Συμπεράσματα για τα Ευαγγέλια, την προσωπικότητα και την διδασκαλία του Ιησού.

     Α)  Γενικά συμπεράσματα για τα Ευαγγέλια

Είναι δύσκολο να γράψει κανείς μία βιογραφία του Ιησού που να βασίζεται μεν στα Ευαγγέλια αλλά και να συμφωνεί με τις σύγχρονες αντιλήψεις της ιστο­ρίας. Ελάχιστα είναι τα στοιχεία που μπορούν να επιβεβαιωθούν με κάποια ακρίβεια, αφού οι πρώτοι συγγραφείς, κατ” ευφημισμόν οι Ευαγγελιστές, δεν προσπάθησαν να περιγράψουν τον Ιησού με ιστορικά δεδομένα, αλλά ασχο­λήθηκαν με τις πράξεις και τη συμπεριφορά του. Συγκέντρωσαν, δηλαδή, τα λόγια και τα επεισόδια της ζωής του, για να στηρίξουν, κυρίως, τη μαρτυρία που αυτοί δίνουν για τη φύση και το σκοπό της αποστολής του.
Το πρώτο συμπέρασμα που προκύπτει από την παράθεση των Ευαγγελίων, είναι ότι ακόμα και μέσα σ” αυτά, αμφισβητείται η ιστορική ύπαρξη του Ιησού, αλλά και η θεϊκή του προέλευση. Τον 19ο αιώνα ακόμη και θεολόγοι, όπως ο Bruno Bauer, άρχισαν να αμφισβητούν την ύπαρξη του Ιησού. Ο θεολόγος Romano Guardini, αδυνατώντας να βρει και το ελάχιστο στοιχείο από τους ιστορικούς του 1ου αιώνα, γράφει ότι η μοναδική πηγή για την ύπαρξη του Ιη­σού είναι η Καινή Διαθήκη^- στη συνέχεια λέει ότι και αυτή είναι μυθολογική και δεν είναι δυνατόν να θεωρηθεί αξιόπιστη, γιατί τα περισσότερα κείμενά της είναι «εφευρήματα».
Ο σημαντικός γερμανός συγγραφέας Albert Schweitzer γράφει ότι ο Ιη­σούς δεν υπήρξε ποτέ. Όλοι οι παραπάνω κατέληξαν σ΄ αυτό το συμπέρασμα, θεωρώντας ότι η Καινή Διαθήκη δεν είναι καθόλου αξιόπιστη ιστορική πηγή, αφού από τους ιστορικούς που έζησαν εκείνα τα χρόνια, Έλληνες, Ρωμαίους, Εβραίους κ.ά., κανείς δεν αναφέρει την παρουσία του Ιησού. Αξίζει να σημει­ωθεί ότι ο ιστορικός Justus από την Τιβεριάδα της Παλαιστίνης, σύγχρονος του Ιησού και συμπατριώτης του, όπως και ο Φίλων ο Αλεξανδρινός, δεν τον αναφέρουν καθόλου.

Πολλοί θεολόγοι του 20ού αιώνα θεωρούν τα τέσσερα Ευαγγέλια «Συλ­λογή ανεκδότων», επειδή, κατά την άποψή τους, είναι αντιγραφές ιερών βι­βλίων άλλων θρησκειών. Το συμπέρασμα, λοιπόν, είναι ότι τα Ευαγγέλια δεν έχουν καμία ιστορική τεκμηρίωση, αλλά είναι μυθικές αφηγήσεις με κυρίαρχα στοιχεία την υπερβολή, τη φαντασία, την τερατολογία και την προκατάληψη. Βρίθουν ιστορικών ανακριβειών και λαθών, και το μόνο που πετυχαίνουν εί­ναι, να αποδεικνύουν περίτρανα ότι η θρησκευτική πίστη είναι παντελώς ξε­κομμένη από την επιστημονική γνώση και την ιστορική αλήθεια.
Από τη μελέτη των ευαγγελικών κειμένων είναι οφθαλμοφανέστατη η δια­πίστωση ότι το σύνολο των «τελετουργιών» και των «θαυμάτων» προέρχονται, κατά κύριο λόγο, από την εβραϊκή και την αρχαιοελληνική θρησκευτική και κοινωνική παράδοση, καθώς και τις θρησκευτικές δοξασίες των λαών της Μεσογείου. Από τις τελευταίες, ο χριστιανισμός υιοθέτησε, χωρίς κανέναν εν­δοιασμό πάρα πολλά στοιχεία, όπως τη θεία μετάληψη, την έννοια του Γιου του θεού, την παρθενογένεση, την ανάσταση, τον παράδεισο, την κόλαση, τα ταξίδια στον ουρανό, και άλλα. Ακόμα και το δόγμα της Αγίας Τριάδας προέρ­χεται από το συνδυασμό εβραϊκών παγανιστικών δοξασιών με τις πλατωνικές αντιλήψεις περί Λόγου. Τα λόγια και οι διδασκαλίες του Ιησού δεν είναι τίποτα άλλο παρά μυθοπλασίες των «Ευαγγελιστών» συγγραφέων και αντιγραφέων. Αυτά, σε γενικές γραμμές, για τον τρόπο γραφής, τις πηγές και τους προσα­νατολισμούς.
Β) Συμπεράσματα για τις διδασκαλίες και την προσωπικότητα του Ιησού

 

Πολλοί ορισμοί δόθηκαν στην προσπάθεια να ερμηνευτεί το ιδιαίτερο περιε­χόμενο της διδασκαλίας του Ιησού. Σύμφωνα με κάποιους από αυτούς, την ουσία της διδασκαλίας του αποτελεί η διακήρυξή του ότι είναι Γιος του θεού και ότι ο θεός λατρεύεται μόνο πνευματικά, ανεξάρτητα από εκκλησιαστικούς θεσμούς. Άλλος πάλι λέει ότι η διδασκαλία του αφορά μόνο τη σωτηρία της ανθρώπινης ψυχής (σωτηρολογία), ενώ κατά κάποιον άλλον, ο Ιησούς ήταν ο ιεροκήρυκας που βάσισε τη διδασκαλία του στο γεγονός, ότι το τέλος του κό­σμου είναι πολύ κοντά^- όταν όμως τίποτα δε συνέβη, οι οπαδοί του δημιούρ­γησαν τον εκκλησιαστικό θεσμό ως υποκατάστατο, για να καλύψουν τα ψευδή του οράματα. Υπάρχει, επίσης, ορισμός, σύμφωνα με τον οποίο, το κήρυγμα του Ιησού είχε ως βάση τα πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα της εποχής του, ξεκίνησε, δηλαδή, σαν μια προσπάθεια ξεσηκώματος των κα­τώτερων τάξεων, αλλά πολύ γρήγορα διαστρεβλώθηκε σε κάτι άλλο, τελείως διαφορετικό. Τέλος, υπάρχει και ένας ορισμός που αρνείται κάθε πρωτοτυπία και περιορίζει το περιεχόμενο του έργου του Ιησού σε ιδέες, πεποιθήσεις και ιεροτελεστίες που ήταν κοινές την εποχή εκείνη.
Αν προσπαθήσουμε να αξιολογήσουμε τις διδασκαλίες του Ιησού μέσα από τις αφηγήσεις των Ευαγγελίων, θα βρεθούμε μπροστά σ” έναν κυκεώνα αντιφάσεων, αντιθέσεων και ανακολουθιών. Το πιο σημαντικό είναι, ότι αυτές δεν προκύπτουν μόνο από τη σύγκριση των τεσσάρων Ευαγγελίων μεταξύ τους, αλλά τις συναντάμε και μέσα σε κάθε Ευαγγέλιο, από περικοπή σε περι­κοπή. Ένα πρώτο παράδειγμα είναι οι χαρακτηρισμοί Γιος του Θεού και Γιος του Ανθρώπου, τους οποίους έδινε ο ίδιος ο Ιησούς για τον εαυτό του, σύμφωνα με τα γραφόμενα των τεσσάρων Ευαγγελιστών. Οι θεολόγοι επιμέ­νουν ότι και με τους δύο εννοεί το ίδιο πράγμα, και αυτό είναι μια ερμηνεία που βολεύει σήμερα^- όταν όμως γράφτηκαν τα Ευαγγέλια, ίσως να εννοούσε κάτι διαφορετικό. Ο Ιησούς, δηλαδή, ειδικά με τον δεύτερο χαρακτηρισμό, μπορεί να ήθελε κάτι άλλο να παρουσιάσει ή να κρύψει. Αυτό το τελευταίο εί­ναι ένδειξη εξαπάτησης ή και δειλίας ακόμη. Άλλωστε, για τη δειλία του έχουμε κι άλλες ενδείξεις, όπως το ότι κρυβόταν ή εξαφανιζόταν μέσα στο πλήθος μόλις αισθανόταν ότι κάποιοι τον απειλούσαν.
Παρόμοιο πρόβλημα, το οποίο όμως συναντάμε μόνο στο Ευαγγέλιο του Ιω­άννη, δημιουργεί η σχέση των όρων Άγιο Πνεύμα και Παράκλητος. Κάποια σχόλια κάναμε στις περικοπές που εμφανίστηκε το όνομα αυτό. Όπως παρα­πάνω, έτσι και για τους όρους αυτούς, οι θεολόγοι και άλλοι ερμηνευτές της Καινής Διαθήκης ισχυρίζονται ότι είναι έννοιες ταυτόσημες, δηλαδή ότι ο Πα­ράκλητος είναι το Άγιο Πνεύμα. Το πρώτο ερώτημα είναι, γιατί δεν αναφέρουν καθόλου αυτόν τον όρο οι άλλοι τρεις Ευαγγελιστές, αλλά ούτε και ο Ιωάννης σε όλο το υπόλοιπο Ευαγγέλιο. Ένα δεύτερο ερώτημα που προκύπτει είναι, γιατί να αναφέρει ο Ιησούς αυτόν τον όρο, αφού υπήρχε κίνδυνος να παρανοη­θεί, όπως συνέβη και στην περίπτωση του Μοντανό, ο οποίος τον 2ο αιώνα δί­δασκε ότι ήταν ο Παράκλητος που είχε προαναγγείλει ο Ιησούς (μοντανισμός). Μήπως πραγματικά εννοούσε ότι θα στείλει κάποιον αντικαταστάτη ή διάδοχο;
Ερωτηματικά, επίσης, δημιουργούν όσα πρόκειται να συμβούν κατά την ημέρα της κρίσης (Δευτέρα Παρουσία). Ο Ιησούς, σύμφωνα με τον ίδιο, την ημέρα εκείνη θα κρίνει όλους τους ανθρώπους, και οι μεν καλοί θα πάνε στα δεξιά του και θα είναι στον αιώνιο παράδεισο, οι δε κακοί θα πάνε αριστερά του και θα ριχτούν στο άσβεστο πυρ της αιώνιας κόλασης. Όμως ο Ιησούς, στην παραβολή Ο πλούσιος και ο φτωχός Λάζαρος (Λουκ. 16.19-31, σελ.167), λέει ότι όλοι οι κακοί που πεθαίνουν, πηγαίνουν στην κόλαση, ενώ οι καλοί στον παράδεισο- ήδη, δηλαδή, κρίνονται πριν την ήμερα της κρίσης. Τι περισσότερο, λοιπόν, θα προσφέρει, αφού ο αναμφισβήτητα δίκαιος θεός θα έχει ήδη κρίνει τους ανθρώπους;
Ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα των αντιφάσεων του Ιησού μέσα στα ευαγγελικά κείμενα, αποτελεί η επί του Όρους Ομιλία. Σ” αυτήν υπάρχει η πε­ρικοπή Ο παλαιός νόμος και ο νόμος του Ιησού, στην οποία ο Ιησούς ανα­φέρει: «Μη νομίσετε ότι ήρθα για να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες. Δεν ήρθα να τα καταργήσω, αλλά να τα κάνω πράξη. Διότι αληθινά σας λέω ότι όσο υπάρχει ο ουρανός και η γη, ούτε ένα γιώτα ή ένα κόμμα δε θα αλλάξει από τον νόμο, μέχρι να εκπληρωθούν όλα…» (Ματθ. 5.17-20, σελ. 59). Λίγες σελίδες παρακάτω συναντάμε την περικοπή Ο διχασμός των ανθρώπων, όπου ο ίδιος ο Ιησούς λέει τα εξής: «Μη νομίσετε ότι ήρθα να επιβάλλω την ει­ρήνη στη γη^- δεν ήρθα για να επιβάλλω την ειρήνη, αλλά το μαχαίρι. Ήρθα για να χωρίσω τον άνθρωπο από τον πατέρα του, την κόρη από τη μητέρα της, τη νύφη από την πεθερά της. Και έτσι οι εχθροί του ανθρώπου, είναι οι δικοί του». (Ματθ. 10.34-36, σελ. 97. Επίσης παρόμοια αναφέρονται στον Λουκά, 12.49-53, σελ. 97).
Ο Ιησούς σε κάποιες περικοπές παρουσιάζεται να αγαπά και να συγχωρεί κάθε πλανημένο, αμαρτωλό, άσωτο, κλέφτη και εγκληματία, ενώ σε κάποιες άλλες φαίνεται άκρως εκδικητικός, μνησίκακος, άσπλαχνος και άδικος. Ας θυ­μηθούμε, για παράδειγμα, τις περικοπές Η παραβολή των βασιλικών γάμων και η Παραβολή του μεγάλου δείπνου (Ματθ. 22.1-14, Λουκάς 14.15-24, σσ. 188-9), με κορύφωση την περικοπή Ο Ιησούς προλέγει την καταστροφή του ναού και τα δεινά από το τέλος του κόσμου (Ματθαίος, 24.1-44, Λουκάς, 21.20-38 & 17.20-38, Μάρκος, 13.1-37, σσ. 201-3). Οι περικοπές αυτές, βέβαια, είναι ενδεικτικές και όχι οι μοναδικές.
Από τις περιγραφές των Ευαγγελικών κειμένων, ο αντικειμενικός μελετη­τής θα αποκομίσει την εικόνα ενός Ιησού απόλυτα αυταρχικού, ιδιαίτερα ει­ρωνικού ή και κακού, πολλές φορές, απέναντι στους μαθητές του, στους οποί­ους απευθύνεται συχνά, με υποτιμητικό τρόπο, ενώ αυτοί από την πλευρά τους τον φοβούνται. Σε αρκετές περικοπές συναντήσαμε τη φράση «αλλά φο­βόντουσαν να τον ρωτήσουν ποια σημασία είχαν αυτά λόγια του». (Λουκ. 9.43-45, σελ. 161).
Μια άλλη διαπίστωση είναι ότι ο Ιησούς σε αρκετές περιπτώσεις, έλεγε ψέ­ματα. Για παράδειγμα, στις περικοπές για τη Γιορτή της Σκηνοπηγίας (Ιω. 7.1-13 & 7.14-36, σελ. 112 και 115), λέει στα αδέλφια του ότι δε θα πάει στη γιορτή αλλά τελικά πηγαίνει. Επίσης, σε κάποιες άλλες περικοπές, ανα­φέρει ότι η Δευτέρα Παρουσία θα συμβεί πριν πεθάνει «αυτή η γενιά». Συγκε­κριμένα, ο Ματθαίος στην περικοπή Ο Ιησούς προλέγει την καταστροφή του ναού και τα δεινά από το τέλος του κόσμου (24.1-44, σελ. 201), αναφέρει πολύ συγκεκριμένα: «Έτσι και εσείς, όταν θα δείτε όλα αυτά, να ξέρετε πως το τέλος βρίσκεται πολύ κοντά σας. Ειλικρινά σας λέω, ότι όλα αυτά θα γίνουν όσο ακόμη ζούνε οι άνθρωποι αυτής της γενιάς». 0 Λουκάς στην ίδια περι­κοπή (21.29-38, σελ. 202), αναφέρει κι αυτός τα εξής: «Έτσι κι εσείς, όταν θα δείτε να γίνονται όλα αυτά, πρέπει να καταλάβετε ότι πλησιάζει η βασιλεία του θεού. Ειλικρινά σας λέω, ότι όλα αυτά θα γίνουν όσο οι άνθρωποι αυτής της γενιάς θα ζουν». Και ο Μάρκος στην ίδια περικοπή (13.1-37, σελ. 204), γράφει: «Έτσι και εσείς, όταν θα τα δείτε όλα αυτά, να ξέρετε πως πλησιάζει το τέλος, ότι βρίσκεται πολύ κοντά. Ειλικρινά σας λέω, όλα αυτά θα γίνουν όσο ακόμη ζούν οι άνθρωποι αυτής της γενιάς». Από τότε, όμως, πέρασαν 2000 χρόνια. Είναι δυνατόν ένας θεός να λέει ψέματα;
Στα Ευαγγέλια δε βρήκαμε καμία φράση ή ακόμη και υπονοούμενο του Ιη­σού κατά της δουλείας, σε αντίθεση με έλληνες φιλοσόφους που είχαν άμεσα αμφισβητήσει το θεσμό αυτόν, για παράδειγμα ο Επίκουρος (341-270 π.Χ.), τουλάχιστον 250 χρόνια νωρίτερα. Αυτό όσον αφορά την ισότητα που οι χρι­στιανοί υποστηρίζουν ότι έφερε για πρώτη φορά στον κόσμο. Αντίθετα, σε αρ­κετές περικοπές θεωρεί την ύπαρξή της δεδομένη και αποδεκτή από τον θεό. Προχωράει, μάλιστα, ακόμη περισσότερο, και δέχεται ως δεδομένο το βασανισμό και τη δολοφονία των δούλων από τους αφέντες τους και γενικά τους πλούσιους. Η υποστήριξή του στην ταξική διάκριση, ανάμεσα σε αφέντες και δούλους, είναι προφανής, θα αναφέρω παραδειγματικά την Παραβολή των κακών γεωργών (Ματθ. 21.33-46, Λουκ. 20.9-18 και Μάρκ. 12.1-12, σσ. 186-7), την Παραβολή των ταλάντων (Ματθ. 25.14-30, σελ. 209) και την Παραβολή των δέκα δούλων (Κουκ. 19.11-27, σελ. 210). Όσον αφορά την παραίνεσή του στους Μακαρισμούς, για τους φτωχούς στο πνεύμα ή γΓ αυτούς που πεινούν και διψούν, είναι λογικό να θέλει να τους καλοπιάσει, αφού αυτοί είναι, ως επί το πλείστον, το ακροατήριο του^- βέβαια, θα ευλογη­θούν στη βασιλεία των ουρανών, όχι εδώ στη γη, και καλά θα κάνουν να υπο­μένουν για να ανταμειφθούν εκεί. Απόλυτη, δηλαδή, υποταγή στην καθεστη­κυία τάξη. Είναι καταπληκτική η παραβολή του Πλούσιου και του φτωχού Λά­ζαρου, που αναφέρει ο Λουκάς (16.19-31, σελ. 167).
0 μισογυνισμός του Ιησού αλλά και των Ευαγγελιστών, είναι επίσης δεδομέ­νος. Η γυναίκα, σε όποιες περικοπές αναφέρεται, είτε υπηρετεί τον Ιησού και τους μαθητές του, είτε είναι πόρνη ή μοιχαλίδα ή ειδωλολάτρισσα αμαρτωλή, αλλά ποτέ ισότιμη, όπως ο Νικόδημος, ο Ζακχαίος, ο Λάζαρος, οι Φαρισαίοι, οι Τελώνες και άλλοι άντρες. Σε ένα μόνο σημείο, στο Ευαγγέλιο του Ιωάννη, η γυναίκα παρουσιάζεται στοιχειωδώς ισότιμη με τον άντρα· είναι η περίπτωση της Σαμαρείτισσας, αλλά και εκεί, άλλα έλεγε ο Ιησούς και άλλα καταλάβαινε εκείνη. Επίσης, οι μαθητές του δεν πίστεψαν τις γυναίκες, όταν εκείνες τους ανακοίνωσαν ότι ο Ιησούς αναστήθηκε, ενώ ακόμα και τη μητέρα του, δεν την αποκαλούσε μητέρα ή μάνα, αλλά «γυναίκα». Ένας ακόμη μύθος ότι ευαγγε­λίστηκε την ισότητα των φύλων. Άλλωστε και η μετέπειτα δομή και οργάνωση του χριστιανισμού δικαίωσε απόλυτα τον μισογυνισμό του Ιησού.
Βέβαια, ο Ιησούς τρέφει μίσος για τους ανθρώπους, και ιδιαίτερα γι” αυ­τούς που δεν συμφωνούν μαζί του. «0 Ιησούς του είπε: «Να μην τον εμποδί­ζετε, γιατί εκείνος που δεν είναι εναντίον μας είναι μαζί μας»» λέει χαρακτη­ριστικά στην περικοπή Ποιος είναι ανώτερος (Λουκ. 9.46-50, σελ. 163) και ο Μάρκος στην ίδια περικοπή (9.33-50, σελ. 163), γράφει: «Ο Ιησούς του απάντησε: «Να μην τον εμποδίζετε, γιατί κάποιος που θα χρησιμοποιήσει το όνομά μου για να κάνει ένα θαύμα, δεν μπορεί να μιλά αμέσως μετά εναντίον μου. Όποιος, λοιπόν, δεν είναι εναντίον μας, είναι με το μέρος μας»». Επίσης, στην περικοπή Η εξουσία του Ιησού πάνω στα δαιμόνια, αναφέρει τα εξής: «Όποιος δεν είναι μαζί μου, είναι εναντίον μου, κι όποιος δεν συμπορεύεται με μένα, χάνεται». (Ματθ. 12.15-30, και Λουκ. 11.4-23, σελ. 114).
Υπενθυμίζω και πάλι μερικές από τις πλέον χαρακτηριστικές περικοπές όπου είναι ολοφάνερο το μίσος του. Η παραβολή των κακών γεωργών (Ματθ. 21.33-46, Λουκ. 20.9-18, Μάρκ. 20.9-18, σσ. 186-8), Η παραβολή των βασιλικών γάμων (Ματθ. 22.1-14, σελ. 188), Η παραβολή του μεγάλου δείπνου (Λουκ. 14.15-24, σσ. 188-9), και Ο Ιησούς προλέγει την κατα­στροφή του ναού και τα δεινά από το τέλος του κόσμου (Ματθ. 24.1-44, Λουκ. 21.20-38 & 17.20-38, Μάρκ. 13.1-37, σσ. 201-6). Το ότι ανασταίνει τους ανθρώπους ή τους θεραπεύει, το κάνει με αντίτιμο πάντα την πίστη και την υποταγή σ” αυτόν. Επίσης, είναι εχθρικός ακόμη και με τη φύση. Για πα­ράδειγμα ξεραίνει τη συκιά για έναν εντελώς ανόητο λόγο (Η άκαρπη συκιά, Ματθ. 21.18-22 και Μάρκ. 11.12-14 & 11.21-26, σελ. 183), πνίγει τα γου­ρούνια για να εξοντώσει τα δαιμόνια, (Η θεραπεία των δαιμονισμένων στα Γά- δαρα, Ματθ. 8.28-34, Η θεραπεία του δαιμονισμένου στα Γάδαρα, Λουκ. 8.26-39 και Η θεραπεία του δαιμονισμένου Γαδαρηνού, Μάρκ. 5.1-20, στις σσ. 79-80), και «μαλώνει» τους ανέμους και τις λίμνες σαν να ήταν άν­θρωποι (Το γαλήνεμα της τρικυμίας, Ματθ. 8.23-27, Λουκ. 8.22-25 και Μάρκ. 4.35-41, σελ. 78).
Ένα άλλο εύλογο συμπέρασμα, το οποίο προκύπτει από τις περικοπές, του Ματθαίου και του Λουκά, είναι ότι τον Ιησού τον ενδιέφερε μόνο η σωτηρία του «εκλεκτού λαού του Ισραήλ». Όλες οι διδασκαλίες του είχαν αυτό ως βάση. Αρκεί να θυμηθούμε την περικοπή της Χαναναίας (Ματθ. 15.21-28, Μάρκ. 7.24-30, σσ. 144-5), όπου ο Ιησούς αρνιόταν να γιατρέψει την κόρη της, γιατί, όπως έλεγε, «ήρθε για να σώσει τον πλανημένο λαό του Ισραήλ». Επίσης, άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η περικοπή με τις οδηγίες προς τους Αποστό­λους (Ματθ. 10.5-15, σελ. 93), τους οποίους συμβουλεύει να μην πάνε στις πόλεις των ειδωλολατρών και των Σαμαρειτών, αλλά μόνο στα χαμένα πρόβατα του λαού του Ισραήλ. Τα Ευαγγέλια, ειδικά του Ματθαίου και του Λουκά, είναι κείμενα που γράφτηκαν για τους πρώτους οπαδούς του Ιησού και των Αποστό­λων, που, στην πλειοψηφία τους, ήταν Εβραίοι. Δεν είχαν, δηλαδή, σκοπό να δη­μιουργήσουν μια καινούργια θρησκεία, αλλά βασικός στόχος τους ήταν η ανα­νέωση αυτής της ίδιας, της εβραϊκής. Βέβαια, πρέπει να ομολογήσουμε στο ση­μείο αυτό, ότι οι Ευαγγελιστές Μάρκος και Ιωάννης λένε ακριβώς τα αντίθετα (π.χ. ο Μάρκος στην περικοπή Ο Ιησούς προλέγει τα δεινά πριν από το τέλος του κόσμου, 13.9-13, σελ. 96, γράφει: «Αλλά πρέπει πρώτα να διαδοθεί το μή­νυμα της βασιλείας [το Ευαγγέλιο] σε όλα τα έθνη». Και ο Ιωάννης για παρά­δειγμα στην περικοπή Ο Ιησούς και η Σαμαρείτισσα, αλλά και αλλού, αφήνει να εννοηθεί ότι ο Ιησούς ήθελε η διδασκαλία του να απλωθεί σε όλα τα έθνη. Κι αυτό είναι που περιπλέκει ακόμα περισσότερο το πρόβλημα. Τελικά, ήθελε ο Ιη­σούς να σώσει τους ειδωλολάτρες και τους άλλους λαούς ή όχι;
Βέβαια, τα Ευαγγέλια του Ιωάννη και του Μάρκου έχουν διαφορετικό προ­σανατολισμό, ο οποίος μπορεί να θεωρηθεί αντιιουδαϊκός. Το Ευαγγέλιο, όμως, του Ιωάννη είναι το τελευταίο, κι αυτό δείχνει ότι γράφτηκε, όταν άρχισαν να εντάσσονται στο κίνημα και μέλη που δεν ήταν Εβραίοι, άρα έπρεπε να δοθεί μια άλλη αντίληψη, πιο οικουμενική. Το Ευαγγέλιο του Μάρκου, από την άλλη, παρόλο που είναι το παλαιότερο, οφείλει τον αντιιουδαϊκό προσανατολισμό του στο γεγονός, ότι ο Μάρκος ανήκε σε εκείνη την ομάδα του κινήματος, που υπο­στήριζε την εξάπλωσή του και σε αλλόθρησκους, δηλαδή μη Εβραίους.

Γ) Συμπεράσματα για το φιλοσοφικό  και ηθικό περιεχόμενο των διδασκαλιών του Ιησού

Ένα σημαντικό πρόβλημα των τεσσάρων Ευαγγελίων αποτελούν τα όσα ανα­φέρει ο Ιησούς στην περικοπή Η παραβολή του σπορέα: «Γιατί σ” εσάς δό­θηκε η χάρη να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών, σ” εκεί­νους όμως όχι. Όποιος έχει [πίστη], σ” αυτόν, θα δοθεί και με το παραπάνω.
Όποιος όμως δεν έχει, κι αυτό που έχει θα του το πάρουν. Γι αυτό τους λέω τις παραβολές, για να μη βλέπουν, ενώ βλέπουν και να μην ακούν, ενώ ακούν και ούτε να καταλαβαίνουν, για να μη μετανοήσουν». (Ματθ. 13.1-23, σσ. 122-3). «Σ” εσάς, έδωσε ο θεός τη χάρη να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασι­λείας του, ενώ στους υπόλοιπους αυτά δίνονται με παραβολές, ώστε να βλέ­πουν χωρίς να βλέπουν και να ακούν χωρίς να καταλαβαίνουν». (Λουκ. 8.4- 15, σελ. 123). «Σ” εσάς έχει δοθεί [προφανώς εννοεί η χάρη] να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας του θεού, στους έξω, όμως, όλα λέγονται με παρα­βολές, ώστε να κοιτάζουν καλά, αλλά να μη βλέπουν, και να ακούν καλά, αλλά να μην καταλαβαίνουν, μη τυχόν μετανοήσουν και συγχωρεθούν οι αμαρτίες τους». (Μάρκ. 4.1-20, σελ. 124).
Τα παραπάνω σημαίνουν, σε απλά ελληνικά, ότι ο θεός, τυφλώνοντας και κουφαίνοντας όλο τον κόσμο, εκτός από μερικούς εκλεκτούς του, τον εμπό­δισε να αντιληφθεί και να καταλάβει το θείο μήνυμα. Όμως, αν είναι έτσι, οι άνθρωποι είναι εκ προϊμίου αθώοι, διότι κάποια ανώτερη δύναμη, ο θεός, τους εμπόδιζε, χωρίς να το επιθυμούν οι ίδιοι. Αυτό κι αν είναι απάτη! Να κα­τηγορείς κάποιους ότι δεν σε καταλαβαίνουν, όταν εσύ ο ίδιος τους αφαιρείς τη δυνατότητα αυτή. Στην ουσία, αυτό σημαίνει ότι ο Ιησούς, οι Ευαγγελιστές και οι υπόλοιποι Πατέρες του χριστιανισμού, αποδέχονται ότι ο άνθρωπος δεν έχει ελευθερία βούλησης. Αν, όμως, δεν υπάρχει ελευθερία βούλησης, δεν υπάρχει αμαρτία, διότι μόνο αυτός που είναι ελεύθερος να αποφασίσει για το καλό ή το κακό του μπορεί να αμαρτάνει. Αυτός όμως που δεν αμαρτάνει δε χρήζει σωτηρίας. Ή, μάλλον, αυτός που χρήζει σωτηρίας είναι αυτός που εσκεμμένα οδηγεί τα άβουλα πλάσματά του στην αμαρτία, δηλαδή ο θεός. Ας το ξανασκεφτούν αυτό οι χριστιανοί!!!
Το ίδιο σκεπτικό ισχύει και για τον Ιούδα. Σε πολλές περικοπές συναντήσαμε τη φράση «κάποιος θα με προδώσει, γιατί έτσι αποφάσισε ο θεός για τη σωτη­ρία του κόσμου». Αυτό σημαίνει ότι ο Ιούδας επιλέχτηκε από τον θεό να παίξει αυτό το ρόλο, είτε το ήθελε είτε όχι. Δεν είχε άλλη επιλογή, διότι αυτός που τον επέλεξε ήταν ο δημιουργός του σύμπαντος^- τι θα μπορούσε να κάνει ένα μηδα­μινό ανθρωπάριο κάτω από αυτές τις συνθήκες; Σε τελική ανάλυση, εκτελούσε διαταγές του θεού, όπως και ο Ιησούς. Άρα όσο εγκληματικό είναι το ότι οι Εβραίοι σκότωσαν τον Ιησού, άλλο τόσο είναι και από την πλευρά του θεού, να βάλει τον Ιούδα να αυτοκτονήσει. Δεν είναι δυνατόν να τιμωρείται κάποιος που εκτελεί το καθήκον του θεού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του παραλογι­σμού αποτελούν οι εννιά περικοπές όπου ο Ιησούς προλέγει το θάνατο του, τρεις σε κάθε Ευαγγελιστή, πλην του Ιωάννη. Κορυφαία, όμως, είναι η περι­κοπή του Ματθαίου Το τελευταίο δείπνο, όπου ο Ιησούς λέει: «Εκείνος που βούτηξε μαζί μου το χέρι του στο πιάτο, αυτός θα με παραδώσει. Και ο Γιος του Ανθρώπου φεύγει, σύμφωνα με αυτά που είναι γραμμένα γΓ αυτόν. Αλίμονο όμως στον άνθρωπο που γίνεται η αιτία να παραδοθεί ο Γιος του Ανθρώπου^- θα ήταν καλύτερα να μην είχε γεννηθεί». (Ματθ. 26.17-30, σελ. 217). Παρόμοια είναι και μία φράση από την περικοπή του Μάρκου Η προσευχή του Ιησού στη Γεθσημανή, η οποία λέει: «Αββά, Πατέρα, όλα είναι δυνατά για σένα^- απομά­κρυνε, λοιπόν, από μένα το ποτήρι αυτό- αλλά, όμως, ας γίνει αυτό που θέλεις εσύ και όχι αυτό που θέλω εγώ». (Μάρκ. 14.32-42, σελ. 223).
Κλείνοντας τα συμπεράσματά μας, θα πρέπει να επισημάνουμε ότι στα ευ­αγγελικά κείμενα υπάρχουν φρικαλέες θεϊκές εντολές, πράξεις και προοπτι­κές, όπως, για παράδειγμα, αυτές που αναφέρονται στην Παραβολή των κα­κών γεωργών (Ματθ. 21.33-46, Λουκ. 20.9-18, Μάρκ. 20.9-18, σσ. 186-8), στην Παραβολή των βασιλικών γάμων (Ματθ. 22.1-14, σελ. 188) στην Πα­ραβολή του μεγάλου δείπνου (Λουκ. 14.15-24, σελ. 188), καθώς και στην περικοπή Ο Ιησούς προλέγει την καταστροφή του ναού και τα δεινά από το τέλος του κόσμου (Ματθ. 24.1-44, Λουκ. 21.20-38 & 17.20-38, Μάρκ. 13.1-37, σσ. 201-6). Κοντά σ” αυτές υπάρχουν, επίσης, ανούσιες και απλοϊ­κές ηθικοπλαστικές παραβολές, ιστορίες και παραινέσεις, από τις οποίες δεν προκύπτει κανένα νέο μήνυμα και καμιά νέα ηθική αξία. Στην καλύτερη περί­πτωση, αναμασούν αξίες και έννοιες που είχαν επεξεργαστεί πολλά χρόνια πριν παλαιότερες θρησκείες ή φιλοσοφικά δόγματα, ενώ στη χειρότερη, επα­ναφέρουν στο προσκήνιο μία από τις αθλιότερες αντιλήψεις και δοξασίες για τον θεό. Κάποια ηθικά διδάγματα που οι χριστιανοί επαίρονται ότι πρωτοεμ­φανίστηκαν στα Ευαγγέλια, είχαν ειπωθεί αρκετούς αιώνες νωρίτερα, από έλ­ληνες φιλοσόφους, ποιητές, τραγωδούς και συγγραφείς, με πολύ καλύτερο και πιο περιεκτικό τρόπο, σε μεστά από νοήματα κείμενα, τα οποία συνεχί­ζουν μέχρι σήμερα να συγκλονίζουν την ανθρωπότητα, ανεξαρτήτως φυλής, θρησκείας και πίστης.
Ο χριστιανισμός, λοιπόν, με την επικράτησή του στον αρχαίο κόσμο, το μόνο που κατόρθωσε ήταν να εδραιώσει μια χυδαία μορφή δεισιδαιμονίας, σε βάρος του ορθού λόγου και της ανθρωποκεντρικής σκέψης που ανέπτυξε, κατά κύριο λόγο, η ελληνική φιλοσοφία. Χρειάστηκαν 1000 περίπου χρόνια, για να μπορέσει να ορθοποδήσει και να συνεχίσει αυτό που ξεκίνησε ο ελλη­νικός ανθρωποκεντρικός πολιτισμός. Αυτό σημαίνει, ότι όλη η μετέπειτα πνευ­ματική, φιλοσοφική και ηθική υποδομή και υπόσταση του χριστιανισμού οφεί­λονται αποκλειστικά και μόνο στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, διαστρεβλωμέ­νες δυστυχώς, από τον εβραϊκό μισανθρωπισμό και θεοκρατισμό.

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗ

Τόσο η θρησκεία όσο και η τέχνη, δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως στατικές και αμετάβλητες έννοιες. Το αμετάβλητο ισχύει μόνο ως προς τη διαχρονικότητα της ιδέας τους κι όχι σε ό,τι αφορά το περιεχόμενο και τη μορφή τους. Γιατί κάθε νέο βήμα στην ανάπτυξη του θρησκευτικού συναισθήματος και της αισθητικής αντίληψης, ανανεώνει κάθε φορά και το πνευματικό τους περιεχόμενο και κάθε αλλαγή του περιεχομένου προκαλεί κατ΄ανάγκη και την αλλαγή της μορφής.

Το θρησκευτικό συναίσθημα και η τέχνη μετά την εμφάνισή τους ακολούθησαν παράλληλες πορείες εξέλιξης. Έτσι σε κάθε βήμα της αυτοσυνειδησίας του, ο άνθρωπος συνελάμβανε μια νέα θρησκευτική αντίληψη (περιεχόμενο) ανώτερης μορφής και εξέφραζε μια ανάλογη προς αυτό καλλιτεχνική μορφή. Η συνακολουθία αυτή, συνδέει άμεσα την θρησκεία και την τέχνη με την ανάπτυξη της διαισθητικής συνείδησης, στο χώρο της οποίας και ανήκουν.

Αρκεί να συγκρίνει κανείς το ύφος και το περιεχόμενο της προϊστορικής, μαγικής αντίληψης, με εκείνο μιας σύγχρονης, όπως είναι η χριστιανική, για να δει την τεράστια απόσταση που χωρίζει τις δύο αντιλήψεις του θείου. Η διαφορά αυτή θα επιβεβαιωθεί με αναμφισβήτητο τρόπο, αν συγκρίνει και τα έργα της θρησκευτικής τους τέχνης, ως προς τη μορφή και το περιεχόμενο. Παρόλα αυτά, ο πυρήνας του περιεχομένου τους, αλλά και όλων των άλλων θρησκειών, παραμένει ο ίδιος στα βασικά του χαρακτηριστικά.

Εξελίσσεται, αλλάζοντας μόνο τις εσωτερικές του αναγκαιότητες και τις συμβολικές εξωτερικές του μορφές, που καθορίζονται από τις συνθήκες της κάθε εποχής. Και αυτό χωρίς να μετατοπίζεται από το αρχικό σημείο με το οποίο συνδέεται, δηλαδή την πίστη στην ύπαρξη μιας αντικειμενικής δύναμης, αδιάφορο αν αντιστοιχεί σε ένα θεό, η σε πολλούς, σε ορατούς ή σε αόρατους, φυσικούς ή υπερβατικούς, ζωόμορφους ή ανθρωπόμορφους, και το οποίο ως αρχή μεταφέρεται δια μέσω όλων των σημείων πάνω στην ίδια γραμμή της εξέλιξης. Έτσι, η μαγική θρησκευτική συνείδηση θα πρέπει να θεωρείται η πρόγονος όλων των μεταγενέστερων θρησκειών.


Ο άνθρωπος ζούσε ως ένα αγελαίο ζώο, μέχρι που η συγκρότηση της ανθρώπινης προσωπικότητας εμφανίστηκε ως συνέπεια της απόκτησης της θρησκευτικής συνείδησης. Αναπτύχθηκε μέσα από αυτήν ως κοινωνικό ον, καθώς η φυσική ζωϊκότητα και οι ενστικτώδεις εκδηλώσεις της, άρχισαν να περιορίζονται υπό την επίδραση της νέας σχέσης του με την θεία δύναμη. Αυτή θεωρώ πως είναι η αρχή που αφορά την εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού, αν και πολλά μπορούν να ειπωθούν για τα αρνητικά σημεία αυτού του περιορισμού που επέφερε η θρησκευτική συνείδηση. Όμως ο άνθρωπος χάρισε ένα μέρος της ελευθερίας του για να «δημιουργήσει» ένα θεό στον οποίο θα μπορούσε να ακουμπήσει το φορτίο της ζωής του και να εμπιστευθεί το αβέβαιο μέλλον του. Μάλιστα, ο τρόπος με τον οποίο συνέβη να εξελιχθούν τα πράγματα, είναι πραγματικά αδιάφορος από την αντικειμενική ύπαρξη ή την ανυπαρξία της δύναμης αυτής.

Γιατί το ουσιαστικό για την ιστορία, είναι, ότι είτε έτσι, είτε αλλιώς, αποτέλεσε την πραγματική βάση ενός οργανωμένου τρόπου ζωής και σκέψης. Υπό μια έννοια, τότε τέθηκε η πρώτη πέτρα του ρασιοναλισμού, καθώς η εμφάνιση του θεού, ήταν η πρώτη απάντηση στο ερώτημα «πώς». Από εκεί και πέρα ο ανθρώπινος νους βασίστηκε, σαν πάνω σε ένα οδηγό, στη θρησκευτική συνείδηση, προσαρμόστηκε σε αυτήν και άρχισε να κτίζει με νέα υλικά το πνευματικό και κοινωνικό του οικοδόμημα. Τα διάφορα ταμπού οριοθέτησαν τη ζωή του και άρχισε να ζει σύμφωνα με τον τρόπο που απαιτούσε η ανώτερη δύναμη ώστε να είναι ευνοϊκή απέναντί του και να μην εκτεθεί στην αρνητική πλευρά της. Τα πράγματα και τα φαινόμενα του πολυδιάστατου κόσμου, βρήκαν ένα συνδετικό νόημα μεταξύ τους και άρχισαν να μπαίνουν σε κάποια τάξη, σε μια ιεράρχηση, που στην κορυφή της βρισκόταν το θείο.

Οι αλλαγές αυτές φανερώνουν μια διάκριση του υποκειμένου από το αντικείμενο, και του εγώ από τον κόσμο. Ο άνθρωπος απέκτησε έτσι δυο σημεία αναφοράς, τον εαυτό του και το θείο-κατ΄επέκταση την ίδια τη φύση. Αυτά στο εξής αποτέλεσαν τους δυο βασικούς πόλους γύρω από τους οποίους κάθε τι συγκρινόμενο έβρισκε τη θέση του. Ως αποτέλεσμα της σύγκρισης άρχισε να αναπτύσσεται η κρίση, που συνίσταται από τον λογικό συσχετισμό αιτίας και αποτελέσματος, μορφών και πνευματικών νοημάτων, αξιών και καταστάσεων. Αυτό οδήγησε τελικά στην καλύτερη διαχείριση και τον έλεγχο των συναισθημάτων και συνεπώς στην ακριβέστερη έκφρασή τους.

Η ψυχοπνευματική συγκρότηση, που είναι η βασική προϋπόθεση για τη συνειδητή έκφραση συναισθημάτων και οπτικών εντυπώσεων, είχε πλέον τεθεί. Ο θάνατος και η γέννηση που υπήρξαν βασικές αιτίες της θρησκευτικής ενατένισης, όπως και η ονειροπόληση, ζητούσαν να εκφραστούν κάτω από την πίεση έντονων συναισθημάτων. Αυτό που έμενε ήταν να βρεθεί το μέσο και ήταν ο καιρός να κάνει η τέχνη την εμφάνισή της. Η τέχνη δημιουργήθηκε για να υπηρετήσει αυτή την ανάγκη της αναπαράστασης και της αισθητικής μεταβίβασης των μαγικών συμβόλων και των εικόνων. Στην αρχή ο άνθρωπος άρχισε να εκφράζει με απλές πράξεις το θρησκευτικό του συναίσθημα, και αργότερα με πιο σύνθετο σύστημα πράξεων, με ένα τελετουργικό, που αναπαριστά πάντα ένα αρχικό πρότυπο δρώμενο.

Η τέχνη αντανακλά αναμφισβήτητα την ψυχική συγκρότηση του δημιουργού της. Το έργο τέχνης ενός διαταραγμένου ψυχικά και συναισθηματικά ανθρώπου παρουσιάζει μιαν ανάλογη εικόνα στην έκφρασή του. Το έργο ενός παιδιού με την όχι πλήρως αναπτυγμένη συγκρότηση, παρουσιάζει αυτό το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της απλότητας και του αυθορμητισμού. Το ίδιο συμβαίνει και με τα προϊστορικά έργα τέχνης που είναι δημιουργίες ανάλογες της συγκρότησης και της πνευματικότητας που συντελούνταν την ίδια εποχή.


Ο άνθρωπος δεν άρχισε να ξεφεύγει από τον κόσμο των ζώων, μόνο εξαιτίας της κατασκευής των εργαλείων, που απαιτούσαν έναν ελάχιστο βαθμό διανοητικής ικανότητας συνδυασμένης με την εμπειρία. Αυτό συνέβη κυρίως με την είσοδο στο στάδιο της αυτοσυνειδησίας, όταν η διαισθητική του αντίληψη έφτασε σε τέτοιο σημείο, ώστε να αρχίσει να αντιλαμβάνεται την ύπαρξη, ή την αφηρημένη ιδέα ενός Θεού, κάτι που δε μπορούσε να νιώσει πρωτύτερα. Η ταφή των νεκρών δείχνει το υψηλό πνευματικό περιεχόμενο, που περικλείει η θρησκευτική συνείδηση και το οποίο συγκίνησε την ανθρώπινη ψυχή, δίνοντάς της ένα νόημα και έναν σκοπό. Αλλά ταυτόχρονα δείχνει και τις μεγάλες απαιτήσεις που προϋπόθετε η συγκρότηση της ψυχοπνευματικής του προσωπικότητας, καθώς άφηνε πίσω του το ενστικτώδες πρώτο στάδιο της Απλής Συνείδησης για να περάσει προς τη λογική και το στάδιο της Αυτοσυνειδησίας.

Η ισοτιμία του πρωτόγονου κοινοτικού συστήματος, δεν υπήρχε στην πραγματικότητα με τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε σήμερα την ισοτιμία. Αντίθετα, μάλιστα, η ανισότητα που εκφράζει η φύση σε όλη την ποικιλία των όντων, των μορφών και των εκδηλώσεων της, ήταν παρούσα και στη ζωή του πρωτόγονου, όπως είναι και στα ζώα, όπου η ιεράρχηση των μελών μιας φυλής βασιζόταν και τότε στην ατομική διαφορά του κάθε μέλους της, στη δύναμη του ισχυρότερου, του εξυπνότερου, του ικανότερου κ.λ.π., που συνηθέστερα ήταν ο μάγος. Η θρησκευτική συνείδηση γεννήθηκε για πρώτη φορά μέσα στην καρδιά του πρωτόγονου κοινοτικού συστήματος, η ισοτιμία του οποίου αναγνωρίζεται ως κοινωνικό αρχέτυπο του υλισμού, καθώς δεν υπήρχε ακόμη η ταξική κοινωνία, που θα μπορούσε να χρησιμοποιεί την θρησκευτική συνείδηση ως μοχλό για την επιβολή της. Αυτό όμως συνέβη αργότερα, γεγονός που μας δείχνει πως η θρησκεία μπορεί να χρησιμοποιήθηκε, αλλά δεν γεννήθηκε αρχικά για αυτό το σκοπό.

Αν η τέχνη ήταν αποκλειστικά συνέπεια του πρωτόγονου κοινοτικού συστήματος, της ομαδικής εργασίας και της κοινωνικότητας, τότε και οι πίθηκοι θα έπρεπε να είχαν τέχνη. Το γεγονός ότι οι πίθηκοι και άλλα ζώα χρησιμοποιούν στοιχειωδώς εργαλεία και μέσα, έχουν κοινωνικότητα και μεθόδους συνεργασίας για την εξεύρεση της τροφής τους, δεν εξηγεί το γιατί στην περίπτωση του ανθρώπου, αυτό οδήγησε στην δημιουργία θρησκευτικής συνείδησης. Άλλωστε, η θρησκευτική συνείδηση μαζί με την τέχνη και το λόγο, αποτελούν αποκλειστικά, θεμελιώδη γνωρίσματα του ανθρώπου και ταυτόχρονα τις αγεφύρωτες διαφορές του από τα ζώα.

Δεν μπορεί να εξηγηθεί η ανθρώπινη διαφορά, παρά μόνο, αν κάποιος υποθέσει, πως η διαφορά αυτή ήταν αποτέλεσμα ιδιαίτερων ανατομικών και ψυχικών μεταλλάξεων, οι οποίες έφεραν σε εν δυνάμει μορφή τις προδιαγραφές του νοήμονος ανθρώπινου είδους, ενεργοποιημένων από την επίδραση ενός πνευματικού πλεονάσματος. Όταν τα συναισθήματα μπόρεσαν να συγκροτηθούν κάτω από την εξουσία του νου με τη βοήθεια της θρησκευτικής συνείδησης, έγινε δυνατή η σκόπιμη έκφρασή τους στο σχήμα μιας μορφής και κάποιου συμβολικού υλικού και τότε γεννήθηκε η τέχνη. Για το λόγο αυτό, όχι μόνο δεν θα μπορούσε η τέχνη να είχε εμφανιστεί προγενέστερα του θρησκευτικού συναισθήματος, αλλά ούτε καν ταυτόχρονα, αφού είναι βέβαιο ότι χρειάστηκε πολύς χρόνος, μέχρι να κινηθεί η εξέλιξη της συναισθηματικής συγκρότησης που ήταν απαραίτητη για την έκφραση της τέχνης.


Ανεξήγητο παραμένει επίσης το γεγονός, ότι η εμφάνιση της θρησκευτικής συνείδησης, όπως εκδηλώθηκε μέσω των επικήδειων ευρημάτων και των έργων τέχνης, υπήρξε ένα καθολικό φαινόμενο που συναντάται σε όλες τις προϊστορικές και σύγχρονες φυλές ανθρώπων που ζουν ακόμη σε συνθήκες παλαιολιθικής εποχής. Με αναφορά σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης και ανεξάρτητα από το κλιματικό-φυσικό περιβάλλον, αποδεικνύεται ότι η εμφάνιση της θρησκευτικής συνείδησης ήταν ανεξάρτητη από τις υλικές και κοινωνικές συνθήκες, οι οποίες αν έπαιξαν ρόλο ήταν μόνο στις εξωτερικές μορφές της έκφρασής της. Το φαινόμενο αφορά ακόμα και ομάδες που διαβιούσαν απομονωμένες, χωρίς επικοινωνία μεταξύ τους. Το γεγονός αυτό μπορεί να εξηγηθεί μόνο, αν δεχθεί κάποιος απροκατάληπτα, πως αιτιάζεται στην κοινή καταγωγή των ανθρώπων, στην όμοια ψυχοπνευματική τους φύση και στις ίδιες διαισθητικές εμπειρίες, που εύλογα δημιούργησαν κοινά αποτελέσματα.

Ο άνθρωπος δε γίνεται να μην είναι θρησκευτικός, με την ευρύτερη έννοια του όρου «Θρησκευτικότητα». Η προσήλωση στην ιδέα ενός υψηλού ιδανικού, που ενέχει την αξία της αυτοπραγμάτωσης της ανθρώπινης ύπαρξης, αποτελεί μια έμφυτη προδιάθεση και περικλείει όλα τα γνωρίσματα της θρησκευτικότητας. Η διαπίστωση πως ένας μαρξιστής, για παράδειγμα, δεν είναι λιγότερο ένας «θρησκευόμενος» του Διαλεκτικού Υλισμού, απ΄ό,τι είναι ένας βουδιστής των Suttrapittaka, ή ένας Πλάτωνας της Ιδέας, δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί. Ο Ferry διαπιστώνει πως: «Οι δύο μεγάλοι θεωρητικοί αντι-ουμανισμοί, η θρησκεία και ο υλισμός, παραπέμπουν και οι δύο τον άνθρωπο στην ετερονομία, σ΄εκείνη του θεϊκού, σ΄εκείνη της φύσης. Και οι δύο εκκενώνουν, μέσω της ίδιας δομής, το μυστήριο του ιερού ανάγοντάς το σε μια αρχική βάση, το Θεό ή την ύλη, που τουλάχιστον θεωρητικά, αν όχι στην πράξη, εξηγεί τα πάντα (υπό αυτή την έννοια ο υλισμός δεν διαφεύγει διόλου από τη βασική δομή της κλασικής μεταφυσικής, εκείνη της οντοθεολογίας».

Οι Παρθενώνες που χάθηκαν

 Οι περισσότεροι γνωρίζουν έναν. Στην πραγματικότητα οι αρχαίοι ναοί της Αθηνάς στον Ιερό Βράχο ήταν τρεις, ωστόσο μόνο μικρά κομμάτια τους διασώζονται ως σήμερα.

Yπήρξε ο αρχαιότερος σημαντικός ναός στην Ακρόπολη. Ήταν δωρικός, περίπτερος και αν οι μεγάλοι καλλιτέχνες της εποχής δεν είχαν αρχίσει ακόμη να χρησιμοποιούν για τα έργα τους καθολικά το μάρμαρο, τα γλυπτά τους από πωρόλιθο που κοσμούσαν τα αετώματά του- ένα μέρος τους έχει διασωθεί ως σήμερα- έχουν κρατήσει ανέπαφα τα αρχαία χρώματα μεταφέροντάς μας έτσι στον βαθύ κόσμο των μύθων και των τεράτων που γεννούσε η πλούσια φαντασία των ανθρώπων.



Ο ναός αυτός ήταν ίσως αφιερωμένος στην πολεμική υπόσταση της θεάς, στην πρόμαχο της πόλης Αθηνά Παρθένο. Σε αυτόν αποδίδεται το μεγάλο, πώρινο αέτωμα με τα λιοντάρια που κατασπαράζουν έναν ταύρο και πλαισιώνονται από δύο παραστάσεις: από τη μια τον Ηρακλή που παλεύει με τον θαλάσσιο δαίμονα Τρίτωνα και από την άλλη τον λεγόμενο Τρισώματο δαίμονα, που κρατεί στα χέρια του τα σύμβολα των τριών στοιχείων της φύσης, του νερού, της φωτιάς και του αέρα.

Είναι ένας άγνωστος Παρθενώνας αυτός, χαμένος εδώ και δυόμισι χιλιετίες από προσώπου Γης, ο Εκατόμπεδος νεώς όπως λεγόταν- επειδή είχε μήκος 100 ποδών-, ονομασία γνωστή από επιγραφή που αναφέρεται στη διαρρύθμιση του ιερού.

Αλλά δεν είναι ο μόνος.O όρος «εκατόμπεδος» αναφερόταν κυρίως στο κεντρικό τμήμα του ναού, όπου βρισκόταν το λατρευτικό άγαλμα της Αθηνάς Παρθένου, γι’ αυτό και ο ναός απεκαλείτο επίσης «Παρθενών» (οίκος της Παρθένου).



Ο επισκέπτης που ανεβαίνει σήμερα στην Ακρόπολη για να θαυμάσει το αριστούργημα του Ικτίνου, του Καλλικράτη και του Φειδία, ακροθιγώς μόνον, ή συνηθέστερα καθόλου, γνωρίζει ότι πριν από αυτόν υπήρχαν και ένας και δύο και τρεις άλλοι Παρθενώνες! Μικρό μέρος του γλυπτού διάκοσμου από τους δύο, κυρίως, πρόδρομους του Παρθενώνα, τον Εκατόμπεδο και τον αρχαίο ναό, εκτίθεται στο Μουσείο Ακρόπολης.

Όλος ο βράχος όμως είναι διάσπαρτος από θραύσματά τους, αρχιτεκτονικά μέλη που έμειναν επί αιώνες στον αρχαιολογικό χώρο και άλλα που ενσωματώθηκαν στα τείχη, εμφανή τα περισσότερα για τους ειδήμονες.

«Θα μπορούσαμε να αναστηλώσουμε ένα μεγάλο μέρος του αρχαίου ναού της Αθηνάς με αυτά τα κομμάτια» λέει η κυρία Μαίρη Ιωαννίδου διευθύντρια της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων Ακροπόλεως. Είναι δυνατόν όμως να ανασυντεθεί η μορφή ενός οικοδομήματος που έχει εξαφανιστεί;

Η μελέτη των μνημείων της Ακρόπολης βασισμένη σε υπάρχοντα στοιχεία οδήγησε τον καθηγητή κ. Μανόλη Κορρέ στη σχεδιαστική αναπαράσταση του Εκατόμπεδου (περί το 570 π.Χ.), τον οποίο παρουσιάζει με λεπτομέρεια. Βασικό «υλικό» του τα θραύσματα αρχιτεκτονικών μελών και γλυπτών από πωρόλιθο, που αποκαλύφθηκαν στα νότια και ανατολικά του Παρθενώνα από τα οποία προκύπτει ο ρυθμός του ναού και άλλα χαρακτηριστικά του.



«Το κτίριο αυτό πρέπει να το φανταστούμε ως έναν δωρικό ναό με έξι κίονες στις προσόψεις, με αέτωμα και με δώδεκα κίονες στις μακριές πλευρές, ενώ έστεκε μεταξύ Ερεχθείου και Παρθενώνα, προτού υπάρξει το Ερέχθειο» λέει ο κ. Κορρές.



Πού βρίσκονταν όμως αυτά τα πώρινα αρχιτεκτονικά μέλη; Διάσπαρτα- όπως είναι και ο όρος που χρησιμοποιείται γι΄ αυτά- σε όλη την Ακρόπολη: Στα δυτικά του Παρθενώνα και ως τον ναό της Αθηνάς Νίκης βρέθηκαν τα μεγάλα κιονόκρανα και οι σπόνδυλοι του αρχαίου ναού, κοντά στο Ερέχθειο τα κιονόκρανα και τα γείσα του ενώ στην περιοχή του Αρρηφορίου υπάρχουν λίθοι από τα θεμέλιά του.



Νοτιοανατολικά του Παρθενώνα εξάλλου εντοπίστηκαν τα θραύσματα από τα κιονόκρανα του Εκατόμπεδου.

Όπως λέει η αρχαιολόγος κυρία Ελίζα Σιουμπάρα, υπεύθυνη καταγραφής διάσπαρτων μελών της Ακρόπολης, «περισσότεροι από 20.000 διάσπαρτοι λίθοι με αρχαία επεξεργασίαέχουν εντοπισθεί στην Ακρόπολη, ενώ υπάρχουν άλλα 10.000 άμορφα κομμάτια που δεν διασώζουν κάποια χαρακτηριστικά ώστε να αποσαφηνισθεί από πού προέρχονται».



Από αυτά, σύμφωνα με την ίδια, 91 λίθοι έχουν αποδοθεί στον Προπαρθενώνα(τον πρώτο ναό), 30 στον Εκατόμπεδο της Αρχαϊκής εποχής και 500 στον Αρχαίο Νεώ, ενώ πολλά ακόμη έχουν αποδοθεί στα άλλα γνωστά μνημεία της Ακρόπολης.



«Η παραμονή τους στο ύπαιθρο όμως ήταν καταστροφική καθώς ήταν εκτεθειμένα στις καιρικές συνθήκες» λέει η κυρία Μαίρη Ιωαννίδου, συμπληρώνοντας ότι «χρώματα δεν διασώζονται, ει μη μόνον ελάχιστα, καθώς έχει προκληθεί μεγάλη φθορά στις επιφάνειές τους». (Σήμερα πάντως έχουν μεταφερθεί στην αποθήκη Βelvedere όπου κατασκευάστηκαν ειδικά ράφια.)

Ωστόσο, καταπληκτικά κομμάτια, που διατηρούν χρώματα και φέρουν διακοσμητικό μοτίβο πλοχμού έχουν ταυτισθεί ήδη από το συνεργείο διασπάρτων- περί τις 35 ταυτίσεις, συγκεκριμένα- και φυλάσσονται στην υπόγεια αποθήκη του παλαιού Μουσείου. «Είναι φανερό ότι θα ήταν δυνατόν η έκθεση του αετώματος Αρχαϊκού Ναού στο Μουσείο Ακρόπολης να συμπληρωθεί με τμήμα του θριγκού» καταλήγει η κυρία Ιωαννίδου.



Ήρωες και μυθολογικά τέρατα

Αφιερωμένος στην πολεμική υπόσταση της θεάς,στην πρόμαχο της πόλης Αθηνά Παρθένο,ήταν ο πρώτος αρχαϊκός ναός στην Ακρόπολη,ο Εκατόμπεδος, με έξι κίονες στις στενές πλευρές του και δώδεκα στις μακριές, στέγη που είχε μήκος 18 μ., τριγωνικά αετώματα και μαρμάρινες μετόπες.



Σε αυτόν αποδίδεται το μεγάλο τριγωνικό αέτωμα από πωρόλιθο με τα λιοντάρια που κατασπαράζουν έναν ταύρο,ενώ εκατέρωθεν της παράστασης ο Ηρακλής παλεύει με τον θαλάσσιο δαίμονα Τρίτωνα στη μία πλευρά και στην άλλη με τον λεγόμενο Τρισώματο δαίμονα,που κρατά στα χέρια του τα σύμβολα των τριών στοιχείων της φύσης: νερό,φωτιά, αέρας.

Στην κορυφή της σκάλας για την είσοδο στην Αίθουσα Αρχαϊκών του Μουσείου Ακρόπολης αυτός ο γλυπτός διάκοσμος με τον ήρωα και μυθολογικά τέρατα αποτελεί μια εντυπωσιακή εισαγωγή στον κόσμο της Αρχαϊκής εποχής.



Θαμμένα επιμελώς μέσα στο χώμα από τους Αθηναίους, όταν θέλησαν να κατασκευάσουν νέο μεγαλύτερο ναό, βρέθηκαν αυτά τα γλυπτά το 1888.



Αλλά οι λίθοι από τους τοίχους, τους κίονες και τα επιστήλια χρησιμοποιήθηκαν για την ανοικοδόμηση του νότιου τείχους της Ακρόπολης.



Κατ΄ αντιστοιχία το ίδιο έπραξαν και όταν οι Πέρσες κατέστρεψαν τον επόμενο Αρχαίο Ναό της Αθηνάς Πολιάδος (525-500 π.Χ.),που κτίστηκε από μάρμαρο και με διακόσμηση,από την οποία διασώθηκαν τα επιβλητικά γλυπτά της Γιγαντομαχίας σε υπερφυσικό μέγεθος λαξευμένα σε παριανό μάρμαρο (Αίθουσα Αρχαϊκών του Μουσείου Ακρόπολης).



Πολλά αρχιτεκτονικά μέλη του εντοιχίστηκαν στο βόρειο τμήμα του τείχους και καθώς είναι ορατά από την Αρχαία Αγορά θεωρείται ότι οι Αθηναίοι τα τοποθέτησαν επίτηδες εκεί ως υπόμνηση του χρέους απέναντι στην πατρίδα.

Η ντροπή στο σεξ και πώς αντιμετωπίζεται

Ένα από τα πλέον σημαντικά και ευαίσθητα προβλήματα στη σεξουαλική ζωή της γυναίκας είναι αυτό της μειωμένης σεξουαλικής επιθυμίας. Με την απουσία ή τη σταδιακή μείωση της επιθυμίας, η γυναίκα αρχίζει να αισθάνεται πως δεν είναι ικανή πλέον όχι μόνο να ικανοποιήσει τον σύντροφό της, αλλά ούτε να τον διεκδικήσει. Νιώθει ότι δεν έχει επιθυμία για σεξουαλική συνεύρεση, ότι δεν είναι επιθυμητή, ντρέπεται για το σώμα της...

 

Ειδικά στη σύγχρονη κοινωνία, όπου τα σεξουαλικά ερεθίσματα βομβαρδίζουν καθημερινά και αμετάκλητα τη ζωή των ανθρώπων μέσα από εικόνες και κείμενα της τηλεόρασης, του ραδιοφώνου και των περιοδικών, η γυναίκα νιώθει ανήμπορη στο να «διαγωνιστεί» και να διεκδικήσει τον σύντροφό της μέσα σε αυτόν τον έντονο σεξουαλικό ανταγωνισμό. Η έλλειψη ερωτικής επιθυμίας στη γυναίκα δηλώνει την δυσκολία της να επιθυμεί και να διεκδικεί το άγγιγμα, το χάδι, ή την οποιαδήποτε κίνηση που θα την οδηγούσε στη σεξουαλική επαφή.

Συχνά η μείωση της ερωτικής επιθυμίας συνδέεται με την "κακή" εικόνα σώματος που έχει η ίδια για τον εαυτό της. Μια εγκυμοσύνη που έφερε παραπάνω κιλά, που δεν "χάθηκαν", κιλά που μπορεί να πήρε εγκλωβισμένη σε μια σχέση που δεν την εκφράζει, συναισθηματικό βάρος ή θυμός που δεν εκφράζεται αλλά συγκεντρώνεται σωματικά, έμφαση στο μητρικό ρόλο και παραμέληση του ρόλου ως γυναίκα και σεξουαλικού συντρόφου είναι κάποιοι λόγοι που μπορεί να οδηγήσουν στην απόκτηση κιλών και τη μείωση της ερωτικής επιθυμίας...

Είναι επόμενο μια γυναίκα που δεν αισθάνεται καλά με το σώμα της να μην αισθάνεται καλά και κατά τη σεξουαλική πράξη όπου η έκθεση του σώματος και η σωματική εγγύτητα είναι δεδομένη και απαραίτητη.. Έτσι αρχίζει να αποφεύγει το σεξ, ζητάει σεξ με κλειστά τα φώτα, αποφεύγει να τη δει γυμνή ο σύντροφος και πάει λέγοντας... Η σεξουαλικότητα συνεχώς συρρικνώνεται ο φόβος ότι δεν είναι επιθυμητή μεγαλώνει και μπορεί και η επιθυμία για φαγητό να αυξηθεί...

Πολλές είναι οι περιπτώσεις στις οποίες ο σύντροφος μιας γυναίκας με μειωμένη σεξουαλική επιθυμία θα αναγκαστεί σχεδόν πάντα να κάνει μια πρώτη κίνηση, μία προσπάθεια για σεξουαλική συνεύρεση τους. Με τον καιρό ο άντρας - σύντροφος κουράζεται από αυτή τη συνεχή προσπάθεια, η οποία πολλές φορές είναι ανεπιτυχής, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται εντάσεις, καβγάδες και θυμοί ανάμεσα στο ζευγάρι.

Από την άλλη πολλές φορές η γυναίκα ενδίδει στη σεξουαλική δραστηριότητα χωρίς και η ίδια να συναινεί φοβούμενη την αντίδραση του άντρα ή ότι απειλείται η σχέση ή ο γάμος της. Πολλές φορές και η ίδια η γυναίκα δεν καταλαβαίνει τι συμβαίνει και έχει αυτή τη συμπεριφορά, αποφεύγει να δει το πρόβλημα και η ένταση, ο φόβος και η αγωνία συνεχίζονται! Ο άντρας χρεώνεται τη συμπεριφορά της συντρόφου, δεν καταλαβαίνει τι συμβαίνει, απομακρύνεται ή θυμώνει και το πρόβλημα συνεχίζει να τρέφεται από τη στάση αμηχανίας ή άγνοιας και των δυο.

Η έλλειψη επικοινωνίας και ο φόβος εκδήλωσης αυτής της μειωμένης επιθυμίας φέρνει πολλές φορές το ζευγάρι σε αποχή συμμετοχής σε οποιαδήποτε σεξουαλική δραστηριότητα, η οποία με τη σειρά της προκαλεί δυσφορία και προβλήματα στις διαπροσωπικές σχέσεις του ζευγαριού.

Αντιμετώπιση

Το πρόβλημα της μειωμένης ερωτικής επιθυμίας λύνεται.. Είναι σημαντικό να αποδεχτεί η γυναίκα ότι το πρόβλημα αυτό κάτι έχει να της πει... Για την ίδια, για την εικόνα του σώματος της ή για το πως αυτή αντιλαμβάνεται την εικόνα της, για το πως είναι η σχέση της για το πως διαχειρίζεται γενικότερα τις δυσκολίες της και τα συναισθηματικά της βάρη που τελικά μπορεί να γίνονται και σωματικό βάρος...Η βοήθεια από ειδικό είναι χρήσιμη για να καταλάβει από που προέρχονται όλα αυτά τα θέματα και για να μπορέσει να ξεκαθαρίσει μέσα της τι γίνεται με το σώμα της, τη σεξουαλικότητά της, τον εαυτό της, τη σχέση της...

Γιατί μας "πονά" η ερωτική απογοήτευση

Ο χωρισμός από έναν άνθρωπο με τον οποίο είναι κάποιος ερωτευμένος, διεγείρει τμήματα του εγκεφάλου που παίζουν ρόλο στην επιβράβευση, στον εθισμό και στην παρακίνηση – γεγονός που εξηγεί γιατί ο πόνος από αυτόν είναι τόσο δύσκολο να ελεγχθεί, σύμφωνα με μία νέα μελέτη.

Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το εύρημα αυτό εξηγεί τις ακραίες συμπεριφορές που μερικές φορές γεννά η ερωτική απογοήτευση – μεταξύ αυτών την παρακολούθηση του ατόμου που έφυγε, τις αυτοκτονικές τάσεις ή ακόμα και τους φόνους λόγω ερωτικού πάθους.

Επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Ράτγκερς στο Νιου Τζέρσι και τρία πανεπιστήμια της Νέας Υόρκης (το Stony Brook, το Yeshiva και το NY State), υπέβαλλαν σε μια εξελιγμένη μορφή μαγνητικής τομογραφίας 15 ετεροφυλόφιλους φοιτητές και φοιτήτριες, τους οποίους είχαν χωρίσει πρόσφατα οι σύντροφοί τους αλλά αυτοί εξακολουθούσαν να είναι τρελά ερωτευμένοι μαζί τους.

Η εξέταση λέγεται λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI) και αποκαλύπτει πως ενεργοποιούνται τα διάφορα τμήματα του εγκεφάλου κάθε φορά που σκεφτόμαστε ή κάνουμε κάτι.

Η μέση διάρκεια του χρόνου που είχε περάσει από τον χωρισμό έως την δήλωση συμμετοχής στη μελέτη ήταν 63 ημέρες, όλοι οι εθελοντές είχαν υψηλές βαθμολογίες σε ειδικά τεστ αξιολόγησης του πόσο ερωτευμένοι ήταν, ενώ όλοι είπαν πως περνούσαν το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας (πάνω από το 85%) σκεπτόμενοι την/τον πρώην σύντροφό τους και λαχταρώντας να γυρίσει.

Τρικυμία εν κρανίω…

Όταν οι ερευνητές έδειξαν στους εθελοντές τους μία φωτογραφία του/της πρώην συντρόφου τους, υπήρξε πολύ μεγαλύτερη δραστηριότητα σε ορισμένα τμήματα του εγκεφάλου απ ό,τι όταν τους έδειξαν την «ουδέτερη» φωτογραφία ενός απλού φίλου τους.

Η αυξημένη δραστηριότητα παρατηρήθηκε:

* Στην κοιλιακή καλυπτήρια περιοχή του μέσου εγκεφάλου, η οποία περιέχει το κέντρο ευχαρίστησης, ελέγχει τα κίνητρα και την ανταμοιβή, και είναι γνωστό πως παίζει ρόλο στην ερωτική αγάπη.

* Στον επικλινή πυρήνα και στον κογχιομετωπιαίο/προμετωπιαίο φλοιό, που εμπλέκονται στην λαχτάρα και στον εθισμό.

* Στον νησιδιακό φλοιό και στο πρόσθιο τμήμα της έλικας του προσαγωγείου, που παίζουν ρόλο στον σωματικό πόνο και στην συντριβή.

…αλλά και ελπίδα

Υπάρχει όμως ελπίδα για τους ερωτοχτυπημένους.

Οι ερευνητές ανακάλυψαν πως όσο περισσότερος καιρός είχε περάσει από τον χωρισμό, τόσο μικρότερη ήταν η δραστηριότητα σε μία άλλη περιοχή του εγκεφάλου (το δεξιό κοιλιακό κέλυφος/ωχρά σφαίρα) η οποία σχετίζεται με την προσκόλληση.

Επιπλέον, υπήρχε ενεργοποίηση στις περιοχές του εγκεφάλου που παίζουν ρόλο στην διαχείριση των δύσκολων συναισθηματικών καταστάσεων και στην αξιολόγηση του τι χάνουμε και τι κερδίζουμε. Αυτό υποδηλώνει πως όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με έναν χωρισμό, προσπαθούμε να καταλάβουμε και να μάθουμε από αυτήν την δύσκολη κατάσταση – και αυτό είναι μια πολύ υγιής αντίδραση, λένε οι ερευνητές.

Η μελέτη δημοσιεύθηκε στην «Επιθεώρηση Νευροφυσιολογίας» (JN) την οποία εκδίδει η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία (APS). Σύμφωνα με την APS, συνοπτικά τα ευρήματα της μελέτης υποδηλώνουν ότι «το πάθος της ερωτικής αγάπης δεν είναι ένα συγκεκριμένο συναίσθημα» αλλά μια ολόκληρη κατάσταση.

Επιπλέον, όσα αποκαλύπτει η νέα μελέτη ενισχύουν την θεωρία ότι «η ερωτική απογοήτευση είναι μια ειδική μορφή εθισμού» – και μάλλον γι αυτό είναι τόσο δύσκολο να τον/την αφήσουμε να φύγει.

Tο πείραμα της τυφλής όρασης

Πολλοί τυφλοί – εξαιτίας κάποιου εγκεφαλικού επεισοδίου ή μιας κάκωσης του εγκεφάλου και όχι εξαιτίας τραυματισμού του ματιού – κάνουν κάτι αξιοπρόσεκτο.

Αν τοποθετήσουμε μπροστά τους ένα αντικείμενο, δεν μπορούν βέβαια να πουν τι αντικείμενο είναι αυτό ή που ακριβώς βρίσκεται.

Αν τους ζητήσουμε να το πιάσουν, θα πουν πως τους είναι αδύνατον αφού δεν το βλέπουν. Αν όμως πειστούν να προσπαθήσουν, καταφέρνουν να το βρουν, με μια σιγουριά που ξαφνιάζει ακόμα κι αυτούς τους ίδιους.

Αυτή η μυστηριώδης ικανότητα ονομάζεται «τυφλή όραση».
Όπως λέει ο Anthony Marcel, ένας ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ που έχει κάνει έρευνες σε σχέση με την τυφλή όραση, αποδεικνύεται πως οι άνθρωποι αυτοί διαθέτουν μια έξοχη όραση αλλά δεν γνωρίζουν ότι μπορούν να δουν.

Χρησιμοποιώντας μια φωτογραφική μηχανή με μεγάλη ταχύτητα διαφράγματος, ο Marcel παρακολούθησε την ακριβή πορεία που διέγραψαν τα χέρια, οι παλάμες και τα δάκτυλα αυτών των ασθενών, καθώς πλησίαζαν τα αντικείμενα που συνειδητά δεν μπορούσαν να δουν. Όπως έδειξε το φιλμ, η προσέγγισή τους ήταν αρκετά ακριβής.

Σε τι μπορεί να οφείλεται αυτή η πραγματικά εκπληκτική επίδοση; Η άποψη των νευρολόγων για την τυφλή όραση είναι ότι η εγκεφαλική κάκωση που κατέστησε τυφλούς αυτούς τους ασθενείς περιορίζεται σε νευρωνικές περιοχές που επηρεάζουν την επίγνωση και όχι σε περιοχές που έχουν να κάνουν μ αυτή καθ αυτή την όραση.

Έτσι ενώ η όραση τους είναι θαυμάσια, αυτό που προσλαμβάνουν τα μάτια τους δεν μεταδίδεται ποτέ σ εκείνο το τμήμα του εγκεφάλου που κάνει αντιληπτό το οπτικό ερέθισμα. Η τυφλή όραση προτάσσει μια εκπληκτική πιθανότητα σχετικά με τον εγκέφαλο: ένα τμήμα του μπορεί να γνωρίζει ακριβώς τι κάνει ενώ το τμήμα που υποθετικά γνωρίζει, η επίγνωση, παραμένει σε άγνοια.

Ο Marcel πραγματοποίησε κι άλλες πειραματικές εργασίες οι οποίες κατέδειξαν πως και στους υγιείς ο νους έχει την ικανότητα να γνωρίζει δίχως επίγνωση του τι γνωρίζει. Ο Marcel έκανε αυτή την ανακάλυψη τυχαία, μελετώντας τον τρόπο που διάβαζαν τα παιδιά. Πρόβαλε με αστραπιαία ταχύτητα λέξεις πάνω σε μια οθόνη, μερικές τόσο γρήγορα που τα παιδιά δεν μπορούσαν καν να τις διαβάσουν.

Όταν τους ζήτησε να βρουν ποιες ήταν αυτές οι λέξεις εντυπωσιάστηκε από ένα πολύ «έξυπνο λάθος»: κάποια παιδιά του ανέφεραν λέξεις με νόημα πολύ σχετικό με το νόημα της λέξης που ζητούσε, ας πούμε του έλεγαν «μέρα» αντί για «νύχτα».

Με παρακινημένη την περιέργεια ο Marcel άρχισε να μελετάει το φαινόμενο πιο μεθοδικά. Πρόβαλε πια τις λέξεις μόνο για μερικά εκατοστά του δευτερολέπτου – με τέτοια ταχύτητα που όσοι έπαιρναν μέρος στο πείραμα δεν ήξεραν καν πως είχε περάσει από μπροστά τους η λέξη.

Έπειτα τους ρωτούσε ποια λέξη από τις δύο που ακολουθούσαν είχε το ίδιο νόημα ή έμοιαζε με τη λέξη που πριν λίγο είχε περάσει αστραπιαία μπροστά απ τα μάτια τους . Αν για παράδειγμα η λέξη που δεν είχαν δει ήταν «βιβλίο» η παρόμοια λέξη θα ήταν «κοιτάζω» και η συγγενής λέξη «διαβάζω».

Ακόμα κι όταν τα άτομα που έπαιρναν μέρος στο πείραμα δεν είχαν ιδέα για την αρχική λέξη, έπεφταν μέσα στις προβλέψεις τους κατά 90% περίπου κάθε φορά, πράγμα που αποτελεί καταπληκτικό ποσοστό ακρίβειας για ανθρώπους που δεν ήξεραν καν τι ήταν αυτό που διάβαζαν.

Το αποτελέσματα των μελετών πάνω σ αυτό που Marcel αποκαλεί «μη συνειδητή ανάγνωση» και την «τυφλή όραση» δεν μπορούν να εξηγηθούν με βάση την κοινή άποψη που έχουμε για τον εγκέφαλο.

Οι σύγχρονοι όμως ερευνητές έχουν υιοθετήσει μια μάλλον ριζοσπαστική συλλογιστική βάση: ένα μεγάλο μέρος, ίσως και το μεγαλύτερο, της νοητικής δραστηριότητας που ακολουθεί το ερέθισμα συνεχίζεται έξω από την επίγνωση μας.

Οι παράδοξες….ευεργετικές επιδράσεις του καπνίσματος στην υγεία!

Κι όμως, υπάρχουν και οφέλη από το κάπνισμα κι αυτό είναι ένα κοινό μυστικό μεταξύ των γιατρών. Ετσι και παρά τον κίνδυνο αρνητικών σχολίων, ότι κάνουμε διαφήμιση στο κάπνισμα, παραθέτουμε κάποια επιστημονικά στοιχεία, βγαλμένα από ιατρικές έρευνες, που αποδεικνύνουν ότι ναι η θανατηφόρα – κανείς δεν το αμφισβητεί – συνήθεια του καπνίσματος, μπορεί να έχει και κάποια οφέλη για την υγεία μας (λίγα, είναι η αλήθεια…)
Ποιά είναι, όμως, αυτά ;

1. Με το κάπνισμα η ουσία κλοπιδογρέλη που υπάρχει σε φάρμακα για την καρδιά, δρα καλύτερα
Η κλοπιδογρέλη είναι μια χημική ουσία που υπάρχει σε φάρμακα που χορηγούνται σε ασθενείς με καρδιακά προβλήματα, για την αναστολή των θρόμβων αίματος με απώτερο σκοπό την προστασία από εγκεφαλικά επεισόδια και καρδιακές προσβολές. Το κάπνισμα φαίνεται να βοηθά την κλοπιδογρέλη να κάνει τη δουλειά της καλύτερα. Μια μελέτη από Κορεάτες ερευνητές που παρουσιάστηκε στο περιοδικό «Thrombosis Research» και βασίζεται σε εργασία επιστημόνων του Χάρβαρντ αποδεικνύει ότι το κάπνισμα 10 τσιγάρων την ημέρα ενεργοποιεί ορισμένες πρωτεΐνες που ονομάζονται κυτοχρώματα, οι οποίες κάνουν με τη σειρά τους την κλοπιδογρέλη πιο δραστική. Και πάλι, βέβαια, κανένας σοβαρός γιατρός δεν πρόκειται να ενθαρρύνει τους ασθενείς του να αρχίσουν το κάπνισμα προκειμένου να αξιοποιήσουν στο έπακρο την κλοπιδογρέλη. Αυτό, όμως, μαζί και με τα άλλα τέσσερα «οφέλη» από το κάπνισμα ίσως αποκαλύπτουν πως τα φύλλα του καπνού μπορεί να περιέχουν ορισμένες χημικές ουσίες που έχουν πραγματικά σπουδαία θεραπευτική αξία.

2. Μειώνει τον κίνδυνο θανάτου, μετά από ένα καρδιαγγειακό επεισόδιο
Σε σύγκριση με τους μη καπνιστές, οι καπνιστές που έπαθαν καρδιακή προσβολή φαίνεται να έχουν χαμηλότερα ποσοστά θνησιμότητας και ευνοϊκότερη ανταπόκριση στα δύο είδη θεραπείας που εφαρμόζονται για την απομάκρυνση της αθηρωματικής πλάκας από τις αρτηρίες τους: στην ινωδολυτική θεραπεία (που γίνεται κυρίως με φάρμακα) και στην αγγειοπλαστική, που καθαρίζει την πλάκα εισάγοντας «μπαλονάκι» ή στεντ μέσα στις αρτηρίες. Υπάρχει μια παγίδα, όμως. Ο λόγος για τον οποίο οι καπνιστές έχουν καρδιακές προσβολές είναι ότι ο καπνός διευκολύνει τη δημιουργία λίπους και πλάκας στα τοιχώματα των αρτηριών. Έτσι, μια θεωρία σχετικά με το λόγο που οι καπνιστές ανταποκρίνονται καλύτερα στις θεραπείες μετά από μια καρδιακή προσβολή σε σχέση με τους μη καπνιστές είναι ότι βιώνουν νωρίτερα το πρώτο τους έμφραγμα, περίπου 10 χρόνια πριν από έναν μη καπνιστή. Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «American Heart Journal», ωστόσο, αναφέρει ότι η ηλικία από μόνη της δεν είναι αρκετή για να εξηγήσει πλήρως τις διαφορές στην επιβίωση, με το παράδοξο αυτό φαινόμενο να παραμένει μερικώς ανεξήγητο.

3. Μειώνει τον κίνδυνο της παχυσαρκίας
Το κάπνισμα -και ειδικότερα η νικοτίνη- είναι ένα κατασταλτικό της όρεξης. Αυτό είναι γνωστό εδώ και αιώνες, ενώ οι καπνοβιομηχανίες που εμφανίστηκαν στη δεκαετία του 1920 απευθύνοντας αρχικά σε γυναίκες με το δέλεαρ ότι «το κάπνισμα θα τους αδυνατίσει!». Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2011 στο περιοδικό «Physiology & Behaviour» αναφέρει ότι «ένας από τους λόγους άρνησης διακοπής του καπνίσματος είναι και η αναπόφευκτη αύξηση του σωματικού βάρους. Η σχέση ανάμεσα στο κάπνισμα και τον έλεγχο του βάρους είναι πολύπλοκη: Η νικοτίνη δρα από μόνη της και ως διεγερτικό αλλά και ως κατασταλτικό της όρεξης. Η πράξη του καπνίσματος προκαλεί τροποποίηση της συμπεριφοράς που προτρέπει τους καπνιστές να τρώνε λιγότερο. Το κάπνισμα, επίσης, αλλάζει τη γεύση σε μερικούς καπνιστές με αποτέλεσμα να εκλαμβάνουν ορισμένα τρόφιμα ως λιγότερο νόστιμα, περιορίζοντας περαιτέρω την όρεξη. Ως κατασταλτικό της όρεξης, η νικοτίνη φαίνεται να δρα σε ένα τμήμα του εγκεφάλου που ονομάζεται υποθάλαμος, τουλάχιστον στα ποντίκια, όπως αποκάλυψε μια μελέτη που έγινε από ερευνητές του Γέιλ, η οποία δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2011 στο περιοδικό «Science». Αν και κανείς σοβαρός γιατρός δεν θα συστήσει το κάπνισμα σε κάποιον που θέλει να ελέγξει το βάρος του, η μελέτη αυτή δίνει αρκετές ελπίδες για τη δημιουργία ενός ασφαλούς και αποδοτικού φαρμάκου που θα βοηθήσει τους παχύσαρκους να κοντρολάρουν την όρεξή τους.

4. Μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου Πάρκινσον
Πολυάριθμες μελέτες έχουν εντοπίσει την παράξενη αντίστροφη σχέση μεταξύ του καπνίσματος και της νόσου του Πάρκινσον. Οι μακροχρόνιοι καπνιστές προστατεύονται με κάποιο τρόπο από τη νόσο του Πάρκινσον, και δεν είναι επειδή πεθαίνουν νωρίτερα από άλλα πράγματα . Η πιο πρόσφατη, μάλιστα, μελέτη δημοσιεύθηκε στο τεύχος Μαρτίου 2010 του περιοδικού «Neurology», ενώ ερευνητές του Χάρβαρντ ήταν μεταξύ των πρώτων που έδωσαν πειστικά στοιχεία σχετικά με το γεγονός ότι οι καπνιστές ήταν λιγότερο πιθανό να αναπτύξουν τη νόσο. Αν και η ακριβής αιτία της προστατευτικής επίδρασης δεν είναι γνωστή, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι περισσότερο ρόλο παίζει ο αριθμός των ετών που κάπνιζε κάποιος παρά τα τσιγάρα που έκανε ημερησίως ή μηνιαίως. Επιπλέον, η προστασία εξασθενεί σημαντικά μόλις οι καπνιστές κόψουν το κάπνισμα.

5. Μειώνει τον κίνδυνο της ολικής αρθροπλαστικής γονάτου
Έκπληξη αποτελούν τα αποτελέσματα μιας νέας μελέτης που έδειξε ότι οι άντρες που καπνίζουν έχουν λιγότερο κίνδυνο να υποβληθούν σε ολική αρθροπλαστική επέμβαση στο γόνατο από ό, τι εκείνοι που δεν κάπνισαν ποτέ. Η μελέτη έρχεται από το Πανεπιστήμιο της Αδελαΐδας στην Αυστραλία και παρουσιάζεται στο τεύχος Ιουλίου του περιοδικού «Arthritis & Rheumatism». Ποιος είναι ο λόγο; Η χειρουργική επέμβαση αντικατάστασης γονάτου είναι συχνότερη μεταξύ όσων γυμνάζονται αλλά και των παχύσαρκων. Οι καπνιστές σπάνια ασχολούνται με κάποιο άθλημα, ενώ έχουν λιγότερες πιθανότητες να είναι παχύσαρκοι.

"Λόγος στην Ακαδημία της Στοκχόλμης"

Κύριοι ακαδημαϊκοί Κυρίες και κύριοι Ας μου επιτραπεί, παρακαλώ, να μιλήσω στο όνομα της φωτεινότητας και της διαφάνειας. Επειδή οι ιδιότητες αυτές είναι που καθορίσανε τον χώρο μέσα στον οποίο μου ετάχθη να μεγαλώσω και να ζήσω. Και αυτές είναι που ένιωσα, σιγά - σιγά, να ταυτίζονται μέσα μου με την ανάγκη να εκφρασθώ.

Είναι σωστό να προσκομίζει κανείς στην τέχνη αυτά που του υπαγορεύουν η προσωπική του εμπειρία και οι αρετές της γλώσσας του. Πολύ περισσότερο όταν οι καιροί είναι σκοτεινοί και αυτό που του υπαγορεύουν είναι μια όσο το δυνατόν μεγαλύτερη ορατότητα. Δεν μιλώ για τη φυσική ικανότητα να συλλαμβάνει κανείς τ' αντικείμενα σ' όλες τους τις λεπτομέρειες αλλά για τη μεταφορική, να κρατά την ουσία τους και να τα οδηγεί σε μια καθαρότητα τέτοια που να υποδηλώνει συνάμα την μεταφυσική τους σημασιολογία.

Ο τρόπος με τον οποίο μεταχειρίστηκαν την ύλη οι γλύπτες της Κυκλαδικής περιόδου, που έφτασαν ίσια-ίσια να ξεπεράσουν τηv ύλη, το δείχνει καθαρά. Όπως επίσης, ο τρόπος που οι εικονογράφοι του Βυζαντίου επέτυχαν από το καθαρό χρώμα να υποβάλλουν το "θείο". Μια τέτοια, διεισδυτική και συνάμα μεταμορφωτική επέμβαση μέσα στην πραγματικότητα επεχείρησε πιστεύω ανέκαθεν και κάθε υψηλή ποίηση.

 Όχι να αρκεστεί στο "νυν έχον" αλλά να επεκταθεί στο "δυνατόν γενέσθαι" . Κάτι που, είναι η αλήθεια, δεν εκτιμήθηκε πάντοτε. Ίσως γιατί οι ομαδικές νευρώσεις δεν το επέτρεψαν. Ίσως γιατί ο ωφελιμισμός δεν άφησε τα μάτια των ανθρώπων ανοιχτά όσο χρειάζεται. Η ομορφιά και το φως συνέβη να εκληφθούν άκαιρα ή ανώδυνα. Και όμως. Η διεργασία που απαιτείται για να φτάσει κανείς στο σχήμα του Αγγέλου είναι, πιστεύω, πολύ πιο επώδυνη από την άλλη που εκμαιεύει όλων των λογιών τους Δαίμονες.

Βέβαια υπάρχει το αίνιγμα. Βέβαια υπάρχει το μυστήριο. Αλλά το μυστήριο δεν είναι μια σκηνοθεσία που επωφελείται από τα παιχνίδια της σκιάς και του σκότους για να μας εντυπωσιάσει απλώς. Είναι αυτό που εξακολουθεί να παραμένει μυστήριο και μέσα στο απόλυτο φως. Είναι τότε που προσλαμβάνει την αίγλη εκείνη που ελκύει και που την ονομάζουμε Ομορφιά. 

 

Την Ομορφιά που είναι μια οδός - η μόνη ίσως οδός προς το άγνωστο μέρος του εαυτού μας, προς αυτό που μας υπερβαίνει. Επειδή αυτό είναι στο βάθος η ποίηση: η τέχνη να οδηγείσαι και να φτάνεις προς αυτό που σε υπερβαίνει. Από τα μυριάδες μυστικά σήματα, που μ' αυτά είναι διάσπαρτος ο κόσμος και που αποτελούν άλλες τόσες συλλαβές μιας άγνωστης γλώσσας, να συνθέσεις λέξεις και από τις λέξεις φράσεις που η αποκρυπτογράφησή τους να σε φέρνει πιο κοντά στην βαθύτερη αλήθεια. Πού λοιπόν βρίσκεται σε έσχατη ανάλυση η αλήθεια; Στην φθορά και στον θάνατο που διαπιστώνουμε κάθε μέρα γύρω μας ή στη ροπή που μας ωθεί να πιστεύουμε ότι αυτός ο κόσμος είναι ακατάλυτος και αιώνιος; 

 

Είναι φρόνιμο να αποφεύγουμε τις μεγαλεπήβολες εκφράσεις, το ξέρω. Οι κατά καιρούς κοσμολογικές θεωρίες τις χρησιμοποίησαv, ήρθαν σε σύγκρουση, ακμάσανε, πέρασαν. Η ουσία όμως έμεινε, μένει. Και η Ποίηση, που εγείρεται στο σημείο όπου ο ορθολογισμός καταθέτει τα όπλα του για να τ' αναλάβει εκείνη και να προχωρήσει μέσα στην απαγορευμένη ζώνη, ελέγχεται να είναι ίσια-ίσια εκείνη που προσβάλλεται λιγότερο από τη φθορά. Διασώζει σε καθαρή μορφή τα μόνιμα, τα βιώσιμα στοιχεία που καταντούν δυσδιάκριτα μέσα στο σκότος της συνείδησης όπως τα φύκια μέσα στους βυθούς των Θαλασσών.

 

Να γιατί μας χρειάζεται η διαφάνεια. Για να διακρίνουμε τους κόμπους στο νήμα που μες από τους αιώνες τεντώνεται και μας βοηθεί να σταθούμε όρθιοι πάνω σ' αυτή τη γη. Από τον Ηράκλειτο έως τον Πλάτωνα και από τον Πλάτωνα έως τον lησού διακρίνουμε αυτό το "δέσιμο" που φτάνει κάτω από διάφορες μορφές ως τις ημέρες μας και που μας λέει περίπου το ίδιο: ότι εντός του κόσμου τούτου εμπεριέχεται και με τα στοιχεία του κόσμου τούτου ανασυντίθεται ο άλλος κόσμος, ο "πέραν", η δεύτερη πραγματικότητα, η υπερτοποθετημένη επάνω σ' αυτήν όπου παρά φύσιν ζούμε. 

 

Είναι μια πραγματικότητα που τη δικαιούμαστε και που από δική μας ανικανότητα δεν αξιωνόμαστε. Δεν είναι διόλου τυχαίο ότι σε εποχές υγιείς το Κάλλος ταυτίσθηκε με το Αγαθόν και το Αγαθόν με τον Ήλιο. Κατά το μέτρο που η συνείδηση καθάρεται και πληρούται με φως, τα μελανά σημεία υποχωρούν και σβήνουν αφήνοντας κενά που - όπως ακριβώς στους φυσικούς νόμους - τα αντίθετά τους έρχονται να πληρώσουν τη Θέση τους. 

 

Κι αυτό, με τέτοιον τρόπο που τελικά το δημιουργημένο αποτέλεσμα να στηρίζεται και στις δύο πλευρές, Θέλω να πω στο "εδώ" και στο "επέκεινα". Ο Ηράκλειτος δεν είχε ήδη μιλήσει για μιαν "εκ των διαφερόντων καλλίστην αρμονίην"; Εάν είναι ο Απόλλων ή η Αφροδίτη, ο Χριστός ή η Παναγία, που ενσαρκώνουν και προσωποποιούν την ανάγκη να δούμε υλοποιημένο εκείνο που σε ορισμένες στιγμές διαισθανόμαστε, δεν έχει σημασία. Σημασία έχει η αναπνοή της αθανασίας που μας επιτρέπουν.

Η Ποίηση οφείλει, κατά την ταπεινή μου γνώμη, πέραν από συγκεκριμένα δόγματα, να επιτρέπει αυτή την αναπνοή . Πώς να μην αναφερθώ εδώ στον Φρειδερίκο Χαίλντερλιν, τον μεγάλο ποιητή που με το ίδιο πνεύμα εστράφηκε προς τους Θεούς του Ολύμπου και προς τον Ιησού; Η σταθερότητα που έδωσε σ' ένα είδος οράματος είναι ανεκτίμητη. Και η έκταση που μας αποκάλυψε μεγάλη. Θα έλεγα τρομακτική. Αυτή άλλωστε είναι που τον έκανε, όταν μόλις ακόμη άρχιζε το κακό που σήμερα μας πλήττει, ν' ανακράξει: Wozu Dichter in durftiger Zeit! 

 

Oι καιροί, φευ, εστάθηκαν ανέκαθεν για τον άνθρωπο durftiger. Αλλά και η ποίηση ανέκαθεν λειτουργούσε. Δύο φαινόμενα προορισμένα να συνοδεύουν την επίγεια μοίρα μας και που το ένα τους αντισταθμίζει το άλλο. Πώς αλλιώς. Αφού και η νύχτα και τ' άστρα μας γίνονται αντιληπτά χάρη στον ήλιο. Με τη διαφορά ότι ο ήλιος, κατά τη ρήση του αρχαίου σοφού, εάν υπερβεί τα μέτρα καταντά "ύβρις". Χρειάζεται να βρισκόμαστε στη σωστή απόσταση από τον ηθικόv ήλιο, όπως ο πλανήτης μας από τον φυσικόν ήλιο, για να γίνεται η ζωή επιτρεπτή. 

Mας έφταιγε άλλοτε η αμάθεια. Σήμερα μας φταίει η μεγάλη γνώση. Δεν έρχομαι μ' αυτά που λέω να προστεθώ στην μακρά σειρά των επικριτών του τεχνικού μας πολιτισμού. Μια σοφία παλαιή όσο και η χώρα που μ' εξέθρεψε, μ' εδίδαξε να δέχομαι την εξέλιξη, να χωνεύω την πρόοδο μαζί με όλα της τα παρεπόμενα, όσο δυσάρεστα και αν μπορεί να είναι αυτά. Τότε όμως η Ποίηση; Τι αντιπροσωπεύει μέσα σε μια τέτοια κοινωνία; Απαντώ: τον μόνο χώρο όπου η δύναμη του αριθμού δεν έχει πέραση. 

 

Και ακριβώς, η εφετεινή απόφασή σας να τιμήσετε στο πρόσωπό μου την ποίηση μιας μικρής χώρας δείχνει σε πόσο αρμονική ανταπόκριση βρίσκεστε με την χαριστική αντίληψη της τέχνης, την αντίληψη ότι η τέχνη είναι η μόνη εναπομένουσα πολέμιος της ισχύος που κατήντησε να έχει στους καιρούς μας η ποσοτική αποτίμηση των αξιών. Είναι, το ξέρω, άτοπο ν' αναφέρεται κανείς σε προσωπικές περιπτώσεις. Και ακόμη πιο άτοπο να επαινεί το σπίτι του. 

 

Είναι όμως κάποτε απαραίτητο, στον βαθμό που αυτά βοηθούν να δούμε πιο καθαρά μιαν ορισμένη κατάσταση πραγμάτων. Και είναι σήμερα η περίπτωση. Μου εδόθηκε, αγαπητοί φίλοι, να γράφω σε μια γλώσσα που μιλιέται μόνον από μερικά εκατομμύρια ανθρώπων. Παρ' όλ' αυτά, μια γλώσσα που μιλιέται επί δυόμισι χιλιάδες χρόνια χωρίς διακοπή και μ' ελάχιστες διαφορές. Η παράλογη αυτή, φαινομενικά, διάσταση, αντιστοιχεί και στη υλικο-πνευματική οντότητα της χώρας μου. Που είναι μικρή σε έκταση χώρου και απέραντη σε έκταση χρόνου. 

 

Και το αναφέρω όχι διόλου για να υπερηφανευθώ αλλά για να δείξω τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ένας ποιητής όταν χρησιμοποιεί για τα πιο αγαπημένα πράγματα τις ίδιες λέξεις που χρησιμοποιούσαν μια Σαπφώ ή ένας Πίνδαρος π.χ. - χωρίς ωστόσο να έχει το αντίκρισμα που είχαν εκείνοι επάνω στην έκταση της πολιτισμένης τότε ανθρωπότητας. Εάν η γλώσσα αποτελούσε απλώς ένα μέσον επικοινωνίας, πρόβλημα δεν θα υπήρχε. 

 

Συμβαίνει όμως ν' αποτελεί και εργαλείο μαγείας και φορέα ηθικών αξιών. Προσκτάται η γλώσσα στο μάκρος των αιώνων ένα ορισμένο ήθος. Και το ήθος αυτό γεννά υποχρεώσεις. Χωρίς να λησμονεί κανείς ότι στο μάκρος εικοσιπέντε αιώνων δεν υπήρξε ούτε ένας, επαναλαμβάνω ούτε ένας, που να μην γράφτηκε ποίηση στην ελληνική γλώσσα.

 

Nα τι είναι το μεγάλο βάρος παράδοσης που το όργανο αυτό σηκώνει. Το παρουσιάζει ανάγλυφα η νέα ελληνική ποίηση. Η σφαίρα που σχηματίζει η νέα ελληνική ποίηση έχει, θα μπορούσε να πει κανείς, όπως κάθε σφαίρα δύο πόλους: τον βόρειο και τον νότιο. Στον ένα τοποθετείται ο Διονύσιος Σολωμός που από την άποψη της εκφραστικής επέτυχε - προτού υπάρξει ο Mallarmé στα ευρωπαϊκά γράμματα - να χαράξει με άκρα συνέπεια και αυστηρότητα την αντίληψη της καθαρής ποίησης με όλα της τα παρεπόμενα: να υποτάξει το αίσθημα στη διάνοια, να εξευγενίσει την έκφραση και να δραστηριοποιήσει όλες τις δυνατότητες του γλωσσικού οργάνου προς την κατεύθυνση του Θαύματος.

 

Στον άλλο πόλο, τοποθετείται ο K. Π. Καβάφης, αυτός που παράλληλα με τον T. S. Eliot έφτασε στην άκρα λιτότητα, στη μεγαλύτερη δυνατή εκφραστική ακρίβεια, εξουδετερώνοντας τον πληθωρισμό στην διατύπωση των προσωπικών του βιωμάτων. Ανάμεσα στους δύο αυτούς πόλους κινήθηκαν οι μεγάλοι μας άλλοι ποιητές, ο Ανδρέας Κάλβος, ο Κωστής Παλαμάς, ο Άγγελος Σικελιανός, ο Νίκος Καζαντζάκης, ο Γιώργος Σεφέρης, άλλος λιγότερο άλλος περισσότερο προς το ένα ή το άλλο από τα δύο άκρα. Αυτή είναι μια πρόχειρη και όσο γίνεται πιο σχηματική χαρτογράφηση του νεοελληνικού ποιητικού λόγου. 

 

Το πρόβλημα για μας που ακολουθήσαμε, ήτανε να επωμιστούμε τα υψηλά διδάγματα που μας κληροδότησαν και, ο καθένας με τον τρόπο του, να τ' αρμόσουμε πάνω στη σύγχρονη ευαισθησία. Πέραν από τα όρια της τεχνικής, οφείλαμε να φτάσουμε σε μια σύνθεση που από το ένα μέρος ν' αναχωνεύει τα στοιχεία της ελληνικής παράδοσης και από το άλλο να εκφράζει τα κοινωνικά και ψυχολογικά αιτήματα της εποχής μας. Με άλλα λόγια, να φτάσουμε να προβάλλουμε τον τύπο του "Ευρωπαίου - Έλληνα". Δεν μιλώ για επιτυχίες, μιλώ για προσπάθειες. 

 

Οι κατευθύνσεις είναι που έχουν σημασία για τον μελετητή της Λογοτεχνίας. Πώς όμως ν' αναπτυχθούν οι κατευθύνσεις αυτές ελεύθερα όταν οι συνθήκες της ζωής είναι στις ημέρες μας εξοντωτικές για τον δημιουργό; Και πώς να διαμορφωθεί η πνευματική κοινότητα, όταν οι φραγμοί των γλωσσών ορθώνονται αξεπέραστοι; Σας γνωρίζουμε και μας γνωρίζετε από το 20 ή έστω το 30 % που απομένει ύστερα από την μεταγλώττιση. Ειδικά εμείς όλοι, όσοι κρατάμε από μια συγκεκριμένη παράδοση και μένουμε βουβοί, αμετάδοτοι πάσχουμε από την έλλειψη μιας κοινής γλώσσας. 

 

Και ο αντίκτυπος απ' αυτή την έλλειψη - αν ανεβούμε την κλίμακα - σημειώνεται ακόμη και στην πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα της κοινής μας πατρίδας, της Ευρώπης. Λέμε και το διαπιστώνουμε κάθε μέρα, ότι ζούμε σ' ένα χάος ηθικό. Κι αυτό, τη στιγμή που ποτέ άλλοτε η κατανομή των στοιχείων της υλικής μας ύπαρξης δεν έγινε με τόσο σύστημα, τόση στρατιωτική θα έλεγα τάξη, τόσον αδυσώπητο έλεγχο. Η αντίφαση είναι διδακτική. Όταν σε δύο σκέλη το ένα υπερτροφεί, το άλλο ατροφεί. Μια αξιέπαινη ροπή να συνενωθούν σε ενιαία μονάδα οι λαοί της Ευρώπης, προσκόπτει σήμερα στην αδυναμία να συμπέσουν τα ατροφικά και τα υπερτροφικά σκέλη του πολιτισμού μας. Οι αξίες μας ούτε αυτές δεν αποτελούν μια γλώσσα κοινή.

Για τον ποιητή - μπορεί να φαίνεται παράξενο αλλά είναι αληθές - η μόνη κοινή γλώσσα που αισθάνεται να του απομένει είναι οι αισθήσεις. Εδώ και χιλιάδες χρόνια, ο τρόπος που αγγίζονται δύο σώματα δεν άλλαξε. Μήτε οδήγησε σε καμία σύγκρουση όπως οι εικοσάδες των ιδεολογιών που αιματοκύλισαν τις κοινωνίες μας και μας άφησαν με αδειανά χέρια. Όμως όταν μιλώ για αισθήσεις δεν εννοώ το προσιτό, πρώτο ή δεύτερο, επίπεδό τους. 

Εννοώ το απώτατο. Εννοώ τις "αναλογίες των αισθήσεων" στο πνεύμα. Όλες οι τέχνες μιλούν με ανάλογα. Μια οσμή μπορεί να είναι ο βούρκος ή η αγνότητα. Η ευθεία γραμμή ή η καμπύλη, ο οξύς ή ο βαθύς ήχος, αποτελούν μεταφράσεις κάποιας οπτικής ή ακουστικής επαφής. Όλοι μας γράφουμε καλά ή κακά ποιήματα κατά το μέτρο που ζούμε και διανοούμαστε με την καλή ή την κακή σημασία του όρου. Μια εικόνα πελάγους από τον Όμηρο φτάνει άθικτη ως τις ημέρες μας. 

 

Ο Rimbaud την αναφέρει σαν mer melee au soleil και την ταυτίζει με την αιωνιότητα. Ένα κορίτσι που κρατάει έναν κλώνο μυρτιάς από τον Αρχίλοχο επιβιώνει σ' έναν πίνακα του Matisse και μας καθιστά πιο απτή την αίσθηση, τη μεσογειακή, της καθαρότητας. Εδώ αξίζει να σκεφτεί κανείς ότι ακόμη και μια παρθένος της βυζαντινής εικονογραφίας, δεν διαφέρει πολύ. Παρά ένα κάτι ελάχιστο, συχνά, το εγκόσμιο φως γίνεται υπερκόσμιο και τανάπαλιν. Μια αίσθηση που μας δόθηκε από τους Αρχαίους και μια άλλη από τους Μεσαιωνικούς έρχονται να γεννήσουν μια τρίτη που τους μοιάζει όπως το παιδί στους γεννήτορές του. 

Μπορεί η ποίηση ν' ακολουθήσει έναν τέτοιο δρόμο; Οι αισθήσεις μες απ' τον αδιάκοπο καθαρμό τους να φτάσουν στην αγιότητα; Τότε η αναλογία τους θα επαναστραφεί επάνω στον υλικό κόσμο και θα τον επηρεάσει. Δεν αρκεί να ονειροπολούμε με τους στίχους. Είναι λίγο. Δεν αρκεί να πολιτικολογούμε. Είναι πολύ. Κατά βάθος ο υλικός κόσμος είναι απλώς ένας σωρός από υλικά. Θα εξαρτηθεί από το αν είμαστε καλοί ή κακοί αρχιτέκτονες το τελικό αποτέλεσμα.

 

Ο Παράδεισος ή η Κόλαση που θα χτίσουμε. Εάν η ποίηση παρέχει μια διαβεβαίωση και δη στους καιρούς τους durftiger είναι ακριβώς αυτή: ότι η μοίρα μας παρ' όλ' αυτά βρίσκεται στα χέρια μας.

Τα Παπούτσια είναι μια μεγάλη Ιστορία - Αμαρτια

Πώς δημιουργήθηκαν και πώς εξελίχθηκαν στο χρόνο: Τα σαμπό και τα κλασικά αμερικάνικα μοκασίνια, αλλά και τα απλά σανδάλια είναι τα βασικά είδη παπουτσιών που χρειαζόμαστε. Τα υπόλοιπα πραγματοποιούν τα όνειρα των σχεδιαστών και τις φαντασιώσεις ανδρών και γυναικών. Τα περισσότερα από τα άνετα γυναικεία παπούτσια προέρχονται από τα ανδρικά. Τα κολεγιακά, τα γιότινγκ, τα σνίκερς, τα αθλητικά, φτιάχτηκαν καταρχήν για τους άνδρες και αργότερα υιοθετήθηκαν από τα γυναικεία πόδια.

 

Άλλα σθεναρά σχέδια όπως τα μοκασίνια, τα σαμπό και οι εσπαντρίγιες ήταν unisex από την αρχή. Οι γυναίκες γρήγορα αντιλήφθηκαν ότι τα μυτερά ευρωπαϊκού στιλ παπούτσια εγκλώβιζαν τα πόδια τους και γρήγορα αναγνώρισαν τα πλεονεκτήματα των μοκασινιών και μάλιστα ορισμένες τα υιοθέτησαν για μέσα στο σπίτι. Στην Ευρώπη τα υποδήματα εξακολουθούσαν ν' αντανακλούν τον διαχωρισμό των τάξεων. Μια περίοδος ραγδαίων κοινωνικών και οικονομικών αλλαγών που ξεκίνησε στα μέσα τον 1800 άλλαξε τον τρόπο ζωής των γυναικών και κατ' επέκταση τον τρόπο που ντύνονταν.

 

Καθώς οι γυναίκες άρχισαν να εργάζονται έξω από το σπίτι, σε γραφεία και εργοστάσια τα παπούτσια αλλά και τα ρούχα άρχισαν να γίνονται περισσότερο πρακτικά. Τα παπούτσια που φορούσαν οι σονφραζέτες στις πορείες διαμαρτυρίας έγιναν μόδα σαν παπούτσια περιπάτου. Όλο και περισσότερες γυναίκες συμμετέχουν ενεργά στα σπορ και φορούν άνετα παπούτσια από καμβά και ελαστικό καθώς και τα γνωστά σνίκερς.

Το 1920 τα γυναικεία σώματά απελευθερώθηκαν, το ίδιο και τα πόδια τους. Η Κάθριν Χέμπορν και η Μάρλεν Ντίτριχ κατάφεραν να διατηρήσουν ένα λουκ αινιγματικό, συνδυάζοντας την άνεση με τη θηλυκότητα, φορώντας παπούτσια αντρικού τύπου.

 

Τα σνίκερ: Το 1860 πρωτοσυνδυάστηκαν οι ελαστικές σόλες με τον καμβά και δημιούργησαν τα πρώτα «κροκέ σανδάλια» της αγοράς. Αργότερα το 1917 κατασκευάστηκαν από τη φίρμα Ked στις ΗΠΑ τα πρώτα δημοφιλή σνίκερ. Το όνομα προέρχεται από τον συνδυασμό του λατινικού ped - που σημαίνει πόδι - με το αρχικό «Κ» από το kid (παιδί)

 

Τα ιστιοπλοϊκά: Τα ανθεκτικά ιστιοπλοϊκά παπούτσια πρωτοδημιουργήθηκαν από τον ιστιοπλόο Πολ Σπέρι, ο οποίος και εφάρμοσε την πατέντα, της ελαστικής σόλας, πάνω στα χνάρια του σκύλου του που άφηνε πάνω στο ντεκ του καταστρώματος. Αργότερα τα ιστιοπλοϊκά παπούτσια, από παπούτσια για πλοία, έγιναν για τον δρόμο ύστερα από μια πατέντα της Σεμπάκο από στιλπνό δέρμα.

 

Τα ακριβά λόφερ: Τα Βελγικά λόφερ είναι τα πιο ακριβά παπούτσια στον κόσμο αλλά και τα πλέον σπάνια και μοναδικά. Εμπνευστής της σόλας τους είναι ο Χένρι Μπέντελ, ο οποίος άρχισε να τα κατασκευάζει σύμφωνα με το σχέδιο μιας παραδοσιακής Βελγικής παντόφλας. Το χαρακτηριστικό τους που τα κάνει να ξεχωρίζουν είναι το διακριτικό φιογκάκι που έχουν στο επάνω μέρος. Διατίθενται μόνο από το κατάστημα στο Μανχάταν της Νέας Υόρκης σε μια απίστευτη ποικιλία τόσο χρωμάτων όσο και υλικών. Μπορείτε να τα παραγγείλετε από μετάξι, βελούδο, γαλλικό λινό ή σουέτ.

 

Τα διαχρονικά: Οι Ισπανοί αγρότες έφτιαχναν ελαφριές παντόφλες από καμβά που τις ονόμαζαν αλμπαργκάτας, των οποίων οι σόλες ήταν υφασμένες από ένα χόρτο που το έλεγαν εσπάρτο. Στις αρχές τον 1900 η υψηλή κοινωνία στη Ριβιέρα τις υιοθέτησε και τις ονόμασε εσπαντρίγ. Το 1950 οι εσπαντρίγ καθιερώθηκαν στην Αμερική σαν εναλλακτική λύση για τα σανδάλια. Αργότερα η φίρμα Τζον και Ντέιβις δημιούργησε μια εκδοχή των εσπαντρίγ με σταθερή και παχιά σόλα κατάλληλη για περπάτημα στην πόλη.

 

Τα εργονομικά: Σε μια τάση επιστροφής στη φύση, σαν μια δήλωση διαμαρτυρίας αντί μόδα, το 1967 παρουσιάστηκαν τα unisex «μπίργκεστονκς». Είναι μια εργονομική μίμηση τον φυσικού περιβλήματος του ποδιού που καλυτερεύουν την κυκλοφορία του αίματος και επιτρέπουν στα δάκτυλα να κινούνται ελεύθερα. Παρ' όλο που τώρα διατίθενται σε περισσότερα από 46 σχέδια, τα αυθεντικά με τα δυο λουράκια τα επονομαζόμενα «Αριζόνα» παραμένουν τα μπεστ σέλερ.

 

Από τη Σταχτοπούτα έως τη σημερινή εποχή, τα γυναικεία  παπούτσια εξελίχθηκαν σε σύμβολο Θηλυκότητας και φετίχ:  Με το παραμύθι της Σταχτοπούτας και τα γυάλινα μαγικά γοβάκια που μπορούν ν' αλλάξουν τη ζωή έχουν μεγαλώσει γενιές και γενιές γυναικών. Μια υπόσχεση ρομαντισμού και έξαψης αφού «κάθε γυναίκα έχει μια συνειδητή ή υποσυνείδητη επιθυμία να νιώσει ρομαντικά» λεει ένας διάσημος σχεδιαστής παπουτσιών. 

 

Τα μάτια μπορεί να είναι το παράθυρο της ψυχής αλλά τα παπούτσια είναι η καγκελόπορτα του ψυχισμού. Οι ψυχολόγοι έχουν σε βάθος  εξερευνήσει την κρυφή σημασία των παπουτσιών μέσα από τα φαλλικά σύμβολα. Μερικοί πιστεύουν ότι η γυναίκα που συλλέγει παπούτσια είναι ματαιόδοξη και κάποιοι άλλοι υποθέτουν ότι συμβολικά αναζητά την κυριαρχία.

 

Αντικείμενο λατρείας: Οι στατιστικές δείχνουν ότι η μεσαία Αμερικανίδα έχει στην κατοχή της τουλάχιστον 30 ζευγάρια παπούτσια ενώ οι φανατικές συλλέκτριες διαθέτουν πάνω από 100 ζευγάρια. Υπάρχουν γυναίκες που όταν «λατρέψουν» ένα ζευγάρι παπούτσια το αγοράζουν σε όλα τα χρώματα και αυτό γιατί κατά βάθος πιστεύουν ότι αν το σώμα τους τις εγκαταλείψει, τα πόδια τους θα μπορούν πάντα να ανεβάσουν το ηθικό τους.

 

Η χαρισματική ποιότητα και το προχωρημένο ντιζάιν έχουν να κάνουν περισσότερο με την απόκτηση παρά με τη χρήση: Αυτός είναι και ο λόγος που μερικές γυναίκες αγοράζουν παπούτσια, ενώ φορούν μόνο ορισμένα από αυτά που έχουν στην ντουλάπα τους. Γι' αυτό και ένα αγαπημένο ζευγάρι παρ' ότι δεν το φοράνε σπάνια, το πετάνε. 

 

Μια και μόνο ματιά φτάνει για να ερωτευθεί μια γυναίκα ένα ζευγάρι παπούτσια που θα τη γοητεύσει η γραμμή τους, που θα αναδεικνύει τα πόδια της. Έτσι η τάση να αγοράσει ένα ζευγάρι δεν έχει να κάνει με την ανάγκη της ή την πρακτικότητα όσο με το σχέδιο και τη μοναδικότητά του.

 

Και αυτός είναι ένας από τους λόγους που το 88% των γυναικών αγοράζει παπούτσια ένα νούμερο μικρότερα. Η γυναίκα αρκεί να δει ότι φοράει ένα καταπληκτικό και κομψό ζευγάρι παπούτσια για να φτιάξει η διάθεσή της. Τα παπούτσια πάντα αντανακλούσαν το κοινωνικό και οικονομικό στάτους αυτού που τα φορούσε. Στις αρχές του 19ου αιώνα οι γυναίκες της αριστοκρατίας φορούσαν «παντόφλες» από μπροκάρ ύφασμα με τόσο λεπτές και ευαίσθητες σόλες, ικανές μόνο για να κάνουν λίγα βήματα, ενώ οι υπηρέτριες φορούσαν χοντροκομμένες μαύρες μπότες. Από τα χρυσοσάνδαλα των Ρωμαίων αυτοκρατόρων μέχρι τα σύγχρονα Γκούτσι τα παπούτσια είναι ένδειξη κοινωνικής τάξης και πλούτου. Αντανακλούν όχι μόνο την κοινωνική ιστορία αλλά αποτελούν και ένα προσωπικό αρχείο της ζωής μας. Ξέρουν να προκαλούν τις μνήμες μιας εποχής, ενός τόπου, ενός συναισθήματος. Τα παπούτσια επισύρουν στη μνήμη τις περιπτώσεις που φορέθηκαν και έτσι διατηρούν το παρελθόν τόσο ζωντανά όσο και ένα φωτογραφικό άλμπουμ. Είναι ποτέ δυνατόν να ξεχαστεί το γλυκό συναίσθημα των νυφικών παπουτσιών που βρίσκονται φυλαγμένα μέσα στο κουτί τους;

 

Παπούτσια φετίχ: Παρά τις πολιτιστικές διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα στην Ανατολή και στη Δύση, τα φετίχ παπούτσια έχουν ένα κοινό σημείο: τον ερωτισμό που προκαλούν. Ενώ στη Δύση οι φετιχιστές ενδιαφέρονται περισσότερο στο να κυριαρχηθούν από το ερωτικό αντικείμενο του πόθου τους, στην Κίνα η παθητικότητα που συμβολίζεται από το δεμένο πόδι είναι το κλειδί για την ερωτική ευλογία.

 

Η ιστορικός Μαίρη Τράκο συμπυκνώνει τις διαφορές στα εξής: τα φετίχ, παπούτσια στη Δύση ήταν πάντα με σκληρές άκρες σαν όπλα, ενώ στην Ανατολή θύμιζαν περισσότερο εσώρουχα αφού ήταν από σατέν υφάσματα και κεντημένες ντελικάτες σόλες. Το στίγμα του ερωτισμού στη Δύση είναι το ύψος του παπουτσιού, ενώ στην Κίνα το μέγεθος.

 

Το 10ο αιώνα οι εξωτικές χορεύτριες στην Αυτοκρατορική αυλή της Κίνας φορούσαν σφιχτές κάλτσες για να δείχνουν μικρότερά τα πόδια τους. Αυτό το έθιμο εξαπλώθηκε στην υψηλή τάξη και έγινε μια βασανιστική διαδικασία. Οι μητέρες χρησιμοποιούσαν την αστρολογία για να αποφασίσουν πότε οι κόρες τους θα μπουν σ' αυτή. Συνήθως στην ηλικία μεταξύ 3 έως 8 χρονών, τότε έδεναν σφιχτά τα 4 δάχτυλα στο πλάι της καμάρας του ποδιού και άφηναν ελεύθερο το μεγάλο δάχτυλο ώστε να δημιουργείται ένα μισοφέγγαρο. 

 

Μετά από κάθε μπάνιο το πόδι δενόταν σφιχτότερα και φορούσαν ένα μέγεθος μικρότερα παπούτσια. Ελπίδα τους ήταν να δημιουργήσουν μια πολιτισμική σπανιότητα: το «χρυσό λωτό», ένα πόδι που είχε μέγεθος 3 ίντσες. Οι μοναδικές στιγμές που έβλεπε μια γυναίκα το πόδι της ακάλυπτο ήταν όταν έκανε μπάνιο και όταν ο άντρας της της έβγαζε τις γάζες κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής επαφής.

 

Παρά τη δυσάρεστη εμφάνισή τους τα «πόδια λωτός» θεωρούνταν το πιο ερωτικό σημείο του γυναικείου σώματος. Οι Κινέζοι σύζυγοι με πολύ μεγάλο σεβασμό έβγαζαν τα παπούτσια και τα έβαζαν σε πιάτο για να επιδεικνύουν το μέγεθος. Νοσηρό !!!

 

Γυναικείο όνειρο: Τα αμερικάνικα μοκασίνια, των ιθαγενών, τα απλά αιγυπτιακά σανδάλια και τα αυθεντικά ξύλινα ολλανδέζικα σαμπό είναι τα μοναδικά είδη υποδήματος που χρειαζόμαστε. Τα υπόλοιπα είναι όνειρα των σχεδιαστών και εκπλήρωση των γυναικείων και (ανδρικών) φαντασιώσεων. Πάντως χρειάστηκαν να περάσουν 200 χρόνια για να καταλάβουν οι γυναίκες ότι τα παπούτσια χρειάζεται να είναι αναπαυτικά. Εξάλλου το μεγαλύτερο μέρος των γυναικείων αναπαυτικών παπουτσιών προέρχονται από τα ανδρικά. Πάντως ο μέσος γυναικείος πληθυσμός κατέχει 2 φορές περισσότερα παπούτσια από ότι ο μέσος ανδρικός. Αυτό σημαίνει πως οι γυναίκες πάντα ελπίζουν οι άντρες Θα πέσουν στα τους από έρωτα...

 

ΓΟΒΑ – ΣΤΙΛΕΤΟ:  Σύμβολο σεξουαλικότητας και αγάπη των.. τσαγκάρηδων. Από όλα τα θαύματα της σύγχρονης υποδηματοποιίας το στιλέτο θεωρείται το πιο σημαντικό. Η γόβα στιλέτο εμφανίστηκε στο προσκήνιο της μόδας το 1952 και η συμπαθής τάξη των τσαγκάρηδων τις αγάπησε αμέσως γιατί είχαν συνεχώς δουλειά, αφού επισκεύαζαν διαρκώς τα τακούνια. 

 

Οι γιατροί ωστόσο προειδοποιούσαν τις γυναίκες ότι υπάρχει κίνδυνος να σπάσουν τον αστράγαλο τους. Παρά την κακή τους φήμη οι γόβες στιλέτο μέχρι το τέλος της δεκαετίας του '50 ήταν τα παπούτσια της μόδας, αυτά που κυριάρχησαν και αγαπήθηκαν τόσο πολύ. Το στιλέτο θεωρήθηκε σύμβολο της επιθετικότητας, της σεξουαλικότητας και της παιχνιδιάρικης απιστίας. Έγινε το σήμα κατατεθέν του «κακού» κοριτσιού. Η γνωστή ηθοποιός Τζέιν Μάνσφιλντ, το κακό κορίτσι τον Χόλυγουντ, διέθετε πάνω από 200 ζευγάρια.. Στα 1960 έπεσε η δημοτικότητα της γόβας στιλέτο, μια και κυριάρχησαν τα χαμηλοτάκουνα παπούτσια και οι μπότες.

 

ΣΑΝΔΑΛΙΑ: Ένα από τα πρώτα ζευγάρια παπούτσια που φορούσαν οι άνθρωποι ήταν τα χειροποίητα σανδάλια. Το 3000 π.κ.ε οι Αιγύπτιοι έφτιαχναν αποτυπώματα των ποδιών τους σε υγρή άμμο και δημιουργούσαν ένα καλούπι στο οποίο τοποθετούσαν πάπυρο για σόλα και έκαναν δεσίματα από δέρμα. Αυτά τα σανδάλια τα φορούσαν για να προστατεύονται από την σκληρή άμμο, ενώ το πάνω μέρος του ποδιού έμενε ακάλυπτο και οι γυναίκες το στόλιζαν βάζοντας στα δάχτυλα τους διάφορα κοσμήματα. Οι αρχαίοι Ρωμαίοι έκαναν τα ίδια σανδάλια από χρυσό και τα κορδόνια τα διακοσμούσαν με πολύτιμες πέτρες, το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό. 

 

Οι Πέρσες και οι Ινδιάνοι έφτιαχναν τις σόλες των σανδαλιών από σκαλιστό ξύλο, ενώ οι Ισπανοί από σχοινί, μάλιστα ακόμη και οι Άγγλοι αψηφούσαν το κρύο και φορούσαν αντίγραφα των σανδαλιών από τις μεσογειακές χώρες όπου είχαν εισβάλει. Μετά την πάροδο 1.000 ετών τα σανδάλια επανήλθαν στη μόδα το 1920 και με την προσθήκη της φτέρνας ήταν πάλι γκλάμορους. Τα σανδάλια από τη Βολιβία είχαν το σχήμα με τον ασημένιο κόνδορα είναι των αυτοχθόνων Ινδιάνων, ενώ η σόλα και η μοδάτη φτέρνα είναι ισπανικά

 

ΠΑΝΤΟΦΛΕΣ: Το χαρακτηριστικό τους είναι ότι δεν φτιάχτηκαν για ναι φοριούνται αλλά για να θαυμάζονται. Στην πραγματικότητα o όρος παντόφλα χαρακτήριζε κάθε λεπτόσολο παπούτσι φτιαγμένο από ύφασμα ή λεπτό δέρμα που σκέπαζε αμυδρά το πόδι, που γλιστρούσε με ευκολία μέσα και έξω Ιστορικά οι παντόφλες έχουν συνδεθεί διαφορετικά με τον πλούτο, το πρεστίζ, την ιδιαιτερότητα. 

 

Αυτά τα χαμηλόσολα υποδήματα ποτέ δεν έπαψαν να δημιουργούν ερωτικούς συνειρμούς, αλλά  και να σηματοδοτούν το .. κοινωνικό στάτους όσων τα φορούσαν. Όταν η αυτοκράτειρα Ιωσηφίνα, η οποία είχε 521 ζευγάρια, έδειξε στον υποδηματοποιό της μια τρυπούλα σε μια παντόφλα που την είχε φορέσει μια μόνο φορά, αυτός της είπε: «Α, κυρία, τώρα κατάλαβα ποιο είναι το πρόβλημα. Τα περπατήσατε»