τα τεράστια βήματα της επιστήμης της βιολογίας, για τα οποία χιλιάδες επιστήμονες εργάστηκαν με αξιοθαύμαστο ζήλο και επιστημονική υπευθυνότητα, η αντεπίθεση της σκοταδιστικής θρησκευτικής δεισιδαιμονίας, δεν έπαψε και ούτε θα πάψει ποτέ να ανασυντάσσεται, προκειμένου να υποστηρίζει τον Θεό της, ο οποίος, κατ’ αυτήν, δημιούργησε τα πάντα σ’ αυτό το σύμπαν, που γνωρίζουμε μέχρι στιγμής.

Όπως θα δούμε στο ντοκιμαντέρ, που έπεται, οι δημιουργιστές, μ’ ένα σωρό μεταφυσικούς σαλτιμπαγκισμούς, προσπαθούν να μας πείσουν ότι η θεωρία του Δαρβίνου είναι ένα λάθος. Η τακτική τους είναι πλέον γνωστή. Πιάνουν ένα μικρό «κενό» της θεωρίας της εξέλιξης και προσπαθούν να του δώσουν τις διαστάσεις μιας μαύρης τρύπας του διαστήματος. Στην προκειμένη περίπτωση πιάστηκαν από μια ουρά ενός βακτηριδίου, για την οποία συμπεραίνουν ότι δεν είναι δυνατόν αυτή να προέκυψε από την διαδικασία της εξέλιξης αλλά μόνον από την ύπαρξη ενός σχεδίου, το οποίο φυσικά συνέταξε ο Θεός.
Το γεγονός ότι η θεωρία της εξέλιξης ξεκίνησε με πολλά κενά, τα οποία συνεχώς συμπληρώνονται και μειώνονται, για τους δημιουργιστές δεν είναι καν άξια λόγου. Υπάρχουν και δούλοι που δεν μπορούν να ζήσουν δίχως αφέντη. Που δεν μπορούν να αισθανθούν την ελευθερία που προκύπτει από την αναγνώριση της φύσεως, ως μοναδικής μάνας όλων των πλασμάτων της. Διότι η μάνα φροντίζει, ενώ ο δημιουργός απαιτεί, διατάζει, τιμωρεί … Όλοι μας λοιπόν ανήκουμε στον δημιουργό αφέντη μας. Κι αφού αυτός δεν υπάρχει τότε υποτασσόμαστε στους αντιπροσώπους του, το άθλιο παπαδαριό, αλλά και στους αφέντες των κοινωνιών, βασιλιάδες, πολιτικάντηδες και δικτάτορες του κάθε είδους.
Τα ιερατεία ποτέ δεν θα πάψουν να πολεμούν την θεωρία της εξέλιξης, διότι γνωρίζουν άριστα ότι αυτή μπορεί να αποβεί μοιραία για την ύπαρξή τους. Να αποβεί ο ακούσιος δολοφόνος τους. Ξέρουν ότι έχουν τον αγράμματο και αμόρφωτο όχλο με το μέρος τους. Να δούμε όμως μέχρι πότε.
Προσέξτε παρακαλώ ότι αυτοί οι ψευδεπιστήμονες που μιλάνε στο ντοκιμαντέρ, ποτέ δεν θα επιχειρήσουν να ανακαλύψουν τους μηχανισμούς της εξελικτικής διαδικασίας, εκ την οποίας προήλθε η περιστρεφόμενη αυτή ουρά του βακτηριδίου, στην οποία αναφέρονται οι ερίφηδες, διότι είναι αμαρτία να ασχολείται κανείς με τα σχέδια του θεού.
Φανταστείτε το θράσος του δούλου, ο οποίος να έμπαινε κρυφά στο γραφείο του αφέντη του και να σκάλιζε τα έγγραφα και τα σχέδιά του, τα οποία είναι απόρρητα, και φυσικά ουδείς άλλος πρέπει να γνωρίζει. Μια είναι η τιμωρία για το συγκεκριμένο αδίκημα: το πυρ το εξώτερο. Αυτήν δεν επέβαλε η Ιερά Εξέταση στους επιστήμονες κατά τον Μεσαίωνα;
Ποιοι λοιπόν κατά την γνώμη των δημιουργιστών προβαίνουν στην ύβρη της κλοπής των μυστικών σχεδίων του θεού τους; Οι βιολόγοι που λειτουργούν με το σκεπτικό της θεωρίας του Δαρβίνου. Αυτός είναι ο λόγος που οι χωροφύλακες των απορρήτων του θεού τους, οι δημιουργιστές, κόπτονται να αποδείξουν ότι δεν υπάρχει εξέλιξη. Δύσκολα μπορεί να κατανοήσει την συμπεριφορά τους αυτή, εάν δεν έχει μελετήσει ικανώς την ιστορία της δουλικής συμπεριφοράς και των φερόντων αυτήν δούλων, διαχρονικά και διατοπικά.
Ας δούμε όμως την απόπειρα των δημιουργιστών, οι οποίοι αποδεικνύουν τρομάρα τους, ότι η δαρβινική θεωρία είναι λάθος:

 

ΟΤΑΝ Ο ΔΑΡΒΙΝΟΣ ΣΚΟΤΩΣΕ ΤΟΝ ΘΕΟ

Πώς συνέλαβε τη Θεωρία τής Εξέλιξης, η οποία συνδέει τον άνθρωπο με τη φύση και συντρίβει τα παρά φύση φονταμενταλιστικά δόγματα

Μου αρέσει να σκέφτομαι τον Δαρβίνο σαν έναν αξιοσέβαστο άνθρωπο με μια επικίνδυνη θεωρία, να ανοίγει δρόμο σε έναν εχθρικό κόσμο. Το 1859, είκοσι τρία χρόνια πριν το θάνατό του, ο Κάρολος Δαρβίνος λένε, σκότωσε τον θεό. Ήταν τότε, που δημοσίευσε το σπουδαίο έργο του για την προέλευση των ειδών στήνοντας τη θεωρία του τής εξέλιξης μέσω φυσικής επιλογής.
Ο Δαρβίνος, μάς έβγαλε από την πλάνη, ότι είμαστε δήθεν η κορωνίδα τής δημιουργίας φτιαγμένοι κατ΄εικόνα τού θεού. Απέρριψε την πεποίθηση, ότι ο κόσμος πλάστηκε το 4.000 π.Χ., πως όλα τα ζώα και τα φυτά φτιάχτηκαν από το θεό κι η εξάλειψη ενός είδους είναι κι αυτή πράξη τού θεού. Όλα αυτά τα φονταμενταλιστικά και τελετουργικά πράγματα, πετιούνται από το παράθυρο. Η θεωρία τής εξέλιξης είναι η ιδέα, που συνδέει όλες τις εκφράσεις τής ζωής μαζί, όπως και την ζωή στη φύση. Και κυρίως, συνδέει την ανθρωπότητα με αυτή την διαδικασία. Εξελισσόμαστε κι εμείς, όπως κάθε άλλο είδος.
Από τον παππού του πρωτοάκουσε για την εξέλιξη
Ο πατέρας τού Δαρβίνου Ρόμπερτ, εύπορος γιατρός στο Σρούσμπερυ, τον βάφτισε στην αγγλικανική εκκλησία. Η οικογένειά του δεν ήταν θεοσεβούμενοι άνθρωποι, αλλά έγιναν αγγλικανοί με τη γαλλική επανάσταση, όταν υπήρξε μεγάλη αντίδραση απέναντι σε κάθε τι, που αντιτίθετο στο εκκλησιαστικό κατεστημένο.
Η επιστήμη και ο Δαρβίνος πήγαιναν χέρι – χέρι, όπως ο Ήλιος και η Σελήνη. Ο παππούς τού Δαρβίνου, Έρασμος, ήταν κι αυτός γιατρός και είχε γοητευτεί από την εφαρμογή τής επιστήμης στη βιομηχανία. Ο Έρασμος, πριν γράψει ο εγγονός του για την εξέλιξη, ήταν ο ίδιος οπαδός τής θεωρίας. Δεν είχε κάποια θεωρία για τη φυσική επιλογή, αλλά πίστευε, πως ζώα, φυτά, άνθρωπος, όλα εξελίσσονταν. Ξεκίνησαν σαν μικροσκοπικές σταγόνες, που πέρασαν φάσεις εξέλιξης μέχρι να γίνουν άνθρωποι.
Έγραψε ένα ποίημα σχετικά πασίγνωστο στην εποχή του. Ο τίτλος του ήταν «ναός τής φύσης». Πρώτα από χημικά διαλύματα η ζέστη σχηματίστηκε. Δίνει στην ύλη τα εκκεντρικά φτερά της. Με ισχυρή απώθηση ξεκινά ο εκρηκτικός όγκος. Λιώνει. Γίνεται λύμφη ή αέριο. Και γρήγορα, η συστολή με αιθέρια φλόγα φωτίζει ζωντανεύοντας την ινώδη δομή. Έτσι, δίχως γονιούς από αυτόματη γέννα έγινε το πρώτο ζωντανό είδος επί Γης. Από την μήτρα τής φύσης το φυτό ή το έντομο κολυμπά και φυτρώνει ή ανασαίνει με τα μικροσκοπικά του μέλη.

Υπάρχει πάντα μεγάλη ένταση στον Δαρβίνο.
Το ριζοσπαστικό εναντίον τού συντηρητισμού.
Το μυαλό του πήγαινε προς την μία κατεύθυνση,
η καρδιά του προς την άλλη.
Ήταν ένας άνθρωπος με ένα μυστικό, που ήξερε ή φοβόταν,
ότι θα τού κόστιζε ακριβά αν το έλεγε δημόσια:
τη θεωρία τής εξέλιξης. «Ήταν σαν να ομολογείς
ένα φόνο», είπε, «αν μιλούσες για την εξέλιξη».
Πολλοί μιλούσαν για είδη, που προήλθαν από άλλα, αλλά το πώς γίνεται αυτό αποτελούσε μυστήριο. Το ξεχωριστό στη θεωρία τού Δαρβίνου ήταν ο μηχανισμός τής εξέλιξης. Πίστευε, πως γινόταν μέσω ανταγωνισμού. Αν αγωνιζόσουν για περισσότερους συντρόφους κι επιβίωναν περισσότεροι απόγονοί σου, τότε τα χαρακτηριστικά που θα συνέχιζαν, θα αναπτύσσονταν, ενώ άλλα θα μειώνονταν. Επομένως, ο μηχανισμός τής εξέλιξης είναι αυτός τής φυσικής επιλογής.
Για να καταλάβουμε πόσο σπουδαία θεωρία είναι πρέπει να δούμε αυτή, που αντικατέστησε. Τη μεγάλη αλυσίδα, ότι δηλαδή όλα τα πλάσματα βρίσκονται σε μία αλυσίδα. Δεν υπάρχουν χαμένοι κρίκοι, είναι η αρχή τής αφθονίας. Ο θεός δημιούργησε όλα όσα μπορούσε. Η αλυσίδα πάει από το τίποτε σε μικρά πλάσματα, ψάρια, πτηνά, θηλαστικά. Ο άνθρωπος είναι στη μέση χωρίς νου ή σώμα. Πάνω από τον άνθρωπο βρίσκεται ο πνευματικός κόσμος, οι άγγελοι και ο θεός. Εμείς βρισκόμαστε ακριβώς στο κέντρο. Είμαστε σκοτεινά σοφοί και χυδαία σπουδαίοι. Γεννιόμαστε για να πεθάνουμε, σκεφτόμαστε για να λαθεύουμε. Και όλη αυτή η αίσθηση για τον κόσμο σωριάστηκε, όταν αντικαταστάθηκε από τη θεωρία τής εξέλιξης μέσω φυσικής επιλογής.
Ο παππούς τού Δαρβίνου, Έρασμος, ήταν γιατρός. Δεν είχε τεκμηριώσει κάποια θεωρία φυσικής επιλογής, πίστευε όμως, ότι ο άνθρωπος και τα ζώα εξελίσσονται.

Ντάρβιν: Μια εύπορη οικογένεια αγγλικανών τόρυς
Ένας από τους καλύτερους φίλους τού Έρασμου ήταν ο μεγάλος άγγλος αγγειοπλάστης Γιοσάϊα Γουέντγουντ. Αυτή η σχέση μεταξύ των Ντάρβιν και Γουέντγουντ εξελίχθηκε από τα φάρμακα και τα πήλινα, για να γίνει χρήματα και γάμος. Η προσωπική τους σχέση δυνάμωσε με το γάμο ανάμεσα στον Ρόμπερτ Ντάρβιν και την Σουζάννα Γουέντγουντ. Αυτοί ήταν οι γονείς τού Κάρολου. Ήταν το τέλειο ζευγάρι. Οι Γουέντγουντ, όπως και οι Ντάρβιν, υπήρξαν σχισματικοί. Αλλά καθώς κέρδιζαν όλο και περισσότερα χρήματα, άρχισαν να είναι και πιο ευλαβείς. Μετακόμισαν σε ένα επιβλητικό σπίτι, το Μάγερχωλ, κατασκευασμένο μέσα στη φύση και πιθήκιζαν τους τρόπους των ισχυρών τής κοινωνίας. Το κατεστημένο των αγγλικανών τόρυς. Η οικιακή ζωή, που βίωσε ο Κάρολος μικρός, ήταν η ζωή τής ανώτερης κοινωνικής τάξης κατά τον 19ο αιώνα με σκυλιά, άλογα, σκοποβολή, γιορτές άμαξες και σαββατοκύριακα με ξαδέλφια, μουσικές και άλλα.

Ο πατέρας τού Δαρβίνου, Ρόμπερτ,
ήταν διακεκριμένος γιατρός και ελευθερόφρονας.
Κέρδιζε πολλά χρήματα, αλλά κληρονόμησε επίσης μεγάλη περιουσία
κι έτσι είχε τη δυνατότητα να υποστηρίξει οικονομικά τον Κάρολο
πρώτα στο ταξίδι του με το Μπιγκλ, αλλά κι αργότερα,
όταν εργαζόταν στη διατύπωση τής θεωρίας τής εξέλιξης.

Στον Κάρολο άρεσαν οι συλλογές, όπως και η φυσική ιστορία. Έκανε συλλογή γραμματοσήμων, λίθων, σκυλιών. Ήταν πολύ καλός στη σκοποβολή. Η εξάλειψη, μία από τις πλέον αποκαρδιωτικές πραγματικότητες τού φυσικού κόσμου, όπου μόνο οι πιο ικανοί επιβιώνουν, επισκέφθηκε νωρίς το νεαρό Δαρβίνο. Το 1817, η μητέρα του Σούζαν, πεθαίνει. Η απώλεια τής μητέρας του στα οκτώ του, τού στοίχισε πολύ.
Καταπίεση στο δημόσιο σχολείο
Μέσα σε λίγους μήνες από το θάνατο τής μητέρας του, ο νεαρός Κάρολος έφυγε από το σπίτι του, για να μπει εσωτερικός στο νέο δημόσιο σχολείο τού δρ. Σάμουελ Μπάτλερ στο Σρόζμπερυ. Εκεί, κυριαρχούσαν τα κλασικά μαθήματα. Η θεολογία. Το σιχαινόταν. Γραφή, ανάγνωση, ποίηση. Το μισούσε. Στα αγγλικά σχολεία τότε, δεν υπήρχε φυσική, επιστήμη. Τη θεωρούσαν απάνθρωπη, επικριτική τής παράδοσης. Τού άρεσε η χημεία,
αλλά τού είπαν να πάψει τις ανοησίες.

Η μητέρα τού Δαρβίνου, Σουζάννα Γουέντγουντ,
πέθανε νέα, όταν ο Κάρολος ήταν μόλις οκτώ ετών.

Ο πατέρας του, θεώρησε, πως όταν θα έφτανε τα 16, το 1825, θα ήταν η κατάλληλη στιγμή να ξεκινήσει κάτι
νέο. Τότε, τον αποκαλούσε χαραμοφάη, άχρηστο, που τού άρεσε μόνο να πιάνει ποντίκια και να σκοπεύει. Βρισκόταν στο σχολείο αδιάφορος, ονειροπόλος, διάβαζε για τους τροπικούς, καθόταν στο πρεβάζι τού παραθύρου και κοίταζε έξω. Μπορείτε να τον φανταστείτε να ονειροπολεί. Άχρηστο τον έλεγαν. Τι ειρωνία! Τον άνθρωπο, που επρόκειτο να αλλάξει τον κόσμο…
Στο Εδιμβούργο μαθαίνει τις εξελικτικές θεωρίες τού Λαμάρκ
Ο πατέρας του τον έστειλε στο Εδιμβούργο να γίνει γιατρός. Η εμπειρία ήταν απελευθερωτική. Οι φοιτητικοί σύλλογοι ήταν ριζοσπαστικοί κι εκείνος πολύ νέος τότε, μόνο 16, 17, 18. Αλλά παρατηρούσε τα πάντα με προσοχή. Ηγετικός ακτιβιστής, ήταν ένας συγκριτικός ανατόμος.

Ο Ρόμπερτ Έντμοντ Γκράντ, γιατρός και διακεκριμένος βιολόγος, καθηγητής σε πανεπιστήμιο τού Λονδίνου, είχε ενστερνισθεί τις εξελικτικές θεωρίες τού Τζέφρεϋ και τού Λαμάρκ κι επηρέασε το νεαρό τότε, Κάρολο Δαρβίνο.
Ο Ρόμπερτ Εντμουντ Γκράντ ήταν σκώτος, κακοδιάθετος αν και αστείος, σαρκαστικός, βλάσφημος. Ήξερε τα πάντα για την ζωή των ασπόνδυλων. Ήταν μαθητής τού Λαμάρκ, που ήταν ο γάλλος υποστηρικτής τής εξέλιξης. Έφερε όλες τις ιδέες τού Λαμάρκ στην Αγγλία. Ο Δαρβίνος έγινε ο σύντροφος των περιπάτων του. Έβγαιναν και μάζευαν θαλάσσια πλάσματα, ανθόζωα, θαλάσσιες φτέρες, θαλάσσια σκουλήκια, κάθε τι, που ξέβραζε το νερό. Αυτή ήταν η ειδικότητα τού Γκράντ. Δίδαξε στο Δαρβίνο να μελετά την ζωή. Τους νόμους τής ζωής. Πώς να οδηγεί την ζωή πίσω, στο σημείο εκκίνησης. Καταλαβαίνουμε λοιπόν, ότι στο Εδιμβούργο γνώρισε τον Λαμάρκ και τα μεγάλα θέματα τής προέλευσης της ζωής.
Στο Δαρβίνο άρεσε η μελέτη της ζωής των ασπόνδυλων, αλλά ένιωθε διαφορετικά με τα είδη, που είχαν σπονδυλική στήλη. Δεν άντεχε τη θέα ενός χειρουργείου και το 1827 παραιτήθηκε από την προσπάθειά του να γίνει γιατρός. Η ιατρική δεν του άρεσε.
Ο νόμος τού θεού και των ανδρών
Τον έστειλαν στην ιερατική σχολή τού Καίμπριτζ, όπου οι περισσότεροι φοιτητές θα γίνονταν κληρικοί. Ο πατέρας του ήθελε να τον κάνει ιερέα. Οι δυο πιο σημαντικές επιστημονικές επιρροές γι αυτόν ήταν ο Άνταμ Σέτζγουικ, καθηγητής γεωλογίας και ο Τζων Χέλσλω, καθηγητής βοτανολογίας. Κι οι δύο υπερασπίζονταν το νόμο τού θεού και των ανδρών, αφού η κοινότητα αυτή ήταν ανδρική. Ήταν μέλη τής ομάδας ηθών τής Σχολής. Αυτοί φρόντιζαν να μην μπαίνουν γυναίκες στην πανεπιστημιούπολη. Ερμήνευαν το θείο νόμο για το φυσικό κόσμο, μέσω τού οποίου τον κρατούσε σταθερό, αμετάβλητο. Ο θεός τους ήταν δημιουργικός. Δεν σήκωναν αστεία για την εξέλιξη. Ο Κάρολος έμαθε από αυτούς να μελετά φυσική ιστορία και τους νόμους, που κυβερνούν τις ανδρικές κοινότητες.
Εκείνη την εποχή, ήταν κοινός στόχος, να πιστεύεις, πως όλα τα πράγματα στην φύση εξέφραζαν θεϊκό σχεδιασμό και στόχο. Τα πράγματα μπήκαν στην θέση τους από το θεό κι αυτό επειδή ο θεός το θεωρούσε σημαντικό, απαραίτητο. Σπουδάζοντας φυσική ιστορία, σπούδαζε στην ουσία το σχέδιο του θεού, για την ιστορία τού κόσμου. Ο μεγαλύτερος υποστηρικτής τού θεϊκού σχεδίου ήταν ο αιδεσιμότατος Γουίλιαμ Πέιλυ. Το βιβλίο του «Αποδείξεις τού χριστιανισμού» ήταν από τα υποχρεωτικά μαθήματα τού Δαρβίνου στο Καίμπριτζ.
Το κλασσικό παράδειγμα είναι αν πάρω το ρολόϊ μου και πάω στο δάσος. Αν βρεις ένα ρολόϊ στο δάσος θα πεις «βρήκα ένα πράγμα, ένα μηχανισμό, που λέει την ώρα, γεμάτο ελατήρια» Στο τέλος καταλήγεις να σκέφτεσαι, πως κάποιος το έφιαξε. Ο Πέιλυ θαύμαζε την ίδια αναλογία σε όλη την φύση. Όλοι οι όμορφοι μηχανισμοί, που επιτρέπουν σε έναν οργανισμό να επιβιώσει στο περιβάλλον του, είχαν έναν δημιουργό.
Ο Δαρβίνος αγαπούσε τον Πέιλυ, όταν σπούδαζε στο Καίμπριτζ. Διάβαζε μάλιστα περισσότερο απ΄όσο απαιτείτο για να περάσει στο μάθημά του. Αλλά στο τέλος, θα στραφεί εναντίον τού Πέϊλυ και τής έννοιας τού σχεδιασμού. Ο Δαρβίνος σκεφτόταν, πως ίσως θα έπρεπε κανείς να πιστέψει στη φύση μάλλον, παρά σ΄έναν εξωτερικό δημιουργό. Κάποιος βλέπει ένα λουλούδι τόσο όμορφο, που νομίζει, πως είναι έργο θεού. Κάποιος άλλος βλέπει την ομορφιά στη φύση και λέει: «καταλαβαίνω πώς φιάχτηκε και είναι σπουδαίο!»
Το ταξίδι με το Μπιγκλ
Στο τελευταίο έτος τού Καίμπριτζ, ο Δαρβίνος αποφασίζει να ταξιδέψει στον κόσμο ως φυσιογνώστης με το βασιλικό πλοίο Μπίγκλ, ταξίδι, το οποίο πρόκειται να αλλάξει την ζωή του για πάντα.

Καθώς το Μπιγκλ επισκοπούσε
τις άγριες ακτές τής Νότιας Αμερικής,
ο Δαρβίνος άρχισε να φτιάχνει θεωρίες
για τα θαύματα τής φύσης γύρω του.

Στο Μπίγκλ έκανε πάντα το πλοίο άνω-κάτω με τις συλλογές απολιθωμάτων, που έβρισκε και τα νεκρά ζώα, που μάζευε από τη θάλασσα κάνοντας χάλια τα καταστρώματα, για τα οποία οι ναυτικοί είναι ιδιαίτερα ευαίσθητοι. Δεν τσακωνόταν ποτέ. Είχε τις καλύτερες σχέσεις με το πλήρωμα. Εκείνα τα πέντε χρόνια είχε μεγάλη επαφή με τις επιστήμες. Ιδίως τη γεωλογία και τη φυσική ιστορία. Μεγαλύτερη από κάθε άλλον παρατηρητή μέχρι τότε. Είχε την έμφυτη ικανότητα να σκέφτεται το γιατί και το πώς για ό,τι έβλεπε. Η καταγωγή των ειδών, ήταν το αναπόφευκτο αποτέλεσμα.

Το ταξίδι τού Μπιγκλ.
Στο Βρεττανικό Μουσείο του Λονδίνου, όπου αποθηκεύονται φυτά ταξινομημένα και πρεσαρισμένα ανάμεσα σε χαρτί, υπάρχει μία τεράστια τράπεζα δεδομένων σε χρόνο και τόπο. Πολλά από αυτά τα έχει συλλέξει ο Δαρβίνος. Είχε μαζέψει μέχρι και λειχήνες. Τα δείγματα αυτά είναι πολύ σημαντικά, γιατί βοηθούν στην ονομασία των φυτών και ζώων. Όταν περιγράφει κανείς ένα νέο είδος, η περιγραφή του βασίζεται σε άλλα παλαιότερα δείγματα. Αν πήγαινε κάποιος στο Μοντεβιδέο κι έπαιρνε μία λειχήνα, θα επέστρεφε εδώ να την συγκρίνει με αυτή τού Δαρβίνου, για να δει αν ήταν ίδιες. Γι΄αυτό τα δείγματα αυτά φυλάσσονται προσεκτικά ασφαλισμένα σε φακέλους, επειδή σε αυτά ανατρέχουν οι επιστήμονες, προκειμένου να συγκρίνουν κάποιο είδος και να το ονοματίσουν σωστά.
Ο Δαρβίνος είχε γίνει ήδη γνωστός από το Μπίγκλ κι όχι για τη θεωρία του τής εξέλιξης. Ακόμη κι αν μας είχαν μείνει μόνο αυτά τα δείγματα από τον Δαρβίνο, θα τον θυμόμασταν το ίδιο. Έκανε αρχεία, τα οποία τα χρησιμοποιούμε ακόμη και σήμερα.

Θεωρία τής εξέλιξης και γεωλογία
Ο Δαρβίνος επέστρεψε από το ταξίδι του με το Μπίγκλ το 1837. Βιάστηκε να πάει στο Καίμπριτζ να δει τους παλιούς δασκάλους του κι εκεί γνώρισε άλλον έναν επιστήμονα, που είχε σαν ίνδαλμα, τον γεωλόγο σερ Τσαρλς Λάιαλ. Σύντροφος τού Δαρβίνου στο Μπίγκλ ήταν ένα πασίγνωστο βιβλίο τού Λάιαλ, που τού πρόσφερε τη βάση για τη θεωρία τής εξέλιξης.

Σερ Τσάρλσ Λάιαλ. Γεωλόγος, στενός φίλος,
που επηρέασε τον Δαρβίνο.
Στο βιβλίο του «Αρχές Γεωλογίας» ανέπτυξε τη θεωρία,
ότι η Γη δεν σχηματίστηκε σε έξη ημέρες, όπως έλεγε η Βίβλος,
αλλά σε πολύ περισσότερο χρόνο, από αργά κινούμενες δυνάμεις,
οι οποίες συνεχίζουν να υφίστανται και στις μέρες μας.

Η γεωλογία θεωρείτο μια, μάλλον, επίμαχη επιστήμη, τότε. Η Βίβλος έλεγε, πως ο κόσμος δημιουργήθηκε σε έξη μέρες. Η γεωλογία έλεγε, πως ίσως αυτό να μην ήταν σωστό. Ο Λάιαλ πίστευε, πως είχε χρειαστεί περισσότερος χρόνος και προσπάθησε να διαδώσει την ιδέα του. Το βιβλίο του το πέτυχε αυτό για πολύ κόσμο. Αυτός ο χρόνος, που πρότεινε ο Λάιαλ, ταίριαζε στο Δαρβίνο. Έδειξε τις μικρές διαδικασίες, τις σταγόνες τής βροχής, τις πλημμύρες, τους ανέμους, όλες τις φυσικές διαδικασίες, που αφορούσαν στη γεωλογία. Όπως είπε ένας φίλος του: ο χρόνος αντηχεί στην γεωλογία. Κάθε στιγμή είναι σημαντική, γιατί σε κάθε στιγμή συμβαίνουν μικρά γεγονότα.
Ο Δαρβίνος είχε τώρα ένα πρότυπο. Μικροσκοπικά γεγονότα, που επαναλαμβάνονται διαρκώς στο χρόνο δημιουργούν νέες μορφές, αλλά δεν είχε ακόμα απάντηση στο εξής: μπορούσε να είναι έτσι για τους βράχους, αλλά πώς εξελίσσονται τα έμβια όντα;
Ανταγωνισμός: Ο μηχανισμός τής εξέλιξης
Έπειτα, διάβασε το πόνημα περί αρχών τού πληθυσμού τού αιδεσιμότατου Τόμας Μάλθους, στο οποίο έγραφε, ότι ο πληθυσμός, ξεπερνά τα αποθέματα τροφής. Υπάρχουν περισσότερα στόματα απ΄όσα μπορείς να ταΐσεις, άρα θα υπάρχει πάντα μια μάχη, πόλεμοι, θάνατος, λιμός. Η πρόοδος έρχεται μετά από μάχη. Αυτή ήταν η κεντρική ιδέα για τον Δαρβίνο: Η φύση είναι μια μάχη. Όταν διάβασε το βιβλίο τού Μάλθους κι έψαχνε για το μηχανισμό τής εξέλιξης, είπε, πως το διάβασε ανάλαφρα, αυτά είναι τα λόγια του. Αν δούμε όμως, την οικογένειά του, τον κοινωνικό του κόσμο, θα δούμε, ότι ο Μάλθους είχε κάνει διάνα. Στην ουσία, οι Ντάρβιν ήταν επενδυτές, επιχειρηματίες, οι Γουέντγουντ ήταν μηχανικοί, ο ανταγωνισμός ήταν κυρίαρχος. Ο Δαρβίνος ήταν υπέρ αυτού. Όλη του η οικογένεια, η βιολογία του, η εξέλιξή του μέσω φυσικής επιλογής, ο ανταγωνισμός, βοηθούν τα είδη να προοδεύσουν. Κατά τον ίδιο τρόπο δουλεύει κι η φύση. Υπήρχε ένα ανελέητο πολιτικό κλίμα, που έδωσε ώθηση σε μια ανελέητη, πολιτική, εξελικτική βιολογία. Ο Δαρβίνος είχε βρει μια θεωρία να δουλέψει.
Ολομόναχος, πειραματιζόταν με όλα
Τώρα, αποφάσισε να παντρευτεί. Επέλεξε την Εύα Γουέντγουντ, ανηψιά τής πεθαμένης μητέρας του και το 1842, το ζευγάρι αποφάσισε να μετακομίζει στο παλιό πρεσβυτέριο τού Ντάουν, ενός χωριού στο Κεντ. Στο Δαρβίνο άρεσε η φύση κι αγαπούσε πολύ το Ντάουν. Ένιωθε ασφαλής εκεί. Εκεί έχτισε το εργαστήριό του. Εκεί έστησε και τον «μοχλό» του, για να μετακινήσει τον κόσμο. Ενδιαφερόταν για όλα γύρω του. Είχε εμμονή με τη θεωρία του. Ό,τι έβλεπε ήταν τροφή για τη θεωρία τής εξέλιξης. Από τα λιβάδια με τα λουλούδια μέχρι τη συζυγική του κλίνη. Ήταν βαθιά πειραματιστής. Τού άρεσε να λύνει προβλήματα.
Από τις πιο καλές έρευνές του ήταν αυτή με τα σκουλήκια. Ήθελε να ξέρει τί μπορούσαν να κάνουν κι είχε σκουλήκια σε δοχεία σε όλο το σπίτι. Τα τάιζε με διαφορετικές τροφές, αλλά αναρωτήθηκε επίσης, αν μπορούσαν να ακούσουν. Τα είχε τοποθετήσει λοιπόν πάνω στο πιάνο κι έβαλε ένα από τα παιδιά του να παίζει. Προσπάθησε να δει αν ανεβοκατεβαίνουν στον δοχείο. Έβαλε ένα άλλο του παιδί να παίξει φαγκότο. Δοκίμασε και φλάουτο, έκανε διάφορα πράγματα, που σχεδόν ντρεπόταν να ομολογήσει. Ήταν σαν μια αράχνη στον ιστό της. Έστηνε τους ιστούς του, για να μαζέψει πληροφορίες ολομόναχος στο εργαστήριό του στο Ντάουν.
Μέσα σε δυο χρόνια από τη μετακόμιση στο Ντάουν, ο Δαρβίνος είχε λύσει τους γρίφους, που υποστήριζαν τη μεγάλη του ιδέα. Το έγραψε ο ίδιος στο χέρι, αλλά δεν το δημοσίευσε για είκοσι χρόνια σχεδόν. Το 1844 καθαρόγραψε ένα δοκίμιο. 231 σελίδες. Ο πυρήνας τής θεωρίας του είχε καταγραφεί.
Δεν δημοσίευε τη θεωρία του
Γιατί δεν δημοσίευσε τη θεωρία του; Πρέπει να θυμόμαστε, ότι η πολιτική κατάσταση το 1839, 1840, 1841, 1842 ήταν η πλέον ριζοσπαστική τού αιώνα. Υπήρχε μαζική ανεργία, βαθιά κρίση, απεργίες. Οι αναλυτές οργάνωναν διαμαρτυρίες ζητώντας περισσότερα δικαιώματα στην αγγλική κοινωνία. Οι σοσιαλιστές και οι άθεοι δημοσίευαν μπροσούρες λέγοντας, πως η εξέλιξη ήταν αυτή, που θα παραμέριζε το θεό, οπότε δεν θα υπήρχαν θαύματα και η αγγλικανική εκκλησία έκανε λάθος, η κοινωνία κατέρρεε, οι εργάτες θα αναλάμβαναν. Η εξέλιξη ήταν μέρος τής πολιτικής δομής τους, την έβλεπαν ως όπλο, το δόρυ να χτυπήσουν το κατεστημένο.
Ο Δαρβίνος έπαιρνε 400 λίρες από τον πατέρα του. Ήταν αριστοκράτης, οι φίλοι του στο Καίμπριτζ ήταν ευγενείς και κληρικοί. Τον κατηγόρησαν μάλιστα, για πολύ αριστοκρατική συμπεριφορά. Όλη η οικογένειά του μισούσε τους χούλιγκαν σοσιαλιστές, όπως τους αποκαλούσαν. Ο Δαρβίνος, λοιπόν ανησυχούσε, μήπως έπαιρναν τις ιδέες του και τις χρησιμοποιούσαν στην προπαγάνδα τους. Αυτό πρέπει να ήταν η καρδιά τού διλήμματός του. Είπε, πως ήταν σαν να ομολογεί κανείς ένα φόνο αν μιλούσε για την εξέλιξη. Δεν είχε πρόθεση να δημοσιεύσει τη θεωρία του. Άφησε στην σύζυγό του ένα γράμμα, όπου έλεγε, πως σε περίπτωση που πέθαινε, έπρεπε να πάρει 400 λίρες, να βρει έναν εκδότη και να τη δημοσιεύσει, πράγμα πολύ παράξενο, αν το σκεφτείς. Προτιμούσε να πεθάνει και να αναλάβει άλλος την ευθύνη και το ανέθεσε στην γυναίκα του. Φοβερό φορτίο. Στο γράμμα έλεγε ποιους είχε στο νου του. Τους κληρικούς τού Καίμπριτζ, τον Ρίτσαρντ Όουεν. Όλοι αυτοί μισούσαν την μεταβολή, την εξέλιξη. Έπρεπε να γίνεις επιστήμονας, είπε, για να τους αντικρούσεις. Ο Σέτζγουικ, ο γεωλόγος, είπε, πως η εξέλιξη ήταν βδελυρή υπόθεση, φρικτή, θα οδηγούσε την κοινωνία σε καταστροφή και σύγχυση. Δεν ήθελαν να αναμιχθούν. Αυτό που έβλεπε ο Δαρβίνος ήταν, πως όποιος δημοσίευε μια θεωρία τής εξέλιξης, θα έβλεπε την φήμη του να διαμελίζεται.
Η δημοσίευση μιας παρόμοιας θεωρίας
Το 1844 ξέσπασε σκάνδαλο, όταν ένας λαϊκός εκδότης με έξι δάκτυλα στο κάθε χέρι και ενδιαφέρον για μεταλλάξεις και τέρατα δημοσίευσε τη δική του θεωρία τής εξέλιξης. Συγγραφέας ήταν ο Ρόμπερτ Τζέιφερς και το βιβλίο του είχε τίτλο: «Τα ίχνη τής φυσικής ιστορίας τής δημιουργίας». Ακριβώς όπως ο Δαρβίνος έτσι και ο Τζέιφερς φοβόταν, ότι οι θεωρίες του μπορούσαν να βλάψουν τη φήμη του, οπότε δημοσίευσε το βιβλίο ανώνυμα.
Αυτό που έκανε τα «Ίχνη» τόσο ενδιαφέροντα, ήταν πως πολλοί αναφέρθηκαν ως εν δυνάμει συγγραφείς του. Από την κόρη τού Μπάϊρον, Άντα, που αγαπούσε τα μαθηματικά, μέχρι κάποιον, που ήταν ο πιο συντηρητικός Τόρυ των ημερών, ο σερ Ρίτσαρντ Βίβιαν. Ακόμη και τον Δαρβίνο υποψιάζονταν. Ανέφεραν ως και τον πρίγκιπα Αλβέρτο, ως αστείο. Είχαν προτείνει κάθε είδους άνθρωπο, περίπου εξήντα ονόματα. Κι αυτό, συνδυασμένο με την επονείδιστη φύση τής θεωρίας, αποτελούσε ευχάριστο θέμα στο βικτωριανό Λονδίνο.
Ο πιο υβριστικός επικριτής των «Ιχνών», ήταν ο παλιός του καθηγητής, Σέτζγουικ. Αυτός, για διάφορους λόγους είδε στα «Ίχνη» ό,τι φοβόταν. Απαρνήθηκε λοιπόν ολοσχερώς αυτό το οικτρό έκτρωμα. Μίλησε για τα «Ίχνη» σαν να ήταν η πόρνη τής Βαβυλώνας, που μόλις έριξε τον όμορφο επιστημονικό μανδύα της κι άφησε να φανεί η διαφθορά κι η παρακμή, που κρυβόταν πίσω. Μισούσε τα «Ίχνη», γιατί ήταν η άρνηση τής ηθικής, τής θρησκείας.


Περισσότερα από διακόσια χρόνια από τη γέννησή του,
ο Κάρολος Δαρβίνος συγκεντρώνει
τα πυρά των διάφορων ιερατείων
καθ΄ότι ανατρέπει τη θεολογική παραδοχή,
ότι τα έμβια είδη είναι σταθερά και τα ίδια μ’ αυτά,
που έπλασε ο θεός μέσα σε μια βδομάδα,
κατά τη δημιουργία τού σύμπαντος.

Ο Δαρβίνος δεν είναι απλώς ένας επιστήμονας από τους πιο δημιουργικούς, αλλά κι ένας από τους πιο παραγωγικούς. Έγραψε 14-15 βιβλία σε μία εποχή χωρίς υπολογιστές, χωρίς γραμματειακή στήριξη. Τα γράφει όλα στο χέρι, διορθώνει τα δοκίμια. Ασχολείται με διάφορους επιστημονικούς τομείς, όπως γεωλογία, βοτανολογία, ανθρωπολογία, ζωολογία, εμβρυολογία, συγκριτική ανατομία. Κάθε είδους φυσικής ιστορίας στα γερμανικά, στα γαλλικά, όπως και στα αγγλικά.
Ανησυχεί, για το ότι κοίταξε τη φύση, είδε πως η φύση είναι βίαιη και σκληρή, πως το σύμπαν δεν έχει χώρο για έναν φιλάνθρωπο δημιουργό. Ανησυχεί, γιατί ίσως σκότωσε ο ίδιος τον θεό.
Τον σημαδεύει ο θάνατος τής κόρης του
Αν ο Δαρβίνος ανησυχούσε για τις επιπλοκές τής θεωρίας του περί φυσικής επιλογής, αυτές έγιναν σκληρή πραγματικότητα το 1851. Η αγαπημένη του κόρη Άννυ, αρρώστησε και πέθανε. Ήταν έντεκα χρονών. Ήταν πολύ κοντά της, από μικρή ακόμα. Η μικρή συνήθιζε να τού τραβά το χέρι, να τον χτενίζει, να τον παίρνει βόλτες στον κήπο. Την αγαπούσε γι΄αυτό. Ήταν ψηλή, τού θύμιζε τη γυναίκα του, την Έμμα. Όταν λοιπόν έπεσε αθεράπευτα άρρωστη, ο Δαρβίνος τρελάθηκε. Έβλεπε το παιδί να πεθαίνει για πάνω από μια εβδομάδα, τον Απρίλη τού 1851. Δεν ξέχασε ποτέ τη γλυκύτητα, την τρυφερότητά της, το λαμπερό χαμόγελο, το φωτεινό πρόσωπο. Μια βδομάδα μετά το θάνατό της έγραψε ό,τι πιο συγκινητικό έγραψε ποτέ, περιγράφοντας τι υπέροχο δείγμα ανθρώπου σωματικά και ηθικά, ήταν. Έκλαιγε για την Άννυ ακόμη και στο τέλος τής ζωής του. «Ακόμη έρχονται δάκρυα στα μάτια μου», έγραψε λίγο πριν πεθάνει, «σαν σκέπτομαι τη γλυκύτητά της».

Ο θάνατος τής κόρης του, Άννυ, το 1851,
έσπρωξε τον ήδη αμφίβολο Δαρβίνο
μακρυά από τη θεωρία ενός αγαθοεργού θεού.
Πώς να συμφιλιώσεις την απώλεια ενός τέλειου δείγματος με τη χριστιανική άποψη τού σύμπαντος; Ο Δαρβίνος δεν μπορούσε. Πίστευε, ότι η επιβίωση λαμβάνει χώρα ανάλογα με το ποιος ήταν πιο ικανός, αλλά είναι μία διαδικασία, που αλλάζει και δυστυχώς ο ίδιος έχασε αυτό το τέλειο παιδί. Νομίζω, ότι αυτό επηρέασε βαθιά το σύμπαν, στο οποίο πίστευε εφ΄εξής ο Δαρβίνος. Η φυσική επιλογή έλαβε χώρα σε ένα σύμπαν, όπου μπορούσε να υπάρχει ή όχι θεός.
Ο Δαρβίνος δημοσιεύει τελικά τη θεωρία του
Μετά τον θάνατο τής Άννυ, ο Δαρβίνος αποσύρθηκε στο σπίτι του στο Ντάουν. Καθώς περνούσαν τα χρόνια, δεν βιαζόταν να δημοσιεύσει τη μεγάλη ιδέα του. Αλλά το 1858, αυτή η απροθυμία του τον πρόλαβε. Έφτασε ένα γράμμα από την Άπω Ανατολή. Ήταν από έναν ανταγωνιστή φυσιογνώστη.
Ο Γουάλας και ο Δαρβίνος ήταν πολύ διαφορετικοί. Ο Γουάλας ήταν 14 χρόνια νεότερος, αλλά ανήκε στην άλλη άκρη των κοινωνικών τάξεων. Το όγδοο παιδί μιας φτωχής οικογένειας, άφησε το σχολείο στα δεκατρία του, δεν πήγε ποτέ πανεπιστήμιο, δούλευε ως τοπογράφος. Δεν τού άρεσε καθόλου αυτή η δουλειά, την θεωρούσε γελοία. Έβλεπε τις άσχημες συνθήκες των χωρικών και κάποια στιγμή βαρέθηκε κι αποφάσισε να γίνει επαγγελματίας συλλέκτης δειγμάτων. Πίστευε στην εξέλιξη, χρειαζόταν απλώς μία θεωρία. Πήγε στην Άπω Ανατολή, όπου μελετούσε ουρακοτάγκους. Ζούσε σαν αυτόχθονας και μέσα σε μία κρίση ελονοσίας θυμήθηκε τον Μάλθους και ένα βιβλίο του, που είχε διαβάσει πριν δεκατέσσερα χρόνια. Θυμήθηκε, αυτό, που σήμερα λέμε επιβίωση τού ικανότερου και κατάλαβε, πως όλος ο κόσμος δούλευε έτσι. Έγραψε λοιπόν τη θεωρία του τις επόμενες δύο ημέρες και την έστειλε στην Αγγλία στον Δαρβίνο. Τα υπόλοιπα είναι γνωστά. Το θεωρούμε ταυτόχρονο; Ανεξάρτητο; Εξαρτάται από το πώς βλέπεις την επιστήμη να δουλεύει. Ήταν κι οι δύο ταξιδιώτες, ήξεραν κι οι δύο τη φύση κι αυτό τους έφερε στο ίδιο σημείο. Έτσι, επιτέλους, είκοσι χρόνια, αφού είχε γράψει τη θεωρία τής εξέλιξης μέσω φυσικής επιλογής, ο Δαρβίνος αναγκάστηκε να την δημοσιεύσει.
Όμως, ποιον μπορούσε να εμπιστευτεί ένας άνδρας με τις ευαισθησίες τού Δαρβίνου, για να τού δώσει το έργο μιας ζωής; Στον οίκο Τζων Μάρεϋ, αποφάσισε. Έναν από τους παλαιότερους εκδοτικούς οίκους τού Λονδίνου. Ήξερε, πως ήταν ασφαλής με τον Τζων Μάρεϋ, γιατί ο δεύτερος είχε αίσθηση τής επιστήμης τής εξέλιξης, είχε εκδώσει πολλούς από τον τομέα τού Δαρβίνου. Ο Τζων Μάρεϋ το δημοσίευσε ευχαρίστως.

Η θεωρία τής εξέλιξης
επηρέασε καταλυτικά πολλές επιστήμες
και γενικότερα τη σκέψη τού 20ού αιώνα.

Το «μπουλντόγκ» τού Δαρβίνου
Στο μεταξύ, ο συγγραφέας φοβούμενος για την φήμη του, κρατήθηκε μακριά από δημόσιες εμφανίσεις. «Έμαθα, πως λέει, ότι προερχόμαστε από τους πιθήκους» είπε χαρακτηριστικά κάποια κυρία τής βικτωριανής εποχής και συνέχισε: «Ελπίζω, πως δεν είναι αλήθεια, αλλά αν είναι, ας προσευχηθούμε να μην γίνει γνωστό».


Τόμας Χένρι Χάξλεϊ.
Βιολόγος, που έμεινε γνωστός
ως το «μπουλντόγκ» τού Δαρβίνου,
λόγω τής φανατικής του υπεράσπισης
των εξελικτικών ιδεών.

Η προώθηση τού βιβλίου αφέθηκε σε ένα νεαρό άνδρα, που έγινε γνωστός ως «το μπουλντόγκ τού Δαρβίνου». Τον Τόμας Χένρι Χάξλεϊ. Ο Χάξλεϊ και ο Δαρβίνος ήταν διαφορετικά άτομα. Ο Δαρβίνος ήταν εσωστρεφής, ο Χάξλεϊ καριερίστας, τού άρεσε να είναι στο προσκήνιο, να προκαλεί. Ήταν φιαγμένοι ο ένας για τον άλλον. Ο Δαρβίνος ήθελε έναν προπαγανδιστή, ο Χάξλεϊ έναν λόγο. Ο Δαρβίνος έγινε αποδεκτός χάρη στον Χάξλεϊ. Αυτός δέχθηκε τα πυρά, αυτός έκανε διαλέξεις για τη θεωρία, αυτός μίλησε για ανθρώπους και για πιθήκους, που ο Δαρβίνος είχε προσεκτικά αποσιωπήσει στην «Καταγωγή των Ειδών».
Το βιβλίο τού Χάξλεϊ: «Η θέση τού ανθρώπου στην φύση», τέσσερα χρόνια μετά την «Καταγωγή των ειδών», ήταν, που τράβηξε όλη την αντίδραση. Όλοι έριχναν τα θρησκευτικά βέλη τους επάνω του. Έκανε αυτό, που μισούσαν οι Τόρυ. Μιλούσε για τον γορίλα πρόγονό τους. Ο Δαρβίνος, σε σύγκριση, παρέμεινε άσπιλος και θάφτηκε στο Γουέστμινστερ Άμπεϊ, όπου τον έβαλε ο Χάξλεϊ, ενώ ο τελευταίος θάφτηκε στο Φρίντσλεϊ.
Όπως αναγνώρισε πολύ νωρίς ο ίδιος ο Δαρβίνος,
η εξέλιξη τού ανθρώπου αποτελεί
το μεγαλύτερο πεδίο αμφισβήτησης
τής εξελικτικής σκέψης.
Οι θρησκείες, ακόμα και στις μέρες μας,
διαφωνούν στην ιδέα, ότι ο άνθρωπος προήλθε
με φυσικές διαδικασίες
χωρίς δηλαδή κάποια υπερφυσική, θεία, παρέμβαση.

Επίλογος
Υπάρχουν δύο απόψεις για τις κοινωνικές ζυμώσεις, σχετικά με τη θεωρία τής εξέλιξης. Η μία, είναι η δημοφιλής, που λέει, ότι ο Δαρβίνος εκθρόνισε τον θεό δημιουργώντας πόλεμο μεταξύ επιστήμης και θρησκείας. Η επιστήμη κέρδισε, η θρησκεία έχασε. Δεν είναι αλήθεια. Στην πραγματικότητα, αυτό βόλευε τον αγγλικανισμό, που μετακίνησε κάπως το επίπεδο των εξηγήσεών του, ώστε η θεωρία τής εξέλιξης να γίνει νόμος τού θεού.
Κάποτε, ειπώθηκε, ότι η ομοιομορφία τής φύσης είναι το πέπλο, που πίσω του κρύβεται ο θεός. Από την μια μεριά λοιπόν, ήταν επαναστατική θεωρία κι από την άλλη ιδιαίτερα ευλαβική. Όλες του οι ανησυχίες, ότι θα τον χρησιμοποιούσαν οι σοσιαλιστές κι οι λαμαρκιστές, ότι η φυσική επιλογή του θα τσάκιζε το κατεστημένο, αποδείχθηκαν λάθος. Ανησυχούσε για το τίποτα.

Εκκλησιαστικοί παράγοντες σε όλο τον κόσμο, σε αντικατάσταση τής «βλάσφημης» θεωρίας τής εξέλιξης, προσφεύγουν στη λύση μιας «αντι-επιστήμης», τού λεγόμενου «δημιουργισμού» ή με πιο σύγχρονο όρο τού «ευφυούς σχεδιασμού». Πρόκειται για μία θρησκευτική μεταφυσική θεωρία, που υποστηρίζει, ότι το σύμπαν δημιουργήθηκε από κάποιο εξωσυμπαντικό, μεταφυσικό ον. Επιδιώκει την αναγωγή της σε επιστήμη χωρίς τα εχέγγυα τής επιστημονικής αντικειμενικότητας και έρευνας. Είναι ουσιαστικά οι βιβλικές ιστορίες επενδεδυμένες με ψευδοεπιστημονική μορφή.
Τα τελευταία δέκα χρόνια της ζωής του, ο Δαρβίνος, μπήκε στην δελφική φάση του. Κάθε τι που έλεγε, κάθε λέξη από το στόμα του ή την πένα του, την έπαιρνε ένας κόσμος έτοιμος να «αλλαξοπιστήσει». Ρωτούσαν για τα θρησκευτικά πιστεύω του. Έλεγε, «ο κάθε ανόητος τής Ευρώπης μού γράφει, για να με ρωτήσει κάτι». Ήθελαν φωτογραφίες, αυτόγραφα, ήθελαν χρήματα, πολλοί τού ζήτησαν χρήματα, ήθελαν συστατικές επιστολές «για την Βασιλική Εταιρία». Ήταν τόσα πολλά τα αιτήματα, που αναγκάστηκε να τυπώσει μία απάντηση: «Με θλίψη του, ο κ. Δαρβίνος σάς ενημερώνει…». Υπήρξε και ένα παιδί από τις κεντροδυτικές Η.Π.Α., που τού έγραψε: «Κύριε Δαρβίνε, σάς παρακαλώ, στείλτε μου μία λίστα βιβλίων σχετικά με την εξέλιξη». Τού έστειλε ένα κατάλογο με βιβλία φίλων και συνεργατών και φυσικά, και δικών του.
Σημείωση:
Το παραπάνω άρθρο αποτελείται από αποσπάσματα από την ταινία τού BBC: Darwin: The life, σκην.: Vyv Simson.

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΘΕΟΥ

Ο όρος «αθεΐα» θα χρησιμοποιηθεί εδώ με την τρέχουσα έννοιά του, δηλαδή ως έλλειψη πίστης στην ύπαρξη κάποιας ή κάποιων θεϊκών οντοτήτων. Αυτό γίνεται χάριν καλύτερης κατανόησης τών όσων πρόκειται να αναπτυχθούν στη συνέχεια. Ωστόσο ο γράφων θεωρεί τον όρο «αθεΐα» και τα παράγωγά του («άθεος» κ.ά.) απολύτως λανθασμένο για αυτό που θέλει να εκφράζει σήμερα. Αντίθετα με τα αρχαία φιλοσοφικά ρεύματα και σχολές, που αυτοπροσδιορίζονταν πάντα με ένα όνομα (π.χ. Στωικισμός, Επικουρισμός κ.λπ.), οι εισηγητές της αμφισβήτησης του θεού και της θρησκείας, οι αρχαίοι έλληνες Σοφιστές, δεν περιέλαβαν κάτω από κανένα τέτοιο όνομα (δηλ. «αθεΐα») τις απορριπτικές περί θείου αντιλήψεις τους.

Το αδόκιμο του όρου «αθεΐα»

Σε όλη την αρχαιότητα ο όρος «αθεΐα» σημαίνει κυρίως τον ασεβή, δηλαδή αυτόν, που αρνείται να αποδώσει τιμές στους νομιζόμενους ως θεούς: έτσι π.χ. ο φιλόσοφος αυτοκράτορας Ιουλιανός αποκαλεί άθεους τους χριστιανούς, όχι επειδή δεν δέχονται την ύπαρξη θεού, αλλά επειδή αρνούνταν να τιμήσουν τους παραδοσιακούς θεούς παράλληλα με τον δικόν τους. Ενώ για τον ιερέα των Δελφών Πλούταρχο (Περί Δεισιδαιμονίας) η αθεΐα έχει μια απολύτως αρνητική -και πλησιέστερη στη σύγχρονη- σημασία: «Η μεν αθεότης κρίσις ούσα φαύλη του μηδέν είναι μακάριον και άφθαρτον εις απάθειάν τινα δοκεί τη απιστία του θείου περιφέρειν, και τέλος εστιν αυτή του μη νομίζειν θεούς το μη φοβείσθαι» (αλλά, τουλάχιστον, είναι κατ’ αυτόν προτιμότερη από τη δεισιδαιμονία –πάλι καλά…).

Στη νεότερη ελληνική γλώσσα ο όρος έχει κρατήσει τις αρχαίες αρνητικές σημασίες του. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, άθεος θεωρείται, όχι μόνο αυτός που δεν δέχεται την ύπαρξη θεού, αλλά και αυτός που «δεν έχει τον θεό του», δηλαδή δεν έχει ιερό και όσιο, κοινώς «δεν σέβεται τίποτα» από αυτά, που συνήθως σέβεται ο πολύς κόσμος. Κατά συνέπεια ο όρος «αθεΐα» δεν φαίνεται να έχει κανένα θετικό νόημα και καμμία θέση να προτάξει, παρά μόνο μια φτωχή νοηματικά άρνηση και μια στείρα αντί-θέση.

Είναι όμως αυτό το αρχικό νόημα της «αθεΐας», έτσι όπως την εισηγήθηκαν οι αρχαίοι έλληνες, δηλαδή ως ελευθερία από το θεό και τη θρησκεία και ως συνακόλουθη απόρριψη κάθε θέσφατου και «αυθεντίας» σε οποιονδήποτε τομέα;

 

Η αθεΐα ως κοσμοαντίληψη

Όπως είπαμε παραπάνω, οι περισσότεροι άνθρωποι θεωρούν σήμερα, ότι η αθεϊα είναι απλώς ένα ζήτημα, που σχετίζεται με την έλλειψη πίστης στην ύπαρξη κάποιας ή κάποιων θεϊκών οντοτήτων. Δυστυχώς την ίδια επιδερμική πεποίθηση διατηρούν και πάρα πολλοί από όσους δηλώνουν άθεοι. Ωστόσο, η θρησκεία δεν είναι απλώς η πίστη στην ύπαρξη θεϊκών οντοτήτων, αλλά απαιτεί και έναν αντίστοιχα εναρμονισμένο τρόπο ζωής. Γι’ αυτό όποιος αποφασίσει να αφήσει πίσω του τη θρησκεία και να κάνει το βήμα προς μια ζωή απαλλαγμένη από αυτή, πρέπει να επανακτήσει από την τελευταία όλους τους τομείς της ζωής του (νοοτροπία, τρόπο ζωής, ψυχισμό κ.λπ.), στους οποίους είχε επεκταθεί η θρησκεία. Με άλλα λόγια η «αθεΐα» δεν μπορεί να περιορίζεται στο απλοϊκό αντίθετο της θρησκευτικής πίστης, αφήνοντας άθικτα όλα τα άλλα ζητήματα τα οποία έχει αλώσει η θρησκεία.

Η σύγκρουση του Προμηθέα με τον Φόβο και τα αδέλφια τού Φόβου, το Κράτος και τη Βία δείχνει, ότι η αμφισβήτηση του θεού δεν είναι ένα επιδερμικό αντι-θρησκευτικό ζήτημα αλλά επεκτείνεται και σε άλλες εκφάνσεις της ζωής. (Στον πίνακα του Ολλανδού Dirck van Baburenεινονίζεται ο Προμηθέας καθώς τον αλυσσοδένουν, Rijksmuseum, Amsterdam). Η προσέγγιση των αρχαίων άθεων διανοητών στη θρησκεία και στο θρησκευτικό φαινόμενο δεν αναπτύχθηκε ως μια απλοϊκή άρνηση, αλλά διαμόρφωσε μια ολόκληρη κοσμοαντίληψη με ισχυρότατες προεκτάσεις στους υπόλοιπους τομείς της ζωής. Οι Σοφιστές ανέδειξαν όλα τα θεωρούμενα σήμερα ως γενεσιουργά αίτια της θρησκείας, ιστορικά, κοινωνικά, ψυχολογικά, ανθρωπολογικά κ.λπ.. Π.χ. υπό την πίεση του σοφιστικού διαφωτιστικού ρεύματος, η υποκρισία κάποιων αρχομανών είχε αναγκαστεί να ξεσκεπαστεί: μια ομολογία για την προέλευση της θρησκείας, που έχει ιδιαίτερη σημασία αφού προέρχεται από άνθρωπο της στυγνής εξουσίας (τον, μαθητή του Σωκράτη, τύραννο Κριτία), περιγράφει απροκάλυπτα τη θρησκεία ως πολιτική επινόηση για να ενσταλαχθεί ο εσωτερικός φόβος στους υπηκόους! (Σίσυφος 25, 9 κ.ε.). Κατ’ αυτόν τον τρόπο, αυτό, που τίθεται υπό αμφισβήτηση δεν είναι απλώς η θρησκεία, αλλά ο φόβος απέναντι στην Εξουσία, η αυθεντία των ιερατείων της πολιτικής και όχι μόνο της θρησκείας, η ίδια η έννοια του υπήκοου (=υπάκουου) σε αντιδιαστολή με την έννοια του πολίτη. Επιπλέον, μέσω της σοφιστικής αντίθεσης νόμου - φύσης τα κάθε είδους θεωρούμενα ως θέσφατα σχετικοποιούνται και αποϊεροποιούνται: Ο Πλάτων παραπονείται (Νόμοι 889e) για τον ολοένα αυξανόμενο αριθμό εκείνων που ισχυρίζονται ότι, «οι θεοί είναι ανθρώπινες επινοήσεις που δεν υπάρχουν στη φύση αλλά υπάρχουν μόνο χάρις στα έθιμα και στους νόμους και επιπλέον διαφέρουν από τόπο σε τόπο και ανάλογα με τη συμφωνία που έκανε η κάθε ανθρώπινη ομάδα όταν θέσπιζε τους νόμους της». Έτσι οι ανθρώπινες συμφωνίες, οι νόμοι και τα έθιμα καθορίζουν για το εάν και κατά πόσον θα γίνονται σεβαστές οι κάθε είδους θεϊκές «αυθεντίες». Και αφού δεν υπάρχει λόγος να γίνονται σεβαστές οι θεϊκές «αυθεντίες», γιατί να γίνονται σεβαστές οι ανθρώπινες;   Αθεΐα και πολιτική σκέψη Συνεπείς σε αυτή τους τη συλλογιστική οι Σοφιστές επέμεναν, ότι η πολιτική τέχνη (δηλαδή η τέχνη της διοίκησης -και όχι του εξουσιασμού- της κοινωνίας) είναι διδακτή και όχι κάποιο μεταφυσικά δοσμένο «έμφυτο» ταλέντο, ή κάποια κληρονομική δυναστειακή υπόθεση: όλοι μπορούν να διδαχτούν και να αποκτήσουν την πολιτική αρετή – ικανότητα και άρα όλοι μπορούν να συμμετέχουν εξ ίσου στην άσκηση της πολιτικής εξουσίας μετατρέποντάς την σε μια καθαρά ενδοκοινωνική διεκπεραιωτική διαδικασία. Δηλαδή σε μια αρμοδιότητα, που θα ασκείται από την ίδια την κοινωνία, αντί μιας αρμοδιότητας, που θα ασκείται από μια εξουσία («κυβέρνηση») ευρισκόμενη έξω και πάνω από την κοινωνία. Οι Σοφιστές εγκρίνουν ανεπιφύλακτα την πρακτική της Αθηναϊκής Δημοκρατίας (στην οποία άλλωστε είχαν εξασκήσει αισθητή επιρροή) να εκπαιδεύονται οι πολίτες στην πολιτική τέχνη διαμέσου της εκ περιτροπής, ή της δια κλήρου συμμετοχής τους σε όλα τα πολιτικά αξιώματα και λειτουργίες (δικαστήρια, νομοπαρασκευαστικά όργανα, επιτροπές για διάφορες ανάγκες κ.λπ. –βλ. την περίφημη επιχειρηματολογία του Πρωταγόρα στον ομώνυμο πλατωνικό διάλογο). Η εκ περιτροπής, ή η δια κλήρου συμμετοχή στα πολιτικά αξιώματα αποκλείει φυσικά και τις εκλογές πολιτικών «αντιπροσώπων»: η ιδέα της πολιτικής αντιπροσώπευσης είναι παντελώς άγνωστη στους έλληνες, που ζούσαν σε δημοκρατικές πόλεις, αφού προϋποθέτει ότι κάποιοι θα θεωρούνται «ειδικοί» και ιερατείο της πολιτικής σε αντίθεση με το πολιτικώς απαξιωμένο και «ανειδίκευτο» κοινωνικό σώμα – ποίμνιο. Κατ’ αυτό τον τρόπο οι τεχνοκράτες και οι ειδικοί των διαφόρων γνωστικών αντικειμένων, τα οποία απαιτούν όντως κάποια ειδίκευση (στρατιωτικοί, αρχιτέκτονες κλπ.) περιορίζονται σε συμβουλευτικό ρόλο και δεν τους επιτρέπεται να έχουν καμμία αρμοδιότητα, ώστε να αποφασίζουν για τον τρόπο χρήσης των γνώσεών τους από την κοινωνία: η κοινωνία είναι ο ελεύθερος χρήστης («καταναλωτής») και αξιολογητής και όχι ο καταναγκασμένος υφιστάμενος – πειραματόζωο των υπηρεσιών τους. Έτσι η πολιτική παύει να είναι υπόθεση κάποιων δήθεν «ειδικών» και των ιερατείων τους. Κατά συνέπεια ακυρώνεται και η μεταγενέστερη τεχνηέντως κατασκευασμένη «ανάγκη» για «σταθερές» εξουσίες και κυβερνήσεις, ή για «αυτοδύναμες» (ως προς την…κοινωνία;) εξουσίες και κυβερνήσεις, ή και απλώς για εξωκοινωνικές εξουσίες, δηλαδή για κυβερνήσεις γενικώς. Επίσης ακυρώνεται η «αυθεντία» της επιστημονικοτεχνικής γνώσης και των υποτιθέμενων ιερατείων της: η επιστήμη και η ειδίκευση γίνονται σεβαστές, όχι αφ’ εαυτού από χάσκοντες αδαείς και «ψαρωμένους» υπηκόους, αλλά μόνο εάν έχουν αποδεσμευθεί από εξουσιαστικές σκοπιμότητες και διαπλοκές κάθε είδους. Βλέπει κάποιος ότι η αθεϊστική αντίληψη δεν εξαντλείται στο χώρο μιας απλοϊκής αντί-θρησκείας, αλλά επεκτείνεται σε ολοκληρωμένη και συνεπή θέση για το μέγιστο ζήτημα της διοίκησης της κοινωνίας. Αλλά και για εξίσου ζωτικά ζητήματα, όπως η προαγωγή και χρήση της επιστημονικής γνώσης. Μεταγενέστερες πολιτικές θεωρίες, που αυτοαποκλήθηκαν αθεϊστικές (και επιστημονικές) αντιλήφθηκαν εντελώς επιδερμικά τήν έννοια τής διατυμπανιζόμενης «αθεϊας» τους. Είναι γνωστό π.χ. ότι ο -επιφανειακά- αθεϊστικός «επιστημονικός» σοσιαλισμός αναπαρήγαγε όλα τα χαρακτηριστικά μιας οποιασδήποτε θρησκείας: το κόμμα-ποίμνιο με τα καταγεγραμμένα μέλη-προβατάκια, το ιερατείο «Κεντρική Επιτροπή», που διαθέτει μια «βαθύτερη» και απροσπέλαστη στους πολλούς γνώση της κοινωνικής «νομοτέλειας» (γνώση των «νόμων»-θέσφατων της Ιστορίας και φυσικά το αποκλειστικό δικαίωμα της «ερμηνείας» τους), μια εσχατολογική προσέγγιση της κοινωνικής πραγματικότητας βασισμένη σε έναν ιδιότυπο, ταξικώς προσδιορισμένο σωτήρα – μεσσία, που θα οδηγήσει την κοινωνία σε έναν παντοτινό επίγειο παράδεισο κ.λπ.. Μετά από μια τέτοια «βαρέων βαρών» αναπαραγωγή της θρησκευτικής νοοτροπίας και πρακτικής, το εάν μια πολιτική θεωρία ισχυρίζεται, ότι δεν δέχεται την ύπαρξη θεϊκών οντοτήτων καταντάει επουσιώδες. Η «αθεϊστική» αντίληψη δεν εξαντλείται στο χώρο μιας απλοϊκής αντί-θρησκείας, αλλά επεκτείνεται σε ολοκληρωμένη και συνεπή θέση για το μέγιστο ζήτημα της διοίκησης της κοινωνίας, αλλά και για εξ ίσου ζωτικά ζητήματα, όπως η προαγωγή και χρήση της επιστημονικής γνώσης. Τα ίδια ισχύουν φυσικά και για όλες τις νεώτερες πολιτικές θεωρίες (πλην του αναρχισμού, που υπήρξε πολιτικά συνεπής προς την αθεΐα του). Ισχύουν κυρίως για τον κοινοβουλευτισμό (από τον οποίο εξ άλλου προήλθε και ο «επιστημονικός» σοσιαλισμός αφού δεν έκανε τίποτα περισσότερο από το να κατασκευάσει μια μονοκομματική εκδοχή του).    Πρωταγόρας ο Σοφιστής και Μιχαήλ Μπακούνιν. Aν και τους χωρίζουν 24 αιώνες μοιράστηκαν την ίδια πεποίθηση για την δυνατότητα των ανθρωπίνων κοινωνιών να αυτοκυβερνώνται, αλλά και την ίδια απορριπτική στάση για τη θεολογία. Είκοσι τέσσερεις αιώνες μετά τη θρυλική ρήση του Πρωταγόρα «Περί μέν θεών ουκ έχω ειδέναι, ούθ” ως εισίν ούθ” ως ουκ εισίν ούθ” οποίοί τινες ιδέαν: πολλά γάρ τά κωλύοντα ειδέναι ή τ” αδηλότης καί βραχύς ών ο βίος τού ανθρώπου», ο Μπακούνιν γράφει το «Θεός και Κράτος» (τίτλος, που παραπέμπει και στους γνωστούς μυθολογικούς συμβολισμούς και που θα μπορούσε να τον είχε διαλέξει και ένας Σοφιστής). Πρόκειται για ένα από τα πιο πολυδιαβασμένα έργα της σύγχρονης πολιτικής σκέψης, που γνώρισε (και εξακολουθεί να γνωρίζει) αναρίθμητες επανεκδόσεις και μεταφράσεις. Στο έργο του αυτό ο Μπακούνιν ξαναπραγματεύεται, δυόμισυ χιλιετίες μετά τους Σοφιστές, την εγγενή σχέση Eξουσίας και Θρησκείας. Ο λόγος του, που χαρακτηρίζεται από αγχωτική διαύγεια, δεν φείδεται εγκωμίων για την αρχαία ελληνική σκέψη. Το ότι στον κοινοβουλευτισμό η κοινωνία «ελέγχει» τους διοικητές της είναι μια (αυτ)απάτη: μπορεί ίσως να τους «αλλάζει», αλλά με κανένα τρόπο δεν τους ελέγχει επί της ουσίας. Άρα δεν έχει απολύτως καμία σημασία η «εναλλαγή» των διοικητών της κοινωνίας, αφού ούτως ή άλλως δεν μπορούν να ελεγχθούν πραγματικά. Το συχνά προβαλλόμενο «επιχείρημα», ότι οι σύγχρονες κοινωνίες λόγω των μεγάλων πληθυσμιακών μεγεθών τους δεν μπορούν να διοικηθούν δημοκρατικά, όπως οι αρχαίες ελληνικές και άρα έχουν ανάγκη «σταθερού» χρονικού ορίζοντα «ισχυρών» κυβερνήσεων, μοιάζει με το «επιχείρημα» της θεολογίας ότι αν δεν υπήρχε ο θεός η ζωή θα ήταν ένα αβίωτο χάος. Όπως οι θρησκείες εκμεταλλεύονται και επαυξάνουν την φυσιολογική ανθρώπινη αβεβαιότητα (για το «σωστό» και το «λάθος», για το μέλλον κ.λπ.), και στη συνέχεια πλασσάρουν ως σωτήρες τα ιερατεία τους, έτσι και τα, τοπικά ή παγκόσμια, ιερατεία της πολιτικής επιδίδονται σε έναν διαρκή αγώνα για να πείθουν τις σύγχρονες κοινωνίες, ότι δεν μπορούν να αυτοκυβερνώνται. Με αυτόν τον τρόπο αποθαρρύνουν οποιαδήποτε γνησίως πολιτική αναζήτηση και σπρώχνουν προς μια πλήρως εξαγοράσιμη ιδιώτευση: όπως το έθεσε ο Benjamin Constant «σκοπός των αρχαίων ήταν η κατανομή της κοινωνικής εξουσίας σε όλους τους πολίτες της ίδιας πατρίδας. Εκεί εστιαζόταν αυτό που ονόμαζαν ελευθερία. Ο σκοπός των νεωτέρων είναι η διασφάλιση των ιδιωτικών απολαύσεων και αποκαλούν ελευθερία τις προσφερόμενες από τους θεσμούς εγγυήσεις αυτών των απολαύσεων» (Βλ. Benjamin Constant, Περί ελευθερίας και ελευθεριών, εκδόσεις Ζήτρος, Θεσσαλονίκη 2000). Στις αρχαίες ελληνικές κοινωνίες η ανάδυση του επιστημονικού πνεύματος και του σκεπτικισμού απέναντι στη θρησκεία από τη μία και η άνοδος της δημοκρατίας από την άλλη υπήρξαν αλληλένδετες. Ενώ στα τέλη του Πελοποννησιακού πολέμου, όταν οι Σοφιστές διώχθηκαν από την Αθήνα, και άρχισε η θρησκευτική παλινδρόμηση του 4ου π.X. αιώνα, η δημοκρατία έχασε το μεγαλύτερο μέρος από το αρχικό της σφρίγος. Ενώ στην ελληνιστική εποχή έχει ολοκληρωθεί όχι μόνο η θρησκευτική παλινδρόμηση, αλλά έχει επέλθει και ο θάνατος της δημοκρατίας.   Η αθεΐα ως ψυχική συγκρότηση και στάση ζωής Η αλλαγή του προσδιορισμού «άθεος» είναι μάλλον επιβεβλημένη, δεδομένων των πολλών και πλούσιων προεκτάσεων, που έχει η προς έκφραση έννοια. Πέραν αυτού ο όρος «ά-θεος» είναι αντιφατικός, αφού δεν είναι δυνατόν κάποιος να αρνείται κάτι, που θεωρεί ότι δεν υπάρχει. Θα μπορούσε να προταθεί ο όρος «ελεύθερος θεού». Ο ελεύθερος θεού άνθρωπος δεν είναι απλώς άθεος, δηλαδή δεν απορρίπτει απλά την ύπαρξη επουράνιου θεού για να τρέξει να κρυφτεί γρήγορα στις αγκάλες ενός επίγειου τέτοιου. Στην αγιογραφία δεξιά εικονίζεται ο επουράνιος πατέρας των χριστιανών, αλλά και του Ιησού (αριστερά). Το Ευαγγέλιο είναι σαφές∙ συνιστά υποταγή τόσο στην επουράνιο, όσο και σε κάθε επίγειο Εξουσία: «Υποτάγητε ουν πάση ανθρωπίνη κτίσει δια τον Κυριον, είτε βασιλεί, ως υπερέχοντι, είτε ηγεμόσιν…ότι ούτως εστί το θέλημα του Θεού… Ως δούλοι Θεού… τον Θεόν φοβείσθε, τον βασιλέα τιμάτε». (Α΄ Πέτρ., β΄ 13-17.)   Όταν ο άνθρωπος γίνει δούλος της επουράνιας εξουσίας, δούλος θεού, ποιμνιοποιείται, οπότε εύκολα γίνεται και δούλος της επίγειας εξουσίας. Γι’ αυτό έχουμε πατέρες και στον ουρανό (π.χ. Ζεύς, Γιαχβέ) και στη Γη (πάτερ, πατριάρχης, πατέρας του έθνους κ.ά.). Ο ελεύθερος θεού όμως, άνθρωπος, δύσκολα χειραγωγείται από τους εξουσιαστές, καθ’ ότι δεν αναζητά «πατέρες» ούτε στον ουρανό, αλλά ούτε και στη Γή. Ο ελεύθερος θεού άνθρωπος έχει ενηλικιωθεί, όχι μόνο διανοητικά αλλά και ψυχολογικά και δεν νιώθει καμμία από τις ανασφάλειες, που διαιωνίζουν όσοι ζουν μέσα στα διάφορα μαντριά της θρησκείας, της πολιτικής, ή των ετοιματζίδικων πνευματικών «αναζητήσεων». Γνωρίζει, ότι η ελευθερία από τον θεό συμβαδίζει με την ψυχική ανάπτυξη και ότι η θρησκευτική πίστη είναι μια μόνιμη παλινδρόμηση στην ασφάλεια της παιδικής ηλικίας: δεν είναι τυχαίο το σύνηθες στις θρησκείες γεγονός, ότι ο θεός (Γιαχβέ, Δίας κλπ.) αποκαλείται «πατέρας». «Η απώλεια της παιδικής αθωότητας είναι “δίκοπο μαχαίρι”. Υπάρχει κάτι για το οποίο πρέπει να θρηνήσουμε και κάτι για το οποίο πρέπει να φοβηθούμε. […] Αν δεν χάσουμε την παιδική μας αθωότητα δεν μπορούμε να γίνουμε σωστοί ενήλικοι. Κατά τον ίδιο τρόπο αν δεν αποτινάξουμε τις αντιλήψεις της αθωότητας περί ενός υπερφυσικού κόσμου δεν μπορούμε να ζήσουμε έτσι που να καταξιώνεται η πεπερασμένη και θνητή φύση μας» (Julian Baggini, Ο Αθεϊσμός, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2006). Ο ελεύθερος θεού έχει μάθει να εμπιστεύεται τον εαυτό του και τις πνευματικές και ψυχικές δυνάμεις του και ασφυκτιά μέσα στα «συστηματοποι-ημένα» ιδεολογικά σχήματα, που προσφέρουν μια επίφαση ασφάλειας στους χειραγωγούμενους κάθε είδους. Ο ελεύθερος θεού έχει μάθει να εμπιστεύεται τον εαυτό του και τις πνευματικές και ψυχικές δυνάμεις του και ασφυκτιά μέσα στα «συστηματοποιημένα» ιδεολογικά σχήματα, που προσφέρουν μια επίφαση ασφάλειας στους χειραγωγούμενους κάθε είδους. Ο ελεύθερος θεού έχει κατακτήσει την ανεξαρτησία της σκέψης και της δράσης του και είναι μάλλον απίθανο να πέσει θύμα ιερατικής (θρησκευτικής, πολιτικής κ.λπ.) εξαπάτησης. Δεν κάνει την τιμή σε κανένα μαντρί (κόμμα, θρησκευτική ομάδα, ή οποιεσδήποτε άλλες συγκροτήσεις που αναπαράγουν τον θεολογικό διχασμό σε ιερατείο και ποίμνιο) να είναι μέλος του. Ίσως δεν είναι καν ψηφοφόρος, αφού δεν θεωρεί ότι υπάρχουν «ειδικοί» της πολιτικής, οι οποίοι είναι ικανότεροι και καλύτεροί του. Δεν τον ενδιαφέρει να «σώσει» κανέναν γι’ αυτό αδιαφορεί για την προπαγάνδιση των απόψεών του. Δεν πιστεύει, ότι ήρθε το τέλος του κόσμου αν η χώρα του δεν έχει «ισχυρή» κυβέρνηση, ή ακόμα κι αν μείνει «ακυβέρνητη». Ούτε περιμένει τον «σωτήρα» της κοινωνίας αφού γνωρίζει, ότι οι «θεόσταλτες» και οι «εξ’ αποκαλύψεως» «λύσεις» έρχονται πάντα από αυτούς, που έχουν φροντίσει να δημιουργήσουν γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο το εκάστοτε «πρόβλημα». Ψυχικά αυτάρκης, δεν φοβάται τα σκιάχτρα που τοποθετούνται εντέχνως από τα ιερατεία και γι’ αυτό δεν ζητάει περισσότερη «τάξη» και «αστυνόμευση». Θεωρεί τη ζωή ως αυτονόητη δικαίωση του εαυτού της και δεν επιδιώκει να της φορέσει κανέναν προκρούστειο «σκοπό», ή «προορισμό». Γι’ αυτό δεν αποπροσανατολίζεται αναρωτώμενος άν υπάρχει ζωή μετά το θάνατο, αλλά άν υπάρχει ζωή πριν τον θάνατο. Αγαπά τη γνώση και την αναζήτηση (αφού εκεί στηρίζει τον σκεπτικισμό του), αλλά δεν θα εμπιστευθεί άλλους να την διεξάγουν για λογαριασμό του. Θα σεβαστεί την κρίση του επιστήμονα για ένα εξειδικευμένο ζήτημα, αλλά θα ερευνήσει και ο ίδιος έως εκεί που μπορεί, τόσο την επιστημονική άποψη καθ’ αυτή, όσο και το αδέσμευτο του επιστήμονα. Ο ελεύθερος θεού άνθρωπος δεν αποπροσανα- τολίζεται αναρωτώμενος άν υπάρχει ζωή μετά το θάνατο, αλλά άν υπάρχει ζωή πριν τον θάνατο. Είναι δύσπιστος απέναντι στα προβαλλόμενα σύμβολα κάθε είδους, αλλά όχι μηδενιστής όπως θέλουν να τον παρουσιάζουν τα πολιτικά και θρησκευτικά ιερατεία. Όταν κάποιοι ζητούν την «εμπιστοσύνη» του, αυτός απαιτεί την πειθώ τους. Είναι ανυποχώρητος σε ζητήματα που έχουν να κάνουν με τη συνέπεια ως προς τη στάση της ζωής του. Προ πάντων γνωρίζει το μεγαλύτερο μυστικό των εξουσιαστών όλων των εποχών: ότι δεν υπάρχει θεός, αλλά πάντα μπορούμε να σκαρώσουμε έναν. Γνωρίζει δηλαδή, ότι οι Εξουσίες έχουν συγκροτήσει ανέκαθεν ένα διαχρονικό ιερατείο της «αθεΐας», οι γνώσεις τού οποίου πρέπει πάση θυσία να παραμείνουν επτασφράγιστο μυστικό για τους εξουσιαζόμενους: η «αθεΐα» προορίζεται για την εκλεκτή εξουσία και η θρησκεία για το αναλώσιμο ποίμνιο. Ωστόσο η αθεΐα του ελεύθερου από τον θεό ανθρώπου είναι πολύ διαφορετική από αυτή των εξουσιαστών, αφού ο ίδιος δεν απειλείται άν αυτή γενικευθεί. Γιατί ο ελεύθερος θεού δεν θέλει να γίνει θεός στη θέση του θεού, που κατέρριψε.

Μπαίνει ο Θεός στο… μικροσκόπιο;

«Η πλειονότητα των επιστημόνων σε όλα τα επίπεδα δεν πιστεύει σε κάποιον θεό. Παρ’ όλα αυτά οι περισσότεροι είναι απρόθυμοι να αμφισβητήσουν τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των άλλων. Είμαι ένας φυσικός ο οποίος, μαζί με άλλους τους οποίους αποκαλούν «οι νέοι άθεοι», είναι πρόθυμος να αμφισβητήσει τη θρησκευτική πίστη»

Η γραμμή μεταξύ των επιστημόνων – πιστών και μη πιστών – είναι ότι η επιστήμη και η θρησκεία αποτελούν αυτό που ο Στίβεν Τζέι Γκουλντ έχει αποκαλέσει «μη επικαλυπτόμενες διδασκαλίες». Το 1998 η Εθνική Ακαδημία Επιστημών των Ηνωμένων Πολιτειών εξέδωσε μια ανακοίνωση στην οποία βεβαίωνε ότι «η επιστήμη δεν μπορεί να πει τίποτε για το υπερφυσικό. Το αν ο Θεός υπάρχει ή όχι είναι ένα ζήτημα στο οποίο η επιστήμη είναι ουδέτερη».
Ωστόσο σύμφωνα με μια έρευνα της ίδιας χρονιάς το 93% των μελών της Ακαδημίας δεν πίστευε σε κάποιον θεό.
Από τη στιγμή που περίπου το ίδιο ποσοστό των αμερικανών πολιτών δηλώνει ότι πιστεύει σε κάποιον θεό, διερωτάται κανείς τι, αν όχι η επιστήμη τους, κάνει την ελίτ των αμερικανών επιστημόνων να διαφέρει τόσο πολύ από τον γενικό πληθυσμό.
Η πλειονότητα των επιστημόνων σε όλα τα επίπεδα δεν πιστεύει σε κάποιον θεό. Παρ’ όλα αυτά οι περισσότεροι είναι απρόθυμοι να αμφισβητήσουν τις θρησκευτικές πεποιθήσεις των άλλων. Είμαι ένας φυσικός ο οποίος, μαζί με άλλους τους οποίους αποκαλούν «οι νέοι άθεοι», είναι πρόθυμος να αμφισβητήσει τη θρησκευτική πίστη. Οι θεοί που λατρεύονται από δισεκατομμύρια είτε υπάρχουν είτε δεν υπάρχουν. Και αυτοί οι θεοί, αν υπάρχουν, πρέπει να έχουν παρατηρήσιμες συνειδήσεις. Ετσι, το ερώτημα της ύπαρξής τους αποτελεί ένα θεμιτό επιστημονικό ζήτημα το οποίο έχει βαθιά σημασία για την ανθρωπότητα.
Παρατήρηση και πείραμα
Μπορείτε να θεωρήσετε την ύπαρξη του Θεού μια επιστημονική υπόθεση και να αναζητήσετε τα επακόλουθά της εμπειρικά στοιχεία. Πολλές από τις ιδιότητες που συνδέονται με τον ιουδαϊκο-χριστιανικο-ισλαμικό θεό έχουν συγκεκριμένες συνέπειες οι οποίες μπορούν να εξεταστούν εμπειρικά. Ενας τέτοιος θεός θεωρείται ότι παίζει κεντρικό ρόλο στη λειτουργία του Σύμπαντος και στις ζωές των ανθρώπων. Ως εκ τούτου οι υπέρ του αποδείξεις θα έπρεπε να είναι εύκολα ανιχνεύσιμες με επιστημονικά μέσα.
Αν ένα κατάλληλα ελεγχόμενο πείραμα κατέληγε σε μια παρατήρηση η οποία δεν μπορεί να εξηγηθεί με φυσικά μέσα, τότε η επιστήμη θα έπρεπε να πάρει στα σοβαρά την πιθανότητα ενός κόσμου πέρα από την ύλη.
Απόπειρες για τέτοια πειράματα έχουν γίνει. Οι επιστήμονες έχουν εξετάσει εμπειρικά την αποτελεσματικότητα της μεσολαβητικής προσευχής – της προσευχής που λέγεται προς όφελος άλλων. Οι μελέτες αυτές, θεωρητικά, θα μπορούσαν να έχουν αποδείξει επιστημονικά ότι υπάρχει κάποιος θεός. Αν είχαν διαπιστώσει σαφώς, σε μια διπλά τυφλή και ελεγχόμενη για το φαινόμενο placebo δοκιμή, ότι οι μεσολαβητικές προσευχές γιατρεύουν τον άρρωστο, θα ήταν δύσκολο να βρεθεί μια φυσική εξήγηση. Δεν το διεπίστωσαν όμως.
Παρόμοιες δοκιμές έχουν γίνει σε επιθανάτιες εμπειρίες. Ορισμένοι άνθρωποι, οι οποίοι είχαν μια επιθανάτια εμπειρία κατά τη διάρκεια κάποιας χειρουργικής επέμβασης, έχουν αναφέρει ότι ίπταντο επάνω από το χειρουργικό τραπέζι παρακολουθώντας όλα όσα γίνονταν κάτω. Το αν αυτό είναι μια πραγματική εμπειρία ή μια παραίσθηση μπορεί να εξεταστεί εύκολα τοποθετώντας ένα μυστικό μήνυμα σε ένα ράφι που βρίσκεται ψηλά και δεν μπορούν να το δουν ο ασθενής και το προσωπικό του νοσοκομείου. Αυτό έχει δοκιμαστεί και κανείς απ’ όσους έχουν αναφέρει μια επιθανάτια εμπειρία δεν έχει διαβάσει το μήνυμα.
Σύμπαν και ψυχή
Ακριβώς όπως η επιστήμη μπορεί να σχεδιάσει πειράματα για να ελέγξει την ύπαρξη του Θεού, μπορεί επίσης να αναζητήσει αποδείξεις εναντίον της ύπαρξης του Θεού στον κόσμο γύρω μας. Εδώ πρέπει να ξεκαθαρίσουμε ότι δεν μιλάμε εναντίον της ύπαρξης οποιουδήποτε θεού ή κάθε έννοιας θεού που θα μπορούσε να υπάρχει. Για παράδειγμα, ένας θεός ο οποίος δημιουργεί το Σύμπαν και μετά το αφήνει να λειτουργεί από μόνο του θα ήταν πολύ δύσκολο να καταρριφθεί. Κανείς όμως δεν λατρεύει έναν θεό ο οποίος δεν κάνει τίποτε.
Σχεδιασμός και βιολογία
Αν ο Θεός είναι ο ευφυής σχεδιαστής της ζωής στη Γη, τότε θα έπρεπε να βρούμε ενδείξεις γι’ αυτή την ευφυΐα σε παρατηρήσεις της δομής της ζωής. Δεν βρίσκουμε. Το κίνημα του Ευφυούς Σχεδιασμού απέτυχε στην προσπάθειά του να αποδείξει ότι η πολυπλοκότητα που συναντάμε σε ορισμένα βιολογικά συστήματα δεν επιδέχεται απλούστευση και δεν μπορεί να ερμηνευθεί με την εξελικτική θεωρία του Δαρβίνου. Η ζωή στη Γη φαίνεται ακριβώς όπως θα έπρεπε να φαίνεται αν είχε προκύψει από τη φυσική επιλογή.
Οι περισσότερες θρησκείες υποστηρίζουν ότι οι άνθρωποι έχουν άυλες ψυχές οι οποίες ελέγχουν σε μεγάλο βαθμό τις νοητικές διεργασίες μας. Αν αυτό ίσχυε, θα έπρεπε να μπορούμε να παρατηρήσουμε νοητικά παραγόμενα φαινόμενα τα οποία δεν εξαρτώνται από τη χημεία του εγκεφάλου. Δεν παρατηρούμε όμως.
Πίστη και συμπεριφορά
Αν ο Θεός είναι η πηγή της ηθικής, τότε θα έπρεπε να βρίσκουμε ενδείξεις για μια υπερφυσική προέλευση στην ανθρώπινη συμπεριφορά. Δεν βρίσκουμε όμως. Οι άνθρωποι της πίστης δεν συμπεριφέρονται σε γενικές γραμμές καλύτερα, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις συμπεριφέρονται χειρότερα από τους ανθρώπους που δεν έχουν πίστη. Η Ιστορία δείχνει ότι οι ηθικές επιταγές με τις οποίες ζούμε οι περισσότεροι δεν γεννήθηκαν με τις μονοθεϊστικές θρησκείες, όπως οι υπέρμαχοι αυτών των θρησκειών θέλουν να μας κάνουν να πιστεύουμε. Αντιθέτως, η ηθική συμπεριφορά φαίνεται να έχει εξελιχθεί κοινωνικά.
Επίσης, αν ο Θεός απαντά στις προσευχές θα έπρεπε να δούμε θαυματουργά αποτελέσματα στην προσευχή. Με τα εκατομμύρια προσευχών που έχουν ειπωθεί καθημερινά επί χιλιάδες χρόνια, θα περιμέναμε κάποια από αυτές να είχε απαντηθεί ως τώρα με έναν επαληθεύσιμο τρόπο. Δεν έχει γίνει όμως κάτι τέτοιο.
Αν ο Θεός έχει αποκαλύψει αλήθειες στην ανθρωπότητα, τότε οι αλήθειες αυτές θα έπρεπε να είναι εξετάσιμες. Ανά τις χιλιετίες πολλοί άνθρωποι έχουν αναφέρει θρησκευτικές ή μυστικές εμπειρίες στις οποίες επικοινώνησαν με τον Θεό ή με κάποιον άλλον. Ως τώρα θα έπρεπε να είχαμε δει κάποια ένδειξη που να το επιβεβαιώνει, όπως ένα επαληθεύσιμο γεγονός το οποίο δεν θα μπορούσε να «βγει» από το μυαλό κάποιου παρά μόνον αν του είχε αποκαλυφθεί. Δεν έχουμε δει όμως.
Είναι το Σύμπαν στα μέτρα μας;
Αν ο Θεός είναι ο δημιουργός του Σύμπαντος, τότε θα έπρεπε να βρίσκουμε στοιχεία γι’ αυτό στην Αστρονομία και στη Φυσική. Δεν βρίσκουμε όμως. Η γέννηση του Σύμπαντός μας δεν χρειάστηκε θαύματα. Επιπλέον, η σύγχρονη Κοσμολογία προτείνει ένα αέναο «πολυσύμπαν» μέσα στο οποίο πολλά άλλα σύμπαντα έρχονται και φεύγουν.

Αν οι άνθρωποι είναι ένα ξεχωριστό δημιούργημα του Θεού, τότε το Σύμπαν θα έπρεπε να είναι φιλόξενο για την ανθρώπινη ζωή. Δεν είναι όμως. Οι υπέρμαχοι του Θεού υποστηρίζουν ότι οι παράμετροι του Σύμπαντος είναι συντονισμένες για την ανθρώπινη ζωή. Δεν είναι όμως. Το Σύμπαν δεν είναι συντονισμένο για εμάς. Εμείς είμαστε συντονισμένοι στο Σύμπαν. Αφού εξετάσαμε όλα τα στοιχεία, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι το Σύμπαν και η ζωή φαίνονται ακριβώς όπως θα περιμέναμε να φαίνονται αν δεν υπήρχε Θεός.
Τέλος, θα ήθελα να σχολιάσω την αφροσύνη της πίστης. Οταν η πίστη επικρατεί έναντι των γεγονότων, η μαγική σκέψη ριζώνει βαθιά και στρεβλώνει όλους τους τομείς της ζωής. Παράγει ένα νοητικό πλαίσιο στο οποίο οι έννοιες διατυπώνονται με βαθύ πάθος αλλά χωρίς την παραμικρή προσοχή στα στοιχεία. Πουθενά αυτό δεν είναι περισσότερο εμφανές απ’ ό,τι σήμερα στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου χριστιανοί οι οποίοι επιζητούν να μετατρέψουν το κράτος σε θεοκρατία κυριαρχούν στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Η τυφλή πίστη δεν είναι τρόπος για να κυβερνά κάποιος έναν κόσμο.
Ο κ. Βίκτορ Σένγκερ είναι επίτιμος καθηγητής Φυσικής στο Πανεπιστήμιο της Χαβάης και συνεργαζόμενος καθηγητής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο στο Μπόλντερ.

Τάνταλος. Ο πρώτος αμφισβητίας της παντογνωσίας των Θεών;

 Εμείς οι άθεοι, οι καταραμένοι απ’ όλους τους Θεούς και τους ανθρώπους της υφηλίου, δεν μπορούμε να έχουμε αγίους –μεγάλη κατάρα να πούμε. Να, όπως για την περίπτωση που αρρωσταίνουμε. Αρρωσταίνει δηλαδή ο χριστιανός, κάνει τάμα μια λαμπάδα, ίσα με το μπόι του, στον άγιό του – πόσο να κάνει; ας κάνει δέκα ευρώ – και γλυτώνει εγχειρήσεις, επιπλοκές, φάρμακα, ταλαιπωρίες, φακελάκια στους γιατρούς και πολλά άλλα.

Κι όμως, εμείς οι άθεοι έχουμε κάτι κοινό με τους πιστούς. Έχουμε κι εμείς τους «προφήτες» μας. Πώς είπατε; Ναι, έχουμε. Δεν έχουμε τον Προμηθέα (τόλμησε ο αθεόφοβος να πει σ’ ολόκληρο Δία ότι οι μέρες του ήταν μετρημένες!!!); Τον έχουμε. Αλλά εδώ θα ασχοληθούμε με τον άλλο μας προφήτη, τον Τάνταλο.
Για να δούμε ποιος ήταν αυτός και τι έκανε του λόγου του. Και μάλλον αυτόν τον «προφήτη» μας πρέπει να τον βάλουμε σε ψηλότερο βάθρο από τον Προμηθέα, διότι εκείνος βρήκε, τέλος πάντων, κάποιον τρόπο και γλύτωσε μια και καλή από τα μαρτύριά του. Αλλά ο κακομοίρης ο Τάνταλος ακόμα υποφέρει τα φρικτά του μαρτύρια και θα τα υποφέρει εσαεί, αφού τώρα δεν υπάρχουν πλέον θεοί, ώστε κάποιος απ’ αυτούς να τον λυπηθεί και να αποτολμήσει να τον λυτρώσει. Όπως θα δούμε, τους έκανε μεγάλη κασκαρίκα ο αθεόφοβος, τέτοια που δεν επρόκειτο να του την είχαν συγχωρήσει εις τον αιώνα τον άπαντα.
Ποιο ήταν το θράσος, η ύβρις και η αναίδεια του Τάνταλου απέναντι σ’ όλους τους θεούς; Αμφισβήτησε την παντογνωσία τους!!! Στον Ομηρικό ύμνο στην Δήμητρα και την Κόρη υπάρχει ο στίχος: «Έλα Κόρη, σε καλεί ο παντογνώστης Δίας να μπεις στην οικογένεια των Θεών να μπεις».
Αλλά κι αυτοί οι χριστιανοί, παντογνώστη τον ανεβάζουν τον θεό τους τον Γιαχβέ, παντογνώστη τον κατεβάζουν. Μήπως λέω ψέματα;
Τι σκαρφίστηκε λοιπόν η περιέργεια του Ταντάλου, για να δοκιμάσει την παντογνωσία των θεών;
Προσκάλεσε στο παλάτι του τους θεούς, οργανώνοντας ένα συμπόσιο προς τιμήν τους. Και επιθυμώντας να βάλει σε δοκιμασία την παντογνωσία των θεών, έσφαξε το γιο του τον Πέλοπα, τον κομμάτιασε, έβρασε τα κομμάτια του σε μια χύτρα, τα ανακάτεψε με τα υπόλοιπα φαγητά και τα πρόσφερε στους θεούς. Οι θεοί κατάλαβαν αμέσως τι είχε συμβεί και αρνήθηκαν το φαγητό, εκτός από τη Δήμητρα (είπανε λόγω της αφηρημάδας της, από τον πόνο του χαμού της κόρης της Περσεφόνης), που έφαγε τη σάρκα της αριστερής ωμοπλάτης του Πέλοπα.
Ο Δίας φρόντισε να αναστήσει τον Πέλοπα, προστάζοντας τον Ερμή να μαζέψει τα κομμένα μέλη του και να τα βράσει στην ίδια χύτρα. Η μοίρα Κλώθω ανέλαβε να συνταιριάξει τα κομμάτια και η Δήμητρα αποκατέστησε το κομμάτι που είχε φάει μ’ ένα άλλο, φτιαγμένο από ελεφαντόδοντο. Έτσι ο Πέλοπας βγήκε ξανά ζωντανός μέσα από τη μαγική χύτρα.
Όσο για τον Τάνταλο, ο Δίας τον καταδίκασε σε αιώνια τιμωρία. Αφού τον σκότωσε, αφήνοντας όμως στην ψυχή του τις ιδιότητες του σώματος, όρισε τον τόπο του μαρτυρίου του δίπλα σ’ εκείνον του Σίσυφου (άλλος αμφισβητίας της αποκλειστικότητας την γνώσης των θεών. Έκλεβε λέει τα μυστικά των θεών και τα φανέρωνε στους ανθρώπους. Μάλιστα λέγανε γι’ αυτόν ότι αποπειράθηκε να αλυσοδέσει τον ίδιο τον θάνατο!).

«Τάνταλος», έργο του Τζοακίνο Ασερέτο, Πινακοθήκη του Όκλαντ, περ. 1630-1640
Από τότε ο Τάνταλος είναι καταδικασμένος να λιμοκτονεί αιώνια, ενώ βρίσκεται μέσα στην αφθονία. Είναι κρεμασμένος στο κλαδί ενός δέντρου κατάφορτου με νόστιμους καρπούς, όμως όποτε απλώνει το χέρι του να πιάσει κάποιον, ένα ρεύμα αέρα κουνά τα κλαδιά, απομακρύνοντας τα από κοντά του. Ταυτόχρονα, ενώ είναι βουτηγμένος μέχρι τη μέση στο νερό μιας ελώδους λίμνης, όποτε σκύβει για να πιει το νερό, αυτό υποχωρεί.
Τώρα να πω ότι, μήπως έχουμε κι εμείς οι άθεοι την αγία τριάδα μας Προμηθέα- Σίσυφο- Τάνταλο, φοβάμαι μη βρω κανέναν μπελά από τα φιλαράκια μου. Να με κατηγορήσουν, και με το δίκιο τους δηλαδή, για «θρησκευτικό» ψωνισμό.
Εδώ που τα λέμε, όταν ακόμη και την σήμερον ημέρα κανείς βρίσκει τον μπελά του, κάθε φορά που αμφισβητεί τους θεούς και τα παραμύθια που γράφτηκαν και λέγονται γι’ αυτούς – χώρια που μέχρι προχθές κινδύνευε να χάσει και το κεφάλι του ακόμη – είναι εύκολο να φανταστούμε τι τραβήξανε αυτοί που το αποτόλμησαν, κατά τους αρχαίους εκείνους καιρούς, όταν η παντοδυναμία των θεών έθαλλε σε υπερθετικούς βαθμούς.

Σίσυφος Ιξίων, Τάνταλος

Ταν-ταλ-ος (ν>λ). από το τάλ-ας (δις). Η πρωταρχική ρίζα τα- (α-τα-ομαι) η ίδια με την ρίζα του τύ-πτω (α>υ), από τον θόρυβο του τίπτειν (τα-τα), είναι και η ρίζα του τλάω (τάλας), το οποίο σημαίνει, προσέξτε παρακαλώ, τολμώ να πράξω κάτι, υπομένω, καρτερώ, ανέχομαι. Δηλαδή; Οι προϋποθέσεις της επιστημονικής φύσεως, αλλά και οι συνέπειές της από την μεριά της θρησκευτικής αντίστασης, η οποία απαιτεί την παραμονή των ανθρώπων στην ζωώδη κατάσταση, χάριν της καλοπέρασης των παμπόνηρων κηφήνων, που δεν είναι άλλοι από τους ιερείς της.

ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ, Ο ΑΘΕΟΣ ΣΟΦΙΣΤΗΣ

Ήταν προσωκρατικός φιλοσοφος. Ένας απο τους μεγαλύτερους σοφιστές.Σχετίσθηκε με τον Περικλή και τον Ευριπίδη και τιμήθηκε πολύ στην Αθήνα.
( κάποτε ο Δημόκριτος ο Αβδηρίτης, προσέλαβε έναν πάμφτωχο νεαρό Αβδηρίτη αχθοφόρο, του οποίου εκτίμησε την ευφυΐα, από τον τρόπου που φόρτωνε τα πλοία. Κι ο αχθοφόρος αυτός δεν ήταν άλλος από τον μετέπειτα , Πρωταγόρα).


Ύστερα όμως κατηγορήθηκε για αθεΐα κα ι τον φυγάδευσαν νύκτα. Πηγαίνοντας στη Σικελία πνίγηκε κατά τον πλουν σε ηλικία περίπου εβδομήντα ετών. Ο Πρωταγόρας εισήγαγε και την έννοια του «ανθρωποκεντρισμού», με τη χαρακτηριστική ρήση «πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος» . Η έκφραση αυτή σημαίνει ότι ο άνθρωπος αποτελεί μέτρο της αλήθειας και της γνώσης και γι” αυτό κάθε υποκειμενική άποψη για κάποιο θέμα έχει την άξια της. Μαρτυρείται πως τα βιβλία του κάηκαν δημόσια στην αγορά της Αθήνας.

Η σοφία του Tao Te Ching

Πριν πολύ καιρό γράφτηκε (κατά πάσα πιθανότητα αποτελεί συρραφή επιμέρους κειμένων) ένα μικρό και σοφό βιβλίο, το Tao Te Ching, το οποίο θεωρείται μοναδικό, τουλάχιστον για τα κινέζικα δεδομένα της εποχής, διότι δεν αναφέρεται σε γεγονότα ιστορικά ή φανταστικά, ούτε σε πρόσωπα. Στο παρόν άρθρο έχουν επιλεκτεί 21 από τις 81 στροφές της σύγχρονης έκδοσής του, που σημαίνει ότι ο αναγνώστης μπορεί να διαβάσει επιτόπου το 1/4 του σοφού αυτού βιβλίου.

Οι στροφές επιλέχτηκαν με βάση δύο κριτήρια, πρώτον να είναι οι πιο αντιπροσωπευτικές των ταοιστικών αντιλήψεων και δεύτερον να είναι επίκαιρες. Η μετάφραση που επιλέχτηκε είναι του Νικόλα Ρώσση: 
Ο προσεκτικός αναγνώστης θα διακρίνει το κατά φύση ζειν των αρχαίων, την ενότητα των αντιθέτων του Ηρακλείτου, την αταραξία του Επίκουρου, τη μη αντικειμενικότητα του παρατηρητή (τη σημαντικότερη διαπίστωση της κβαντομηχανικής που προϋποθέτει ότι όλα στο σύμπαν συνδέονται) και ακόμη περισσότερα.
2.
Όταν οι άνθρωποι ονομάζουν κάτι όμορφο,
Κάτι άλλο γίνεται άσχημο.
Όταν οι άνθρωποι ονομάζουν κάτι καλό,
Κάτι άλλο γίνεται κακό.
Αυτό που υπάρχει και αυτό που δεν υπάρχει,
Συνεχώς γεννούν το ένα το άλλο.
Το δύσκολο στηρίζεται στο εύκολο.
Το μακρύ μετριέται από το κοντό.
Το ψηλό ορίζεται από το χαμηλό.
Ο ήχος γίνεται αρμονία μέσα από τη φωνή.
Το πριν και το μετά ακολουθούν το ένα το άλλο.
Έτσι, ο Σοφός αφοσιώνεται στην Αβίαστη Πράξη,
Διδάσκει χωρίς να μιλάει.
Τα μύρια πράγματα έρχονται, αλλά δεν τα επιδιώκει.
Εξαφανίζονται, αλλά δεν τα αποζητά.
Δρα χωρίς να περιμένει ανταπόδοση,
Και όταν ολοκληρώνει το έργο του, το ξεχνά.
Γι’αυτό και το έργο του ζει αιώνια.
3.
Οι υπερβολικές τιμές στους ήρωες,
Κάνει τους ανθρώπους να νιώθουν αδύναμοι.
Οι υπερβολικές τιμές στα πλούτη,
Κάνει τους ανθρώπους να γίνονται κλέφτες.
Μην επιδεικνύεις ό,τι ποθούν οι άνθρωποι,
Και οι καρδιές τους δεν θα σκανδαλίζονται.
Γι’αυτό, ο Σοφός κυβερνά
Αδειάζοντας τις καρδιές των ανθρώπων,
Και γεμίζοντας τις κοιλιές τους.
Μειώνοντας τη φιλοδοξία τους,
Και δυναμώνοντας την αποφασιστικότητά τους.
Βοηθά τους ανθρώπους να ξεχάσουν
Όσα νομίζουν ότι ξέρουν και όσα επιθυμούν,
Και μπερδεύει όσους νομίζουν ότι ξέρουν πολλά.
Εξασκώντας την Αβίαστη Πράξη,
Διατηρεί τη φυσική τάξη.
7.
Ο Ουρανός κι η Γη είναι αιώνια.
Γιατί είναι αιώνια;
Επειδή υπάρχουν για τους άλλους.
Έτσι, κι ο Σοφός
Μένει πίσω, και γι’αυτό είναι μπροστά.
Αποστασιοποιείται από τους ανθρώπους,
Γι’αυτό και είναι ένα με αυτούς.
Είναι τέλεια ολοκληρωμένος,
Επειδή έχει παραμερίσει τον εγωισμό του.
10.
Μπορείς να ισορροπήσεις τη ζωτική σου ενέργεια,
Και να αγκαλιάσεις αχώριστα το Ένα;
Μπορείς να ελέγξεις την ανάσα σου
Και να την κάνεις απαλή σαν του μωρού;
Μπορείς να καθαρίσεις την εσωτερική σου ματιά
Μέχρι να βλέπεις μόνο Φως;
Μπορείς να αγαπάς τους ανθρώπους
Και να τους οδηγείς χωρίς να τους επιβάλλεσαι;
Μπορείς να διεκπεραιώσεις τις σημαντικές υποθέσεις,
Αφήνοντας τα πράγματα να εξελιχθούν από μόνα τους;
Η υπέρτατη αρετή είναι
Το να γεννάς χωρίς να νιώθεις ότι σου ανήκει αυτό που γέννησες,
Να χαίρεσαι κάτι χωρίς να νιώθεις την ανάγκη να το κατέχεις,
Να δρας χωρίς να απαιτείς ανταμοιβή,
Να καθοδηγείς τους ανθρώπους, χωρίς να τους επιβάλλεσαι.
13.
Η επιτυχία είναι εξίσου επικίνδυνη με την αποτυχία.
Η ελπίδα είναι εξίσου μάταιη με το φόβο.
Τι σημαίνει ότι η επιτυχία είναι εξίσου επικίνδυνη με την αποτυχία;
Είτε ανεβαίνεις είτε κατεβαίνεις μία σκάλα,
Βρίσκεσαι σε αστάθεια.
Όταν όμως πατάς με τα δυο σου πόδια σταθερά στο έδαφος,
Δεν κινδυνεύεις να πέσεις.
Τι σημαίνει ότι η ελπίδα είναι εξίσου μάταιη με το φόβο;
Η ελπίδα κι ο φόβος είναι και τα δύο φαντάσματα
Που γεννούνται από τη λάθος θεώρηση του εαυτού μας.
Αν βλέπουμε με ειλικρίνεια τον εαυτό μας,
Τι έχουμε να φοβηθούμε;
Δες τον κόσμο εξίσου καθαρά με τον εαυτό σου.
Έχε πίστη στο πώς είναι τα πράγματα.
Αγάπησε τον κόσμο σαν τον εαυτό σου.
Τότε θα μπορέσεις να νοιαστείς για όλα τα πράγματα.
17.
Όταν κυβερνιούνται σοφά οι άνθρωποι,
Σπάνια θυμούνται ότι υπάρχει Κυβερνήτης.
Το επόμενο καλύτερο,
Είναι ένας αγαπητός Κυβερνήτης.
Έπειτα, ένας Κυβερνήτης τον οποίο φοβούνται οι άνθρωποι.
Και το χειρότερο είναι
Ένας Κυβερνήτης μισητός από τους ανθρώπους.
Αν ο Κυβερνήτης δεν εμπιστεύεται τους ανθρώπους,
Τους κάνει αναξιόπιστους.
Επειδή ο Σοφός δεν μιλάει πολύ, αλλά προτιμά τη δράση,
Όταν ολοκληρωθεί το έργο,
Οι άνθρωποι λένε, «Κοίτα τι καταφέραμε να κάνουμε μόνοι μας!»
18.
Όταν ξεχνιέται το μεγάλο Ταό,
Εμφανίζεται η ανάγκη για καλοσύνη και ευσέβεια.
Όταν ξεχνιέται η φυσική νοημοσύνη του σώματος,
Γεννιέται η ανάγκη για την εκπαίδευση και την εξυπνάδα.
Όταν δεν υπάρχει ειρήνη στην οικογένεια,
Μεγαλώνουν οι φιλίες με άτομα έξω από αυτήν.
Όταν μία χώρα αποδιοργανώνεται,
Εμφανίζεται ο πατριωτισμός.
24.
Κάποιος που στέκεται στη μύτη των ποδιών,
Δε στέκεται σταθερά.
Κάποιος που τρέχει με φούρια,
Δεν θα πάει μακριά.
Κάποιος που προσπαθεί να λάμψει,
Σβήνει το ίδιο του το φως.
Κάποιος που πιστεύει ότι μπορεί να ορίζει τον εαυτό του,
Δεν μπορεί να γνωρίζει ποιος πραγματικά είναι.
Κάποιος που θέλει να εξουσιάζει τους άλλους,
Δεν εξουσιάζει τον εαυτό του.
Κάποιος που προσκολλάται στην εργασία του,
Δεν θα φτιάξει τίποτε αθάνατο.
Γι’αυτό, αν θες να ζεις σύμφωνα με το Ταό,
Κάνε τη δουλειά σου και προχώρα.
25.
Πριν ακόμα γεννηθεί το σύμπαν,
Υπήρχε κάτι άμορφο, αλλά τέλειο,
Μοναχικό και σιωπηλό,
Απαράλλακτο και άπειρο,
Ειρηνικό και άδειο.
Είναι η μητέρα του σύμπαντος.
Αφού δεν ξέρω το όνομά του,
Το ονόμασα Ταό.
Διαπερνά όλα τα πράγματα,
Και κυλά γύρω από όλα τα πράγματα,
Για να επιστρέφει στην πηγή όλων των πραγμάτων.
Το Ταό είναι μεγάλο.
Ο Ουρανός είναι μεγάλος.
Η Γη είναι μεγάλη.
Ο Άνθρωπος είναι μεγάλος.
Αυτά είναι οι τέσσερεις μεγάλες δυνάμεις.
Ο Άνθρωπος ακολουθεί τη Γη.
Η Γη ακολουθεί τον Ουρανό.
Ο Ουρανός ακολουθεί το Ταό.
Το Ταό ακολουθεί μόνο τη φύση του.
27.
Ο καλός ταξιδιώτης δεν αφήνει αχνάρια.
Ο καλός λόγος δεν αφήνει σημάδι.
Στους καλούς λογαριασμούς, δεν χρειάζεται να μετράς.
Η καλή πόρτα δεν έχει σύρτη,
Κι όμως είναι απαραβίαστη.
Ο καλός κόμπος δε χρησιμοποιεί σκοινί,
Κι όμως είναι άλυτος.
Ο Σοφός δέχεται όλους τους ανθρώπους,
Και δε διώχνει κανέναν.
Είναι ανοιχτός σε όλες τις περιστάσεις,
Και δεν σπαταλά τίποτε.
Έτσι, ενσαρκώνει το φως.
Τι άλλο είναι ένας καλός άνθρωπος,
Παρά δάσκαλος ενός κακού;
Τι άλλο είναι ένας κακός άνθρωπος,
Παρά ένα έργο προς ανάληψη από έναν καλό;
Αν δεν το κατανοείς αυτό, θα χάσεις το δρόμο σου,
Όσο έξυπνος κι αν είσαι.
Αυτό είναι το μεγάλο μυστικό.
29.
Αν θέλεις να ελέγξεις τον κόσμο,
Γνώριζε ότι αυτό είναι αδύνατο.
Ο κόσμος είναι ιερός,
Και κανείς δεν μπορεί να τον ελέγξει.
Αν προσπαθήσεις να τον ελέγξεις, θα τον καταστρέψεις.
Αν προσπαθήσεις να τον αρπάξεις, θα τον χάσεις.
Στον κόσμο,
Κάποιοι προχωρούν,
Και κάποιοι μένουν πίσω.
Κάποιοι γιορτάζουν,
Και κάποιοι θρηνούν.
Κάποιοι δυναμώνουν,
Και κάποιοι εξασθενούν.
Κάποιοι είναι ασφαλείς,
Και κάποιοι κινδυνεύουν.
Γι’αυτό, ο Σοφός βλέπει τα πράγματα όπως είναι,
Χωρίς να προσπαθεί να τα ελέγξει.
Απορρίπτει τις υπερβολές και οτιδήποτε το ακραίο,
Και μένει στο κέντρο του κύκλου.
33.
Το να γνωρίσεις τον κόσμο είναι έξυπνο,
Αλλά η πραγματική σοφία είναι το να γνωρίσεις τον εαυτό σου.
Χρειάζεται δύναμη για να κατακτήσεις τους άλλους,
Αλλά η αληθινή δύναμη είναι η κατάκτηση του εαυτού σου.
Αν μπορείς να κατανοήσεις πότε έχεις αρκετά,
Είσαι πραγματικά πλούσιος.
Αν ξέρεις πότε πρέπει να συνεχίσεις και πότε πρέπει να σταματήσεις,
Είσαι πραγματικά ισχυρός.
Αν μάθεις να παραμένεις στο κέντρο,
Και να αποδέχεσαι το θάνατο,
Θα αντέξεις για πάντα.
34.
Το μεγάλο Ταό ρέει παντού.
Γεννά όλα τα πράγματα,
Κι αυτά δεν το αποχωρίζονται.
Δρα χωρίς όνομα,
Ντύνει και θρέφει όλα τα πλάσματα,
Χωρίς να τα καταπιέζει.
Επειδή δεν έχει επιθυμίες,
Όλα τα πράγματα επιστρέφουν σε αυτό.
Κι όμως, δεν τα διαφεντεύει.
Αποκαλείται άπειρο,
Αλλά δεν εξυψώνει τον εαυτό του.
Γι’αυτό και είναι πραγματικά μεγάλο.
38.
Ο Σοφός δεν προσπαθεί να είναι ενάρετος,
Γι’αυτό και είναι.
Ο συνηθισμένος άνθρωπος συνέχεια προσπαθεί να φαίνεται ενάρετος,
Γι’αυτό και δεν είναι.
Ο Σοφός δρα αβίαστα,
Γι’αυτό και πετυχαίνει τα πάντα.
Ο συνηθισμένος άνθρωπος δρα με βιάση,
Και δεν προλαβαίνει ποτέ να ολοκληρώσει τίποτε.
Ο καλόψυχος άνθρωπος αναλαμβάνει δράση
Εκεί που πρέπει.
Ο άνθρωπος που αγαπά τη νομιμότητα αναλαμβάνει δράση,
Εκεί που δεν πρέπει.
Ο ηθικολόγος αναλαμβάνει δράση,
Και όταν δεν βρίσκει την ανταπόκριση που θέλει,
Σηκώνει τα μανίκια και ασκεί βία.
Όταν χαθεί το Ταό, έρχεται η καλοσύνη.
Όταν χαθεί η καλοσύνη, έρχεται η ηθική.
Όταν χαθεί η ηθική, έρχεται το τελετουργικό.
Το τελετουργικό είναι το τσόφλι της αληθινής πίστης, η αρχή του χάους.
Γι’αυτό, ο Σοφός ασχολείται
Με το βάθος κι όχι με την επιφάνεια,
Με τον καρπό κι όχι με το τσόφλι.
Επειδή δεν έχει επιθυμίες, ζει στην πραγματικότητα,
Εγκαταλείποντας όλες τις ψευδαισθήσεις.
50.
Η εμφάνιση στη ζωή είναι και είσοδος στο θάνατο.
Γεννιόμαστε με το σώμα μας,
Το ίδιο σώμα έχουμε κι όταν πεθαίνουμε,
Με το ίδιο σώμα περνάμε και κάθε μέρα της ζωής μας.
Πώς γίνεται αυτό;
Επειδή αυτό που χαρίζει τη ζωή στο σώμα είναι το Ταό.
Ο Σοφός ξέρει πώς να συντηρεί τη ζωή.
Όταν ταξιδεύει, δεν αποφεύγει ρινόκερους και τίγρεις,
Και στη μάχη πηγαίνει άοπλος.
Κι όμως, το κέρατο του ρινόκερου δεν βρίσκει πού να βυθιστεί,
Και τα δόντια της τίγρης τι να ξεσκίσουν.
Τα όπλα δεν έχουν τι να τρυπήσουν.
Πώς γίνεται αυτό;
Επειδή ο Σοφός αφήνεται σε ό,τι φέρει η ζωή,
Χωρίς να έχει προσκολλήσεις.
Ξέρει ότι θα πεθάνει, γι’αυτό και δεν φοβάται.
Δεν έχει ψευδαισθήσεις στο μυαλό,
Γι’αυτό και δεν φέρει καμία αντίσταση στο σώμα.
Δεν σκέφτεται τις πράξεις του,
Αλλά τις αφήνει να ξεπηδούν αυθόρμητα από το κέντρο της ύπαρξής του.
Επειδή δεν στερεί τίποτε από τη ζωή,
Είναι έτοιμος για το θάνατο.
Σαν να είναι απλά ένας άνθρωπος που ετοιμάζεται να ξεκουραστεί,
Μετά από μία μέρας σκληρής δουλειάς.
57.
Αν θέλεις να ηγηθείς σωστά,
Πρέπει να μάθεις να ακολουθείς το Ταό.
Σταμάτα να προσπαθείς να ελέγξεις τα πράγματα.
Εγκατέλειψε τα μεγάλα σχέδια και τις ιδεοληψίες,
Και ο κόσμος θα ρυθμιστεί από μόνος τους.
Όσο περισσότερες οι απαγορεύσεις,
Τόσο φεύγει η αρετή από τους ανθρώπους.
Όσο περισσότερα όπλα μαζεύεις,
Τόσο πιο ανασφαλείς θα νιώθουν.
Όσο περισσότερες επιδοτήσεις δίνεις,
Τόσο λιγότερο αυτάρκεις θα γίνονται.
Όσο πιο λεπτομερείς γίνονται οι νόμοι,
Τόσο περισσότερο θα εγκληματούν.
Γι’αυτό, ο Σοφός λέει:
Καλλιεργώ την αβίαστη δράση,
Και οι άνθρωποι μεταμορφώνουν τους εαυτούς τους.
Καλλιεργώ την ανοχή και την ειρήνη,
Και οι άνθρωποι κυβερνούν τους εαυτούς τους.
Καλλιεργώ την αυτάρκεια,
Και οι άνθρωποι γεμίζουν πλούτη.
Αποβάλλω τις επιθυμίες,
Και οι άνθρωποι γεμίζουν απλότητα.
58.
Όταν η διακυβέρνηση γίνεται με ανοχή,
Οι άνθρωποι είναι ήρεμοι και τίμιοι.
Όταν η διακυβέρνηση γίνεται με βία,
Οι άνθρωποι σκληραίνουν,
Και είναι ταλαίπωροι και απελπισμένοι.
Όταν κυβερνά η επιθυμία της εξουσίας,
Όσο υψηλότερα τα ιδανικά,
Τόσο χαμηλότερα τα αποτελέσματα.
Προσπαθώντας να κάνεις τους ανθρώπους ευτυχισμένους,
Καλλιεργείς τη δυστυχία.
Προσπαθώντας να κάνεις τους ανθρώπους ηθικούς,
Καλλιεργείς την κακία.
Γι’αυτό, ο Σοφός αρκείται
Να προσφέρει το παράδειγμά του
Και όχι να επιβάλλει τη θέλησή του.
Είναι διαπεραστικός, αλλά δεν πληγώνει.
Είναι ευθύς, αλλά η αγκαλιά του χωράει όλους τους ανθρώπους.
Είναι γεμάτος φως, αλλά δεν τυφλώνει.
68.
Ο καλός άνθρωπος δεν είναι επιθετικός.
Ο καλός στρατιώτης δεν χάνει την ψυχραιμία του.
Ο καλύτερος στρατηγός είναι αυτός
Που δεν πολεμά τον αντίπαλο.
Ο καλύτερος ηγέτης είναι αυτός
Που υπηρετεί το λαό του.
Όλοι αυτοί ενσαρκώνουν
Την αρχή της μη ανταγωνιστικότητας.
Όχι ότι δεν αγαπάνε τον ανταγωνισμό,
Αλλά τον βλέπουν σαν παιχνίδι.
Έτσι, γίνονται σαν τα παιδιά
Και ζουν σε αρμονία με το Ταό.
74.
Αν συνειδητοποιήσεις ότι τα πάντα αλλάζουν συνέχεια,
Θα δεις ότι δεν έχει νόημα να προσπαθείς να κρατηθείς από κάπου.
Αν δεν φοβάσαι το θάνατο,
Δεν υπάρχει τίποτε που να μην μπορείς να καταφέρεις.
Αν όμως προσπαθείς να ελέγξεις τις καταστάσεις
Και να τις γυρίσεις προς όφελός σου,
Είσαι σαν αυτόν που πάει να πάρει τη θέση του αρχιμαραγκού.
Όταν πας να πιάσεις τα εργαλεία του,
Μάλλον θα κόψεις το χέρι σου.
75.
Όταν η φορολογία είναι υπερβολική,
Και οι άνθρωποι πεινούν,
Τελικά θα επαναστατήσουν.
Το ίδιο και όταν οι κυβερνήτες δεν ξέρουν
Πώς να δρουν αβίαστα.
Φρόντισε το καλό των ανθρώπων,
Και εμπιστέψου τους – άφησέ τους ήσυχους.
Μόνο αυτοί που δεν νοιάζονται για τα αγαθά της ζωής,
Νοιάζονται πραγματικά για τη ζωή.
78.
Τίποτε στον κόσμο δεν είναι
Πιο μαλακό και απαλό από το νερό.
Κι όμως, διαλύει πανεύκολα το σκληρό βράχο.
Το αδύναμο υπερνικά το δυνατό,
Και το εύκαμπτο νικά το άκαμπτο.
Όλοι μπορούν να το καταλάβουν αυτό,
Αλλά λίγοι το εφαρμόζουν.
Γι’αυτό, ο Σοφός
Δέχεται τη βρωμιά των ανθρώπων,
Κι έτσι καθαρίζει την καρδιά του,
Δέχεται τους απόκληρους της γης,
Κι έτσι ο κόσμος του ανήκει.
Τα αληθινά λόγια ακούγονται αντιφατικά!

Απόλλων - Ο απεσταλμένος του φωτός!

 

Ο θεός του φωτός, Απόλλων, ο γιος του Δία και της Λητώς, γεννήθηκε μαζί με την δίδυμη αδελφή του Άρτεμη, στις παρυφές του όρους Κύθνου, στο νησί της Δήλου.
Σαν θεός του καθαρού φωτός, ήταν εχθρός του σκοταδιού, της αμάθειας και της κακότητας. Σύμφωνα με την παράδοση, όταν ήταν νεογέννητο,μόνο μερικών ημερών, έφυγε από την Δήλο και έψαξε να βρει την κατάλληλη τοποθεσία για να κτίσει τον ναό του. Επισκέφθηκε σχεδόν ολόκληρη την Ελλάδα και όταν έφθασε στους πρόποδες του όρους Παρνασσού, έμεινε κατ' ενθουσιασμένος.
Η τοποθεσία όμως ανήκε στην θεά Γαία και προστατεύονταν από τον γιο της, τον Πύθωνα. Ο Απόλλων χρησιμοποιώντας το τόξο του και ένα αναμμένο δαυλό, σκότωσε τον Πύθωνα, πήρε υπό την κατοχή του την περιοχή και μετά έφυγε με την αδελφή του Άρτεμη για την Σικυώνα, για να εξαγνισθούν από τον φόνο.
Στο μέρος της Ελληνιστικής πόλης κοντά στην Αγορά (η Αρχαία Ακρόπολη της Σικυώνος κατά τους χρόνους αυτούς), το επονομαζόμενο αργότερα "Φόβος", κατελήφθησαν από φόβο και έφυγαν για την Κρήτη. Οι πρώτοι ιερείς του ναού ήταν Κρητικοί έμποροι, οι οποίοι ταξίδευαν από την Κνωσό στην Πύλο, αλλά ο θεός άλλαξε την πορεία του πλοίου τους και αγκυροβόλησαν στο λιμάνι της Κρίσσας.
Σύμφωνα με άλλη παράδοση, ο Απόλλων έφυγε από το όρος του Ολύμπου για να εξαγνισθεί από τον φόνο και πήγε να δουλέψει σαν υπηρέτης, στον βασιλιά Άδμητο των Φερών. Όταν ο Απόλλων εξαγνίσθηκε, επέστρεψε στους Δελφούς στεφανωμένος με δάφνες από τα Τέμπη.

Σιγά-σιγά, σαν θεός του φωτός, ο οποίος διαπερνά το σκοτάδι, ο Απόλλων έγινε ο θεός της προφητείας. Πάντοτε δήλωνε την αλήθεια, χωρίς όμως να την φανερώνει, και οι απαντήσεις του ήταν διφορούμενες, μόνο σημεία, όπως έλεγε ο Ηράκλειτος:
"Ο κύριος στον οποίο ανήκει το μαντείο των Δελφών, ούτε φανερώνει την αλήθεια, ούτε την κρύβει, μόνο δίνει σημάδια".
Γνωστός με πολλά επίθετα, όπως Φοίβος, Λύκειος, ΕΡΕΒΟΚΤΟΝΟΣ, Αγειεύς, Δελφίνος, κλπ., εορτάζονταν περισσότερο από κάθε άλλον θεό.
Ως Απόλλων Θεός του φωτός που δίνει ζωή, προάγοντας την υγεία και το καλώς έχει του ανθρώπου, εορτάζονταν στα Θαργέλια (τον Μάιο, στην Αθήνα), Δελφίνια (Αθήνα), Υακύνθια (Σπάρτη), Εκατόμβαια, η θυσία εκατό βοδιών στην Αθήνα (ο πρώτος μήνας του χρόνου, Εκατόμβαιος, ονομάζονταν από το γεγονός).
Οι εορτές του, σαν θεός του φωτός, γίνονταν όλες την άνοιξη και το καλοκαίρι.
Εορτάζονταν όχι μόνο την εβδόμη μέρα του μηνός (τα γενέθλιά του), αλλά επίσης και η πρώτη μέρα κάθε μήνα, ήταν ιερή γι' αυτόν.
Ο Απόλλων ήταν ο θεός του φωτός, του πολιτισμού, της ηθικής, ο οποίος μάχονταν εναντίον κάθε βαρβαρότητας, αναρχίας και κακίας. Ήταν συνδεδεμένος πολύ και με τις καλές τέχνες. Ως θεός της μουσικής, παρουσιάζεται να παίζει την λύρα. Ήταν επίσης θεός του αγροτικού χορού, που περιείχε τραγούδι και μουσική.

Άραγε μόνο οι Έλληνες μιλούν Ελληνικά;

ΘΑ ΕΚΠΛΑΓΕΙΤΕ
«Ίλιγγος λέξεων που μόνο τα Eλληνικά μπορούν να προσφέρουν, γιατί μόνο αυτά εξερεύνησαν, κατέγραψαν, ανέλυσαν τις ενδότατες διαδικασίες της ομιλίας και της γλώσσας, όσο καμμιά άλλη γλώσσα… Εδώ πάνω σ’ αυτήν την γη… έχουν γεννηθεί οι λέξεις, τα εντυπώματα και οι κατηγορίες του πνεύματος» Ζακ Λακαρριέ «Το Eλληνικό καλοκαίρι».
Η Eλληνική γλώσσα, οι απαρχές της οποίας χρονολογούνται χιλιάδες χρόνια πριν, γονιμοποίησε με το πλήθος λέξεων, όρων, σημαινόντων και σημαινομένων τον παγκόσμιο λόγο σε κάθε επίπεδο, σε κάθε επιστήμη, σε κάθε τέχνη…
Η Ελεονόρα Ζέελινγκ παροτρύνει τους Ευρωπαίους στο βιβλίο της «Μια πεντάρα να σωθεί η Ελλάδα» να δίνουν 5σέντ κάθε φορά που χρησιμοποιούν μία ελληνική λέξη. Τα ποσά που θα προέκυπταν σε μία τέτοια περίπτωση; Υπέρογκα…
Έχοντας «χάσει» όμως το 93% της Eλληνικής γραμματείας, δεν μπορούμε παρά να ανατρέξουμε στον Όμηρο ως πατέρα της παγκόσμιας γλωσσικής δημιουργίας.
Άπειρες οι λέξεις που «έχουν ταξιδέψει» στην Δύση και κάποιες έχουν επιστρέψει στην «βάση» τους παραμορφωμένες. Ας πάρουμε μία γεύση από τα αναρίθμητα παραδείγματα, όπως τα καταγράφει ο Κ. Δούκας στο βιβλίο του: «Ομηρικόν λεξικόν διεθνών λέξεων»
Αγγλικά - Γαλλικά
ἀγνοέω-ῶ Ignor - Ignorer
ἀγκών\ Angle - Aigullé
ἂγκυλος
ἀνήρ Andragogy,android.. – Androgynie
βέλος Velocity (ταχύτητα) Véloce
γιγνώσκω Know, gnomolody- Connaisance
γυνή Gynecic, gynecology -gynécologie
γένος Genetic,generation – géniteur
δυσ- Dysbasia,dystropic - dysgénésie
ἐγώ\ἐμοῖ Egotize,egocentric – Moi
ἐρεείνω (ρωτώ) rogate - Interroger
ἣρως Hero – Héros
ἲστημι Station,stature- Statue
κίρκος Circle,circumstance- Cirque
κοῦρος Courier -Couper
Καταρρέζω (χαιδεύω) Care (φροντίζω)- Caresse
Λέγω Law,lexico,logic- Légiste
νή No -Ne
Μέγας Megalopolis-Majesté
Ποινή punish - Punirité
ρῖγος (F)ριγ- fridge -frigid
Ρικνός (ζαρωμένος) Wrinkle - Ridé
Τάλας Tolerate – Tolérer
ὠκύς\ταχύς acute – Acuité
ὑγιής Hygiene- Hygiéne
(F)ὓδωρ Water -Hydrique
χαμαί Humiliate -Humilier
ὣρη Hour- heure
Η Ζακλίν ντε Ρομιγύ αναφέρει χαρακτηριστικά σε ομιλία της στην Πνύκα ότι «όλος ο κόσμος πρέπει να μάθει εEληνικά, για τι αυτή η γλώσσα μας βοηθά πρώτα απ’ όλα να καταλάβουμε την δική μας γλώσσα». Αλλά και το περιοδικό Le Figaro (7-3-92) γράφει: «Οι γλώσσες δεν εμφανίζονται απ’ το χάος.. όλοι γνωρίζουμε ότι η γαλλική είναι κόρη της λατινικής και της αρχαίας ελληνικής», αναφέροντας παραλληλα ότι οι Γαλάτες (γάλα, επειδή ήταν πολύ άσπροι) χρησιμοποιούσαν το ελληνικό αλφάβητο ακόμη και σε δημόσια και ιδιωτικά επίσημα ή ανεπίσημα έγγραφα.
Η Eλληνική γλώσσα βέβαια δεν έφτασε μόνο στην Αγγλία και την Γαλλία, αλλά και στην Ισπανία, όπου ο Ισπανός καθηγητής José Luis Navarro στο 3ο Παγκόσμιο Γλωσσικό Συνέδριο της Ολυμπίας, αφού ανέλυσε αρκετά κοινά στοιχεία της γλώσσας του με την ελληνική, δήλωσε «Να γιατί κι εγώ, αν και είμαι Ισπανός μπορώ να υιοθετήσω τον στίχο του Ελύτη “Την γλώσσα μου έδωσαν ελληνική”».
Το χαρακτηριστικότατο επιφώνημα των Ισπανών είναι το «όλε» που προέρχεται από την ελληνική φράση θρήνου «ὦ ὀλε δαῖμον». Αλλά και άλλες λέξεις· estadio στάδιον, mozo (υπηρέτης) μόθων (γιος δούλου), κτλ…
Όπως είναι φυσικό βέβαια, εφόσον έχει πάρει η Ισπανία στοιχεία της ομηρικής, δεν μπορεί παρά να έχει πάρει και η Ιταλία: magari μακάρι, aula αυλή, scrofa γρομφάς (γουρούνια), κτλ.
Αλλά και οι Γερμανοί δεν απουσιάζουν από το «παιχνίδι», έχοντας δανειστεί όχι μόνο λεξιλόγιο αλλά και στοιχεία της Ελληνικής γραμματικής και του συντακτικού. Για παράδειγμα: machen μηχανῶμαι, deich τεῖχος, früh πρωί, kübel κύπελλον, ja επιτατικό γέ…
Τα ομηρικά Eλληνικά και κυρίως τα αιολο-δωρικά δεν ταξίδεψαν μόνο στην Δυτική Ευρώπη, αλλά και στην Ανατολική και, όπως θα δούμε στην συνέχεια και στην Ασία.
Οι σλαβικές γλώσσες, πρώτα απ’ όλα, εμπεριέχουν ελληνικά στοιχεία: toku ταχύς, voda (F) ὓδωρ, glava κεβλή (κεφαλή), mora (εφιάλτης) μόρος (θάνατος), zoran(βίαιος) ζωηρός…
Τα ουγγρικά έπειτα ακολουθούν με λέξεις όπως meд μέλι, ket κύτος, filozfifia… Τα αλβανικά επίσης: νέρς ἀνερες, κρηέ κάρα (κεφάλι), πρίφτι (ιερέας) προφήτης, κτλ..
Και η Ανατολή όμως, όπως προανέφερα, έχει εξίσου έντονο το Eλληνικό στοιχείο, κάτι που επιβεβαιώνει, συγκεκριμένα για την Αρμενία, ο Αρμένιος Καθηγητής Σιμόν Καρκισεριάν στο 2ο Παγκόσμιο Γλωσσικό Συνέδριο Καβάλας: «Η κατηγορία δανεισμού είναι τόσο προσαρμοσμένη στο σύστημα της αρμενικής και τόσο καλά αφομοιωμένη, ώστε η Eλληνική προέλευση ανακαλύπτεται μόνο με την βοήθεια ετυμολογικής ανάλυσης».
Ειδικότερα οι λέξεις ayts (δερμάτινος) αἲξ, tarhaghan (καλάθι) τάλαρος (με συνήθη τροπή του λ σε ρ, όπως αδερφός-αδελφός), tomar τέμνω,κτλ. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι οι Αρμένιοι θεωρούν γενάρχη τους τον Άρμενον, σύντροφο του Ιάσωνα στην Αργοναυτική Εκστρατεία.
Αλλά ας πάμε ακόμη πιο βόρεια στην επίκαιρη Ρωσία, όπου κι εκεί ενυπάρχει έντονο το ελληνικό στοιχείο, όπως αναφέρει και ο Ντενίζωφ «Η Eλληνική γλώσσα προμήθευσε την ρωσική τα πρώτα βάθρα». Τροφέι τρόπαιον (τρέπω τον άλλον σε φυγή), ζενά γυνή, μάτ μάτηρ (μήτηρ), είναι μερικά από τα γλωσσικά στοιχεία που οι Ρώσοι έχουν δανειστεί από τους Έλληνες.
Και οι χώρες της Μέσης Ανατολής έχουν δεχθεί την ελληνική επιρροή, άποψη που διατυπώνει και ο Γ. Μιστριώτης στην «Μεγάλη Ελληνική Γραμματολογία»: «Την διαφθοράν της γλώσσης επηύξανον τα ιδιώματα των εξελληνισθέντων λαών διότι Σλυροι, Φρύγες, Ιουδαίοι, Ινδοί, κ.α. διελέγοντο και έγραφον διεφθαρμένην Eλληνικήν γλώσσαν».
Αλλά και ο Ισπανός καθηγητής Federico Sagredo τονίζει: Η επιρροή της Ελληνικής σοφίας και τέχνης είναι μεγάλη στην σανσκριτική γλώσσα, στην τεχνη του πολέμου των Ινδών· και ενταύθα τα ελληνικά ρήματα είναι πολλά… Οι Eλληνικοί τραγωδιογράφοι είναι οι διδάσκαλοι των Ινδών και την σκηνή την ονομάζουν Yawanika, δηλαδή ιωνική. Το υλικό των ελληνικών μύθων του Ομήρου εισβαίνει στην ινδική λογοτεχνία και Eλληνικά μυθιστορήματα μιμούνται…».
Οι Κινέζοι φυσικά, των οποίων η παράδοση αναφέρει ότι το αλφάβητό τους ήρθε από την θάλασσα, έχουν πολλές ελληνικές λέξεις στο λεξιλόγιό τους, όσο και αν δεν μπορούν να διαχωρισθούν. Μίτ μέλι, nu (γυναίκα) νυός (νύμφη), κλπ.
Και ας κλείσουμε αυτό το σύντομο γλωσσικό ταξίδι με την γείτονα χώρα μας, την Τουρκία. Δυστυχώς στα σχολεία σήμερα διδάσκουν στα παιδιά, και αυτό το γνωρίζω προσωπικά, ότι λέξεις όπως αγάς, σεβντάς, άχτι, αφέντης κ.α. είναι τουρκικά κατάλοιπα από την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Αλλά όπως έλεγε και ο μεγάλος ιστορικός, Θουκυδίδης, «αυτός που γνωρίζει αλλά δεν διδάσκει σωστά, είναι ίδιος με εκείνον που δεν γνωρίζει τίποτα».
Οι προαναφερθείσες λέξεις σε συνδυασμό με εκατομμύρια άλλες αφορούν ελληνικά αντιδάνεια. Όρους δηλαδή που πήραν οι Τούρκοι από τους Έλληνες, τους μετέτρεψαν σ’ έναν βαθμό και έπειτα επέστρεψαν στην Ελλάδα αλλοιωμένοι. Άλλωστε ο Κ. Παπαρρηγόπουλος αναφέρει πως «οι Τούρκοι δεν ήταν έθνος, άρα δεν είχαν εθνική γλώσσα. Συνεννοούντο μεταξύ τους με ένα βασικό λεξιλόγιο που δεν υπερέβαινε τις 200 λέξεις».
Τα παραδείγματα άφθονα· αγάς ἂγω, άντε ντε ἂγετε, άχτι ἂχθος, βερεσές φέρω, κεφτές κόπτω, κοράνι κορέω (τρέχω να φροντίσω), Μέκκα μέγας, μπερντές παραπέτασμα, μπρε μωρέ, νταής δάιος (φοβερός), ρεμπέτης ρέμβω (περιπλανιέμαι), σαρίκι καισαρίκιον (στέμμα καίσαρος) κεάζω, σεβντάς σεβίζω (λατρεύω), τσάρκα κίρκος (κύκλος), τσιγκέλι αγκύλη, αγκών, φαράσι φέρω, χαμάμ χαμαί, κτλ… Αλλά και λέξεις που χρησιμοποιούν μόνο στην Τουρκία και όχι στην Ελλάδα: ḉark (τροχός) κίρκος, düsman (εχθρός) δυσμενής, cins γένος…
Όπως αναφέρει και ο Κ. Καβάφης «και την ελληνική λαλιά ως μέσα στην Βακτριανή την πήγαμε ως τους Ινδούς».
Επομένως η Eλληνική γλώσσα και δη η ομηρική έχει φωλιάσει για τα καλά σε κάθε γλώσσα και νοηματοδοτεί όρους παγκόσμιους που ενυπάρχουν στην μουσική, την ιατρική, τις θετικές επιστήμες, τις τέχνες…
Ας προσπαθήσουμε λοιπόν να την διατηρήσουμε και να αφήσουμε στην άκρη τον ψευτο-προοδευτισμό των καιρών, που στο όνομα μίας δήθεν αντικειμενικότητας, θέλει την Eλληνική γλώσσα να μην διαφέρει ακόμη και από την πιο σπάνια διάλεκτο, όπως είχε διατυπώσει στο παρελθόν Καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής Αθηνών.
Άλλωστε όπως έλεγε και η Ζακλίν ντε Ρομιγύ «τα ελληνικά, γλώσσα της διαύγειας και του λογισμού, χρησίμευσαν στην αναζήτηση της σαφήνειας και της λογικής σε όλα… Ο ιδεαλισμός, το ιδεώδες, γενικά η ιδέα, είναι λέξεις ελληνικές…». Και ο μεγάλος ποιητής Νικηφόρος Βρεττάκος στο ποίημα του «Η ελληνική γλώσσα», γράφει «Ὅταν κάποτε φύγω ἀπὸ τοῦτο τὸ φῶς\ θὰ ἑλιχθῶ πρὸς τὰ πάνω\ ὅπως ἕνα ρυακάκι ποὺ μουρμουρίζει.\ Κι ἂν τυχὸν κάπου ἀνάμεσα στοὺς γαλάζιους διαδρόμους συναντήσω ἀγγέλους,\ θὰ τοὺς μιλήσω ἑλληνικά,\ ἐπειδὴ δὲν ξέρουνε γλῶσσες.\ Μιλᾶνε μεταξὺ τους μὲ μουσική».