Οι 3 εχθροί του μυαλού μας που πρέπει να διαλύσουμε

Για να μπορέσεις να εφαρμόσεις αυτή τη φιλοσοφία ο νους σου πρέπει να είναι έτοιμος να τη δεχτεί. Η προετοιμασία δεν είναι εύκολη. Ξεκινάει με τη μελέτη, ανάλυση και κατανόηση των 3 εχθρών που πρέπει να διαλύσεις.

Αυτοί είναι:

– Η Αναποφασιστικότητα,
– η Αμφιβολία και
– ο Φόβος.

Η έκτη αίσθηση δεν θα λειτουγήσει με αυτά τα 3 αρνητικά στοιχεία, εφόσον αυτά παραμένουν μέσα στο μυαλό σου. …όπου είναι το ένα εκεί δίπλα είναι και τα άλλα… Η Αναποφασιστικότητα είναι η σπορά του φόβου.

Η Αναποφασιστικότητα κρυσταλλώνεται σε Αμφιβολία, τα 2 ενώνονται και δημουργείται ο φόβος. Αυτός είναι ο λόγος που αυτοί οι 3 εχθροί είναι τόσο επικίνδυνοι. Γεννούν και μεγαλώνουν χωρίς να η παρουσία τους να γίνεται αντιληπτή. …

Οι έξι βασικοί φόβοι είναι:

– Ο φόβος της φτώχειας
– Ο φόβος της κριτικής
– Ο φόβος της κακής υγείας
– Ο φόβος του να χάσουμε την αγάπη κάποιου
– Ο φόβος των γηρατειών
– Ο φόβος του θανάτου

Όλοι οι άλλοι φόβοι είναι μικρής σημασίας και μπορούν να συνοψιστούν κάτω από αυτές τις 6 βασικές κατηγορίες. … οι φόβοι αυτοί δεν είναι τίποτα παραπάνω από καταστάσεις του μυαλού. … οι γιατροί έρχονται σε επαφή καθημερινά με εκατοντάδες ασθενείς με όλων των μορφών τις μεταδοτικές ασθένειες, χωρίς να μολύνονται.

Η ανοσία τους απέναντι στην ασθένεια βασίζεται κυρίως –εάν όχι αποκλειστικά- στη έλλειψη φόβου.

Ο άνθρωπος δεν μπορεί να δημιουργήσει τίποτα εάν πρώτα δεν το συλλάβει σε μορφή παρόρμησης ή σκέψης… ΟΙ ΠΑΡΟΡΜΗΤΙΚΕΣ ΣΚΕΨΕΙΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΞΕΚΙΝΟΥΝ ΑΜΕΣΩΣ ΝΑ ΜΕΤΑΤΡΕΠΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΤΟΥΣ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΟ, ΑΣΧΕΤΑ ΕΑΝ ΕΙΝΑΙ ΗΘΕΛΗΜΕΝΕΣ Η ΜΗ. …κάθε ανθρώπινο ον έχει τη δυνατότητα να ελέγξει απόλυτα το μυαλό του…

Ο ΦΟΒΟΣ ΤΗΣ ΦΤΩΧΕΙΑΣ

…η φτώχεια και τα πλούτη ταξιδεύουν σε εντελώς αντίθετες κατευθύνσεις. (με την έννοια πλούτη ο συγγραφέας εννοεί την ευρύτερη μορφή, δηλαδή οικονομικά, πνευματικά, νοητικά και υλικά πλούτη). …

Το σημείο αναφοράς που οδηγεί σε αυτά είναι η επιθυμία. …εάν απαιτείς πλούτη πρέπει να αρνηθείς οποιαδήποτε περίσταση που οδηγεί στη φτώχεια. … ο φόβος της φτώχειας είναι μια κατάσταση του μυαλού. …

Ο φόβος αυτός παραλύει τη λογική, καταστρέφει τη φαντασία, σκοτώνει την αυτάρκεια, υπονομεύει τον ενθουσιασμό, αποθαρρύνει την πρωτοβουλία, οδηγεί σε αβεβαιότητα ενός σκοπού, ενθαρρύνει την αναβλητικότητα και κάνει τον αυτοέλεγχο αδύνατο.

Παίρνει μακριά τη γοητεία από την προσωπικότητα κάποιου, καταστρέφει τη δυνατότητα της ακριβούς σκέψης, παρεκκλίνει τη συγκέντρωση στην προσπάθεια, κυριεύει την επιμονή, αντιστρέφει τη θέληση σε τίποτα, καταστρέφει τη φιλοδοξία, σκιάζει τη μνήμη και προσκαλεί την αποτυχία σε όλες τις απίθανες μορφές της.

Σκοτώνει την αγάπη και δολοφονεί τα λεπτά αισθήματα της καρδιάς, αποθαρρύνει τη φιλία και προσκαλεί την καταστροφή σε εκατοντάδες μορφές, οδηγεί σε αυπνία, μιζέρια και δυστυχία… …ο φόβος αυτός είναι, χωρίς αμφιβολία, ο πλέον καταστροφικός από τους έξι βασικούς φόβους.

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ

ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ: Συνήθως εκφράζεται με έλλειψη φιλοδοξίας, θέληση να αποδεχθεί κανείς τη φτώχια, παραδοχή οποιασδήποτε αμοιβής έχει να προσφέρει η ζωή χωρίς να υπάρχει αντίδραση, νοητική και βιολογική τεμπελιά, έλλεψη πρωτοβουλίας, ενθουσιασμού και αυτοελέγχου.

ΑΝΑΠΟΦΑΣΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ: Η συνήθεια του να επιτρέπουμε στους άλλους να σκέφτονται για εμάς. Σαν να «κάθομαι στον φράχτη» (σ.μ. σίγουρα το ζούμε ΚΑΙ στην πολιτική και όχι μόνο).

ΑΜΦΙΒΟΛΙΑ: Συνήθως εκφράζεται μέσω άλλοθι/δικαιολογιών σχεδιασμένα να σκεπάζουν, «εξηγούν», απολογούν για την αποτυχία κάποιου. Μερικές φορές εκφράζονται με τη μορφή φθόνου προς εκείνους που είναι επιτυχημένοι ή κριτικάροντάς τους.

ΑΝΗΣΥΧΙΑ: Συνήθως εκφράζονται με το να βρίσκουμε λάθη στους άλλους, μια τάση να ξοδεύουμε πέρα από το εισόδημά μας, αδιαφορία για τη προσωπική εμφάνιση, συνοφρύωμα, ακράτεια στη χρήση αλκοόλ, μερικές φορές με τη χρήση ναρκωτικών, νευρικότητα, έλλειψη ισορροπίας, αυτό-συνείδησης και έλλειψη αυτάρκειας.

ΥΠΕΡ-ΠΡΟΣΟΧΗ: Η συνήθεια του να κοιτάμε την αρνητική πλευρά της κάθε κατάστασης, σκεφτόμενοι και μιλώντας για κάθε πιθανή καταστροφή αντί να συγκεντρωνόμαστε στα μέσα επιτυχίας. Γνωρίζοντας όλους τους δρόμος προς την αποτυχία, αλλά ποτέ αναζητώντας τα σχέδια ώστε να την αποφύγουμε.

Περιμένοντας «την κατάλληλη στιγμή» να ξεκινήσουμε να βάζουμε ιδέες και σχέδια στην πράξη, μέχρι η αναμονή να γίνει μόνιμη συνήθεια. Θυμόμαστε όλους εκείνους που έχουν αποτύχει, και ξεχνάμε όλους εκείνους που έχουν επιτύχει. Βλέπουμε την τρύπα στο κουλούρι, και παραβλέπουμε το ίδιο το κουλούρι. Απαισιοδοξία που οδηγεί σε κακή χώνεψη, αυτο-δηλητηρίαση, κακή αναπνοή και κακή διάθεση.

ΑΝΑΒΛΗΤΙΚΟΤΗΤΑ: Η συνήθεια να αναβάλουμε για αργότερα αυτό που θα μπορούσε να γίνει πέρυσι. Ξοδεύουμε αρκετό χρόνο στο να δημιουργούμε άλλοθι και δικαιολογίες αντί α κάνουμε τη δουλειά. Αυτό το σύμπτωμα είναι στενά συνδεδεμένο με την υπερ-προσοχή, αμφιβολία και ανησυχία.

Άρνηση να δεχθούμε υπευθυνότητες όταν αυτό μπορεί να αποφευχθεί. Θέληση για να συμβιβαστούμε αντί να δώσουμε μια γερή μάχη. Συμβιβασμός με τις δυσκολίες αντί να τις αξιοποιήσουμε και να τις χρησιμοποιήσουμε ως εφαλτήριο λίθο προς την πρόοδο.

Διαπραγματευόμαστε με τη ζωή για μια δεκάρα αντί να απαιτήσουμε ευημερία, χλιδή, πλούτη, ευχαρίστηση και ευτυχία. Σχεδιάζουμε το τι θα κάνουμε ΕΝΑ ΚΑΙ ΕΦΟΣΟΝ ΚΥΡΙΕΥΘΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΟΤΥΧΙΑ, ΑΝΤΙ ΝΑ ΝΑ ΚΑΨΟΥΜΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΓΕΦΥΡΕΣ ΚΑΙ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΤΗΝ ΥΠΟΧΩΡΗΣΗ ΑΔΥΝΑΤΗ.

ΑΝΑΜΕΝΟΝΤΑΣ ΦΤΩΧΕΙΑ ΑΝΤΙ ΝΑ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕ ΠΛΟΥΤΗ: Σχετιζόμαστε με αυτούς που αποδέχονται τη φτώχεια αντί να αναζητούμε τη συντροφιά εκείνων που απαιτούν και λαμβάνουν πλούτη. … μερικοί θα αναρωτηθούν: «έγραψες ένα βιβλίο σχετικά με χρήματα;» …

Ο κύριος λόγος που γράφω αυτό το βιβλίο στο πώς να αποκτήσεις χρήματα είναι το γεγονός ότι ο κόσμος πρόσφατα (σ.μ. το βιβλίο γράφτηκε το 1930 περίπου στην περίοδο του Κραχ αλλά κάτι θα σας θυμίζει και στο σήμερα.

Επίσης όλο το βιβλίο είναι σαν να γράφτηκε για το σήμερα και τις εποχές που διανύουμε) πέρασε από μια εμπειρία που άφησε εκατομμύρια άνδρες και γυναίκες παραλυμένους από το ΦΟΒΟ ΤΗΣ ΦΤΩΧΕΙΑΣ.

Ο ΦΟΒΟΣ ΤΗΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ …

Ο φόβος της κριτικής κλέβει από τον άνθρωπο την πρωτοβουλία, καταστρέφει τη δύναμη της φαντασίας, περιορίζει την ατομικότητα, παίρνει μακριά την αυτάρκεια και του κάνει ζημιά με εκατοντάδες άλλους τρόπους.

Οι γονείς συχνά κάνουν στα παιδιά τους ανεπανόρθωτη ζημιά με το να τα κριτικάρουν. Η μητέρα ενός παιδικού φίλου τον τιμωρούσε κάθε φορά λέγοντάς του «θα πας στη φυλακή πριν φτάσεις στα είκοσι». Στάλθηκε στο αναμορφωτήριο στα 17 του. …

ο κάθε ένας μας έχει ένα απόθεμα κριτικής (προς τους άλλους) που προσφέρει «απλόχερα» προς τους άλλους είτε του το ζητήσουν, είτε όχι. … θα έπρεπε να αναγνωρίζεται ως έγκλημα (της χειρότερης μορφής), για ένα γονιό το να χτίζει κόμπλεξ κατωτερότητας στο παιδί του μέσω μη αναγκαίας κριτικής. …

η κριτική εμφυτεύει το ΦΟΒΟ στην ανθρώπινη καρδιά… …δεν θα χτίσει αγάπη ή στοργή. … ο φόβος αυτός είναι παγκόσμιος και μοιραίο εμπόδιο στην προσωπική ανάπτυξη, κυρίως επειδή αυτός ο φόβος καταστρέφει την πρωτοβουλία και αποθαρρύνει τη χρήση της φαντασίας.

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ

ΑΥΤΟ-ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ: Εκφράζεται με νευρικότητα, του να είσαι ντροπαλός στις συζητήσεις και στο να συναντάς αγνώστους, αδέξιες κινήσεις των χεριών και των άκρων, αποστροφή των ματιών.

ΕΛΛΕΙΨΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ: Έλλειψη ελέγχου της φωνής, νευρικότητα στην παρουσία τρίτων, κακή στάση του σώματος, κακή μνήμη.

ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑ: Έλλειψη στιβαρότητας στις αποφάσεις, προσωπικής γοητείας και ικανότητας να εκφράζεις ανοικτά τις απόψεις σου. Η συνήθεια του να «κάνεις στο πλάι» στα θέματα που πρέπει να αντιμετωπίσεις αντί να τα αντιμετωπίσεις σωστά. Συμφωνία με τους άλλους χωρίς προσεκτική εξέταση των απόψεών τους.

ΣΥΜΠΛΕΓΜΑ ΚΑΤΩΤΕΡΟΤΗΤΑΣ: Η συνήθεια του να εκφράζουμε την ίδια αυτό-αποδοχή μας για τις πράξεις μας, ως μέσο του να συγκαλύπτουμε την αίσθηση της κατωτερότητας ( σ.μ. επικροτώντας τις δικές μας πράξεις).

Χρησιμοποιώντας «μεγάλες λέξεις» για να εντυπωσιάσουμε τους άλλους (συνήθως χωρίς να ξέρουμε και το πραγματικό τους νόημα). Μιμούμενοι άλλους στο ντύσιμο, ομιλία και στους τρόπους. Το να καυχώμαστε για τις επτεύξεις μας. Αυτό μερικεές φορές δίνει μια επιφανειακή αίσθηση ανωτερότητας.

ΑΚΡΟΤΗΤΕΣ: Η συνήθεια το να ξοδεύουμε περισσότερα από όσα βγάζουμε.

ΕΛΕΙΨΗ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ: Αποτυχία στο να αγκαλιάζουμε τις ευκαιρίες για αυτό-ανάπτυξη, φόβο να εκφράζουμε τη γνώμη μας, έλλειψη εμπιστοσύνης στις ιδέες μας, δίνουμε μη ευθείς απαντήσεις σε ερωτήσεις των προισταμένων μας, διστακτικότητα στους τρόπους και στο λόγο, εξαπάτηση στα λόγια και στα έργα μας.

ΕΛΛΕΙΨΗ ΦΙΛΟΔΟΞΙΑΣ: Νοητική και βιολογική τεμπελιά, έλλειψη αυτό-επικύρωσης, βράδυνση στη λήψη αποφάσεων, εύκολοι σε επιρροή από τρίτους, συνήθεια του να κριτικάρουμε άλλους πίσω από την πλάτη τους και να τους κολακεύουμε κατά πρόσωπο, η συνήθεια του να δεχόμαστε την ήττα χωρίς αντίσταση, το να παραιτούμαστε από κάτι που αναλάβαμε όταν υπάρχει αντιπαράθεση από τρίτους, καχύποπτοι απέναντι στους άλλους ανθρώπους χωρίς λόγο, έλλειψη τακτ στους τρόπους και στο λόγο, μη θέληση να δεχτούμε την ευθύνη των λαθών μας.

Ο ΦΟΒΟΣ ΤΗΣ ΚΑΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

…ο φόβος αυτός σχετίζεται με εκείνουν των Γηρατειών και του Θανάτου επειδή οδηγεί κάποιον κοντά στο σύνορο των «τρομερών λέξεων» για τα οποία ο άνθρωπος δεν ξέρει τίποτα, αλλά έχει ακούσει κάποιες άβολες ιστορίες… …

Ο άνθρωπος φοβάται την κακή υγεία λόγω των τρομερών εικόνων που έχουν εμφυτευθεί στο μυαλό του σχετικά με το τι θα συμβεί εάν ο θανάτος τον καταλάβει… Φοβάται (αυτό το φόβο) λόγω των οικονομικών θεμάτων που αυτός ο φόβος κουβαλάει.

Έγινε μια σειρά από πειράματα που απέδειξε ότι οι άνθρωποι μπορούν να ασθενήσουν με την υποβολή. Τα «θύματα» δέχτηκαν 3 επισκέψεις από γνωστούς τους. Όπου ο καθένας ρώτησε «Τι έχεις; Φαίνεσαι πολύ άρρωστος».

Ο πρώτος που έκανε την ερώτηση πήρε απάντηση «Τίποτα, είμαι μια χαρά».

Στον δεύτερο συνήθως απαντούσαν «Δεν ξέρω ακριβώς αλλά δεν νιώθω καλά».

Ο τρίτος συνήθως συναντούσε τη σύμφωνη άποψη του «θύματος» ότι πραγματικά αισθανόταν άρρωστο. …απογοητεύσεις στη δουλειά και στην αγάπη συνήθως είναι υπαίτια για μια λίστα αιτιών για το φόβο της κακής υγείας.

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ

ΑΥΘΥΠΟΒΟΛΗ: Η συνήθεια του να αυθυποβαλλόμαστε ψάχνοντας και περιμένοντας για συμπτώματα όλων των ειδών των ασθενειών. «Απολαμβάνουμε» φανταστικές ασθένειες και μιλάμε για αυτές σαν να ήταν αληθινές.

Η συνήθεια του να δοκιμάζουμε ότι μας συστήνουν άλλοι σαν να έχουν θεραπευτική αξία. Μιλάμε στους άλλους για εγχειρήσεις, δυστυχήματα και άλλες μορφές ασθένειας. Πειραματιζόμασε με δίαιτες, φυσικές ασκήσεις, χωρίς επαγγελματική καθοδήγηση. Δοκιμάζουμε σπιτικές συνταγές, πατενταρισμένα φάρμακα και ψευδοσυνταγές.

ΥΠΟΧΟΝΔΡΙΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ: Η συνήθεια να μιλάμε για ασθένειες, συγκεντρώνοντας το μυαλό μας στην ασθένεια και περιμένοντας την εμφάνισή της μέχρι να συμβεί νευρικός κλονισμός. Τίποτα σε μπουκάλι δεν θα θεραπεύσει αυτή την κατάσταση. Προέρχεται μόνο από αρνητικές σκέψεις και τίποτα εκτός από θετικές σκέψεις δεν μπορεί να επηρεάσει τη θεραπεία….

ΑΣΚΗΣΗ: Ο φόβος για κακή υγεία συχνά παρεμβαίνει στη σωστή φυσική άσκηση και καταλήγει στο να γίνει κάποιος υπέρβαρος, με το να αποφύγει την εκτός σπιτιού ζωή.

ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ: Ο φόβος για κακή υγεία αποδομεί τη φυσική ικανότητα αντίστασης και δημιουργεί εύφορες συνθήκες για κάθε μορφή ασθένειας που μπορεί να συναντήσει κάποιος.

Ο φόβος της κακής υγείας συχνά συνδέεται με το φόβο της φτώχειας, ειδικά στις περιπτώσεις του υποχόνδριου, ο οποίος ανησυχεί συνέχεια για την περίπτωση του να πρέπει να πληρώσει τους λογαριασμούς γιατρών, νοσοκομείων, κλπ.

Αυτός ο τύπος ανθρώπου ξοδεύει πολύ χρόνο προετοιμαζόμενος για ασθένειες, μιλώντας για το θάνατο, αποταμιεύει χρήματα για θέση στο νεκροταφείο και για τα έξοδα κηδείας, κλπ.

ΑΥΤΟ-ΧΑΙΔΕΜΑ: Η συνήθεια του να επιζητά τη συμπάθεια, χρησιμοποιώντας φανταστικές ασθένειες σαν δόλωμα. ( Συχνά οι άνθρωποι καταφεύγουν σε αυτό το κόλπο για να αποφύγουν την εργασία). Η συνήθεια του να υποκρίνονται ασθενείς για να συγκαλύψουν την απλή τεμπελιά ή να το παρουσιάσουν ως άλλοθι για την έλλειψη φιλοδοξίας τους.

ΕΛΛΕΙΨΗ ΕΓΚΡΑΤΕΙΑΣ: Η συνήθεια της χρήσης αλκοόλ ή ναρκωτικών για να καταστρέψουν πόνους όπως πονοκεφάλους, νευραλγία, κλπ αντί να εξαλείψουν την αιτία. Η συνήθεια να διαβάζουν για ασθένειες και να ανησυχούν για την πιθανότητα του να ασθενήσουν από μια τέτοια. Η συνήθεια του να διαβάζουν διαφημίσεις πατενταρισμένων φαρμάκων.

Ο ΦΟΒΟΣ ΤΟΥ ΝΑ ΧΑΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ ΚΑΠΟΙΟΥ

…ο φόβος αυτός φανερά προέκυψε από τη πολυγαμική συνήθεια του ανθρώπου στο να κλέβει το ταίρι του συνανθρώπου του… …προσεκτική ανάλυση έχει δείξει ότι οι γυναίκες είναι πιο ευπαθής σε αυτό το φόβο παρά οι άντρες.

Αυτό το γεγονός εξηγείται εύκολα. Οι γυναίκες έχουν μάθει, μέσω εμπειρίας, ότι οι άντρες είναι πολυγαμικοί από τη φύση τους και δεν είναι να τους εμπιστεύονται στα χέρια αντίζηλων.

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ

ΖΗΛΕΙΑ: Η συνήθεια του να υποπτευόμαστε φίλους και αγαπημένους χωρίς εύλογες αποδείξεις. Η συνήθεια του να κατηγορείται ο/η σύζυγος για απιστία χωρίς βάση. Γενική καχυποψία προς όλους, απόλυτη πίστη προς κανέναν.

ΨΕΓΑΔΙΑ: Η συνήθεια του να βρίσκουμε λάθη στους φίλους, συγγενείς, συνεταίρους και αγαπημένους χωρίς με την παραμικρή πρόκληση ή χωρίς καμιά αιτία.

ΤΖΟΓΟΣ: Η συνήθεια του να τσογάρεις, κλέβεις, απατάς και να λαμβάνεις άλλες επικίνδυνες δράσεις ώστε να παρέχεις χρήματα για τους αγαπημένους σου με την πεποίθηση ότι η αγάπη μπορεί να εξαγοραστεί.

Η συνήθεια του να ξοδεύει κανείς πέρα από τις δυνατότητές του ή να δημιουργεί χρέη για να παρέχει δώρα προς τους αγαπημένους του, με το σκοπό να κάνει μια αρεστή επίδειξη. Αυπνία, νευρικότητα, έλλειψη επιμονής, αδυναμία θέλησης, έλλειψη αυτοελέγχου, έλλειψη αυτάρκειας, κακοί τρόποι.

Ο ΦΟΒΟΣ ΤΩΝ ΓΗΡΑΤΕΙΩΝ

…Ο φόβος αυτός πηγάζει κυρίως από δύο πηγές. Πρώτον, από τη σκέψη ότι τα γηρατειά ίσως φέρουν φτώχεια. Δεύτερον, και μακράν από την κοινή προέλευση, από ψευδή και σκληρές «διδασκαλίες» του παρελθόντος που έχουν καλά αναμιχθεί με «φωτιά και θειάφι» και άλλες ανοησίες επιτηδευμένα σχεδιασμένες για να σκλαβώσουν τον άνθρωπο μέσω του φόβου.

Η πιθανότητα της κακής υγείας, η οποία είναι συνήθης καθώς μεγαλώνουν οι άνθρωποι, είναι επίσης ένας λόγος που συμβάλλει σε αυτό τον φόβο των γηρατειών… …ο πιο συνηθισμένος λόγος αυτού του φόβου σχετίζεται με το φόβο της φτώχειας…

…ένας άλλος λόγος που συμβάλλει είναι η πιθανότητα του να χαθεί η ελευθερία και ανεξαρτησία, καθώς τα γηρατειά μπορεί να φέρουν μαζί τους την έλλειψη φυσικής και οικοινομικής ελευθερίας.

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ

Η τάση του να επιβραδύνουμε και να αναπτύσσουμε ένα κόμπλεξ κατωτερότητας, γύρω στην ηλικία των 40, λανθασμένα πιστεύοντας ότι ‘γλιστράμε» λόγω ηλικίας. (Η αλήθεια είναι ότι τα πιο χρήσιμα χρόνια του ανθρώπου, νοητικά και πνευματικά, είναι αυτά μεταξύ 40 και 60).

H συνήθεια του να μιλάμε απολογητικά σαν να «είμαστε γέροι» απλά επειδή έχουμε φτάσει την ηλικία των 40 ή πενήντα, αντί να αντιστρέψουμε τον κανόνα και να εκφράσουμε ευγνωμοσύνη που φτάσαμε την ηλικία της σοφίας και της κατανόησης.

Η συνήθεια του να σκοτώνουμε την πρωτοβουλία, τη φαντασία και την αυτονομία με το να πιστεύουμε λανθασμένα ότι ότι είμαστε πολύ «μεγάλοι» για να εκφράσουμε τέτοιες ιδιότητες.

Ο ΦΟΒΟΣ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

…για μερικούς είναι ο πιο σκληρός από όλους τους βασικούς φόβους. Ο λόγος είναι προφανής. Οι φοβεροί πόνοι του φόβου αυτού σχετιζόμενοι με τη σκέψη του θανάτου, τις περισσότερες φορές, μπορούν να χρεωθούν απευθείας στο θρησκευτικό φανατισμό. …η ΑΙΩΝΙΟΤΗΤΑ είναι πολύ μακριά. Η ΦΩΤΙΑ είναι ένα τρομερό πράγμα.

Η σκέψη της αιώνιας τιμωρίας, με φωτιά, όχι μόνο προκαλεί στον άνθρωπο το φόβο για το θάνατο, αλλά συχνά και το να χάσει τη λογική του. Σκοτώνει το ενδιαφέρον στη ζωή και κάνει την ευτυχία αδύνατη.

…κατά τη διάρκεια της έρευνάς μου, είδα ένα βιβλίο με τίτλο «Ο κατάλογος των Θεών», μέσα στον οποίο ήταν κατοχυρωμένοι οι 30.000 θεοί που ο άνθρωπος λάτρεψε. …ο φόβος του θανάτου δεν είναι πλέον τόσο συνηθισμένος όσο ήταν κατά την εποχή που δεν υπήρχαν κολέγια και πανεπιστήμια.

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ

Η συνήθεια του να σκεφτόμαστε σχετικά με το θάνατο σε αντίθεση με το να κάνουμε το καλύτερο με τη ΖΩΗ, κυρίως λόγω έλλειψης σκοπού ή έλλειψης της κατάλληλης απασχόλησης.

Η καλύτερη συνταγή από όλες για το φόβο του θανάτου είναι

Η ΦΛΕΓΟΜΕΝΗ ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΓΙΑ ΕΠΙΤΕΥΞΗ, υποστηριζόμενη από χρήσιμη υπηρεσία προς τρίτους. Ένα πολυάσχολο άτομο σπάνια έχει χρόνο να σκεφτεί για το θάνατο. Βρίσκει τη ζωή πολύ συναρπαστική ώστε να σκεφτεί για το θάνατο.

Μερικές φορές ο φόβος του θανάτου συνδέεται με το φόβο της φτώχειας, όπου ο θάνατος κάποιου πιθανά να αφήσει κάποιους αγαπημένους στη φτώχεια. Σε άλλες περιπτώσεις, ο φόβος του θανάτου προκαλείται από ασθένεια και τις επιπτώσεις πάνω στο φυσικό σώμα.

Οι πιο συνήθης αιτίες αυτού του φόβου είναι: κακή υγεία, φτώχεια, έλλειψη σωστή απασχόλησης, απογοήτευση στην αγάπη, τρέλλα, θρησκευτικός φανατισμός.

Τι μας λέει η επιστήμη για την διαισθητική νοημοσύνη της καρδιάς

Οι λαμπροί επιστήμονες που εργάζονται στο Institute of HeartMath έχουν κάνει καταπληκτική δουλειά στον τομέα της μελέτης της καρδιάς, ως φυσικό όργανο. Το Institute of Heart Math είναι ένας διεθνής αναγνωρισμένος, μη κερδοσκοπικός, ερευνητικός και επιμορφωτικός οργανισμός που βοηθάει τους ανθρώπους να μειώσουν το άγχος, να ελέγξουν τα συναισθήματά τους, να αυξήσουν την ενέργειά τους και να προσαρμοστούν σε πιο υγιείς και ευτυχισμένες ζωές. Με διάφορα προγράμματα που έχουν αναπτύξει και με την βοήθεια της τεχνολογίας παρέχουν εκπαίδευση για το πώς να εμπιστεύεσαι την διαισθητική νοημοσύνη της καρδιάς από κοινού με αυτήν του νου.

Μια μεγάλη μερίδα της έρευνάς τους αφορά την αλληλεπίδραση της καρδιάς με τον νου. Οι ερευνητές έχουν εξετάσει πώς επικοινωνεί η καρδιά με τον νου και πώς αυτό επηρεάζει την συνείδησή μας και τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Για παράδειγμα, όταν ένας άνθρωπος νιώθει πολύ θετικά συναισθήματα όπως ευγνωμοσύνη, αγάπη ή ικανοποίηση, οι χτύποι της καρδιάς στέλνουν προς τα έξω ένα συγκεκριμένο μήνυμα. Επειδή η καρδιά παράγει το μεγαλύτερο ηλεκτρομαγνητικό πεδίο από οποιοδήποτε άλλο όργανο στο σώμα μας, οι ερευνητές έχουν την δυνατότητα να συλλέξουν σημαντικά στοιχεία.

Σύμφωνα με τον RolinMcCratey, Ph.D, διευθυντή του Institute of Heart Math:
«Η Συναισθηματική πληροφορία είναι κωδικοποιημένη σ’ αυτά τα πεδία. Μαθαίνοντας να ελέγχουμε τα συναισθήματά μας, αλλάζουμε την πληροφορία που είναι κωδικοποιημένη στο μαγνητικό πεδίο που εκπέμπεται από την καρδιά και αυτό επηρεάζει και τους γύρω μας. Είμαστε ουσιαστικά και βαθιά συνδεδεμένοι μεταξύ μας και με τον πλανήτη τον ίδιο.»

Η δουλειά τους είναι πολύ σημαντική γιατί δείχνουν ότι η καρδιά μπορεί να παίξει έναν μεγαλύτερο ρόλο από αυτόν που γνωρίζουμε μέχρι τώρα.

• Ήξερες ότι η καρδιά σου εκπέμπει ηλεκτρομαγνητικά πεδία που αλλάζουν ανάλογα με τα συναισθήματά σου;
• Ήξερες ότι το ηλεκτρομαγνητικό πεδίο της καρδιάς εκτείνεται 1-2 μέτρα μακριά;
• Ήξερες ότι τα θετικά συναισθήματα δημιουργούν οφέλη στην φυσιολογία του σώματός σου;
• Ήξερες ότι μπορείς να τονώσεις το ανοσοποιητικό σου σύστημα κάνοντας συνειδητές ευχάριστες σκέψεις;
• Ήξερες ότι όταν σχηματίζεται το έμβρυο, η καρδιά είναι το πρώτο όργανο που σχηματίζεται;
• Ήξερες ότι η καρδιά στέλνει περισσότερη πληροφορία στον νου, απ’ ότι ο νους στην καρδιά;

Γιατί είναι σημαντικό για την ανθρώπινη φυλή να αλλάξει το μέσα της

Το Institute of Heart Math μας δίνει πολλά στοιχεία που μας δείχνουν πόσο σημαντικό είναι να αλλάξουμε τον τρόπο που νιώθουμε μέσα μας. Δεν μπορούμε να κάνουμε και πολλά πράγματα όταν αυτό που αισθανόμαστε είναι μίσος, θυμό, φόβο ή λύπη. Η σημερινή ανθρώπινη εμπειρία, η καθημερινότητα που όλοι συμμετέχουμε δεν βοηθάει και πολύ στο να νιώσουμε θετικά συναισθήματα. Πολλοί άνθρωποι νιώθουν ότι ο σύγχρονος τρόπος ζωής μας, να δουλεύεις για να πληρώνεις λογαριασμούς, δεν είναι ο φυσικός τρόπος ζωής για την ανθρώπινη φυλή. Είναι μια εμπειρία που δεν σε αφήνει να διατηρήσεις μια «υψηλή συχνότητα» ή μια θετική στάση.

Την ίδια στιγμή, πάρα πολλοί άνθρωποι στον κόσμο δεν έχουν τα βασικά και βρίσκουν δύσκολα τροφή, νερό ή στέγη. Ο πλανήτης καταστρέφεται και φαίνεται ότι ο χρόνος μας για να κάνουμε κάτι, λιγοστεύει. Αυτή είναι μια σκληρή αλήθεια που πρέπει να την δούμε κατάματα και να δούμε τις επιλογές μας. Δεν μπορούμε να διατηρούμε μια θετική στάση με όλα αυτά που συμβαίνουν , αλλά δεν μπορούμε να δημιουργήσουμε αυτό που θέλουμε αν δεν το δημιουργήσουμε από μια θετική στάση.

Παρόλη την αρνητικότητα που υπάρχει στον κόσμο και στις προσωπικές μας καταστάσεις, πολλοί άνθρωποι καταφέρνουν να βρουν στιγμές εσωτερικής γαλήνης και ηρεμίας και αυτό είναι θαυμάσιο. Είναι όλα θέμα προοπτικής. Να βλέπεις την μεγάλη εικόνα και να αλλάξεις τον τρόπο που βλέπεις τα πράγματα.

Η ευτυχία είναι εσωτερική υπόθεση αλλά η ανθρώπινη εμπειρία πολλές φορές μας κάνει να το ξεχάσουμε. Αυτό φαίνεται και στην κοινωνία, οι άνθρωποι αρχίζουν και ζητάνε αλλαγή. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι θέλουν κάτι διαφορετικό, έναν κόσμο που να μπορούμε όλοι να ζήσουμε ειρηνικά και να νιώθουμε καλά για τους εαυτούς μας και για της θέση μας στον κόσμο. Αν ένας υποφέρει, όλοι υποφέρουν.

Το αστείο γεγονός σε σχέση με τα συναισθήματά μας είναι ότι τα περισσότερα είναι αποτελέσματα των σκέψεών μας. Μπορούμε να επιλέξουμε να αλλάξουμε τον τρόπο που αισθανόμαστε, αλλάζοντας τις σκέψεις μας. Τα αρνητικά συναισθήματα προέρχονται από σκέψεις που έχουμε για ανθρώπους, πράγματα ή καταστάσεις. Στο τέλος της ημέρας είναι όλα ανθρώπινες εμπειρίες και κάθε εμπειρία είναι ευκαιρία για ανάπτυξη και εξέλιξη.

Συμπέρασμα: θετικά συναισθήματα όπως αγάπη, συμπόνια, ευγνωμοσύνη έχουν μεγαλύτερη σημασία απ΄όσο φανταζόμασταν. Όλα αυτά είναι χαρακτηριστικά της συνείδησής μας, και όπως η κβαντική φυσική μας έχει δείξει, η συνείδηση μας δημιουργεί την πραγματικότητα. Αν αυτό είναι αλήθεια μπορούμε να υποθέσουμε ότι το να νιώθουμε καλά μπορεί να είναι αυτό που χρειάζεται για να αλλάξουμε τον κόσμο.

Μορφές Επικοινωνίας

Παρακολουθώντας πολλά χρόνια τις αλληλεπιδράσεις των ατόμων, ξεχώρισα σιγά σιγά ορισμένες μορφές επικοινωνίας, κοινές, καθώς φαίνεται, σ’ όλους τους ανθρώπους. Παρατήρησα, ξανά και ξανά, πως με τέσσερις τρόπους προσπαθούσαν οι άνθρωποι να τα βγάλουν πέρα με τα αρνητικά αποτελέσματα από την έξωθεν πίεση. Αυτοί οι τέσσερις τρόποι – τους ονόμασα, συμβιβασμό, μομφή, υπολογισμό και παραπλάνηση – παρουσιάζονταν, όταν κάποιος αντιδρούσε στην πίεση και ταυτόχρονα αισθανόταν μειωμένη την αυτεκτίμησή του. Και μάλιστα, ο «στραγγισμένος» δεν μπορούσε να το πει…

Όποιος αμφιβάλλει για την αξία του, το βρίσκει πιο εύκολο να χρησιμοποιεί τις πράξεις και τις αντιδράσεις κάποιου άλλου για να προσδιορίσει τον εαυτό του. Για παράδειγμα, αν κάποιος μας αποκαλέσει χαζούς, θα συμφωνήσουμε μαζί του, χωρίς να το ελέγξουμε και θα δεχτούμε πως ο χαρακτηρισμός αυτός μας ταιριάζει. Είμαστε χαζοί, γιατί ο άλλος μας το είπε.

Όποιος αμφιβάλλει για την αξία του εαυτού του, εύκολα πέφτει σ’ αυτήν την παγίδα. Σε συμβουλεύω να αντιμετωπίζεις οτιδήποτε προέρχεται έξω από σένα σαν κάτι με το οποίο πρέπει να τα βγάλεις πέρα κι όχι σαν μέσο για να προσδιορίζεις τον εαυτό σου. Έτσι το άγχος μόνο του δεν είναι ανάγκη να το παίρνεις σαν προβολή ενάντια στην αυτεκτίμηση. Άλλο είναι το άγχος, όσο οδυνηρό κι ενοχλητικό να το νιώθεις, και άλλο το να αμφιβάλλεις για την ίδια σου την αξία.

Ό,τι συμβαίνει μέσα σ’ ένα λεπτό ανάμεσα σε δύο ανθρώπους έχει περισσότερα επίπεδα απ’ όσα φαίνονται στην επιφάνεια. Η επιφάνεια αντιπροσωπεύει μόνον ένα μικρό μέρος από αυτό που πραγματικά συμβαίνει, όπως το παγόβουνο, που δείχνει μόνο ένα μικρό κομμάτι του.

Έτσι, στην αλληλεπίδραση:- «Πού ήσουνα χτες τη νύχτα;»
– «Συνέχεια με γκρινιάζεις!»
στο κάθε άτομο, συμβαίνει κάτι σχετικό με τον εαυτό του. Κάτι τρέχει με την αντίληψη που έχει ο ένας για τον άλλο.

Η σχέση μπορεί να κατρακυλάει προς τη δυσπιστία και την αποκαρδίωση. Μα μπορεί πάλι να ξεκινάει έτσι μια βαθύτερη σχέση εμπιστοσύνης. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από την ανταπόκριση που κανείς επιλέγει.

Ας εξετάσουμε καλύτερα τα τέσσερα κοινά πρότυπα επικοινωνίας στην προσπάθεια να ξεπεραστεί η απειλή της απόρριψης. Μόλις αισθανθεί τον κίνδυνο και αντιδράσει σ’ αυτόν το άτομο, που δε θέλει να αποκαλύψει την αδυναμία του, προσπαθεί να την κρύψει με τους παρακάτω τρόπους:

1. Να συμβιβαστεί, έτσι ώστε τα άλλο πρόσωπο να μη θυμώσει.
2. Να κατηγορήσει, έτσι ώστε ο άλλος να τον θεωρήσει δυνατό (αν ο άλλος φύγει, το σφάλμα είναι δικό του).
3. Να υπολογίσει, ώστε να αντιμετωπίσει την απειλή σαν να ήταν ακίνδυνη και να κρύψει την αυτεκτίμησή του με μεγάλα λόγια και διανοητικές κατασκευές.
4. Να παραπλανήσει αγνοώντας την απειλή, συμπεριφερόμενος σαν να μην ήταν εκεί (ίσως αν φερθεί έτσι για μεγάλο χρονικό διάστημα η απειλή να απομακρυνθεί τελικά).

Τα σώματά μας δείχνουν τα συναισθήματα που έχουμε για την αξία του εαυτού μας, άσχετα με το αν το καταλαβαίνουμε ή όχι. Αν αμφιβάλλουμε για την αξία μας, το σώμα μας θα το φανερώσει με κάποια μορφή σωματικής εκδήλωσης.

Έχοντας αυτό το πράγμα στο νου μου, επινόησα ορισμένους τύπους σωματικής συμπεριφοράς, για να βοηθήσω να προσέξει καθένας μας ορισμένες εκδηλώσεις του, που για άλλους ανθρώπους είναι ολοφάνερες, όχι πάντα για τον ίδιο.

Παρακαλώ να, σημειώσετε πως αυτοί οι τρόποι ανταπόκρισης χρησιμοποιούνται τόσο από τις γυναίκες όσο και από τους άντρες, από παιδιά όσο και από μεγάλους.

Ο ΣΥΜΒΙΒΑΣΤΙΚΟΣ
Τα λόγια συμφωνούν: «Ό,τι θες εσύ. Γι’ αυτό είμαι εδώ, για να σε κάνω ευτυχισμένο.»
Το σώμα καθησυχάζει: «Δεν μπορώ να κάνω τίποτα» -εκφράζεται με πόζα του θύματος.
Μέσα του: «Αισθάνομαι ένα τίποτα. Χωρίς εσένα δεν μπορώ να ζήσω. Δεν αξίζω τίποτα.»
Ο συμβιβαστικός μιλάει κολακευτικά, προσπαθεί να είναι ευχάριστος, δίνει εξηγήσεις, ποτέ δε διαφωνεί, σε καμιά περίπτωση. Είναι ένας «γιες μαν», που μιλάει σαν να μην μπορεί να κάνει τίποτα για τον εαυτό του, που πρέπει πάντα να παίρνει την έγκριση των άλλων. Θα ανακαλύψεις αργότερα πως αν παίξεις αυτό το ρόλο ακόμη και πέντε λεπτά, Θα αισθανθείς αηδία και θα σου έρθει εμετός…

Πολύ θα σε βοηθήσει να πετύχεις στο ρόλο του συμβιβαστικού ή πεποίθησή σου πως δεν αξίζεις τίποτα. Πάλι καλά που σ’ αφήνουν ακόμα και να τρως. Χρωστάς ευγνωμοσύνη σ’ όλους και εσύ πραγματικά ευθύνεσαι για οτιδήποτε πάει στραβά. Το ξέρεις ότι θα μπορούσες και τη βροχή να σταματήσεις, αν έβαζες το μυαλό σου να δουλέψει, μα δεν έχεις ούτε κουκούτσι μυαλό. Φυσικά συμφωνείς με οποιαδήποτε κριτική γίνεται σε βάρος σου. Είσαι ευγνώμων όταν κάποιος σου απευθύνει το λόγο, άσχετα με το τι σου λέει ή πως σ’ το λέει. Ούτε σου περνάει ποτέ από το νου να ζητήσεις κάτι για τον εαυτό σου. Στο κάτω κάτω ποιος είσαι συ για να ζητήσεις. ‘Άλλωστε, φτάνει να είσαι αρκετά καλός κι αυτό θα ‘ρθει μόνο του.

Να είσαι ο πιο γλυκερός, ο πιο βασανισμένος, ο πιο γλύφτης άνθρωπος που μπορεί να υπάρξει.. Να βλέπεις τον εαυτό σου γονατιστό, να τρέμει λιγάκι απλώνοντας το χέρι σαν ζητιάνος. Κράτα το κεφάλι σου γυρισμένο καταπάνω, ώσπου να πονέσει ο λαιμός σου, να τσούξουν τα μάτια σου και πολύ γρήγορα θα σε πιάσει πονοκέφαλος.

Όταν μιλάς σε τέτοια στάση, τσιρίζεις κλαψιάρικα γιατί δεν αναπνέεις αρκετά για να μπορέσεις να βγάλεις πλούσια, γεμάτη φωνή. Θα απαντάς «ναι» για όλα, άσχετα με το τι σκέφτεσαι ή αισθάνεσαι. Η παρακλητική στάση του σώματος ταιριάζει με τη συμβιβαστική ανταπόκριση.

Ο ΕΠΙΚΡΙΤΗΣ
Τα λόγια διαφωνούν : «Ποτέ δεν κάνεις κάτι σωστό. Τι σου συμβαίνει;»
Το σώμα κατηγορεί : «Εγώ είμαι το αφεντικό εδώ πέρα.»
Μέσα του: «Είμαι μόνος κι αποτυχημένος.»

Ο επικριτής ειδικεύεται στην ανακάλυψη λαθών, είναι δικτάτορας, αφεντικό που φέρεται υπεροπτικά σαν να λέει: «Αν δεν ήσουνα εσύ μες στη μέση, όλα θα ‘ταν μια χαρά». Η βαθύτερη αίσθηση είναι ένα σφίξιμο στους μυς και στα όργανα. Ωστόσο, η πίεση ανεβαίνει. Η φωνή βγαίνει σκληρή, γεμάτη ένταση και συχνά διαπεραστική και δυνατή.

Για μια καλή επίκριση χρειάζεται να είσαι όσο πιο θορυβώδης και τυραννικός γίνεται. Ισοπέδωσε τα πάντα και τους πάντες. Σκέψου ταν εαυτό σου να δείχνει με το δάχτυλο και να κατηγορεί, αρχίζοντας τη φράση σου με «ποτέ σου δεν κάνεις αυτό», «πάντα κάνεις εκείνο», «γιατί εσύ πάντα..;», «γιατί εσύ ποτέ δεν…;» και τα παρόμοια. Μη σκοτίζεσαι για την απάντηση, δεν έχει σημασία. Ο επικριτής ενδιαφέρεται πολύ περισσότερο να κάνει τον κάμποσο, παρά να εξακριβώσει κάτι πραγματικά. Όταν κατηγορείς, κοντανασαίνεις γρήγορα ή κρατάς την ανάσα σου, σφίγγοντας και τους μυς του λαιμού. Σου έτυχε ποτέ να δεις έναν τέλειο επικριτή με τα μάτια του γουρλωμένα, τους μυς του λαιμού και τα ρουθούνια του φουσκωμένα, το πρόσωπο και το δέρμα κατακόκκινο και τη φωνή του ν’ ακούγεται σαν φτυάρισμα κάρβουνου;

Σκέψου τον εαυτό σου να στέκεται με το ένα χέρι στο γοφό και το άλλο απλωμένο, με το δείχτη τεντωμένο ίσια μπροστά. Στραβώνεις τα μούτρα σου, σουφρώνεις τα χείλια σου, και τα ρουθούνια ανοιγοκλείνουνν, ενώ ουρλιάζεις, βρίζεις και κατακρίνεις όλη την υφήλιο. Η στάση της μομφής είναι κάπως έτσι.

Ούτε εσύ αισθάνεσαι πως αξίζεις στ’ αλήθεια τίποτα. Αν καταφέρεις λοιπόν κάποιον να σε υπακούει, τότε αισθάνεσαι πως έχεις κάποια αξία. Από την υπάκουη συμπεριφορά των άλλη σχηματίζεις την εντύπωση πως αποδίδεις στη δουλειά σου.

Ο ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗΣ
Τα λόγια άκρως λογικά: «Εάν παρατηρούσε κανείς μετά προσοχής, θα μπορούσε ίσως να διακρίνει τα ταλαιπωρημένα από την εργασία χέρια ενός εκ των παρόντων.»
Τα σώμα υπολογίζει: «Είμαι ήρεμος, ατάραχος και συγκρατημένος.»
Μέσα του: «Αισθάνομαι ευάλωτος.»

Ο υπολογιστής είναι άψογος στους τρόπους του, πολύ λογικός και τίποτα απάνω του δε δείχνει, αν έχει καθόλου αισθήματα. Φαίνεται ήρεμος, ψυχρός, συγκεντρωμένος. Μπορεί να τον παρομοιάσει κανείς με πραγματικό ηλεκτρονικό υπολογιστή ή με λεξικό. Το σώμα του δίνει την αίσθηση του αποστεγνωμένου, συχνά του κρύου και περιφραγμένου. Μιλάει ξερά, μονότονα και συνήθως με αφηρημένα σχήματα.

Για να είσαι σωστός υπολογιστής, χρησιμοποίησε τις πιο πολυσύλλαβες λέξεις κι ας μην ξέρεις πολλές φορές τη σημασία τους. Έτσι θα φαίνεσαι έξυπνος τουλάχιστον. Έτσι κι αλλιώς, έπειτα απ’ τα πρώτα σου λόγια κανείς δε θα προσέχει τι λες. Για να μπεις πραγματικά στο πετσί του ρόλου σου, φαντάσου πως η σπονδυλική σου στήλη είναι ένα μακρύ, βαρύ, ατσάλινο μπαστούνι που φτάνει από τους γλουτούς σου μέχρι το σβέρκο σου και πως ένα μετάλλινο κολλάρο είκοσι πόντων περιζώνει το λαιμό σου. Να κρατάς όλο σου το κορμί, ακόμα και το στόμα σου, σε πλήρη ακινησία, όσο μπορείς. Θα πρέπει να προσπαθήσεις πάρα πολύ, αλλά κούνα τα χέρια σου όσο λιγότερο γίνεται.

Όταν υπολογίζεις, η φωνή σου από μόνη της απονεκρώνεται, γιατί δεν υπάρχει κανένα συναίσθημα από το κρανίο και κάτω. Το μυαλό σου συγκεντρώνεται στην προσπάθεια της ακινησίας και όλη σου η φροντίδα στην επιλογή των κατάλληλων λέξεων. Γιατί εσύ πρέπει να μην κάνεις ποτέ λάθος. Το θλιβερό είναι πως αυτός ο ρόλος αντιπροσωπεύει ένα ιδανικό που πολλοί προσπαθούν να μιμηθούν, «Λέγε τις σωστές λέξεις, μη δείχνεις κανένα συναίσθημα, Μην αντιδράς.»
Η στάση σου, ως υπολογιστή, θα μοιάζει κάπως έτσι:

Ο ΠΑΡΑΠΛΑΝΗΤΗΣ
Τα λόγια άσχετα: Τα λόγια δεν έχουν κανένα νόημα αναφέρονται σε άσχετο θέμα
Το σώμα όλο γωνίες: «Εγώ τώρα βρίσκομαι κάπου αλλού.»

Μέσα του: «Κανείς δε νοιάζεται για μένα. Δεν υπάρχει χώρος για μένα εδώ πέρα.»
Οτιδήποτε λέει ή κάνει ο παραπλανητής είναι άσχετο με όσα λέει ή κάνει οποιοσδήποτε άλλος. Ο παραπλανητής δεν ανταποκρίνεται σ’ αυτό που γίνεται εκείνη τη στιγμή. Μέσα του αισθάνεται ζαλάδα. Η φωνή μπορεί να ακούγεται σαν τραγούδι, αλλά συχνά σε τόνο αταίριαστο με τα λόγια κι ανεβοκατεβαίνει χωρίς λόγο, γιατί δεν εκφράζει κάτι το συγκεκριμένο.

Θα σε βοηθήσει να παίξεις αυτό το ρόλο του παραπλανητή, αν σκεφτείς τον εαυτό σου σαν μονόπαντη σβούρα, που στριφογυρίζει αδιάκοπα χωρίς να ξέρει που πηγαίνει, χωρίς να το καταλαβαίνει όταν φτάνει. Είσαι πολύ απασχολημένος να κουνάς το στόμα σου, το σώμα σου, τα χέρια σου, τα πόδια σου. Βεβαιώσου πως τα λόγια σου βρίσκονται πάντα έξω από το θέμα. Αγνόησε όλες τις ερωτήσεις των άλλων, αν θέλεις μάλιστα απάντησε και συ μια ερώτηση για κάποιο άλλο ζήτημα. Αφαίρεσε ένα φανταστικό σκουπιδάκι από το ρούχο κάποιου, λύσε τα κορδόνια κάποιου άλλου και ούτω καθεξής.

Σκέψου ότι το σώμα σου πηγαίνει ταυτόχρονα σε διαφορετικές κατευθύνσεις. Ένωσε το γόνατά σου υπερβολικά σφιχτά. Έτσι θα πεταχτούν οι γοφοί σου προς τα έξω, οι ώμοι σου θα κυρτώσουν ευκολότερα, ενώ θα φροντίζεις τα χέρια και τα πόδια σου να κινούνται σε διαφορετικές κατευθύνσεις.

Στην αρχή αυτός ο ρόλος μοιάζει σαν να ανακουφίζει, αλλά φτάνει να τον παίξει κανείς λίγα λεπτά, για να τον κυριέψει η φοβερή αίσθηση της μοναξιάς και του άσκοπου. Αν κινείσαι διαρκώς και πολύ γρήγορα δε θα το προσέξεις τόσο έντονα. Θα φαίνεσαι κάπως έτσι:

Η άποψη μου είναι ότι μαθαίνουμε αυτούς τους τρόπους επικοινωνίας όταν είμαστε πολύ μικροί. Καθώς τα παιδιά ανοίγουν καθένα το δρόμο του μέσα σ’ αυτόν τον πολύπλοκο και τρομακτικό κόσμο στον οποίο βρέθηκαν, δοκιμάζουν τον ένα ή τον άλλο τρόπο από αυτά τα μοντέλα επικοινωνίας. Όταν τα έχει το παιδί χρησιμοποιήσει αρκετά, δεν μπορεί να ξεχωρίσει την ανταπόκριση από τα συναισθήματα αξίας.

Με τη χρήση κάποιου από τα τέσσερα αυτά είδη ανταπόκρισης ενισχύεται η συναίσθηση της χαμηλής αυτεκτίμησης. Αυτοί οι τρόποι επικοινωνίας ενδυναμώνονται από ό,τι μαθαίνουμε για την εξουσία μες στην οικογένεια και από καθιερωμένες στάσεις στην κοινωνία μας:

«Μη φορτώνεσαι τους άλλους. Είναι εγωιστικό να ζητάς πράγματα για τον εαυτό σου», ενδυναμώνει τη συμβιβαστικότητα.
«Μην αφήνεις κανένα να σου κάθεται στο σβέρκο. Μην είσαι δειλός», ενδυναμώνει την επικριτική στάση.
«Μην κάνεις το χαζό. Είσαι πολύ έξυπνος για να κάνεις λάθη», ενδυναμώνει τη στάση του υπολογιστή.
«Μην είσαι τόσο σοβαρός. Γλέντησε τη ζωή. Ποιος νοιάζεται;», ενδυναμώνει την παραπλάνηση τον περισπασμό.

Σ’ αυτό το σημείο είναι πολύ φυσικό ν’ αναρωτηθείς, αν μόνο αυτούς του τέσσερις άθλιους τρόπους επικοινωνίας διαθέτουμε. Ασφαλώς όχι. Υπάρχει και μία άλλη ανταπόκριση που ονόμασα ευθεία ή ρέουσα. Σ’ αυτή την αναταπόκριση όλα τα μέρη του μηνύματος ακολουθούν την ίδια κατεύθυνση: η φωνή και τα λόγια συμφωνούν με την έκφραση του προσώπου, τη στάση του σώματος και τον τόνο. Οι σχέσεις είναι ελεύθερες, εύκολες και ειλικρινείς και οι άνθρωποι δεν αισθάνονται να απειλείται η αυτεκτίμησή τους. Αυτή η ανταπόκριση απαλλάσσει από κάθε ανάγκη για συμβιβασμούς, για μομφή, για συσπείρωση μέσα σ’ ένα κομπιούτερ, για διαρκή κίνηση.

Από τις πέντε ανταποκρίσεις, μόνον η πέμπτη, η ευθεία, έχει τη δυνατότητα να κλείνει πληγές, να σπάει τα αδιέξοδα και να γεφυρώνει τα χάσματα ανάμεσα στους ανθρώπους. Κι αν τυχόν η ευθύτητα σου φαίνεται εξωπραγματική, σε βεβαιώνω ότι μπορείς ακόμη να συμβιβάζεσαι, αν το προτιμάς, να κατηγορείς αν αυτό σου αρέσει, να πλανιέσαι μες στο κεφάλι σου ή να κρατάς παραπλανητική τακτική. Με τη διαφορά πως τώρα ξέρεις τι κάνεις και είσαι έτοιμος να αντιμετωπίσεις τις συνέπειες.

Εφόσον φέρεσαι με ευθύτητα, ζητάς συγνώμη όταν αντιληφθείς ότι έκανες κάτι χωρίς πρόθεση, ζητάς συγνώμη για μια σου πράξη κι όχι για την ίδια σου την ύπαρξη. Έτσι μπορείς και να κρίνεις και να αξιολογείς με ευθύτητα, αξιολογώντας την πράξη και όχι κατηγορώντας το άτομο. Και, συνήθως, θα μπορείς να προσφέρεις και νέες οδηγίες.

Το αποτέλεσμα της ευθύτητας είναι η αρμονία. Όταν ο ευθύς λέει «μου αρέσεις», η φωνή του είναι θερμή κι εκείνος σε κοιτάζει στα μάτια. Για να σου πει «είμαι πολύ θυμωμένος μαζί σου», μιλάει με φωνή τραχιά και με πρόσωπο θυμωμένο. Δίνεται με ευθύτητα ένα μόνο μήνυμα.

Η ευθεία ανταπόκριση αντιπροσωπεύει επίσης μια αλήθεια του ατόμου εκείνη τη στιγμή. Αυτό, για παράδειγμα, βρίσκεται σε αντίθεση με την επικριτική ανταπόκριση, όπου το πρόσωπο αισθάνεται ανίσχυρο, αλλά παριστάνει το θυμωμένο ή μόλο που πονάει, κάνει το παλικάρι. Αποτελεί μια ακόμη, την τρίτη πλευρά της ευθείας ανταπόκρισης το γεγονός πως είναι ολόκληρη, όχι μερική, Το σώμα, οι σκέψεις τα συναισθήματα, όλα δείχνονται, σε αντίθεση με τον υπολογιστικό τρόπο, λόγου χάρη, όπου τίποτα δεν κουνιέται εκτός από το στόμα κι αυτό ελάχιστα. Όσοι φέρονται με ευθύτητα, δείχνουν ολοκληρωμένοι, γεμάτοι αρμονία, και ζωντάνια, είναι ανοιχτόκαρδοι. Η ευθεία ανταπόκριση χαρίζει μια ζωή παλλόμενη και όχι απονεκρωμένη. Αυτούς τους ανθρώπους τους εμπιστεύεσαι, ξέρεις που βαδίζεις μαζί τους και αισθάνεσαι καλά μ’ αυτούς. Κρατούν στάση ολοκλήρωσης και ελεύθερης κίνησης.

Κάθε άλλο παρά εύκολο είναι να σπάσεις τα παλιά συνηθισμένα πρότυπα και να υιοθετήσεις την ευθύτητα. Ένας τρόπος για να βοηθηθείς, ώστε να πετύχεις αυτό το σκοπό, είναι να μάθεις πως μερικοί από τους φόβους σου σε κρατάνε μακριά από την ευθύτητα. Για να αποτρέψουμε την απόρριψη, που τόσο φοβόμαστε, έχουμε την τάση να φοβερίζουμε τους εαυτούς μας με τους παρακάτω τρόπους:

1. Μπορεί να κάνω λάθος.
2. Ίσως κάποιου να μην του αρέσει.
3. Κάποιος θα με κριτικάρει.
4. Μπορεί να φερθώ αυταρχικά.
5. Εκείνη θα νομίσει πως δεν αξίζω.
6. Ο κόσμος μπορεί να σκεφτεί ότι δεν είμαι τέλειος.
7. Μπορεί να φύγει αυτός.

Όταν μπορέσεις να απαντήσεις στον εαυτό σου με τις παρακάτω φράσεις στις προηγούμενες δηλώσεις, τότε πράγματι θα έχεις πετύχει την ωρίμανσή σου:

1. Ασφαλώς θα κάνω σφάλματα αν αποφασίσω να δράσω και μάλιστα σε νέους τομείς.
2. Το θεωρώ βέβαιο ότι σε κάποιον δε θ’ αρέσει αυτό που κάνω. Δεν αρέσουν σ’ όλους τα ίδια πράγματα.
3. Ναι, κάποιος μπορεί να με κριτικάρει. Αλήθεια, δεν είμαι τέλειος. Κάποια κριτική είναι χρήσιμη.
4. Σίγουρα! Κάθε φορά που μιλάω και διακόπτω τους άλλους φέρομαι αυταρχικά.
5. Ίσως λοιπόν εκείνη να σκεφτεί πως δεν αξίζω τίποτα. Μπορώ να επιζήσω μετά από αυτό; Ίσως καμιά φορά να μην είμαι και τόσο έξυπνος. Καμιά φορά ο άλλος «με δουλεύει». Μπορώ να ξεχωρίσω τη διαφορά;
6. Αν σκέφτομαι ότι πρέπει να είμαι τέλειος, το πιθανότερο είναι ότι θα βρίσκω συνέχεια ατέλειες.
7. Λοιπόν εκείνος φεύγει. Ίσως αυτό να είναι το καλύτερο κι έπειτα, έτσι κι αλλιώς, εγώ δε θα χαθώ.

Κρατώντας μια τέτοια στάση, όπως στις παραπάνω περιπτώσεις, θα μπορείς να στέκεσαι γερά στα πόδια σου. Δε θα ‘ναι εύκολο ούτε ανώδυνο. Θα γίνει ευκολότερο, αν μπορέσουμε να γελάμε με τον εαυτό μας. Θα ωριμάσεις και θα εκτιμάς τον εαυτό σου. Το αποτέλεσμα αξίζει την προσπάθεια.
Χωρίς να θέλω να προσβάλω κανένα, πιστεύω ότι, από όσα μεταχειριζόμαστε για να φοβίζουμε τον εαυτό μας, τα οποία επηρεάζουν και την αυτεκτίμησή μας, τα περισσότερα δεν είναι παρά φουρτούνα στην τσαγιέρα μας. Μας δίνεται η ευκαιρία να δούμε την αστεία πλευρά στον τρόπο που μεταχειριζόματε τον εαυτό μας. Κατάφερνα και μ’ έναν άλλο τρόπο να ξεπερνάω όλες αυτές τις φοβέρες, ρωτώντας τον εαυτό μου αν θα ζήσω στην περίπτωση που όλοι αυτοί οι φανταστικοί φόβοι μου αποδειχτούν αληθινοί. Αν μπορούσα να απαντήσω ναι, τότε ήμουνα πολύ καλά. Τώρα μπορώ και απαντώ «ναι» σ’ όλα αυτά.

Δε θα ξεχάσω πόση εντύπωση μου έκανε η ανακάλυψη ότι κι άλλοι άνθρωποι βασανίζονταν από τους ίδιους ανόητους φόβους.

Για χρόνια νόμιζα πως μόνο εγώ παιδευόμουν μ’ αυτά κι έκανα ό,τι περνούσε από το χέρι μου, για να ξεγελάσω τους άλλους, προσπαθώντας ταυτόχρονα να κρύψω την αγωνία μου. Με τρόμαζε η σκέψη: «Τι θα συμβεί αν κάποιος το ανακαλύψει;» Ε, λοιπόν, τι το φοβερό θα συνέβαινε; Τώρα ξέρω πως όλοι με παρόμοια πράγματα φοβίζουμε τον εαυτό μας.

Θα το κατάλαβες πια, πως αυτή η ανταπόκριση με ευθύτητα δεν αποτελεί καμιά μαγική συνταγή. Είναι ένας τρόπος να αντιμετωπίζεις πραγματικούς ανθρώπους σε πραγματικές καταστάσεις και να συμφωνείς, γιατί πραγματικά το θέλεις, όχι γιατί πρέπει να ευχαριστήσεις τον άλλο. Η ευθύτητα σου επιτρέπει να χρησιμοποιείς το μυαλό σου ελεύθερα, όχι όμως σε βάρος των συναισθημάτων σου. Σε βοηθάει επίσης v’ αλλάζεις πορεία, γιατί το θέλεις και γιατί το έχεις ανάγκη κι όχι γιατί κοιτάς πώς να ξεμπλέξεις.

Η ευθεία ανταπόκριση σου δίνει τη δυνατότητα να ζεις σαν ολοκληρωμένο άτομο: πραγματικό, σε επαφή με το κεφάλι σου, με την καρδιά σου, με τα συναισθήματα και με το σώμα σου. Με την εμμονή σου στην ευθύτητα θα αποκτήσεις ακεραιότητα, εντιμότητα, δεσμεύσεις, οικειότητα, αξιοσύνη, δημιουργικότητα και την ικανότητα να καταπιάνεσαι πραγματικά με πραγματικά προβλήματα. Οι άλλοι τέσσερις τύποι επικοινωνίας έχουν αποτέλεσμα την αμφίβολη ακεραιότητα, τις δεσμεύσεις έπειτα από παζαρέματα, αχρειότητα, μοναξιά, φτηνή απόδοση, συστηματικό στραγγαλισμό και καταστρεπτική απασχόληση με προβλήματα ψευδαισθήσεων.

Χρειάζονται κότσια, κουράγιο, κάποιες νέες πεποιθήσεις και ικανότητες, για ν’ ανταποκρίνεσαι με ακλόνητη ευθύτητα. Δε γίνεται να τη μιμηθείς.

Οι άνθρωποι διψάνε για ευθύτητα, ειλικρίνεια, εμπιστοσύνη. Μόλις το συνειδητοποιήσουν και βρουν το κουράγιο να το επιχειρήσουν, μειώνουν την απόσταση που τους χωρίζει από τους άλλους.
Τα συνειδητοποίησα όλα αυτά με δυσκολία, με δοκιμές, σφάλματα και επιμονή, προσπαθώντας να βοηθήσω ανθρώπους που είχαν σοβαρά προβλήματα ζωής. Ανακάλυψα ότι γιατρεύονταν όταν έβρισκαν την καρδιά τους, τα συναισθήματά τους, το σώμα τους και το μυαλό τους. Αυτή η διαδικασία τους ξανάφερνε πάλι κοντά με την ψυχή τους, άρα και με την ανθρωπιά τους. Μπορούσαν τότε να εκφραστούν σαν ολοκληρωμένα άτομα κι έτσι ν’ αποκτήσουν περισσότερη αυτεκτίμηση, στοργικές σχέσεις και να βγουν από τη θεραπεία τους με ικανοποιητικά αποτελέσματα. Τίποτα απ’ όλα αυτά δε θα μπορούσε να γίνει με κάποιον από τους άλλους τέσσερις ανάπηρους τρόπους επικοινωνίας.

Απ’ ότι έχω καταλάβει μέχρι τώρα, προσπάθησα να καταλήξω στη διατύπωση προβλέψεων για κάθε καινούργια ομάδα που συναντώ, Γενικά, 50% λένε «ναι», ό,τι κι αν αισθάνονται ή σκέπτονται (συμβιβασμός), 30% λένε «όχι», άσχετα με το τι αισθάνονται ή σκέπτονται (μομφή), 15% δε λένε ούτε ναι ούτε όχι και δε δίνουν καμιά ένδειξη για τα συναισθήματά τους (υπολογισμός), και 0,5% συμπεριφέρονται σαν το ναι, το όχι ή οποιοδήποτε συναίσθημα vα μην υπάρχει (παραπλάνηση). Μένουν μόνο 4,5% που φέρονται γνήσια, με ευθύτητα. Οι συνάδελφοι μου λένε ότι είμαι αισιόδοξη και ότι μόνο το 1% του πληθυσμού μας πιθανότατα προτιμάει την ευθύτητα στην ανταπόκριση. (Το ξαναλέω πως δεν πρόκειται για έρευνα, αλλά για εντυπώσεις από την κλινική δουλειά.)

Για να το πω χοντρά και σταράτα, φαινόμαστε σαν μια παρέα από απατεώνες του συναισθήματος, που κρύβονται σκαρώνοντας παιχνίδια ο ένας στον άλλο, κι αυτό το ονομάζουμε κοινωνία.

Αν θέλουμε να αρρωστήσουν τα κορμιά μας, να μην έχουμε δεσμούς με τους συνανθρώπους μας, να σπαταλάμε ανώφελα τη θαυμαστή δύναμη του μυαλού μας και να καταντήσουμε μουγγοί, κουφοί και τυφλοί, δεν έχουμε παρά να συνεχίσουμε να χρησιμοποιούμε μόνο τους τέσσερις ανάπηρους τύπους επικοινωνίας. Μες’ απ’ την καρδιά μου βγαίνουν όσα γράφω εδώ. Πιστεύω ότι στην ανημποριά και στη συναίσθηση της έλλειψης αγάπης, αυτεκτίμησης και ικανότητας περιλαμβάνονται όλες οι πραγματικές, ανθρώπινες πληγές σε τούτο τον κόσμο. Ορισμένα είδη επικοινωνίας διαιωνίζουν αυτή την κατάσταση, που άλλα μπορούν να την αλλάξουν. Αφού καταλαβαίνουμε και αναγνωρίζουμε την ευθύτητα στην ανταπόκριση, μπορούμε να μάθουμε και να την εφαρμόζουμε.

Θα ήθελα να δω κάθε ανθρώπινο πλάσμα να δίνει αξία στον εαυτό του, να τον εκτιμά, Και να αισθάνεται ολοκληρωμένο, δημιουργικό, ικανό, υγιές, εύκαμπτο, ωραίο και στοργικό.

Παρ’ όλες τις υπερβολές μου για τους τέσσερις πρώτους τύπους επικοινωνίας (μπορεί να φάνηκαν ακόμη και διασκεδαστικοί), αναφέρομαι με την πιο βαθιά σοβαρότητα στην καταστρεπτική φύση τους. Στο επόμενο κεφάλαιο, όταν θα παίζετε τα παιχνίδια που έφτιαξα, θα βιώσετε ακριβώς ό,τι αντιπροσωπεύουν αυτοί οι τύποι επικοινωνίας. Θα καταλάβετε πολύ γρήγορα το τίμημα που πληρώνει το κορμί σας, την έλλειψη εμπιστοσύνης που εγκαθίσταται στις σχέσεις σας και τα ανόητα, απογοητευτικά και πολλές φορές καταστροφικά αποτελέσματά τους.

Επαγωγική μέθοδος

Επαγωγή ή επαγωγικός λογισμός, και συχνά επαγωγική λογική, είναι η κίνηση από το επιμέρους προς το γενικό, από το παρατηρημένο στο μη παρατηρούμενο, από το γνωστό στο άγνωστο, μία γενίκευση από την εμπειρία.

 

Δηλαδή βγάζουμε συμπέρασμα από κάποιες εικασίες ή υποθέσεις ή παρατηρήσεις ενός γεγονότος, που όμως δεν είναι κατοχυρωμένο.

 

Για παράδειγμα, η επαγωγική σκέψη χρησιμοποιείται ως εξής:

 

Κάθε κοράκι που έχει παρατηρηθεί είναι μαύρο.

Άρα, όλα τα κοράκια είναι μαύρα.

 

Το προηγούμενο είναι ένα τυπικό παράδειγμα επαγωγικής λογικής: επάγεται το γενικό από το μερικό. Εννοείται ότι το συμπέρασμα δεν είναι βέβαιο γιατί αν δεν παρατηρήσουμε όλα τα κοράκια στη φύση (πράγμα αδύνατον), τότε ίσως και να υπάρχουν κάποια σπάνια κυανόχρωμα κοράκια.

 

Δεν είναι όμως επαγωγική σκέψη το παρακάτω συμπέρασμα:

 

Οι νεαροί οδηγοί παίρνουν πολλές κλήσεις για υπερβολική ταχύτητα.

Άρα όλοι οι νεαροί οδηγοί οδηγούν υπερβολικά γρήγορα.

 

Σε αυτό το παράδειγμα, η βασική πρόταση δεν βασίζεται σε κάποια βεβαιότητα. Δεν έχει πάρει κάθε νεαρός οδηγός κλήση. Ίσως γενικά οι νεαροί οδηγοί να προτιμούν τις μεγάλες ταχύτητες (όπως και τα περισσότερα κοράκια είναι μαύρα) αλλά η πρόταση βασίζεται περισσότερο σε ευσεβείς πόθους παρά σε πραγματικές παρατηρήσεις.

 

Το πρόβλημα της επαγωγής συνίσταται στο ότι δεν μπορούμε ποτέ να είμαστε βέβαιοι πως το μη παρατηρημένο θα είναι όμοιο με το παρατηρημένο και στο ότι το μέλλον θα μοιάζει με το παρελθόν. Γι’ αυτό και το συμπέρασμα ενός επαγωγικού επιχειρήματος δε συνάγεται με λογική αναγκαιότητα από τις προκείμενες. H λύση του προβλήματος της επαγωγής προϋποθέτει πως η φύση χαρακτηρίζεται από ομοιομορφία και ό,τι συμβαίνει στη φύση μια φορά θα συμβαίνει πάλι σταθερά κάτω από τις ίδιες σχέσεις.

 

Η τυπική λογική που διδάσκεται κυρίως είναι παραγωγική (απαγωγική) και όχι επαγωγική. Στον παραγωγικό συλλογισμό το συμπέρασμα είναι υποπερίπτωση ή εξειδίκευση κάποιας υπόθεσης. Θεωρείται ο πιο σημαντικός και ασφαλής τρόπος επιχειρηματολογίας, καθώς είναι σχετικά εύκολο να ελεγχθεί η εγκυρότητα και η ορθότητά του. Για παράδειγμα:

 

Όλα τα μέταλλα όταν θερμαίνονται διαστέλλονται.

Άρα οι σιδηροτροχιές του τρένου το καλοκαίρι διαστέλλονται.

 

Από τη γενική θέση οδηγούμαστε στην κρίση για το μερικό κατά λογική ακολουθία. Κατά κανόνα η υπόθεση είναι πιο ισχυρή από το συμπέρασμα.

 

Ορισμένοι φιλόσοφοι έχουν ισχυριστεί ότι σχημάτισαν συστήματα επαγωγικής λογικής, αλλά αποτελεί αντικείμενο αντιπαράθεσης το αν μία επαγωγική λογική θα ήταν ποτέ εφικτή.

 

Σε αντίθεση με τον παραγωγικό λογισμό, ο επαγωγικός λογισμός δεν μας οδηγεί απαραιτήτως σε συμπεράσματα τα οποία είναι εξίσου βέβαια όσο και οι προκείμενες προτάσεις. Για παράδειγμα, το συμπέρασμα ότι όλοι οι κύκνοι είναι λευκοί ήταν κάποτε σωστό, μέχρι που αποικίστηκε η Αυστραλία και είδαμε κύκνους άλλου χρώματος.

 

Η κλασική φιλοσοφική ανάλυση του προβλήματος της επαγωγής, δηλαδή της αναζήτησης κάποιας δικαιολόγησης για τον επαγωγικό λογισμό, πραγματοποιήθηκε από τον Σκώτο Ντέιβιντ Χιουμ. Ο Χιουμ εξήρε το ότι η λογική της καθημερινότητάς μας βασίζεται σε επαναλαμβανόμενα εμπειρικά μορφώματα, αντί για παραγωγικώς έγκυρα επιχειρήματα.

 

Αντί για τον μη προσοδοφόρο φιλοσοφικό σκεπτικισμό για τα πάντα, τάχθηκε υπέρ του πρακτικού σκεπτικισμού που βασίζεται στην κοινή λογική, ο οποίος αποδέχεται το αναπόφευκτο της επαγωγής.

 

Αν και η επαγωγή συχνά προσεγγίζεται ως μέθοδος πρόβλεψης του μέλλοντος από το παρελθόν, στην ευρύτερη έννοιά της περιλαμβάνει τον σχηματισμό συμπερασμάτων σχετικά με τα μη παρατηρημένα με βάση τα όσα έχουν ήδη παρατηρηθεί. Οποιοδήποτε συμπέρασμα για το παρελθόν με βάση σύγχρονα δεδομένα (π.χ. Αρχαιολογία) αποτελεί επαγωγή. Η επαγωγή μπορεί να εφαρμοστεί όχι μόνον χρονικά αλλά και τοπικά. Για παράδειγμα, τα συμπεράσματα που αντλούμε για το υπόλοιπο σύμπαν προέρχονται από παρατηρήσεις στον δικό μας γαλαξία και η οργάνωση της εθνικής οικονομικής πολιτικής βασίζεται στις τοπικές οικονομικές αποδόσεις.

 

Το επαγωγικό πρόβλημα έχει προκαλέσει πολλές συζητήσεις και είναι ιδιαίτερα σημαντικό στη φιλοσοφία της επιστήμης: ισχύει πραγματικά η επαγωγή, και αν ναι, γιατί;

Ο νόμος του Ohm αντέχει και στην ατομική κλίμακα

Μια νέα τεχνική που ενσωματώνει σύρματα ατομικής κλίμακας μέσα σε κρυστάλλους πυριτίου έχει αποκαλύψει ότι ο νόμος του Ohm μπορεί να εφαρμόζεται και σε αγωγούς πάχους μόλις τεσσάρων ατόμων και ύψους ενός ατόμου. Το αποτέλεσμα αυτό ήταν μια έκπληξη για τους ερευνητές, διότι η συμβατική φυσική πιστεύει ότι τα κβαντικά φαινόμενα θα δημιουργούσαν μεγάλες αποκλίσεις από το νόμο του Ohm σε τόσο μικροσκοπικά σύρματα. Παραδόξως, οι ερευνητές ελπίζουν πως η ανακάλυψη αυτή θα βοηθήσει την ανάπτυξη των κβαντικών υπολογιστών.

 

Όσο οι κατασκευαστές των τσιπ αυξάνουν τον αριθμό των κυκλωμάτων σε ένα κομμάτι πυριτίου, το μέγεθος των τρανζίστορ πλησιάζουν την ατομική κλίμακα. Πίσω από την τεχνολογική πρόκληση της κατασκευής ολοένα μικρότερων ολοκληρωμένων, πολλοί φυσικοί θεωρούν ότι η κβαντομηχανική θα αντικαταστήσει τους οικείους κλασσικούς αλλά απηρχαιωμένους νόμους της φυσικής.

Οι φυσικοί λοιπόν θεωρούσαν ότι η ηλεκτρική αντίσταση των καλωδίων αυξάνεται εκθετικά, εξαιτίας των κβαντικών φαινομένων, όταν το πάχος τους μειωθεί κάτω από 10 νανόμετρα, θέτοντας έτσι ένα όριο στην η σμίκρυνση των τσιπ.

 

Για να διερευνήσουν την αγωγιμότητα σε ατομική κλίμακα, οι Michelle Simmons, Bent Weber και οι συνεργάτες τους στο Πανεπιστήμιο της Νέας Νότιας Ουαλίας στην Αυστραλία, έχουν αναπτύξει μια μέθοδο που χρησιμοποιεί άτομα φωσφόρου για να ενσωματωθούν (σαν αγωγοί) μέσα σε ένα κρύσταλλο πυριτίου. Ο φώσφορος έχει ένα ηλεκτρόνιο παραπάνω στην εξωτερική του στοιβάδα από το πυρίτιο και αν ένα άτομο πυριτίου έχει αντικατασταθεί από ένα άτομο φωσφόρου (μια διαδικασία που ονομάζεται p-ντόπινγκ), το τελευταίο δωρίζει ένα ελεύθερο ηλεκτρόνιο στον κρύσταλλο, αυξάνοντας έτσι την αγωγιμότητα στην εμπλουτισμένη αυτή περιοχή.

 

Η ομάδα του Simmons με τη βοήθεια ενός μικροσκόπιο σάρωσης δημιούργησε ένα κανάλι στο πυρίτιο αφαιρώντας στρώσεις ατόμων πυριτίου. Η επιφάνεια τότε είναι εκτεθειμένη σε αέριο φωσφόρου, ακολουθούμενο από την εναπόθεση ατόμων πυριτίου. Το αποτέλεσμα είναι να δημιουργηθεί μια αλυσίδα από άτομα φωσφόρου ενσωματωμένα μέσα σε ένα κρύσταλλο πυριτίου – ουσιαστικά ένα σύρμα ατομικής κλίμακας. Η ερευνητική ομάδα διαπίστωσε ότι η αντίσταση αυτών των καλωδίων ήταν συνεχής μέχρι και την ατομική κλίμακα. Αυτό σημαίνει ότι η αντίσταση ενός τέτοιου καλωδίου είναι ανάλογη με το μήκος του και αντιστρόφως ανάλογη προς την περιοχή, ακριβώς όπως θα περίμενε κανείς από το νόμο του Ohm. Το πάχος των συρμάτων – καλωδίων αυτών ήταν από 1,5 έως 11 νανόμετρα, αλλά παραδόξως εξακολουθούσαν να υπακούουν στο νόμο του Ohm.

 

Ο φυσικός David Ferry του Πανεπιστημίου της Αριζόνα περιγράφει την τεχνολογία αυτή ως "ένα αξιοσημείωτο επίτευγμα».

 

Αν και η Simmons λέει ότι η τεχνική που χρησιμοποιείται για να δημιουργήσει τα καλώδια δεν μπορεί σήμερα να αναπτυχθεί σε βιομηχανικές διεργασίες, ο Ferry πιστεύει ότι είναι μια πολύτιμη απόδειξη ότι, κατ ‘αρχήν, η σμίκρυνση των κλασικών ηλεκτρονικών ειδών μπορεί να συνεχιστεί για αρκετά χρόνια. "Οι εταιρείες όπως η Intel ανησυχούν για την παραγωγή ολοκληρωμένων τόσο μικροσκοπικών, ώστε να έχουν κβαντομηχανική συμπεριφορά," λέει. Τα μήκη στις πύλες των τρανζίστορ είναι τώρα περίπου 22 nm, ή περίπου 100 φορές η απόσταση ανάμεσα σε μεμονωμένα άτομα πυριτίου. «Υπάρχει όντως μια ανησυχία για το πόσο μικρές μπορούν να γίνουν οι μικρές αυτές συσκευές πριν να δράσουν τα κβαντικά φαινόμενα, και το γεγονός αυτό δείχνει ότι έχουν ακόμα μερικές γενιές," προσθέτει ο Ferry.

H ηλεκτρομετανάστευση αιτία γήρανσης των ηλεκτρονικών συσκευών

Η ηλεκτρομετανάστευση (electromigration) είναι ένα φαινόμενο που συμβαίνει σε επίπεδο ατόμων. Είναι η μεταφορά υλικού που προκαλείται από τη σταδιακή μετακίνηση των ιόντων σε έναν αγωγό, λόγω των συγκρούσεων μεταξύ των ελεύθερων (αγώγιμων) ηλεκτρονίων (που μια μικρή αλλά υπολογίσιμη μάζα στο υποατομικό επίπεδο) από τη μια και των ατόμων του μετάλλου από την άλλη, οπότε τα τελευταία μετακινούνται από τις θέσεις τους.

 

Όταν στην επιφάνεια ενός μεταλλικού αγωγού, λοιπόν, εφαρμόζεται υψηλή ένταση ρεύματος, τα ηλεκτρόνια συγκρούονται με τα άτομα του αγωγού.  Οι συνεχείς συγκρούσεις των ηλεκτρονίων, αναγκάζουν κρυστάλλους από τα άτομα του αγωγού να κινηθούν προς την κατεύθυνση πρόσπτωσης.

Έτσι, μετά από αρκετό διάστημα θα έχουμε τη συσσώρευση μετάλλου στη μία πλευρά της ένωσης. Παράλληλα η άλλη πλευρά θα αδυνατίζει και ίσως κάποια στιγμή να σπάσει.

 

Όταν αποδυναμωθεί αρκετά ή σπάσει ο δεσμός σε κάποιο σημείο του αγωγού, το κύκλωμα ανοίγει. Σαν αποτέλεσμα, δεν περνάνε πλέον τα ηλεκτρόνια – και άρα ούτε ρεύμα.

 

Οι επεξεργαστές των σημερινών υπολογιστών αποτελούνται από τέτοιους μεταλλικούς – κυρίως χάλκινους – αγωγούς. Έτσι, σε βάθος χρόνου είναι αναπόφευκτο να επηρεαστούν απ’ αυτό το φαινόμενο.

 

Μάλιστα, αν κάνουμε overclocking επιταχύνεται και το φαινόμενο της ηλεκτρομετανάστευσης. Σαν αποτέλεσμα, η CPU θα χαλάσει γρηγορότερα, ανεξαρτήτως ψύξης.

 

Το φαινόμενο είναι σημαντικό σε εφαρμογές όπου χρησιμοποιούνται συνεχή ρεύματα υψηλής πυκνότητας, όπως στη μικροηλεκτρονική. Καθώς το μέγεθος της στερεάς δομής στα ηλεκτρονικά, όπως είναι τα ολοκληρωμένα κυκλώματα (ICs) μειώνεται, η πρακτική σημασία αυτής της επίδρασης συνεχώς αυξάνεται.

 

Το φαινόμενο της ηλεκτρομετανάστευσης είναι γνωστό για πάνω από 100 χρόνια, όταν είχε ανακαλυφθεί από τον Γάλλο επιστήμονα Gerardin. Το θέμα απέκτησε για πρώτη φορά πρακτικό ενδιαφέρον κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1960, όταν εμφανίστηκαν για πρώτη φορά τα ολοκληρωμένα κυκλώματα IC. Τα πρώτα εμπορικά διαθέσιμα ολοκληρωμένα απέτυχαν σε μόλις τρεις εβδομάδες χρήσης λόγω της ηλεκτρομετανάστευσης, η οποία ανάγκασε την ηλεκτρονική βιομηχανία ημιαγωγών να διορθώσει αυτό το πρόβλημα. Την εποχή εκείνη, οι μεταλλικές διασυνδέσεις στα IC ήταν ακόμα περίπου 10 μικρά. Σήμερα οι διασυνδέσεις είναι πλάτους μόνο μερικές εκατοντάδες έως δέκα νανόμετρα, καθιστώντας την έρευνα στον τομέα της ηλεκτρομετανάστευση όλο και πιο σημαντική.

 

Η ηλεκτρομετανάστευση δηλαδή μειώνει την αξιοπιστία των τσιπ (ολοκληρωμένα κυκλώματα (IC)). Μπορεί να προκαλέσει την απώλεια συνδέσεων ή την αποτυχία ενός κυκλώματος. Δεδομένου ότι η αξιοπιστία των IC είναι εξαιρετικά σημαντική για ταξίδια στο διάστημα, για στρατιωτικούς σκοπούς, συστήματα ABS κατά την πέδηση, στον ιατρικό εξοπλισμό όπως οι αυτοματοποιημένοι εξωτερικοί απινιδωτές, αλλά και είναι πολύ σημαντική για τους προσωπικούς υπολογιστές ή τα συστήματα οικιακής ψυχαγωγίας, θα πρέπει να λυθεί το πρόβλημα της ηλεκτρομετανάστευσης.

 

Αν και η βλάβη από ηλεκτρομετανάστευση τελικά έχει ως αποτέλεσμα την βλάβη του επηρεασμένου IC, τα πρώτα συμπτώματα είναι δυσλειτουργίες και είναι αρκετά δύσκολο να διαγνωσθούν ότι οφείλονται σε αυτήν. Στα τέλη της δεκαετίας του 1980, μια σειρά desktop drives της Western Digital υπέστη εκτεταμένη βλάβη 12-18 μήνες μετά τη χρήση τους. Κι αυτό οφειλόταν στην ηλεκτρομετανάστευση, όπως επίσης και σε οικιακούς υπολογιστές της Commodore κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1980. Κατά τη διάρκεια του 1983, ο υπολογιστής Commodore 64 για ένα χρονικό διάστημα είχε σχεδόν 50% ποσοστό επιστροφής πελατών.

Η επιστημονική εξήγηση πίσω από την αγάπη μας για τους σκύλους

Κάποτε ήταν βίαιοι κυνηγοί. Σήμερα είναι πιστοί σύντροφοί μας, που μας ακολουθούν στις βόλτες μας και μας κοιτάζουν με αγάπη στα μάτια.

Πώς έγινε αυτή η μετάλλαξη όμως; Πώς ο σκύλος έγινε ο καλύτερος φίλος του ανθρώπου; Οι ρίζες των αγαπημένων μας τετράποδων παραμένουν ακόμα θολές. Δείγματα DNA μαρτυρούν ότι τόσο ο σκύλος όσο και ο λύκος προέρχονται από έναν κοινό πρόγονο που έζησε χιλιάδες χρόνια πριν πάνω στη γη. Τα πρώτα του ίχνη ενός λυκοειδούς προγόνου τους εντοπίζονται 10-30 χιλιάδες χρόνια πριν, ο οποίος συν-εξελίχθηκε παράλληλα με τον άνθρωπο.

Οι ερευνητές πιστεύουν ότι οι σκύλοι μοιράζονται μια βαθιά βιολογική σχέση με τον άνθρωπο. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία οι πρόγονοι των ανθρώπων και των σκύλων βοήθησαν ιστορικά ο ένας τον άλλο. Οι πρώτοι σκύλοι φαίνεται να ακολουθούσαν τους αρχαίους κυνηγούς, έχοντας την ελπίδα ότι θα φάνε μια μερίδα κι αυτοί από την λεία τους. Από την άλλη, αυτά τα τετράποδα πλάσματα που ακολουθούσαν τους ανθρώπους φάνηκαν πολύ χρήσιμα καθώς τους βοήθησαν να επιβιώσουν: αφενός σαν λαγωνικά που εντόπιζαν τη λεία που θα κυνηγούσαν τα αφεντικά τους, αφετέρου αναλαμβάνοντας τον ρόλο του φύλακα τους.

Κάπως έτσι λοιπόν, τα δύο είδη μοιράζονταν ένα εξελικτικό πλεονέκτημα με το να συμβιώνουν. Όταν, δε, ο άνθρωπος ασχολήθηκε την καλλιέργεια της γης, περίπου πριν 10.000 χρόνια, τα λυκοειδή τετράποδα έγιναν τα εξημερωμένα σκυλάκια που μας συντροφεύουν μέχρι και σήμερα. Όπως πολλές έρευνες έχουν αποδείξει, η συνύπαρξη ανθρώπου και σκύλου έχει αναπτύξει έναν εξελιγμένο δεσμό επικοινωνία μεταξύ τους. Οι σκύλοι έχουν αυξημένη ικανότητα να διαβάζουν τα συναισθήματα των ανθρώπων.

Σε ένα πείραμα μάλιστα αποδείχτηκε το εξής: Οι άνθρωποι εκδηλώνουν τα συναισθήματα τους περισσότερο με τη δεξιά πλευρά του προσώπου τους. Όταν ερευνητές έφεραν πρόσωπο με πρόσωπο κάποιους ανθρώπους με τους αγαπημένους τετράποδους φίλους τους, ένα μηχάνημα που ανιχνεύει την κίνηση του ματιού, «είδε» ότι οι σκύλοι πάντα κοιτούσαν πρώτα τη δεξιά πλευρά των αφεντικών τους, ώστε να αποκρυπτογραφήσουν τι νιώθουν. Σημειώνεται ότι δεν συμβαίνει το ίδιο με το βλέμμα τους όταν κοιτάζουν άλλα ζώα η άψυχα αντικείμενα.

Σε ένα άλλο πείραμα, ζητήθηκε από ανθρώπους να κατηγοριοποιήσουν τα γαβγίσματα σκύλων και να τους αποδώσουν συναισθήματα. Οι επιστήμονες που έκαναν την έρευνα εντυπωσιάστηκαν όταν κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι περισσότεροι άνθρωποι που συμμετείχαν στο πείραμα είχαν μία κοινή αντίληψη για το τι σήμαινε το κάθε είδος γαβγίσματος. Ακόμα πιο εντυπωσιακό ήταν, δε, το γεγονός ότι συνέκλιναν οι απόψεις τόσο αυτών που έχουν σκύλο όσο κι αυτών που δεν έχουν. Αυτό ήταν και η απόδειξη ότι η ικανότητα του ανθρώπου να καταλαβαίνει τον σκύλο είναι έμφυτη κι όχι επίκτητη.

Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι ο πιο στενός συγγενής του σκύλου, ο γκρι λύκος, έχει μόνο ένα ουρλιαχτό σε αντίθεση με τον εξημερωμένο «ξάδελφο» του που ανέπτυξε πλήθος διαφορετικών γαβγισμάτων στην προσπάθεια του να επικοινωνήσει με τον άνθρωπο. Όταν μια μητέρα θηλάζει, το σώμα της απελευθερώνει την ορμόνη ωκυτοκίνη στο αίμα της, δημιουργώντας το συναισθήματα της ευτυχίας και του δεσίματος με το μωρό της. Εξελικτικά, η ορμόνη αυτή φαίνεται να αναπτύχθηκε για να ανάπτυξη ο άνθρωπος το ένστικτο να φροντίζει τους απογόνους του.

Σε μια σουηδική μελέτη μετρήθηκαν τα επίπεδα της ωκυτοκίνης των ανθρώπων πριν και μετά το παιχνίδι με τα σκυλιά τους. Ποια ήταν τα αποτελέσματα; Τα επίπεδα της ωκυτοκίνης ανέβηκαν με τα σκυλιά, σχεδόν ακριβώς όσο κατά τη διάρκεια του θηλασμού. Μια άλλη μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι τόσο οι άνθρωποι όσο και οι σκύλοι, βλέπουν τα επίπεδα της ωκυτοκίνης τους να εκτοξεύονται μόνο και μόνο όταν κοιτάζονται στα μάτια.

Και για όποιον ακόμα αναρωτιέται αν οι σκύλοι είναι αληθινοί φίλοι μας ή μας αγαπάνε γιατί τους ταΐζουμε, η επιστήμη του λέει να μην έχει καμία αμφιβολία. Ναι, ο σκύλος είναι ο καλύτερος φίλος του ανθρώπου! Σε μια έρευνα του 2017, παρουσιάστηκαν σε ένα δείγμα σκύλων διαφορετικές μυρωδιές: Αυτή του αφεντικού τους, αυτή ενός ανθρώπου που δεν γνωρίζουν, αυτή ενός γνωστού τους σκύλου κι αυτή ενός άγνωστου. Σε ποια μυρωδιά αντέδρασε το νευρικό σύστημα που ενεργοποιεί το κέντρο της ρομαντικής αγάπης; Μα φυσικά σε αυτή του αφεντικού τους. Έτσι οι σκύλοι και με επιστημονικές αποδείξεις, οι σκύλοι όχι μόνο αναγνωρίζουν τα αφεντικά τους… αλλά τα αγαπούν!

Η μόλυνση του αέρα παράγει ισχυρές καταιγίδες

Τα αερολύματα συμβάλουν στον σχηματισμό μεγάλων νεφών που ζουν μεγάλο χρονικό διάστημα

Μια ακόμη αρνητική επίπτωση της μόλυνσης του αέρα εντόπισαν ερευνητές στις ΗΠΑ.

Χρησιμοποιώντας δεδομένα για τα νέφη από περιοχές του Ειρηνικού Ωκεανού, της Κίνας και των ΗΠΑ ειδικοί του Νοτιοδυτικού Εθνικού Εργαστηρίου του Ειρηνικού πραγματοποίησαν προσομοιώσεις. Τα αποτελέσματα των προσομοιώσεων έδειξαν ότι η κακή ποιότητα του αέρα προκαλεί ένα είδος «μετάλλαξης» στα νέφη.

Σχηματίζονται μεγαλύτερα σε μέγεθος (έκταση, πάχος κλπ) νέφη τα οποία κινούνται αργά και έχουν μεγάλη διάρκεια ζωής. Αυτό με τη σειρά του έχει ως αποτέλεσμα τα νέφη αυτά να «τροφοδοτούν» καταιγίδες αυξάνοντας αξιοσημείωτα την ένταση τους. Επιπλέον τα μεγάλα σε μέγεθος και αργής κίνησης νέφη παγιδεύουν τη θερμότητα αυξάνοντας έτσι τη θερμοκρασία του πλανήτη.

Η αιτία
Ψηλά στην ατμόσφαιρα υπάρχουν σταγονίδια νερού και κρύσταλλοι πάγου. Υπό κανονικές συνθήκες, όταν ο αέρας είναι καθαρός, τα σταγονίδια και οι κρύσταλλοι πέφτουν με ταχύτητα στα νέφη υποχρεώνοντας τα να διαλυθούν. Όμως όταν υπάρχει μόλυνση στην ατμόσφαιρα, τα φυσικά και τεχνητά αερολύματα (αεροζόλ) που υπάρχουν εκεί συρρικνώνουν το μέγεθος των σταγονιδίων και των κρυστάλλων πάγου.

Σταγονίδια και κρύσταλλοι έχουν σοβαρές απώλειες σε όγκο και βάρος με αποτέλεσμα να μην πέφτουν προς τα κάτω πάνω στα νέφη αλλά να ανεβαίνουν ψηλότερα επιτρέποντας τον σχηματισμό μεγάλων νεφών που ζουν για μεγάλο χρονικό διάστημα επιτρέποντας έτσι την εκδήλωση πολύ ισχυρών καταιγίδων

Πως το μυαλό μας ερμηνεύει το πέρασμα του χρόνου

Νέα έρευνα βοηθά να καταλάβουμε πως ο εγκέφαλός μας εντοπίζει το πέρασμα του χρόνου

Έφτασες «Εγγλέζος» στη δουλειά σου σήμερα; Οκ μπορείς να ευχαριστήσεις την τύχη σου που δεν έγινε κανένα φανάρι κόκκινο αλλά σταμάτα δυο λεπτά να ευχαριστήσεις το… μυαλό σου.

Ναι ναι καλά διάβασες και αυτό γιατί το εντυπωσιακά ακριβές εσωτερικό ρολόι του εγκεφάλου μας, μας επιτρέπει να εντοπίζουμε πέρασμα του χρόνου, μια ικανότητα απαραίτητη για πολλές κρίσιμες καθημερινές λειτουργίες.

Χωρίς τη δυνατότητα να εντοπίζουμε το χρόνο που παρήλθε, τα πρωινά μας στο κρεβάτι θα ήταν επ΄αόριστον. Το ίδιο συμβαίνει σε πολλά πράγματα που κάνουμε καθημερινά. Για παράδειγμα, στην οδήγηση θα μπορούσαμε να είμαστε στο τιμόνι αρκετή ώρα αν δεν μας ειδοποιούσε το εσωτερικό μας ρολόι ότι θα χάσουμε ας πούμε την έξοδο που θέλουμε.

Αλλά πως ο εγκέφαλός μας δημιουργεί αυτό το τέλειο πνευματικό ρολόι; Οι νευροεπιστήμονες πιστεύουν ότι έχουνε διακριτά νευρωνικά συστήματα για την επεξεργασία διαφόρων ειδών του χρόνου. Για παράδειγμα, για να διατηρήσουμε ένα κιρκάδιο ρυθμό, για να κοντρολάρουμε τον χρόνο κίνησης του σώματος καθώς και για τη συνειδητή επίγνωση του περάσματος του χρόνου.

Μέχρι πρόσφατα, η πλειοψηφία των νευροεπιστημόνων πίστευαν ότι αυτό το τελευταίο είδος της χρονικής επεξεργασίας, το είδος που σε ειδοποιεί όταν έχεις μείνει στο πρωινό για πολύ ώρα, υποστηρίζεται από ένα ενιαίο σύστημα του εγκεφάλου.

Ωστόσο, μια νέα έρευνα η οποία δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο περιοδικό Journal of Neuroscience, έδειξε ότι ο εγκέφαλος μπορεί στην πραγματικότητα να έχει μια δεύτερη μέθοδο ανίχνευσης του χρόνου που πέρασε.

Μάλιστα, οι επιστήμονες ισχυρίζονται ότι αυτό το δεύτερο εσωτερικό ρολόι μας όχι μόνο δουλεύει παράλληλα με το κύριο νευρικό μας ρολόι αλλά μπορεί άνετε να το συναγωνιστεί.

Προηγούμενες έρευνας έδειχναν ότι μια περιοχή στον εγκέφαλο που ονομάζεται ραβδωτό σώμα βρίσκεται στη καρδιά του κεντρικού εσωτερικού μας ρολογιού, δουλεύοντας σε συνεργασία με τον περιβάλλοντα φλοιό του εγκεφάλου ώστε να αφομοιώσει τη χρονική πληροφορία. Για παράδειγμα, το ραβδωτό σώμα γίνεται ενεργό όταν οι άνθρωποι δίνουν προσοχή στο πόσο χρόνος έχει περάσει και άτομα που πάσχουν από τη νόσο του Πάρκινσον έχουν πρόβλημα στο να λένε την ώρα.

Αλλά η συνειδητή επίγνωση του χρόνου που έχει παρέλθει θέλει τον εγκέφαλο όχι μόνο να μετρά τον χρόνο αλλά να κρατά ένα «τρέξιμο» στη μνήμη του πόσο χρόνος έχει περάσει.

Εδώ και καιρό οι επιστήμονες γνωρίζουν ότι ο ιππόκαμπος του εγκεφάλου είναι πολύ σημαντικός για να θυμόμαστε τις εμπειρίες του παρελθόντος. Τώρα πιστεύουν ότι ίσως παίζει ρόλο και στο να θυμόμαστε το πέρασμα του χρόνου.

Στη νέα έρευνα που έρχεται στο φως της δημοσιότητας, οι επιστήμονες προσπάθησαν να διαλευκάνουν το μυστήριο χρησιμοποιώντας ποντίκια, κάνοντας διακρίσεις μεταξύ διαφορετικών χρονικών διαστημάτων.

Πριν το πείραμα, χορήγησαν στα ποντίκια μια ουσία που απενεργοποιεί προσωρινά τον ιππόκαμπο. Αυτό τους επέτρεψε να ελέγξουν αν χρειάζεται ένας λειτουργικός ιππόκαμπος για να γίνει διάκριση μεταξύ διαφορετικών χρονικών διαστημάτων.

Τα ποντίκια με ανενεργό ιππόκαμπο μπόρεσαν να βρουν τη διαφορά μεταξύ διαφορετικών χρονικών διαστημάτων (π.χ 3 έναντι 12 λεπτών), αλλά δεν έδειξαν καλύτερη εικόνα μεταξύ παρόμοιων χρονικών περιόδων (π.χ 8 έναντι 12 λεπτών).

Αυτό δείχνει ότι ο ιππόκαμπος είναι σημαντικός για τη διάκριση μεταξύ παρόμοιων χρονικών διαστημάτων αλλά δεν είναι απαραίτητος όταν τα διαστήματα είναι πολύ διαφορετικά.

Παραδόξως όμως, αυτό το μοτίβο ίσχυε μόνο για μακροχρόνιες περιόδους. Τα ποντίκια με μη λειτουργικό ιππόκαμπο είχαν φυσιολογική αντίδραση στο να διακρίνουν παρόμοιες περιόδους σε σύντομο χρονικό διάστημα αλλά είχαν καλύτερες επιδόσεις.

Η ρητορεία των δημαγωγών κατά Θουκυδίδη

Όταν, μετά την κατάπνιξη της αποστασίας των Μυτιληναίων, η αθηναϊκή εκκλησία του δήμου αποφάσισε τη θανάτωση όλων των ανδρών και το πούλημα των γυναικόπαιδων στα σκλαβοπάζαρα, ήταν διάχυτη μέσα στην πόλη η μεταμέλεια των Αθηναίων, αφού η ποινή δεν αφορούσε μόνο τους ενόχους, αλλά τη συνολική καταστροφή του νησιού.

Αυτό έδωσε την ευκαιρία στους Μυτιληναίους πρέσβεις, την επόμενη μέρα, να ζητήσουν και να πετύχουν την επανεξέταση του θέματος σε μια νέα λαϊκή συνέλευση.

Οι Αθηναίοι, στην πλειονότητα τους, ήθελαν να δώσουν μια ευκαιρία επαναδιαπραγμάτευσης του ζητήματος, αφού αντιλαμβάνονταν ότι η ποινή αυτή δεν μπορούσε να δικαιολογηθεί ούτε ως τιμωρία απέναντι στους αποστάτες, ούτε ως παραδειγματισμός απέναντι σ’ οποιονδήποτε σχεδίαζε κάτι ανάλογο.

Η ολοκληρωτική εξόντωση των κατοίκων της Μυτιλήνης δεν ήταν παρά μια απόφαση οργής που λειτουργούσε καταφανώς εκδικητικά, ως εκτονωτικός μηχανισμός του ομαδικού θυμού, κι όχι νηφάλια, ως πολιτική απόφαση που χαράσσει τόσο τη διπλωματική πορεία της πόλης, όσο και την διασφάλιση της αποφυγής παρόμοιων αποστασιών στο μέλλον.

Η ωμότητα της επιβολής της ισχύος συνεπάγεται περισσότερο την αλαζονεία παρά το σεβασμό ή τη συμπαράσταση των συμμάχων. Στη συνέλευση που έγινε το λόγο πήραν πολλοί:

«Κι ο Κλέωνας του Κλεαινέτου, ο οποίος είχε πείσει και την προηγούμενη συνέλευση του λαού να αποφασίσει τη θανάτωση των Μυτιληνιών κι ήταν από κάθε άποψη ο πιο βίαιος από τους πολίτες, αλλά κι είχε τότε τη μεγαλύτερη επιρροή στο λαό, ξαναπέρασε στο βήμα….». (βιβλίο τρίτο, παράγραφος 36).

Η επικράτεια της Σπάρτης κατά την Κλασική Αρχαιότητα: Ο Κλέωνας, που ήταν η φυσιογνωμία που κυριάρχησε στην αθηναϊκή πολιτική σκηνή μετά τον Περικλή, άρχισε το λόγο του ως εξής:

«Πολλές φορές και στο παρελθόν είχα την ευκαιρία να διαπιστώσω ότι η δημοκρατία είναι ανίκανη να ασκεί ηγεμονία, περισσότερο όμως το διαπίστωσα σήμερα με τη μεταμέλεια σας για το ζήτημα των Μυτιληνιών. Επειδή στην καθημερινή σας ζωή έχετε συνηθίσει να μη φοβάστε και να μην επιβουλεύεστε ο ένας τον άλλο, φέρνεστε το ίδιο και προς τους συμμάχους σας.

Κι όταν είτε επειδή σας έπεισαν εκείνοι κάνετε κάποιο λάθος είτε από οίκτο δείχνεστε υποχωρητικοί μαζί τους, δεν καταλαβαίνετε ότι η αδυναμία σας αυτή είναι επικίντυνη για σας χωρίς να σας εξασφαλίζει την ευγνωμοσύνη τους». (βιβλίο τρίτο, παράγραφος 37).

Ο μηχανισμός του λαϊκισμού, ως μελετημένη διαδικασία που αποκτά επιστημονικές διαστάσεις, μπαίνει σε εφαρμογή από την αρχή με τη μορφή της κολακείας.

Οι Αθηναίοι δεν επιβουλεύονται ο ένας τον άλλο, ούτε φοβούνται, κι αν ποτέ κάνουν λάθη είναι γιατί τους έπεισαν οι σύμμαχοι ή λόγω οίκτου. Η ηθική ακεραιότητα του Αθηναίου πολίτη κρίνεται αδιαπραγμάτευτη. Φυσικά όλα αυτά είναι υπεράνω αποδείξεων. Καμία κολακεία δεν χρειάζεται απόδειξη. Η κολακεία λειτουργεί πάντα στο πλαίσιο του αυτονόητου, αφού ο ακροατής εισπράττει αποδοχή και η αποδοχή δεν χρειάζεται τεκμηρίωση.

Η αποδοχή ταυτίζεται με την ευχαρίστηση, την αισιοδοξία, την αυτοπεποίθηση κι όλα αυτά δεν είναι ανάγκη να τα ξεψαχνίζει κανείς. Φτάνει που υπάρχουν. Ο ρήτορας από απόμακρος ομιλητής στο βήμα μετατρέπεται σε φίλος, σε άνθρωπος της διπλανής πόρτας, σε δεδομένα αμερόληπτος αναλυτής, που ενδιαφέρεται για το καλό όλων.

Το πολιτικό όραμα που επικαλείται (ή δεν επικαλείται) δεν έχει κανένα νόημα μπροστά στα συναισθήματα που εκπέμπει. Τελικά οι ακροατές δεν ψάχνουν όραμα, αλλά συναισθηματική καταφυγή. Κι εδώ βρίσκεται ο ορισμός της πολιτικής εμπιστοσύνης. Στη σιγουριά που εμπνέει ή δεν εμπνέει κανείς.

Κι αυτό είναι θέμα καθαρά συναισθηματικό. Η κολακεία είναι το αντικλείδι της μαζικής ψυχολογίας. Η πιστοποίηση ότι ο ομιλητής ξέρει και φροντίζει για το καλό όλων.Ο Κλέωνας συνεχίζει:

«Το χειρότερο όμως απ’ όλα θα ήταν να μην υπάρχει καμιά σταθερότητα στις αποφάσεις μας και να μην καταλάβουμε ότι δυνατότερη είναι μια πόλη που έχει νόμους κακούς, αλλά απαραβίαστους, παρά εκείνη που έχει νόμους καλούς, αλλά χωρίς κύρος, και ότι αμάθεια συνδυασμένη με σύνεση είναι πιο ωφέλιμη από επιδεξιότητα συνδυασμένη με ασυδοσία κι ακόμη πως, γενικότερα, οι απλοί άνθρωποι κυβερνούν τις πόλεις καλύτερα από τους σπουδαίους.

Γιατί οι τελευταίοι θέλουν να φαίνονται σοφότεροι από τους νόμους και να επιβάλλουν τη γνώμη τους σε κάθε συζήτηση που γίνεται στη σύναξη του λαού, σαν να μην ήταν δυνατό να δείξουν τη σοφία τους σε άλλα σπουδαιότερα ζητήματα, με αποτέλεσμα να οδηγούν συχνά τις πόλεις στην καταστροφή.

Αντίθετα, οι πρώτοι, οι απλοί, μια και δεν έχουν εμπιστοσύνη στη νοημοσύνη τους, δέχονται ότι είναι λιγότερο σοφοί από τους νόμους και λιγότερο ικανοί στο να επικρίνουν το λόγο εκείνου που μίλησε σωστά, κι επειδή είναι μάλλον αμερόληπτοι κριτές παρά ανταγωνιστές, αποφασίζουν, τις περισσότερες φορές, σωστά». (βιβλίο τρίτο, παράγραφος 37).

Παρακολουθούμε την αλλοίωση των γεγονότων που γίνεται με τρόπο ανεπαίσθητα μεθοδικό, καθώς όλα παρουσιάζονται ως τετελεσμένα, δηλαδή αναπόδραστα, χωρίς βέβαια και πάλι να τεκμηριώνεται τίποτε.

Επικαλούμενος τους νόμους που πρέπει να είναι απαραβίαστοι (γεγονός όχι μόνο αναμφισβήτητο, αλλά και θεμιτό) προσπαθεί να πείσει ότι δεν πρέπει οι αποφάσεις των συνελεύσεων να παρεκκλίνουν από αυτούς, χωρίς ποτέ να εξηγεί ποιος νόμος παραβιάζεται αν ανακληθεί η εξοντωτική και παράλογη ποινή των Μυτιληναίων.

Συμπεριφέρεται σαν να υπάρχει κάποιος νόμος που να ορίζει ότι όποιοι αποστατούν πρέπει να ξεκληρίζονται, ο οποίος τώρα καταπατάται. Στηριζόμενος πάνω στην προηγούμενη ατυχή απόφαση της συνέλευσης, την παρουσιάζει ως αμετάκλητη, αφού η ανάκλησή της ισοδυναμεί με ματαίωση του νόμου, σαν να μην συνεδριάζουν εκ νέου για να αποφασίσουν ξανά.

Αν πράγματι υπήρχε νομοθεσία που να απαγόρευε την επανεξέταση ενός θέματος από τη συνέλευση του λαού, θα έπρεπε να καταγγείλει την ίδια τη συνέλευση κι όχι το ενδεχόμενο της αλλαγής απόφασης.

Η μετατόπιση του θέματος από την τιμωρία των Μυτιληναίων στην ισχύ και το κύρος του νόμου, δεν είναι παρά η συνειδητή εξαπάτηση που οικειοποιείται με τρόπο αυθαίρετο αποδεκτές αλήθειες (όπως το κύρος του νόμου) προκειμένου να υποστηρίξει κάτι εντελώς άσχετο. Με τον τρόπο αυτό ο Κλέωνας επιχειρεί να ταυτιστεί με τη νομιμότητα. Όποιος τον αμφισβητεί, αμφισβητεί τον ίδιο το νόμο.

«Η Ακρόπολη στην Αρχαιότητα» Ταυτόχρονα παραδίδει μαθήματα σπίλωσης των αντιπάλων, που θέλουν να κάνουν επίδειξη σοφίας και «να επιβάλλουν τη γνώμη τους». Όσοι διαφωνούν δεν είναι παρά επικίνδυνοι («οδηγούν συχνά τις πόλεις τους στην καταστροφή») και φυσικά ματαιόδοξοι, αφού το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι να επιδειχθούν.

Ο λαϊκισμός ενδιαφέρεται για ταμπέλες. Η ταμπέλα είναι η βαθύτερη σπίλωση του αντιπάλου, αφού λειτουργεί συνθηματολογικά, αποκτά δηλαδή βιωματικό χαρακτήρα (το σύνθημα ριζώνει τόσο βαθειά που γίνεται βίωμα) και φυσικά διαπλάθεται τελείως ανέξοδα, αφού δεν χρειάζεται ούτε αποδείξεις, ούτε ορθολογισμό, ούτε την ελάχιστη τεκμηρίωση.

Η ειρωνική χρήση του όρου σοφία δεν είναι παρά η αμετροέπεια του δηλωμένου κομπασμού που βεβαίως υποτιμά τη λαϊκή νοημοσύνη. Αν ο αντίπαλος μπει στο παιχνίδι να αποδείξει ότι η ταμπέλα δεν ισχύει, το πολιτικό παιχνίδι χάνεται, αφού, και ο ίδιος οδηγείται σε μια μάταιη διαδικασία άμυνας, που για πολλούς μπορεί μεταφράζεται ως ενοχή, και η συζήτηση μετατοπίζεται από το κύριο θέμα σηματοδοτώντας τον πιο κατάφωρο αποπροσανατολισμό.

Εξάλλου, όσο τεκμηριωμένα κι αν αρνηθεί κανείς τις ταμπέλες, είναι αδύνατο να τις νικήσει, αφού οι αερολόγες επιθέσεις δεν κοστίζουν τίποτε κι ως εκ τούτου δε σταματάν με τίποτε.

Το μόνο που μένει είναι ο ντόρος της κουβέντας, δηλαδή η τελική επισφράγισή της ταμπέλας. Κι όλα αυτά συνδυασμένα με τον μηχανισμό της κολακείας που εξακολουθεί να λειτουργεί αποδεικνύοντας ότι αυτοί που δεν εμπιστεύονται τη νοημοσύνη τους, υπακούοντας το νόμο παίρνουν τις πιο σωστές αποφάσεις.

Το μήνυμα είναι απλό. Ο λαός που δεν εμπιστεύεται τον εαυτό του είναι σε τελική ανάλυση ο πιο σοφός, αφού υπακούει στο νόμο (δηλαδή τις συμβουλές του Κλέωνα) και αδιαφορεί για τους αλαζόνες σοφούς (δηλαδή τους αντιπάλους του Κλέωνα). Κι έτσι το θέμα γίνεται προσωπικό.

Δεν μιλάμε για την πόλη και την απόφαση που πρέπει να πάρει. Μιλάμε για τον Κλέωνα και τους αντιπάλους του. Ο λαϊκισμός οφείλει να μετατρέπει την συλλογική υπόθεση σε ατομική, αφού συνίσταται για να εξυπηρετεί προσωπικούς κι όχι συλλογικούς στόχους.

Οφείλει δηλαδή να εξυπηρετήσει την ανάδειξη της πολιτικής προσωπικότητας μετατρέποντας όλα τα άλλα σε δευτερεύουσες υποθέσεις. Κι αυτή είναι η επιθυμία του Κλέωνα.

Η επικράτηση στην πολιτική ζωή, δηλαδή η εντύπωση του ανίκητου της ρητορείας του. Στην προηγούμενη συνέλευση, για λαϊκιστικούς λόγους επίσης, ταυτίστηκε με την άποψη των πολλών που διψούσαν για εκδίκηση.

Τώρα πρέπει να πείσει ότι είχε δίκιο. Πρέπει να πείσει ότι η πολιτική δεοντολογία είναι με το μέρος του. Γι’ αυτό επικαλείται τον ορισμό της. Για να μετατραπεί σε εκπρόσωπός της, όπως και προηγούμενα με το νόμο. Ο καθείς ταυτίζεται με ό,τι επικαλείται:

«Έτσι έχουμε χρέος να κάνουμε κι εμείς οι πολιτικοί άντρες, κι όχι, συνεπαρμένοι από την επιθυμία να δείξουμε ρητορική δεινότητα κι εξυπνάδα, να δίνουμε σε σας, το λαό, συμβουλές αντίθετες με τις πεποιθήσεις μας». (βιβλίο τρίτο, παράγραφος 37).

Κι αφού ολοκληρώσει την κολακεία του κοινού και του εαυτού του, σαν σε θεαματική ακροβασία συνεχίζει:

«Είστε μοναδικοί στο να εξαπατείστε από επιχειρήματα ασυνήθιστα κι εντυπωσιακά και στο να μη θέλετε να ακολουθήσετε επιχειρήματα δοκιμασμένα, όντας δούλοι των κάθε φορά παράδοξων και καταφρονητές των συνηθισμένων.

Καθένας σας, πάνω απ’ όλα, θέλει να είναι ο ίδιος ικανός να ρητορεύει, αλλιώς γίνεστε ανταγωνιστές εκείνων που έχουν αυτή την ικανότητα, για να μη φανεί ότι υστερείτε στο να τους παρακολουθήσετε, αλλά ότι είστε σε θέση να επιδοκιμάσετε κάθε έξυπνο επιχείρημα πριν ακόμα ο ρήτορας το ξεστομίσει.

Δείχνεστε τόσο γοργοί στο να μαντέψετε αυτά που θα ειπωθούν, όσο οκνοί στο να προβλέψετε τις πραγματικές συνέπειές τους». (βιβλίο τρίτο, παράγραφος 38).

Ο λαϊκισμός πάνω απ’ όλα θέλει να πείσει ότι δεν διατίθεται να χαριστεί σε κανένα και για τίποτα.

Η πεποίθηση ότι ο ρήτορας δεν υποχωρεί πουθενά αποτελεί και την απόδειξη της αμεροληψίας, δηλαδή της φερεγγυότητάς του. Έτσι ο Κλέωνας δε διστάζει να επιρρίψει ευθύνες στο ίδιο το ακροατήριο, που παρασύρεται από τους πομπώδεις λόγους παρουσιάζοντας την επιθυμία της επίπλαστης κι επιπόλαιης συμμετοχής.

Τώρα πια κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει την ακεραιότητά του. Γιατί «δε χαϊδεύει αυτιά». Γιατί «τα λέει έξω απ’ τα δόντια». Φυσικά δεν είναι τυχαίο ότι η κολακεία του κοινού έχει προηγηθεί, αφού πρέπει να παρθούν όλα τα προστατευτικά μέτρα.

Η επίρριψη των ευθυνών δεν είναι παρά η πιστοποίηση της ανιδιοτέλειας που επισφραγίζει τις δεδομένα καλές προθέσεις του ρήτορα, καθώς αναγκάζεται να πει «πικρές αλήθειες».

Παρακολουθούμε τη ρητορεία που συναντά το θεατρινισμό διαμορφώνοντας τον πολύπλοκο ρόλο της χειραγώγησης.

Η υπερβολική κολακεία απαξιώνει το ρήτορα, αφού γίνεται φανερή, και σε τέτοιες περιπτώσεις το πλήθος είναι αμείλικτο. Ο ρήτορας οφείλει να κολακέψει χωρίς όμως να ξεπεράσει τα όρια. Από την άλλη οι ευθύνες θα φέρουν αντιπαλότητα, αν το έδαφος δεν προλειανθεί κατάλληλα, κι αυτές τις ισορροπίες ο Κλέωνας φαίνεται να τις παίζει στα δάχτυλα.

Η ολοκλήρωση της σκέψης του είναι ακριβώς αυτή που πρέπει:

«Κοντολογίς, παρασυρμένοι από την ευχαρίστηση που δίνουν οι ωραίοι λόγοι, μοιάζετε περισσότερο με ανθρώπους που παρακολουθούν μια επίδειξη σοφιστών παρά με πολίτες που συζητούν τα συμφέροντα της πόλης». (βιβλίο τρίτο, παράγραφος 38).

Οι ευθύνες του λαού κατονομάζονται ευθαρσώς, αλλά σαφώς μετριάζονται από τις επιδείξεις των σοφιστών, που δεν είναι άλλοι από τους πολιτικούς του αντιπάλους.

Όσο για το κυρίως θέμα, τους λόγους δηλαδή που πρέπει να εξοντώσουν τους Μυτιληναίους, ο Κλέωνας δεν κάνει τίποτε άλλο από το να εξάρει το συναίσθημα του κοινού υποδαυλίζοντας την εκδικητική του διάθεση:

«Δε στάθηκαν γι’ αυτούς παράδειγμα οι συμφορές των άλλων, αυτών που αποστάτησαν ως τώρα από μας κι υποτάχτηκαν, ούτε η ευημερία που είχαν τους έκαμε διστακτικούς να ριχτούν σ’ επικίντυνες περιπέτειες.

Με παράλογο θάρρος για το μέλλον και με ελπίδες που πήγαιναν μακρύτερα από τη δύναμή τους, αλλά ήταν μικρότερες από τις φιλοδοξίες τους, άρχισαν τον πόλεμο, βάζοντας τη δύναμη πάνω από το δίκαιο. Γιατί μόλις νόμισαν ότι θα μπορούσαν να μας νικήσουν, μας επιτέθηκαν χωρίς να τους έχουμε αδικήσει.

Ας τιμωρηθούν, λοιπόν, τώρα αντάξια με το έγκλημά τους κι ας μην καταλογιστεί ευθύνη μόνο στους ολιγαρχικούς και μείνουν ατιμώρητοι οι δημοκρατικοί. Γιατί όλοι το ίδιο μας επιτέθηκαν, ενώ μπορούσαν, οι δημοκρατικοί, να έρθουν με το μέρος μας και να ‘χουν τώρα ξανά την πόλη τους». (βιβλίο τρίτο, παράγραφος 39).

Η απογοήτευση του Κλέωνα για την προδοσία των δημοκρατικών στη Μυτιλήνη, που τελικά, μπροστά στη λαϊκή οργή υπέκυψαν στα ολιγαρχικά παιχνίδια, είναι ολοφάνερη. Κι αυτή την απογοήτευση προσπαθεί να μεταφέρει στο κοινό.

Η επίκληση του συναισθήματος σε στιγμές σοβαρών πολιτικών αποφάσεων δεν είναι παρά η αποθέωση της δημαγωγίας, που σε κάθε περίπτωση οφείλει να αποφύγει οποιαδήποτε λογική επιχειρηματολογία.

Το συναίσθημα, ως πηγή βεβιασμένων συμπεριφορών είναι το πιο ευάλωτο σημείο του πλήθους. Και το πιο βασικό, δυναμιτίζεται εύκολα (ιδίως όταν πρόκειται για τόσο κοντινά και τόσο αιματηρά γεγονότα).

Η δημαγωγία δεν απευθύνεται στη λογική.
Η δημαγωγία ξεγυμνώνεται από τη λογική.

Η δημαγωγία προϋποθέτει το συναισθηματικό πλάσιμο. Κι αυτή ακριβώς είναι η δύναμή της. Γιατί το συναίσθημα, αν διαμορφωθεί σωστά, είναι ακατανίκητο. Το μοναδικό θέμα είναι ο χειρισμός του. Όταν η διαδικασία ολοκληρωθεί, τότε μπορούν να ευσταθούν όλα τα συμπεράσματα:

«Συγκεφαλαιώνοντας σας λέω ένα πράγμα: Αν ακούσετε τα λόγια μου, θα κάμετε το σωστό για τους Μυτιληνιούς και, ταυτόχρονα, αυτό που σας συμφέρει, ενώ αν αποφασίσετε διαφορετικά και την ευγνωμοσύνη τους δε θα κερδίσετε και τον ίδιο τον εαυτό σας μάλλον θα καταδικάσετε». (βιβλίο τρίτο, παράγραφος 40).

Θουκυδίδη ιστορία

Κυνική φιλοσοφία: Εξέγερση βίου

Από τον Σωκράτη στους Κυνικούς

Ποιοι είναι οι Κυνικοί; Φιλοσοφικά αναδύονται ως μια «αιρετική» διεκδίκηση του ορθού μέσα στον κατακερματισμό της ελληνικής κοινωνίας. Αυτός ο κατακερματισμός άρχισε να γίνεται αισθητός από το δεύτερο ήμισυ του 5ου π.Χ. αιώνα· αποκορυφώθηκε δε κατά τον 4ο αι. και εντεύθεν. Η Κυνική φιλοσοφία δεν χάραξε κάποια χωριστή αλλά συμβατή κατεύθυνση με την κανονιστική πορεία της τοτινής κοινωνίας και πολιτείας των ανθρώπων. Απεναντίας εξέφραζε τάσεις στοχαστικής και εν ταυτώ βιωματικής απόσυρσης ως κριτικής εναντίωσης στη μαζική έκφραση της ανθρώπινης κοινότητας. Οι τάσεις αυτές χαρακτηρίζονται από ποικίλες διακυμάνσεις και αποκλίσεις. Ωστόσο, κατά την ύστερη περίοδο εξέλιξής του Κυνισμού, ας πούμε κατά τη Ρωμαϊκή εποχή, εμφανιζόταν μια πιο ομοιογενής τάση προς τον «μονώτην βίον». Αυτός ο βίος ταιριάζει στον Κυνικό σοφό, γιατί του επιτρέπει, όπως μας λέει ο Διογένης με τον δικό του «μονώτην βίο», να είναι μέσα στον κοινωνικό-πολιτικό θόρυβο της καθημερινότητας ο αυθεντικός, ο πραγματικός άρχοντας που δύναται και δικαιούται να διδάξει στους μη σοφούς το ορθό. Ο «αιρετικός» χαρακτήρας, υπό ένα πιο ευρύ βλέμμα βέβαια, του Κυνικού έγκειται στο να προβάλλει την Κυνική σύζευξη θεωρείν και πράττειν ως το υπό-δειγμα, δυνάμει του οποίου μπορεί και πρέπει να οργανώνεται ο ιδιωτικός και ο δημόσιος-πολιτικός βίος των ανθρώπων. Έτσι η «αιρετική» του διεκδίκηση ηχεί περισσότερο ως ανειλημμένη αποστολή για μεταρρύθμιση της κοινωνίας σύμφωνα με το «πολύτροπο» (Αντισθένης) του σοφού.

Το πολύτροπο σημαίνει πως ο σοφός πρέπει να λαμβάνει υπόψη τους ακροατές του, αλλά και τον «καιρόν», τις εκάστοτε συνθήκες και περιστάσεις. Με γνώμονα αυτό το «πολύτροπον», ο σοφός δεν κάνει διάκριση ανάμεσα σε ειδικούς που θέλουν να ακούσουν ή να μάθουν και μη ειδικούς. Και τούτο δεν θα μπορούσε να συμβεί στην περίπτωση της Κυνικής φιλοσοφίας, γιατί τότε θα έπαυε να είναι «αίρεσις βίου».

Από τη σκοπιά της ιστορίας της φιλοσοφίας η Κυνική φιλοσοφία φαίνεται να ανάγει τις θεμελιώδεις καταβολές της στη Σωκρατική φιλοσοφία. Συνιστά, ως ένα μεγάλο βαθμό, ένα είδος φιλοσοφικής εξέγερσης ενάντια στη θεωρητική και στοχαστική μετεξέλιξη που υπέστη το πρωταρχικό φιλοσοφικό θεώρημα εν όλω του Σωκράτη. Έτσι ξαναπιάνει το νήμα της Σωκρατικής θεώρησης των πραγμάτων και κηρύσσει την έμπρακτη περισσότερο εφαρμογή του αγαθού παρά την επιστημονική του θεώρηση. Ακριβώς όπως και στον Σωκράτη, οι Κυνικοί αναγνωρίζουν ως βασική θεμιτή αρχή του βίου –θεωρητικού και πρακτικού– τη μετάβαση από την πράξη στη σκέψη και όχι αντίστροφα. Αυτή η πράξη κατανοείται, για τους Κυνικούς, κυρίως ως ένας σωκρατικός τρόπος ύπαρξης, με όλες βέβαια τις διαφοροποιήσεις που υπαγορεύουν οι διαφορετικές συνθήκες δράσης. Σωκρατικός τρόπος ύπαρξης για αυτούς σημαίνει πρωτίστως ανα-τροπή της τελετουργικής ιεράρχησης των αξιών και άμεση αναζήτηση, καθίδρυση μιας μορφής ηθικής τέχνης, η οποία οξύνει τον ανθρώπινο νου και τον καθιστά ικανό σε όλα τα επίπεδα της ζωής, από το ηθικό με την στενή έννοια του όρου ως το οικονομικό και πολιτικό, να έχει άμεση και καθαρή εποπτεία των πραγμάτων. Ετούτη η αμεσότητα, η καθαρότητα του εποπτεύειν εφαρμόζεται ως ένας συνεχής, κοπιαστικός έλεγχος του δημόσιου λέγειν και πράττειν.

Ένας τέτοιος έλεγχος λαμβάνει, μέσα από την άμεση πράξη και στάση του Κυνικού σοφού, τον χαρακτήρα ενός ανηλεούς «σφυροκοπήματος» του οποιουδήποτε ανίδεου όντος, που θέλει είτε να «κυβερνήσει» είτε να «φιλοσοφήσει» με παραμορφωτικό τρόπο, δηλαδή έξω από τον πόνο [=από τον κόπο της εργασίας] και την άσκηση. Όπως ο τεχνικός, κατά την ηθική τέχνη των Κυνικών, ξέρει το αντικείμενό του, όχι όταν το θεωρεί γενικά, αλλά μόνο όταν το πιάνει με τα χέρια του και το υποβάλλει σε εξαντλητική, σε πρακτική και ουσιώδη επεξεργασία, ώστε να αυτο-εξαγνίζεται και ο ίδιος, να γιγνώσκει εαυτόν εν έργω, έτσι και όποιος βούλεται να συμβάλει στην κατασκευή, στην οικοδόμηση του ορθού βίου, είτε διανοητής είτε πολιτικός είτε ιδιώτης, πρέπει να επιτυγχάνει την «παραχάραξη του νομίσματος» (Διογένης), δηλαδή εν έργω να ξεθεμελιώνει τις ψευδείς γνώμες περί του πράττειν και περί του εαυτού του και με ένθερμη διαύγεια ήθους και λόγου να πορεύεται προς το «εστί» των πραγμάτων. Τότε και μόνον τότε συμβαίνει στον χώρο της αγοράς να αναπτύσσεται δράση και αντίδραση ανάμεσα σε όμοιους και όχι, όπως συμβαίνει στην ενδοχώρα της δυσώδους κοινωνικο-πολιτικής αγοράς του σήμερα: οι ανίκανοι και οι φαύλοι, είτε δεσμώτες των κυβερνητών είναι αυτοί είτε κυβερνήτες των δεσμωτών, να θεωρούν εαυτόν αναντικατάστατο «αναμορφωτή» των ιστορικών μας πεπρωμένων.

Αριστοτέλης: άριστο πολίτευμα και άριστος βίος

Πώς δημιουργούνται οι πολιτικοί απατεώνες;

Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Ο άριστος βίος πάντα συγκεντρώνει το μέγιστο φιλοσοφικό ενδιαφέρον του Αριστοτέλη. Γιατί; Επειδή συνυφαίνεται με τον προορισμό του ανθρώπου: με την ευδαιμονία του και με τον αυτάρκη τρόπο βίωσης και διαβίωσής του. Αλλά ο άριστος βίος δεν μπορεί να υπάρχει για το κάθε άτομο χωριστά, εάν η κοινωνική, πολιτική, πολιτειακή, οικονομική και η γενικότερη κατάσταση της πόλεως δεν είναι κι αυτή άριστη. Πώς μπορεί να γίνεται άριστη; Με το άριστο πολίτευμα.

Άριστος βίος λοιπόν και άριστο πολίτευμα είναι στενά συνδεδεμένα και δεν νοείται το ένα χωρίς το άλλο. Το άριστο πολίτευμα, αυτό που ο Αριστοτέλης ονομάζει πολιτεία, δεν νοείται από τον φιλόσοφο ως αυτοσκοπός παρά ως εκείνη η οργανωμένη πολιτική κοινωνία, που προορισμό έχει να καταστήσει το βίο των πολιτών άριστο. Η έννοια της άριστης πολιτείας, απ’ αυτή την άποψη, αναζητείται αφενός μέσα στην ενεργό και συνειδητή συμμετοχή του πολίτη στους κοινούς σκοπούς της πόλεως και αφετέρου μέσα στο είδος, στο ποιόν του πολιτεύματος της πόλεως. Ως εκ τούτου, δεν πρόκειται απλώς για μια φαντασιακή ή ιδεατή σύλληψη, για ένα Δέον ή για το επιθυμητό, παρά για το θεωρητικό συν πρακτικό ενεργείν: για την εὐπραξία μετ' ἀρετῆς. Εντός αυτού του πνεύματος, κάθε πράξη, για να αποτελεί δημιουργική ενέργεια, για να είναι άριστη, πρέπει να είναι ενάρετη και αντίστροφα. Τούτο σημαίνει πως το ευχάριστο από μόνο του δεν είναι ενάρετο και συναφώς δεν ταυτίζεται με την ευδαιμονία. Το ευχάριστο χρειάζεται την αρετή, ώστε να ανταποκρίνεται στην ουσία της ανθρώπινης κοινωνίας και να συνθέτει τον άριστο βίο κοινωνίας και ανθρώπινου ατόμου.

Αλλά τι είναι για τον Αριστοτέλη η αρετή; Πρωτίστως, η μετρημένη στάση ζωής, δηλαδή η σύμφωνη με τη μεσότητα ανάμεσα στις δυο ακρότητες: της υπερβολής και της στέρησηςˑ συγχρόνως εκείνη η ενεργός ζωή, που πραγματώνει αυτή τη μεσότητα και συνακόλουθα παράγει τα αγαθά: πνευματικά όσο και υλικά. Με βάση λοιπόν την αρχή της μεσότητας καθίσταται δυνατό, όπως μας λέει ο Αριστοτέλης στο παρακάτω κείμενό του, το άριστο πολίτευμα και ο άριστος βίος, ενώ η ακύρωση αυτής της αρχής παράγει μοχθηρούς, κακούργους, απατεώνες και επίδοξους αρχομανείς, τόσο από το άκρο των πάρα πολύ πλουσίων όσο και από το άκρο των πάρα πολύ φτωχών. 

Κείμενο: Αριστοτέλους Πολιτικά 1295b1–28

«Η πολιτεία [=το πολίτευμα] είναι ένας συγκεκριμένος τρόπος ζωής της πόλεως. Όλες βέβαια οι πόλεις απαρτίζονται από τρία μέρη, αφενός από τους υπερβολικά πλούσιους, αφετέρου από τους υπερβολικά φτωχούς και τρίτον από όσους βρίσκονται στο μέσον αυτών των δυο. Καθώς λοιπόν είναι κοινώς αποδεκτό πως το μέτριο και το μέσον είναι το άριστο, γίνεται φανερό ότι και η απόκτηση όλων των ευτυχημάτων [=αγαθών, καλών πραγμάτων] με μέτρο είναι η βέλτιστη. Και τούτο, γιατί η με μέτρο απόκτηση των αγαθών υπακούει πολύ εύκολα στη λογική, ενώ ο υπερβολικά ωραίος ή ισχυρός ή ευγενικής καταγωγής ή πλούσιος ή, αντιθέτως, ο υπερβολικά φτωχός ή ανίσχυρος ή ταπεινής καταγωγής είναι δύσκολο ν’ ακολουθήσει τη λογικήˑ γιατί οι πρώτοι γίνονται κυρίως αναιδείς/αλαζόνες και μεγαλοαπατεώνες, ενώ οι δεύτεροι κακοποιοί και μικροαπατεώνεςˑ συνεπώς άλλα αδικήματα διαπράττονται από αλαζονεία και άλλα από μοχθηρία. Ακόμη, όσοι βρίσκονται στο μέσον ελάχιστα ενδιαφέρονται να αποφεύγουν ή να καταλαμβάνουν αξιώματα, καθώς αμφότερες οι εν λόγω επιδιώξεις βλάπτουν τις πόλεις. Εξάλλου, όσοι έχουν υπερβολικά ευτυχήματα, ήτοι αγαθά, δηλαδή δύναμη, πλούτο, φίλους και άλλα παρόμοια, ούτε θέλουν ούτε εννοούν να υπακούν στην εξουσία …λόγω της πολυτελούς ζωής τους. Από την άλλη πλευρά, οι υπερβολικά φτωχοί είναι πολύ δουλοπρεπείς. Το αποτέλεσμα είναι οι μεν τελευταίοι να μην ξέρουν να ασκούν εξουσία, αλλά να εξουσιάζονται δουλικά από δεσποτική αρχή, οι δε πρώτοι να μην ανέχονται να εξουσιάζονται από καμιά δύναμη, παρά μόνο να ασκούν οι ίδιοι δεσποτική εξουσία.

Έτσι συμβαίνει να έχουμε μια πόλη δούλων και εξουσιαστών, όχι όμως ελεύθερων ανθρώπων… Απεναντίας, η πόλη διέπεται από την απαίτηση, να αποτελείται από ίσους και όμοιους πολίτες στο μέγιστο δυνατό βαθμόˑ αυτό όμως το βρίσκουμε στη μέση τάξη. Ως εκ τούτου, άριστο πολίτευμα έχει κατ’ αναγκαιότητα η πόλη, που αποτελείται από όσα υποστηρίξαμε ότι συνιστούν την πόλη με βάση τη φύση της».  

Ερμηνεία – κατανόηση

1. Μια Αριστοτελική ανάγνωση του ως άνω κειμένου μας οδηγεί σε αποκαλυπτική αποκρυπτογράφηση της σαθρότητας των πολιτικών χτες και σήμερα: συστημάτων, προσώπων, μηχανισμών. Πρόκειται για μια σαθρότητα, που στο Ελλαδικό πολιτικό σύστημα αναγιγνώσκεται από τους μυωπικούς μηχανισμούς του ενός ή του άλλου ιδεολογικο-πολιτικού σχήματος, θεμελιωδώς δε από εκείνους της νεοφασιστικής «αριστεράς», ανεστραμμένα: ως αρετή. Πολιτική αρετή γι’ αυτούς είναι να μην εξουσιάζονται, αλλά μόνο να εξουσιάζουν, να περιφρονούν τους νόμους για τον εαυτό τους, αλλά να τους εφαρμόζουν με δικτατορική ωμότητα για τους άλλους.

2. Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, οι οικονομικοί, πολιτικοί, επιστημονικοί, ιδεολογικοί κ.ά. εξουσιαστές, που προέρχονται από το άκρο των υπερβολικά πλουσίων, είναι αναιδείς/αλαζόνες και μεγαλοαπατεώνες (στα αρχαία: ὑβρισταὶ καὶ μεγαλοπόνηροι), γιατί δεν έχουν άλλη έγνοια παρά πώς να αυξάνουν τα υλικά τους αγαθά και πώς να κυλιστούν, σαν τους χοίρους, μέσα στο βούρκο των πιο χυδαίων ηδονών. Είναι κατ’ εξοχήν αντιπνευματικά όντα και ο λογισμός τους, συνακόλουθα, δεν συνάδει με τη φύση του ορθοφρονούντος ανθρώπου παρά με την ασπλαχνία, με τον αμοραλισμό των μεγαλοσυμφερόντων, με την εχθρότητα για το γενικό συμφέρον της μεγάλης πλειοψηφίας του λαού. Αυτή η πλειοψηφία είναι το μέσον, δηλαδή η μεσότητα, η μέση τάξη.

3. Ως τέτοια, η συγκεκριμένη πλειοψηφία δεν είναι απλώς αριθμητική, αλλά εννοιολογική ενότητα ποσότητας και ποιότητας ανθρώπων. Οι άνθρωποι της μεσότητας, σε αντίθεση με τους προαναφερθέντες της άκρατης δολιότητας, ενεργούν με φρόνηση, καθώς είναι αυτάρκεις και δεν έχουν ανάγκη να κλέψουν, δια μιας νομιμοφανούς πολιτικής οδού, τα αγαθά των συνανθρώπων τους. Αυτοί λοιπόν «δεν υπονομεύουν ούτε υπονομεύονται» (Πολιτικά ό.π. 32), αλλά υπερασπίζονται τη Λογική του άριστου, δηλαδή της ισορροπίας, της εσωτερικής ανταπόκρισης προς το αληθινά κοινό συμφέρον, προς την ισότητα των πολιτών με κριτήρια ποιότητας: με κριτήρια ηθικών και διανοητικών αρετών.

4. Μια τέτοια πλειοψηφία δεν έχει ως αρχή της τη στυγνή αντιπαλότητα, τη βάρβαρη βιαιότητα για τον άλλο. Ορισμένως λοιπόν δεν ολισθαίνει προς εκείνο το αχαλίνωτο είδος «δημοκρατίας», ήτοι δημαγωγίας, που εκφυλίζεται σε άκρατη ολιγαρχία ή τυραννίδα. Σε αντίθεση όμως προς αυτή την πολιτική μεσότητα, οι μεγαλοπόνηροι, οι μεγαλοαπατεώνες, καθώς και το άλλο άκρο των υπερβολικά φτωχών, των εξαθλιωμένων, οι μικροαπατεώνες (αρχαία: μικροπόνηροι), ως δουλικά όργανα των μεγαλοπόνηρων, είναι οι κύριοι εκφραστές της Αριστοτελικά εκφυλισμένης σε τυραννίδα «δημοκρατίας», με σημερινούς όρους: της κατ’ επίφαση κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, όπου έχουν αντιστραφεί οι επιταγές-νόρμες του νόμου, με βάση τις αρχομανείς βλέψεις των καθεστωτικών παρασίτων: το κοινοβούλιο από νομοθετικό σώμα έχει γίνει εκτελεστικό, και η κυβέρνηση από εκτελεστικό όργανο έγινε νομοθετικό σώμα.

5. Διασάφηση: ο Αριστοτέλης δεν εννοεί με την έννοια της μεσότητας κάτι το ποσοτικά-αριθμητικά ενδιάμεσο ανάμεσα στην υπερβολή και τη στέρηση, παρά την εσωτερική λογική εξισορρόπησης, εναρμόνισης, συμμετρικής διαλλαγής δυο αντίθετων άκρων. Σε επίπεδο, αναλογικά, της πολιτικής κοινωνίας εννοεί την ισότιμη μεταχείριση των πολιτών, την κοινωνική ισότητα με κριτήρια ποιοτικά: εναρμόνιση υλικής επάρκειας και πνευματικής καλλιέργειας. Η έννοια της μεσότητας είναι κάτι παρόμοιο με την εγελιανή έννοια της διαμεσολάβησης (Vermittlung): όχι το μέσο με την έννοια του οργάνου ή του τρόπου, αλλά ένα είδος μεταστοχαστικής συνεπαγωγής, μια κατά συμπερασματικό Λόγο αρμονία σε [και για] ένα ανώτερο υλικο-πνευματικά επίπεδο ζωής.

6. Διερώτηση: πώς μπορούν, με βάση την παραπάνω Αριστοτελική συλλογιστική, οι μεγαλοπόνηροι της καθεστωτικής «αριστεράς» να συνδυάζουν την αλαζονεία του ιδιωτικού τους πλουτισμού, την αδηφαγία, με την υπηρέτηση του δημόσιου συμφέροντος; Ο Αριστοτέλης απαντά: δεν μπορούν, αλλά ως μεγαλοπόνηροι είναι «ικανοί» για κάτι άλλο: με σκοταδιστική αοριστολογία και όχι λιγότερο με εθελοδουλεία πολλών υπηκόων να δομούν ένα κράτος «δούλων και εξουσιαστών, όχι όμως ελεύθερων ανθρώπων». Και τούτο σε «παραγωγική» συνεργασία με τους διεφθαρμένους μηχανισμούς των πολλαπλών συντεχνιών.

Φαινομενολογία του πνεύματος, Το πνεύμα και οι σκιές του

Βασικό μέλημα του εγελιανού φιλοσοφείν εν όλω είναι η βαθύτερη κατανόηση της εσωτερικής διεργασίας του στοχασμού (innerer Prozeß des Denkens) ως τέτοιου και περαιτέρω η μεταστοχαστική ανά-Γνωση του νεωτερικού στοχασμού, έτσι όπως ο τελευταίος αναδύθηκε για πρώτη φορά μέσα από την ιστορία και δια-μορφώθηκε δομικά ως «το βλέμμα του πνεύματος».

Με αυτή τη μεταστοχαστική ανά-Γνωση ο Χέγκελ δεν εννοεί μια απλή ανάγνωση της ιστορίας, αλλά τη σύλληψη της ιστορικότητας της ανθρώπινης ύπαρξης από μέσα· δηλαδή με βάση την ανασκοπική [=μεταστοχαστική] κίνηση αυτής τούτης της γνώσης ως πνευματικής κατάκτησης του ανθρώπου. Αυτή η κίνηση, στη Φαινομενολογία του πνεύματος, είναι το επιστημονικό γνωρίζειν (wissenschaftliches Erkennen) και μια αδρή του παρουσίαση μας παρέχει ο Χέγκελ με τον Πρόλογο της Φαινομενολογίας του πνεύματος. Το εν λόγω επιστημονικό γνωρίζειν δεν είναι παρά η ίδια η Γνώση (Wissen) ως γνωσιακή σχέση, κινούμενη πάνω στην τροχιά της έννοιας (Begriff-Begreifen).

Πρόκειται με άλλα λόγια για μια εννοιολογική κίνηση, υποδηλώνοντας πάντα την χαρακτηριστική εκδίπλωση του ίδιου του πνεύματος, ως σκεπτόμενης συνείδησης. Στη Φαινομενολογία του πνεύματος τη γνωρίζουμε ως φαινομενολογική κίνηση του πνεύματος: ο φιλοσοφικός Λόγος εδώ συνθέτει τη γνωσιακή πορεία ενός ιστορικά πολυσύνθετου ανθρώπινου κόσμου, μιας αντικειμενικά ενεργοποιημένης πραγματικότητας, από τη σκοπιά της νεωτερικής υποκειμενικότητας.

Ετούτη η υποκειμενικότητα, για τον Χέγκελ της Φαινομενολογίας, είναι το εμφανιζόμενο πνεύμα ‒ή η στοχαστική συνείδηση του ανθρώπινου Είναι‒ ως Χρόνος και Ιστορία. Η εσωτερική λογική που διέπει την όλη παρουσία της εν λόγω υποκειμενικότητας γνωρίζεται, στην άμεση πραγματικότητα, ως μια ανακατασκευή [=δόμηση] εννοιών. Αυτή-εδώ αποφεύγει να είναι εξωτερική κατασκευή, άρα αυθαίρετη δράση φαντασιακών οντογενέσεων, όπως λ.χ. η παρερμηνεία του πνεύματος συλλήβδην ως νου. Πώς κατορθώνει και το αποφεύγει; Το επιτυγχάνει ως εξής: με τη μορφή των κατά Λόγο επιπέδων και σχημάτων της συνείδησης δεσμεύει εαυτόν στα διαλεκτικά όρια της μεταβατικής κίνησης από το ένα επίπεδο και σχήμα της συνείδησης στο άλλο: π.χ. από το επίπεδο της συνείδησης σε εκείνο της αυτοσυνείδησης, του Λόγου κ.λπ. ή εντός του κάθε επιπέδου, ας πούμε, από την αισθητήρια βεβαιότητα στην κατ’ αίσθηση αντίληψη, στη διάνοια κ.λπ. Στο πλαίσιο αυτής της διεργασίας, το πνεύμα συγκροτεί τη γνωσιο-οντο-λογική προ-οπτική της ως άνω υποκειμενικότητας· μια προ-οπτική, που τελεί διαρκώς υπό τη δύναμη της προσδιορισμένης άρνησης κάθε ατελούς, δυσαρμονικού ή αρνητικά φαντασιακού, που θα μπορούσε να απορρυθμίσει το ρυθμό του διαλεκτικού όλου: δηλαδή την εσωτερική αλληλενέργεια υποκειμένου και υπόστασης.

Η δύναμη έτσι της εν λόγω άρνησης έγκειται στο να εκ-μηδενίζει τις σκιές του πνεύματος για χάρη της εν έργω αυτό-διαύγασής του: αποτρέπει λοιπόν τη χωριστική ή εξωτερικά εχθρική κίνηση μεταξύ υπόστασης και υποκειμένου, την αθροιστική λογική του εργαλειακού νου και την υποκατάσταση του πνεύματος από τον τελευταίο, τις παντός είδους φαντασιακές οντογενέσεις γύρω από εννοιολογικά σχήματα, που στις μέρες μας ευδοκιμούν ως εγκληματικά ιδεολογήματα απόλυτης παρακμής και καταστροφής.