«Εάν μη έλπηται ανέλπιστον, ουκ εξευρήσει.»
(Αν δεν ελπίζεις το ανέλπιστο, δεν θα το βρεις).
Ηράκλειτος. Ίων φιλόσοφος (544-484 π.κ.ε.)
Η ώθηση για την συγγραφή ενός βιβλίου που εστιάζεται στην αισιοδοξία ως το πρωταρχικό του θέμα, φαινομενικά πιστεύεται ότι στην συνέχεια θα πεταχτεί γρήγορα στον λάκκο των λεόντων από έναν θυμωμένο όχλο ή θα εξοριστεί από τους επικριτές της «κοινωνίας των πολιτών» ως ασυγχώρητα ανόητο, με την επισήμανση ότι όσοι είναι αρκετά έξυπνοι για να ακολουθήσουν ένα τέτοιο μονοπάτι, αισιοδοξίας, ονείρου και χαράς, οδηγούνται, σχεδόν αναπόφευκτα σε μια τρομερά τραγική καταστροφή κι έτσι όσοι έχουν μολυνθεί με μια ‘διανοητική διαταραχή αισιοδοξίας’ μένουν καλύτερα μόνοι… αφού κατά περίπτωση, είναι μολυσματικοί. Λοιπόν, θα πρέπει να ενημερώσω τον αναγνώστη προτού προχωρήσει περαιτέρω, ότι μια τέτοια κατάσταση είναι πράγματι μολυσματική… κι έτσι έχετε προειδοποιηθεί!
Αισιοδοξία η: ANT απαισιοδοξία. 1. η ψυχική διάθεση εκείνου που βλέπει τον κόσμο ή τα γεγονότα από την ευχάριστη πλευρά τους καθώς και η πεποίθηση ότι κάθε υπόθεσή του θα έχει ευνοϊκή έκβαση: Άνθρωπος που αντιμετωπίζει την ζωή με αγάπη κι ~. Συγκρατημένη ~. Υπερβολική ~, υπεραισιοδοξία. Παρά τις δυσχέρειες αντιμετωπίζει την κατάσταση με ~. 2. φιλοσοφική άποψη που υποστηρίζει ότι ο κόσμος είναι ο καλύτερος που θα μπορούσε να υπάρχει και ότι καθετί στον κόσμο είναι καλό ή οδηγεί προς το καλό· οπτιμισμός: Εμπειρική / μεταφυσική ~.
Η αισιοδοξία, θυμίζει έναν διάλογο του Πλάτωνα, όπου ο Σωκράτης (στα μεγάλα του χρόνια) χλευάζεται από τον Καλλικλή επειδή ήταν φιλόσοφος στα γεράματά του:
«Καλλικλής: Και αυτό είναι αλήθεια, όπως μπορείτε να διαπιστώσετε, αν θα αφήσετε την φιλοσοφία και θα προχωρήσετε σε ανώτερα πράγματα: για την φιλοσοφία, ο Σωκράτης, αν επιδιώκεται με μέτρο και στην κατάλληλη ηλικία, είναι ένα κομψό επίτευγμα, αλλά η υπερβολική φιλοσοφία είναι καταστροφή της ανθρώπινης ζωής. Ακόμα κι αν ένας άνθρωπος έχει καλή πρόθεση, παρόλα αυτά, αν μεταφέρει την φιλοσοφία στην μετέπειτα ζωή του, αγνοεί απαραίτητα όλα εκείνα τα πράγματα που ένας κύριος και ένα άτομο τιμής πρέπει να γνωρίζει. Είναι άπειρος στους νόμους του Κράτους και στην γλώσσα που πρέπει να χρησιμοποιείται στις σχέσεις του ανθρώπου με τον άνθρωπο, είτε ιδιωτική, είτε δημόσια, και παντελώς αγνοεί τις απολαύσεις και τις επιθυμίες της ανθρωπότητας και τον ανθρώπινο χαρακτήρα γενικότερα. Και άνθρωποι αυτού του είδους, όταν μπαίνουν στην πολιτική ή τις επιχειρήσεις, είναι τόσο γελοίοι όσο φαντάζομαι τους πολιτικούς, όταν κάνουν την εμφάνισή τους στον στίβο της φιλοσοφίας.
Η φιλοσοφία, ως μέρος της εκπαίδευσης, είναι ένα εξαιρετικό πράγμα, και δεν υπάρχει ντροπή για έναν άνθρωπο όσο είναι νέος να επιδιώκει μια τέτοια μελέτη. αλλά όταν είναι πιο προχωρημένος στα χρόνια, το πράγμα γίνεται γελοίο, και αισθάνομαι για τους φιλοσόφους όπως και για εκείνους που χαϊδεύουν και μιμούνται τα παιδιά. Γιατί μου αρέσει να βλέπω ένα μικρό παιδί, που δεν είναι σε ηλικία για να μιλάει ξεκάθαρα, να ξεκαρδίζεται στο παιχνίδι του, υπάρχει μια εμφάνιση χάρης και ελευθερίας στην ομιλία του, κάτι που είναι φυσικό στα παιδικά του χρόνια. Αλλά όταν ακούω κάποιο μικρό πλάσμα να αρθρώνει προσεκτικά τα λόγια του, προσβάλλομαι, ο ήχος είναι δυσάρεστος, και έχει στα αυτιά μου το κύμα της σκλαβιάς. Έτσι, όταν ακούω έναν άντρα να ψιθυρίζει ή τον βλέπω να παίζει σαν παιδί, η συμπεριφορά του μου φαίνεται γελοία και αντρική και άξια χλεύης. Και έχω την ίδια αίσθηση για τους φοιτητές της φιλοσοφίας.
Όταν βλέπω έναν νεαρό να ασχολείται μ’ αυτόν τον τρόπο, -η μελέτη μου φαίνεται να είναι χαρακτήρας και να γίνεται άνθρωπος με φιλελεύθερη μόρφωση, και αυτόν που παραμελεί την φιλοσοφία τον θεωρώ κατώτερο άνθρωπο, που ποτέ δεν θα επιδιώξει τίποτα σπουδαίο ή ευγενές. Αλλά αν τον δω να συνεχίζει την μελέτη στην μετέπειτα ζωή του και να μην την αφήνει, θα ήθελα να τον νικήσω, Σωκράτη, γιατί, όπως έλεγα, ένας τέτοιος, αν και έχει καλά φυσικά μέρη, γίνεται θηλυκό. Πετά από το πολυσύχναστο κέντρο και την αγορά, όπου, όπως λέει ο ποιητής, οι άντρες διακρίνονται, σέρνεται σε μια γωνιά για το υπόλοιπο της ζωής του και μιλάει ψιθυριστά με τρεις ή τέσσερις θαυμαστές νεαρούς, αλλά ποτέ δεν μιλάει σαν ελεύθερος άνθρωπος, με ικανοποιητικό τρόπο;»
Για τον Καλλικλή, η φιλοσοφία είναι ένα αποδεκτό, ακόμη και απαραίτητο μέρος της ανάπτυξης στην νεολαία για να αποκτήσει ευγένεια. Ωστόσο, γίνεται κάτι ξαφνικά απεχθές όταν ασκείται κατά την διάρκεια των ενηλίκων και είναι απολύτως αηδιαστικό να το βλέπει κανείς στα μεγαλύτερα χρόνια, στο βαθμό που ο Καλλικλής δηλώνει ότι αισθάνεται την επιθυμία να νικήσει ένα τέτοιο άτομο (υποδηλώνοντας τον Σωκράτη), επειδή μυρίζουν αδυναμία και θηλυκότητα. Σ’ αυτό δεν μπορεί να σταθεί.
Υπό αυτή την έννοια, η αισιοδοξία μοιράζεται μια παρόμοια κατάσταση με αυτή της φιλοσοφίας. Η αισιοδοξία θεωρείται επίσης ως κάτι γοητευτικό και υπέροχο να βλέπει κανείς σε ένα μικρό παιδί και, αν το παιδί διαποτιζόταν από το αντίθετό του και ήταν κυνικό με όλα τα πράγματα, θα νομίζαμε ότι κάτι ήταν τρομερά λάθος.
Αυτό είναι ένα μάλλον περίεργο πράγμα, καθώς αναμένεται ότι μέχρι να φτάσουμε στην ενηλικίωση, θα συμμετέχουμε περισσότερο στον κυνισμό, παρά στην αισιοδοξία, με το χάσμα να διευρύνεται όσο μεγαλώνουμε. Στην πραγματικότητα, καθώς προχωράμε στα ενήλικα χρόνια μας, τις περισσότερες φορές δεν έχουμε πια ιδέα για το τι είναι αισιοδοξία, μοιάζει περισσότερο με αντικατοπτρισμό, με φαντασίωση, παρά με κάτι απτό για να συμμετέχουμε στην πραγματικότητα, ή στην καλύτερη περίπτωση το υποβιβάζουμε, είναι «μια κατάσταση του μυαλού» όπου μπορεί κανείς να ξεπεράσει τα προσωπικά εμπόδια.
Η πλειονότητα καταλήγει στα μέσα της ηλικίας της, ότι η αισιοδοξία δεν επηρεάζει πραγματικά την διακυβέρνηση του κόσμου στον οποίο ζούμε -δεν μπορεί να τερματίσει τους πολέμους, να μειώσει την φτώχεια ή να κάνει την κοινωνία πιο δίκαιη. Κανείς δεν αλλάζει πρώτα τον εαυτό του για να χωρέσει ένα αισιόδοξο μέλλον που δεν έχει γίνει ακόμα, οι άνθρωποι είναι πραγματιστές και θ’ αλλάξουν μόνο αν υπάρχει κάτι να κερδίσουν …και πάλι, δύσκολα.
Εάν αυτή είναι πραγματικά η κατάσταση των πραγμάτων και ο κόσμος διέπεται από εγωιστικό πραγματισμό, γιατί ενθαρρύνουμε τα παιδιά μας να ονειρεύονται, να πιστεύουν στην καλοσύνη, να αντιτίθενται στην αδικία και να είναι υπερασπιστές της αρετής στον κόσμο που ζουν; Γιατί λέμε στα παιδιά μας επικές ιστορίες ηρωισμού και υπέρβασης των πιθανοτήτων, επικαλούμενοι την ξέφρενη ζωηρή φαντασία του φανταστικού επί του φανταστικού;
Γιατί κάνουμε κάτι τέτοιο αν ο κόσμος στον οποίο θα μπουν είναι πραγματικά άσχημος, ψυχρός, χωρίς φαντασία, αμετανόητος και τελικά αμετάβλητος; Δεν προετοιμάζουμε το πνεύμα τους για να γκρεμιστεί και να σπάσει; Δεν τους σερβίρουμε ψέμματα για να τους κατασπαράξουν; Γιατί να ενθαρρύνουμε την καλλιέργεια, την αισθητική, την τέχνη, το ηρωικό, στην νεότητα, μόνο και μόνο για να απορρίψουμε την εφαρμογή τους στην ενήλικη ζωή και να καταδικάσουμε τα θύματά του σε μια ζωή βασανισμού;
Είναι τρομερό να επικαλείστε μια ζωηρή φαντασία, μόνο και μόνο για να την καταπνίγεται όταν είναι έτοιμη να ωριμάσει τους μαιάνδρους της σε πιο πειστικές προκλήσεις ως προς το γιατί τα πράγματα είναι όπως είναι κι όχι διαφορετικά.
Στην πραγματικότητα, το να βλέπουμε ένα παιδί μας κάνει όλους στιγμιαία, αισιόδοξους, χαρούμενους, ενθουσιώδεις. Ένα παιδί είναι μια από τις πιο εντυπωσιακές διαψεύσεις μιας κυνικής αντίληψης για την ανθρωπότητα, γιατί ένα παιδί είναι γεμάτο αγάπη, ακόρεστη περιέργεια, θέληση για περιπέτεια και είναι φυσικός επαναστάτης για οτιδήποτε αυταρχικό. Έτσι, πολλές κλασικές παιδικές ιστορίες μπορεί να κατανοηθούν καλύτερα ως κάτι που δεν γράφτηκε για απλά παιδιά, αλλά μάλλον, ως αποτέλεσμα της παρουσίας του μυαλού ενός παιδιού, δηλαδή, είναι το παιδί που επικαλείται εκ νέου το αρχαϊκό λείψανο, της φαντασίας σ’ εκείνους τους ενήλικες που μπορούν να «ακούν» και να «θυμούνται» την μυστική γλώσσα της φαντασίας ενός παιδιού.
Επομένως, θα πρέπει να αναρωτηθούμε, γιατί πιστεύουμε σε έναν κόσμο καλοσύνης και αρετής όταν επιτρέπουμε στον εαυτό μας να ξαναμπεί στο ευφάνταστο μυαλό ενός παιδιού, ως ενήλικας; Είναι αυτή μια μορφή παλινδρόμησης; Ένας τέτοιος άνθρωπος που ξεφεύγει από την κυνική πραγματικότητα, δεν διαφέρει από έναν τρελό, εντελώς δυσλειτουργικό και επομένως δεν ωφελεί την κοινωνία;
Όπως είπε ο Καλλικλής, σε τι χρησιμεύει η φιλοσοφία ως «καριέρα»; Τι συνεισφορά στον κόσμο των μεγάλων ανδρών μπορεί να έχει η φιλοσοφία; Είναι επίσης η πεποίθηση του Καλλικλή ότι η δικαιοσύνη είναι η κυριαρχία του ανώτερου έναντι του κατώτερου, του ισχυρού πάνω στον αδύναμο. Αν και κατά κάποιο τρόπο η κοινωνία μας είναι διαφορετική από αυτή του Καλλικλή στην αρχαία Αθήνα, σ’ αυτήν την αντίληψη μοιάζουμε πολύ μεταξύ μας. Στον κόσμο μας, το χρήμα και η επιρροή αποδίδονται εξίσου σ’ αυτό που συνιστά δύναμη και «αυτό που κάνει τον κόσμο να περιστρέφεται» όπως και κατά την εποχή του Καλλικλέους.
Αλλά “…όταν ακούω κάποιο μικρό πλάσμα να αρθρώνει προσεκτικά τα λόγια του, προσβάλλομαι, ο ήχος είναι δυσάρεστος, και έχει στα αυτιά μου το κύμα της σκλαβιάς.” Είναι ενδιαφέρον ότι αυτό που ο Καλλικλής θεωρεί ευγενές στην ανάπτυξη ενός παιδιού, είναι το ίδιο πράγμα που συνδέει με έναν μόνιμο δούλο τα επόμενα χρόνια. Ο λόγος για αυτό είναι επειδή ο Καλλικλής εξισώνει έναν «πραγματικό άντρα» με αυτόν που επικαλείται την εξουσία.
Ένα παιδί παίζει φιλοσοφία ως ασκήσεις για το μυαλό, αλλά αναμένεται να πετάξει αυτή την μορφή παιχνιδιού όταν ενηλικιωθεί και να χρησιμοποιήσει τέτοια μαθήματα καθαρά για την επιδίωξη της εξουσίας/ισχύος. Στα μάτια του Καλλικλή, όποιος δεν επιδιώκει την εξουσία είναι αδύναμος και θηλυκός και συμμετέχει περισσότερο στην σκλαβιά παρά στην ελευθερία, γιατί είναι οι πιο ισχυροί που είναι οι πιο ελεύθεροι και οι λιγότερο ισχυροί είναι οι πιο σκλάβοι.
Τι θα γινόταν όμως αν τα χρήματα και η επιρροή δεν ήταν το απόλυτο αποκορύφωμα της εξουσίας; Κι αν η αληθινή δύναμη βρίσκεται κάπου αλλού; Δεν θα έπρεπε επίσης να συμπεράνουμε ότι όπου κι αν βρίσκεται αυτή η αληθινή δύναμη θα πρέπει επίσης να είναι η καθοριστική κυβερνητική δύναμη του κόσμου στον οποίο ζούμε και αυτό που τελικά διαμορφώνει τον ίδιο μας τον χαρακτήρα;
«Από το αχαρτογράφητο, αδιανόητο σκοτάδι ήρθαμε.
Μετά ήρθε η Αγάπη, κρατώντας στο χέρι της,
την δάδα, που είναι το φως στα πόδια μου,
Και μίλησε απαλά στην Αγάπη: «Μπήκες στους θησαυρούς του σκότους;
Έχεις μπει στους θησαυρούς της νύχτας;»
–Απόσπασμα από το ποίημα της Helen Keller ‘A Chant of Darkness’
Για να απαντήσουμε σε μια τέτοια ερώτηση, θα δούμε ένα από τα πιο απίθανα άτομα, την Helen Keller. Η Helen Keller γεννήθηκε στις 27 Ιουνίου 1880, στην Tuscumbia, σε μια μικρή πόλη της βόρειας Αλαμπάμα. Περίπου δεκαεννέα μήνες αργότερα, τον θλιβερό μήνα Φεβρουάριο, η Έλεν έπαθε μια οξεία συμφόρηση στομάχου και εγκεφάλου.
Η Helen Keller είναι το πρόσωπο/σύμβολο της ακατάβλητης θέλησης, που κατανίκησε την κακή της μοίρα και έκανε το αδιαπέραστο σκοτάδι, φως χαρωπό, την νεκρική σιγή, χαρούμενο τραγούδι, την ανείπωτη δυστυχία ευφροσύνη κι ευτυχία. Η ιστορία της είναι η εποποιία του αγώνα μιας τυφλής και κουφής παιδούλας, που θέλει να ζήσει, να δημιουργήσει και να νιώσει ό,τι και οι άλλοι γύρω της.
Με τιτάνιες προσπάθειες, και με την βοήθεια της θαυμαστής δασκάλας της, τα καταφέρνει. Το «ζωντανό κούτσουρο» πετυχαίνει να κάνει το «είναι» της μάτια κι αφτιά, κι έτσι νιώθει και ζει πράγματα που θα τα ζήλευε κάθε φυσιολογικός άνθρωπος. Με την συγκλονιστική ζωή της, η Έλεν Κέλερ καταθέτει την δική της μεγαλειώδη προσφορά στο κοινωνικό έργο της αναβάθμισης της μοίρας των τυφλών/κωφαλάλων σε όλο τον κόσμο. Το φωτεινό παράδειγμά της παραμένει αιώνια πηγή αγωνιστικής έμπνευσης, ανάτασης και ελπίδας για κάθε άνθρωπο… Η Helen περιγράφει την κατάστασή της στην αυτοβιογραφία της:
«Ο γιατρός νόμιζε ότι δεν μπορούσα να ζήσω. Ένα πρωί, όμως, ο πυρετός με άφησε τόσο ξαφνικά και μυστηριωδώς όσο είχε έρθει. Υπήρχε μεγάλη χαρά στην οικογένεια εκείνο το πρωί, αλλά κανείς, ούτε ο γιατρός, δεν ήξερε ότι δεν θα ξαναδώ ή θ’ ακούσω ποτέ. Φαντάζομαι ότι έχω ακόμα μπερδεμένες αναμνήσεις από εκείνη την ασθένεια. Θυμάμαι ιδιαίτερα την τρυφερότητα με την οποία η μητέρα μου προσπάθησε να με ηρεμήσει τις ώρες που ξύπνησα με στενοχώρια και πόνο, και την αγωνία και την αμηχανία με την οποία ξύπνησα μετά από μισό ύπνο και έστρεψα τα μάτια μου, τόσο στεγνά και ζεστά, στον τοίχο, μακριά από το κάποτε αγαπημένο φως, αλλά μου ήρθε αμυδρό κι ακόμα πιο αμυδρό κάθε μέρα.
Όμως, εκτός από αυτές τις φευγαλέες αναμνήσεις, όλα φαίνονται πολύ εξωπραγματικά, σαν εφιάλτης. Σιγά σιγά συνήθισα την σιωπή και το σκοτάδι που με περικύκλωναν και ξέχασα ότι ήταν ποτέ διαφορετικά, μέχρι που ήρθε εκείνη -η δασκάλα μου- που έμελλε να ελευθερώσει το πνεύμα μου. Αλλά κατά την διάρκεια των πρώτων δεκαεννέα μηνών της ζωής μου είχα ρίξει μια ματιά σε πλατιά, πράσινα χωράφια, φωτεινό ουρανό, δέντρα και λουλούδια, ώστε το σκοτάδι που ακολούθησε δεν μπορούσε να τα σβήσει εντελώς. Αν έχουμε δει κάποτε, «η μέρα είναι δική μας, και αυτό που έδειξε η μέρα».
Για περίπου πεντέμισι χρόνια η Ελένη μεγάλωνε σε απόλυτο σκοτάδι και σιωπή χωρίς κανένα μέσο να συλλέξει πληροφορίες για το περιβάλλον της ή μέσα επικοινωνίας, εκτός από τις βασικές επιθυμίες. Έζησε από στιγμή σε στιγμή, ο κόσμος της διαμορφώθηκε καθαρά από έναν ανεμοστρόβιλο ακατέργαστων συναισθημάτων από ευχαρίστηση ευφορίας, όταν έπαιρνε αυτό που ήθελε, και σε μια μανία οργής με την μορφή άγριων κραυγών και κλοτσιών όταν δεν γινόταν το δικό της.
Η Ελένη περιγράφει μια από αυτές τις στιγμές οργής που παραλίγο να οδηγήσει στον θάνατο την μικρότερη αδερφής της:
“Κάποτε ανακάλυψα την μικρή μου αδερφή να κοιμάται ήσυχα στην κούνια. Μ’ αυτό το τεκμήριο από την πλευρά κάποιου με τον οποίο δεν με έδενε ακόμη κανένας δεσμός αγάπης, θύμωσα. Όρμισα πάνω στο λίκνο και το ανέτρεψα, και το μωρό μπορεί να είχε σκοτωθεί αν η μητέρα μου δεν το έπιανε καθώς έπεφτε. Έτσι, όταν περπατάμε στην κοιλάδα της διπλής μοναξιάς, γνωρίζουμε ελάχιστα από τις τρυφερές στοργές που προκύπτουν από τα αξιαγάπητα λόγια και τις πράξεις και την συντροφικότητα. Αλλά μετά, όταν αποκαταστάθηκε η ανθρώπινη κληρονομιά μου, η Mildred κι εγώ μεγαλώσαμε ο ένας στην καρδιά του άλλου, έτσι ώστε ήμασταν ικανοποιημένοι να πηγαίνουμε χέρι-χέρι όπου μας οδηγούσε η ιδιοτροπία, αν και εκείνη δεν μπορούσε να καταλάβει την γλώσσα των δακτύλων μου, ούτε εγώ την παιδική παρωδία.”
Η Έλεν έζησε με αυτόν τον τρόπο, σε σχεδόν ημιάγρια κατάσταση μέχρι που συνάντησε την δασκάλα της, την Ανν Σάλιβαν, η οποία στάλθηκε από το Ινστιτούτο Τυφλών Πέρκινς. Ευτυχώς, η μητέρα της Έλεν είχε ακούσει για το ινστιτούτο από τις «Αμερικανικές Σημειώσεις» του Τσαρλς Ντίκεν, το οποίο περιγράφει την Λόρα Μπρίτζμαν, το πρώτο τυφλό κωφό άτομο που εκπαιδεύτηκε ποτέ, κι αυτό επιτεύχθηκε στο Πέρκινς.
Η Ελένη ήταν ένα ατίθασο παιδί και άτακτη. Την πρώτη μέρα που η Anne Sullivan έφτασε στο σπίτι τους (έπρεπε να ζήσει στο ίδιο σπίτι με την δασκάλα της Helen), η Helen κατάφερε να κλειδώσει την Anne Sullivan στο δωμάτιό της και έκρυψε το κλειδί. Καμία τιμωρία δεν μπορούσε να παρακινήσει την Έλεν να αποκαλύψει την θέση του κλειδιού και ο πατέρας της χρειάστηκε να βοηθήσει την Άννα να βγει από το δωμάτιό της μέσα από το παράθυρο του υπνοδωματίου της με μια σκάλα. Η Έλεν έδωσε το κλειδί μήνες αργότερα. Όπως το περιγράφει η ίδια η Έλεν:
“…Στον «ακίνητο, σκοτεινό κόσμο της δεν υπήρχε έντονο συναίσθημα ή τρυφερότητα. Η Έλεν δεν μπορούσε να αγαπήσει τίποτα σ’ αυτή την κατάσταση, γιατί δεν είχε καμία σχέση με τον κόσμο της σκέψης, των ιδεών. Ο κόσμος της Ελένης ήταν ένας ανυπόμονος κόσμος επιθυμιών και απογοητεύσεων, πώς θα μπορούσε κανείς να κάνει υπομονή αν δεν είχε καν ιδέα μιας ημέρας, πόσο μάλλον μια ιδέα για τους θησαυρούς του παρελθόντος και τα πλούτη του μέλλοντος;”
Η Anne Sullivan βρισκόταν στην διαδικασία να διδάξει στην Helen τα σημάδια για τα αντικείμενα γύρω από το σπίτι. Στην αρχή διασκέδαζε με το νέο παιχνίδι, η Helen ήταν πρόθυμη να μάθει τα κόλπα με τα χέρια, ωστόσο, σύντομα βαρέθηκε υποψιασμένη ότι ήταν περισσότερο μια υποχρεωτική αγγαρεία παρά ένα πραγματικό παιχνίδι. Η Έλεν ήταν ιδιαίτερα απογοητευμένη με το πώς θα μπορούσε να υπάρχει μια λέξη για το φλιτζάνι και μια διαφορετική λέξη για το νερό στο φλιτζάνι. Για την Ελένη, ήταν απολύτως λογικό το νερό στο φλιτζάνι να λέγεται και κύπελλο και η άσκηση έμενε για μια άλλη μέρα.
Την επόμενη μέρα, η Έλεν εξαγριώθηκε με την Άννα που προσπαθούσε να επιστρέψει στην άσκηση “φλιτζάνι εναντίον νερού” και πέταξε την κούκλα που της δόθηκε ως δώρο την ημέρα της άφιξης της (η Έλεν θ’ ανακάλυπτε πολύ αργότερα ότι η κούκλα που είχε, φτιάχτηκε προσεκτικά από τα τυφλά κορίτσια στο Ινστιτούτο Πέρκινς), περιγράφει την κατάσταση ως εξής:
“Έγινα ανυπόμονη στις επαναλαμβανόμενες προσπάθειές της και, πιάνοντας την νέα κούκλα, την πέταξα στο πάτωμα. Χάρηκα πολύ όταν ένιωσα τα θραύσματα της σπασμένης κούκλας στα πόδια μου. Ούτε λύπη, ούτε χαρά, ακολούθησαν το παθιασμένο ξέσπασμά μου. Δεν είχα αγαπήσει την κούκλα. Στον ήσυχο, σκοτεινό κόσμο στον οποίο ζούσα δεν υπήρχε έντονο συναίσθημα ή τρυφερότητα. Ένιωσα την δασκάλα μου να σκουπίζει τα θραύσματα στην μια πλευρά της εστίας και ένιωσα μια αίσθηση ικανοποίησης που αφαιρέθηκε η αιτία της ταλαιπωρίας μου. Μου έφερε το καπέλο μου και ήξερα ότι θα έβγαινα στον ζεστό ήλιο. Αυτή η σκέψη, αν μια αίσθηση χωρίς λόγια μπορεί να ονομαστεί σκέψη, με έκανε να πηδήξω με ευχαρίστηση.
Κατηφορίσαμε το μονοπάτι προς το πηγάδι, μαγνητισμένοι από το άρωμα του μελισσόχορτου με το οποίο ήταν καλυμμένο. Κάποιος έβγαζε νερό και η δασκάλα μου έβαλε το χέρι μου κάτω από το στόμιο. Καθώς το δροσερό ρυάκι ανάβλυζε από το ένα χέρι, έγραψε στο άλλο την λέξη νερό, πρώτα αργά και μετά γρήγορα. Έμεινα ακίνητη, με όλη μου την προσοχή στραμμένη στις κινήσεις των δακτύλων της. Ξαφνικά ένιωσα μια θολή συνείδηση σαν κάτι ξεχασμένο, μια συγκίνηση σκέψης που επιστρέφει και κάπως έτσι μου αποκαλύφθηκε το μυστήριο της γλώσσας. Τότε ήξερα ότι το «νερό» σήμαινε το υπέροχο δροσερό κάτι, που κυλούσε πάνω από το χέρι μου. Εκείνος ο ζωντανός λόγος ξύπνησε την ψυχή μου, της έδωσε φως, ελπίδα, χαρά, την ελευθέρωσε! Υπήρχαν ακόμη εμπόδια, είναι αλήθεια, αλλά εμπόδια που θα μπορούσαν με τον καιρό να σαρωθούν.
Έφυγα από το πηγαδάκι ανυπόμονη να μάθω. Όλα είχαν ένα όνομα, και κάθε όνομα γεννούσε μια νέα σκέψη. Καθώς επιστρέφαμε στο σπίτι, κάθε αντικείμενο που άγγιξα φαινόταν να τρέμει από ζωή. Αυτό έγινε γιατί τα έβλεπα όλα με το παράξενο, νέο θέαμα που μου είχε έρθει. Μπαίνοντας στην πόρτα θυμήθηκα την κούκλα που είχα σπάσει. Ένιωσα τον δρόμο προς την εστία και μάζεψα τα κομμάτια. Μάταια προσπάθησα να τα συνδυάσω. Τότε τα μάτια μου γέμισαν δάκρυα. γιατί κατάλαβα τι είχα κάνει και για πρώτη φορά ένιωσα μετάνοια και λύπη.”
Είναι πιο εντυπωσιακό να σημειωθεί εδώ, ότι η Helen περιέγραψε την πρώτη της συνειδητοποίηση ότι υπήρχε κάτι, όπως η γλώσσα ως άμεση σύνδεση, μια άμεση κατανόηση ότι υπήρχε κάτι τέτοιο όπως οι σκέψεις, που απαιτούσαν την χρήση της γλώσσας όχι μόνο για να επικοινωνήσει άλλους, αλλά και με τον εαυτό της, με την μορφή εσωτερικού διαλόγου. Όχι μόνο αυτό, αλλά η Ελένη πιστώνει την νέα της επίγνωση της σκέψης, ως αυτό που της έδωσε άμεσα, πρόσβαση στο αίσθημα της μετάνοιας και της λύπης.
Η Ελένη αφηγείται πώς λίγο μετά, κατάλαβε την έννοια της αγάπης:
«Θυμάμαι το πρωί που ρώτησα για πρώτη φορά την σημασία της λέξης «αγάπη». Αυτό ήταν πριν μάθω πολλά λόγια. Είχα βρει μερικές πρώιμες βιολέτες στον κήπο και τις έφερα στην δασκάλα μου. Προσπάθησε να με φιλήσει: αλλά εκείνη την στιγμή δεν μου άρεσε να με φιλάει κανένας εκτός από την μητέρα μου. Η δεσποινίς Σάλιβαν ακούμπησε απαλά το μπράτσο της γύρω μου και μου είπε στο χέρι: «Αγαπώ την Έλεν».
«Τι είναι αγάπη;» Ρώτησα.
Με τράβηξε πιο κοντά της και είπε: «Είναι εδώ», δείχνοντας την καρδιά μου, της οποίας τους χτύπους συνειδητοποίησα για πρώτη φορά. Τα λόγια της με μπέρδεψαν πολύ γιατί δεν καταλάβαινα τίποτα αν δεν το άγγιζα.
Μύρισα τις βιολέτες στο χέρι της και ρώτησα, μισή με λόγια, μισή με σημάδια, μια ερώτηση που σήμαινε: «Είναι η αγάπη η γλύκα των λουλουδιών;»
«Όχι», είπε η δασκάλα μου.
Και πάλι σκέφτηκα. Ο ζεστός ήλιος έλαμπε πάνω μας.
«Αυτό δεν είναι αγάπη;» Ρώτησα, δείχνοντας την κατεύθυνση από την οποία ήρθε η ζέστη. «Αυτό δεν είναι αγάπη;»
Μου φάνηκε ότι δεν μπορούσε να υπάρξει τίποτα πιο όμορφο από τον ήλιο, του οποίου η ζεστασιά κάνει τα πάντα να μεγαλώνουν. Αλλά η δεσποινίς Σάλιβαν κούνησε το κεφάλι της και ήμουν πολύ μπερδεμένη και απογοητευμένη.
Μου φάνηκε περίεργο που η δασκάλα μου δεν μπορούσε να μου δείξει την αγάπη. Μια ή δύο μέρες μετά έσπειρα χάντρες διαφορετικών μεγεθών σε συμμετρικές ομάδες δύο μεγάλες χάντρες, τρεις μικρές κ.ο.κ. Είχα κάνει πολλά λάθη και η δεσποινίς Σάλιβαν τα είχε επισημάνει ξανά και ξανά με απαλή υπομονή. Τελικά παρατήρησα ένα πολύ εμφανές λάθος στην σειρά και για μια στιγμή συγκέντρωσα την προσοχή μου στο μάθημα και προσπάθησα να σκεφτώ πώς έπρεπε να τακτοποιήσω τις χάντρες. Η δεσποινίς Σάλιβαν άγγιξε το μέτωπό μου και έγραψε με αποφασιστική έμφαση: «Σκέψου».
Αστραπιαία κατάλαβα ότι η λέξη ήταν το όνομα της διαδικασίας που γινόταν στο κεφάλι μου. Αυτή ήταν η πρώτη μου συνειδητή αντίληψη μιας αφηρημένης ιδέας. Για πολύ καιρό ακόμα δεν σκεφτόμουν τις χάντρες στην αγκαλιά μου, αλλά προσπαθούσα να βρω ένα νόημα για την «αγάπη» υπό το πρίσμα αυτής της νέας ιδέας. Ο ήλιος ήταν κάτω από ένα σύννεφο όλη την ημέρα, και υπήρχαν σύντομες βροχές, αλλά ξαφνικά ο ήλιος αναδύθηκε με όλη του την νότια λαμπρότητα.
Ρώτησα ξανά την δασκάλα μου, «Αυτό δεν είναι αγάπη;» «Η αγάπη είναι κάτι σαν τα σύννεφα που ήταν στον ουρανό πριν βγει ο ήλιος», απάντησε. Μετά με πιο απλά λόγια από αυτά, που τότε δεν μπορούσα να τα καταλάβω, μου εξήγησε: «Δεν μπορείς να αγγίξεις τα σύννεφα, ξέρεις, αλλά νιώθεις την βροχή και ξέρεις πόσο χαίρονται τα λουλούδια και η διψασμένη γη που την έχουν μετά, μια ζεστή μέρα. Δεν μπορείς να αγγίξεις ούτε την αγάπη, αλλά νιώθεις την γλύκα που χύνει σε όλα. Χωρίς αγάπη δεν θα ήμασταν ευτυχισμένοι ή δεν θα θέλαμε να παίξουμε». Η όμορφη αλήθεια έσκασε στο μυαλό μου Ένιωσα ότι υπήρχαν αόρατες γραμμές απλωμένες ανάμεσα στο πνεύμα μου και στα πνεύματα των άλλων.»
Αυτό είναι και πάλι απίστευτα εντυπωσιακό, η Ελένη περιγράφει εδώ ότι η πρώτη της συνειδητοποίηση, η πρώτη της κατανόηση της αγάπης δεν ήταν μέσω μιας φυσικής πράξης αγάπης, για παράδειγμα, μια ζεστή αγκαλιά, ένα τρυφερό χάδι, ένα φιλί στο μάγουλο, ένα χτύπημα στο κεφάλι κ.λπ., αλλά, μέσω της ικανότητάς της να αντιλαμβάνεται την αγάπη ως αφηρημένη ιδέα, μέσω της έμφασης της δασκάλας της στην διαδικασία της σκέψης. Μόνο όταν η Έλεν κατάλαβε την αγάπη ως κάτι που περικλείει τα πάντα και όμως κάτι που δεν μπορούσε να αγγίξει, κατάλαβε την πιο βαθιά μορφή αγάπης, όπως “αόρατες γραμμές που απλώνονται ανάμεσα στο πνεύμα μου και τα πνεύματα των άλλων.”
«Έτσι βγήκα από την Αίγυπτο και στάθηκα μπροστά στο Σινά, και μια θεϊκή δύναμη άγγιξε το πνεύμα μου και του έδωσε όραση, έτσι που είδα πολλά θαύματα. Και από το ιερό βουνό άκουσα μια φωνή που είπε: «Η γνώση είναι αγάπη και φως και όραμα». …Έχετε βρεθεί ποτέ στην θάλασσα μέσα σε μια πυκνή ομίχλη, όταν φαινόταν σαν ένα απτό λευκό σκοτάδι να σας έκλεισε μέσα, και το μεγάλο πλοίο, τεταμένο και ανήσυχο, βάδιζες προς την ακτή με κατακόρυφη και ηχηρή γραμμή και περίμενες με την καρδιά να χτυπάει για να γίνει κάτι;
Ήμουν σαν αυτό το πλοίο πριν ξεκινήσει η εκπαίδευσή μου, μόνο που ήμουν χωρίς πυξίδα ή ηχητική γραμμή, και δεν μπορούσα να ξέρω πόσο κοντά ήταν το λιμάνι. “Φως! δώσε μου φως!». ήταν η κραυγή της ψυχής μου χωρίς λόγια, και το φως της αγάπης έλαμψε πάνω μου εκείνη την ώρα… Καθώς η γνώση μου για τα πράγματα μεγάλωνε, ένιωθα όλο και περισσότερο την απόλαυση του κόσμου στον οποίο βρισκόμουν.»
Έτσι δεν ήταν η αίσθηση της αφής που μου έφερε γνώση. Ήταν το ξύπνημα της ψυχής μου που απέδωσε για πρώτη φορά τις αισθήσεις μου την αξία τους, την γνώση αντικειμένων, ονομάτων, ιδιοτήτων και ιδιοτήτων. Η σκέψη με έκανε να συνειδητοποιήσω την αγάπη, την χαρά και όλα τα συναισθήματα. Ήμουν πρόθυμη να μάθω, μετά να καταλάβω, μετά να αναλογιστώ αυτά που ήξερα και καταλάβαινα, και η τυφλή ώθηση, που με είχε οδηγήσει εδώ κι εκεί, με τις επιταγές των αισθήσεών μου, εξαφανίστηκε για πάντα. -«Ο κόσμος στον οποίο ζω».
Νομίζω ότι είναι μια καλή στιγμή για να αντιμετωπίσουμε μερικές από τις επικρίσεις που έχουμε συναντήσει για την Helen Keller, δηλαδή ότι είναι ένα «προνομιούχο, λευκό άτομο» από μια πολύ εύπορη οικογένεια, και έτσι είχε πρόσβαση στους καλύτερους πόρους (παρά την ζωή της πεντέμισι χρόνια στο σιωπηλό σκοτάδι) και ότι τα «επιτεύγματά» της είναι επομένως υπερβολικά διογκωμένα και αναδεικνύουν περισσότερο το προνόμιό της παρά οτιδήποτε πέτυχε με δική της αξία.
Αυτή η κριτική κατά της Κέλερ φαίνεται να επισημαίνει ότι οτιδήποτε επιτυγχάνεται με προνόμια, συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης, δεν οφείλεται σε προσωπική αξία κι ότι όσοι γεννήθηκαν φτωχοί, καθώς και κωφοί/τυφλοί, υποβιβάζονται στις σκιές που δεν μπορούν να λάμψουν και να λάβουν την άξια αναγνώριση για τους αγώνες τους, στον απόηχο της τιτάνιας διασημότητας της Helen Keller, όπως η Geraldine Lawhorn, μια μαύρη κωφάλαλη γυναίκα που έζησε την ίδια περίοδο με την Helen Keller και που είχε την ευκαιρία να πάρει πτυχίο σε ηλικία 67 ετών το 1983 (η Helen Keller ήταν η πρώτη κωφάλαλη που έλαβε πτυχίο σε ηλικία 24 ετών το 1916).
Νομίζω ότι αυτή είναι μια επικίνδυνη επιχειρηματολογία, όπου αντί να εξετάζει τον τρόπο επίλυσης της ανισότητας και της φτώχειας των τομέων της κοινωνίας, επιλέγει να καταδικάζει όσους έχουν πρόσβαση σε πόρους και εργαλεία μάθησης. Η εκπαίδευση αντιμετωπίζεται ως προνόμιο, δεν πρέπει να συμβαίνει, αλλά έτσι είναι, δεν έχουν όλοι πρόσβαση σε ισότιμη εκπαίδευση. Ωστόσο, δεν είναι η λύση αυτής της ανισότητας να επιτεθούμε στην εκπαίδευση.
Ή, μάλλον, δεν είναι πιο λογικό ότι η άνιση ευκαιρία πρόσβασης σε μια τέτοια εκπαίδευση είναι αυτό που πρέπει να αντιμετωπιστεί και να διορθωθεί; Μια ποιοτική εκπαίδευση, δηλαδή μια εκπαίδευση για το πώς να καλλιεργήσετε την σκέψη, τον προβληματισμό, τις υποθέσεις, την επίλυση προβλημάτων, αυτή είναι η αληθινή λύση για τον τερματισμό της μεγαλύτερης επιδημίας φτώχειας –της φτώχειας της άγνοιας. Δεν σηκωνόμαστε τραβώντας τους άλλους προς τα κάτω.
Είναι παράλογο να δηλώνουμε ότι το προνόμιο της Κέλερ αποτελούσε οπισθοδρόμηση για τους άλλους, αλλά η επιτυχία της ήταν απόδειξη ότι η κατανόηση του νου δεν εξαρτιόταν τελικά από την αισθητηριακή μας αντίληψη για τον προσδιορισμό της πραγματικότητας και ότι ο νους κατανόησε την πραγματικότητα μέσω της αφηρημένης σκέψης. Δεν συζητείται συχνά υπό αυτό το πρίσμα, αλλά η ίδια η ύπαρξη της Keller ως φαινομένου ήταν μια πρόκληση για το πώς διδάσκονταν η επιστήμη και η εμπειρική γνώση. Η Keller ήταν μια ζωντανή απόδειξη αυτών των κυρίαρχων θεωριών για το τι συνιστά «Νους» και «Πραγματικότητα».
Αυτό που δεν καταλαβαίνουν οι ανόητοι επικριτές της Κέλερ είναι ότι ο θρίαμβος της δεν είναι αυτός του απλού ατομικού θριάμβου, είναι ένας κοινός θρίαμβος γι’ αυτό που μας κάνει πραγματικά καλούς κι αληθινούς ανθρώπους, ανεξάρτητα απ’ το μέρος του κόσμου από τον οποίο προερχόμαστε, την γλώσσα που μιλάμε και σε ποια κουλτούρα έχουμε βυθιστεί, η ιστορία της Keller είναι μια παγκόσμια ιστορία με την οποία μπορούμε όλοι να σχετιστούμε και να μάθουμε. Δείχνει πώς έχουμε πρόσβαση στον πιο βαθύ εαυτό μας, μέσα από το βασίλειο της σκέψης και φυσικά… την φωτοδότη φιλοσοφία.
Τι είναι το να είσαι αισιόδοξος.
“Ο σιωπηλός εργάτης είναι η φαντασία που ορίζει την πραγματικότητα από το χάος” -Helen Keller
“Καθώς οι εμπειρίες μου διευρύνονταν και βάθυναν, τα απροσδιόριστα, ποιητικά συναισθήματα της παιδικής ηλικίας άρχισαν να καθηλώνονται σε συγκεκριμένες σκέψεις. Η φύση -ο κόσμος της αφής- διπλώθηκε και γέμισε με τον εαυτό μου. Έχω την τάση να πιστέψω εκείνους τους φιλοσόφους που δηλώνουν ότι δεν ξέρουμε τίποτε άλλο παρά μόνο τα δικά μας συναισθήματα και ιδέες. Με λίγο έξυπνο συλλογισμό μπορεί κανείς να δει στον υλικό κόσμο απλώς έναν καθρέφτη, μια εικόνα μόνιμων ψυχικών αισθήσεων.
Και στις δύο σφαίρες η αυτογνωσία είναι η προϋπόθεση και το όριο της συνείδησής μας. Γι’ αυτό, ίσως, πολλοί άνθρωποι γνωρίζουν τόσο λίγα για το τι είναι πέρα από το σύντομο εύρος της εμπειρίας τους. Ψάχνουν μέσα τους -και δεν βρίσκουν τίποτα! Επομένως καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει τίποτα έξω από τον εαυτό τους. Ένας κωφός/τυφλός πρέπει να βρει ιδιαίτερο νόημα στον Ιδανικό κόσμο του Πλάτωνα. Αυτά τα πράγματα που βλέπετε, ακούτε και αγγίζετε δεν είναι η πραγματικότητα των πραγματικοτήτων, αλλά ατελείς εκδηλώσεις της Ιδέας, της Αρχής, του Πνευματικού, η Ιδέα είναι η αλήθεια, τα υπόλοιπα είναι αυταπάτη… Η ιδέα είναι η Αλήθεια, τα υπόλοιπα είναι αυταπάτη»
Αν και η Keller είχε ριχτεί σ’ έναν κόσμο σιωπηλού σκότους, μπόρεσε να βρει τον δρόμο της επιστροφής στο μυαλό και την ψυχή της, κι αυτό το μονοπάτι ήταν εντελώς απαλλαγμένο από οποιαδήποτε εμπειρία μέσω της αίσθησης/βεβαιότητας. Η Keller είχε αντιμετωπίσει σε τόσο νεαρή ηλικία μια τρομακτική αντιξοότητα, την είχε κατακτήσει και τώρα ήταν πιο μπροστά από τους περισσότερους. Διότι μέσα από τις δοκιμασίες της ανακάλυψε που βρίσκεται η Αλήθεια και αναγνώρισε την ανοησία μιας «πρακτικής πραγματικότητας», που αν και οι άνθρωποι την αντιμετωπίζουν ως συγκεκριμένο γεγονός, είναι στην πραγματικότητα μια αυταπάτη, «έχαναν το δάσος για τα δέντρα».
«…Νομίζω ότι τα Ελληνικά είναι η πιο όμορφη γλώσσα που ξέρω. Αν είναι αλήθεια ότι το βιολί είναι το πιο μουσικό απ’ όλα τα όργανα, τότε η Ελληνική γλώσσα είναι το βιολί της ανθρώπινης σκέψης… Όταν διαβάζω τα ωραιότερα κομμάτια της Ιλιάδας, μια ψυχική δύναμη με ανεβάζει πάνω από τα μικρά και τα καθημερινά. Τα φυσικά μου όρια ξεχνιούνται, κι ο κόσμος μου είναι ψηλά, το μήκος, το πλάτος και το βάθος του ουρανού είναι δικά μου!…
«…Έτσι, από την φιλοσοφία μαθαίνω ότι βλέπουμε μόνο σκιές και γνωρίζουμε μόνο εν μέρει, κι ότι όλα τα πράγματα αλλάζουν, αλλά ο Νους, ο ακατανίκητος Νους, περικλείει όλη την Αλήθεια, αγκαλιάζει το σύμπαν όπως είναι, μετατρέπει τις σκιές σε πραγματικότητες και κάνει τις ταραχώδεις αλλαγές να φαίνονται μόνο στιγμές σε μια αιώνια σιωπή ή σύντομες γραμμές στο άπειρο θέμα της τελειότητας και του κακού. -«Μια στάση στον δρόμο προς το καλό». Helen Keller ‘Η Ιστορία της Ζωής μου’
Η Keller επισημαίνει ότι ο Νους μας, ακόμη και ένας Νους βυθισμένος στο σιωπηλό σκοτάδι είναι ακατανίκητος κι αγκαλιάζει το σύμπαν όπως είναι, δηλαδή, η οργάνωση της κατανόησης μέσα στο Νου είναι παρόμοια με μια καθολική κατανόηση, μια κατανόηση που βασίζεται στον φυσικό νόμο. Το μυαλό μας διαμορφώθηκε από τον φυσικό νόμο και έτσι είμαστε οπαδοί του.
Ο άνθρωπος κοιτάζει μέσα του και με τον καιρό βρίσκει το μέτρο και το νόημα του σύμπαντος. Έτσι, με αυτήν την κατανόηση, το κακό δεν είναι κάτι που υπάρχει έξω από εμάς, αλλά σίγουρα, υπάρχει μέσα μας, αντιπροσωπεύει τον αγώνα μεταξύ άγνοιας και γνώσης, κι αυτός ο αγώνας είναι πάντα πνευματικά επώδυνος, γιατί νιώθουμε ότι ένα μέρος μας πρέπει πεθάνει, για να μεγαλώσει το άλλο μέρος. Το να γνωρίζεις το κακό σημαίνει να γνωρίζεις αυτόν τον αγώνα κι αν κάποιος καταφέρει να τον κατακτήσει, δεν μπορεί παρά να γίνει αισιόδοξος, κατά συνέπεια:
Το ίδιο το κακό, που ο ποιητής λαλεί ότι είναι μια σκληρή απογοήτευση, είναι απαραίτητο για την πλήρη γνώση της χαράς. Μόνο η επαφή με το κακό μας μαθαίνει να νιώθουμε το αντίθετο, την ομορφιά της αλήθειας, της αγάπης και της καλοσύνης.
Η αισιοδοξία, μα, όχι η αισιοδοξία του ανόητου ή του ονειροπαρμένου, αλλά του γνώστη, του φιλόσοφου/καλλιτέχνη, είναι επομένως κάτι που δεν συμμετέχει στο παρόν (ενώ εμείς είναι ανάγκη να βρισκόμαστε στον παρόντα χρόνο) και είναι, κατά μία έννοια, η κατανόηση του τι συνιστά την κατεύθυνση του μέλλοντος· που βασίζεται στην αναγνώριση στους θεμελιώδεις νόμους του σύμπαντος, που βασίζονται στο καλό, το αληθινό και το διαρκώς τελειοποιούν.
Η φιλοσοφία επισημαίνει συνεχώς την αναξιοπιστία των πέντε αισθήσεων και το σημαντικό έργο της λογικής που διορθώνει τα λάθη της όρασης κι αποκαλύπτει τις ψευδαισθήσεις της. Αν δεν μπορούμε να βασιστούμε στις πέντε αισθήσεις, πόσο λιγότερο μπορούμε να βασιστούμε σε τρεις! Τι λόγο έχουμε για να απορρίψουμε το φως, τον ήχο και το χρώμα ως αναπόσπαστο μέρος του κόσμου μας; Πώς μπορούμε να ξέρουμε ότι έχουν πάψει να υπάρχουν για εμάς; Πρέπει να θεωρούμε δεδομένη την πραγματικότητά τους, ακόμη και όταν ο φιλόσοφος υποθέτει την πραγματικότητα του κόσμου χωρίς να μπορεί να την δει φυσικά συνολικά.
Η αρχαία φιλοσοφία προσφέρει ένα επιχείρημα που φαίνεται ακόμα έγκυρο. Υπάρχει στους τυφλούς όπως και στους βλέποντας ένα Απόλυτο που δίνει Αλήθεια σ’ αυτό που ξέρουμε ό,τι είναι αληθινό, ευρυθμία σ’ ό,τι είναι τακτοποιημένο, ομορφιά στο όμορφο, αγγίσιμο σ’ αυτό που είναι απτό. Εάν αυτό χορηγηθεί, προκύπτει ότι αυτό το Απόλυτο δεν είναι ατελές, ελλιπές, μερικό. Πρέπει να ξεπεράσει τα περιορισμένα στοιχεία των αισθήσεών μας κι επίσης να δώσει φως σ’ αυτό που είναι αόρατο, μουσική στο μιούζικαλ που η σιωπή θαμπώνει. Έτσι ο ίδιος ο νους, μας αναγκάζει να αναγνωρίσουμε ότι βρισκόμαστε σ’ έναν κόσμο πνευματικής αρμονίας, ευρυθμίας, ομορφιάς κι αρμονίας.
Ο Αισιόδοξος, Ορθολογιστής Gottfried Wilhelm Leibniz.
Η ουσία, ή η απολυτότητα αυτών των ιδεών, αναγκαστικά διαλύουν τα αντίθετά τους που ανήκουν στο κακό, την ασχήμια, την αταξία και την διχόνοια. Έτσι η κώφωση και η τύφλωση δεν υπάρχουν στον άυλο νου, που είναι φιλοσοφικά ο πραγματικός κόσμος, αλλά εξορίζονται με τις φθαρτές υλικές αισθήσεις. Η πραγματικότητα, της οποίας τα ορατά πράγματα είναι το σύμβολο, λάμπει μπροστά στο μυαλό μας. Ενώ περπατάμε στην φυλακή μας με ασταθή βήματα, το πνεύμα μας σαρώνει προς τον ουρανό πάνω σε φτερά αετού και κοιτάζει έξω με άσβεστη όραση τον κόσμο της αιώνιας ομορφιάς.
Υπάρχει καλός λόγος για τον οποίο ο μεγάλος επιστήμονας κι ένας από τους σημαντικότερους φιλοσόφους του 17ου-18ου αιώνα, που θεωρείται ως καθολικό πνεύμα της εποχής του (homo universalis) κι έχει αποκληθεί «ο πολυμαθέστερος ανήρ μετά τον Αριστοτέλη», ο ορθολογιστής Gottfried Wilhelm Leibniz δήλωσε πως «ζούμε στον καλύτερο από όλους τους δυνατούς κόσμους», τον οποίο ο Βολταίρος χλεύασε στην υπερβολή του «Γιατί ένας από τους μεγαλύτερους επιστήμονες όλων των εποχών κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ζούμε στον καλύτερο από όλους τους δυνατούς κόσμους;»
Ο Leibniz παρατήρησε τους νόμους του σύμπαντος, όπως η αρχή της ελάχιστης δράσης, στην οποία ακόμη και κατά την διάρκεια των ημερών του Φερμά στην μελέτη της συμπεριφοράς του φωτός μέσω της ελάχιστης δράσης, αναγνωρίστηκε ως «ηθικό χαρακτηριστικό» στις αρχές της φυσικής. Το σύμπαν δεν ήταν τυχαίο, αλλά ήταν μάλλον διατεταγμένο και η ευταξία ήταν μια αρμονική ευταξία!
Ήδη από τον 20ο αιώνα ο νόμος της Συνέχειας και του Υπερβατικού Δικαίου της ομοιογένειας βρήκαν μαθηματική εφαρμογή (μέσω της μη-τυπικής ανάλυσης). Έγινε ένας από τους πιο παραγωγικούς εφευρέτες στον τομέα της μηχανικής αριθμομηχανών. Ενώ εργαζόταν για την προσθήκη αυτόματου πολλαπλασιασμού και διαίρεσης στην αριθμομηχανή του Πασκάλ, ήταν ο πρώτος που περιέγραψε μια αριθμομηχανή pinwheel το 1685 και εφηύρε τον τροχό Leibniz, που χρησιμοποιείται στην αριθμομετρία, η πρώτη μαζικής παραγωγής μηχανική αριθμομηχανή. Όρισε επίσης το δυαδικό αριθμητικό σύστημα, το οποίο είναι το θεμέλιο όλων σχεδόν των ψηφιακών υπολογιστών.
Στην φιλοσοφία, ο Leibniz είναι πιο γνωστός για την αισιοδοξία του, δηλαδή το συμπέρασμά του ότι το Σύμπαν μας είναι, σε μια περιορισμένη έννοια, το καλύτερο δυνατό που θα μπορούσε να δημιουργήσει ο Θεός, μια ιδέα που συχνά διακωμωδείται από άλλους, όπως ο Βολταίρος. Ο Leibniz, μαζί με τον Ρενέ Ντεκάρτ και τον Μπαρούχ Σπινόζα, ήταν ένας από τους τρεις μεγάλους υποστηρικτές του ορθολογισμού τον 17ο αιώνα.
Είχε σημαντική συνεισφορά στην φυσική και την τεχνολογία, σε έννοιες που εμφανίστηκαν πολύ αργότερα στην φιλοσοφία, την θεωρία πιθανοτήτων, την βιολογία, την ιατρική, την γεωλογία, την ψυχολογία, την γλωσσολογία και την επιστήμη των υπολογιστών. Έγραψε έργα για την φιλοσοφία, την πολιτική, το δίκαιο, την ηθική, την θεολογία, την ιστορία και την φιλολογία. Οι συνεισφορές του Leibniz σ’ αυτό το ευρύ θεματικό φάσμα διασκορπίστηκαν σε διάφορα γνωστά περιοδικά, σε δεκάδες χιλιάδες επιστολές και αδημοσίευτα χειρόγραφα. Έγραψε σε πολλές γλώσσες, αλλά κυρίως στην λατινική, την γαλλική και την γερμανική. Παρόλα αυτά δεν υπάρχει πλήρης συλλογή των γραπτών του. Έγραψε μόνο 2 φιλοσοφικές διατριβές σε μέγεθος βιβλίου, από τις οποίες μόνο ένα ονόματι Theodicee εκδόθηκε το 1710.
Ως απαρχή της δράσης του ως φιλόσοφος θεωρείται η Μεταφυσική Πραγματεία, ένα έργο που συνετέθη το 1686 ως σχολιασμός στην επικείμενη διαφορά λειτουργίας μεταξύ του Νικόλαου Μαλμπράνς και του Άντωνι Άρναουλντ.
Ο Leibniz συνάντησε τον Σπινόζα το 1676, διάβασε κάποια από τα ανέκδοτα γραπτά του και θεωρείται έκτοτε ως σφετεριστής κάποιων ιδεών του Σπινόζα. Ενώ ο Λάιμπνιτς θαύμαζε τις διανοητικές ικανότητες του Σπινόζα, ήταν επίσης ευθέως συγκλονισμένος από τα συμπεράσματα του Σπινόζα, ιδίως όταν αυτά ήταν και αντίθετα με την χριστιανική ορθοδοξία.
Ο Leibniz επικαλείται μία σειρά από επτά θεμελιώδεις Αρχές:
• Ταυτότητα / αντίφαση. Αν μια πρόταση είναι αληθής, τότε η άρνησή της είναι ψευδής και το αντίστροφο.
• Ταυτότητα του indiscernibles. Δύο ξεχωριστά πράγματα δεν μπορούν να έχουν όλες τις ιδιότητες τους στο κοινό. Αν κάθε κατηγόρημα διακατέχεται από χ, επίσης θα διακατέχεται από y και το αντίστροφο, τότε οι οντότητες x και y είναι ίδιες; Συχνότερη η επίκληση στην σύγχρονη λογική και την φιλοσοφία, η «ταυτότητα του indiscernibles», αναφέρεται συχνά ως «νόμος του Λάιμπνιτς». Έχει προσελκύσει τις πιο πολλές αντιπαραθέσεις και κριτικές, ιδιαίτερα από την σωματιδιακή φιλοσοφία και την κβαντική μηχανική.
• Επαρκής λόγος. Πρέπει να υπάρχει ένας επαρκής λόγος για να υπάρχει κάτι, για οποιοδήποτε γεγονός που μπορεί να συμβεί, για την απόκτηση οποιασδήποτε αλήθειας.
• Προκαθορισμένη αρμονία. Ο κατάλληλος χαρακτήρας της κάθε ουσίας που επιφέρει πως ό,τι συμβαίνει σε κάποιον αντιστοιχεί σε ό,τι συμβαίνει σε όλους τους άλλους, χωρίς, ωστόσο, να ενεργήσει ο ένας στον άλλον άμεσα. (Λόγος για την Μεταφυσική, XIV) Όταν πέσει ένα γυαλί θρυμματίζεται, διότι «γνωρίζει» ότι έχει χτυπήσει στο έδαφος, και όχι επειδή η πρόσκρουση με το έδαφος «αναγκάζει» το ποτήρι να σπάσει.
• Νόμος της συνέχειας (κυριολεκτικά: «Η φύση δεν κάνει κανένα άλμα»).
• Αισιοδοξία: «Ο Θεός επιλέγει σίγουρα πάντα το καλύτερο».
• Η πληρότητα του Leibniz πιστεύεται ότι είναι η καλύτερη όλων των δυνατών κόσμων που θα πραγματοποιήσουμε κάθε πραγματική δυνατότητα και η Théodicée υποστήριξε ότι αυτή η καλύτερη όλων των δυνατών κόσμων θα περιέχει όλες τις δυνατότητες, με πεπερασμένη εμπειρία από την αιωνιότητα και δεν θα δίνει κανένα λόγο να αμφισβητήσει την τελειότητα της φύσης. Ο Λάιμπνιτς σε ορισμένες περιπτώσεις ήταν έτοιμος να δώσει μια ορθολογική άμυνα μιας συγκεκριμένης αρχής, αλλά τις περισσότερες φορές την λάμβανε ως δεδομένη.
Ο ίδιος ο Leibniz έγραψε:
«Οι φιλοσοφικές μου απόψεις προσεγγίζουν πολύ εκείνες της μακαρίτισσας Κόμισσας του Κόνγουεϊ και βρίσκονται μεταξύ των απόψεων του Πλάτωνα και του Δημόκριτου, γιατί υποστηρίζω πως όλα τα πράγματα συμβαίνουν μηχανικά όπως υποστήριξαν ο Δημόκριτος και ο Καρτέσιος ενάντια στις απόψεις του Χένρι Μουρ και των οπαδών του, αλλά υποστηρίζω επίσης πως όλα συμβαίνουν σύμφωνα με μία ζωντανή αρχή και σύμφωνα με τα τελικά αίτια -όλα τα πράγματα είναι γεμάτα ζωή και συνείδηση, αντίθετα με τις απόψεις των Ατομιστών.»
Σύμφωνα με τον Leibniz, οι μονάδες (άτομα) είναι στοιχειώδη σωματίδια με θολές αντιλήψεις του ενός προς το άλλο. Οι μονάδες μπορούν επίσης να συγκριθούν και με τα σωματίδια της Μηχανικής Φιλοσοφίας του Ντεκάρτ και άλλων. Οι μονάδες αποτελούν «ουσιώδεις μορφές της ύπαρξης» με τις ακόλουθες ιδιότητες: είναι αιώνιες, αδιάσπαστες, ατομικές, υποκείμενες στους δικούς τους νόμους, αλληλεπιδραστικές, με την καθεμία να αντανακλά ολόκληρο το Σύμπαν σε μία προκαθορισμένη αρμονία (ένα ιστορικής σημασίας παράδειγμα του παμψυχισμού). Οι μονάδες είναι κέντρα της ισχύος: η ουσία είναι ισχύς, ενώ ο χρόνος, η ύλη και η κίνηση είναι απλώς φαινομενικά.
Η οντολογική ουσία μιας μονάδας είναι η αμείωτη απλότητά της. Σε αντίθεση με τα άτομα, οι μονάδες δεν κατέχουν υλικό ή χωροχρονικό χαρακτήρα. Διαφέρουν επίσης από τα άτομα λόγω της ολοκληρωμένης αμοιβαίας ανεξαρτησίας, έτσι ώστε οι αλληλεπιδράσεις ανάμεσα στις μονάδες είναι μόνο φαινομενικές. Αντ’ αυτού, προς χάριν της αρχής της προκαθορισμένης αρμονίας, κάθε μονάδα ακολουθεί ένα προκαθορισμένο σύστημα «οδηγιών», το οποίο προσαρμόζεται στην ιδιομορφία του καθενός, έτσι ώστε κάθε μονάδα «γνωρίζει» τι να κάνει κάθε στιγμή. Λόγω αυτών των εσωτερικών οδηγιών, κάθε μονάδα λειτουργεί ως ένας καθρέφτης του σύμπαντος. Οι μονάδες δεν χρειάζεται να είναι μικρές. Για παράδειγμα, κάθε ανθρώπινο ον αποτελεί μία μονάδα, στην οποία η ελεύθερη βούληση είναι προβληματική.
Οι μονάδες σκοπεύουν να απαλλαγούν από τα προβλήματα:
• Της αλληλεπίδρασης μεταξύ μυαλού και ύλης, όπως προκύπτει στο σύστημα του Ντεκάρτ.
• Της έλλειψης ατομικότητας που κληροδοτήθηκε στο σύστημα του Σπινόζα, η οποία αναπαριστά τα ατομικά πλάσματα ως απλώς αντικείμενα τύχης.
Ο Leibniz ήταν ένας από τους πολύ σημαντικούς επιστήμονες της λογικής μεταξύ της εποχής του Αριστοτέλη και το 1847, όταν ο George Boole και ο Augustus De Morgnan εξέδωσαν ο καθένας βιβλία, τα οποία εισήγαγαν την σύγχρονη τυπική λογική. Ο Leibniz διατυπώνει τις κύριες ιδιότητες από αυτά που σήμερα αποκαλούμε συνδυασμό, διάζευξη, άρνηση, ταυτότητα, ένταξη και κενό σύνολο. Οι αρχές της λογικής του Leibniz και αναμφίβολα ολόκληρης της φιλοσοφίας του, διακρίνονται σε δύο.
1. Όλες μας οι ιδέες συγκροτούνται από ένα πολύ μικρό αριθμό απλών ιδεών, οι οποίες σχηματίζουν το αλφάβητο της ανθρώπινης σκέψης. 2. Οι πολύπλοκες ιδέες εξελίσσονται από αυτές τις απλές ιδέες από έναν ομοιόμορφο και συμμετρικό συνδυασμό, ανάλογο του αριθμητικού πολλαπλασιασμού.
Η τυπική λογική, η οποία αναδείχθηκε στις αρχές του 20ου αιώνα απαιτεί επίσης στο ελάχιστο την μοναδιαία άρνηση και τις ποσοτικές μεταβλητές, που κυμαίνονται σε κάποιο σύμπαν του λόγου. Ο Leibniz δεν δημοσίευσε τίποτα επάνω στην τυπική λογική όσο ζούσε. Τα περισσότερα που έγραψε επάνω στο θέμα αποτελούν σχέδια εργασίας. Στο βιβλίο του «Η Ιστορία της Δυτικής Φιλοσοφίας», ο Bertrand Russell ισχυρίστηκε ότι ο Leibniz είχε αναπτύξει την λογική σε αδημοσίευτα γραπτά του σε τέτοιο επίπεδο, το οποίο επιτεύχθηκε μόνο 200 χρόνιο αργότερα.
Έτσι, ένας αισιόδοξος δεν διαφέρει από έναν φιλόσοφο που δεν διαφέρει από έναν επιστήμονα που δεν διαφέρει από έναν ποιητή, από έναν καλλιτέχνη. Όλ’ αυτά βασίζονται στην ικανότητα να δούμε τον κόσμο πέρα από την αίσθηση/αντίληψη, ακόμη και πέρα από αυτό που είναι στο παρόν, γι’ αυτό που είναι το μέλλον. Με άλλα λόγια, οι σκέψεις τους βρίσκονται σε ένα μέλλον που δεν έχει γίνει ακόμη.
Επομένως, η δύναμη δεν βρίσκεται στον πλούτο και την επιρροή που είναι η αληθινή κοιλάδα των κωφών και των τυφλών (αυτών που δεν έχουν ακόμη αφυπνιστεί στο μυαλό και την ψυχή τους κι είναι έτσι αληθινοί σκλάβοι), αλλά η Δύναμη είναι το να είσαι σε ένωση μ’ αυτές οι ανώτερες αρχές του σύμπαντος, που βασίζονται στον φυσικό νόμο όπως κατανοείται μέσα από τα έργα των Ηράκλειτου/Δημόκριτου/Αναξαγόρα.
Τίποτε δεν είναι το ίδιο δύο φορές, τα πάντα κινούνται, αλλάζουν, τροποποιούνται, πολύ πέρα από την αντίληψή μας. Ό,τι έχει χτιστεί μπορεί και να γκρεμιστεί, το γκρεμισμένο μπορεί να είναι καλύτερο από το κτιστό, αλλά ο Λόγος/Πυρ δεν ανήκει ποτέ σ’ ένα άτομο, στην πραγματικότητα, η προέλευσή του δεν εντοπίζεται καν σε άτομο ή έστω σε συλλογικό. Ο Λόγος/Πυρ υπάρχει ως Αλήθεια ανεξάρτητα από εμάς. Αυτή είναι η αιτία όπου ο Λόγος/Πυρ που σχετίζεται με την Αλήθεια δεν μπορεί να καταστραφεί, γιατί τελικά δεν εξαρτάται από την φευγαλέα και ασυνεπή αναγνώριση τέτοιων πραγμάτων.
Η Αλήθεια δεν έρχεται ξαφνικά στην ύπαρξη επειδή την ισχυριζόμαστε, ή έχουμε την Πρόθεση γι’ αυτήν κι έτσι, είναι πέρα από την καταστολή και είναι πέρα από την καταστροφή. Αυτός είναι επίσης ο λόγος που ο Νους (κατά τον Αναξαγόρα) έχει πάντα πρόσβαση στον Λόγο/Πυρ που σχετίζεται με την Αλήθεια, όταν του δίνονται τα κατάλληλα εργαλεία για αισθητική, ποιότητα, ομορφιά, καλλιτεχνία, φαντασία, ποιητική και σκέψη, έτσι ώστε ο Νους να βρίσκει τον δρόμο του πίσω στην πηγή του. Η Αλήθεια, προκύπτει μέσα από την αγάπη για την γνώση, για το όνειρο.
Σ’ αυτό το πλαίσιο, είναι παγερά αδιάφορο το να κοροϊδεύεται κάποιος από τους πολλούς/σκλάβους, επειδή τηρεί τις αρχές της αισιοδοξίας, επειδή ονειρεύεται, γιατί το να είσαι φύσει και θέσει αισιόδοξος σημαίνει να ‘χεις πρόσβαση στα όνειρα, να ζεις σ’ ένα όμορφο όνειρο, αλλά, αυτό το όνειρο να είναι το πραγματικό, ο Παρόν Χρόνος κι όχι κρύο, αλλά ζεστό, όχι γυμνό, αλλά επιπλωμένο με χίλιες ομορφιές… αφάνταστης ομορφιάς!
Ωστόσο, αφαίρεσε τον ονειρικό κόσμο και η απώλεια είναι ασύλληπτη. Το μαγικό ξόρκι που ενώνει την αισθητική έχει σπάσει. Η λαμπρότητα της τέχνης και η στα ύψη δύναμη της φαντασίας μειώνονται επειδή κανένα φάντασμα από ηλιοβασιλέματα και λουλούδια που ξεθωριάζουν δεν προτρέπει προς τον στόχο. Έχει φύγει η βουβή, άδεια, η συνεννόηση που ενθαρρύνει την ψυχή να κοροϊδεύει και να υπερβαίνει τα όρια του χρόνου και του χώρου, να προβλέπει και να συγκεντρώνει σε σοδειές επιτευγμάτων για ακόμη, αγέννητους αιώνες.
Σβήστε τα όνειρα και οι τυφλοί χάνουν την βασική ελπίδα τους, γιατί στα οράματα του ύπνου βλέπουν την δύναμή τους στο Νου που βλέπει και την προσδοκία τους για ομορφιά πέρα από την κενή, στενή νύχτα. Ναι, χωρίς τα όνειρα, η αντίληψή μας για την αθανασία κλονίζεται. Η δύναμη, η κινητήρια ενέργεια της ανθρώπινης ζωής, τρεμοπαίζει. Από τέτοια κενή θέση και γύμνια από όνειρα, το σοκ των κατεστραμμένων κόσμων είναι πράγματι ευπρόσδεκτο. Στην πραγματικότητα, τα όνειρα μας φέρνουν πιο κοντά στον Λόγο, ανεξάρτητα από εμάς και σε πείσμα μας, ώστε η ψυχή μας να δικαιωθεί και να πετάξει στην πηγή της, στην αρμονία και στην ομορφιά…
Αν περιμένεις το χειρότερο ελπίζοντας για το καλύτερο, θα σου ‘ρθει το χειρότερο. Τα πράγματα που σου συμβαίνουν είναι σε πλήρη συμφωνία μ’ αυτά που πιστεύεις/περιμένεις. Αν πιστέψεις/περιμένεις ότι θα σε πατήσουν, θα σε κάνουν λιώμα, άλλωστε τα πράγματα ποτέ δεν είναι τόσο άσχημα ώστε να μην μπορούν να χειροτερέψουν. Στην ζωή υπάρχουν δύο είδη ανθρώπων: οι αισιόδοξοι και οι απαισιόδοξοι. Οι απαισιόδοξοι έχουν συνήθως δίκιο. Αν όμως η ανθρωπότητα έφτασε ως εδώ, αυτό το χρωστάει στους αισιόδοξους. Δεν πρέπει κανείς να συμβιβάζεται στο να προχωράει έρποντας, όταν έχει την παρόρμηση, την θέληση και την ικανότητα να πετάξει ψηλά. Κανένας απαισιόδοξος δεν ανακάλυψε ποτέ το μυστικό των αστεριών, ούτε ταξίδεψε ποτέ σε μια άγνωστη γη. Προσωπικά, είμαι φύσει και θέσει, αισιόδοξη. Δεν έχει καμιά χρησιμότητα το να είμαι οτιδήποτε άλλο!
…Να είστε αισιόδοξοι, κι ορμίσετε στο Άπειρο, μ’ ενθουσιασμό!!!
.jpg)