Η αλήθεια δεν υπάρχει, είναι απολύτως σχετική.
Όλοι οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι στις διδασκαλίες τους έλεγαν στους μαθητές τους ότι οι άνθρωποι δεν μπορούμε να διακρίνουμε τις αλήθειες, τις άφθαρτες μορφές που συγκροτούν την κοινωνία των ιδεών. Οι αλήθειες αποκαλύπτονται μόνο στους σοφούς, σαν σκιές φευγαλέες. Ο Καντ, ο Νίτσε, ο Βιτγκενστάιν, ο Σπινόζα και ο Χάιντεγκερ προχώρησαν στις δικές τους διασκευές περί αλήθειας, ως μία και μοναδική και επανέλαβαν ότι η κατάκτηση της αλήθειας δεν είναι εφικτή.
Η κριτική θεωρία, που βρίσκεται σε περίοπτη θέση στην μοντέρνα θεωρία της Woke χαβούζας, πρεσβεύει ότι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τα πάντα για τίποτα. Κατά συνέπεια, κάθε γνώση είναι παράγωγο μιας εξουσίας, κάθε ιδέα είναι αποτέλεσμα της επιβολής ενός συστήματος σκέψης και κάθε γεγονός είναι ένα κοινωνικό κατασκεύασμα. Η αλήθεια είναι άλλη στην Αθήνα του Περικλή και άλλη στην Μόσχα του Στάλιν.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι όλες οι αλήθειες είναι ισάξιες. Κάθε εποχή κατασκευάζει τις αλήθειες που της ταιριάζουν, για την ακρίβεια, τις αλήθειες που ταιριάζουν στην εξουσία, γι αυτό και σπάνια κάποια αλήθεια ταιριάζει με την λογική. Γιατί είναι άλλη η λογική του ανθρώπου των μαζών κι άλλη η λογική των κυβερνητών τους, άλλη η λογική της αλήθειας των τραπεζιτών-τοκογλύφων και άλλη η λογική των μισθωτών, άλλη των ποδοσφαιριστών και άλλη των παπάδων… και πάει λέγοντας.
Κάπως έτσι φτάσαμε στην εποχή των (αστείων και σαν όνομα) fake news / hoax όπου όλες οι αλήθειες, όλων των κλάδων, επιστημονικών και θρησκευτικών, πολιτικών και οικονομικών, έχουν γίνει σούπα, με τις συστημικές να έχουν ξεπέσει σε ανυποληψία και τις εναλλακτικές να παίρνουν την πρωτοκαθεδρία ανάκατες με ψεύδη και γελοιότητες. Λογικό είναι, εφόσον δεν έχουμε πρόσβαση στην απόλυτη αλήθεια, είναι αναμενόμενο ότι οι σχετικές αλήθειες και ψεύδη του μεταπολεμικού κόσμου κάποτε θα κλονίζονταν από νέες αλήθειες και νέα ψεύδη. Επίσης είναι αναμενόμενο πως θα κλονίζονταν σήμερα, αφού η παραγωγή αλήθειας, πληροφορίας και πραγματικότητας έφυγε από τα κέντρα εξουσίας και κατέβηκε στην μάζα όπου με την έξαρση του ιντερνέτ ο καθένας μπορεί να παράξει την οποιαδήποτε αλήθεια ακόμη και την πιο αντισυστημική, ακόμη και την πλέον εξωπραγματική.
Τι είναι πραγματικότητα;
Ο,τι συμφωνούμε ότι είναι πραγματικό, ότι δεν συμφωνούμε, δεν είναι πραγματικό κι άρα δεν είναι αλήθεια.
Τι είναι εξωπραγματικό;
Ο,τιδήποτε δεν συμφωνεί με την συμφωνημένη αλήθεια – πραγματικότητα.
Ας πούμε, κάποτε οι ερευνητές, επιστήμονες ιατροί, (κι όχι κάποιοι «θεοί με άσπρη μπλούζα») είπαν στους ανθρώπους ότι τα εμβόλια είναι πανάκεια και τα παιδιά τους δεν θα ασθενήσουν από κάποιες παιδικές ασθένειες. Οι άνθρωποι συμφώνησαν κι έκαναν στα παιδιά τους εμβόλια, χωρίς να γνωρίζουν οι ίδιοι τι ήταν ακριβώς αυτά που έβαζαν στο σώμα των παιδιών τους. Απλώς συμφώνησαν με την αλήθεια των ιατρών κι έκαναν ότι τους έλεγαν. Κάθε παρενέργεια αυτών των εμβολιασμών δεν γινόταν γρήγορα γνωστή γιατί δεν υπήρχε η ταχύτητα της διάδοσης της πληροφορίας. Ακόμη κι όταν γινόταν γνωστό κάποιο πρόβλημα είχαν τον τρόπο να ρίξουν την αλήθεια «κάτω απ’ το χαλί».
Με τα χρόνια όμως, η ταχύτητα μετάδοσης την αλήθειας σχεδόν αυτοστιγμή, σε ολόκληρο τον πλανήτη, έδωσε σε πολλούς ιατρούς κι ερευνητές την δυνατότητα να κοινοποιήσουν τις παρενέργειες των εμβολιασμών και ταυτόχρονη πρόσβαση σε αυτές τις πληροφορίες στους γονείς. Έτσι δημιουργήθηκαν δύο πόλοι (με δεκάδες ενδιάμεσους) από την μία οι αντιεμβολιστές κι από την άλλη οι εμβολιαζόμενοι με τις ανοησίες και τις υπερβολές και στους δύο πόλους αληθειών. Οι μεν βρίζουν και καταριούνται τους δε και η ανυποληψία που έχει περιέλθει το θέμα «εμβολιασμοί» είναι μνημειώδης.
Σαφώς και δεν λύνεται με νόμους και επιβολές (πρακτικές εποχών προ πολέμων) αλλά με την ανάκτηση της εμπιστοσύνης από πλευράς των εξουσιών που τα προωθούν, αν θέλουν οι άνθρωποι να κάνουν εμβολιασμούς. Μα, βλέπουμε πως αυτό δεν το κάνουν!!! κάθε άλλο. Οι άνθρωποι αν δεν θέλουν δεν θα κάνουν εμβόλια, κι έχουν τους τρόπους τους να το επικοινωνούν, μυριάδες νόμοι να βγουν για να τους αναγκάσουν να τα κάνουν είναι αναποτελεσματικοί, από την στιγμή που δεν συμφωνούν με αυτά που τους λένε. Δηλαδή δεν είναι αληθινή η αλήθεια που τους πουλάνε οι «θεοί με την άσπρη μπλούζα» γιατί οι ίδιοι έχουν ξεπέσει σε δημόσια ανυποληψία, από την σκανδαλώδη συμπεριφορά τους που κι αυτή γίνεται ταχύτατα γνωστή.
Από την στιγμή που η δική του αλήθεια περί εμβολιασμών, εν προκειμένω, δεν συμφωνεί με την εν γένει συμπεριφορά του (ηθική, λογική, οικονομικά κλπ) σε παρόμοια θέματα καταρρίπτει κάθε έννοια εμπιστοσύνης σε οποιοδήποτε θέμα. Αναρωτήσου αν θα πήγαινες σε κάποιον νευροχειρούργο για επέμβαση αν γνώριζες ότι αυτός είναι καθημερινός θαμώνας χαρτοπαικτικών λεσχών, αν θα εμπιστευόσουν σε δικηγόρο τα νομικά σου αν γνώριζες πως εμπορεύεται κι εκδίδει γυναίκες ή αν θα εμπιστευόσουν σε ιδιωτικό σχολείο τα παιδιά σου αν γνώριζες ότι είναι οι διδάσκαλοι του χρήστες ναρκωτικών ουσιών; Ξέρω είναι ακραία παραδείγματα, αλλά με ακραία παραδείγματα αντιλαμβάνεται ο νους τις αντιθέσεις, που φυσικά έχουν μερικές χιλιάδες αποχρώσεις ενδείξεις και διαβάθμιση.
Κατάλαβες αναγνώστη; Δεν είναι ότι οι άνθρωποι δεν θέλουν να εμβολιάσουν τα παιδιά τους και τους εαυτούς τους αλλά είναι που δεν τους πιστεύουν και δεν τους πιστεύουν, όχι γιατί πιθανόν λένε ψέματα, όχι, μπορεί να λένε αλήθεια, αλλά γιατί πλέον είναι ανυπόληπτοι. Κι όποιος είναι ανυπόληπτος όποια αλήθεια και να πει δεν την πιστεύει κανείς, τουλάχιστον όχι οι σκεπτόμενοι άνθρωποι.
Τώρα στο θέμα «εμβολιασμοί» βάλε οποιοδήποτε άλλο θέμα θέλεις, δημοσιογραφία, πολιτική, θρησκεία, οικονομολόγοι, φυσικοί και μεταφυσικοί, χαρτορίχτρες, αστρολόγοι κι αστρονόμοι, στρατιωτικοί, οι κυνηγοί των UFO κι αναμένοντες τους Ανδρομέδιους ή τους Πλειάδειους (θα σε γελάσω) τους επιπεδογήινους και τους σφαιρογήινους, την προπαγάνδα και την αντιπροπαγάνδα, τους Ατλάντειους, τους Κρόνιους, τον Χριστό-Γιαχβέ, τον Βούδα, τον Κρίσνα, τους ΕΛΛ και τους Κουνελ κάθε είδους κι απόχρωσης ..κι όσα περισσότερα υποδείγματα φτιάξεις τόσο περισσότερο θα σου γίνει αντιληπτό ότι μεγάλο μέρος της εξουσίας, αλλά και της παραεξουσίας, τους κράτους και του παρακράτους, έχει περιέλθει σε ανυποληψία.
Υπόληψη είναι η πολύ καλή εικόνα, η καλή φήμη του, το ήθος του, η βαθύτατη εκτίμηση και ο σεβασμός που έχουν οι άλλοι για κάποιον και τα πεπραγμένα του.
Ανυποληψία είναι η έλλειψη εκτίμησης για το ήθος, για την εντιμότητα ή για την συνέπεια κάποιου. Η αμφισβήτηση της αξίας και η περιφρόνηση με την οποία αντιμετωπίζουμε κάποιον ή κάτι.
Τόσο απλό. Οι αρχικοί ιατροί έχασαν την υπόληψη τους στον δρόμο κάπου ανάμεσα σε πληρωμένα συνέδρια και την εμφανέστατη πλέον διαπλοκή τους με τις φαρμακοβιομηχανίες που υπηρετούν κι από ιατροί κατάντησαν «θεοί με την άσπρη μπλούζα» που κατέχουν το θέσφατο και την μοναδική αλήθεια, που δεν επιδέχεται αμφισβήτηση κι ενόχληση γι’ αυτές. Λοιπόν είναι κακά τα μαντάτα για τις αυθεντίες κάθε είδους. Οι άνθρωποι πλέον έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες ταχύτατα και διαμορφώνουν τις δικές τους αλήθειες.
Σήμερα λοιπόν οι άνθρωποι δημιουργούν ομάδες και συμφωνούν μεταξύ τους σε αλήθειες και πραγματικότητες που είναι αδιανόητες για τις συστημικές αλήθειες της εξουσίας. Το αποτέλεσμα της συστηματικής αντικατάστασης της εξουσιαστικής «αλήθειας» με άλλες αλήθειες, δεν είναι μόνον ότι οι νέες αλήθειες γίνονται δεκτές ως νέες πραγματικότητες, αλλά ότι καταστρέφεται η αίσθηση με την οποία βρίσκουν οι μάζες τον προσανατολισμό τους εμπιστευόμενες την εξουσία. Αυτό που χάθηκε λοιπόν, είναι η πίστη στην εξουσία, στο κράτος, στην οικογένεια, στον Θεό και (το μεγαλύτερο ανοσιούργημα) στους «θεούς με την άσπρη μπλούζα». Έχασαν οι εξουσίες σε μεγάλο βαθμό την εμπιστοσύνη μεγάλης μάζας από το μαντρί τους.
Διανθρωπισμός – Προσομοιωμένη Πραγματικότητα.
Προσομοιωμένη πραγματικότητα ονομάζεται η υπόθεση ότι η πραγματικότητα μπορεί να είναι προσομοιωμένη -για παράδειγμα, από προσομοίωση υπολογιστή- σε ένα βαθμό που είναι αδύνατο να διαχωριστεί από την “πραγματική” πραγματικότητα. Περιλαμβάνει μυαλά, τα οποία μπορεί να είναι ή και όχι εντελώς συνειδητά ότι ζουν μέσα σε μία προσομοίωση. Αυτή είναι η βασική διαφορά της ιδέας της προσομοιωμένης πραγματικότητας από αυτή της εικονικής πραγματικότητας, καθώς στην δεύτερη είναι εύκολο να διακρίνει ο μετέχων τη διαφορά της από την πραγματικότητα. Στην προσομοιωμένη πραγματικότητα, αντιθέτως, κάτι τέτοιο είναι απίθανο.
Η υπόθεση της προσομοιωμένης πραγματικότητας δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά από τον Hans Moravec. To 2003, ο φιλόσοφος Νικ Μπόστρομ ανέπτυξε έναν εκτενή λόγο για να ερευνήσει την πιθανότητα ότι η πραγματικότητα του ανθρώπου είναι προσομοίωση, θέτοντας συγκεκριμένους όρους. Υποστηρικτής της ύπαρξης προσομοιωμένης πραγματικότητας είναι, επίσης, ο Έλον Μασκ.
Ο διανθρωπισμός, η επιδίωξη της χρήσης της επιστήμης και της τεχνολογίας προκειμένου ο άνθρωπος να ξεπεράσει τους βιολογικούς του περιορισμούς, κερδίζει δυναμική, τόσο ως φιλοσοφία, όσο και ως πολιτικό κίνημα. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε «ευαγγελιστές» υψηλού προφίλ, όπως ο Ray Kurzweil, ο Hans Moravec και η Martine Rothblatt, σε επιχειρηματικές προσπάθειες όπως τα έργα επέκτασης της ζωής της Calico, (θυγατρική της Google), καθώς και σε διάφορες δράσεις λαϊκής βάσης, όπως το κίνημα βιο-χακαρίσματος DIY (Do It Yourself ― «Κάντο μόνος σου»).
Η τάση αυτή μπορεί να φαίνεται πολύ πρόσφατη, στην πραγματικότητα όμως γεννήθηκε πριν από δεκαετίες. Οι ρίζες του σύγχρονου κινήματος ανάγονται σε έναν Ιρανο-Αμερικανό φουτουριστή, πλέι μπόι του διεθνούς τζετ σετ, συγγραφέα, φιλόσοφο, διδάσκαλο, ομιλητή και σύμβουλο επιχειρήσεων, που ονομαζόταν Fereidoun M. Esfandiary, ο οποίος έγινε γνωστός με το ψευδώνυμο που ο ίδιος επινόησε, ως FM-2030.
Ο Esfandiary στα μέσα της δεκαετίας του 1970 άλλαξε νόμιμα το όνομά του σε FM-2030 για δύο κύριους λόγους: πρώτον, για να αντανακλά την ελπίδα και την πεποίθηση ότι θα ζήσει για να γιορτάσει τα εκατοστά γενέθλιά του το 2030. Δεύτερον, και σημαντικότερο, για να διαρρήξει την ευρέως διαδεδομένη συμβατική πρακτική της ονοματοδοσίας που είδε ως ριζωμένη σε μια συλλογική νοοτροπία που είχε διασωθεί τελικά μόνο ως λείψανο του φυλετικού παρελθόντος της ανθρωπότητας.
Θεωρούσε ότι τα παραδοσιακά ονόματα σχεδόν πάντα σφράγιζαν μια ετικέτα συλλογικής ταυτότητας πάνω στο άτομο ―η οποία ποικίλλει από το φύλο στην εθνικότητα― γεγονός που εκ πρώτης όψεως ήταν απότοκο των διαδικασιών σκέψης στον ανθρώπινο πολιτιστικό ιστό, αλλά η ταυτότητα τελικά τείνει να εκφυλίζεται σε στερεότυπα, φανατισμό και διακρίσεις. Όπως ο ίδιος έλεγε,
«…τα συμβατικά ονόματα ορίζουν το παρελθόν ενός ατόμου: την καταγωγή, την εθνότητα, την εθνικότητα, τη θρησκεία. Δεν είμαι αυτός που ήμουν πριν από δέκα χρόνια και σίγουρα δεν θα είμαι ο ίδιος σε είκοσι χρόνια. Ο αριθμός 2030 στο όνομά μου αντικατοπτρίζει την πεποίθησή μου ότι τα χρόνια γύρω στο 2030 θα είναι μια μαγική εποχή. Το 2030 θα είμαστε χωρίς ηλικία και όλοι θα έχουμε μια εξαιρετική ευκαιρία να ζήσουμε για πάντα. Το 2030 είναι ένα όνειρο και ένας στόχος ζωής».
Ο FM-2030 πέθανε το καλοκαίρι του 2000 από καρκίνο του παγκρέατος, σε ηλικία 69 ετών. Καταψύχθηκε από την «Μέκκα» της κρυογονικής, δηλαδή την εταιρεία Alcor Life Extension Foundation στην Αριζόνα των ΗΠΑ, η οποία χρησιμοποίησε μια νέα μέθοδο που ονομάζεται υαλοποίηση (vitrification). Ήταν ο πρώτος άνθρωπος στον οποίο εφαρμόστηκε αυτή η μέθοδος κρυογονικής, αντί για την μέχρι τότε συνήθη κατάψυξη.
Ο FM-2030 είχε κάνει πολλές προβλέψεις που ήδη επαληθεύτηκαν όπως η τεχνητή γονιμοποίηση, η γενετική μηχανική, η τηλεδιάσκεψη, οι τηλεαγορές, και η τηλεϊατρική. Επίσης είχε προβλέψει τους τρισδιάστατους εκτυπωτές και πίστευε πως η ελεύθερη ενέργεια από τον ήλιο θα μας παρείχε κάποτε ανεξάντλητους ενεργειακούς πόρους και θα περιόριζε την ανάγκη των ανθρώπων για ανταγωνισμό.
Ερωτήματα για την Νοημοσύνη.
“Είναι δυνατό, να δημιουργηθεί μια μηχανή που να μπορεί να λύνει όλα τα προβλήματα, που οι άνθρωποι λύνουν χρησιμοποιώντας την νοημοσύνη τους;”. Αυτό το ερώτημα εξετάζει την οπτική των ικανοτήτων που θα αποκτήσουν στο μέλλον οι μηχανές και κατευθύνει τις έρευνες της τεχνητής νοημοσύνης. Οι έρευνες αυτές, εξετάζουν μόνο την συμπεριφορά των μηχανών και αγνοούν τους προβληματισμούς που ενδιαφέρουν τους ψυχολόγους, τους γνωστικούς επιστήμονες και τους φιλοσόφους. Συνεπώς, η απάντησή τους δεν σχετίζεται με το αν οι μηχανές σκέφτονται πραγματικά (όπως το άτομο) ή αν πράττουν σαν να σκέφτονται.
Η θεμελιώδης σκέψης των περισσότερων ερευνητών της τεχνητής νοημοσύνης συμπεριλαμβάνεται στην πρόταση του Dartmouth workshop (1956):
“Κάθε πλευρά της μάθησης ή οποιοδήποτε άλλο χαρακτηριστικό της νοημοσύνης μπορεί να περιγραφεί με τόση ακρίβεια, που μια μηχανή μπορεί να φτιαχτεί ώστε να το απομιμείται.”
Τα επιχειρήματα που ασκούν κριτική στην υπόθεση αυτή είναι δύο: α) Ο σχεδιασμός ενός συστήματος τεχνητής νοημοσύνης είναι αδύνατος, επειδή υπάρχουν ορισμένοι πρακτικοί περιορισμοί στις ικανότητες των υπολογιστών β) Υπάρχει μια ορισμένη μοναδική ικανότητα του ανθρώπινου νου που είναι απαραίτητη για τη σκέψη και δεν μπορεί να αντιγραφεί από τη μηχανή (ή από μεθόδους των ερευνητών της τεχνητής νοημοσύνης). Τα επιχειρήματα υπέρ της υπόθεσης αυτής, πρέπει να δείξουν ότι ένα τέτοιο σύστημα είναι δυνατό να υπάρξει. Το πρώτο βήμα για να απαντηθεί η ερώτηση είναι να καθοριστεί ο ορισμός της “νοημοσύνης”.
O Άλαν Τούρινγκ περιόρισε το πρόβλημα του ορισμού της νοημοσύνης σε μια απλή ερώτηση σχετική με τη συζήτηση. Πρότεινε ότι:
“…Αν μια μηχανή μπορεί να απαντήσει σε οποιαδήποτε ερώτηση της θέσεις, χρησιμοποιώντας τις ίδιες λέξεις που ένα συνηθισμένο πρόσωπο θα χρησιμοποιούσε, τότε μπορούμε να αποκαλούμε αυτή την μηχανή, έξυπνη.”
Μια μοντέρνα εκδοχή του πειραματικού σχεδιασμού του θα χρησιμοποιούσε ένα online chat room, που ο ένας από τους συνομιλητές είναι άνθρωπος και ο άλλος είναι υπολογιστικό πρόγραμμα. Το πρόγραμμα “περνάει” το τεστ αν δεν μπορεί κάποιος να ξεχωρίσει από τους συνομιλητές ποιος είναι ο άνθρωπος. Ο Τούρινγκ υπογραμμίζει ότι κανείς (εκτός από τους φιλόσοφους) δεν έχει αναρωτηθεί “μπορούν οι άνθρωποι να σκεφτούν;”. Μάλιστα, γράφει:
“Αντί να διαφωνούμε συνεχώς για το θέμα αυτό, είναι σύνηθες να έχουμε μια ευγενική σύμβαση ότι όλοι μπορούν να σκεφτούν”. Το πείραμα του Τούρινγκ επεκτείνει την “ευγενική σύμβαση” και για τις μηχανές: “Αν μια μηχανή συμπεριφέρεται τόσο έξυπνα όσο ένα ανθρώπινο ον, τότε είναι τόσο νοήμον όσο ένα ανθρώπινο ον.”
Ένα αντεπιχείρημα του πειράματος εκφράζει ότι είναι ανθρωπομορφικό. Αν ο ιδανικός σκοπός είναι να δημιουργήσουμε μηχανές που είναι πιο έξυπνες από τον άνθρωπο, γιατί να επιμένουμε ότι οι μηχανές πρέπει να είναι όσο πιο φαινομενικά, γίνεται, ανθρώπινες; Για παράδειγμα, ο St. Rusell και ο P. Norving γράφουν ότι:
“Τα κείμενα της αεροναυτικής μηχανικής δεν προσδιορίζουν τον σκοπό του κλάδου τους λέγοντας ότι πρέπει να σχεδιάζουν μηχανές που πετάνε ακριβώς όπως τα περιστέρια ώστε να είναι δυνατό να ξεγελάνε τα άλλα περιστέρια.”
Στην σύγχρονη εποχή, οι ερευνητές της τεχνητής νοημοσύνης ορίζουν την νοημοσύνη με κριτήρια του νοητικού παράγοντα. “Ευφυής Πράκτορας” είναι αυτός που αντιλαμβάνεται και πράττει σε ένα περιβάλλον. Το “μέτρο απόδοσης” προσδιορίζει την μετρήσιμη επιτυχία του παράγοντα. Πιο συγκεκριμένα:
“Αν ένας παράγοντας πράττει έτσι ώστε να μεγιστοποιήσει την προσδοκώμενη αξία του μέτρου απόδοσης, που βασίζεται σε παλαιότερη εμπειρία και γνώση, τότε είναι νοήμων.”
Ορισμοί, σαν αυτόν, προσπαθούν να συλλάβουν την ουσία της νοημοσύνης. Έχουν το πλεονέκτημα, σε αντίθεση με το πείραμα Turing, ότι δεν συμπεριλαμβάνουν ανθρώπινα χαρακτηριστικά που δεν θεωρούμε ότι είναι έξυπνα, όπως η ικανότητα να προσβάλλουμε ή η πρόθεση να ψευδόμαστε. Αντίστοιχα, έχουν το μειονέκτημα να αποτυγχάνουν στα ζητήματα κοινής λογικής όπως στο “καταστάσεις που σκεφτόμαστε” και “καταστάσεις που δεν σκεφτόμαστε”, με αποτέλεσμα να θεωρείται, ότι ακόμη και ένας θερμοστάτης έχει στοιχειώδη νοημοσύνη!!
Επιχειρήματα υπέρ της τεχνητής νοημοσύνης.
Ο Χ. Ντρέιφους περιγράφει το επιχείρημά του λέγοντας ότι:
“Αν το νευρικό σύστημα υπακούει στους νόμους της φυσικής και της χημείας, που έχουμε κάθε λόγο να πιστεύουμε ότι το κάνει, τότε… εμείς… θα έπρεπε να είμαστε ικανοί να αναπαραγάγουμε την συμπεριφορά του νευρικού συστήματος με κάποια υλική μηχανή”.
Το επιχείρημα, αυτό, ειπώθηκε για πρώτη φορά το 1943 και έντονα υποστηρίχθηκε το 1988 από τον Χανς Μόραβεκ. Ο Ρέι Κουρτσβάιλ, υπολογίζει ότι η υπολογιστική δύναμη θα είναι επαρκής για να πραγματοποιήσει προσομοίωση εγκεφάλου το 2029. Αντίστοιχα, μια μη-πραγματικού-χρόνου προσομοίωση θαλαμοφλοιωδούς μοντέλου που είχε το μέγεθος ανθρώπινου εγκεφάλου, πραγματοποιήθηκε το 2005 και χρειάστηκαν 50 μέρες για την προσομοίωση 1 δευτερολέπτου εγκεφαλικής δραστηριότητας από σύμπλεγμα 27 επεξεργαστών. Μερικοί διαφωνούν ότι η προσομοίωση εγκεφαλικής δραστηριότητας είναι εφικτή ως θεωρία, ακόμη και κριτικοί της τεχνητής νοημοσύνης όπως ο Χ. Ντρέιφους και ο Τζ. Σέαρλ. Όμως, ο Σέαρλ τονίζει ότι θεωρητικά, τα πάντα μπορούν να προσομοιωθούν σε υπολογιστή, επομένως, σύμφωνα με τον ορισμό υπάρχει ένα σημείο που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι οποιαδήποτε διαδικασία μπορεί τεχνικά να θεωρηθεί “υπολογιστική”. Επισημαίνει:
“Αυτό που επιθυμούμε να γνωρίσουμε είναι αυτό που ξεχωρίζει τους θερμοστάτες από το ήπαρ”.
Συμπερασματικά, απλώς το γεγονός να αντιγραφεί η λειτουργία του εγκεφάλου θα μπορούσε από μόνο του, να είναι μια παραδοχή άγνοιας που σχετίζεται με την νοημοσύνη και την φύση του νου.
Η ανθρώπινη σκέψη είναι επεξεργασία συμβόλων.
Το 1963, ο Άλεν Νιούελ και ο Χέρμπετ Σάιμον πρότειναν ότι ένας “συμβολικός χειρισμός” αποτελεί την ουσία της ανθρώπινης και της μηχανικής νοημοσύνης. Πιο συγκεκριμένα:
“Ένα φυσικό συμβολικό σύστημα έχει τα απαραίτητα και τα επαρκή χαρακτηριστικά της γενικής νοητικής πράξης”.
Η πεποίθηση αυτή είναι πολύ ισχυρή: Υπονοεί ότι και η ανθρώπινη σκέψη είναι είδος συμβολικού χειρισμού (επειδή ένα συμβολικό σύστημα είναι απαραίτητο για την νοημοσύνη) και ότι οι μηχανές μπορούν να είναι έξυπνης (επειδή ένα συμβολικό σύστημα είναι επαρκές για την νοημοσύνη). Μια άλλη εκδοχή της πρότασης αυτής, περιγράφηκε από τον φιλόσοφο Χ. Ντρέιφους, και ονομάζεται “Φιλοσοφική Υπόθεση”:
“Η σκέψη μπορεί να παρατηρηθεί ως μια μηχανή που χειρίζεται στοιχεία πληροφοριών, σύμφωνα με επίσημους κανόνες”.
Γίνεται, συνήθως, διαφοροποίηση μεταξύ του είδους των υψηλών επιπέδων συμβόλων που άμεσα συμφωνούν με αντικείμενα του κόσμου, όπως “σκύλος” και “ουρά”, και των πιο περίπλοκων συμβόλων που υπάρχουν στις μηχανές, όπως ένα νευρικό δίκτυο. Μια πρόσφατη έρευνα της τεχνητής νοημοσύνης, που καλείται “Παλιά καλή παραδοσιακή τεχνητή νοημοσύνη” (GOFAl) του Τζον Χόγκλαντ, εξετάζει αυτού του είδους υψηλού επιπέδου σύμβολα.
Τα αντεπιχειρήματα αυτής της θέσης, υποστηρίζουν ότι η ανθρώπινη σκέψη δεν συγκροτείται από υψηλού επιπέδου συμβολικό χειρισμό. Δεν υποστηρίζουν, όμως, ότι δεν είναι δυνατή η τεχνητή νοημοσύνη αλλά ότι χρειάζεται κάτι περισσότερο από την διαδικασία των συμβόλων.
Ο Άλαν Τούρινγκ σημείωσε ότι υπάρχουν πολλές διαφωνίες του τύπου “μια μηχανή ποτέ δεν θα κάνει το Χ”, όπου Χ μπορεί να είναι πολλά πράγματα, όπως:
“Να είναι ευγενική, επινοητική, όμορφη, φιλική, να παίρνει πρωτοβουλίες, να έχει αίσθηση του χιούμορ, να διακρίνει το σωστό από το λάθος, να κάνει λάθη, να ερωτεύεται, να απολαμβάνει φράουλες με σαντιγί, να κάνει κάποιον να την ερωτευτεί, να μαθαίνει από τις εμπειρίες, να χρησιμοποιεί της λέξεις σωστά, να είναι το αντικείμενο της σκέψης της, να έχει διάφορες συμπεριφορές όπως ο άνθρωπος, να κάνει κάτι καινούργιο.”
Είναι μια μηχανή φιλική ή εχθρική;
Το ερώτημα έχει δύο μορφές: α) η “εχθρικότητα” μπορεί να οριστεί ως λειτουργία ή συμπεριφορά, που σε αυτήν την περίπτωση, “εχθρικός” είναι το συνώνυμο του “επικίνδυνου” β) η “εχθρικότητα” μπορεί να οριστεί ως πρόθεση, δηλαδή, μπορεί μια μηχανή “εσκεμμένα” να ρυθμιστεί για να κάνει κακό. Το ερώτημα που σχετίζεται με το αν υψηλής νοημοσύνης και εντελώς αυτόνομα μηχανήματα μπορούν να είναι επικίνδυνα εξετάζεται λεπτομερώς από τους φουτουριστές.
Ένα πρόβλημα είναι ότι οι μηχανές μπορεί να αποκτήσουν την αυτονομία και την νοημοσύνη που χρειάζονται για να γίνουν επικίνδυνες, πολύ γρήγορα. Ο Βέρνορ Βινγκ θεωρεί ότι σε λίγα χρόνια, οι υπολογιστές ξαφνικά θα γίνουν χιλιάδες ή μυριάδες φορές πιο έξυπνοι από τους ανθρώπους και υποθέτει ότι αυτό με κάποιο τρόπο ή πιθανώς να γίνει επικίνδυνο για τους ανθρώπους. Αυτό είναι ένα ζήτημα που ερευνάται από την φιλοσοφία που καλείται Σινγκιουλαριταριανισμός ή Μοναδικοτακισμός (Singularitarianism).
To 2009, ακαδημαϊκοί και τεχνολογικά εξειδικευμένοι παρευρέθησαν σε συνέδριο για να συζητήσουν την ενδεχόμενη σύγκρουση των ρομπότ και των υπολογιστών και τη σύγκρουση με την υποθετική πιθανότητα ότι μπορούν να γίνουν αυτόνομα και ικανά να λαμβάνουν τις δικές τους αποφάσεις. Συζήτησαν, ακόμη, την πιθανότητα και την έκταση που οι υπολογιστές και τα ρομπότ θα μπορούν να αποκτήσουν και σε ποιο βαθμό θα μπορούν να χρησιμοποιήσουν τις ικανότητες αυτές ώστε να πραγματοποιήσουν οποιαδήποτε απειλή.
Σημειώθηκε ότι μερικές μηχανές έχουν αποκτήσει διάφορες μορφές αυτονομίας, περιλαμβάνοντας την δυνατότητα αναζήτησης πηγών ενέργειας από μόνες τους και την δυνατότητα να επιλέγουν στόχους επίθεσης με όπλα. Επιπροσθέτως, υπογράμμισαν όταν ορισμένοι ιοί υπολογιστών μπορούν να επιβιώσουν με τις ικανότητες “κατσαρίδας”. Βεβαίως, τόνισαν ότι η αυτονομία στο επίπεδο που παρουσιάζεται στα σενάρια επιστημονικής φαντασίας είναι σχεδόν απίθανη αλλά υπάρχουν ορισμένοι δυνητικοί κίνδυνοι.
Κάποιοι ειδικοί και ακαδημαϊκοί θέτουν τις αμφιβολίες τους για την χρήση ρομπότ από τον στρατό, ειδικά για τα ρομπότ που έχουν αυτόνομες ιδιότητες. Το Ναυτικό των Η.Π.Α. συγκρότησε μια δήλωση που υποστηρίζει ότι τα στρατιωτικά ρομπότ καθώς γίνονται πιο περίπλοκα, χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή στην διαχείρισή τους και στις ικανότητες που έχουν για την λήψη αυτόνομων αποφάσεων.
Κάποιοι άλλοι ειδικοί πρότειναν την ανάγκη σχεδιασμού “Φιλικής τεχνητής νοημοσύνης”, υποστηρίζοντας ότι στα πλεονεκτήματα που προκύπτουν από την τεχνητή νοημοσύνη, πρέπει να συμπεριληφθούν και οι προσπάθειες δημιουργίας μιας τεχνητής νοημοσύνης που είναι φιλική και ανθρώπινη. Κοντολογίς, έχουν χάσει τον μπούσουλα…
ΠΟΙΑ ΑΛΗΘΕΙΑ;
Αλήθεια είναι, γενικά, η υπαρκτότητα μιας κατάστασης ή η πραγματικότητα ενός γεγονότος. Ως αλήθεια δεχόμαστε αυτό που αντιλαμβάνονται ως πραγματικότητα, με σιγουριά και συμφωνία, οι περισσότεροι άνθρωποι. Όταν δύο ή περισσότεροι άνθρωποι συμφωνούν στην αντίληψη ενός φαινομένου, δημιουργούν μια κοινή σύμβαση για το φαινόμενο και την «αίσθηση» που αυτό προκαλεί. Όταν αυτή η κοινή σύμβαση αφορά ένα μεγάλο σύνολο ανθρώπων, όταν δηλαδή «όλοι» αντιλαμβάνονται κάτι με όμοιο τρόπο, τότε η κοινή αυτή σύμβαση γίνεται αποδεκτή ως αλήθεια.
Δύο διαφορετικές ομάδες ανθρώπων μπορούν να έχουν διαφορετικές «αλήθειες»: οι μεν να λένε ότι ο ουρανός είναι γαλάζιος και οι δε ότι ο ουρανός είναι μπλε. Καθώς το χρώμα είναι μόνο μια μορφή που σχηματίζεται στον εγκέφαλο από την επεξεργασία της αλληλουχίας ηλεκτρικών ώσεων που μεταφέρει το οπτικό νεύρο, το μπλε είναι μια σύμβαση, η οποία εξαρτάται από την ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε όλοι με όμοιο τρόπο κάτι όπως το χρώμα. Η αχρωματοψία για παράδειγμα θα μπορούσε να προκαλέσει μια τέτοια ασυμφωνία.
Η αλήθεια ως όρος χρησιμοποιείται από την ευρωπαϊκή φιλοσοφία για να καθορίσει αυτό που αποτελεί μέρος της πραγματικότητας. Γενικά η έννοια και η αξία της αλήθειας αποτελεί ένα από τα δυσκολότερα προβλήματα της φιλοσοφίας, με πολλές διαφορετικές θεωρίες να έχουν ειπωθεί.
Η έκφραση της μη αλήθειας είναι το ψέμα.
Η λέξη προέρχεται από το στερητικό α- και τη λέξη λήθη (λησμονιά). Σύμφωνα όμως με το λεξικό των Liddell – Scott η λέξη προέρχεται από το λήθω = λανθάνω (= μου διαφεύγει) και το στερητικό “α”.
Το ψέμα δεν είναι το ακριβώς αντίθετο της αλήθειας. Η αλήθεια αντανακλά και παράγει πραγματικότητα, η μη αλήθεια δεν παράγει πραγματικότητα, ενώ το ψέμα, επειδή δεν αντανακλά την πραγματικότητα, παράγει νέα πραγματικότητα, νέα δηλαδή αλήθεια, όταν το πιστεύει κάποιος.
Μισή αλήθεια: Πολλές φορές κάποιος μπορεί να κάνει αληθείς δηλώσεις, να μη λέει δηλαδή ψέματα για όσα τον ρωτούν και παρόλα αυτά να κρύβει μέρος της αλήθειας, ηθελημένα. Αυτού του είδους η πρακτική για πολλούς είναι ομότιμη με ψέμα, με την έννοια ότι έχει την ίδια πρόθεση.
«Προσωπική» αλήθεια: Η αλήθεια για τον καθένα είναι η πραγματικότητα που βιώνει. Η πραγματικότητα αυτή καθορίζεται από όσα αισθάνεται και πιστεύει. Συνήθως, όταν χρησιμοποιούμε τον όρο αλήθεια, αναφερόμαστε σε πράγματα που αισθανόμαστε και πιστεύουμε από κοινού.
Η σχετικότητα της αλήθειας: Η αλήθεια δεν είναι ίδια για τον καθένα. Για την αλήθεια διαφωνούν ακόμη και ειδικοί επί των θεμάτων. Για παράδειγμα οι επιστήμονες διαφωνούν σε πολλά θέματα για το τι ισχύει πραγματικά και οι θρησκείες αποδέχονται διαφορετική εκδοχή της αλήθειας η μία από την άλλη. Ακόμη και όταν αλήθεια θεωρείται η πραγματικότητα που βιώνουμε, όσοι υποστηρίζουν πως υπάρχουν παράλληλα σύμπαντα, θεωρούν πως ένα σύμπαν σαν το δικό μας είναι επίσης μια εκδοχή της αλήθειας.
Επιστημονική αλήθεια: Για να αποφεύγει το λάθος, η επιστήμη αναζητά την αλήθεια μέσα από αυστηρές διαδικασίες ελέγχου. Η επιστημονική αλήθεια φαίνεται να είναι αρκετά αντικειμενική καθώς ζητά τα όσα ισχυρίζεται κάποιος να επαληθεύονται πειραματικά, όσες φορές κι αν κάποιο πείραμα επαναλαμβάνεται. Για όσο διάστημα μια θεωρία καλύπτει όσα παρατηρούμε, η θεωρία αυτή θεωρείται αληθής. Καθώς η επιστήμη κάνει συνεχώς νέες ανακαλύψεις, η επιστημονική αλήθεια αναπροσαρμόζεται ή επεκτείνεται.
Θρησκευτική αλήθεια: Η αλήθεια των θρησκειών είναι περισσότερο αξιωματική και αδιαπραγμάτευτη από αυτή της επιστήμης. Η θρησκευτική αλήθεια παραμένει σταθερή, ενδεχομένως όμως να αλλάζει η ερμηνεία των πιστεύω της ώστε να ακολουθεί τις σύγχρονες παρατηρήσεις. Στον χριστιανισμό, η θρησκευτική αλήθεια φανερώνει τον ίδιο τον Θεό ως την απαρχή και συνέχεια της αλήθειας: «Εγώ ειμί η οδός και η αλήθεια και η ζωή» (Ιω. γ΄ 21). Μεγάλο μέρος της θρησκευτικής αλήθειας δεν φαίνεται να είναι δυνατό να τεκμηριωθεί με επιστημονική διαδικασία και ως εκ τούτου γίνεται αποδεκτή μέσω της πίστης. Στην θρησκευτική αλήθεια γίνεται φανερό πως, εννοιολογικά, η αλήθεια δεν είναι το αντίθετο του ψέματος, καθώς οι θρησκευτικές αλήθειες διαφέρουν μεταξύ τους.
Η αλήθεια σύμφωνα με την «Θεωρία των Ιδεών» του Πλάτωνα
Ο Πλάτωνας, θέλοντας να δείξει την δυσκολία του να συλλάβει κανείς την αλήθεια, χρησιμοποίησε μια αλληγορία. Είπε πως οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τις αισθήσεις τους για να συλλάβουν την αλήθεια, όμως εξαπατώνται από αυτές. Μοιάζουν σαν να είναι δεμένοι μέσα σε ένα σπήλαιο από το οποίο δεν μπορούν να βγουν ή να κοιτάξουν πίσω, όπου (πίσω τους) βρίσκεται αναμμένη μία φωτιά, καθώς και διάφορα αντικείμενα που περνούν από μπροστά της οι δεσμώτες-θαυματοποιοί. Το μόνο που βλέπουν είναι οι σκιές που σχηματίζονται από τα αντικείμενα στον τοίχο του σπηλαίου καθώς αυτά φωτίζονται από την φωτιά που την χειρίζονται οι δεσμώτες τους.
Η σκιά ενός κύβου θα μπορούσε να εμφανίζεται είτε σαν ακανόνιστο εξάγωνο, σαν παραλληλόγραμμο ή σαν τετράγωνο, αλλάζοντας συνεχώς μορφή καθώς αυτός περιστρέφεται. Οι σκιώδεις αυτές μορφές εμφανίζονται μάλιστα παραμορφωμένες από την φωτιά που κυματίζει και από το ανάγλυφο του τοίχου του σπηλαίου. Οι άνθρωποι τελικά, εμπιστευόμενοι την εικόνα που τους δίνει η περιορισμένη όρασή τους, την οποία και συνηθίζουν, πιστεύουν πως η αλήθεια είναι οι σκιές.
Ακόμη και αν κάποιος δραπετεύσει και βγει από το σπήλαιο στο φως του ήλιου, αν δεν έχει ανοικτό φιλοσοφικό πνεύμα τυφλώνεται από το φως και ξαναμπαίνει στη σιγουριά του σπηλαίου, ανίκανος να ξεφύγει από αυτό που έχει συνηθίσει ως αληθινό. Ο φιλόσοφος, αυτός δηλαδή που συνεχώς θέτει ερωτήματα για το «τι», «πώς» και «γιατί», είναι ο μόνος που μπορεί να δει την αλήθεια και παρόλο που γνωρίζει πως θα χλευαστεί στην προσπάθειά του να την μεταφέρει και στους υπόλοιπους μέσα στο σπήλαιο, ο Πλάτωνας υποστηρίζει πως είναι χρέος του να τους μεταδώσει την γνώση αυτή. Διαφωνώ!
Σύγχρονη Φιλοσοφία: Με το ζήτημα της αλήθειας, ασχολήθηκαν και ανέπτυξαν διάφορες θεωρίες και πολλοί άλλοι φιλόσοφοι, όπως οι Ιμμάνουελ Καντ, Ρενέ Ντεκάρτ, Γκότφριντ Βίλχελμ Λάιμπνιτς, Φρειδερίκος Νίτσε, Πολ Νατόρπ και άλλοι.
Η σύγχρονη φιλοσοφική σκέψη δίνει στον όρο αλήθεια διάφορες ερμηνείες:
Οντολογική αλήθεια: Είναι η αλήθεια για τα πράγματα όπως υπάρχουν καθ’ εαυτά και όπως είναι η πραγματική τους φύση και όχι όπως ο άνθρωπος έχει την δυνατότητα να τα γνωρίσει.
Τυπική αλήθεια: Στην τυπική αλήθεια προϋπόθεση είναι η έλλειψη αντιφατικότητας και η ταυτόχρονη παρουσία λογικής ακολουθίας. Ωστόσο μία τυπική αλήθεια μπορεί να μην είναι ουσιαστική. Στην φράση «η ψυχή είναι αθάνατη», περιέχεται μία τυπική αλήθεια, δεδομένου ότι δεν είναι ουσιαστικά επιβεβαιωμένη.
Καθ’ ύλην αλήθεια: Είναι η αλήθεια κατά την οποία υπάρχει πλήρης ταύτιση της γνώσης προς το περιεχόμενο και τα πραγματικά δεδομένα. Η φράση «Η γη κινείται γύρω από τον ήλιο» είναι πραγματική αλήθεια και διαθέτει απόλυτο κύρος.
Μεταφυσική αλήθεια: Πρόκειται για την αλήθεια που δεν μπορεί κανείς να γνωρίζει με βεβαιότητα. Έρχεται σε αντίθεση με την θετική σχολή, που υποστηρίζει ότι γνωρίζουμε την αλήθεια μόνο με τα εμπειρικά δεδομένα.
Δογματική αλήθεια: Είναι η άποψη ότι μπορούμε με βεβαιότητα να γνωρίσουμε την αλήθεια των πραγμάτων, τα οποία είναι όπως ακριβώς μας πλασάρονται.
Αληθές και ψευδές στην λογική και την φιλοσοφία.
Το αληθές είναι μία από τις δύο βασικές αξίες (τιμές) της λογικής. Η δεύτερη είναι το ψευδές.
Ο Αριστοτέλης φαίνεται να ήταν ο πρώτος που έθεσε τυπικό πλαίσιο για την λογική, την προτασιακή λογική, που εξελίχθηκε και συνδέεται άμεσα με την ευρύτερη μαθηματική λογική. Η Άλγεβρα Μπουλ, που έχει προκύψει ως μαθηματική έκφραση της Αριστοτέλειας λογικής (του είναι ή δεν είναι), έχει βρει ευρεία εφαρμογή στην σχεδίαση του λογισμικού και των κυκλωμάτων των ηλεκτρονικών υπολογιστών.
Ψέμα είναι μια πρόταση που λέγεται από κάποιον με σκοπό να πείσει το κοινό του ότι είναι αληθής, ενώ ο ίδιος συνειδητά γνωρίζει ότι η πρόταση είναι αναληθής.
Υποκατηγορίες του ψέματος.
Στην καθημερινή ζωή η έννοια του ψέματος συνδέεται με την πρόθεση της εξαπάτησης. Ωστόσο αυτή είναι μόνο μια κατηγορία ψεμάτων. Δηλαδή, ένας άνθρωπος λέει ένα ψέμα όταν προσπαθεί να πείσει κάποιον ότι αυτό που λέει είναι αλήθεια ενώ ο ίδιος έχει αμφιβολίες προς την αλήθεια της πρότασης ή γνωρίζει όντως ότι είναι αναληθής. Μια πρόταση μπορεί να εξεταστεί ως προς την αλήθεια της και να αποδειχτεί ψευδής ή αληθής. Δεν είναι όμως απαραίτητο να αποδειχτεί κάτι ψευδές ώστε να χαρακτηριστεί ως ψέμα.
Μια αληθινή πρόταση μπορεί τελικά να χαρακτηριστεί ψέμα όταν αυτός που την λέει έχει αμφιβολίες. Παράδειγμα: Όταν κάποιος λέει “Ο ουρανός είναι γαλάζιος”, παρότι γνωρίζουμε τώρα ότι είναι γαλάζιος και μπορούμε να το εξηγήσουμε, όταν αυτός ο άνθρωπος αγνοεί ή έχει αμφιβολία ότι είναι γαλάζιος τότε αυτή η αντικειμενική αλήθεια τελικά μπορεί να χαρακτηριστεί ως ψέμα. Ακόμα και αν δεν έχει καμία αμφιβολία για κάποια πρόταση, η εξέταση της πρότασης και η αδυναμία να αποδειχτεί αληθής τότε καθιστούν την πρόταση ως ψέμα.
Παράδειγμα: Όταν κάποιος λέει ότι έχει μέσα στο δωμάτιο του έναν αόρατο ροζ ελέφαντα που κανείς δεν μπορεί να αγγίξει, να νιώσει ή να αντιληφθεί με οποιονδήποτε τρόπο και είναι 100% σίγουρος ότι υπάρχει, επειδή αδυνατούμε με τα μέσα που διαθέτουμε να επαληθεύσουμε αυτή την πρόταση τότε χαρακτηρίζεται ως ψέμα.
Μια ακόμα υποκατηγορία ψέματος εμφανίζεται όταν κάποιος εσκεμμένα δεν δίνει απαντήσεις σε ερωτήματα με σκοπό ή την ελπίδα το κοινό του να πιστέψει αυτό που ο ίδιος θέλει. Παράδειγμα: Όταν ένας δημοσιογράφος ρωτάει έναν πολιτικό να διευκρινίσει κάποιες πτυχές σε ένα θέμα και ο πολιτικός εσκεμμένα αποφεύγει την απάντηση με σκοπό ο δημοσιογράφος να νομίζει ό,τι θέλει τότε η αρχική θέση του πολιτικού στο θέμα μπορεί να χαρακτηριστεί ψέμα.
Τα ‘λευκά’ ψέματα είναι μια υποκατηγορία που φαινομενικά δεν έχουν κανέναν αρνητικό αντίκτυπο. Είναι μικρά ψέματα που κάποιος μπορεί να πει, στη πλειοψηφία για να αποφύγει μια άβολη ή άχαρη κατάσταση. Παράδειγμα: Όταν ένα παιδί δεν έχει φάει για μεσημέρι και η μητέρα του το ρωτάει αν έχει φάει και απαντάει “Ναι, έχω φάει” με σκοπό να βγει να παίξει. Τα λευκά ψέματα στην πραγματικότητα απέχουν πολύ λίγο από τα ψέματα. Η γνώση ότι κάποιος λέει τέτοιου είδους ψέματα τελικά δημιουργεί την ίδια έλλειψη εμπιστοσύνης από το κοινωνικό σύνολο. Για τα ‘λευκά ψέμματα’ που τα επικροτεί και τα θεωρεί επιβεβλημένα, έχει αναφερθεί εκτενώς ο Πλάτωνας.
Στο μικρό δοκίμιο ‘On Bullshit’ o Χάρυ Φράνκφουρτ διαφοροποιεί την έννοια του ψέματος από αυτή του bullshitting, ελληνιστί ‘μαλακίες’. Σύμφωνα με τον Χάρυ Φράνκφουρτ λοιπόν, όποιος λέει ψέματα έχει στο μυαλό του πάντα την έννοια της αλήθειας. Αντιθέτως ο bullshitter δεν ενδιαφέρεται καθόλου για την αλήθεια και μπορεί να πει κάποια πρόταση μόνο και μόνο για να δώσει μια εντύπωση της πραγματικότητας – μπορεί να είναι αληθής ή ψευδής βέβαια. Παράδειγμα: Όταν κάποιος, έπειτα από πίεση σε ένα θέμα που δεν τον ενδιαφέρει καθόλου και δεν πρόκειται να ασχοληθεί, λέει μια άποψη για ένα θέμα μόνο για να ευχαριστήσει τον συνομιλητή του ώστε να σταματήσει να τον πιέζει.
Εμφάνιση αναρτήσεων ταξινομημένων κατά ημερομηνία για το ερώτημα woke. Ταξινόμηση κατά συνάφεια Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων ταξινομημένων κατά ημερομηνία για το ερώτημα woke. Ταξινόμηση κατά συνάφεια Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Κυριακή 1 Δεκεμβρίου 2024
Κυριακή 25 Αυγούστου 2024
Το Τέλος της Κοινωνίας των Πολιτών
Το κίνημα για τα δικαιώματα των τρανς πέρασε γρήγορα στον κρατικό καταναγκασμό και την απροκάλυπτη βία. Δεν υπάρχει τίποτα το φιλελεύθερο σε ό,τι συμβαίνει από αυτό το κίνημα σήμερα.
Η «κοινωνία των πολιτών» είναι μια κοινότητα ατόμων που συνδέονται μεταξύ τους με κοινά συμφέροντα και δραστηριότητες. Τα κοινά συμφέροντα περιλαμβάνουν τη δυνατότητα να κυκλοφορούν με ασφάλεια στους δρόμους (ειρήνη) και να ασκούν δικαιώματα όπως η ελευθερία του λόγου (ατομική ελευθερία). Αυτά τα κοινά συμφέροντα επιτρέπουν την άνθηση κοινών δραστηριοτήτων, συμπεριλαμβανομένου του εμπορίου και της εκπαίδευσης των παιδιών.
Η κοινωνία των πολιτών είναι εφικτή μόνο επειδή οι περισσότεροι άνθρωποι θέλουν να ζουν με ασφάλεια, να προστατεύουν τα αγαπημένα τους πρόσωπα, και να ευημερούν. Αυτή η laissez-faire στάση αποτελούσε καθοριστικό χαρακτηριστικό των Αμερικανών, ωστόσο ένας σχεδιασμένος και καλά χρηματοδοτούμενος πολιτισμικός πόλεμος καταστρέφει τη φημισμένη ανεκτικότητα της Αμερικής, αλλά και όλου του υπόλοιπου κόσμου. Αν τα κοινά συμφέροντα της κοινωνίας καταρρεύσουν και η ειρήνη και η ελευθερία αντικατασταθούν από τη βία και τα προνόμια, τότε κοινές δραστηριότητες όπως το εμπόριο της ελεύθερης αγοράς και η εκπαίδευση δεν μπορούν να λειτουργήσουν.
Ένα κίνημα αποτυπώνει την ωμή καταστροφή αυτού του πολιτιστικού πολέμου κατά της κοινωνίας των πολιτών – ένα αίτημα για «δικαιώματα των τρανς!» εκρήγνυται σε όλο τον κόσμο. Αλλά έχει επίσης αναπτυχθεί μια έντονη αντίδραση εναντίον του, με επιτομή το μποϊκοτάζ της μπύρας Bud Light στην Αμερική για τη χρήση από την εταιρεία της τρανς ακτιβίστριας Dylan Mulvaney ως νέας «γυναίκας» πρέσβειρας της μάρκας της.
Τα μέσα ενημέρωσης χαρακτηρίζουν αυτή την αντίδραση σαν «μίσος κατά των τρανς από συντηρητικούς, χριστιανούς και άλλους περιθωριακούς». Ωστόσο λίγοι άνθρωποι ενδιαφέρονται για τον σεξουαλικό ή έμφυλο προσανατολισμό των γειτόνων τους. Οι επικριτές του τρανς κινήματος εξεγείρονται ενάντια στον αναγκαστικό επαναπροσδιορισμό της βιολογίας, στην καταστροφή του γυναικείου αθλητισμού από τους τρανς αθλητές, στην κατάληψη της εκπαίδευσης των παιδιών, στο ιατρικό πείραμα των παιδιών που αλλάζουν φύλο και στην εισβολή ατόμων με πέος σε χώρους μόνο για γυναίκες, όπως οι τουαλέτες, τα αποδυτήρια, οι φυλακές και τα καταφύγια κακοποιημένων γυναικών. Οι επικριτές δεν θέλουν να καταπιέσουν κανέναν -θέλουν την επιστροφή στην κοινωνία των πολιτών, της ειρήνης και των ατομικών δικαιωμάτων.
Για να καταλάβουμε γιατί το κίνημα των «τρανς δικαιωμάτων» έχει προκαλέσει τέτοια ζημιά, είναι απαραίτητο να θέσουμε τρία ερωτήματα.
- Τι είναι ένα «τρανσέξουαλ» άτομο;
- Τι είναι τα «δικαιώματα»;
- Τι παράγεται από τις δράσεις που αναλαμβάνει το κίνημα;
Από πολιτική άποψη, ο τρανσεξουαλισμός και οι άλλες κατηγορίες φύλου αποτελούν συνέχεια της «πολιτικής της ταυτότητας». Εδώ είναι ένας αρκετά συνηθισμένος ορισμός της πολιτικής ταυτότητας: «Η πολιτική των συλλογικών κινημάτων που ισχυρίζονται ότι εκπροσωπούν τα συμφέροντα και την ταυτότητα μιας συγκεκριμένης ομάδας, αντί για θέματα πολιτικής που αφορούν όλα τα μέλη της κοινότητας. Η ταυτότητα της ομάδας μπορεί να βασίζεται στην εθνικότητα, την τάξη, τη θρησκεία, το φύλο, τη σεξουαλικότητα ή άλλα κριτήρια». Πρόκειται για μια προσπάθεια διάσπασης της κοινωνίας σε ομάδες και κατηγορίες, οι οποίες βρίσκονται όλες σε πόλεμο μεταξύ τους επειδή τα συμφέροντά τους λέγεται ότι συγκρούονται.
Πώς μοιάζει όμως αυτός ο πόλεμος;
Σκεφτείτε ένα αμφιλεγόμενο παράδειγμα: τη μετάβαση (sic) φύλου. Αυτό συμβαίνει όταν ένα άτομο χρησιμοποιεί θεραπεία επαναπροσδιορισμού, ορμονική υποκατάσταση και χειρουργική επέμβαση επαναπροσδιορισμού φύλου για να αλλάξει το γεννητικό του φύλο. Ωστόσο, το κίνημα των τρανς απαιτεί πλέον την φυλομετάβαση σε παιδιά, συχνά με έξοδα των φορολογουμένων- δηλαδή, ένα αγοροκόριτσο να μπορεί να γίνει «αγόρι» με μεθόδους που περιλαμβάνουν μη αναστρέψιμες χειρουργικές επεμβάσεις.
Υπάρχουν τουλάχιστον δύο σημεία αιχμής εδώ. Το ένα είναι η ελάχιστη ηλικία στην οποία ένα άτομο θα μπορούσε να κάνει φυλομετάβαση. Η Παγκόσμια Επαγγελματική Ένωση για την Υγεία των Τρανσέξουαλ ισχυρίζεται ότι οι ορμόνες μπορούν να αρχίσουν να χορηγούνται στην ηλικία των δεκατεσσάρων ετών και ορισμένες χειρουργικές επεμβάσεις να γίνονται στα δεκαπέντε – με άλλα λόγια, στο αποκορύφωμα της σεξουαλικής σύγχυσης ενός εφήβου.
Πρόσφατα, ένας εξουσιοδοτημένος κοινωνικός λειτουργός σε ένα παιδιατρικό ιατρικό κέντρο στο Όστιν του Τέξας, φέρεται να καταγράφηκε να λέει ότι το κέντρο παρείχε τροποποίηση φύλου σε παιδιά ηλικίας μόλις οκτώ ετών. Στις 25 Απριλίου, ο γερουσιαστής Ted Cruz και ο εκπρόσωπος Chip Roy υπέβαλαν επίσημο αίτημα στο κέντρο για πληροφορίες σχετικά με τον τρόπο διάγνωσης της δυσφορίας φύλου, τον τρόπο με τον οποίο δαπανώνται ομοσπονδιακά δολάρια στη διαδικασία και το κατά πόσον ασθενείς κάτω των δεκαοκτώ ετών υποβλήθηκαν σε «πειραματικές ιατρικές διαδικασίες».
Ο οπαδικός πόλεμος εδώ είναι μεταξύ του δικαιώματος του παιδιού ενάντια στην σωματική κακοποίηση και των απαιτήσεων των τρανς ακτιβιστών για πρόσβαση των παιδιών στην φυλομετάβαση. Το άλλο σημείο αιχμής είναι ότι οι αλλαγές φύλου συχνά πραγματοποιούνται χωρίς την γονική συναίνεση, ή παρά τις γονικές αντιρρήσεις. Ο πόλεμος των δικαιωμάτων είναι εδώ – οι τρανς ακτιβιστές σφετερίζονται τα παραδοσιακά γονικά δικαιώματα και οι γονείς είναι εξοργισμένοι.
Η ιδέα ότι τα δικαιώματα μιας ομάδας συγκρούονται με εκείνα μιας άλλης είναι στρεβλή, διότι καταστρέφει την ίδια τη βάση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι οικουμενικά επειδή έχουν τις ρίζες τους στην ανθρώπινη φύση. Όλα τα ανθρώπινα όντα διαθέτουν τα ίδια δικαιώματα στον ίδιο βαθμό. Τα δικαιώματα δεν βασίζονται σε δευτερεύοντα χαρακτηριστικά όπως το φύλο -στηρίζονται στην κοινή για όλους μας ανθρώπινη υπόσταση. Με άλλα λόγια, ένα τρανς άτομο έχει τα ίδια δικαιώματα και στον ίδιο βαθμό με κάθε άλλο άτομο στην κοινωνία. Ούτε περισσότερα, ούτε λιγότερα.
Τα «δικαιώματα» που απαιτούν οι τρανς ακτιβιστές είναι στην πραγματικότητα αξιώσεις ή ομαδικά προνόμια. Αυτό γίνεται σαφές από τον ισχυρισμό περί ιστορικής καταπίεσης, ο οποίος χρησιμοποιείται για να δικαιολογήσει πολλά αιτήματα. Αυτό που πραγματικά διεκδικούν είναι η ιδιότητα του θύματος, στην οποία βασίζονται τα δικαιώματά τους. Για να διατηρήσουν οι τρανς ακτιβιστές το καθεστώς της θυματοποίησης, ωστόσο, όσοι τους αντιτίθενται πρέπει να προβάλλονται ως καταπιεστές και αέναοι εκφραστές μίσους. Κατά έναν βολικό τρόπο, αυτός ο χαρακτηρισμός αφαιρεί την ανάγκη να ασχοληθεί κανείς με οποιοδήποτε επιχείρημα παρουσιάζουν οι «εκφραστές μίσους», όπως η ανάγκη για πραγματικά ανθρώπινα δικαιώματα.
Και πάλι, αυτή η στάση των τρανς είναι μια στρέβλωση της πραγματικότητας. Αν το τρανς κίνημα έχει καταπιεστεί ιστορικά -και δεν διαφωνώ με αυτό- τότε το κίνημα θα έπρεπε να εκτιμά τα ατομικά δικαιώματα περισσότερο από τον μέσο άνθρωπο. Αυτές οι ελευθερίες είναι ο τρόπος με τον οποίο ένα θιγόμενο άτομο ξαναστέκεται στα πόδια του. Όμως οι τρανς ακτιβιστές δεν θέλουν να αντιμετωπίζονται ως ισότιμα άτομα, θέλουν να είναι μια προνομιούχα ομάδα που επιβάλλει ένα τεράστιο κόστος στην πλειοψηφία της κοινωνίας, προς μεγάλο όφελος τους. Τα ατομικά δικαιώματα αποτελούν για εκείνους εμπόδιο.
Η μετάβαση φύλου είναι ένας τομέας στον οποίο ο εμφύλιος πόλεμος εκτοπίζει την κοινωνία των πολιτών, αλλά υπάρχουν και πολλοί άλλοι:
Οι τρανς «γυναίκες» που φιλοξενούνται σε χώρους μόνο για γυναίκες, όπως οι φυλακές και τα καταφύγια κακοποιημένων γυναικών, θέτουν τις βιολογικές γυναίκες εκεί σε κίνδυνο σεξουαλικής επίθεσης. Ήδη συμβαίνουν βιασμοί. Τα τρανς προγράμματα σπουδών στα Αμερικανικά δημόσια σχολεία διαπαιδαγωγούν τα παιδιά, εις βάρος της διδασκαλίας βασικών δεξιοτήτων ζωής, όπως τα μαθηματικά και ο αλφαβητισμός. Ένας διακεκριμένος γιατρός στο Fox News προειδοποίησε:
«Οι πρωτοετείς φοιτητές ιατρικής [εκτίθενται] σε ένα μάθημα ‘‘sex and gender primer’’.»
Αυτό μετατοπίζει την εστίαση μακριά από τα ιατρικά προβλήματα- θα μπορούσε επίσης να βλάψει τις σχέσεις με τους ασθενείς που δεν συμμερίζονται την woke ιδεολογία ή δεν ανήκουν σε μια προνομιούχο ομάδα. Το ίδιο συμβαίνει και στις νομικές σχολές.
Η τρανς ατζέντα παραβιάζει τη συνταγματικά κατοχυρωμένη ελευθερία του λόγου με μυριάδες τρόπους, από το να αναγκάζει τα σχολεία να χρησιμοποιούν αντωνυμίες όπως “xe” και “hir”, μέχρι να αποδοκιμάζει ομιλητές ή να τους επιτίθεται βίαια.
Οι δρακόντειοι νόμοι περί ρητορικής μίσους καταστρέφουν τον ουσιαστικό δημόσιο διάλογο. Ένα νέο νομοσχέδιο που περνάει αυτές τις μέρες από το Ιρλανδικό κοινοβούλιο, για παράδειγμα, απαγορεύει την επικοινωνία ή την κατοχή υλικού που μπορεί να υποκινήσει μίσος κατά «προστατευόμενων» κατηγοριών, συμπεριλαμβανομένου του φύλου. Αυτό τιμωρείται με φυλάκιση έως και πέντε ετών.
Τα τρανς παιδιά που μετανιώνουν βαθιά για τη μετάβασή τους, γενικά αποσιωπούνται ή απορρίπτονται.
Η απαίτηση να συμπεριληφθούν οι τρανς αθλήτριες στα γυναικεία αθλήματα καταστρέφει ολόκληρο τον γυναικείο αθλητισμό.
Ένας τρόπος με τον οποίο απορρίπτονται όσοι κρατούν αποστάσεις είναι μέσω μελετών και στατιστικών στοιχείων στα οποία δεν μπορεί να δοθεί μεγάλη εμπιστοσύνη. Ένα άρθρο στο Associated Press ισχυρίζεται ότι:
«Σε μια ανασκόπηση 27 μελετών “για τις επεμβάσεις φυλομετάβασης” το 1% κατά μέσο όρο εξέφρασε μεταμέλεια.»
Αν αυτό είναι αλήθεια, είναι καλά νέα. Είναι όμως αλήθεια; Η αδιάκοπη ιδεολογική προπαγάνδα που διοχετεύεται μέσω των ακαδημαϊκών ιδρυμάτων και των ραδιοτηλεοπτικών κυμάτων είναι ένα ακόμη κόστος για την κοινωνία των πολιτών. Οι ακαδημαϊκοί, οι δημοσιογράφοι και οι λεγόμενοι εμπειρογνώμονες έχουν κερδίσει την περιφρόνηση του κοινού. Οι μελέτες και οι έρευνες έχουν γίνει απλώς ένα ακόμη μέτωπο σε αυτόν τον πόλεμο όλων εναντίον όλων.
Τα μέσα ενημέρωσης και οι αρχές αξίζουν επάξια αυτή τη συνοπτική κρίση από το κοινό. Σκεφτείτε πώς χειρίζονται τις πράξεις βίας. Κάθε πράξη βίας κατά ενός τρανς ατόμου φαίνεται να δημοσιοποιείται ευρέως και να καταδικάζεται, όπως θα έπρεπε. Αλλά η τρανς βία κατά βιολογικών γυναικών, ή άλλων ομάδων, φαίνεται να αγνοείται ή να δικαιολογείται. Ακόμη και ο τρανς δράστης στο Νάσβιλ που σκότωσε τρία εννιάχρονα παιδιά σε σχολείο και τρεις ενήλικες προστατεύεται από τις αρχές που αρνούνται να δώσουν στην δημοσιότητα το μανιφέστο του δράστη.
Και οι αναφορές των μέσων ενημέρωσης συχνά εξέφρασαν μεγαλύτερη ανησυχία για μια αντίδραση κατά των τρανς ατόμων, παρά για τα νεκρά παιδιά. Η SAVE Services, ένας οργανισμός που εργάζεται για τη διασφάλιση της δέουσας διαδικασίας και της δικαιοσύνης στα σχολεία, έχει μια ενδιαφέρουσα σελίδα με τίτλο “Stop the Wave of Transgender Violence” (Σταματήστε το κύμα βίας κατά των τρανς), όπου καταγράφονται πολλές περιπτώσεις βίας κατά των τρανς. Σε αυτό το περιβάλλον, απλά δεν είναι δυνατόν να γνωρίζουμε τι είναι αλήθεια σχετικά με τα επίπεδα βίας και εναντίον ποιων.
Τελειώνοντας, θα ήθελα να θέσω το ερώτημα, εάν μπορεί μια πιο γενικευμένη βία -μια άγρια εμφύλια αναταραχή- να βρίσκεται πολύ μακριά. Πιστεύω ότι είναι ήδη εδώ…
Κυριακή 7 Ιουλίου 2024
Ο Ύπνος της Λογικής Γεννάει Τέρατα
“Ωστόσο, πέρα από τον κόλπο του διαστήματος, τα μυαλά που είναι στο μυαλό μας όπως τα δικά μας είναι τα μυαλά των θηρίων που χάνονται, οι διάνοιες απέραντες και ψύχραιμες και ασυμπαθείς, αντιμετώπισαν αυτή την γη με μάτια ζηλιάρη και σιγά-σιγά τράβηξαν τα σχέδιά τους εναντίον μας.” -HG Wells (1898), The War of the Worlds
Υπήρχε πάντα μια γοητεία με τον “τρόμο” από αμνημονεύτων χρόνων, έτσι ώστε πολλά από αυτά που λειτουργούν για να μας συναρπάσουν σήμερα δεν διαφέρουν πολύ από το είδος των λαϊκών παραμυθιών που διηγούνταν εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες χρόνια πριν. Ανατρέχοντας σ’ αυτά τα κεφάλαια κατά την αρχαιότητα, αυτό που συχνά βλέπαμε ήταν ότι οι ιστορίες που προκαλούσαν φόβο, συχνά συνέπιπταν με τα μυστήρια της φύσης που δεν είχαν ακόμη κατανοηθεί. Από την καλή τύχη στην απόδοση των καλλιεργειών, μέχρι την καλή τύχη στον πόλεμο, οι παγανιστικοί Θεοί θεωρούνταν οι τελικοί κριτές σε τέτοια θέματα.
Ο φόβος για την οργή των Θεών είναι ένα επαναλαμβανόμενο θέμα εδώ και πολλές χιλιετίες.
Είναι μάλλον ειρωνικό το γεγονός ότι στην εποχή μας, εν μέσω μιας αυξανόμενης δυσπιστίας προς τον Θεό, δεν μπορούμε ακόμη να ξεφύγουμε από το ενδιαφέρον για τον διάβολο. Ή ίσως είναι απλώς ένα σημάδι των καιρών που διανύουμε, ότι ο διάβολος είναι πιο κατανοητός. Σε κάθε περίπτωση, φάνηκε ότι όσο πιο “πολιτισμένοι” κι αν γίναμε, οι φόβοι και οι τρόμοι μας δεν άλλαξαν ποτέ τόσο πολύ… δηλαδή, μέχρι σχετικά πρόσφατα.
Με την έλευση των δύο παγκόσμιων πολέμων, της ατομικής βόμβας και της τεχνολογικής προόδου στον 20ό αιώνα, ο τρόμος είχε βρει ένα νέο είδος μέσα από το οποίο μπορούσε να επικαλεστεί τους εφιάλτες του: την υπαρξιστική επιστημονική φαντασία με μετα-αποκαλυπτικά θέματα.
The Imp of the Perverse: Poe”: Ο συμπεριφορισμός και η νευροεπιστήμη συναντούν τον Πόε. Το The Imp of the Perverse, ξεκινώντας ως δοκίμιο, συζητά τις αυτοκαταστροφικές παρορμήσεις του αφηγητή, που ενσωματώνονται ως η συμβολική μεταφορά του The Imp of the Perverse. Ο αφηγητής περιγράφει αυτό το πνεύμα ως τον παράγοντα που δελεάζει ένα άτομο να κάνει πράγματα «απλώς επειδή πιστεύει ότι δεν πρέπει». Στην ιστορία, ο αφηγητής διαπράττει φόνο για να κληρονομήσει την περιουσία ενός άνδρα. Ένας ιατροδικαστής αποδίδει τον θάνατο σε μια πράξη του Θεού και ο αφηγητής επωφελείται από το έγκλημά του. Αρκετά χρόνια αργότερα, ο αφηγητής αρχίζει να έχει εμμονή για μια πιθανή ομολογία για το έγκλημά του. Ενεργεί με μια αυτοκαταστροφική παρόρμηση και ομολογεί το έγκλημά του δημόσια, οδηγώντας στην ταχεία δίκη και εκτέλεσή του.
Πριν προχωρήσουμε στην συζήτηση της συνάφειας αυτού του αναδυόμενου νέου θέματος της μετα-αποκαλυπτικής επιστημονικής φαντασίας, θα ήθελα να πω λίγα λόγια για το “The Imp of the Perverse” του Έντγκαρ Πόε, το οποίο και μας ενδιαφέρει. Αν μας απασχολεί η μοίρα της ανθρωπότητας, καθώς αυτή συγκεντρώνει όλο και μεγαλύτερη ευθύνη για την τύχη των άλλων καθώς και για τον πλανήτη στον οποίο ζούμε, νομίζω ότι είναι ένα σχετικό σημείο για να ξεκινήσουμε θέτοντας το διαχρονικό ερώτημα, ...είναι η ανθρώπινη φύση εγγενώς καλή ή κακή ή τίποτα από τα δύο; Αν η φύση μας είναι εγγενώς κακή ή αν δεν μπορεί τελικά να αντισταθεί σε μια τέτοια διαφθορά, τότε μπορούμε να συμπεράνουμε ότι το μέλλον δεν φαίνεται πολύ ελπιδοφόρο. Ωστόσο, αν η φύση μας είναι εγγενώς καλή, λοιπόν, αυτό θα άλλαζε τα πάντα;
Στο “The Imp of the Perverse”, ο Πόε θίγει την “επιστήμη” της φρενολογίας, και έτσι αξίζει να πούμε κάτι για το τι ήταν αυτό το θέμα και πώς επηρεάζει τις μέρες μας. Η φρενολογία θεωρούνταν μια μορφή επιστήμης και έφτασε στο απόγειο της δημοτικότητάς της κατά την περίοδο 1810-1840, ουσιαστικά το μεγαλύτερο μέρος της ενήλικης ζωής του Πόε. Ο εγκέφαλος χωριζόταν σε 27-43 “όργανα” και αυτά τα επιμέρους “όργανα” αντιπροσώπευαν χαρακτηριστικά της προσωπικότητας/ψυχολογίας. Μετρώντας το μέγεθος του κρανίου, οι περιοχές του κρανίου που προεξείχαν θεωρούνταν κυρίαρχα χαρακτηριστικά και οι εσοχές θεωρούνταν αδύναμα χαρακτηριστικά. Αυτή η “επιστήμη” χρησιμοποιήθηκε στην ψυχολογία, ιδίως για τον εντοπισμό των παραφρόνων και των εγκληματιών.
«Στην προέλευσή της η φρενολογία ήταν καθαρά ιατρική», γράφει ο Robert E. Riegel σε ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε το 1933 στο The American Historical Review. «Οι εμπνευστές της ήταν οι γιατροί François Joseph Gall και John Gaspar Spurzheim, πραγματοποίησαν τον κύριο μέρος του έργου τους κατά τις δύο πρώτες δεκαετίες του αιώνα».
Ο Gall έλαβε το διδακτορικό του το 1785 και έγινε «ένας επιτυχημένος, ιδιώτης γιατρός στη Βιέννη», γράφει ο John Van Wyhe σε άρθρο του στο The British Journal for the History of Science. Απέρριψε μια πρόταση να γίνει προσωπικός γιατρός του αυτοκράτορα Φραγκίσκου Β’ για να «διατηρήσει την ανεξαρτησία του» και βρήκε έμπνευση σε μια θεωρία για τον «δυισμό νου-σώματος» που διατύπωσε ο φιλόσοφος Johann Gottfried von Herder.
Στην συνέχεια, ο Gal έβαλε σκοπό να αποδείξει την θεωρία –ότι ο νους και το σώμα συνδέονται– και συγκέντρωσε κρανία ανθρώπων και ζώων, έφτιαξε κέρινα καλούπια από εγκεφάλους και επιφάνειες κρανίων και έγινε κάτι σαν «τοπική διασημότητα» λόγω της μεγάλης συλλογής κρανίων που είχε στην κατοχή του (περίπου 300 κρανία). Σύντομα, η κυβέρνηση κατηγόρησε τον Gall ότι έθετε σε κίνδυνο την ηθική και την θρησκεία και του απαγόρευσε να δίνει διαλέξεις περί του θέματος. Σε μια από αυτές τις διαλέξεις ο Spurzheim συνάντησε τον Gall. Ξεκινώντας το 1804, για περίπου οκτώ χρόνια οι δύο τους συνεργάστηκαν μέχρι που ο Spurzheim άρχισε να διαμορφώνει την δική του άποψη για το σύστημα και το ονόμασε «φρενολογία» από το «φρην», την αρχαία ελληνική λέξη για το «νου».
Στο βιβλίο του Franz Joseph Gall (ιδρυτή της φρενολογίας) “Φυσιογνώστης του νου, οραματιστής του εγκεφάλου” ο Gall υποστήριξε ότι οι ηθικές και διανοητικές ικανότητες που διέπουν τις παρορμήσεις είναι έμφυτες. Με άλλα λόγια, οι άνθρωποι γεννιόντουσαν με τον ηθικό χαρακτήρα και την νοημοσύνη τους. Για παράδειγμα, αν κάποιος είναι κλέφτης, αυτό συνέβαινε επειδή γεννήθηκε με την προδιάθεση για την παρόρμηση της απάτης.
Η φρενολογία χρησιμοποιήθηκε όχι μόνο σε δικαστικές υποθέσεις για να καθοριστεί αν κάποιος ήταν ένοχος, αλλά και για το πόσο μεγάλη θα έπρεπε να είναι η ποινή φυλάκισής του και αν υπήρχε δυνατότητα επανένταξης. Έγινε αρκετά επιδραστική και εξέχουσα και χρησιμοποιήθηκε μέχρι τον 20ό αιώνα σε δικαστικές υποθέσεις, από τους Ναζί, τους Κομουνιστές αλλά και από τους Αμερικανούς ευγονιστές. Η σκέψη πίσω από την φρενολογία ήταν ότι δεν μπορούσες τελικά να αλλάξεις τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά ενός ατόμου και συνεπώς τις ορμές του. Θα μπορούσε κανείς, αν μη τι άλλο, να ανακατευθύνει την “ελαττωματική” συμπεριφορά έτσι ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως κάτι χρήσιμο στην κοινωνία.
Είμαστε λοιπόν πολύ πιο προχωρημένοι στην σκέψη μας σήμερα ως προς το τι διέπει την ανθρώπινη παρορμητικότητα; Λοιπόν, δυστυχώς η απάντηση είναι ότι δεν έχουν αλλάξει πολλά στην φιλοσοφία της σύγχρονης νευροεπιστήμης. Στην πραγματικότητα, πολλοί νευροεπιστήμονες αποδίδουν στον Dr. Gall την ιδιότητα του ιδρυτή της σημερινής εργασίας για τον ανθρώπινο νου και εγκέφαλο.
Για παράδειγμα, το περιοδικό “Proceedings of the 2013 National Academy of Sciences” υποστηρίζει ότι η πρόβλεψη της μελλοντικής εγκληματικής συμπεριφοράς θα μπορούσε να γίνει πραγματικότητα στο εγγύς μέλλον. Σύμφωνα με την μελέτη τους, έχουν βρεθεί οι πρώτες ενδείξεις ότι οι εγκεφαλικές σαρώσεις θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν τόσο για την πρόβλεψη του ποιος είναι πιθανό να διαπράξει ένα έγκλημα, όσο και για το πόσος χρόνος θα μεσολαβήσει μέχρι το άτομο αυτό να διαπράξει ένα έγκλημα. Η πρόβλεψη αυτή βασίζεται στην δραστηριότητα σε μια περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται πρόσθιος φλοιός του προσαγωγίου.
Κατά την διάρκεια της σάρωσης, ζητήθηκε από τα υποκείμενα να πατήσουν ένα κουμπί ως απάντηση σε ένα ερέθισμα σε μια οθόνη, εκτός από την περίπτωση που εμφανιζόταν και ένα συγκεκριμένο σύμβολο, οπότε έπρεπε να μην πατήσουν το κουμπί. Διαπιστώθηκε ότι οι εγκληματίες δεν μπορούσαν να μην πατήσουν το κουμπί σε κάθε περίπτωση και ότι ήταν πιο παρορμητικοί από τον μέσο άνθρωπο.
Από τα αποτελέσματα αυτά συμπεραίνεται ότι το τμήμα του εγκεφάλου τους που είναι υπεύθυνο για την διακοπή μιας πράξης μπορεί να είναι ανεπαρκές, δηλαδή όταν ένα παρορμητικό άτομο ξεκινά μια εγκληματική ενέργεια, ακόμη και αν συνειδητοποιήσει τις πιθανές αρνητικές συνέπειες, δεν μπορεί να σταματήσει τον εαυτό του. Δεν μπορούν να σταματήσουν τους εαυτούς τους! Σκεφτείτε πραγματικά τις συνέπειες μιας τέτοιας δήλωσης. Αν αυτό είναι αλήθεια, τότε δεν υπάρχει “σωτηρία για τους καταραμένους”, για να το πούμε έτσι.
Δεν υπάρχει δυνατότητα λύτρωσης και αποφυγής της ίδιας της προκαθορισμένης τραγωδίας του καθενός. Η μοίρα μας έχει επιλεγεί από την γέννησή σας, και δεν υπάρχει τίποτα που μπορείτε να κάνετε για να την αποφύγετε ή να αλλάξετε αυτή την πορεία. Η ελεύθερη βούληση, η μεταμέλεια και η συγχώρεση είναι σχεδόν ανύπαρκτες σε αυτή τη γραμμή σκέψης.
Υπήρχε επίσης η σκέψη κατά τις δεκαετίες του 1960 και του 1970 ότι ο ανώμαλος καρυότυπος XYY (όπου ένας άνδρας φέρει ένα επιπλέον χρωμόσωμα Υ) θεωρούνταν η γενετική αιτία για τους κοινωνιοπαθείς και τους κατά συρροή δολοφόνους, η οποία έκτοτε έχει “διαψευστεί πλήρως”, λόγω της Woke χαβούζας.
Έτσι, φαίνεται ότι το ερώτημα παραμένει ακόμη και σήμερα όπως και πριν από δύο αιώνες: “Έχει το άτομο επιλογή στο αν θα διαπράξει ένα έγκλημα;”
Ο Πόε έγραψε το “The Imp of the Perverse” ως απάντηση σε αυτό το ερώτημα.
Το “The Imp of the Perverse” ξεκινάει με την φωνή ενός αφηγητή που προέρχεται από μια αξιοσέβαστη θέση στην ζωή και συζητάει πολύ “λογικά” γιατί όλοι οι ψυχολόγοι, οι φιλόσοφοι και οι θεολόγοι έχουν αποτύχει να εξηγήσουν την ρίζα της παρορμητικότητας. Ο αφηγητής ονομάζει αυτή την ρίζα της παρορμητικότητας – διαστροφή. Συνεχίζει λέγοντας: “Η ανωμαλία είναι η αρχή της διαστροφής:
“Θεωρητικά, κανένας λόγος δεν μπορεί να είναι πιο παράλογος- αλλά, στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει κανένας πιο ισχυρός. Με ορισμένα μυαλά, κάτω από ορισμένες συνθήκες, γίνεται απολύτως ακαταμάχητη. Δεν είμαι πιο σίγουρος ότι αναπνέω, από το ότι η βεβαιότητα για το λάθος ή το σφάλμα οποιασδήποτε πράξης είναι συχνά η μόνη ανίκητη δύναμη που μας ωθεί, και μόνο αυτή μας ωθεί στην δίωξή της.
Ούτε αυτή η συντριπτική τάση να κάνουμε λάθος για χάρη του λάθους, δεν επιδέχεται ανάλυση ή ανάλυση σε απώτερα στοιχεία. Είναι μια ριζική, μια πρωτόγονη παρόρμηση -στοιχειώδης. …Προκύπτει, ότι η επιθυμία να είναι κανείς καλά πρέπει να διεγείρεται ταυτόχρονα με οποιαδήποτε αρχή… αλλά στην περίπτωση αυτού του κάτι που ονομάζω διαστροφή, η επιθυμία να είναι κανείς καλά όχι μόνο δεν διεγείρεται, αλλά υπάρχει ένα έντονα ανταγωνιστικό συναίσθημα”.
Ο αφηγητής περιγράφει μια διεστραμμένη παρόρμηση, μια εξωτερική κατοχή, η οποία σας αναγκάζει να κάνετε κάτι σχεδόν παρά την θέλησή σας, το οποίο σίγουρα θα σας προκαλέσει ζημιά, ακόμη και την καταστροφή σας, και παρ’ όλα αυτά, δεν μπορείτε να αντισταθείτε σε μια τέτοια παρόρμηση.
Δεν υπάρχει κανένας λόγος να χρησιμοποιήσουμε για να δικαιολογήσουμε μια τέτοια παρόρμηση. Και ότι μάλλον παρασυρόμαστε να ενεργήσουμε ειδικά για τον λόγο που δεν θα έπρεπε. Καθώς προχωράμε στην ιστορία, συνειδητοποιούμε ότι ο αφηγητής μας μιλάει από ένα κελί φυλακής. Ομολογεί την δολοφονία του, την οποία είχε σχεδιάσει ένα χρόνο πριν, στην οποία δεν υπήρχε δυνατότητα εντοπισμού εγκληματικής ενέργειας (ένα δηλητηριασμένο κερί) και στην οποία κληρονόμησε το σπίτι και τα περιουσιακά στοιχεία του θύματος. Έζησε ευτυχισμένος για περίπου δύο χρόνια σ’ αυτόν τον αναβαθμισμένο σταθμό της ζωής του μέχρι που μια μέρα συνέβη κάτι πολύ ανησυχητικό.
Ο αφηγητής διηγείται πως υπήρχε μια εξωτερική δύναμη, την οποία ονόμασε “ξωτικό της διαστροφής”, που του επέβαλε να ομολογήσει τα εγκλήματά του! Αυτή η επιθυμία για εξομολόγηση έγινε τόσο ισχυρή που τελικά εγκατέλειψε το σώμα του με τέτοια δύναμη που ένιωθε ότι είχε χτυπηθεί από μέσα του. Ο ίδιος το περιγράφει ως εξής:
“Για μια στιγμή ένιωσα όλα τα βάσανα της ασφυξίας -τυφλώθηκα, κουφάθηκα και ζαλίστηκα- και τότε κάποιος αόρατος δαίμονας, νόμιζα, με χτύπησε με την πλατιά παλάμη του στην πλάτη. Το επί μακρόν φυλακισμένο μυστικό ξέσπασε από την ψυχή μου Αλλά γιατί να πω περισσότερα; Σήμερα φοράω αυτές τις αλυσίδες και είμαι εδώ! Αύριο θα είμαι χωρίς δεσμά! -Αλλά πού;”
Είναι ενδιαφέρον ότι ο αφηγητής έχει περιγράψει την έντονη επιθυμία του να εξομολογηθεί τα εγκλήματά του ως πράξη διεστραμμένης παρορμητικότητας. Ήταν μια παρόρμηση στην οποία δεν μπόρεσε να αντισταθεί και πιστεύει ότι είναι αυτή που προκάλεσε την καταστροφή του. Ανακαλύπτουμε στο τέλος, ότι όλη η ιστορία ήταν ο αφηγητής που μιλούσε από το κελί της φυλακής του, περιμένοντας την “δικαιοσύνη του δήμιου” το επόμενο πρωί.
Τι πρέπει λοιπόν να συμπεράνουμε από όλα αυτά; Λοιπόν, είναι ενδιαφέρον ότι ο Πόε έχει περιγράψει ότι η μόνη παρόρμηση που πραγματικά δεν μπορούμε να αρνηθούμε και που δεν έχουμε κανέναν έλεγχο πάνω της, ευθυγραμμίζεται με την ηθική/λογική και παίρνει την μορφή της συνείδησης μέσα μας. Είναι εσωτερική κατοχή.
Αυτό που πολλοί αναγνώστες παρεξηγούν σχετικά με το “Το ξωτικό της διαστροφής”, είναι ότι δεν πρόκειται για ένα φρικιαστικό έγκλημα που ο χαρακτήρας δεν μπορεί να αποφύγει να διαπράξει, αλλά πρόκειται για την πράξη της εξομολόγησης στην οποία ο χαρακτήρας του είναι αδύναμος να αντισταθεί.
Όλο αυτό το διάστημα που ο αφηγητής αποφεύγει απεγνωσμένα τις πράξεις της σκέψης και του προβληματισμού, στην πραγματικότητα αποφεύγει την ίδια του την συνείδηση. Ο Πόε έχει ουσιαστικά ανατρέψει ολόκληρη την συζήτηση για το τι διέπει και τι παρακινεί την εγκληματική συμπεριφορά- ότι η επιθυμία να διαπράξει κανείς ένα έγκλημα δεν οφείλεται σε μια εξωτερική δύναμη ή σε μια προκαθορισμένη βιολογική φύση, αλλά μάλλον σε μια αποσύνδεση από την συνείδησή του!
Έτσι, ο καθένας είναι ικανός να διαπράξει αποτρόπαιες πράξεις, αν ξεφύγει από αυτό μέσα του. Είναι μια απόφαση, είναι δική σας απόφαση, ως προς το ποια είναι η σχέση σας με την συνείδησή σας.
Αν αυτό σας φαίνεται υπερβολικό, δεν έχετε παρά να κοιτάξετε το A Tell-Tale Heart, το William Wilson και το The Black Cat, τα οποία είναι τρία άλλα διηγήματα του Πόε που αφορούν ακριβώς το ίδιο θέμα, και οι τρεις χαρακτήρες ακυρώνονται στο τέλος από την συνείδησή τους, την οποία αντιλαμβάνονται ως ένα φαινόμενο του εξωτερικού σώματος, όπως ακριβώς και στο The Imp of the Perverse.
Όλοι τους έχουν αποκοπεί τόσο πολύ από την συνείδησή τους, ώστε ο ένας αντιλαμβάνεται την συνείδησή του με την μορφή ενός καλικάντζαρου, ο άλλος με την μορφή της καρδιάς που χτυπάει του γέρου που δολοφόνησαν, ένας άλλος με την μορφή μιας μαύρης γάτας που δεν μπορεί να σκοτωθεί, και στον Γουίλιαμ Γουίλσον την βλέπει με την μορφή ενός φανταστικού διδύμου.
Όλοι (εντάξει, όχι όλοι) γεννιόμαστε με συνείδηση. Είναι η πυξίδα της ανθρωπιάς μας. Γινόμαστε απάνθρωποι μόνο όταν απορρίπτουμε το καλό με το οποίο γεννηθήκαμε. Αλλά είναι πάντα εκεί μέσα μας, αυτή η φωνή του καλού, και για εκείνους που την απομακρύνουν περισσότερο, μια τέτοια φωνή μπορεί να γίνει ένα τρομερό στοιχειό. Δεν μπορούμε ποτέ να αποκοπούμε πλήρως από την συνείδησή μας, είναι μαζί μας μέχρι τέλους, είτε επιλέξουμε να ζήσουμε σε αρμονία, είτε σε δυσαρμονία μαζί της.
Ο Πόλεμος των Κόσμων: Ένα ιδεώδες που θα κάνει τους φόνους να αξίζουν τον κόπο.
Έχοντας αυτό το πολύ σημαντικό μάθημα από τον Πόε κατά νου, ας δούμε τώρα το είδος του φουτουριστικού τρόμου, και ποιος είναι καλύτερος από τα έργα του H.G. Wells, του πατέρα της μετα-αποκαλυπτικής επιστημονικής φαντασίας.
Στο βιβλίο “Η μορφή των πραγμάτων που έρχονται: Η απόλυτη επανάσταση” (που δημοσιεύτηκε το 1933), ο H.G. Wells γράφει για το μέλλον, προβλέποντας, μάλλον αισιόδοξα, ότι θα υπάρξει άλλος ένας παγκόσμιος πόλεμος σε λίγα μόλις χρόνια, ακολουθούμενος από επιδημία και λιμό. Σε αυτό το φανταστικό μέλλον, ο πόλεμος συνεχίζεται για τριάντα χρόνια μέχρι την δεκαετία του 1960, παρά το γεγονός ότι οι άνθρωποι έχουν ξεχάσει γιατί άρχισαν να πολεμούν. Η ανθρωπότητα εισέρχεται σε μια νέα σκοτεινή εποχή. Σε μια τελευταία προσπάθεια για την νίκη, ο εχθρός αναπτύσσει ένα βιολογικό όπλο με αποτέλεσμα την “περιπλανώμενη αρρώστια”, δημιουργώντας τα πρώτα ζόμπι, και μέχρι το 1970 ο παγκόσμιος πληθυσμός έχει πέσει λίγο κάτω από το ένα δισεκατομμύριο.
Παρόλο που αυτό παρουσιάζεται ως φρικτό, ταυτόχρονα παρουσιάζεται ως αναγκαιότητα – μια “μεγάλη επανεκκίνηση”, για να αποκατασταθεί η “ισορροπία”. Μόνο με αυτό το μειωμένο πληθυσμιακό μέγεθος μπορεί ο κόσμος να αρχίσει να ξαναχτίζεται από το χάος που ήταν, και να εισέλθει στην νέα φάση της εξέλιξής του ως ένα βιολογικά ανώτερο είδος (τα κατώτερα έχουν εξαλειφθεί από τον πόλεμο και τις ασθένειες), που διοικείται από ένα γραφειοκρατικό σύστημα υπό την μορφή μιας παγκόσμιας κυβέρνησης.
Αυτή είναι η φαντασίωση επιστημονικής φαντασίας του H.G. Wells και αποτελεί το κεντρικό θέμα σε ό,τι έγραψε, συμπεριλαμβανομένων των μη μυθοπλαστικών έργων του. Το θέμα των τρόπων μείωσης του παγκόσμιου πληθυσμού ήταν ένα ανησυχητικό δίλημμα για τον Γουέλς… όχι το κομμάτι της μείωσης, αλλά η σκέψη ότι θα υπήρχαν κάποιοι τόσο ανόητοι που θα το απαγόρευαν.
Βλέπετε, ορισμένοι θεωρούσαν ότι το ανθρώπινο είδος είχε περιέλθει σε κρίση κατά την δεκαετία του 1900. Η Ευρώπη, μέχρι τον 17ο αιώνα, είχε πληθυσμό που δεν ξεπερνούσε ποτέ τα 100 εκατομμύρια περίπου. Αλλά σχεδόν διπλασιάστηκε στα 180 εκατομμύρια τον 18ο αιώνα και διπλασιάστηκε ξανά στα 390 εκατομμύρια τον 19ο αιώνα. Ο H.G. Wells έγραψε για αυτό το “εξωφρενικό σμήνος νέων γεννήσεων” ως “την ουσιαστική καταστροφή του 19ου αιώνα”. Όχι ο πόλεμος, όχι η αρρώστια, όχι η πείνα, όχι η άθλια φτώχεια, αλλά η αύξηση του πληθυσμού προσδιορίστηκε από τον Wells ως η καταστροφή ενός ολόκληρου αιώνα.
Είναι ενδιαφέρον ότι το επαναλαμβανόμενο θέμα που θα χρησιμοποιούσε ο Γουέλς στην ουτοπική έως μετα-αποκαλυπτική επιστημονική φαντασία του ήταν το κατά πόσον η κρίση του υπερπληθυσμού είχε αντιμετωπιστεί ικανοποιητικά ή όχι.
Ο Γουέλς γράφει το 1901 στο έργο του “Anticipations of the Reaction of Mechanical and Scientific Progress upon Human Life and Thought” (Προβλέψεις για την αντίδραση της μηχανικής και επιστημονικής προόδου στην ανθρώπινη ζωή και σκέψη):
“Έχει γίνει φανερό ότι ολόκληρες μάζες του ανθρώπινου πληθυσμού είναι, στο σύνολό τους, κατώτερες ως προς την αξίωσή τους για το μέλλον, σε σχέση με άλλες μάζες, ότι δεν μπορούν να τους δοθούν ευκαιρίες ή να τους εμπιστευθεί κανείς την εξουσία όπως εμπιστεύονται τους ανώτερους λαούς, ότι οι χαρακτηριστικές αδυναμίες τους είναι μεταδοτικές και επιζήμιες για τον πολιτιστικό ιστό και ότι το εύρος της ανικανότητάς τους δελεάζει και αποθαρρύνει τους ισχυρούς. Το να τους δώσουμε ισότητα σημαίνει να βυθιστούμε στο επίπεδό τους, το να τους προστατεύουμε και να τους περιθάλπουμε σημαίνει να πνιγούμε στην γονιμότητά τους”.
Το ηθικό σύστημα που περιγράφεται στο βιβλίο του Γουέλς “Η Νέα Δημοκρατία” απαγορεύει την περαιτέρω ανάπτυξη αυτού που ονομάζει “Άνθρωποι της Αβύσσου”. Στο παρελθόν, η Φύση σκότωσε αυτή την ανεπιθύμητη “γονιμότητα”, και σε ορισμένες περιπτώσεις η θανάτωση θα εξακολουθήσει να είναι απαραίτητη. Και δεν πρέπει να μας τρομάζει αυτό το έργο, σύμφωνα με τον κ. Γουέλς. Ο θάνατος για αυτούς τους ανθρώπους θα σημαίνει απλώς “το τέλος της πικρίας της αποτυχίας, την ελεήμονα εξάλειψη των αδύναμων και ανόητων και άσκοπων πραγμάτων”. Σαφώς η πραγματοποίηση αυτού του γεγονότος θα είναι ηθικά δικαιολογημένη σύμφωνα με τον Γουέλς:
“Η νέα ηθική θα θεωρεί ότι η ζωή είναι προνόμιο και ευθύνη, όχι ένα είδος νυχτερινού καταφυγίου για τα κατώτερα πνεύματα από το κενό- και η εναλλακτική λύση στην σωστή συμπεριφορά μεταξύ της πλήρους, όμορφης και αποτελεσματικής ζωής θα είναι ο θάνατος. Για ένα πλήθος ευτελών και ανόητων πλασμάτων, φοβισμένων και ανήμπορων και άχρηστων, δυστυχισμένων ή μισητών ευτυχισμένων εν μέσω άθλιας ατιμίας, αδύναμων, άσχημων, αναποτελεσματικών, γεννημένων από αχαλίνωτες επιθυμίες και αυξανόμενων και πολλαπλασιαζόμενων από καθαρή ακράτεια και βλακεία, οι άνθρωποι της Νέας Δημοκρατίας θα έχουν λίγο οίκτο και λιγότερη καλοσύνη”.
Αν “το σύνολο των πράξεων ενός ανθρώπου” δείχνει ότι είναι ακατάλληλος για να ζήσει, οι Νέοι Κυβερνώντες θα τον εξοντώσουν. Δεν θα ντρέπονται να επιφέρουν τον θάνατο, επειδή θα έχουν πληρέστερη αίσθηση των δυνατοτήτων της ζωής.
“Θα έχουν ένα ιδεώδες που θα κάνει την δολοφονία να αξίζει τον κόπο”.
“Ο Πόλεμος των Κόσμων” είναι ένα μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας του Άγγλου συγγραφέα HG Wells. Γράφτηκε μεταξύ 1895 και 1897 και κυκλοφόρησε στο περιοδικό Pearson’s Magazine στο Ηνωμένο Βασίλειο και στο περιοδικό Cosmopolitan στις ΗΠΑ το 1897. Το πλήρες μυθιστόρημα δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά σε σκληρό εξώφυλλο το 1898 από τον William Heinemann. “Ο Πόλεμος των Κόσμων” είναι μια από τις πρώτες ιστορίες που περιγράφουν λεπτομερώς μια σύγκρουση μεταξύ της ανθρωπότητας και μιας εξωγήινης φυλής. Το μυθιστόρημα είναι η αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο ενός ανώνυμου πρωταγωνιστή του Surrey και του μικρότερου αδελφού του που δραπετεύει στο Tillingham στο Essex καθώς το Λονδίνο και η νότια Αγγλία εισβάλλουν Αρειανοί. Είναι ένα από τα έργα με τα περισσότερα σχόλια στον κανόνα επιστημονικής φαντασίας.
Η πλοκή είναι παρόμοια με άλλα έργα της λογοτεχνίας εισβολής της ίδιας περιόδου και έχει ερμηνευτεί ποικιλοτρόπως ως σχόλιο στην θεωρία της εξέλιξης, του ιμπεριαλισμού και των φόβων, των δεισιδαιμονιών και των προκαταλήψεων της βικτοριανής εποχής. Ο Γουέλς σημείωσε αργότερα ότι η έμπνευση για την πλοκή ήταν η καταστροφική επίδραση του ευρωπαϊκού αποικισμού στους Αβορίγινες της Τασμανίας. Ορισμένοι ιστορικοί έχουν υποστηρίξει ότι ο Γουέλς έγραψε το βιβλίο για να ενθαρρύνει το αναγνωστικό κοινό του να αμφισβητήσει την ηθική του ιμπεριαλισμού. Κατά την στιγμή της δημοσίευσης, ταξινομήθηκε ως επιστημονική φαντασία, όπως το προηγούμενο μυθιστόρημα του Wells, “The Time Machine”.
Ο Γουέλς εκπαιδεύτηκε ως δάσκαλος επιστημών κατά το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1880. Ένας από τους δασκάλους του ήταν ο Τόμας Χένρι Χάξλεϋ, μεγάλος υπέρμαχος του Δαρβινισμού/Ευγονισμού. Ο Γουέλς δίδαξε αργότερα επιστήμη και το πρώτο του βιβλίο ήταν ένα εγχειρίδιο βιολογίας. Εκπαιδεύτηκε στις αρχές του Ευγονισμού από τους κορυφαίους, όπως και ο Άλντους Χάξλεϊ.
Στο μυθιστόρημα, η σύγκρουση μεταξύ της ανθρωπότητας και των Αρειανών απεικονίζεται ως επιβίωση του πιο ικανού, με τους Αρειανούς των οποίων η μεγαλύτερη περίοδος επιτυχημένης εξέλιξης στον παλαιότερο Άρη τους οδήγησε στην ανάπτυξη μιας ανώτερης νοημοσύνης, ικανής να δημιουργήσει όπλα πολύ πριν από τους ανθρώπους στον νεότερο πλανήτη Γη, οι οποίοι δεν είχαν την ευκαιρία να αναπτύξουν επαρκή νοημοσύνη για να κατασκευάσουν παρόμοια όπλα.
Εκεί που εκπαιδεύτηκε ο Γουέλς (και όχι μόνο αυτός) στήθηκε και η “Μεγάλη Επανεκκίνηση” και η “Ατζέντα 30” και η Woke χαβούζα που βιώνουμε σήμερα.
Το 1938, ο “Πόλεμος των Κόσμων” του Γουέλς μεταδόθηκε ως ραδιοφωνικό δράμα στην Νέα Υόρκη, με αφηγητή τον ίδιο τον Όρσον Γουέλς. Αν και στην αρχή ανακοινώθηκε ότι επρόκειτο για δράμα, η αφήγηση στο 1ο μέρος είχε σκοπό να ακουστεί σαν μια σειρά από δελτία ειδήσεων, έτσι ώστε όσοι έμπαιναν στην μέση να το εκλάβουν ως μέρος από τις πραγματικές ειδήσεις. Αρκεί να πούμε ότι η αναφορά σε μια ανθρωποφάγο εξωγήινη εισβολή προκάλεσε τεράστιο πανικό στις συνοικίες της Νέας Υόρκης, και είμαι βέβαιος ότι το Βρετανικό Γραφείο Προπαγάνδας έπαθε μεγάλο σοκ από αυτό. Ήταν σπουδαία είδηση γι’ αυτούς, διότι έδειξε πόσο εύκολο ήταν να ελέγξουν την αφήγηση, ακόμη και αν αυτή πραγματοποιούνταν σε παράλογο βαθμό. Τους επιβεβαίωσε ότι το κοινό/πρόβατο είναι ικανό να πιστέψει τα πάντα.
Βέβαια, λέγεται ότι αυτή η αντίδραση οφειλόταν πραγματικά στο φόβο μιας γερμανικής εισβολής, κάτι που είναι αληθινό σε κάποιο βαθμό, αλλά δεν είναι η πλήρης αλήθεια του θέματος. Αυτό που σήμαινε, ήταν ότι μια αυξημένη κατάσταση άγχους (είτε φυσικά, είτε τεχνητά προκαλούμενη) σήμαινε ότι το άτομο είχε μια αυξημένη κατάσταση υποβλητικότητας και ότι η ψυχαγωγία έπαιζε ισχυρό ρόλο σε αυτή την μορφή ψυχικής προετοιμασίας.
Δηλαδή, τα όρια μεταξύ της επιστημονικής φαντασίας και μιας εφικτής πραγματικότητας, μεταξύ μιας ανθρωποφάγου εξωγήινης εισβολής από το διάστημα και μιας γερμανικής εισβολής ήταν έντονα θολά σε μια κατάσταση προϋπάρχουσας πίεσης.
Ο Γουέλς έγραψε για την πανικόβλητη αντίδραση των ανθρώπων στην εξωγήινη εισβολή στο βιβλίο του “Ο Πόλεμος των Κόσμων”:
“Αν μπορούσε κανείς να κρεμαστεί εκείνο το πρωινό του Ιουνίου σε ένα αερόστατο στο καταγάλανο γαλάζιο πάνω από το Λονδίνο, κάθε δρόμος προς βορρά και ανατολή που έβγαινε από το άπειρο κουβάρι των δρόμων θα φαινόταν στίγματα μαύρα από τους τρέχοντες φυγάδες, κάθε κουκκίδα μια ανθρώπινη αγωνία τρόμου και σωματικής δυστυχίας... Ποτέ άλλοτε στην ιστορία του κόσμου δεν είχε μετακινηθεί και υποφέρει μαζί μια τέτοια μεγάλη μάζα ανθρώπων... χωρίς τάξη και χωρίς στόχο, έξι εκατομμύρια άνθρωποι, άοπλοι και τρομοκρατημένοι, να οδηγούν μετωπικά. Ήταν η αρχή της συντριβής του πολιτισμού και της σφαγής της ανθρωπότητας…”
Θεωρώ ότι δεν είναι τυχαίο ότι η βιομηχανία ψυχαγωγίας μας σήμερα, τόσο έντονα διαποτισμένη από την επιρροή των “οραμάτων” του Γουέλς, έχει εμμονή με το θέμα ενός μετα-αποκαλυπτικού κόσμου επιστημονικής φαντασίας, του διαρκώς εξελισσόμενου παιχνιδιού θανάτου, όπου τα είδωλά της δοκιμάζονται στην ικανότητά τους να επιβιώσουν με κάθε κόστος. Μέσα από αυτές τις περιπέτειες, εμείς οι θεατές παίρνουμε μέρος και διδασκόμαστε πώς να νιώθουμε τη συγκίνηση του κυνηγιού, την κάθαρση του ξυλοδαρμού, την απελευθέρωση που προέρχεται από το χάος. Γιατί είμαστε τα παιδιά της απόλυτης επανάστασης... της αυγής της μεγάλης εκκαθάρισης.
Sci-fi του Χόλιγουντ, Προβλεπτικός Προγραμματισμός και Θεωρία Παιγνίων.
Μεγάλο μέρος του θέματος σε έναν μετα-αποκαλυπτικό κόσμο επιστημονικής φαντασίας είναι το θέμα της επιβίωσης, και συχνά πρόκειται για μια ρομαντική έννοια. Σχεδόν σαν να ήμασταν ένα avatar σε ένα βιντεοπαιχνίδι, καλούμαστε μέσα σε τέτοιες κατασκευές να επιλέξουμε μεταξύ ενός περιορισμένου συνόλου συμβιβασμών, στον οποίο θα προσφέρουμε τη μέγιστη επέκταση και τον μέγιστο αριθμό επιλογών για τη συνέχιση της επιβίωσής μας.
Είναι η θεωρία των παιγνίων.
Αυτό δεν θα μπορούσε να ταιριάζει περισσότερο με την πρόθεση του H.G. Wells, διότι ο ίδιος ο πατέρας της μετα-αποκαλυπτικής επιστημονικής φαντασίας, ήταν επίσης ο δημιουργός των παιχνιδιών πολεμικού σεναρίου για παιδιά, που αργότερα έγιναν γνωστά ως “Μικροί πόλεμοι” (1913), το οποίο εμπνεύστηκε από το βιβλίο του Wells “Ο νέος Μακιαβέλι” (1911).
Ο H.G. Wells γράφει για την ιδέα του για τους “Μικρούς Πολέμους” ως εξής:
“‘LITTLE WARS’ είναι το παιχνίδι των βασιλιάδων για παίκτες σε κατώτερη κοινωνική θέση. Μπορεί να παιχτεί από αγόρια κάθε ηλικίας από δώδεκα έως εκατόν πενήντα -και ακόμη και αργότερα, αν τα άκρα παραμένουν αρκετά ευλύγιστα- από κορίτσια του καλύτερου είδους και από μερικές σπάνιες και προικισμένες γυναίκες. Αυτό θα είναι μια πλήρης Ιστορία των Μικρών Πολέμων από την καταγεγραμμένη και πιστοποιημένη αρχή τους μέχρι σήμερα, μια περιγραφή του τρόπου κατασκευής των μικρών πολέμων, και συμβουλές του πιο ανεκτίμητου είδους για τον ξαπλωμένο στρατηγό… Και σε όλες τις εποχές ένας ορισμένος βάρβαρος πόλεμος διεξήχθη με στρατιώτες από κασσίτερο και μόλυβδο και ξύλο, με τα όπλα της άγριας φύσης, με τον καταπέλτη, την ελαστική κυκλική καλτσοδέτα, το μπιζουτόφωνο, την ελαστική μπάλα και παρόμοιες συσκευές – ένα απλό στήσιμο και χτύπημα ανθρώπων. Δολοφονία από κασσίτερο”.
Ποιος καλύτερος τρόπος για να εξαλείψουμε την ανεπιθύμητη “γονιμότητα” από το να εκπαιδεύσουμε την “άξια” νεολαία πώς να σκέφτεται σαν δάσκαλος του παιχνιδιού. Και όσοι διαπρέπουν θα μπορούσαν να αποφοιτήσουν από το πραγματικό παιχνίδι της ζωής.
Ωστόσο, για την πλειονότητα, θα ήταν ένα χρήσιμο εργαλείο παρ’ όλα αυτά, διότι θα τους εκπαίδευε να αποδέχονται τους υπονοούμενους “κανόνες του παιχνιδιού”, και ό,τι κι αν κάνεις, πρέπει πάντα να παίζεις με τους κανόνες του παιχνιδιού που επιλέγεται για σένα.
Αλλά το θέμα με την θεωρία των παιγνίων είναι ότι κανείς δεν θα “κερδίσει” ποτέ στην πραγματικότητα κανένα από τα σενάρια με τα οποία βρίσκεται αντιμέτωπος παίζοντας με τους “κανόνες του παιγνίου”, όχι το είδος της νίκης που έχει ως αποτέλεσμα ο νικητής να γίνει κύριος της μοίρας του. Το να παίζεις με τους κανόνες που σου δίνουν, σημαίνει ότι αναγνωρίζεις ότι είσαι υποταγμένος στον Κύριο του παιχνιδιού, ο οποίος δεν σε θεωρεί παρά ένα εικονικό άβαταρ στον συνθετικό του κόσμο με προγραμματισμένα όρια στο τι μπορείς και τι δεν μπορείς να κάνεις στο παιχνίδι που έχει δημιουργήσει για σένα.
Θα πρέπει να επανεκτιμήσουμε την μαζική παραγωγή μετα-αποκαλυπτικών θεμάτων ψυχαγωγίας υπό αυτό το πρίσμα. Μήπως πρόκειται απλώς για μια μορφή προετοιμασίας για να αποδεχτείτε τελικά ένα μέλλον όπου δεν θα σας αντιμετωπίζουν ή δεν θα σας θεωρούν πλέον ως ανθρώπινο ον;
Η θεωρία παιγνίων δεν αντιπροσωπεύει τα κίνητρα πίσω από την ανθρώπινη φύση, αλλά επιβάλλει τέτοιους περιορισμούς, καθώς, -όπως αναγνωρίζουν οι ίδιοι- είναι ευκολότερο να προβλέψεις και να ελέγξεις τις επιλεγμένες εγωιστικές συμπεριφορές σου, οι οποίες ενθαρρύνονται και ανταμείβονται με “κίνητρα”, όπως σε ένα βιντεοπαιχνίδι.
Πρόκειται για ένα σύστημα υποδούλωσης που ενθαρρύνει τους σκλάβους του να πολεμούν μεταξύ τους για τα “αποφάγια του τραπεζιού” και να μην αμφισβητούν ποτέ το χέρι που τους τα στερεί. Το σύστημα που δημιουργεί ψεύτικη έλλειψη και προωθεί τον ανταγωνισμό πάνω σε τεχνητούς στρεσογόνους παράγοντες. Μας εκπαιδεύουν να μην αμφισβητούμε ποτέ τους κανόνες που μας δίνονται σε αυτά τα σενάρια της θεωρίας παιγνίων, αλλά να αντιδρούμε αναλόγως σε αυτό που μας έχει οριστεί ως ένα περιορισμένο σύνολο επιλογών σε ένα τεχνητό σενάριο.
Σε ένα τέτοιο τεχνητό σενάριο, είμαστε κοινωνικά προετοιμασμένοι, όπως μια αγέλη σιελοβόλων παβλοφικών σκύλων, να πιστεύουμε ότι είναι θέμα χρόνου να έρθει το τέλος του κόσμου και με το χτύπημα του κουδουνιού του Κυρίου κι Αφέντη μας…
Ωστόσο, αν σκεφτόμασταν το αδιανόητο, ότι δηλαδή είμαστε από την φύση μας καλοί και άρα η καλύτερη στρατηγική για την επιβίωση είναι να απορρίψουμε τους κανόνες του παιχνιδιού και να συνεργαστούμε αντί να στραφούμε εναντίον του άλλου, αρχίζουμε να χτίζουμε ένα μέλλον που θα είναι τελικά δικό μας. Ένα μέλλον που δεν είναι προκαθορισμένο ή δεν μας επιβάλλεται από ένα περιορισμένο σύνολο επιλογών, όπως ένας λαβύρινθος που μας οδηγεί σε ένα ελεγχόμενο σημείο προορισμού, αλλά ένα μέλλον όπου τέτοια τείχη μπορούν να γκρεμιστούν.
Και ίσως αυτά τα μετα-αποκαλυπτικά παραμύθια να θεωρούνται, αιώνες μετά από τώρα, ελάχιστα διαφορετικά από άλλα λαϊκά παραμύθια του παρελθόντος, κατά την διάρκεια μιας εποχής αρχαϊκής άγνοιας και αφελούς ζωής. Μπορούμε να κάνουμε κάτι; Ναι, φυσικά μπορούμε. Να είμαστε πολεμιστές, με Άκαμπτο Σκοπό. Τότε θα φτιάξουμε ένα περιβάλλον όπου θα βοηθάμε και δεν θα ανταγωνιζόμαστε, θα αγαπάμε και δεν θα μισούμε, θα θαυμάζουμε και δεν θα αηδιάζουμε, θα είμαστε Πρότυπο και όχι μαριονέτα, θα ανοίγουμε τον δικό μας δρόμο και δεν θα ακολουθούμε κανέναν, θα ζούμε στις παρυφές του συστήματος και όχι στο κέντρο του, θα είμαστε καλόβουλοι κι όχι μικροί κι ασήμαντοι τυραννίσκοι, θα είμαστε ο ζαβολιάρης του παιχνιδιού και όχι το πιόνι του… και όλα αυτά που πρεσβεύει και πράττει ένας Κατεργάρης.
-------------------------
ΕΙΚΟΝΑ: “El sueño de la razón produce monstruos” (Ο ύπνος της λογικής γεννάει τέρατα), Φρανθίσκο Γκόγια, περ. 1797-98. Το διασημότερο έργο της σειράς “Τα Καπρίτσια”.
Το σκίτσο αναπαριστά τον καλλιτέχνη, να ακουμπάει το κεφάλι του σ’ ένα τραπέζι, καθώς κουκουβάγιες και νυχτερίδες τον περικυκλώνουν ενώ καλύπτει το κεφάλι με τα χέρια του. Οι κουκουβάγιες (που συμβολίζουν την ανοησία) και οι νυχτερίδες (που συμβολίζουν την αμάθεια) είναι έτοιμες να του επιτεθούν.
Υπήρχε πάντα μια γοητεία με τον “τρόμο” από αμνημονεύτων χρόνων, έτσι ώστε πολλά από αυτά που λειτουργούν για να μας συναρπάσουν σήμερα δεν διαφέρουν πολύ από το είδος των λαϊκών παραμυθιών που διηγούνταν εκατοντάδες, αν όχι χιλιάδες χρόνια πριν. Ανατρέχοντας σ’ αυτά τα κεφάλαια κατά την αρχαιότητα, αυτό που συχνά βλέπαμε ήταν ότι οι ιστορίες που προκαλούσαν φόβο, συχνά συνέπιπταν με τα μυστήρια της φύσης που δεν είχαν ακόμη κατανοηθεί. Από την καλή τύχη στην απόδοση των καλλιεργειών, μέχρι την καλή τύχη στον πόλεμο, οι παγανιστικοί Θεοί θεωρούνταν οι τελικοί κριτές σε τέτοια θέματα.
Ο φόβος για την οργή των Θεών είναι ένα επαναλαμβανόμενο θέμα εδώ και πολλές χιλιετίες.
Είναι μάλλον ειρωνικό το γεγονός ότι στην εποχή μας, εν μέσω μιας αυξανόμενης δυσπιστίας προς τον Θεό, δεν μπορούμε ακόμη να ξεφύγουμε από το ενδιαφέρον για τον διάβολο. Ή ίσως είναι απλώς ένα σημάδι των καιρών που διανύουμε, ότι ο διάβολος είναι πιο κατανοητός. Σε κάθε περίπτωση, φάνηκε ότι όσο πιο “πολιτισμένοι” κι αν γίναμε, οι φόβοι και οι τρόμοι μας δεν άλλαξαν ποτέ τόσο πολύ… δηλαδή, μέχρι σχετικά πρόσφατα.
Με την έλευση των δύο παγκόσμιων πολέμων, της ατομικής βόμβας και της τεχνολογικής προόδου στον 20ό αιώνα, ο τρόμος είχε βρει ένα νέο είδος μέσα από το οποίο μπορούσε να επικαλεστεί τους εφιάλτες του: την υπαρξιστική επιστημονική φαντασία με μετα-αποκαλυπτικά θέματα.
The Imp of the Perverse: Poe”: Ο συμπεριφορισμός και η νευροεπιστήμη συναντούν τον Πόε. Το The Imp of the Perverse, ξεκινώντας ως δοκίμιο, συζητά τις αυτοκαταστροφικές παρορμήσεις του αφηγητή, που ενσωματώνονται ως η συμβολική μεταφορά του The Imp of the Perverse. Ο αφηγητής περιγράφει αυτό το πνεύμα ως τον παράγοντα που δελεάζει ένα άτομο να κάνει πράγματα «απλώς επειδή πιστεύει ότι δεν πρέπει». Στην ιστορία, ο αφηγητής διαπράττει φόνο για να κληρονομήσει την περιουσία ενός άνδρα. Ένας ιατροδικαστής αποδίδει τον θάνατο σε μια πράξη του Θεού και ο αφηγητής επωφελείται από το έγκλημά του. Αρκετά χρόνια αργότερα, ο αφηγητής αρχίζει να έχει εμμονή για μια πιθανή ομολογία για το έγκλημά του. Ενεργεί με μια αυτοκαταστροφική παρόρμηση και ομολογεί το έγκλημά του δημόσια, οδηγώντας στην ταχεία δίκη και εκτέλεσή του.
Πριν προχωρήσουμε στην συζήτηση της συνάφειας αυτού του αναδυόμενου νέου θέματος της μετα-αποκαλυπτικής επιστημονικής φαντασίας, θα ήθελα να πω λίγα λόγια για το “The Imp of the Perverse” του Έντγκαρ Πόε, το οποίο και μας ενδιαφέρει. Αν μας απασχολεί η μοίρα της ανθρωπότητας, καθώς αυτή συγκεντρώνει όλο και μεγαλύτερη ευθύνη για την τύχη των άλλων καθώς και για τον πλανήτη στον οποίο ζούμε, νομίζω ότι είναι ένα σχετικό σημείο για να ξεκινήσουμε θέτοντας το διαχρονικό ερώτημα, ...είναι η ανθρώπινη φύση εγγενώς καλή ή κακή ή τίποτα από τα δύο; Αν η φύση μας είναι εγγενώς κακή ή αν δεν μπορεί τελικά να αντισταθεί σε μια τέτοια διαφθορά, τότε μπορούμε να συμπεράνουμε ότι το μέλλον δεν φαίνεται πολύ ελπιδοφόρο. Ωστόσο, αν η φύση μας είναι εγγενώς καλή, λοιπόν, αυτό θα άλλαζε τα πάντα;
Στο “The Imp of the Perverse”, ο Πόε θίγει την “επιστήμη” της φρενολογίας, και έτσι αξίζει να πούμε κάτι για το τι ήταν αυτό το θέμα και πώς επηρεάζει τις μέρες μας. Η φρενολογία θεωρούνταν μια μορφή επιστήμης και έφτασε στο απόγειο της δημοτικότητάς της κατά την περίοδο 1810-1840, ουσιαστικά το μεγαλύτερο μέρος της ενήλικης ζωής του Πόε. Ο εγκέφαλος χωριζόταν σε 27-43 “όργανα” και αυτά τα επιμέρους “όργανα” αντιπροσώπευαν χαρακτηριστικά της προσωπικότητας/ψυχολογίας. Μετρώντας το μέγεθος του κρανίου, οι περιοχές του κρανίου που προεξείχαν θεωρούνταν κυρίαρχα χαρακτηριστικά και οι εσοχές θεωρούνταν αδύναμα χαρακτηριστικά. Αυτή η “επιστήμη” χρησιμοποιήθηκε στην ψυχολογία, ιδίως για τον εντοπισμό των παραφρόνων και των εγκληματιών.
«Στην προέλευσή της η φρενολογία ήταν καθαρά ιατρική», γράφει ο Robert E. Riegel σε ένα άρθρο που δημοσιεύθηκε το 1933 στο The American Historical Review. «Οι εμπνευστές της ήταν οι γιατροί François Joseph Gall και John Gaspar Spurzheim, πραγματοποίησαν τον κύριο μέρος του έργου τους κατά τις δύο πρώτες δεκαετίες του αιώνα».
Ο Gall έλαβε το διδακτορικό του το 1785 και έγινε «ένας επιτυχημένος, ιδιώτης γιατρός στη Βιέννη», γράφει ο John Van Wyhe σε άρθρο του στο The British Journal for the History of Science. Απέρριψε μια πρόταση να γίνει προσωπικός γιατρός του αυτοκράτορα Φραγκίσκου Β’ για να «διατηρήσει την ανεξαρτησία του» και βρήκε έμπνευση σε μια θεωρία για τον «δυισμό νου-σώματος» που διατύπωσε ο φιλόσοφος Johann Gottfried von Herder.
Στην συνέχεια, ο Gal έβαλε σκοπό να αποδείξει την θεωρία –ότι ο νους και το σώμα συνδέονται– και συγκέντρωσε κρανία ανθρώπων και ζώων, έφτιαξε κέρινα καλούπια από εγκεφάλους και επιφάνειες κρανίων και έγινε κάτι σαν «τοπική διασημότητα» λόγω της μεγάλης συλλογής κρανίων που είχε στην κατοχή του (περίπου 300 κρανία). Σύντομα, η κυβέρνηση κατηγόρησε τον Gall ότι έθετε σε κίνδυνο την ηθική και την θρησκεία και του απαγόρευσε να δίνει διαλέξεις περί του θέματος. Σε μια από αυτές τις διαλέξεις ο Spurzheim συνάντησε τον Gall. Ξεκινώντας το 1804, για περίπου οκτώ χρόνια οι δύο τους συνεργάστηκαν μέχρι που ο Spurzheim άρχισε να διαμορφώνει την δική του άποψη για το σύστημα και το ονόμασε «φρενολογία» από το «φρην», την αρχαία ελληνική λέξη για το «νου».
Στο βιβλίο του Franz Joseph Gall (ιδρυτή της φρενολογίας) “Φυσιογνώστης του νου, οραματιστής του εγκεφάλου” ο Gall υποστήριξε ότι οι ηθικές και διανοητικές ικανότητες που διέπουν τις παρορμήσεις είναι έμφυτες. Με άλλα λόγια, οι άνθρωποι γεννιόντουσαν με τον ηθικό χαρακτήρα και την νοημοσύνη τους. Για παράδειγμα, αν κάποιος είναι κλέφτης, αυτό συνέβαινε επειδή γεννήθηκε με την προδιάθεση για την παρόρμηση της απάτης.
Η φρενολογία χρησιμοποιήθηκε όχι μόνο σε δικαστικές υποθέσεις για να καθοριστεί αν κάποιος ήταν ένοχος, αλλά και για το πόσο μεγάλη θα έπρεπε να είναι η ποινή φυλάκισής του και αν υπήρχε δυνατότητα επανένταξης. Έγινε αρκετά επιδραστική και εξέχουσα και χρησιμοποιήθηκε μέχρι τον 20ό αιώνα σε δικαστικές υποθέσεις, από τους Ναζί, τους Κομουνιστές αλλά και από τους Αμερικανούς ευγονιστές. Η σκέψη πίσω από την φρενολογία ήταν ότι δεν μπορούσες τελικά να αλλάξεις τα ψυχολογικά χαρακτηριστικά ενός ατόμου και συνεπώς τις ορμές του. Θα μπορούσε κανείς, αν μη τι άλλο, να ανακατευθύνει την “ελαττωματική” συμπεριφορά έτσι ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως κάτι χρήσιμο στην κοινωνία.
Είμαστε λοιπόν πολύ πιο προχωρημένοι στην σκέψη μας σήμερα ως προς το τι διέπει την ανθρώπινη παρορμητικότητα; Λοιπόν, δυστυχώς η απάντηση είναι ότι δεν έχουν αλλάξει πολλά στην φιλοσοφία της σύγχρονης νευροεπιστήμης. Στην πραγματικότητα, πολλοί νευροεπιστήμονες αποδίδουν στον Dr. Gall την ιδιότητα του ιδρυτή της σημερινής εργασίας για τον ανθρώπινο νου και εγκέφαλο.
Για παράδειγμα, το περιοδικό “Proceedings of the 2013 National Academy of Sciences” υποστηρίζει ότι η πρόβλεψη της μελλοντικής εγκληματικής συμπεριφοράς θα μπορούσε να γίνει πραγματικότητα στο εγγύς μέλλον. Σύμφωνα με την μελέτη τους, έχουν βρεθεί οι πρώτες ενδείξεις ότι οι εγκεφαλικές σαρώσεις θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν τόσο για την πρόβλεψη του ποιος είναι πιθανό να διαπράξει ένα έγκλημα, όσο και για το πόσος χρόνος θα μεσολαβήσει μέχρι το άτομο αυτό να διαπράξει ένα έγκλημα. Η πρόβλεψη αυτή βασίζεται στην δραστηριότητα σε μια περιοχή του εγκεφάλου που ονομάζεται πρόσθιος φλοιός του προσαγωγίου.
Κατά την διάρκεια της σάρωσης, ζητήθηκε από τα υποκείμενα να πατήσουν ένα κουμπί ως απάντηση σε ένα ερέθισμα σε μια οθόνη, εκτός από την περίπτωση που εμφανιζόταν και ένα συγκεκριμένο σύμβολο, οπότε έπρεπε να μην πατήσουν το κουμπί. Διαπιστώθηκε ότι οι εγκληματίες δεν μπορούσαν να μην πατήσουν το κουμπί σε κάθε περίπτωση και ότι ήταν πιο παρορμητικοί από τον μέσο άνθρωπο.
Από τα αποτελέσματα αυτά συμπεραίνεται ότι το τμήμα του εγκεφάλου τους που είναι υπεύθυνο για την διακοπή μιας πράξης μπορεί να είναι ανεπαρκές, δηλαδή όταν ένα παρορμητικό άτομο ξεκινά μια εγκληματική ενέργεια, ακόμη και αν συνειδητοποιήσει τις πιθανές αρνητικές συνέπειες, δεν μπορεί να σταματήσει τον εαυτό του. Δεν μπορούν να σταματήσουν τους εαυτούς τους! Σκεφτείτε πραγματικά τις συνέπειες μιας τέτοιας δήλωσης. Αν αυτό είναι αλήθεια, τότε δεν υπάρχει “σωτηρία για τους καταραμένους”, για να το πούμε έτσι.
Δεν υπάρχει δυνατότητα λύτρωσης και αποφυγής της ίδιας της προκαθορισμένης τραγωδίας του καθενός. Η μοίρα μας έχει επιλεγεί από την γέννησή σας, και δεν υπάρχει τίποτα που μπορείτε να κάνετε για να την αποφύγετε ή να αλλάξετε αυτή την πορεία. Η ελεύθερη βούληση, η μεταμέλεια και η συγχώρεση είναι σχεδόν ανύπαρκτες σε αυτή τη γραμμή σκέψης.
Υπήρχε επίσης η σκέψη κατά τις δεκαετίες του 1960 και του 1970 ότι ο ανώμαλος καρυότυπος XYY (όπου ένας άνδρας φέρει ένα επιπλέον χρωμόσωμα Υ) θεωρούνταν η γενετική αιτία για τους κοινωνιοπαθείς και τους κατά συρροή δολοφόνους, η οποία έκτοτε έχει “διαψευστεί πλήρως”, λόγω της Woke χαβούζας.
Έτσι, φαίνεται ότι το ερώτημα παραμένει ακόμη και σήμερα όπως και πριν από δύο αιώνες: “Έχει το άτομο επιλογή στο αν θα διαπράξει ένα έγκλημα;”
Ο Πόε έγραψε το “The Imp of the Perverse” ως απάντηση σε αυτό το ερώτημα.
Το “The Imp of the Perverse” ξεκινάει με την φωνή ενός αφηγητή που προέρχεται από μια αξιοσέβαστη θέση στην ζωή και συζητάει πολύ “λογικά” γιατί όλοι οι ψυχολόγοι, οι φιλόσοφοι και οι θεολόγοι έχουν αποτύχει να εξηγήσουν την ρίζα της παρορμητικότητας. Ο αφηγητής ονομάζει αυτή την ρίζα της παρορμητικότητας – διαστροφή. Συνεχίζει λέγοντας: “Η ανωμαλία είναι η αρχή της διαστροφής:
“Θεωρητικά, κανένας λόγος δεν μπορεί να είναι πιο παράλογος- αλλά, στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει κανένας πιο ισχυρός. Με ορισμένα μυαλά, κάτω από ορισμένες συνθήκες, γίνεται απολύτως ακαταμάχητη. Δεν είμαι πιο σίγουρος ότι αναπνέω, από το ότι η βεβαιότητα για το λάθος ή το σφάλμα οποιασδήποτε πράξης είναι συχνά η μόνη ανίκητη δύναμη που μας ωθεί, και μόνο αυτή μας ωθεί στην δίωξή της.
Ούτε αυτή η συντριπτική τάση να κάνουμε λάθος για χάρη του λάθους, δεν επιδέχεται ανάλυση ή ανάλυση σε απώτερα στοιχεία. Είναι μια ριζική, μια πρωτόγονη παρόρμηση -στοιχειώδης. …Προκύπτει, ότι η επιθυμία να είναι κανείς καλά πρέπει να διεγείρεται ταυτόχρονα με οποιαδήποτε αρχή… αλλά στην περίπτωση αυτού του κάτι που ονομάζω διαστροφή, η επιθυμία να είναι κανείς καλά όχι μόνο δεν διεγείρεται, αλλά υπάρχει ένα έντονα ανταγωνιστικό συναίσθημα”.
Ο αφηγητής περιγράφει μια διεστραμμένη παρόρμηση, μια εξωτερική κατοχή, η οποία σας αναγκάζει να κάνετε κάτι σχεδόν παρά την θέλησή σας, το οποίο σίγουρα θα σας προκαλέσει ζημιά, ακόμη και την καταστροφή σας, και παρ’ όλα αυτά, δεν μπορείτε να αντισταθείτε σε μια τέτοια παρόρμηση.
Δεν υπάρχει κανένας λόγος να χρησιμοποιήσουμε για να δικαιολογήσουμε μια τέτοια παρόρμηση. Και ότι μάλλον παρασυρόμαστε να ενεργήσουμε ειδικά για τον λόγο που δεν θα έπρεπε. Καθώς προχωράμε στην ιστορία, συνειδητοποιούμε ότι ο αφηγητής μας μιλάει από ένα κελί φυλακής. Ομολογεί την δολοφονία του, την οποία είχε σχεδιάσει ένα χρόνο πριν, στην οποία δεν υπήρχε δυνατότητα εντοπισμού εγκληματικής ενέργειας (ένα δηλητηριασμένο κερί) και στην οποία κληρονόμησε το σπίτι και τα περιουσιακά στοιχεία του θύματος. Έζησε ευτυχισμένος για περίπου δύο χρόνια σ’ αυτόν τον αναβαθμισμένο σταθμό της ζωής του μέχρι που μια μέρα συνέβη κάτι πολύ ανησυχητικό.
Ο αφηγητής διηγείται πως υπήρχε μια εξωτερική δύναμη, την οποία ονόμασε “ξωτικό της διαστροφής”, που του επέβαλε να ομολογήσει τα εγκλήματά του! Αυτή η επιθυμία για εξομολόγηση έγινε τόσο ισχυρή που τελικά εγκατέλειψε το σώμα του με τέτοια δύναμη που ένιωθε ότι είχε χτυπηθεί από μέσα του. Ο ίδιος το περιγράφει ως εξής:
“Για μια στιγμή ένιωσα όλα τα βάσανα της ασφυξίας -τυφλώθηκα, κουφάθηκα και ζαλίστηκα- και τότε κάποιος αόρατος δαίμονας, νόμιζα, με χτύπησε με την πλατιά παλάμη του στην πλάτη. Το επί μακρόν φυλακισμένο μυστικό ξέσπασε από την ψυχή μου Αλλά γιατί να πω περισσότερα; Σήμερα φοράω αυτές τις αλυσίδες και είμαι εδώ! Αύριο θα είμαι χωρίς δεσμά! -Αλλά πού;”
Είναι ενδιαφέρον ότι ο αφηγητής έχει περιγράψει την έντονη επιθυμία του να εξομολογηθεί τα εγκλήματά του ως πράξη διεστραμμένης παρορμητικότητας. Ήταν μια παρόρμηση στην οποία δεν μπόρεσε να αντισταθεί και πιστεύει ότι είναι αυτή που προκάλεσε την καταστροφή του. Ανακαλύπτουμε στο τέλος, ότι όλη η ιστορία ήταν ο αφηγητής που μιλούσε από το κελί της φυλακής του, περιμένοντας την “δικαιοσύνη του δήμιου” το επόμενο πρωί.
Τι πρέπει λοιπόν να συμπεράνουμε από όλα αυτά; Λοιπόν, είναι ενδιαφέρον ότι ο Πόε έχει περιγράψει ότι η μόνη παρόρμηση που πραγματικά δεν μπορούμε να αρνηθούμε και που δεν έχουμε κανέναν έλεγχο πάνω της, ευθυγραμμίζεται με την ηθική/λογική και παίρνει την μορφή της συνείδησης μέσα μας. Είναι εσωτερική κατοχή.
Αυτό που πολλοί αναγνώστες παρεξηγούν σχετικά με το “Το ξωτικό της διαστροφής”, είναι ότι δεν πρόκειται για ένα φρικιαστικό έγκλημα που ο χαρακτήρας δεν μπορεί να αποφύγει να διαπράξει, αλλά πρόκειται για την πράξη της εξομολόγησης στην οποία ο χαρακτήρας του είναι αδύναμος να αντισταθεί.
Όλο αυτό το διάστημα που ο αφηγητής αποφεύγει απεγνωσμένα τις πράξεις της σκέψης και του προβληματισμού, στην πραγματικότητα αποφεύγει την ίδια του την συνείδηση. Ο Πόε έχει ουσιαστικά ανατρέψει ολόκληρη την συζήτηση για το τι διέπει και τι παρακινεί την εγκληματική συμπεριφορά- ότι η επιθυμία να διαπράξει κανείς ένα έγκλημα δεν οφείλεται σε μια εξωτερική δύναμη ή σε μια προκαθορισμένη βιολογική φύση, αλλά μάλλον σε μια αποσύνδεση από την συνείδησή του!
Έτσι, ο καθένας είναι ικανός να διαπράξει αποτρόπαιες πράξεις, αν ξεφύγει από αυτό μέσα του. Είναι μια απόφαση, είναι δική σας απόφαση, ως προς το ποια είναι η σχέση σας με την συνείδησή σας.
Αν αυτό σας φαίνεται υπερβολικό, δεν έχετε παρά να κοιτάξετε το A Tell-Tale Heart, το William Wilson και το The Black Cat, τα οποία είναι τρία άλλα διηγήματα του Πόε που αφορούν ακριβώς το ίδιο θέμα, και οι τρεις χαρακτήρες ακυρώνονται στο τέλος από την συνείδησή τους, την οποία αντιλαμβάνονται ως ένα φαινόμενο του εξωτερικού σώματος, όπως ακριβώς και στο The Imp of the Perverse.
Όλοι τους έχουν αποκοπεί τόσο πολύ από την συνείδησή τους, ώστε ο ένας αντιλαμβάνεται την συνείδησή του με την μορφή ενός καλικάντζαρου, ο άλλος με την μορφή της καρδιάς που χτυπάει του γέρου που δολοφόνησαν, ένας άλλος με την μορφή μιας μαύρης γάτας που δεν μπορεί να σκοτωθεί, και στον Γουίλιαμ Γουίλσον την βλέπει με την μορφή ενός φανταστικού διδύμου.
Όλοι (εντάξει, όχι όλοι) γεννιόμαστε με συνείδηση. Είναι η πυξίδα της ανθρωπιάς μας. Γινόμαστε απάνθρωποι μόνο όταν απορρίπτουμε το καλό με το οποίο γεννηθήκαμε. Αλλά είναι πάντα εκεί μέσα μας, αυτή η φωνή του καλού, και για εκείνους που την απομακρύνουν περισσότερο, μια τέτοια φωνή μπορεί να γίνει ένα τρομερό στοιχειό. Δεν μπορούμε ποτέ να αποκοπούμε πλήρως από την συνείδησή μας, είναι μαζί μας μέχρι τέλους, είτε επιλέξουμε να ζήσουμε σε αρμονία, είτε σε δυσαρμονία μαζί της.
Ο Πόλεμος των Κόσμων: Ένα ιδεώδες που θα κάνει τους φόνους να αξίζουν τον κόπο.
Έχοντας αυτό το πολύ σημαντικό μάθημα από τον Πόε κατά νου, ας δούμε τώρα το είδος του φουτουριστικού τρόμου, και ποιος είναι καλύτερος από τα έργα του H.G. Wells, του πατέρα της μετα-αποκαλυπτικής επιστημονικής φαντασίας.
Στο βιβλίο “Η μορφή των πραγμάτων που έρχονται: Η απόλυτη επανάσταση” (που δημοσιεύτηκε το 1933), ο H.G. Wells γράφει για το μέλλον, προβλέποντας, μάλλον αισιόδοξα, ότι θα υπάρξει άλλος ένας παγκόσμιος πόλεμος σε λίγα μόλις χρόνια, ακολουθούμενος από επιδημία και λιμό. Σε αυτό το φανταστικό μέλλον, ο πόλεμος συνεχίζεται για τριάντα χρόνια μέχρι την δεκαετία του 1960, παρά το γεγονός ότι οι άνθρωποι έχουν ξεχάσει γιατί άρχισαν να πολεμούν. Η ανθρωπότητα εισέρχεται σε μια νέα σκοτεινή εποχή. Σε μια τελευταία προσπάθεια για την νίκη, ο εχθρός αναπτύσσει ένα βιολογικό όπλο με αποτέλεσμα την “περιπλανώμενη αρρώστια”, δημιουργώντας τα πρώτα ζόμπι, και μέχρι το 1970 ο παγκόσμιος πληθυσμός έχει πέσει λίγο κάτω από το ένα δισεκατομμύριο.
Παρόλο που αυτό παρουσιάζεται ως φρικτό, ταυτόχρονα παρουσιάζεται ως αναγκαιότητα – μια “μεγάλη επανεκκίνηση”, για να αποκατασταθεί η “ισορροπία”. Μόνο με αυτό το μειωμένο πληθυσμιακό μέγεθος μπορεί ο κόσμος να αρχίσει να ξαναχτίζεται από το χάος που ήταν, και να εισέλθει στην νέα φάση της εξέλιξής του ως ένα βιολογικά ανώτερο είδος (τα κατώτερα έχουν εξαλειφθεί από τον πόλεμο και τις ασθένειες), που διοικείται από ένα γραφειοκρατικό σύστημα υπό την μορφή μιας παγκόσμιας κυβέρνησης.
Αυτή είναι η φαντασίωση επιστημονικής φαντασίας του H.G. Wells και αποτελεί το κεντρικό θέμα σε ό,τι έγραψε, συμπεριλαμβανομένων των μη μυθοπλαστικών έργων του. Το θέμα των τρόπων μείωσης του παγκόσμιου πληθυσμού ήταν ένα ανησυχητικό δίλημμα για τον Γουέλς… όχι το κομμάτι της μείωσης, αλλά η σκέψη ότι θα υπήρχαν κάποιοι τόσο ανόητοι που θα το απαγόρευαν.
Βλέπετε, ορισμένοι θεωρούσαν ότι το ανθρώπινο είδος είχε περιέλθει σε κρίση κατά την δεκαετία του 1900. Η Ευρώπη, μέχρι τον 17ο αιώνα, είχε πληθυσμό που δεν ξεπερνούσε ποτέ τα 100 εκατομμύρια περίπου. Αλλά σχεδόν διπλασιάστηκε στα 180 εκατομμύρια τον 18ο αιώνα και διπλασιάστηκε ξανά στα 390 εκατομμύρια τον 19ο αιώνα. Ο H.G. Wells έγραψε για αυτό το “εξωφρενικό σμήνος νέων γεννήσεων” ως “την ουσιαστική καταστροφή του 19ου αιώνα”. Όχι ο πόλεμος, όχι η αρρώστια, όχι η πείνα, όχι η άθλια φτώχεια, αλλά η αύξηση του πληθυσμού προσδιορίστηκε από τον Wells ως η καταστροφή ενός ολόκληρου αιώνα.
Είναι ενδιαφέρον ότι το επαναλαμβανόμενο θέμα που θα χρησιμοποιούσε ο Γουέλς στην ουτοπική έως μετα-αποκαλυπτική επιστημονική φαντασία του ήταν το κατά πόσον η κρίση του υπερπληθυσμού είχε αντιμετωπιστεί ικανοποιητικά ή όχι.
Ο Γουέλς γράφει το 1901 στο έργο του “Anticipations of the Reaction of Mechanical and Scientific Progress upon Human Life and Thought” (Προβλέψεις για την αντίδραση της μηχανικής και επιστημονικής προόδου στην ανθρώπινη ζωή και σκέψη):
“Έχει γίνει φανερό ότι ολόκληρες μάζες του ανθρώπινου πληθυσμού είναι, στο σύνολό τους, κατώτερες ως προς την αξίωσή τους για το μέλλον, σε σχέση με άλλες μάζες, ότι δεν μπορούν να τους δοθούν ευκαιρίες ή να τους εμπιστευθεί κανείς την εξουσία όπως εμπιστεύονται τους ανώτερους λαούς, ότι οι χαρακτηριστικές αδυναμίες τους είναι μεταδοτικές και επιζήμιες για τον πολιτιστικό ιστό και ότι το εύρος της ανικανότητάς τους δελεάζει και αποθαρρύνει τους ισχυρούς. Το να τους δώσουμε ισότητα σημαίνει να βυθιστούμε στο επίπεδό τους, το να τους προστατεύουμε και να τους περιθάλπουμε σημαίνει να πνιγούμε στην γονιμότητά τους”.
Το ηθικό σύστημα που περιγράφεται στο βιβλίο του Γουέλς “Η Νέα Δημοκρατία” απαγορεύει την περαιτέρω ανάπτυξη αυτού που ονομάζει “Άνθρωποι της Αβύσσου”. Στο παρελθόν, η Φύση σκότωσε αυτή την ανεπιθύμητη “γονιμότητα”, και σε ορισμένες περιπτώσεις η θανάτωση θα εξακολουθήσει να είναι απαραίτητη. Και δεν πρέπει να μας τρομάζει αυτό το έργο, σύμφωνα με τον κ. Γουέλς. Ο θάνατος για αυτούς τους ανθρώπους θα σημαίνει απλώς “το τέλος της πικρίας της αποτυχίας, την ελεήμονα εξάλειψη των αδύναμων και ανόητων και άσκοπων πραγμάτων”. Σαφώς η πραγματοποίηση αυτού του γεγονότος θα είναι ηθικά δικαιολογημένη σύμφωνα με τον Γουέλς:
“Η νέα ηθική θα θεωρεί ότι η ζωή είναι προνόμιο και ευθύνη, όχι ένα είδος νυχτερινού καταφυγίου για τα κατώτερα πνεύματα από το κενό- και η εναλλακτική λύση στην σωστή συμπεριφορά μεταξύ της πλήρους, όμορφης και αποτελεσματικής ζωής θα είναι ο θάνατος. Για ένα πλήθος ευτελών και ανόητων πλασμάτων, φοβισμένων και ανήμπορων και άχρηστων, δυστυχισμένων ή μισητών ευτυχισμένων εν μέσω άθλιας ατιμίας, αδύναμων, άσχημων, αναποτελεσματικών, γεννημένων από αχαλίνωτες επιθυμίες και αυξανόμενων και πολλαπλασιαζόμενων από καθαρή ακράτεια και βλακεία, οι άνθρωποι της Νέας Δημοκρατίας θα έχουν λίγο οίκτο και λιγότερη καλοσύνη”.
Αν “το σύνολο των πράξεων ενός ανθρώπου” δείχνει ότι είναι ακατάλληλος για να ζήσει, οι Νέοι Κυβερνώντες θα τον εξοντώσουν. Δεν θα ντρέπονται να επιφέρουν τον θάνατο, επειδή θα έχουν πληρέστερη αίσθηση των δυνατοτήτων της ζωής.
“Θα έχουν ένα ιδεώδες που θα κάνει την δολοφονία να αξίζει τον κόπο”.
“Ο Πόλεμος των Κόσμων” είναι ένα μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας του Άγγλου συγγραφέα HG Wells. Γράφτηκε μεταξύ 1895 και 1897 και κυκλοφόρησε στο περιοδικό Pearson’s Magazine στο Ηνωμένο Βασίλειο και στο περιοδικό Cosmopolitan στις ΗΠΑ το 1897. Το πλήρες μυθιστόρημα δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά σε σκληρό εξώφυλλο το 1898 από τον William Heinemann. “Ο Πόλεμος των Κόσμων” είναι μια από τις πρώτες ιστορίες που περιγράφουν λεπτομερώς μια σύγκρουση μεταξύ της ανθρωπότητας και μιας εξωγήινης φυλής. Το μυθιστόρημα είναι η αφήγηση σε πρώτο πρόσωπο ενός ανώνυμου πρωταγωνιστή του Surrey και του μικρότερου αδελφού του που δραπετεύει στο Tillingham στο Essex καθώς το Λονδίνο και η νότια Αγγλία εισβάλλουν Αρειανοί. Είναι ένα από τα έργα με τα περισσότερα σχόλια στον κανόνα επιστημονικής φαντασίας.
Η πλοκή είναι παρόμοια με άλλα έργα της λογοτεχνίας εισβολής της ίδιας περιόδου και έχει ερμηνευτεί ποικιλοτρόπως ως σχόλιο στην θεωρία της εξέλιξης, του ιμπεριαλισμού και των φόβων, των δεισιδαιμονιών και των προκαταλήψεων της βικτοριανής εποχής. Ο Γουέλς σημείωσε αργότερα ότι η έμπνευση για την πλοκή ήταν η καταστροφική επίδραση του ευρωπαϊκού αποικισμού στους Αβορίγινες της Τασμανίας. Ορισμένοι ιστορικοί έχουν υποστηρίξει ότι ο Γουέλς έγραψε το βιβλίο για να ενθαρρύνει το αναγνωστικό κοινό του να αμφισβητήσει την ηθική του ιμπεριαλισμού. Κατά την στιγμή της δημοσίευσης, ταξινομήθηκε ως επιστημονική φαντασία, όπως το προηγούμενο μυθιστόρημα του Wells, “The Time Machine”.
Ο Γουέλς εκπαιδεύτηκε ως δάσκαλος επιστημών κατά το δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1880. Ένας από τους δασκάλους του ήταν ο Τόμας Χένρι Χάξλεϋ, μεγάλος υπέρμαχος του Δαρβινισμού/Ευγονισμού. Ο Γουέλς δίδαξε αργότερα επιστήμη και το πρώτο του βιβλίο ήταν ένα εγχειρίδιο βιολογίας. Εκπαιδεύτηκε στις αρχές του Ευγονισμού από τους κορυφαίους, όπως και ο Άλντους Χάξλεϊ.
Στο μυθιστόρημα, η σύγκρουση μεταξύ της ανθρωπότητας και των Αρειανών απεικονίζεται ως επιβίωση του πιο ικανού, με τους Αρειανούς των οποίων η μεγαλύτερη περίοδος επιτυχημένης εξέλιξης στον παλαιότερο Άρη τους οδήγησε στην ανάπτυξη μιας ανώτερης νοημοσύνης, ικανής να δημιουργήσει όπλα πολύ πριν από τους ανθρώπους στον νεότερο πλανήτη Γη, οι οποίοι δεν είχαν την ευκαιρία να αναπτύξουν επαρκή νοημοσύνη για να κατασκευάσουν παρόμοια όπλα.
Εκεί που εκπαιδεύτηκε ο Γουέλς (και όχι μόνο αυτός) στήθηκε και η “Μεγάλη Επανεκκίνηση” και η “Ατζέντα 30” και η Woke χαβούζα που βιώνουμε σήμερα.
Το 1938, ο “Πόλεμος των Κόσμων” του Γουέλς μεταδόθηκε ως ραδιοφωνικό δράμα στην Νέα Υόρκη, με αφηγητή τον ίδιο τον Όρσον Γουέλς. Αν και στην αρχή ανακοινώθηκε ότι επρόκειτο για δράμα, η αφήγηση στο 1ο μέρος είχε σκοπό να ακουστεί σαν μια σειρά από δελτία ειδήσεων, έτσι ώστε όσοι έμπαιναν στην μέση να το εκλάβουν ως μέρος από τις πραγματικές ειδήσεις. Αρκεί να πούμε ότι η αναφορά σε μια ανθρωποφάγο εξωγήινη εισβολή προκάλεσε τεράστιο πανικό στις συνοικίες της Νέας Υόρκης, και είμαι βέβαιος ότι το Βρετανικό Γραφείο Προπαγάνδας έπαθε μεγάλο σοκ από αυτό. Ήταν σπουδαία είδηση γι’ αυτούς, διότι έδειξε πόσο εύκολο ήταν να ελέγξουν την αφήγηση, ακόμη και αν αυτή πραγματοποιούνταν σε παράλογο βαθμό. Τους επιβεβαίωσε ότι το κοινό/πρόβατο είναι ικανό να πιστέψει τα πάντα.
Βέβαια, λέγεται ότι αυτή η αντίδραση οφειλόταν πραγματικά στο φόβο μιας γερμανικής εισβολής, κάτι που είναι αληθινό σε κάποιο βαθμό, αλλά δεν είναι η πλήρης αλήθεια του θέματος. Αυτό που σήμαινε, ήταν ότι μια αυξημένη κατάσταση άγχους (είτε φυσικά, είτε τεχνητά προκαλούμενη) σήμαινε ότι το άτομο είχε μια αυξημένη κατάσταση υποβλητικότητας και ότι η ψυχαγωγία έπαιζε ισχυρό ρόλο σε αυτή την μορφή ψυχικής προετοιμασίας.
Δηλαδή, τα όρια μεταξύ της επιστημονικής φαντασίας και μιας εφικτής πραγματικότητας, μεταξύ μιας ανθρωποφάγου εξωγήινης εισβολής από το διάστημα και μιας γερμανικής εισβολής ήταν έντονα θολά σε μια κατάσταση προϋπάρχουσας πίεσης.
Ο Γουέλς έγραψε για την πανικόβλητη αντίδραση των ανθρώπων στην εξωγήινη εισβολή στο βιβλίο του “Ο Πόλεμος των Κόσμων”:
“Αν μπορούσε κανείς να κρεμαστεί εκείνο το πρωινό του Ιουνίου σε ένα αερόστατο στο καταγάλανο γαλάζιο πάνω από το Λονδίνο, κάθε δρόμος προς βορρά και ανατολή που έβγαινε από το άπειρο κουβάρι των δρόμων θα φαινόταν στίγματα μαύρα από τους τρέχοντες φυγάδες, κάθε κουκκίδα μια ανθρώπινη αγωνία τρόμου και σωματικής δυστυχίας... Ποτέ άλλοτε στην ιστορία του κόσμου δεν είχε μετακινηθεί και υποφέρει μαζί μια τέτοια μεγάλη μάζα ανθρώπων... χωρίς τάξη και χωρίς στόχο, έξι εκατομμύρια άνθρωποι, άοπλοι και τρομοκρατημένοι, να οδηγούν μετωπικά. Ήταν η αρχή της συντριβής του πολιτισμού και της σφαγής της ανθρωπότητας…”
Θεωρώ ότι δεν είναι τυχαίο ότι η βιομηχανία ψυχαγωγίας μας σήμερα, τόσο έντονα διαποτισμένη από την επιρροή των “οραμάτων” του Γουέλς, έχει εμμονή με το θέμα ενός μετα-αποκαλυπτικού κόσμου επιστημονικής φαντασίας, του διαρκώς εξελισσόμενου παιχνιδιού θανάτου, όπου τα είδωλά της δοκιμάζονται στην ικανότητά τους να επιβιώσουν με κάθε κόστος. Μέσα από αυτές τις περιπέτειες, εμείς οι θεατές παίρνουμε μέρος και διδασκόμαστε πώς να νιώθουμε τη συγκίνηση του κυνηγιού, την κάθαρση του ξυλοδαρμού, την απελευθέρωση που προέρχεται από το χάος. Γιατί είμαστε τα παιδιά της απόλυτης επανάστασης... της αυγής της μεγάλης εκκαθάρισης.
Sci-fi του Χόλιγουντ, Προβλεπτικός Προγραμματισμός και Θεωρία Παιγνίων.
Μεγάλο μέρος του θέματος σε έναν μετα-αποκαλυπτικό κόσμο επιστημονικής φαντασίας είναι το θέμα της επιβίωσης, και συχνά πρόκειται για μια ρομαντική έννοια. Σχεδόν σαν να ήμασταν ένα avatar σε ένα βιντεοπαιχνίδι, καλούμαστε μέσα σε τέτοιες κατασκευές να επιλέξουμε μεταξύ ενός περιορισμένου συνόλου συμβιβασμών, στον οποίο θα προσφέρουμε τη μέγιστη επέκταση και τον μέγιστο αριθμό επιλογών για τη συνέχιση της επιβίωσής μας.
Είναι η θεωρία των παιγνίων.
Αυτό δεν θα μπορούσε να ταιριάζει περισσότερο με την πρόθεση του H.G. Wells, διότι ο ίδιος ο πατέρας της μετα-αποκαλυπτικής επιστημονικής φαντασίας, ήταν επίσης ο δημιουργός των παιχνιδιών πολεμικού σεναρίου για παιδιά, που αργότερα έγιναν γνωστά ως “Μικροί πόλεμοι” (1913), το οποίο εμπνεύστηκε από το βιβλίο του Wells “Ο νέος Μακιαβέλι” (1911).
Ο H.G. Wells γράφει για την ιδέα του για τους “Μικρούς Πολέμους” ως εξής:
“‘LITTLE WARS’ είναι το παιχνίδι των βασιλιάδων για παίκτες σε κατώτερη κοινωνική θέση. Μπορεί να παιχτεί από αγόρια κάθε ηλικίας από δώδεκα έως εκατόν πενήντα -και ακόμη και αργότερα, αν τα άκρα παραμένουν αρκετά ευλύγιστα- από κορίτσια του καλύτερου είδους και από μερικές σπάνιες και προικισμένες γυναίκες. Αυτό θα είναι μια πλήρης Ιστορία των Μικρών Πολέμων από την καταγεγραμμένη και πιστοποιημένη αρχή τους μέχρι σήμερα, μια περιγραφή του τρόπου κατασκευής των μικρών πολέμων, και συμβουλές του πιο ανεκτίμητου είδους για τον ξαπλωμένο στρατηγό… Και σε όλες τις εποχές ένας ορισμένος βάρβαρος πόλεμος διεξήχθη με στρατιώτες από κασσίτερο και μόλυβδο και ξύλο, με τα όπλα της άγριας φύσης, με τον καταπέλτη, την ελαστική κυκλική καλτσοδέτα, το μπιζουτόφωνο, την ελαστική μπάλα και παρόμοιες συσκευές – ένα απλό στήσιμο και χτύπημα ανθρώπων. Δολοφονία από κασσίτερο”.
Ποιος καλύτερος τρόπος για να εξαλείψουμε την ανεπιθύμητη “γονιμότητα” από το να εκπαιδεύσουμε την “άξια” νεολαία πώς να σκέφτεται σαν δάσκαλος του παιχνιδιού. Και όσοι διαπρέπουν θα μπορούσαν να αποφοιτήσουν από το πραγματικό παιχνίδι της ζωής.
Ωστόσο, για την πλειονότητα, θα ήταν ένα χρήσιμο εργαλείο παρ’ όλα αυτά, διότι θα τους εκπαίδευε να αποδέχονται τους υπονοούμενους “κανόνες του παιχνιδιού”, και ό,τι κι αν κάνεις, πρέπει πάντα να παίζεις με τους κανόνες του παιχνιδιού που επιλέγεται για σένα.
Αλλά το θέμα με την θεωρία των παιγνίων είναι ότι κανείς δεν θα “κερδίσει” ποτέ στην πραγματικότητα κανένα από τα σενάρια με τα οποία βρίσκεται αντιμέτωπος παίζοντας με τους “κανόνες του παιγνίου”, όχι το είδος της νίκης που έχει ως αποτέλεσμα ο νικητής να γίνει κύριος της μοίρας του. Το να παίζεις με τους κανόνες που σου δίνουν, σημαίνει ότι αναγνωρίζεις ότι είσαι υποταγμένος στον Κύριο του παιχνιδιού, ο οποίος δεν σε θεωρεί παρά ένα εικονικό άβαταρ στον συνθετικό του κόσμο με προγραμματισμένα όρια στο τι μπορείς και τι δεν μπορείς να κάνεις στο παιχνίδι που έχει δημιουργήσει για σένα.
Θα πρέπει να επανεκτιμήσουμε την μαζική παραγωγή μετα-αποκαλυπτικών θεμάτων ψυχαγωγίας υπό αυτό το πρίσμα. Μήπως πρόκειται απλώς για μια μορφή προετοιμασίας για να αποδεχτείτε τελικά ένα μέλλον όπου δεν θα σας αντιμετωπίζουν ή δεν θα σας θεωρούν πλέον ως ανθρώπινο ον;
Η θεωρία παιγνίων δεν αντιπροσωπεύει τα κίνητρα πίσω από την ανθρώπινη φύση, αλλά επιβάλλει τέτοιους περιορισμούς, καθώς, -όπως αναγνωρίζουν οι ίδιοι- είναι ευκολότερο να προβλέψεις και να ελέγξεις τις επιλεγμένες εγωιστικές συμπεριφορές σου, οι οποίες ενθαρρύνονται και ανταμείβονται με “κίνητρα”, όπως σε ένα βιντεοπαιχνίδι.
Πρόκειται για ένα σύστημα υποδούλωσης που ενθαρρύνει τους σκλάβους του να πολεμούν μεταξύ τους για τα “αποφάγια του τραπεζιού” και να μην αμφισβητούν ποτέ το χέρι που τους τα στερεί. Το σύστημα που δημιουργεί ψεύτικη έλλειψη και προωθεί τον ανταγωνισμό πάνω σε τεχνητούς στρεσογόνους παράγοντες. Μας εκπαιδεύουν να μην αμφισβητούμε ποτέ τους κανόνες που μας δίνονται σε αυτά τα σενάρια της θεωρίας παιγνίων, αλλά να αντιδρούμε αναλόγως σε αυτό που μας έχει οριστεί ως ένα περιορισμένο σύνολο επιλογών σε ένα τεχνητό σενάριο.
Σε ένα τέτοιο τεχνητό σενάριο, είμαστε κοινωνικά προετοιμασμένοι, όπως μια αγέλη σιελοβόλων παβλοφικών σκύλων, να πιστεύουμε ότι είναι θέμα χρόνου να έρθει το τέλος του κόσμου και με το χτύπημα του κουδουνιού του Κυρίου κι Αφέντη μας…
Ωστόσο, αν σκεφτόμασταν το αδιανόητο, ότι δηλαδή είμαστε από την φύση μας καλοί και άρα η καλύτερη στρατηγική για την επιβίωση είναι να απορρίψουμε τους κανόνες του παιχνιδιού και να συνεργαστούμε αντί να στραφούμε εναντίον του άλλου, αρχίζουμε να χτίζουμε ένα μέλλον που θα είναι τελικά δικό μας. Ένα μέλλον που δεν είναι προκαθορισμένο ή δεν μας επιβάλλεται από ένα περιορισμένο σύνολο επιλογών, όπως ένας λαβύρινθος που μας οδηγεί σε ένα ελεγχόμενο σημείο προορισμού, αλλά ένα μέλλον όπου τέτοια τείχη μπορούν να γκρεμιστούν.
Και ίσως αυτά τα μετα-αποκαλυπτικά παραμύθια να θεωρούνται, αιώνες μετά από τώρα, ελάχιστα διαφορετικά από άλλα λαϊκά παραμύθια του παρελθόντος, κατά την διάρκεια μιας εποχής αρχαϊκής άγνοιας και αφελούς ζωής. Μπορούμε να κάνουμε κάτι; Ναι, φυσικά μπορούμε. Να είμαστε πολεμιστές, με Άκαμπτο Σκοπό. Τότε θα φτιάξουμε ένα περιβάλλον όπου θα βοηθάμε και δεν θα ανταγωνιζόμαστε, θα αγαπάμε και δεν θα μισούμε, θα θαυμάζουμε και δεν θα αηδιάζουμε, θα είμαστε Πρότυπο και όχι μαριονέτα, θα ανοίγουμε τον δικό μας δρόμο και δεν θα ακολουθούμε κανέναν, θα ζούμε στις παρυφές του συστήματος και όχι στο κέντρο του, θα είμαστε καλόβουλοι κι όχι μικροί κι ασήμαντοι τυραννίσκοι, θα είμαστε ο ζαβολιάρης του παιχνιδιού και όχι το πιόνι του… και όλα αυτά που πρεσβεύει και πράττει ένας Κατεργάρης.
-------------------------
ΕΙΚΟΝΑ: “El sueño de la razón produce monstruos” (Ο ύπνος της λογικής γεννάει τέρατα), Φρανθίσκο Γκόγια, περ. 1797-98. Το διασημότερο έργο της σειράς “Τα Καπρίτσια”.
Το σκίτσο αναπαριστά τον καλλιτέχνη, να ακουμπάει το κεφάλι του σ’ ένα τραπέζι, καθώς κουκουβάγιες και νυχτερίδες τον περικυκλώνουν ενώ καλύπτει το κεφάλι με τα χέρια του. Οι κουκουβάγιες (που συμβολίζουν την ανοησία) και οι νυχτερίδες (που συμβολίζουν την αμάθεια) είναι έτοιμες να του επιτεθούν.
Κυριακή 9 Ιουνίου 2024
Ένας Θεός στον Ουρανό ένας Βασιλιάς στην Γη
Σχετικά με τις μυστικιστικές καταβολές της Μοναρχικής ιδέας: Αίγυπτος, Βυζάντιο, Ρωσία.
Θα μελετήσουμε τις απαρχές της Μοναρχικής ιδέας. Φαίνεται ότι η χριστιανική (Βυζαντινή) ιδέα της Βασιλείας κληρονομείται απευθείας από την Αίγυπτο και όχι από το Ισραήλ. Η πολιτική θεολογία του Ισραήλ είναι μια θεμελιώδης άρνηση του κράτους, του Βασιλιά και της Μοναρχίας.
Σε αυτό το είδος θεοκρατικής αναρχίας, η Αιγυπτιακή ιδέα της «ζωής με δικαιοσύνη» (*Ma’at) αντικαθίσταται από την θεοπολιτική συνθήκη του Γιαχβέ με το Ισραήλ. Αυτή η άρνηση της ιδέας του κράτους, του Βασιλείου και της Δικαιοσύνης και ο αγώνας του Ισραήλ ενάντια στα παγκόσμια Βασίλεια προκαθόρισε την κεντρική αντιπολίτευση και ολόκληρη την περαιτέρω πορεία της παγκόσμιας ιστορίας.
*Η Μάατ ή Μα’ατ ή Μαάτ αναφέρεται στις αρχαίες Αιγυπτιακές έννοιες της αλήθειας, ισορροπίας, τάξης, αρμονίας, νόμου, ηθικής και δικαιοσύνης. Η Μάατ επίσης ήταν η Θεά που προσωποποιούσε όλες αυτές τις έννοιες, και επίσης ρύθμιζε τα αστέρια, τις εποχές, και τις ενέργειες των ενεργειών των θνητών και των θεοτήτων που έφεραν την τάξη από το χάος την στιγμή της δημιουργίας. Το ιδεολογικό της αντίθετο ήταν το Ισφέτ, που σήμαινε την αδικία, το χάος, την βία και το κακό. Το αντίστοιχο της Μάατ ήταν ο Θωθ, καθώς οι ιδιότητές τους ήταν παρόμοιες.
1. Νέος Παραδοσιονισμός.
Οι συζητήσεις για την καλύτερη μορφή διακυβέρνησης έχουν συνήθως την θεμελιώδη βάση τους στα έργα του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Στην πραγματικότητα, μετά τους Έλληνες (συν τα συνεργιστικά σχήματα του Πολύβιου), η ανθρώπινη σκέψη δεν έχει πει τίποτα καινούργιο για το θέμα της ιδανικής κρατικής δομής. Η ατελείωτη σειρά ουτοπιστών της Νέας Εποχής, από τον τρελό «δικτάτορα του κόσμου» Καμπανέλλα μέχρι τον πανούργο απατεώνα Μαρξ (για να μην αναφέρουμε φιλελεύθερους θεωρητικούς όπως ο Χομπς, ο Λοκ κ.ά.) δεν γέννησε τίποτα πραγματικά νέο.
Ο εικοστός αιώνας γνώριζε τέσσερα λειτουργικά κρατικοπολιτικά μοντέλα – την Αυτοκρατορική Μοναρχία (ηττήθηκε κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν συντρίφθηκαν τέσσερις παραδοσιακές αυτοκρατορίες: Ρωσική, Γερμανική, Αυστροουγγρική και Οθωμανική), Φιλελεύθερη Δημοκρατία, Μπολσεβικισμό (επαναστατικός κομμουνισμός) και Φασισμός (δεξιά- πτέρυγα ακτιβιστή ηγεσίας).
Το τελευταίο, όντας ένα σταθερά κρατικιστικό δόγμα, αντιτάχθηκε τόσο στην φιλελεύθερη δημοκρατία όσο και στον επαναστατικό μαρξισμό. Ο δεξιός ακτιβισμός (όντας το πνευματικό τέκνο της νεωτερικότητας, ταυτόχρονα ανέστησε τα ιδανικά της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και την βαθιά Ευρωπαϊκή ταυτότητα) αποδείχθηκε γενικά η μόνη αξιοσημείωτη συντηρητική ιδεολογία του εικοστού αιώνα. Πιο συγκεκριμένα, ένας ολόκληρος θαυμαστής ιδεολογιών, συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, πνευματικών-ορθόδοξων εκδοχών (όπως το λεγεωναρικό κίνημα του Codreanu στην Ρουμανία). Όταν, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όλες αυτές οι ιδεολογίες στιγματίστηκαν ως ολοκληρωτικές, οι συντηρητικοί βρέθηκαν χωρίς ιδεολογία.
Ήταν άσκοπο να πούμε ότι η συντριπτική πλειονότητα των ιδεαλιστικών κινημάτων που δρούσαν υπό χριστιανικά λάβαρα εμπλέκονταν σε κάθε λογής έγκλημα. Ή ότι οι κατηγορίες που απαγγέλθηκαν εναντίον τους, μπορούν να ασκηθούν επιτυχώς κι εναντίον των αντιπάλων τους. Ή ότι η σημερινή μορφή ολοκληρωτισμού (αριστερή λογοκρισία, κουλτούρα ακύρωσης, συμπερίληψη, παγκόσμια μετανάστευση, woke χαβούζα) δεν την είχαν ονειρευτεί ποτέ πριν. Γιατί η ιστορία και οι νόμοι θα γράφονται πάντα από την μορφή της τυραννίας που είναι έφιππη σήμερα και πάντα από τους Ισχυρούς.
Έτσι, σήμερα οι συντηρητικοί, χωρίς μοναρχικά, αυτοκρατορικά και ακτιβιστικά ιδεώδη, μένουν μόνο με αδύναμα μουρμουρητά λαϊκισμού (δηλαδή την κοινή λογική), ανίκανοι να αντισταθούν σοβαρά στην επιθετική πίεση του αριστερού-φιλελεύθερου χάους. Οι ίδιες πνευματικές δομές που προσπαθούν ακόμη να οικοδομήσουν οι συντηρητικοί είναι υπερβολικά εφήμερες και γεμάτες ευφημισμούς, κάτι που είναι κατανοητό: κανείς σήμερα δεν διακινδυνεύει να ονομάσει τα πράγματα με το όνομά τους, υπό τις συνθήκες και τον φόβο της ολοκληρωτικής δικτατορίας του φιλελεύθερου λόγου.
Εν τω μεταξύ, το Ολοκαύτωμα των λαών της Ευρώπης στην ενεργό του φάση (αν μετρήσουμε από την αντιπολιτισμική επανάσταση της δεκαετίας του ’60) συνεχίζεται εδώ και μισό αιώνα. Σε αυτή την απελπιστική κατάσταση (την καταστροφή ενός μεγάλου πολιτισμού, πνευματικών ιεραρχιών, εθνικής ιστορίας, οικογένειας και τώρα των ίδιων των εθνών, ακόμη και ενός κανονικού ανθρώπου -και άνδρες και γυναίκες- ως τέτοιο), η δεξιά δεν μπορεί παρά να παρακολουθεί σιωπηλά καθώς ανεβαίνει ο καπνός από τις καμινάδες των αριστερών-φιλελεύθερων-κομμουνιστικών κρεματόριων, παίρνοντας μαζί τους τα τελευταία απομεινάρια και αξίες της ευρωπαϊκής φυλής και πολιτισμού.
Ακόμη χειρότερα, οι σημερινοί συντηρητικοί δυσκολεύονται να δουν ακόμη και το σύνολο. Η εποχή μας δεν έχει δημιουργήσει νέους Χέγκελ για πολύ καιρό. Και εκείνες οι μορφές παραδοσιακότητας που γνωρίζουμε αποδεικνύεται ότι εμπλέκονται στους ίδιους αναγεννησιακούς μύθους με τις ιδεολογίες της νεωτερικότητας.
Υπάρχει, ωστόσο, κάτι που έχει αλλάξει προς το καλύτερο τα τελευταία εκατό χρόνια. Αυτή είναι η γνώση μας για τους αρχαίους πολιτισμούς. Τις τελευταίες δεκαετίες, η ιστορική επιστήμη έχει κάνει ένα τεράστιο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Έτσι σήμερα γνωρίζουμε πολύ περισσότερα για την προέλευση και την ύπαρξη των Σουμερίων, Ακκαδικών, Αιγυπτιακών πολιτισμών (συμπεριλαμβανομένης της πολιτείας τους και της έναρξης της ίδιας της διαδικασίας της ιστορίας) από ό,τι ακόμη και πριν από εκατό χρόνια. Ιστορική γνώση! δεν είναι αυτοί οι καλύτεροι λόγοι για μια νέα ματιά στην Παράδοση και την Παραδοσιοκρατία;
Ας σημειώσουμε ότι μέχρι τις αρχές του εικοστού αιώνα, μόνο οι μύθοι της Παλαιάς Διαθήκης ή τα Γνωστικά κείμενα χρησίμευαν ως βάση της αρχαίας ιστορίας για την χριστιανική ανθρωπότητα. Για παράδειγμα, στα θεμέλια του «Ερμητικού Σώματος» (μια Γνωστική συλλογή των πρώτων αιώνων της χριστιανικής εποχής, που κέρδισε τεράστια δημοτικότητα κατά την Αναγέννηση), αναπτύχθηκε ο Αιγυπτιακός μύθος του Τεκτονισμού. Δηλαδή, οι ίδιοι μασόνοι δεν γνώριζαν τίποτα αληθινό, αυθεντικό για την Αίγυπτο. Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί για την «αρχέγονη παράδοση» του Guenon και του Evola, η οποία τροφοδοτήθηκε από τις ίδιες Γνωστικές πηγές.
Έτσι, μπορέσαμε να μιλήσουμε για τα πραγματικά θεμέλια της ίδιας Μοναρχικής ιδέας ή μονοθεϊσμού μόνο τις τελευταίες δεκαετίες.
Ναι, σήμερα μπορούμε να προχωρήσουμε πολύ πιο πέρα από την Ελλάδα του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη και γνωρίζουμε πολύ περισσότερα για την πραγματική προέλευση και τα θεμέλια της ιδανικής «Δημοκρατίας» του Πλάτωνα από ό,τι πριν από μισό αιώνα. Σήμερα καταλαβαίνουμε, για παράδειγμα, ότι η Μοναρχική παράδοση του Βυζαντίου αναπτύχθηκε ως το άθροισμα του Ρωμαϊκού Καισαρισμού και του Αιγυπτιακού μυστικισμού του Βασιλείου (για τον οποίο ειπώθηκαν πολύ λίγα προηγουμένως λόγω της πολύ ανεπαρκούς γνώσης μας για την Αίγυπτο). Άρα, δεν είναι η νέα μας ιστορική γνώση που προορίζεται να γίνει η βάση για μια επανεξέταση των παραδοσιακών ιδεών; Δεν πρέπει να γίνουν η βάση της μελλοντικής συντηρητικής ιδεολογίας; Δεν είναι από αυτούς που θα σφυρηλατηθεί το σπαθί για την καταπολέμηση της αριστερής-νεοφιλελεύθερης πανούκλας του 21ου αιώνα;
2. Ρωμαϊκή/Βυζαντινή Μοναρχία ή Εβραϊκή Θεοκρατία;
Κατά τον Πλάτωνα το αρχικό, καλύτερο και θεϊκό σύστημα είναι η Μοναρχία. Όπως πάντα, ο πιο προσγειωμένος και λιγότερο κατηγορηματικός Αριστοτέλης προτιμά το σταθμισμένο μέσο όφελος ενός επίγειου συμβιβασμού, από το πλατωνικό κοσμικό ιδεώδες. Ανάμεσα σε αυτούς τους δύο πόλους αναπτύχθηκαν οι απόψεις του ελληνορωμαϊκού κόσμου για την ιδέα του κράτους.
Ο ερχομός στο προσκήνιο του «Ιησού-Γιαχβέ» και ο βίαιος, αιματηρός, εκχριστιανισμός της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας έφεραν την Μοναρχική ιδέα σε ένα εντελώς νέο πνευματικό επίπεδο. Ένα από τα υψηλότερα δημιουργήματα της Ελληνικής ιδιοφυΐας εκείνη την εποχή ήταν η πολιτική θεωρία της συμφωνίας: σε αυτό το Βυζαντινό μοντέλο σχέσεων μεταξύ κράτους και εκκλησίας, ο αυτοκράτορας και ο πατριάρχης μαζί φροντίζουν την υλική και πνευματική ευημερία των ανθρώπων. Πολύ αργότερα, η Παπική Ρώμη δημιούργησε μια συμβιβαστική θεωρία για τα «δύο ξίφη» για να εξηγήσει τους ισχυρισμούς της εκκλησίας για κοσμική εξουσία.
Αλλά τόσο στην Ανατολή όσο και στην Δύση, η εκκλησία ανέκαθεν αναγνώριζε την Μοναρχία ως το ιδανικό της πολιτικής εξουσίας. Η φόρμουλα «Ένας Θεός στον ουρανό, ένας Βασιλιάς στην γη» χρησίμευε πάντα ως η υψηλότερη διάσταση (αν και ανέφικτη στην πραγματικότητα) της χριστιανικής αυτοκρατορίας. Μόνο στην περίεργη εποχή μας του «θανάτου του Θεού» έγιναν δυνατές εκκλησιαστικές έννοιες, που «δικαιολογούν την δημοκρατία» και άλλες μορφές εξουσίας, τις οποίες οποιαδήποτε άλλη στιγμή η εκκλησία θα είχε αναθεματίσει.
(Φυσικά, δεν λαμβάνουμε υπόψη τις επαναστατικές ιδεολογίες των προτεσταντικών δογμάτων που αναβιώνουν τον παλαιοδιαθηκικό ιουδαϊσμό και μιλάμε μόνο για τις παραδοσιακές ορθόδοξες και καθολικές εκκλησίες). Και φυσικά, όλες αυτές οι «δικαιολογήσεις για την δημοκρατία» πρέπει να γίνονται αντιληπτές μόνο με όρους «εξωτερικών δηλώσεων». Δηλαδή δεν φέρουν και δεν μπορούν να φέρουν κανένα δογματικό ή θεολογικό νόημα. Ακριβώς όπως κάθε «κοινωνική διδασκαλία» γενικά, που είναι, όπως σωστά σημείωσε ο Πάπας Βενέδικτος XVI, μόνο «λογική επιχειρηματολογία» από την εκκλησία για την άποψή της για την κατάσταση των πραγμάτων στον κόσμο. Επιχείρημα με το οποίο η εκκλησία επιθυμεί να «ξυπνήσει πνευματικές δυνάμεις», χωρίς τις οποίες δεν μπορεί να εδραιωθεί «κοινωνική δικαιοσύνη» (Πάπας Βενέδικτος XVI, Deus Caritas Est, 28).
Το 2000, η Ρωσική ορθόδοξη εκκλησία υιοθέτησε επίσης τις «Βασικές αρχές μιας κοινωνικής αντίληψης». Η «κοινωνική έννοια» είναι σίγουρα κάτι απαραίτητο και πιεστικό. Η εκκλησία έχει το δικαίωμα (και μερικές φορές την υποχρέωση) να μιλάει για κοινωνικά και εθνικά σημαντικά θέματα, σύμφωνα με το δόγμα της και την αποστολική της αποστολή στον κόσμο, όπως αυτή την αντιλαμβάνεται.
Ωστόσο, διαβάζοντας ορισμένα μέρη της ίδιας «Έννοιας» που είναι αφιερωμένα στις σχέσεις μεταξύ κράτους και εκκλησίας, δεν είναι πάντα εύκολο να καταλάβουμε ποιοι είναι οι στόχοι της. Δεν είναι πάντα εύκολο να καταλάβουμε ακόμη και πού βρισκόμαστε αυτή την στιγμή: στον χώρο της ιερής ιστορίας ή της εμπειρικής ιστορίας; Στα παραδείγματα ενός πνευματικού ιδεώδους ή μιας επείγουσας πραγματικότητας; Αλλά όταν πρόκειται για την πολιτική διάσταση μιας συγκεκριμένης εποχής, αυτό, βλέπετε, είναι σημαντικό: άλλο πράγμα η βιβλική ιστορία, που έχει πνευματικές και συμβολικές διαστάσεις, και άλλο η γήινη πραγματικότητα στην οποία βρισκόμαστε.
Έτσι, στο Μέρος ΙΙΙ της «Έννοιας» (εκκλησία και πολιτεία) διαβάζουμε:
«Η αρχική μονάδα της ανθρώπινης κοινωνίας ήταν η οικογένεια. Η ιερή ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης μαρτυρεί ότι το κράτος δεν εμφανίστηκε αμέσως. Πριν φύγουν οι αδελφοί του Ιωσήφ για την Αίγυπτο, οι άνθρωποι της Παλαιάς Διαθήκης δεν είχαν κράτος, αλλά υπήρχε μια πατριαρχική κοινότητα φυλών. Το κράτος διαμορφώνεται σταδιακά στην εποχή των Δικαστών…» Εδώ βρισκόμαστε προφανώς στον χώρο του βιβλικού μύθου. Ωστόσο, οι τύποι που χρησιμοποιεί η «Έννοια» τείνουν να καθιερώσουν τον μύθο ως ιστορική πραγματικότητα: «Η αρχική μονάδα της ανθρώπινης κοινωνίας ήταν η οικογένεια… το κράτος δεν προέκυψε αμέσως. Το κράτος διαμορφώνεται σταδιακά στην εποχή των Δικαστών».
Για ποιο κράτος μιλάμε; Η ιερή ιστορία των «λαών της Παλαιάς Διαθήκης», σύμφωνα με την παράδοση του δόγματος της εκκλησίας, γράφτηκε από τον Μωυσή. Σύμφωνα με τον ίδιο μύθο, ο Μωυσής οδήγησε τους ανθρώπους που δημιούργησε από την Αίγυπτο. Ωστόσο, την εποχή της Εξόδου, το κράτος στην Αίγυπτο υπήρχε για τουλάχιστον δυο χιλιάδες χρόνια! Το ίδιο μπορούμε να πούμε για τα κράτη της Μεσοποταμίας (Σούμερ, Βαβυλώνα), το νεότερο κράτος των Χετταίων κ.λπ. Πρέπει η «κοινωνική έννοια» της εκκλησίας, η οποία ισχυρίζεται ότι παρουσιάζει την άποψή της για τις σχέσεις με το κράτος «εδώ και τώρα», πρέπει να υποδεικνύει αυτό το προφανές γεγονός; Μπορεί απλώς να αγνοήσει αυτό το γεγονός; Διαβάζουμε περαιτέρω:
«Ως αποτέλεσμα της περίπλοκης ιστορικής εξέλιξης, που καθοδηγείται από την Πρόνοια του Θεού, η περιπλοκή των κοινωνικών σχέσεων οδήγησε στο σχηματισμό κρατών». Εδώ μιλάμε ξεκάθαρα όχι μόνο για τους «λαούς της Παλαιάς Διαθήκης». Η πραγματική γένεση της πνευματικής ανάπτυξης της ανθρωπότητας ξεδιπλώνεται μπροστά μας. Στην αρχή, η «μονάδα της ανθρώπινης κοινωνίας» είναι η «οικογένεια».
Τότε σχηματίζεται μια «πατριαρχική φυλετική κοινότητα». Τότε, «στην εποχή των δικαστών», σχηματίστηκε ένα κράτος. Τέλος, η «σύνθετη ιστορική εξέλιξη» οδηγεί στον σχηματισμό κρατών. Και εδώ είναι η θριαμβευτική ολοκλήρωση της πνευματικής ανάπτυξης της ανθρωπότητας: «Στον αρχαίο Ισραήλ, πριν από την περίοδο των Βασιλέων, υπήρχε η μόνη αληθινή θεοκρατία στην ιστορία, δηλαδή η κυριαρχία του Θεού».
Και μόνο στην επόμενη στάση του Genesis μπαίνει στον κόσμο η Μοναρχία. Και ναι, αυτό είναι ήδη ένα βήμα από την κορυφή προς τα κάτω:
«Ωστόσο, καθώς η κοινωνία απομακρύνθηκε από την υπακοή στον Θεό ως οργανωτή των εγκόσμιων υποθέσεων, οι άνθρωποι άρχισαν να σκέφτονται την ανάγκη να έχουν έναν επίγειο κυβερνήτη. Ο Κύριος, αποδεχόμενος την επιλογή του λαού και επικυρώνοντας την νέα μορφή διακυβέρνησης, συγχρόνως λυπάται που εγκατέλειψαν την εξουσία του Θεού: «Και ο Κύριος είπε στον Σαμουήλ: Άκουσε την φωνή του λαού σε όλα όσα λένε σε εσένα; Γιατί δεν σε απέρριψαν, αλλά με απέρριψαν, για να μην βασιλέψω πάνω τους… Άκου λοιπόν την φωνή τους. απλώς παρουσιάστε τους και διακήρυξε τους τα δικαιώματα του Βασιλιά που θα βασιλέψει πάνω τους» (Α’ Σαμ. 8:7, 9).
Εκ πρώτης όψεως, η πνευματική γένεση της κοινωνίας που σκιαγραφείται από την «Έννοια» αντικατοπτρίζει πλήρως τις πραγματικότητες της Ιερής ιστορίας στην οποία στηρίζεται παραδοσιακά η εκκλησία: από την οικογένεια μέχρι την πατριαρχική κοινότητα, από την κοινότητα στην «μόνη αληθινή θεοκρατία στην ιστορία», από την θεοκρατία στην Μοναρχία.
Ωστόσο, αμέσως προκύπτουν ερωτήματα. Πόσο απόλυτη είναι αυτή η άποψη; Είναι δυνατή η παρέκτασή της στην πραγματική ιστορία και την πραγματική κοινωνία; Και σε ποιο βαθμό η πραγματικότητα που απεικονίζει αυτή η άποψη αντικατοπτρίζει το ίδιο το δόγμα της εκκλησίας;
«Η μόνη αληθινή θεοκρατία στην ιστορία», για την οποία μιλά η «Έννοια», είναι προφανώς αυτός ο άμεσος «κανόνας του Θεού», όταν ο Θεός, με την μορφή πύρινου πυλώνα, ακολουθεί ενώπιον του λαού της Παλαιάς Διαθήκης, με επικεφαλής τον Μωυσή. Ή – «η εποχή των δικαστών (κριτών)». Η μοναρχία είναι η μορφή διακυβέρνησης που εγκαθιδρύει ο Θεός λόγω της αδυναμίας των «λαών της Παλαιάς Διαθήκης», οι οποίοι ζήτησαν βασιλιά για τον εαυτό τους, όπως και άλλα έθνη: «Δεν σε απέρριψαν, αλλά με απέρριψαν, για να μην βασιλεύω πάνω τους» (Α’ Σαμ. 8.7) . Αυτή είναι η πραγματικότητα του βιβλικού μύθου.
Ας τονίσουμε ότι χρησιμοποιούμε την λέξη «μύθος» όχι μόνο με την σύγχρονη υποτιμητική έννοια (μύθος = παραμύθι), αλλά και με την έννοια «Losev»: ένας μύθος είναι ένα σύμβολο, μια ένδειξη κάποιας ανώτερης πνευματικής πραγματικότητας. Με τον ίδιο τρόπο, ολόκληρη η ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης είναι μια προεπισκόπηση, μια ένδειξη για κάτι που πρόκειται να έρθει, κάτι που υπάρχει επί του παρόντος μόνο σε δυναμικό, μόνο σε πρόγνωση, μόνο σε προφητική αποκάλυψη. Και ολόκληρη η ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης, σύμφωνα με την εκκλησία, είναι μια τέτοια προφητεία, υπάρχει μια τέτοια πρόγνωση της “Αλήθειας”.
Η “αλήθεια” ξι’ αυτούς είναι ο Ιησούς-Γιαχβέ. Επομένως, όλα όσα συμβαίνουν στους ανθρώπους της Παλαιάς Διαθήκης πριν από τον Γιαχβέ είναι μόνο η προσμονή Του, μόνο μια προφητική ένδειξη Του. Και με αυτή την ύψιστη έννοια, ολόκληρη η ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης είναι, φυσικά, ένας μύθος. Όχι μόνο ένα παραμύθι, αλλά κι ένα σύμβολο. Ένα σύμβολο που δεν χρειάζεται να συσχετίζεται άμεσα, παιδικά, με την εμπειρική πραγματικότητα.
Σ’ αυτή την περίπτωση, το σύμβολο δείχνει τον Γιαχβέ-Ιησού. Γι’ αυτό η εκκλησία δέχθηκε, μετά από πολλούς δισταγμούς, την Παλαιά Διαθήκη ως δογματικό της βιβλίο. Το αποδέχτηκε ήδη όταν εκείνη η συμφωνία του Θεού με τους ανθρώπους της Παλαιάς Διαθήκης έχασε την δύναμή της και η Καινή Διαθήκη έγινε αποδεκτή -με έναν νέο λαό, με έναν λαό σύμφωνα με το πνεύμα, και όχι μόνο με την σάρκα, με την χριστιανική εκκλησία της Καινής Διαθήκης.
Και αν όλα αυτά είναι έτσι, τότε έχουμε το δικαίωμα να δηλώσουμε το υψηλότερο σημείο της πνευματικής ανάπτυξης της ανθρωπότητας «την μόνη αληθινή θεοκρατία στην ιστορία» των ανθρώπων της Παλαιάς Διαθήκης; Ή μήπως η εμφάνιση του Γιαχβέ-Ιησού είναι το “υψηλότερο σημείο”; Ο αληθινός Βασιλιάς του κόσμου, ο Βασιλιάς των Βασιλιάδων; Δηλαδή την ίδια ύψιστη πραγματικότητα της Ύπαρξης στην οποία η χριστιανική Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στήριξε, τόσο βολικά, τον Μοναρχισμό της, όταν διαμορφωνόταν το Μοναρχικό της ιδανικό;
Αυτή η δήθεν “υψηλότερη πραγματικότητα”, σε σύγκριση με την οποία «η μόνη αληθινή θεοκρατία στην ιστορία» είναι μόνο τα «άγια όνειρα της γης», τα όνειρα του κόσμου για την σωτηρία και την ανανέωση, τα όνειρα της ανθρώπινης ψυχής (αρχαία ανθρωπότητα) για κάποιον Σωτήρα και Λυτρωτή; Δεν αποδεικνύεται ότι η «μόνη αληθινή θεοκρατία στην ιστορία» των ανθρώπων της Παλαιάς Διαθήκης στην ανάγνωση της «Έννοιας» αποδεικνύεται ανώτερη από την μοναδική εμφάνιση στην ιστορία του ‘Ιησού Σωτήρα’, του ‘Ιησού-Γιαχβέ του Χρισμένου’;
Δηλαδή η μόνη, στην πραγματικότητα, αληθινή Θεοκρατία και η μόνη αληθινή Μοναρχία που γνώρισε ποτέ ο κόσμος;
Αλίμονο, η «Έννοια» απλώς «ξεχνάει» Αυτόν!
Ας σημειώσουμε για άλλη μια φορά: «Βασικές αρχές μιας κοινωνικής αντίληψης» δεν έχουν καμία θεολογική ή δογματική σημασία. Αυτά είναι απλά λόγια που λέγονται στον έξω κόσμο στην απαιτούμενη γυαλιστερή συσκευασία τόπου και χρόνου (χρωματιστά γυαλάκια και το νερό της φωτιάς). Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι αυτές οι «λέξεις» δεν μπορούν να προκαλέσουν βλάβη. Προσωπικά έπρεπε να παρατηρήσω πώς, από τα απρόσεκτα λόγια του «Κοινωνικού Δόγματος» της Εκκλησίας, οι άνθρωποι κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η Βασιλική εξουσία ήταν κατώτερη από την δύναμη της «ιουδαϊκής θεοκρατίας». Ωστόσο, στο τέλος όλα αποδείχθηκαν το πιο μπανάλ συμπέρασμα – δεν χρειαζόμαστε έναν Τσάρο, έναν Αυτοκράτορα, αλλά έναν ηγέτη! Και ποιο άλλο συμπέρασμα θα μπορούσε να βγει απ’ αυτό;
Είναι απαραίτητο να εξηγήσουμε την διαφορά μεταξύ του χριστιανού Βασιλιά, που είναι η εικόνα κάποιου “Ουράνιου Βασιλιά”, και του ηγέτη του λαού, που οδηγεί τους λαούς στην «μοναδική, γνήσια θεοκρατία στην ιστορία»; Θεοκρατία, για παράδειγμα, μαρξισμός; Ο Μπολσεβικισμός του Λένιν; Ή τον ερχόμενο Εβραίο Μεσσία-Μασιάχ;
Ναι, μάλλον είναι ακόμα απαραίτητο. Διότι η έννοια της τελετουργικής αυτοκτονίας είναι ακριβώς αυτή: ένας βασιλιάς – ένας χριστιανός – εξαλείφεται για να έρθει ένας άλλος -ένας αντιχριστιανικός, ώστε η χριστιανική εποχή να αντικατασταθεί από την εποχή της «χιλιετίας», δηλ. η μεσσιανική εποχή του Μεσσία-Μασιάχ.
Όσο για έναν χριστιανό ηγέτη, η άφιξή του είναι φυσικά πιθανή, και μπορεί ακόμη και να είναι ζωτικής σημασίας. Επιπλέον, είναι ακριβώς σε μια εποχή σαν την δική μας: όταν ο θρόνος του κατέχοντος (κρατώντας) είναι άδειος και η αρνητικότητα του, η πλήρης άρνηση, ο παράγοντας του χάους – ο Αντίχριστος, βιάζεται να τον καταλάβει. Σε μια τέτοια εποχή, ίσως η μόνη ευκαιρία για σωτηρία είναι ο Φιδιομαχητής που βγαίνει να πολεμήσει (θυμηθείτε, για παράδειγμα, την εποχή του Μινίν και του Ποζάρσκι).
Ωστόσο, ένας ηγέτης είναι ένα εφάπαξ, απομονωμένο, εξαιρετικό φαινόμενο. Και ο ρόλος του είναι ξεκάθαρος: έχοντας κερδίσει τον χώρο της αλήθειας, πρέπει να μεταφέρει την εξουσία στο νόμιμο κατέχων (κρατώντας), δηλαδή στον Χρισμένο Βασιλιά.
Ο ακριβής τύπος για μια τέτοια μετάβαση στην επιθυμητή κατάσταση πραγμάτων για την μεταμπολσεβίκικη Ρωσία συνήχθη από τον Ιβάν Ιλίν. Σύμφωνα με τον φιλόσοφο, για να περιοριστεί το μεταμπολσεβίκικο χάος χρειάζεται ένας Ρώσος δικτάτορας, στόχος του οποίου είναι να προετοιμάσει το έδαφος για την επιστροφή του Ρώσου Τσάρου. Στην τρέχουσα πραγματικότητά μας, αυτή η φόρμουλα θα έπρεπε προφανώς να ακούγεται ως εξής: συντηρητική επανάσταση από πάνω -Ρώσος δικτάτορας – Ρώσος Τσάρος. Αυτή είναι η λογική του πνευματικού πολέμου, που βασίζεται στην μεταφυσική της Ιερής ιστορίας.
Και μια στιγμή. Αυτή η περιβόητη «η μόνη αληθινή θεοκρατία στην ιστορία, δηλαδή η διακυβέρνηση του Θεού», για την οποία μιλά η «Έννοια», είναι, ωστόσο, όχι μόνο και ούτε καν τόσο «κυβέρνηση του Θεού» όσο «κυβέρνηση των βασιλιάδων». «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Άγιος σου, ο Δημιουργός του Ισραήλ, ο Βασιλιάς σου», λέει ο προφήτης Ησαΐας (Ησαΐας 43:15). Δηλαδή, η «εβραϊκή θεοκρατία» αφορά, στην πραγματικότητα, το γεγονός ότι ο ίδιος ο Θεός είναι ο Βασιλιάς του Ισραήλ και την οδηγεί. Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Κύριλλος Αλεξανδρείας και άλλοι πατέρες, ερμηνεύοντας αυτό το απόσπασμα, λένε ότι εδώ ο προφήτης δείχνει τον Ιησού (sic). Και, φυσικά, πρέπει επίσης να το θυμόμαστε αυτό.
Λοιπόν, στο ερώτημα – Βυζαντινή Μοναρχία ή εβραϊκή θεοκρατία; Πρέπει να απαντήσουμε ως εξής: βεβαίως, Βυζαντινή Μοναρχία. Επιπλέον, ακόμη και η εβραϊκή θεοκρατία είναι ουσιαστικά Μοναρχία. Μόνο μια πολύ ιδιόμορφη και βολική Μοναρχία.
3. Η ιστορικότητα και η έμπνευση είναι διαφορετικά πράγματα.
Γιατί είναι ακόμη πιθανές παρεκκλίσεις όπως αυτές που αναφέρθηκαν παραπάνω, όταν την θέση του Βασιλιά των Βασιλέων στις «Βασικές αρχές της κοινωνικής αντίληψης της ορθόδοξης εκκλησίας, καταλαμβάνει η εβραϊκή θεοκρατία; Ο κύριος λόγος είναι κατανοητός -οι διαδικασίες ιουδαϊσμού και αποχριστιανισμού του κόσμου, δεν ξεκίνησαν όχι χθες. Πιο συγκεκριμένα, σήμερα βρίσκονται στο τελικό στάδιο του «τέλους της χριστιανικής ιστορίας».
Τον Φεβρουάριο του 1917, οι ανώτατοι ιεράρχες έπρεπε επίσης να βρουν κάποιες περισσότερο ή λιγότερο πνευματικές εξηγήσεις για την παραίτησή τους από το Βασίλειο και την αποδοχή της επανάστασης. Κατά το παρελθόν, η κατάσταση δύσκολα θα μπορούσε να αλλάξει προς το καλύτερο. Και η υπερβολική εμπιστοσύνη στην Παλαιά Διαθήκη που παρατηρούμε σε όλο τον χριστιανικό κόσμο (ως επί το πλείστον ήδη πρώην) είναι συνέπεια ολόκληρων αιώνων προπαγάνδας Ιουδαϊσμού της χριστιανικής συνείδησης.
Ας πούμε τώρα λίγα λόγια για την ιστορικότητα του βιβλικού μύθου και την ιστορικότητα της Αλήθειας, την οποία η ‘Έννοια’ αντιμετωπίζει τόσο απρόσεκτα. Και πρώτα απ’ όλα, ας θέσουμε το ερώτημα: τι σχέση έχει με την ιστορία αυτή η «ιστορική διαλεκτική» από την οικογένεια στην «αληθινή θεοκρατία», μετά την Μοναρχία κ.λπ. που εκτυλίσσεται;
Η απάντηση είναι καμία. Και όχι μόνο με πνευματική έννοια (που ήδη είπαμε), αλλά και με καθαρά εμπειρική έννοια. Όπως σε κάθε προσπάθεια εύρεσης κάποιου σταθμισμένου μέσου οφέλους από έναν συμβιβασμό μεταξύ ιδανικού και πραγματικότητας, ο σχεδιασμός αποδεικνύεται εξαιρετικά ευάλωτος. Στην πραγματική ιστορία, είναι πιο πιθανό να δούμε κάτι άλλο: ένα τραγικό χάσμα, μια πραγματική άβυσσο και έναν χωρισμό ασυμβίβαστων πόλων, που θα γίνει η κινητήρια δύναμη όλης της μετέπειτα ιστορίας μετά τον Ιησού-Γιαχβέ.
Ας σημειώσουμε προς το παρόν ότι η ανάπτυξη της κοινωνίας από την οικογένεια στην «πατριαρχική φυλετική κοινότητα» και, περαιτέρω, στο κράτος, εξακολουθεί να είναι αρκετά αντικειμενική (αν και μπορεί εύκολα να αμφισβητηθεί από διαφορετικές πλευρές). Και, πιθανώς, στην κλίμακα μιας μεμονωμένης φυλής των Χαναναίων, όλα θα μπορούσαν να ήταν ακριβώς όπως λέει ο βιβλικός μύθος για αυτό. (Τονίζουμε για άλλη μια φορά ότι χρησιμοποιούμε την λέξη «μύθος» και με την έννοια «Losev», δηλαδή το συμβολικό επίπεδο της πραγματικότητας και με την έννοια ως παραμύθι).
Η εκκλησία μαρτυρεί την έμπνευση (από τα ελληνικά θεόπνευστος – θεόπνευστος· λατινικά inspiratio – έμπνευση) του μύθου της Παλαιάς Διαθήκης. Και δεν πρόκειται καθόλου να αμφισβητήσουμε αυτήν την «έμπνευση». Ένα εμπνευσμένο κείμενο σημαίνει σώζει, αποκαλύπτει ορισμένες πνευματικές αλήθειες. Ωστόσο, δεν είμαστε καθόλου υποχρεωμένοι να παίρνουμε τις δηλώσεις της Βίβλου κυριολεκτικά σαν παιδιά. «Να είστε απλοί σαν τα περιστέρια και Σοφοί σαν τα φίδια» – αυτά τα λόγια του Ιησού-Γιαχβέ δεν είναι χρήσιμα εδώ.
Διαβάζοντας τα λόγια της Γραφής ότι ο Αδάμ δημιουργήθηκε από πηλό και η Εύα από το πλευρό του Αδάμ, ότι ο Αδάμ και η Εύα αμάρτησαν υπακούοντας στο Φίδι και μασώντας τον καρπό του Δέντρου της Γνώσης, έχουμε το δικαίωμα να δούμε μια μεταφορά σ’ αυτό το παραμύθι. Μια μεταφορά, ίσως η μεγαλύτερη και πιο έξυπνη και πανούργα, στην γη, αλλά και πάλι όχι μια αναφορά σ’ ένα εμπειρικό γεγονός. Μπροστά μας υπάρχει ένα σύμβολο που υποδεικνύει μια συγκεκριμένη πνευματική πραγματικότητα που διαφορετικά είναι αδύνατο να μεταφερθεί.
Ένα άλλο παράδειγμα. Σύμφωνα με την παράδοση, ολόκληρη η Πεντάτευχος (Τορά) γράφτηκε από τον Μωυσή (sic). Αλλά ακόμη και η παράδοση θα πρέπει να διευκρινίσει ότι τουλάχιστον δύο χωρία της Τορά γράφτηκαν από κάποιον άλλο. Το πρώτο είναι το μήνυμα για τον θάνατο του Μωυσή, το δεύτερο είναι όπου λέγεται ότι «ο Μωυσής ήταν ο πιο ταπεινός άνθρωπος στην γη» (στην συνοδική μετάφραση: «Ο Μωυσής ήταν ο πιο πράος άνθρωπος από όλους τους ανθρώπους στην γη» (Αριθμ. 12.1)).
Όσο για τις περιπέτειες των διάσημων ανθρώπων της Παλαιάς Διαθήκης, εδώ πρέπει να βασιστούμε εξ ολοκλήρου στα λόγια του Μωυσή. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν ιστορικά στοιχεία της Τορά. Είναι προφανές ότι η δημοφιλής πλέον φυλή των Χαναναίων δεν ήταν καθόλου γνωστή στον πραγματικό Αρχαίο κόσμο. Πιθανότατα θα εκπλαγούμε πολύ αν, αντί για διεθνείς ειδήσεις για γεγονότα στις ΗΠΑ, την Ευρώπη ή την Κίνα, το Channel One άρχιζε ξαφνικά μέρα με την μέρα να εκτελεί λεπτομερείς αναφορές για τις περιπέτειες ενός στρατοπέδου τσιγγάνων στο Mytishchi. Οι λαοί του Αρχαίου Κόσμου σίγουρα θα είχαν εκπλαγεί επίσης αν τους είχαν πει με το ίδιο πνεύμα για τον «λαό του Ισραήλ».
Όχι μόνο εμφανίζεται το «Ισραήλ» στον ορίζοντα του χρόνου, όταν ο Αρχαίος Κόσμος, έχοντας προικίσει την ανθρωπότητα με πολιτισμό, πολιτεία, πολιτισμό, γνώση και εφευρέσεις (που δημιούργησαν τον χώρο του κόσμου μας), κυλά ήδη προς το ηλιοβασίλεμα, αλλά επίσης εκδηλώνεται με έναν εξαιρετικά δυσάρεστο τρόπο από την οπτική γωνία ενός αρχαίου ανθρώπου: ως αιώνιος επαναστάτης, επαναστάτης και ληστής. “Habiru”, “shasu”, “so-gaz” – όλα αυτά τα ονόματα των πρωτο-Εβραίων υποδηλώνουν την γκάνγκστερ, μαφιόζικη φύση της ζωής των “Κοζάκων της Μέσης Ανατολής”, που εμπορεύονται ληστείες στα σύνορα της Αιγύπτου και εμφανίζονται ακόμη και στην Μεσοποταμία!
Φυσικά, η άποψη της σύγχρονης επιστήμης για την προέλευση του Ισραήλ (ας πούμε, η συντριπτική πλειοψηφία των σοβαρών επιστημόνων) δεν ισχυρίζεται ότι είναι η απόλυτη αλήθεια. Αλλά σε γενικές γραμμές, η πραγματικότητα της «άγιας ιστορίας» των Εβραίων, όπως είναι, είναι κάπως έτσι.
Η εβραϊκή φυλή στο σύνολό της δεν σήμαινε τίποτα για τον αρχαίο κόσμο, ακόμη και όταν ο Ιησούς τους “εισήλθε στον κόσμο τους”. Οι εβραϊκοί μύθοι επίσης δεν είχαν καμία αξία για τους πρώτους Αιγύπτιους, Σύριους, Έλληνες και Ρωμαίους. Και για την εκκλησία συνολικά. Η «εκκλησία» διέφερε από την συναγωγή στο ότι τον καθοριστικό ρόλο σε αυτήν έπαιξε η πίστη στον Ιησού-Γιαχβέ και την Ανάστασή Του. «Αν ο Ιησούς δεν έχει αναστηθεί, τότε η πίστη σας είναι μάταιη», λέει ο απόστολος Παύλος προς Κορινθίους (Α’ Κορ. 15.14).
Οι εβραϊκές «παραδόσεις των πρεσβυτέρων» έγιναν αντιληπτές από την πρώτη εκκλησία αποκλειστικά υπό το φως του Ευαγγελίου. Ο Ιησούς-Γιαχβέ ήρθε «από την γραμμή του Δαβίδ», οι προφήτες ‘προφήτευσαν’ για τον Ιησού, ο ίδιος ο Ιησούς μιλάει για τον Δανιήλ, τον Μωυσή, τον Αβραάμ, και μόνο γι’ αυτό αυτά τα εβραϊκά ονόματα, αυτές οι πραγματικότητες δεν έχουν κανένα νόημα για εμάς, τους Έλληνες!
Όσο για την ιστορία των βιβλικών πατριαρχών -του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ- αυτή δεν είναι χριστιανική ιστορία, ούτε ιστορία με την πραγματική έννοια της λέξης. Αυτοί είναι θρύλοι, παραμύθια της Μέσης Ανατολής, ένα παράξενο παιχνίδι φωτός σε αρχαίες πέτρες, στο οποίο μαντεύουμε το μέλλον, το παρόν και το πιο ασήμαντο πράγμα για εμάς – τον ερχομό του Ιησού Σωτήρα, του βασιλιά του κόσμου, του βασιλιά των βασιλιάδων.
Ας οξύνουμε αυτή την ιδέα ακόμα περισσότερο. Οι σύγχρονοι Αιγυπτιολόγοι, μη βρίσκοντας κανένα ίχνος της παρουσίας Εβραίων στην Αίγυπτο μέχρι την εποχή του Ραμσή, αρνούνται εντελώς την Έξοδο. Εάν οι χριστιανοί αποδεχτούν την άποψη της επιστήμης, θα κλονίσει την πίστη τους στην ανάσταση του Ιησού τους; Κατά την γνώμη μου, ο χριστιανισμός σ’ αυτή την περίπτωση δεν απειλείται από τίποτα απολύτως. Ή εάν οι επιστήμονες αποδείξουν ότι οι περισσότερες εβραϊκές ιστορίες γράφτηκαν στα χρόνια της βαβυλωνιακής αιχμαλωσίας ή πολύ αργότερα (όπως τείνουν να κάνουν οι σύγχρονες βιβλικές μελέτες), θα κλονίσει αυτό την πίστη τους στην ανάσταση του Ιησού τους; Η απάντηση και πάλι είναι, όχι. Οι χριστιανοί είναι πρόβατα, “αμνοί του θεού τους”, δεν σκέφτονται με τον μυαλό τους, δεν διαθέτουν διανοητικά αναλυτικό νου, απλά πιστεύουν τα παραμύθια που τους λένε οι εκκλησίες τους.
4. Η ιδέα του Βυζαντινού /Αιγυπτιακού Βασιλείου και η εβραϊκή θεοκρατία ως «βασίλειο του Αντίχριστου».
Όταν η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία επέβαλε με φωτιά και αίμα τον χριστιανισμό, φυσικά, δεν μπορούσε να σκεφτεί να προσαρμόσει με κάποιο τρόπο την πολιτική της δομή στις φανταστικές ιστορίες της φυλής της Παλαιάς Διαθήκης, η οποία είχε επίσης μια εξαιρετικά κολακευτική φήμη (πλήθος ληστών, απατεώνων, απατεώνες – αυτή είναι η γενική άποψη των Ελλήνων και Ρωμαίων συγγραφέων για τους Εβραίους).
Η Ελληνική ιδιοφυΐα, γεννώντας ένα νέο χριστιανικό πολιτικό μοντέλο της Αυτοκρατορίας, στηρίζεται στην παράδοση της αυτοκρατορικής Ρώμης και της Αιγυπτιακής Αλεξάνδρειας. Αλλά σίγουρα δεν το συμμόρφωσε με την εξουσία του Εβραϊκού Σανχεντρίν, ή των Βαβυλώνιων σοφών ή των «κριτών» της Παλαιάς Διαθήκης (όσον αφορά τους τελευταίους, προφανώς έχουμε μπροστά μας την εξουσία των πρεσβυτέρων, παραδοσιακή για τις νομαδικές φυλές των Χαναναίων).
Ούτε εκεί μύριζε η περιβόητη «η μόνη γνήσια εβραϊκή θεοκρατία στην ιστορία». Το «πολίτικο» της Παλαιάς Διαθήκης άρχισε να διεισδύει στον χριστιανικό κόσμο μόνο με την έναρξη της Μεταρρύθμισης. Η κύρια πολιτική κατεύθυνση της οποίας ήταν ο όλο και πιο οξύς Ιουδαϊσμός της.
Εάν ο Λούθηρος, του οποίου η επανάσταση αρχικά τροφοδοτήθηκε από την ενέργεια του ριζοσπαστικού Ιουδαϊσμού (ο Εβραίος της Βιτεμβέργης τάχθηκε ομόφωνα με το μέρος του), τελικά απέρριψε τους Εβραίους (που δεν ήθελαν να βαφτιστούν στην Λουθηρανική πίστη), τότε ο Καλβίνος στοιχηματίζει αρχικά στο “Ο Ιουδαϊσμός”, και αρχίζει να συμμορφώνει την πολιτική εξουσία με την πραγματικότητα της Παλαιάς Διαθήκης.
Καλβινιστικές σέκτες χτίζονται στο πρότυπο του Σανχεντρίν, καλβινιστικά επαναστατικά κελιά που πλημμυρίζουν την Βόρεια Ευρώπη μοιάζουν με ένα σμήνος εβραϊκών συναγωγών και γκέτο που συνδέονται με μυστικά νήματα, στα οποία υφαίνεται μια συνωμοσία ενάντια στην τότε υπάρχουσα τάξη πραγμάτων.
Το πιο εύγλωττο χαρακτηριστικό του Καλβινισμού είναι η στάση του απέναντι στην βασιλική εξουσία. Ο κύριος εχθρός του Καλβίνου δεν γίνεται μόνο η Καθολική Εκκλησία (οι ριζοσπάστες σκότωσαν καθολικούς ιερείς με ιδιαίτερη σκληρότητα και κατέστρεψαν τα καθολικά ιερά με ιδιαίτερο ζήλο), αλλά και ο χριστιανός Μονάρχης. Στην Γαλλία, οι ριζοσπάστες Ουγενότες Καλβινιστές αποκαλούνταν «μοναρχομάχες».
Αυτό ήταν ήδη ένας αγώνας με τον ίδιο τον χριστιανικό μυστικισμό του βασιλείου. Επιπλέον, ο αγώνας είναι απολύτως συνειδητός. Οι ριζοσπάστες καταλάβαιναν πολύ καλά ότι ήταν η τελετουργική δολοφονία του βασιλιά (του κατέχων) που καταστρέφει τον παλιό κόσμο και ανοίγει το δρόμο σε έναν νέο κόσμο «θεμελιωδών μεταβλητών» δηλαδή, επιταχύνει τον τροχό των κοινωνικών επαναστάσεων.
Ο περαιτέρω ιουδαϊσμός του πρώην χριστιανικού κόσμου ακολουθεί το ίδιο σενάριο – όλο και πιο ριζοσπαστικός επαναστατισμός και φέρνοντας τους πολιτικούς θεσμούς στην πραγματικότητα της Παλαιάς Διαθήκης (η λέξη «επανάσταση», που ήρθε στην κοινωνική σφαίρα από την αστρονομία, σημαίνει επιστροφή στο σημείο εκκίνησης).
Στρατιωτικές επαναστατικές αιρέσεις και εκκλησίες (μέχρι τα κελιά των Μπολσεβίκων), οι αγγλικές, γαλλικές, αμερικανικές επαναστάσεις, η σημερινή αμερικανική /αγγλοσαξονική μασονική δημοκρατία -όλα χτίστηκαν σύμφωνα με τα πρότυπα της Παλαιάς Διαθήκης και σε όλα τους τα μέρη: κοινοβούλιο (Σανχεντρίν), πρόεδρος (αρχιερέας), ανώτατο δικαστήριο (δικαστές) και το «νόμιμο συμβόλαιο» (μεταξύ Θεού και λαού, λαού και κυβέρνησης) αντέγραψαν εβραϊκούς παραλογισμούς.
Το πιο προφανές και εκπληκτικό παράδειγμα του ιουδαϊσμού του χριστιανικού κόσμου στα πρώτα χρόνια της Μεταρρύθμισης ήταν η δικτατορία των Αναβαπτιστών στην Γερμανική πόλη Münster (1534-1535). Αυτή η αποκαλυπτική «νέα Ιερουσαλήμ», που έγινε το απόγειο των ‘Αγροτικών Πολέμων’, έδειξε το ιδανικό παράδειγμα της «εβραϊκής θεοκρατίας» ως έχει, και μια πραγματική εικόνα του Βασιλείου του Αντίχριστου για όλες τις εποχές.
5. Η χριστιανική ιδέα του Βασιλείου δεν κληρονομείται από την Ιουδαία, αλλά από την Αίγυπτο.
Τι τροφοδοτεί την Βυζαντινή ιδέα της εξουσίας; «Η στροφή του Κωνσταντίνου στην επιβολή του χριστιανικού (βδελύγματος), σήμαινε …μια επιστροφή στην Αίγυπτο», λέει ένας από τους πιο έγκυρους αιγυπτιολόγους της εποχής μας, ο Jan Assmann.
Ένας σύγχρονος ιστορικός πολύ σωστά σημειώνει:
«Η ιδέα του βυζαντινού βασιλείου (Kaiseridee) βασίστηκε στο γεγονός ότι ο βασιλεύς ανήγαγε την καταγωγή του τόσο στον Ρωμαίο αυτοκράτορα όσο και στους Αιγύπτιους Φαραώ – μέσω των Πτολεμαίων και της Συρίας Διαδοχής (αρχαία αιγυπτιακή τελετουργία του εναρκτήριου χρίσματος). Σύμφωνα με την Βυζαντινή έννοια της εξουσίας, ο Αυτοκράτορας, ως ο μόνος άμεσος διάδοχός τους, δεν μπορούσε να έχει ίση εξουσία κάτω από τον ουρανό, όντας ο επίγειος αντιπρόεδρος του Θεού, ο υπερασπιστής ολόκληρης της χριστιανικής εκκλησίας και της αγνότητας της πίστης. Αυτή η έννοια της εξουσίας και η τελετή που συνδέεται με αυτήν από τον G.A. Ο Ostrogorsky το ονόμασε «ένα είδος βυζαντινής πολιτικής θρησκείας».
Άρα, η Βυζαντινή Βασιλική ιδέα, η Βυζαντινή πολιτική θεολογία, πηγάζει από την Ρώμη και την Αίγυπτο. Ο Βυζαντινός Βασιλεύς είναι ιερή μορφή, είναι ο άμεσος εκπρόσωπος του Θεού στην γη. Αλλά ταυτόχρονα, είναι Ρωμαίος αυτοκράτορας -ο πρώτος των ανθρώπων. Εξ ου και η αταξία των κληρονομικών δικαιωμάτων -η κύρια μάστιγα του Βυζαντίου και η ατελείωτη σειρά ανακτορικών πραξικοπημάτων (όλοι έχουν την ευκαιρία να αποδείξουν ότι είναι ο «πρώτος μετά τον Θεό»).
Από αυτή την ασάφεια (από την μια η ιερή ιερότητα του βασιλείου· και από την άλλη, ο καθένας μπορεί να γίνει βασιλεύς), το Βυζάντιο αναδύεται χωρίς χάρη. Το συμβολικό τεχνούργημα του Βυζαντινού προτύπου του ιερού βασιλείου είναι ο διπλός θρόνος. Αυτό το σύμβολο με νόημα δείχνει ότι ο βασιλεύς είναι μόνο ο τόπος του πραγματικού Βασιλιά των Βασιλέων – του Ιησού-Γιαχβέ.
Γιατί σύμφωνα με τον χριστιανικό μυστικισμό του βασιλείου, μπορεί να υπάρχει μόνο ένας Βασιλιάς. Είναι διαχρονικός, είναι η ενσάρκωση της αιωνιότητας. Ο πραγματικός Βασιλιάς είναι ο Ιησούς. Αυτός που «παίζει το ρόλο» του Βασιλιά των βασιλιάδων στην γη είναι μόνο ο τόπος Του.
Ή αυτό: εδώ στην γη αλλάζουν μόνο οι επίγειες εικόνες του πραγματικού Βασιλιά των Ουρανών, που είναι πάντα ένας και αμετάβλητος. Γι’ αυτό η πιο τιμητική θέση του βυζαντινού διπλού θρόνου είναι άδεια: μένει για τον Ιησού, του οποίου ο «αναπληρωτής» ο αυτοκράτορας «εργάζεται» στην γη, εν αναμονή της Δευτέρας Παρουσίας Του. Αυτή η παράδοση, προερχόμενη από τις απαρχές του πολιτισμού της Αιγύπτου και σκληρά κλεμμένη από το Βυζάντιο, αποτελεί ζωντανή ενσάρκωση των λόγων του Αποστόλου Παύλου για τον κατέχοντα:
«Για το μυστήριο του η ανομία είναι ήδη σε δράση, μόνο που δεν θα ολοκληρωθεί μέχρι να αφαιρεθεί τώρα από την περιβαλλοντική εκμετάλλευση. Και τότε θα φανερωθεί ο άνομος, τον οποίο ο Κύριος Ιησούς θα σκοτώσει με την πνοή του στόματός Του και θα τον καταστρέψει με την αποκάλυψη του ερχομού Του» (Β’ Θεσ. 2,7).
Η ανατολική χριστιανική Ρώμη αναγνώρισε το κατέχων στον Ρωμαίο αυτοκράτορα – Βασίλειο. Σε αυτή την πεποίθηση βασίστηκε ένα είδος «τελεσμένης εσχατολογίας» του Βυζαντίου. Οι Βυζαντινοί ήταν πεπεισμένοι ότι η αυτοκρατορία τους θα κρατούσε για πάντα. Και μόνο στο τέλος του χρόνου ο «άνομος» θα ανέβει και θα εγκατασταθεί στον Βυζαντινό θρόνο, ο οποίος θα προοριστεί να κυβερνήσει μόνο για τρεισήμισι χρόνια, μετά από τα οποία την ένδοξη Δευτέρα Παρουσία του Μεσσία- θ’ ακολουθήσει ο Ιησούς.
Αυτή η ανόητη εσχατολογία καθόρισε σε μεγάλο βαθμό την πολύ αυτάρεσκη στάση του Βυζαντίου απέναντι στην ιστορία και στον χρόνο γενικότερα. Παρά την ανησυχητική και γενικά τραγική ατμόσφαιρα του Ευαγγελίου (μετανοείτε, γιατί ο καιρός είναι κοντά!) Το Βυζάντιο δεν πήρε ποτέ στα σοβαρά την κατάσταση του γραμμικού χρόνου, συνεχίζοντας να ζει στα παραδοσιακά παραδείγματα της κυκλικής «αιώνιας επιστροφής» που ήταν φυσική για τους αρχαίους , δηλαδή με τον ίδιο τρόπο που ζούσαν χιλιάδες χρόνια στην Αίγυπτο!
6. Βασιλιάς – Μεσσίας – Χρισμένος.
Αλλά ο Βυζαντινός βασιλιάς είναι και ο χρισμένος. Η λέξη «Χριστός» ή «Μεσσίας» (məšiaḥ) σημαίνει τον Χρισμένο. Και ο χριστιανός Βασιλιάς (Αυτοκράτορας) είναι πρώτα απ’ όλα ο Χρισμένος, δηλαδή η «μυστική προβολή» του Ιησού στην γη, σε αυτόν τον κόσμο. Αυτό ακριβώς είναι το νόημα του μυστηρίου του χρίσματος: κάποιος Υπέρτατος ρίχνει λάδι στο κεφάλι αυτού που στεφανώνεται στο βασίλειο, κάνοντάς τον σαν τον εαυτό Του.
Ποια είναι η προέλευση του μυστηρίου του χρίσματος; Δεν υπάρχει ξεκάθαρη απάντηση. Το χρίσμα με αρώματα είναι γενικά ένα αρκετά κοινό έθιμο στην Ασία. Στην Μεσοποταμία, μερικές φορές έχριζαν ιερείς για λογαριασμό του Θεού. Όσο για το «χρίσμα για το βασίλειο», οι Εβραίοι θα μπορούσαν έχουν αντιγράψει/κλέψει κι αυτή την παράδοση τόσο από τους Αιγύπτιους όσο και από τους Χεταίους.
Η εικόνα του χρίσματος για το βασίλειο του Ραμσή Δ’ είναι γνωστή από ανάγλυφο από τον ναό του Khonsu στο Καρνάκ (περίπου 1156-1150 π.κ.ε. ωστόσο, αυτή η εικόνα είναι αρκετά όψιμη). Μέχρι τότε, τίποτα δεν ήταν γνωστό για το τελετουργικό του χρίσματος του Βασιλιά στην Αίγυπτο. Είναι γνωστό, όμως, ότι ο ίδιος ο Αιγύπτιος Βασιλιάς, που είχε θεϊκή υπόσταση, έχρισε μερικές φορές τους αξιωματούχους του (δηλαδή τους έδινε την θεϊκή του επικύρωση).
Επιπλέον, και για εμάς αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό, η Αίγυπτος γνώριζε το τελετουργικό του χρίσματος του νεκρού με θυμίαμα κατά την ταρίχευση, ως σημάδι της μελλοντικής ανάστασης από τους νεκρούς.
Ταυτόχρονα, η παράδοση του άνευ όρων χρίσματος Βασιλιά ως Βασιλιά υπήρχε από την αρχαιότητα (15ος αιώνας π.κ.ε.) στην Ινδο-Αρια φυλή των Χετταίων, με την οποία οι Εβραίοι γνώριζαν καλά. (Η παρουσία των Χετταίων στην Χαναάν εντοπίζεται από τον 14ο έως τον 8ο αιώνα π.κ.ε. σκηνοθεσία και γεωγραφία της αρχικής αυτοκρατορίας των Χετταίων).
Η Βίβλος αναφέρει συχνά τους Χεταίους (γιους του Χεθ), για παράδειγμα, στην ιστορία της πώλησης του τάφου στον Αβραάμ (Γεν. 23: 3-20). Οι Εβραίοι σχετίζονται με τους Χεταίους (η ιστορία του Δαβίδ και της Βηθσαβέ, των οποίων ο πρώτος σύζυγος ήταν ο Χετταίος Ουρίας. Η Βηθσαβέ γίνεται μητέρα του Βασιλιά Σολομώντα). Ο Προφήτης Ιεζεκιήλ απευθύνεται στην Ιερουσαλήμ με τα λόγια: «Η μητέρα σου είναι Χετταία» (Ιεζ. 16:1).
Έτσι, η παράδοση του χρίσματος της βασιλείας είναι εν μέρει Αιγυπτιακή και εν μέρει Χετταϊκή καταγωγή. (Η ίδια η έκφραση «να χρίσεις βασιλιά» είναι χετταϊκή). Όταν ο προφήτης Σαμουήλ χρίζει τον Σαούλ βασιλιά, οι Εβραίοι ακολουθούν την παράδοση των Χετταίων: «Και ο Σαμουήλ πήρε ένα δοχείο με λάδι και το έχυσε στο κεφάλι του (δηλαδή του Σαούλ) και τον φίλησε και είπε: ιδού, ο Γιαχβέ σε έχρισε (məšaḥaḵa) για να είσαι ο κυρίαρχος της κληρονομιάς του» (Α’ Σαμουήλ 10:1).
Οι Χετταίοι κατέλαβαν την Χαναάν κατά την διάρκεια των Αιγυπτιακών ταραχών, που ήρθαν αμέσως μετά την βασιλεία του Φαραώ Ακενατόν (περίπου 1365-1336). Αυτή ακριβώς είναι η εποχή της μεγάλης δραστηριότητας των συμμοριών των Χαπίρου, οι οποίες, διαισθανόμενες την αδυναμία της αιγυπτιακής αυτοκρατορίας, αρχίζουν να την λεηλατούν ολοκληρωτικά… Αυτή είναι και η ώρα της «Εξόδου».
Η ίδια η ιδέα του Θεού-Βασιλιά είναι σίγουρα Αιγυπτιακή. Ακριβώς όπως η ιδέα του Μονοθεϊσμού, που πρωτοεμφανίστηκε στην μεταρρύθμιση του Ακενατόν. Ακριβώς όπως η ίδια η νέα θρησκεία, που ιδρύθηκε από τον Βασιλιά και εισήχθη στο κράτος. Και το πρώτο και το δεύτερο είναι καρπός του έργου του ιδιοφυούς Ακενατόν. Ή, ακριβέστερα: ο καρπός του έργου της ιδιοφυΐας του Ακενατόν, που βασίζεται σε δύο χιλιάδες χρόνια προηγούμενης αιγυπτιακής παράδοσης. Ή, ακόμη πιο συγκεκριμένα: ο καρπός της εμπνευσμένης συνδημιουργίας του Θεού και του Βασιλιά, που βασίζεται στην έμπνευση της ιδιοφυΐας και δύο χιλιάδων ετών παράδοσης.
Είναι δυνατόν να φανταστεί κανείς ότι τα μέλη των συμμοριών, ληστών κι απατεώνων των Χαπίρου θα ήταν ικανά για τέτοια δημιουργικότητα; Το ερώτημα είναι ρητορικό. Ωστόσο, στάσου να σκεφτείς λίγο αυτό το θέμα αν έχεις μερικά ενεργά εγκεφαλικά κύτταρα.
Είναι σημαντικό τώρα να διευκρινίσουμε το κύριο πράγμα: τόσο την ιδέα του Θεού του Βασιλιά όσο και της ιδέας ενός Θεού έκλεψαν οι Εβραίοι από την Αίγυπτο. Ωστόσο, για πολύ, πολύ καιρό (σχεδόν μέχρι την εποχή της Βαβυλωνιακής αιχμαλωσίας), το Ισραήλ θα αντιμετωπίζει τον θεό του, ως έναν ισχυρό θεό της φυλής, που θα πρέπει να νικήσει όλους τους άλλους θεούς όλων των άλλων λαών. Οι Εβραίοι προφήτες επαναστατούν ενάντια σε αυτόν τον πολυθεϊσμό και τις ανθρωποθυσίες (το έθιμο των Χαναναίων να καίγονται τα πρωτότοκα σε τοφέτ), τα οποία επίσης λιθοβολούνται πάντα.
Ακολουθούν λοιπόν τα πρώτα ενδιάμεσα συμπεράσματά μας:
1. Η μυστικιστική φιγούρα του χριστιανού Βασιλιά κληρονομεί μόνο σε ελάχιστα μικρό βαθμό από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη (και για τους δύο, ο «βασιλιάς της πόλης» είναι κοσμικό εκλεγμένο πρόσωπο). Σε ακόμη πιο ασήμαντο βαθμό, είναι το αποτέλεσμα της γένεσης από την «πατριαρχική κοινότητα» στον επίγειο ηγεμόνα «όπως οι άλλοι λαοί» (η ιδέα των «Βασικών της Κοινωνικής Έννοιας της Ορθόδοξης Εκκλησίας»). Η παράδοση του χριστιανικού βασιλείου κλέβει κι αντιγράφει κυρίως από τουλάχιστον τρεις χιλιάδες χρόνια Αιγυπτιακής παράδοσης. Η οποία μεταδόθηκε μέσω των Ιουδαίων προφητών στον Δαβίδ, και από αυτόν στον ενσαρκωμένο Ιησού-Γιαχβέ. Τα τελετουργικά του «χρίσματος για το βασίλειο» έκλεψαν κι αντέγραψαν οι Εβραίοι εν μέρει από τους Αιγύπτιους, εν μέρει από τους Ινδόο-Άριους Χετταίους.
2. Όσον αφορά την ιερή ιστορία, στα μάτια της εκκλησίας οι άνθρωποι της Παλαιάς Διαθήκης συμβόλιζε πάντα την πνευματική ιστορία της “σωτηρίας του ανθρώπου” την θεία οικονομία, από τον Θεό-Γιαχβέ. Ωστόσο, η ιστορία της οικογένειας του Αβραάμ είναι ένα είδος εσχατολογικής δικής τους, σωτηρίας. Σ’ αυτό, όπως ακριβώς αναφέρεται στις «Βασικές αρχές της Κοινωνικής Έννοιας», εκδηλώνεται η δήθεν ‘πρόνοια του θεού’ τους.
Ακόμη και ο απόστολος Παύλος υποστήριξε ότι βλέπουμε την θεία πραγματικότητα «μέσα από ένα πρίσμα σκοτεινό, πολύ σκοτεινό» (Α’ Κορ. 13:12) . Αντιπροσωπεύει η “ιερή ιστορία” την πραγματική ιστορία των πατριαρχών του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ; Ή ο μύθος/παραμύθι γι’ αυτήν που κατέγραψε ο ανύπαρκτος Μωυσής; Ή μια συλλογή από μύθους/παραμύθια της Μέσης Ανατολής που συλλέχθηκαν από μεταγενέστερους εκδότες; Αν, υπό το φως της δογματικής “Αλήθειας” που εισήλθε στον κόσμο με τον Ιησού-Γιαχβέ, ολόκληρη η ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης είναι μόνο μια αντανάκλασή της, μόνο οι φαντασιώσεις τους που διατήρησαν και πέρασαν από στόμα σε στόμα τα αρχαία θεία νέα για τον επερχόμενο Σωτήρα τους και τα επέβαλαν με σπαθί και αίμα στους λαούς;
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο σε ολόκληρη την ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης για τους χριστιανούς, το κεντρικό πράγμα είναι η γραμμή που προέρχεται από τον Μωυσή και πηγαίνει πίσω στον Βασιλιά Δαβίδ και τον Ιησού-Γιαχβέ. Αρκεί να δούμε την υπόλοιπη ιστορία του Ισραήλ στον αποκαλυπτικό καθρέφτη των βιβλικών προφητών.
7. Πώς προέκυψε το κράτος;
Ας αφήσουμε τώρα για λίγο στην άκρη τον βιβλικό μύθο/παραμύθι και ας δούμε τις ίδιες τις απαρχές της Παράδοσης, του πολιτισμού και της συγκρότησης του κράτους όπως μας επιτρέπει η σημερινή μας γνώση.
Βγαίνοντας από την Ανώτερη Νεολιθική, οι πρώτοι γνωστοί πολιτισμοί της Μεσοποταμίας και της κοιλάδας του Νείλου διαμορφώθηκαν σταδιακά σε κράτος. Υπήρξε πολλή συζήτηση για την φύση του κράτους τον 19ο-20ο αιώνα, τα σχολικά εγχειρίδια εξακολουθούν να είναι γεμάτα μαρξιστικές κατασκευές για τις αρδευτικές κατασκευές, η ανάγκη για την κατασκευή των οποίων οδήγησε, υποτίθεται, στην δημιουργία του κράτους.
Ωστόσο, η κοιλάδα του Νείλου, η οποία παράγει αρκετές σοδειές το χρόνο, δεν απαιτούσε καμία αρδευτική δομή. Απίστευτα εύφορη, προστατευμένη από όλες τις πλευρές από θάλασσα και έρημο, αυτή η γη ήταν ένας πραγματικός αρχέγονος παράδεισος. Οι ίδιοι οι Αιγύπτιοι την αποκαλούσαν ιερή γη, μαύρη γη (σε αντίθεση με τα κόκκινα εδάφη των γύρω ερήμων). Στην Μέση Νεολιθική, οι όχθες του Νείλου ήταν πλήρως καλυμμένες με ατελείωτες σειρές οικισμών, η κοινωνική δομή των οποίων απλά δεν απαιτούσε καμία επισημοποίηση στο κράτος.
Γιατί προέκυψε το κράτος στην Αίγυπτο; Υπήρχαν ηθικοί, κοινωνιολογικοί και θρησκευτικοί λόγοι γι’ αυτό – έτσι απαντούν σήμερα οι σοβαροί Αιγυπτιολόγοι σε αυτό το ερώτημα. Η βάση του αιγυπτιακού ηθικού κώδικα, που περικλείεται από τον όρο «Maat» (δικαιοσύνη, ζώντας στην αλήθεια, οφειλόμενη ύπαρξη) ήταν αυτό που ένας από τους πιο έγκυρους αιγυπτιολόγους και επιστήμονες πολιτισμού της εποχής μας, ο Jan Assmann, αποκαλεί «αρνητική ανθρωπολογία», δηλ. μια νηφάλια συνειδητοποίηση ότι ο άνθρωπος είναι από την φύση του κακός.
Η πρωτόγονη Αίγυπτος γνώριζε καλά ότι ο κόσμος στον οποίο υπήρχε δεν ήταν πια παράδεισος, ότι η Χρυσή Εποχή ήταν πολύ πίσω και ο άνθρωπος ήταν βαθιά διεφθαρμένος. Και ότι, όπως η «αγία γη» της Αιγύπτου πρέπει να προστατεύεται από την κόκκινη άμμο της ερήμου, διατηρώντας την ορθή της ύπαρξη, όπως πρέπει να ταπεινωθεί ο διεφθαρμένος άνθρωπος (του οποίου το κακό θέλημα επιδιώκει να κυριαρχήσει στους αδύναμους).
Έτσι, το κράτος ιδρύεται για να κατευνάσει την κακή θέληση του ανθρώπου: την επιθυμία να καταπιέζει, να ληστεύει και να αφαιρεί την περιουσία των άλλων. Οι πρώτες και πιο σημαντικές λειτουργίες του κράτους (και, έξι χιλιάδες χρόνια μετά, αυτό παραμένει και όχι αλλιώς) είναι οι αστυνομικοί. Το κράτος είναι και βία. Μόνο θετική βία, που αναγκάζει τους ανθρώπους να υπακούουν στο νόμο και προστατεύουν τους αδύναμους από την τυραννία των ισχυρών. Όλα αυτά αποκαλύπτονται ξεκάθαρα στα αιγυπτιακά κείμενα. Και τέτοιοι τύποι όπως «κρίνε με αλήθεια» είναι οι πιο σημαντικοί στην ηθική του Μάατ.
Το κράτος δημιουργήθηκε από τον Θεό για να «ενισχύει τις πλάτες των αδυνάτων» (Διδασκαλία Μερικάρα).
«Πρόκειται για την διάσωση των αδύναμων από τα χέρια των ισχυρών. Η καθοδηγητική παρέμβαση του κράτους απεικονίζεται εδώ ακριβώς ως σωτηρία. Ο δικαστής ως προστάτης: αυτή είναι η πεμπτουσία της αρχαίας ανατολίτικης ιδέας της δικαιοσύνης, που συλλήφθηκε εξ ολοκλήρου από την σκοπιά των φτωχών και αδύναμων, «χήρων και ορφανών», που το κράτος προστατεύει στα δικαιώματά τους…
Οι θεοί δημιούργησαν την αφθονία, αλλά η ανθρώπινη κακία και η απληστία προκαλούν σπανιότητα. Για να μην χαθούν οι αδύναμοι από την απληστία των ισχυρών, πρέπει να υπάρχει βασιλιάς, δηλαδή κράτος που φροντίζει για την δίκαιη κατανομή. Το ευγενέστερο έργο του Βασιλιά είναι η ενσάρκωση της δικαιοσύνης και η πιο χαρακτηριστική μορφή αυτής της ενσάρκωσης είναι τα διατάγματα για χάρη, απελευθέρωση, αμνηστία…» -Γιαν Άσμαν. «Πολιτική θεολογία μεταξύ Αιγύπτου και Ισραήλ», Αγία Πετρούπολη, 2022, σελ. 91-92; Βλέπε επίσης: Jan Assman, Maat, σελ. 197; καθώς και αναλυτική βιβλιογραφία για το θέμα που δίνεται σε αυτά τα βιβλία.
«Η θέση της «αρνητικής ανθρωπολογίας» βασίζεται στην προϋπόθεση ότι «χωρίς οργανωμένη εξουσία, οι άνθρωποι δεν είναι σε θέση να διατηρήσουν την ειρήνη και την δικαιοσύνη μεταξύ τους. Επομένως, η δικαιοσύνη είναι αδύνατη χωρίς κυριαρχία». Ό.π.
Ο Assmann βρίσκει την ίδια άποψη για τα πράγματα στην κλασική Ινδία, όπου η ίδια αποστολή της προστασίας των αδυνάτων από τον «νόμο των ψαριών» (όταν τα μεγαλύτερα καταβροχθίζουν τα μικρά) εκπληρώνεται από την τάξη των πολεμιστών Kshatriya και στο «δόγμα του κράτους» του αυτοκράτορα Φρειδερίκου Β΄ του Χοενστάουφεν.
Ωστόσο, πρώτα από όλα, θα δούμε μια άμεση μετάφραση αυτών των ιδεών στο κλασσικό Βυζάντιο. Ο Fyodor Uspensky, στην «Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας», περιγράφει λεπτομερώς τα διατάγματα των Αυτοκρατόρων που αποσκοπούσαν στην προστασία της αγροτικής κοινότητας και των δικαιωμάτων της, σημειώνοντας, παρεμπιπτόντως, ότι μπροστά μας υπάρχουν «μέτρα σπάνια στην ιστορία, στα οποία η Δύση δεν μπορεί να φανταστεί ούτε μια σκιά ομοιότητας».
Τα κίνητρα των ανατολικών Αυτοκρατόρων είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτα:
«Υπάρχουν άνθρωποι που, αρνούμενοι την πνευματική τους φύση και τον Δημιουργό, ενδιαφέρονται μόνο για τα επίγεια αγαθά και την πρόσκαιρη ευημερία. Από τέτοιους ανθρώπους, που κυνηγούν άπληστα τον πλούτο και υπόκεινται στο πάθος της απόκτησης, προέρχονται όλες οι καταστροφές, εξ ου και κάθε σύγχυση, εξ ου και όλες οι αδικίες, εξ ου και τα μεγάλα και μακροχρόνια βάσανα και στεναγμοί των φτωχών. Αλλά ο ίδιος ο Κύριος αντιπροσωπεύει τους φτωχούς…» (εισαγωγή σε έναν από τους νόμους που εκδόθηκαν το 934 από τον αυτοκράτορα Ρωμαίο Λεκαπίνο).
Αυτό το κείμενο (σαν να προήλθε από το χέρι Αιγύπτιου Βασιλιά) είναι μια άμεση συνέχεια της ηθικής της Μάατ. Όπως ακριβώς η ίδια η αγροτική κοινότητα του Βυζαντίου, είναι μια άμεση συνέχεια της αγροτικής κοινότητας της Αιγύπτου. Και η Ρωσική κοινότητα είναι άμεση συνέχεια της Βυζαντινής κοινότητας. Αυτό που έχουμε μπροστά μας, στην πραγματικότητα, δεν είναι τίποτα άλλο από την άμεση μετάδοση της Παράδοσης από την Κάτω Νεολιθική (10.000 π.κ.ε.) μέχρι τα μέσα του εικοστού αιώνα, όταν τελικά καταστράφηκε η αγροτιά στην Ρωσία.
Άρα, η Αίγυπτος γνωρίζει καλά: κάποτε, στην Χρυσή Εποχή (το Βασίλειο του Όσιρι), δεν υπήρχε ανάγκη για κράτος. Οι άνθρωποι ήταν αθάνατοι, χαρούμενοι και λάτρευαν τους Θεούς. Ωστόσο, με την είσοδο στον κόσμο του θανάτου (ο Σετ δολοφόνησε τον αδελφό του Όσιρι από φθόνο και επιθυμία να κυβερνήσει), όλα άλλαξαν. Στο Βασίλειο του Ώρου (γιου του Όσιρι), ο θάνατος είναι ήδη αμετάβλητος νόμος. Ωστόσο, η δικαιοσύνη αποκαταστάθηκε (η αγάπη και η Θεία μαγεία της Ίσιδας και του Ώρου ανέστησαν τον Όσιρι).
Αυτή η νέα κοσμική τάξη έχει σχεδιαστεί για να υποστηρίξει την Αίγυπτο. Αυτό είναι το ηθικό νόημα της ηθικής της Μάατ. Και όπως ο Όσιρις αναστήθηκε από την Ίσιδα και τον Ώρο, η Μάατ δίνει την αθανασία σ’ έναν θνητό. Για να γίνει αυτό, πρέπει να παραμείνει με τον Όσιρι στον χώρο της ηθικής της Μάατ: δηλαδή να τιμήσει τον Βασιλιά και να εκπληρώσει τον νόμο της δικαιοσύνης. Εάν είστε πλούσιοι και δυνατοί, πρέπει να προστατεύσετε τον εαυτό σας από το κακό – όχι να καταπιέζετε τους αδύναμους και να βοηθάτε τους αδύναμους.
Υπάρχουν πολλά γνωστά αιγυπτιακά κείμενα όπου ένας ή ο άλλος βασιλικός αξιωματούχος μαρτυρεί πριν από το θάνατό του ότι εκπλήρωνε πάντα τους νόμους της Maat, προστάτευε τους φτωχούς από την τυραννία, τάιζε τους πεινασμένους, παρηγόρησε την χήρα και βοηθούσε τους αδύναμους. Έτσι, ανοίγεται μπροστά μας μια διαφορετική, ανώτερη έννοια του αιγυπτιακού κράτους.
8. Βασιλεία Θεολογία: Ο χριστιανισμός ακολουθεί την Αίγυπτο, όχι την Ιουδαία.
Έτσι, το κράτος καθίσταται απαραίτητο επειδή οι Θεοί έχουν φύγει από αυτόν τον κόσμο, επειδή η υψηλότερη μορφή ύπαρξης στην γη (η μορφή της Χρυσής Εποχής όταν ζούσαν άνθρωποι και Θεοί) δεν είναι πλέον δυνατή.
Ένας από τους αιγυπτιακούς μύθους λέει για την εξέγερση των ανθρώπων ενάντια στους Θεούς. Οι Θεοί κατέστειλαν την εξέγερση, ωστόσο, λυγίζοντας το στερέωμα πάνω και κάτω από την γη, ξεπέρασαν τα σύνορά του, αφήνοντας τους ανθρώπους μόνους. Και τώρα η επικοινωνία με τους Θεούς είναι δυνατή μόνο μέσω της φιγούρας του Βασιλιά.
«Αν οι Θεοί ήταν παρόντες εδώ και τώρα, δεν θα υπήρχε κράτος. Ωστόσο, εφόσον οι Θεοί είναι μακριά, πρέπει να υπάρχει ένα ίδρυμα που να διατηρεί επαφή με τον κόσμο των Θεών ακόμη και σε συνθήκες απόμακρης απόστασης του Θεού. Έτσι, η αναπαράσταση παίρνει την θέση της πραγματικής παρουσίας». Ό.π., σ. 96-97
Έτσι, το κράτος (Βασίλειο) είναι η αναπαράσταση του Θεού στην γη.
Πώς προκύπτει αυτή η θεολογία της Βασιλείας;
Το πρώτο πράγμα που ανακαλύπτουμε για την προδυναστική Αίγυπτο είναι οι τάφοι και οι ταφικές τελετές. Η Πρώτη Εκκλησία της Αιγύπτου είναι ένας θρήνος για τους νεκρούς και μια ανάμνηση αυτών. Μπορούμε να πούμε ότι η Αίγυπτος δημιουργήθηκε από την σκέψη του θανάτου. Πιο συγκεκριμένα, για το ξεπέρασμα. Από τις πρώτες κιόλας μέρες της ύπαρξής της, όλη η Αίγυπτος κατευθύνεται πέρα από την άκρη αυτού του κόσμου, εκεί που έχουν πάει οι Θεοί και όπου πηγαίνουν οι νεκροί.
Οι πρώτοι αιώνες της αιγυπτιακής γραφής (εντελώς Ιεροί, σε αντίθεση με την Μεσοποταμία και ειδικά την Φοινίκη, όπου τα περισσότερα αρχεία ήταν έγγραφα εμπορικών συναλλαγών και λογιστικά βιβλία) ήταν μόνο και αποκλειστικά η καταγραφή ονομάτων. Η Αίγυπτος διεξάγει το μακραίωνο μαρτυρικό της, καταγράφοντας τα ονόματα των νεκρών της, και έτσι τους δίνει την αιωνιότητα: γιατί το σώμα είναι φθαρτό, αλλά το όνομα είναι αιώνιο.
Στην ουσία, ολόκληρος ο πολιτισμός της Αιγύπτου επικεντρώνεται γύρω από την ιδέα της υπέρβασης του θανάτου, ολόκληρος αυτός ο πολιτισμός είναι ένας επίπονος άθλος για την επίτευξη της αθανασίας. Η Μεσοποταμία προσπάθησε επίσης να ξεπεράσει την άκρη («Το Έπος του Γκιλγκαμές»), αλλά κατάλαβε την ματαιότητα των προσπαθειών. Το συμπέρασμα του αρχαιότερου έπους στην γη:
«Gilgamesh! Προς τα που κατευθύνεσαι; Δεν θα βρείτε την αιώνια ζωή που ψάχνετε! Οι Θεοί, όταν δημιούργησαν τον άνθρωπο, καθόρισαν τον θάνατο για τον άνθρωπο, και κράτησαν την αιώνια ζωή στα χέρια τους. Λοιπόν, Gilgamesh, γέμισε το στομάχι σου, μέρα νύχτα να είσαι καλά. Γιορτάστε τις διακοπές κάθε μέρα, παίζουμε και χορεύουμε μέρα νύχτα! Αφήστε τα ρούχα σας να είναι ανοιχτά, τα μαλλιά σας καθαρά, λουστείτε με νερό, δείτε πώς σας κρατάει το παιδί σας από το χέρι, ευχαριστήστε τον φίλο σας με τις αγκαλιές σας -μόνο αυτή είναι η δουλειά του ανθρώπου!».
Οι αισθητικά και φιλοσοφικά προικισμένοι Έλληνες κατάλαβαν αμέσως αυτή την διαφορά μεταξύ Μεσοποταμίας και Αιγύπτου, εκτιμώντας την πνευματική παρόρμηση της τελευταίας με μια συγκεκριμένη ρήση: «Όλα φοβούνται τον χρόνο, ο χρόνος φοβάται τις Πυραμίδες».
“Οι Πυραμίδες είναι τα αιγυπτιακά μνημεία της αθανασίας, που διαιωνίζουν όχι τόσο τους θαμμένους Βασιλιάδες ή τον αιγυπτιακό πολιτισμό συνολικά, αλλά όλες τις γενιές που έζησαν πριν. Η κορυφή της αιγυπτιακής Πυραμίδας στέφεται από Βασιλιά. Και όπως η κορυφή της πυραμίδας δείχνει τον ήλιο που δύει πάνω της, έτσι και ο Βασιλιάς δείχνει τον Υπέρτατο, συμβολίζει και αντιπροσωπεύει αυτό το Υπέρτατο στο πρόσωπο όλων των ανθρώπων.” -Assman Ya., σελ. 15
Από πού προήλθε στην Αίγυπτο τέτοια απίστευτη πίστη και σεβασμό στον Βασιλιά; Ο A. Zubov πιστεύει ότι το κλειδί για την λύση βρίσκεται στην ίδια την ετυμολογία της λέξης «Θεός» (αιγυπτιακό ntr, μη μαύρο – καθαρό). [Βλέπε Zubov A., Νέο μάθημα διαλέξεων για την ιστορία των θρησκειών, Αρχαία Αίγυπτος. Διάλεξη 3. Κατηγορία του Θεού στην Αρχαία Αίγυπτο.]
Αν ο «Θεός» στα αιγυπτιακά είναι αυτός που είναι, πρώτα απ’ όλα, αγνός, τότε αυτός που μπορεί να πλησιάσει τον Θεό πρέπει να είναι πρώτα απ’ όλα αγνός. Έτσι, η ίδια η ιδέα του να ξεχωρίζει κανείς ένα άτομο από ολόκληρη την κοινωνία που θα εκπροσωπεί ολόκληρο τον λαό γεννιέται από την συνείδηση της δικής του ακαθαρσίας. Αν αυτή η εικασία είναι σωστή (ο Άσμαν μιλά για την αντιπροσωπευτική λειτουργία του Βασιλιά, ο οποίος ενσαρκώνει τον ουράνιο Θεό, αλλά αυτό είναι ουσιαστικά το ίδιο), τότε φυσικά έχουμε πολύ υψηλό επίπεδο αυτογνωσίας του λαού.
Η ιδέα που τόνισε ο Carl Schmitt στην εποχή του: κάθε θετική πολιτική θεωρία (θεολογία) προϋποθέτει μια αρνητική ανθρωπολογία -την ιδέα της αδιόρθωτης κατωτερότητας του ανθρώπου και το αντίστροφο, συμμερίζεται πλήρως ο Assmann: η αγιότητα του βασιλιά υπάρχει μόνο σε σχέση με την αμαρτωλότητα των υπηκόων του. [Assman Y., Political theology between Egypt and Israel, St. Petersburg, 2022, σελ. 82 επ.]
Άρα, ο Βασιλιάς είναι αυτός που είναι αγνός, αυτός που έχει εξαγνιστεί με τις θυσίες ολόκληρου του λαού και μέσω αυτής της τελετουργικής αγνότητας λαμβάνει το δικαίωμα να εισέλθει στο παλάτι του Θεού. Είναι αυτός στον οποίο ο καθένας (όχι αρκετά αγνός) εκχωρεί το δικαίωμά του να συνδέεται με τον Θεό. Έτσι, ο βασιλιάς δεν είναι μόνο εκπρόσωπος του Υψίστου στην γη, είναι επίσης σάρκα από την σάρκα του λαού, είναι ο εκλεκτός, χωρισμένος από τον λαό, το Ιερό του πράγμα. Ο Βασιλιάς κατά μία έννοια είναι το «Ba» η ουράνια εικόνα του λαού.
(Είναι ενδιαφέρον ότι το Ισραήλ, καταργώντας τον Βασιλιά και την αντιπροσωπευτική του λειτουργία ως εκπρόσωπος του Θεού στην γη και εκπρόσωπος του λαού ενώπιον του Θεού, διατηρεί την έννοια της «αγιότητας» και της «καθαρότητας», μεταφέροντάς την -κάτι που είναι απολύτως αφύσικο- στον ίδιο τον «λαό του Ισραήλ»).
Έτσι, με το να στεφθεί Βασιλιάς, ο Βασιλιάς αποκτά τελετουργική αγνότητα και εντάσσεται στον κόσμο των Θεών. Τώρα είναι άμεσος απόγονος του Όσιρι και του Ώρου, των πρώτων γενεών Θεών-Βασιλέων της «χρυσής εποχής». Ο Βασιλιάς, στην πραγματικότητα, είναι ο ενσαρκωμένος Ώρος – ο γιος του Όσιρι, που νίκησε τον Σετ, τον αιώνιο Βασιλιά της Αιγύπτου. Έτσι, ο καθένας που μπαίνει στον θρόνο, ο Αιγύπτιος Βασιλιάς, είναι μόνο μια νέα εικόνα του Ενός, Αμετάβλητου, Αιώνιου Ώρου.
Ο Βασιλιάς είναι επίσης ο μόνος που αξίζει να κάνει τελετουργίες και θυσίες. Οι τελετουργίες είναι γενικά η πιο σημαντική λειτουργία του Βασιλιά. Το νόημα των τελετουργιών είναι να «επιστρέφουν» την αρμονία της Χρυσής Εποχής, όταν Θεοί και άνθρωποι ζούσαν μαζί. Τα τελετουργικά έχουν σχεδιαστεί για να διώξουν το χάος (Isfer) και να διατηρήσουν την τάξη της Maat.
Οι ίδιοι οι Αιγύπτιοι Ιερείς εκτελούν θείες λειτουργίες μόνο για λογαριασμό του Βασιλιά, ο οποίος τους εκχωρεί αυτό το δικαίωμα. Το ίδιο θα δούμε αργότερα στην Ρώμη: ο Αυτοκράτορας είναι ο ανώτατος ποντίφικας και στο Βυζάντιο: ο Αυτοκράτορας είναι ο «εξωτερικός επίσκοπος» της Εκκλησίας.
Όταν ο Βασιλιάς πεθαίνει, γίνεται οδηγός στον κόσμο του θανάτου και στην μετά θάνατον ζωή. Είναι αυτός που ανοίγει τις πόρτες του ουρανού για τον λαό του, είναι αυτός πίσω από τον οποίο οι άνθρωποι (αυτοί που αγαπούσαν τον Βασιλιά και ακολούθησαν την ηθική της Maat) πηγαίνουν στο φως της αιώνιας ημέρας (“The Book of Coming into the Light of Day” είναι το πραγματικό αιγυπτιακό όνομα για την “Βίβλο των Νεκρών”).
Άρα, ο Βασιλιάς είναι και Θεός και άνθρωπος. Είναι ο πιο αγνός από τους ανθρώπους, άξιος να τους εκπροσωπήσει ενώπιον των Θεών και είναι ο εκπρόσωπος του θεϊκού κόσμου στην γη. Είναι αυτός που ανοίγει τις θεϊκές πύλες, οδηγός στην βασιλεία του φωτός, στο «φως της αιώνιας ημέρας», ένας θεάνθρωπος, ένας σωτήρας. Είναι ο δρόμος με τον οποίο όλοι όσοι ήταν μαζί του στην γη και η Μάατ, που είναι η αλήθεια και η καλοσύνη της θείας τάξης πραγμάτων, ανεβαίνουν στα παραδεισένια χωριά.
Ο Assmann αποκαλεί το αιγυπτιακό κράτος «έναν θεσμό θεϊκής οικειότητας», στην πραγματικότητα, μια εκκλησία όπου το ιερό και το κοσμικό, το θρησκευτικό και το πολιτικό δεν έχουν ακόμη διαχωριστεί. Το νόημα της ύπαρξής του είναι το ίδιο – Σωτηρία.
Και όπως ο επίγειος θεσμός της εκκλησίας «υπάρχει μόνο με βάση την υπόθεση ότι η έλευση του Γιαχβέ-Ιησού δεν είναι αμέσως επικείμενη» (Eric Peterson, The Church, 1951), έτσι και το αιγυπτιακό κράτος υπάρχει μόνο ως «αναπαράσταση του παραδείσου» Και με το ίδιο δικαίωμα, σημειώνει ο Assman, το αιγυπτιακό κράτος μπορεί να ονομαστεί εκκλησία, είναι επίσης ακριβώς υπεύθυνο για την σύνδεση με το Θείο, για την Σωτηρία, για την ασφάλεια των ανθρώπων και την κοινωνική δικαιοσύνη. [Ό.π., Σ. 98]
Και ναι, φυσικά, περισσότερο από όλα αυτά μας θυμίζουν το μοντέλο του Βυζαντινού κράτους και την Βυζαντινή συμφωνία των αρχών: Βασιλιάς και πατριάρχης, κράτος και εκκλησία (στην περίπτωση της Αιγύπτου, αυτοί οι θεσμοί δεν έχουν ακόμη διαχωριστεί) είναι από κοινού υπεύθυνοι για την υλική και πνευματική ευημερία των πολιτών. Ας σημειώσουμε επίσης ότι το αιγυπτιακό μοντέλο του κράτους-εκκλησίας, όπως και το Βυζαντινό, έχει τριαδικό χαρακτήρα. Στο Βυζάντιο είναι: Θεός – Βασιλιάς – Πατριάρχης (Εκκλησία), στην Αίγυπτο: Θεός – Βασιλιάς – Μαάτ.
Η αιγυπτιακή τριαδική φόρμουλα ύπαρξης θα αποκαλυφθεί ιδιαίτερα καθαρά στην μονοθεϊστική μεταρρύθμιση του Ακενατόν. Ο Θεός (Aten), ο γιος Του (ο θεάνθρωπος Akhenaten) και η Maat (Ιερές ενέργειες της θείας τάξης) είναι ήδη, η άμεση κλοπή της χριστιανικής τριάδας.
Αυτή είναι η αρχική ιδέα της αιγυπτιακής θεολογίας και του καθεστώτος του Αιγύπτιου Βασιλιά, η ιδέα της μοναρχίας ως τέτοιας, της μοναρχίας με την μορφή που θα γινόταν αργότερα αντιληπτή από το Βυζάντιο. Τα ακόλουθα συμπεράσματα του Assmann είναι δίκαια: «Η στροφή του Κωνσταντίνου σήμαινε, την επιστροφή στην Αίγυπτο. Η χριστιανική εκκλησία… στην ουσία είναι πολύ πιο κοντά στην Αιγυπτιακή ιδέα του κράτους -που αντέγραψε πλήρως- παρά… στην ιουδαϊκή παράδοση της Παλαιάς Διαθήκης».
9. Εβραίος «μαύρος θρύλος» για την Αίγυπτο.
Αν και, όπως ανακαλύψαμε, η επιστήμη του 19ου αιώνα δεν γνώριζε σχεδόν τίποτα για την Αρχαία Αίγυπτο, οι μαρξιστικοί μύθοι για τον «ασιατικό τρόπο παραγωγής» και τον «αιγυπτιακό δεσποτισμό» εξακολουθούσαν να έχουν κάποια βάση. Αυτό, φυσικά, είναι πρωτίστως το εβραϊκό παραμύθι της Εξόδου. Ο Μαρξ, κληρονόμος μιας αρχαίας ραβινικής οικογένειας, δεν μπορούσε φυσικά να μεταχειριστεί την Αίγυπτο διαφορετικά από οποιονδήποτε άλλο Εβραίο στην γη. Και όπως για κάθε Εβραίο, η λέξη «Φαραώ» σήμαινε για αυτόν το θεμέλιο οποιασδήποτε μη Εβραϊκής δύναμης, και τον εκπρόσωπο οποιασδήποτε μη Εβραϊκής εξουσίας κατ’ αρχήν.
Το εβραϊκό παραμύθι της Εξόδου περιγράφει την Αίγυπτο με έναν πολύ κολακευτικό τρόπο, δημιουργώντας ένα είδος «μαύρου θρύλου». Ταυτόχρονα, κανείς δεν μπορεί παρά να χαμογελάσει στην αφελή φαντασίωση αυτών των περιγραφών: δύο μαίες που ο Φαραώ διατάζει να σκοτώσουν εβραϊκά αγόρια… Ένα καλάθι στα καλάμια… Η κόρη του Φαραώ πήγε να λουστεί… Ο Μωυσής ήρθε στον Φαραώ … Ο Φαραώ ήρθε στο ποτάμι… Μπροστά μας, φυσικά, δεν έχουμε παρά «ιστορίες Τσούτσι για τον Λένιν και τον Στάλιν». Έτσι, ένας Αφρικανός προσπαθεί να πει ένα παραμύθι για τον Ρώσο Τσάρο, αλλά η ιστορία βγαίνει για έναν Αφρικανό ηγέτη.
Ο βάρβαρος λοιπόν, τυφλωμένος από το μεγαλείο της Κωνσταντινούπολης, φέρνει στο σπίτι παραμύθια, που μετατρέπονται σε νανουρίσματα για παιδιά. Φυσικά, αυτά τα παραμύθια έχουν πολύ μικρή σχέση με την πραγματικότητα. Ο Αιγύπτιος Φαραώ είναι Θεός, ζει σε μια μεγάλη πόλη – την πρωτεύουσα ενός μεγάλου κράτους και οι άνθρωποι δεν πηγαίνουν μόνο σε αυτόν. Περιστασιακά, και σε μεγάλες γιορτές, δείχνει το πρόσωπό του, και αυτό είναι η εμφάνιση μιας θεότητας.
Είναι σαφές ότι οι Αιγυπτιολόγοι δεν μπορούν να δεχτούν το παραμύθι της Εξόδου ως αξιόπιστο ντοκουμέντο. Επιπλέον, δεν βρέθηκαν ίχνη Εβραίων που βρίσκονται σε αιγυπτιακή σκλαβιά, ούτε καν ίχνη Εβραίων. Είναι γνωστό ότι η Αίγυπτος έμαθε για την δουλεία αργά και σε πολύ μικρή κλίμακα. Στο Παλαιό και Μέσο Βασίλειο, με την αιγυπτιακή ευμάρεια, την απομόνωση και τις αδύναμες αστυνομικές δυνάμεις, η δουλεία ήταν απλώς άσχετη.
Πυραμίδες και Βασιλικοί τάφοι χτίστηκαν από ελεύθερους ανθρώπους. Μόνο την εποχή του Νέου Βασιλείου, όταν η Αίγυπτος έγινε αυτοκρατορία και απέκτησε τακτικό στρατό, ο αριθμός των σκλάβων άρχισε να αυξάνεται. Ωστόσο, από τις κατακτήσεις των Hyksos, ασιατικές φυλές σημιτικής καταγωγής (και αυτό είναι 1700-1580 π.κ.ε.) και μέχρι τον 13ο αιώνα (η στήλη Merneptah, το κείμενο της οποίας αναφέρει ότι κερδήθηκε νίκη επί του Ισραήλ στην Παλαιστίνη), δεν υπάρχουν ίχνη Εβραίων στην Αίγυπτο. Οι πρώτοι γνωστοί εβραϊκοί οικισμοί εδώ χρονολογούνται από τον 7ο αιώνα. π.κ.ε.
Το ίδιο όμως ισχυρίζεται και το παραμύθι του Μωυσή. Δεν υπάρχει Ισραήλ στην φύση πριν από τον Μωυσή. Ο Μωυσής είναι ο δημιουργός του Ισραήλ. Είναι αυτός που συγκεντρώνει τους ανθρώπους από διάσπαρτες φυλές, τους δένει με έναν νέο θεϊκό νόμο και τους κατευθύνει προς κάποιον εκθαμβωτικό στόχο.
Και, προφανώς, δεν υπάρχει κανένα είδος ιστορικής πραγματικότητας πίσω από το παραμύθι για τον Μωυσή. Και το θέμα δεν βρίσκεται μόνο στην «ιστορική μνήμη» με την οποία το πρόσωπο του Ισραήλ, όπως το ξέρουμε, είναι αποτυπωμένο σε αυτό το παραμύθι και όχι μόνο στην απίστευτη σημασία αυτού του παραμυθιού για ολόκληρη την παγκόσμια ιστορία των χριστιανών (αφαιρέστε τον και θα βρεθούν στο κενό τα πιστά πρόβατα). Το θέμα είναι σε αυτούς τους απίστευτους (σε όλα τα επίπεδα – από ιερούς έως καθημερινούς) πολιτιστικούς δεσμούς που βρίσκουμε σήμερα μεταξύ Αιγύπτου και Ισραήλ. Ο αριθμός των δανείων, ξεκινώντας από τα αιγυπτιακά ονόματα του ίδιου του Μωυσή και των λευκών ιερέων του [που σημειώθηκε από τον S. Freud στο βιβλίο του «This Man Moses», 1939] και την «Κιβωτό της Διαθήκης» [μια τυπική αιγυπτιακή σαρκοφάγο, ένα αντίγραφο του οποίου μπορεί να δει κανείς ανάμεσα στους θησαυρούς τους τάφους του Τουταγχαμών] μπορεί να παρατεθεί σε ολόκληρες σελίδες.
Αλλά είναι πολύ πιο ενδιαφέρον να στραφούμε στις αιγυπτιακές έννοιες που αναπαράγονται από το Ισραήλ.
Η Αίγυπτος είναι ο κόσμος μιας ιερής γης (ένας Αιγύπτιος φοβάται να πεθάνει έξω από την Αίγυπτο, γιατί θα μπορούσε να του κοστίσει την αιωνιότητα), που κατοικείται από έναν ιερό λαό. Ο Αιγύπτιος θεωρεί άγριους βάρβαρους όλους τους άλλους λαούς που δεν γνωρίζουν τον Βασιλιά και την Μάατ. Θεωρεί τον δικό του πολιτισμό εξαιρετικά εξαιρετικό. Εδώ στην Αίγυπτο σχηματίστηκε ένας κόσμος. Εδώ ο κόσμος, με τις προσπάθειες των Αιγυπτίων, πέρασε όλη την πορεία της διαμόρφωσής του. Και αυτός ο κόσμος στέκεται μόνο όσο η Αίγυπτος υποστηρίζει την ύπαρξή της. Αν πάψει να διατηρεί την ιερή τάξη της Μαάτ, ο κόσμος θα κατακλυστεί από το χάος.
[Ο Jan Assmann στο έργο του «Cultural Memory» γράφει:
«Οι Αιγύπτιοι ζούσαν με την ακλόνητη πεποίθηση ότι με τον πολιτισμό τους, αν όχι ο κόσμος, τότε τουλάχιστον η παγκόσμια τάξη πραγμάτων καθαυτή, η ουσιαστική δομή και οι ζωτικές της συνδέσεις θα εξαφανίζονταν: Ωστόσο, λαμβανόμενη στο σύνολό της την πολιτιστική και κοινωνική της ζωή, η Αίγυπτος ήταν τόσο μοναδική όσο και η δομή αυτής της ίδιας της γης. Αυτό που ήταν επίσης μοναδικό ήταν η αιγυπτιακή πνευματική στάση, αυτή η ακλόνητη πεποίθηση ότι η πολιτιστική ταυτότητα της Αιγύπτου και η συνέχεια του φυσικού κόσμου ήταν ένα και το αυτό» (Fowden 1986, 14).
Οι αιγυπτιακοί ναοί ήταν τα κέντρα που υποστήριζαν την ύπαρξη του κόσμου. Η διατήρηση του αιγυπτιακού πολιτισμού και η συντήρηση του κόσμου ήταν πτυχές του ίδιου έργου που ανατέθηκε στους ιερείς και βρέθηκε στον ναό, όχι μόνο ένα δοχείο, αλλά και μια μνημειώδης και σαφής έκφραση. Στην Αίγυπτο της ύστερης εποχής, η ορθοπρακτική ιεροποίηση της ζωής αντιστοιχεί στην ιεροποίηση της χώρας, την ιδέα της Αιγύπτου ως «πιο ιερής χώρας»… αυτό σημαίνει μια ιδιαίτερη συνείδηση της αποκλειστικότητάς της, με βάση την ιδέα της μιας ιδιαίτερης εγγύτητας με τον Θεό, «το κοινό της ζωής όλης της Αιγύπτου με τους Θεούς».]
Ένα σημάδι της εκλεκτότητας και της αγνότητας ενός Αιγύπτιου είναι η περιτομή του (στην Αίγυπτο, κατά κανόνα, οι υψηλότερες κάστες περιτμήθηκαν, αργότερα η περιτομή προφανώς διατηρήθηκε μόνο μεταξύ των ιερέων, ως ένδειξη επιλογής, εκλεκτότητας, αγιότητας).
Όλ’ αυτά -αυτός ο απίστευτος πατερναλισμός των Αιγυπτίων, αυτή η συνείδηση της αποκλειστικότητάς τους (μερικές φορές σε παράλογες μορφές) και αυτή η περιτομή (ως ένδειξη της δικής τους αγνότητας και αγιότητας) αντιγράφεται και υιοθετείται από το Ισραήλ. Το αφομοιώνει μόνο σε μια εξαιρετικά μοναδική μορφή και, επιπλέον, σε θέση απόλυτης εχθρότητας προς την Αίγυπτο (αυτό τονίζει ο «μαύρος θρύλος» της Βίβλου).
Έτσι, είναι πολύ ολοφάνερο για να φανταστεί κανείς πώς μια συγκεκριμένη κοινότητα αντιφρονούντων, που μεγάλωσε μέσα στον αιγυπτιακό πολιτισμό, αλλά βρίσκεται σε βαθιά αντίθεση μ’ αυτόν, ενώνεται μέσω ενός νέου παραμυθιού, βασισμένου στον Αιγυπτιακό πολιτισμικό κώδικα, ωστόσο, συγκρουσιακός με την Αίγυπτο, και εγκαταλείπει την χώρα, ορμώντας σε άλλα όρια και ορίζοντες.
Και, όπως δεν είναι δύσκολο να διαπιστωθεί, είναι ακριβώς αυτό το κίνητρο (από την μια πλευρά, μίσος για το κράτος, οποιαδήποτε εξωτερική εξουσία, και από την άλλη, η αυτοθέωση) γίνεται η «κορυφαία μελωδία», το θεμελιώδες αρχέτυπο του Ισραήλ για όλους τους επόμενους αιώνες της ύπαρξής του.
Και αυτό που είναι πιο ενδιαφέρον είναι ότι στην πραγματικότητα γνωρίζουμε έναν εναλλακτικό αιγυπτιακό παραμύθι για την Έξοδο. Αυτή είναι η ιστορία του Αιγύπτιου ιστορικού Manetho (IV-III αι. π.κ.ε.), ενός ανθρώπου που κέρδισε τεράστια εξουσία τόσο στους επιστημονικούς κύκλους της αρχαιότητας όσο και στους σύγχρονους αιγυπτιολόγους.
Θα μελετήσουμε τις απαρχές της Μοναρχικής ιδέας. Φαίνεται ότι η χριστιανική (Βυζαντινή) ιδέα της Βασιλείας κληρονομείται απευθείας από την Αίγυπτο και όχι από το Ισραήλ. Η πολιτική θεολογία του Ισραήλ είναι μια θεμελιώδης άρνηση του κράτους, του Βασιλιά και της Μοναρχίας.
Σε αυτό το είδος θεοκρατικής αναρχίας, η Αιγυπτιακή ιδέα της «ζωής με δικαιοσύνη» (*Ma’at) αντικαθίσταται από την θεοπολιτική συνθήκη του Γιαχβέ με το Ισραήλ. Αυτή η άρνηση της ιδέας του κράτους, του Βασιλείου και της Δικαιοσύνης και ο αγώνας του Ισραήλ ενάντια στα παγκόσμια Βασίλεια προκαθόρισε την κεντρική αντιπολίτευση και ολόκληρη την περαιτέρω πορεία της παγκόσμιας ιστορίας.
*Η Μάατ ή Μα’ατ ή Μαάτ αναφέρεται στις αρχαίες Αιγυπτιακές έννοιες της αλήθειας, ισορροπίας, τάξης, αρμονίας, νόμου, ηθικής και δικαιοσύνης. Η Μάατ επίσης ήταν η Θεά που προσωποποιούσε όλες αυτές τις έννοιες, και επίσης ρύθμιζε τα αστέρια, τις εποχές, και τις ενέργειες των ενεργειών των θνητών και των θεοτήτων που έφεραν την τάξη από το χάος την στιγμή της δημιουργίας. Το ιδεολογικό της αντίθετο ήταν το Ισφέτ, που σήμαινε την αδικία, το χάος, την βία και το κακό. Το αντίστοιχο της Μάατ ήταν ο Θωθ, καθώς οι ιδιότητές τους ήταν παρόμοιες.
1. Νέος Παραδοσιονισμός.
Οι συζητήσεις για την καλύτερη μορφή διακυβέρνησης έχουν συνήθως την θεμελιώδη βάση τους στα έργα του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη. Στην πραγματικότητα, μετά τους Έλληνες (συν τα συνεργιστικά σχήματα του Πολύβιου), η ανθρώπινη σκέψη δεν έχει πει τίποτα καινούργιο για το θέμα της ιδανικής κρατικής δομής. Η ατελείωτη σειρά ουτοπιστών της Νέας Εποχής, από τον τρελό «δικτάτορα του κόσμου» Καμπανέλλα μέχρι τον πανούργο απατεώνα Μαρξ (για να μην αναφέρουμε φιλελεύθερους θεωρητικούς όπως ο Χομπς, ο Λοκ κ.ά.) δεν γέννησε τίποτα πραγματικά νέο.
Ο εικοστός αιώνας γνώριζε τέσσερα λειτουργικά κρατικοπολιτικά μοντέλα – την Αυτοκρατορική Μοναρχία (ηττήθηκε κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν συντρίφθηκαν τέσσερις παραδοσιακές αυτοκρατορίες: Ρωσική, Γερμανική, Αυστροουγγρική και Οθωμανική), Φιλελεύθερη Δημοκρατία, Μπολσεβικισμό (επαναστατικός κομμουνισμός) και Φασισμός (δεξιά- πτέρυγα ακτιβιστή ηγεσίας).
Το τελευταίο, όντας ένα σταθερά κρατικιστικό δόγμα, αντιτάχθηκε τόσο στην φιλελεύθερη δημοκρατία όσο και στον επαναστατικό μαρξισμό. Ο δεξιός ακτιβισμός (όντας το πνευματικό τέκνο της νεωτερικότητας, ταυτόχρονα ανέστησε τα ιδανικά της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και την βαθιά Ευρωπαϊκή ταυτότητα) αποδείχθηκε γενικά η μόνη αξιοσημείωτη συντηρητική ιδεολογία του εικοστού αιώνα. Πιο συγκεκριμένα, ένας ολόκληρος θαυμαστής ιδεολογιών, συμπεριλαμβανομένων, μεταξύ άλλων, πνευματικών-ορθόδοξων εκδοχών (όπως το λεγεωναρικό κίνημα του Codreanu στην Ρουμανία). Όταν, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όλες αυτές οι ιδεολογίες στιγματίστηκαν ως ολοκληρωτικές, οι συντηρητικοί βρέθηκαν χωρίς ιδεολογία.
Ήταν άσκοπο να πούμε ότι η συντριπτική πλειονότητα των ιδεαλιστικών κινημάτων που δρούσαν υπό χριστιανικά λάβαρα εμπλέκονταν σε κάθε λογής έγκλημα. Ή ότι οι κατηγορίες που απαγγέλθηκαν εναντίον τους, μπορούν να ασκηθούν επιτυχώς κι εναντίον των αντιπάλων τους. Ή ότι η σημερινή μορφή ολοκληρωτισμού (αριστερή λογοκρισία, κουλτούρα ακύρωσης, συμπερίληψη, παγκόσμια μετανάστευση, woke χαβούζα) δεν την είχαν ονειρευτεί ποτέ πριν. Γιατί η ιστορία και οι νόμοι θα γράφονται πάντα από την μορφή της τυραννίας που είναι έφιππη σήμερα και πάντα από τους Ισχυρούς.
Έτσι, σήμερα οι συντηρητικοί, χωρίς μοναρχικά, αυτοκρατορικά και ακτιβιστικά ιδεώδη, μένουν μόνο με αδύναμα μουρμουρητά λαϊκισμού (δηλαδή την κοινή λογική), ανίκανοι να αντισταθούν σοβαρά στην επιθετική πίεση του αριστερού-φιλελεύθερου χάους. Οι ίδιες πνευματικές δομές που προσπαθούν ακόμη να οικοδομήσουν οι συντηρητικοί είναι υπερβολικά εφήμερες και γεμάτες ευφημισμούς, κάτι που είναι κατανοητό: κανείς σήμερα δεν διακινδυνεύει να ονομάσει τα πράγματα με το όνομά τους, υπό τις συνθήκες και τον φόβο της ολοκληρωτικής δικτατορίας του φιλελεύθερου λόγου.
Εν τω μεταξύ, το Ολοκαύτωμα των λαών της Ευρώπης στην ενεργό του φάση (αν μετρήσουμε από την αντιπολιτισμική επανάσταση της δεκαετίας του ’60) συνεχίζεται εδώ και μισό αιώνα. Σε αυτή την απελπιστική κατάσταση (την καταστροφή ενός μεγάλου πολιτισμού, πνευματικών ιεραρχιών, εθνικής ιστορίας, οικογένειας και τώρα των ίδιων των εθνών, ακόμη και ενός κανονικού ανθρώπου -και άνδρες και γυναίκες- ως τέτοιο), η δεξιά δεν μπορεί παρά να παρακολουθεί σιωπηλά καθώς ανεβαίνει ο καπνός από τις καμινάδες των αριστερών-φιλελεύθερων-κομμουνιστικών κρεματόριων, παίρνοντας μαζί τους τα τελευταία απομεινάρια και αξίες της ευρωπαϊκής φυλής και πολιτισμού.
Ακόμη χειρότερα, οι σημερινοί συντηρητικοί δυσκολεύονται να δουν ακόμη και το σύνολο. Η εποχή μας δεν έχει δημιουργήσει νέους Χέγκελ για πολύ καιρό. Και εκείνες οι μορφές παραδοσιακότητας που γνωρίζουμε αποδεικνύεται ότι εμπλέκονται στους ίδιους αναγεννησιακούς μύθους με τις ιδεολογίες της νεωτερικότητας.
Υπάρχει, ωστόσο, κάτι που έχει αλλάξει προς το καλύτερο τα τελευταία εκατό χρόνια. Αυτή είναι η γνώση μας για τους αρχαίους πολιτισμούς. Τις τελευταίες δεκαετίες, η ιστορική επιστήμη έχει κάνει ένα τεράστιο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Έτσι σήμερα γνωρίζουμε πολύ περισσότερα για την προέλευση και την ύπαρξη των Σουμερίων, Ακκαδικών, Αιγυπτιακών πολιτισμών (συμπεριλαμβανομένης της πολιτείας τους και της έναρξης της ίδιας της διαδικασίας της ιστορίας) από ό,τι ακόμη και πριν από εκατό χρόνια. Ιστορική γνώση! δεν είναι αυτοί οι καλύτεροι λόγοι για μια νέα ματιά στην Παράδοση και την Παραδοσιοκρατία;
Ας σημειώσουμε ότι μέχρι τις αρχές του εικοστού αιώνα, μόνο οι μύθοι της Παλαιάς Διαθήκης ή τα Γνωστικά κείμενα χρησίμευαν ως βάση της αρχαίας ιστορίας για την χριστιανική ανθρωπότητα. Για παράδειγμα, στα θεμέλια του «Ερμητικού Σώματος» (μια Γνωστική συλλογή των πρώτων αιώνων της χριστιανικής εποχής, που κέρδισε τεράστια δημοτικότητα κατά την Αναγέννηση), αναπτύχθηκε ο Αιγυπτιακός μύθος του Τεκτονισμού. Δηλαδή, οι ίδιοι μασόνοι δεν γνώριζαν τίποτα αληθινό, αυθεντικό για την Αίγυπτο. Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί για την «αρχέγονη παράδοση» του Guenon και του Evola, η οποία τροφοδοτήθηκε από τις ίδιες Γνωστικές πηγές.
Έτσι, μπορέσαμε να μιλήσουμε για τα πραγματικά θεμέλια της ίδιας Μοναρχικής ιδέας ή μονοθεϊσμού μόνο τις τελευταίες δεκαετίες.
Ναι, σήμερα μπορούμε να προχωρήσουμε πολύ πιο πέρα από την Ελλάδα του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη και γνωρίζουμε πολύ περισσότερα για την πραγματική προέλευση και τα θεμέλια της ιδανικής «Δημοκρατίας» του Πλάτωνα από ό,τι πριν από μισό αιώνα. Σήμερα καταλαβαίνουμε, για παράδειγμα, ότι η Μοναρχική παράδοση του Βυζαντίου αναπτύχθηκε ως το άθροισμα του Ρωμαϊκού Καισαρισμού και του Αιγυπτιακού μυστικισμού του Βασιλείου (για τον οποίο ειπώθηκαν πολύ λίγα προηγουμένως λόγω της πολύ ανεπαρκούς γνώσης μας για την Αίγυπτο). Άρα, δεν είναι η νέα μας ιστορική γνώση που προορίζεται να γίνει η βάση για μια επανεξέταση των παραδοσιακών ιδεών; Δεν πρέπει να γίνουν η βάση της μελλοντικής συντηρητικής ιδεολογίας; Δεν είναι από αυτούς που θα σφυρηλατηθεί το σπαθί για την καταπολέμηση της αριστερής-νεοφιλελεύθερης πανούκλας του 21ου αιώνα;
2. Ρωμαϊκή/Βυζαντινή Μοναρχία ή Εβραϊκή Θεοκρατία;
Κατά τον Πλάτωνα το αρχικό, καλύτερο και θεϊκό σύστημα είναι η Μοναρχία. Όπως πάντα, ο πιο προσγειωμένος και λιγότερο κατηγορηματικός Αριστοτέλης προτιμά το σταθμισμένο μέσο όφελος ενός επίγειου συμβιβασμού, από το πλατωνικό κοσμικό ιδεώδες. Ανάμεσα σε αυτούς τους δύο πόλους αναπτύχθηκαν οι απόψεις του ελληνορωμαϊκού κόσμου για την ιδέα του κράτους.
Ο ερχομός στο προσκήνιο του «Ιησού-Γιαχβέ» και ο βίαιος, αιματηρός, εκχριστιανισμός της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας έφεραν την Μοναρχική ιδέα σε ένα εντελώς νέο πνευματικό επίπεδο. Ένα από τα υψηλότερα δημιουργήματα της Ελληνικής ιδιοφυΐας εκείνη την εποχή ήταν η πολιτική θεωρία της συμφωνίας: σε αυτό το Βυζαντινό μοντέλο σχέσεων μεταξύ κράτους και εκκλησίας, ο αυτοκράτορας και ο πατριάρχης μαζί φροντίζουν την υλική και πνευματική ευημερία των ανθρώπων. Πολύ αργότερα, η Παπική Ρώμη δημιούργησε μια συμβιβαστική θεωρία για τα «δύο ξίφη» για να εξηγήσει τους ισχυρισμούς της εκκλησίας για κοσμική εξουσία.
Αλλά τόσο στην Ανατολή όσο και στην Δύση, η εκκλησία ανέκαθεν αναγνώριζε την Μοναρχία ως το ιδανικό της πολιτικής εξουσίας. Η φόρμουλα «Ένας Θεός στον ουρανό, ένας Βασιλιάς στην γη» χρησίμευε πάντα ως η υψηλότερη διάσταση (αν και ανέφικτη στην πραγματικότητα) της χριστιανικής αυτοκρατορίας. Μόνο στην περίεργη εποχή μας του «θανάτου του Θεού» έγιναν δυνατές εκκλησιαστικές έννοιες, που «δικαιολογούν την δημοκρατία» και άλλες μορφές εξουσίας, τις οποίες οποιαδήποτε άλλη στιγμή η εκκλησία θα είχε αναθεματίσει.
(Φυσικά, δεν λαμβάνουμε υπόψη τις επαναστατικές ιδεολογίες των προτεσταντικών δογμάτων που αναβιώνουν τον παλαιοδιαθηκικό ιουδαϊσμό και μιλάμε μόνο για τις παραδοσιακές ορθόδοξες και καθολικές εκκλησίες). Και φυσικά, όλες αυτές οι «δικαιολογήσεις για την δημοκρατία» πρέπει να γίνονται αντιληπτές μόνο με όρους «εξωτερικών δηλώσεων». Δηλαδή δεν φέρουν και δεν μπορούν να φέρουν κανένα δογματικό ή θεολογικό νόημα. Ακριβώς όπως κάθε «κοινωνική διδασκαλία» γενικά, που είναι, όπως σωστά σημείωσε ο Πάπας Βενέδικτος XVI, μόνο «λογική επιχειρηματολογία» από την εκκλησία για την άποψή της για την κατάσταση των πραγμάτων στον κόσμο. Επιχείρημα με το οποίο η εκκλησία επιθυμεί να «ξυπνήσει πνευματικές δυνάμεις», χωρίς τις οποίες δεν μπορεί να εδραιωθεί «κοινωνική δικαιοσύνη» (Πάπας Βενέδικτος XVI, Deus Caritas Est, 28).
Το 2000, η Ρωσική ορθόδοξη εκκλησία υιοθέτησε επίσης τις «Βασικές αρχές μιας κοινωνικής αντίληψης». Η «κοινωνική έννοια» είναι σίγουρα κάτι απαραίτητο και πιεστικό. Η εκκλησία έχει το δικαίωμα (και μερικές φορές την υποχρέωση) να μιλάει για κοινωνικά και εθνικά σημαντικά θέματα, σύμφωνα με το δόγμα της και την αποστολική της αποστολή στον κόσμο, όπως αυτή την αντιλαμβάνεται.
Ωστόσο, διαβάζοντας ορισμένα μέρη της ίδιας «Έννοιας» που είναι αφιερωμένα στις σχέσεις μεταξύ κράτους και εκκλησίας, δεν είναι πάντα εύκολο να καταλάβουμε ποιοι είναι οι στόχοι της. Δεν είναι πάντα εύκολο να καταλάβουμε ακόμη και πού βρισκόμαστε αυτή την στιγμή: στον χώρο της ιερής ιστορίας ή της εμπειρικής ιστορίας; Στα παραδείγματα ενός πνευματικού ιδεώδους ή μιας επείγουσας πραγματικότητας; Αλλά όταν πρόκειται για την πολιτική διάσταση μιας συγκεκριμένης εποχής, αυτό, βλέπετε, είναι σημαντικό: άλλο πράγμα η βιβλική ιστορία, που έχει πνευματικές και συμβολικές διαστάσεις, και άλλο η γήινη πραγματικότητα στην οποία βρισκόμαστε.
Έτσι, στο Μέρος ΙΙΙ της «Έννοιας» (εκκλησία και πολιτεία) διαβάζουμε:
«Η αρχική μονάδα της ανθρώπινης κοινωνίας ήταν η οικογένεια. Η ιερή ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης μαρτυρεί ότι το κράτος δεν εμφανίστηκε αμέσως. Πριν φύγουν οι αδελφοί του Ιωσήφ για την Αίγυπτο, οι άνθρωποι της Παλαιάς Διαθήκης δεν είχαν κράτος, αλλά υπήρχε μια πατριαρχική κοινότητα φυλών. Το κράτος διαμορφώνεται σταδιακά στην εποχή των Δικαστών…» Εδώ βρισκόμαστε προφανώς στον χώρο του βιβλικού μύθου. Ωστόσο, οι τύποι που χρησιμοποιεί η «Έννοια» τείνουν να καθιερώσουν τον μύθο ως ιστορική πραγματικότητα: «Η αρχική μονάδα της ανθρώπινης κοινωνίας ήταν η οικογένεια… το κράτος δεν προέκυψε αμέσως. Το κράτος διαμορφώνεται σταδιακά στην εποχή των Δικαστών».
Για ποιο κράτος μιλάμε; Η ιερή ιστορία των «λαών της Παλαιάς Διαθήκης», σύμφωνα με την παράδοση του δόγματος της εκκλησίας, γράφτηκε από τον Μωυσή. Σύμφωνα με τον ίδιο μύθο, ο Μωυσής οδήγησε τους ανθρώπους που δημιούργησε από την Αίγυπτο. Ωστόσο, την εποχή της Εξόδου, το κράτος στην Αίγυπτο υπήρχε για τουλάχιστον δυο χιλιάδες χρόνια! Το ίδιο μπορούμε να πούμε για τα κράτη της Μεσοποταμίας (Σούμερ, Βαβυλώνα), το νεότερο κράτος των Χετταίων κ.λπ. Πρέπει η «κοινωνική έννοια» της εκκλησίας, η οποία ισχυρίζεται ότι παρουσιάζει την άποψή της για τις σχέσεις με το κράτος «εδώ και τώρα», πρέπει να υποδεικνύει αυτό το προφανές γεγονός; Μπορεί απλώς να αγνοήσει αυτό το γεγονός; Διαβάζουμε περαιτέρω:
«Ως αποτέλεσμα της περίπλοκης ιστορικής εξέλιξης, που καθοδηγείται από την Πρόνοια του Θεού, η περιπλοκή των κοινωνικών σχέσεων οδήγησε στο σχηματισμό κρατών». Εδώ μιλάμε ξεκάθαρα όχι μόνο για τους «λαούς της Παλαιάς Διαθήκης». Η πραγματική γένεση της πνευματικής ανάπτυξης της ανθρωπότητας ξεδιπλώνεται μπροστά μας. Στην αρχή, η «μονάδα της ανθρώπινης κοινωνίας» είναι η «οικογένεια».
Τότε σχηματίζεται μια «πατριαρχική φυλετική κοινότητα». Τότε, «στην εποχή των δικαστών», σχηματίστηκε ένα κράτος. Τέλος, η «σύνθετη ιστορική εξέλιξη» οδηγεί στον σχηματισμό κρατών. Και εδώ είναι η θριαμβευτική ολοκλήρωση της πνευματικής ανάπτυξης της ανθρωπότητας: «Στον αρχαίο Ισραήλ, πριν από την περίοδο των Βασιλέων, υπήρχε η μόνη αληθινή θεοκρατία στην ιστορία, δηλαδή η κυριαρχία του Θεού».
Και μόνο στην επόμενη στάση του Genesis μπαίνει στον κόσμο η Μοναρχία. Και ναι, αυτό είναι ήδη ένα βήμα από την κορυφή προς τα κάτω:
«Ωστόσο, καθώς η κοινωνία απομακρύνθηκε από την υπακοή στον Θεό ως οργανωτή των εγκόσμιων υποθέσεων, οι άνθρωποι άρχισαν να σκέφτονται την ανάγκη να έχουν έναν επίγειο κυβερνήτη. Ο Κύριος, αποδεχόμενος την επιλογή του λαού και επικυρώνοντας την νέα μορφή διακυβέρνησης, συγχρόνως λυπάται που εγκατέλειψαν την εξουσία του Θεού: «Και ο Κύριος είπε στον Σαμουήλ: Άκουσε την φωνή του λαού σε όλα όσα λένε σε εσένα; Γιατί δεν σε απέρριψαν, αλλά με απέρριψαν, για να μην βασιλέψω πάνω τους… Άκου λοιπόν την φωνή τους. απλώς παρουσιάστε τους και διακήρυξε τους τα δικαιώματα του Βασιλιά που θα βασιλέψει πάνω τους» (Α’ Σαμ. 8:7, 9).
Εκ πρώτης όψεως, η πνευματική γένεση της κοινωνίας που σκιαγραφείται από την «Έννοια» αντικατοπτρίζει πλήρως τις πραγματικότητες της Ιερής ιστορίας στην οποία στηρίζεται παραδοσιακά η εκκλησία: από την οικογένεια μέχρι την πατριαρχική κοινότητα, από την κοινότητα στην «μόνη αληθινή θεοκρατία στην ιστορία», από την θεοκρατία στην Μοναρχία.
Ωστόσο, αμέσως προκύπτουν ερωτήματα. Πόσο απόλυτη είναι αυτή η άποψη; Είναι δυνατή η παρέκτασή της στην πραγματική ιστορία και την πραγματική κοινωνία; Και σε ποιο βαθμό η πραγματικότητα που απεικονίζει αυτή η άποψη αντικατοπτρίζει το ίδιο το δόγμα της εκκλησίας;
«Η μόνη αληθινή θεοκρατία στην ιστορία», για την οποία μιλά η «Έννοια», είναι προφανώς αυτός ο άμεσος «κανόνας του Θεού», όταν ο Θεός, με την μορφή πύρινου πυλώνα, ακολουθεί ενώπιον του λαού της Παλαιάς Διαθήκης, με επικεφαλής τον Μωυσή. Ή – «η εποχή των δικαστών (κριτών)». Η μοναρχία είναι η μορφή διακυβέρνησης που εγκαθιδρύει ο Θεός λόγω της αδυναμίας των «λαών της Παλαιάς Διαθήκης», οι οποίοι ζήτησαν βασιλιά για τον εαυτό τους, όπως και άλλα έθνη: «Δεν σε απέρριψαν, αλλά με απέρριψαν, για να μην βασιλεύω πάνω τους» (Α’ Σαμ. 8.7) . Αυτή είναι η πραγματικότητα του βιβλικού μύθου.
Ας τονίσουμε ότι χρησιμοποιούμε την λέξη «μύθος» όχι μόνο με την σύγχρονη υποτιμητική έννοια (μύθος = παραμύθι), αλλά και με την έννοια «Losev»: ένας μύθος είναι ένα σύμβολο, μια ένδειξη κάποιας ανώτερης πνευματικής πραγματικότητας. Με τον ίδιο τρόπο, ολόκληρη η ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης είναι μια προεπισκόπηση, μια ένδειξη για κάτι που πρόκειται να έρθει, κάτι που υπάρχει επί του παρόντος μόνο σε δυναμικό, μόνο σε πρόγνωση, μόνο σε προφητική αποκάλυψη. Και ολόκληρη η ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης, σύμφωνα με την εκκλησία, είναι μια τέτοια προφητεία, υπάρχει μια τέτοια πρόγνωση της “Αλήθειας”.
Η “αλήθεια” ξι’ αυτούς είναι ο Ιησούς-Γιαχβέ. Επομένως, όλα όσα συμβαίνουν στους ανθρώπους της Παλαιάς Διαθήκης πριν από τον Γιαχβέ είναι μόνο η προσμονή Του, μόνο μια προφητική ένδειξη Του. Και με αυτή την ύψιστη έννοια, ολόκληρη η ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης είναι, φυσικά, ένας μύθος. Όχι μόνο ένα παραμύθι, αλλά κι ένα σύμβολο. Ένα σύμβολο που δεν χρειάζεται να συσχετίζεται άμεσα, παιδικά, με την εμπειρική πραγματικότητα.
Σ’ αυτή την περίπτωση, το σύμβολο δείχνει τον Γιαχβέ-Ιησού. Γι’ αυτό η εκκλησία δέχθηκε, μετά από πολλούς δισταγμούς, την Παλαιά Διαθήκη ως δογματικό της βιβλίο. Το αποδέχτηκε ήδη όταν εκείνη η συμφωνία του Θεού με τους ανθρώπους της Παλαιάς Διαθήκης έχασε την δύναμή της και η Καινή Διαθήκη έγινε αποδεκτή -με έναν νέο λαό, με έναν λαό σύμφωνα με το πνεύμα, και όχι μόνο με την σάρκα, με την χριστιανική εκκλησία της Καινής Διαθήκης.
Και αν όλα αυτά είναι έτσι, τότε έχουμε το δικαίωμα να δηλώσουμε το υψηλότερο σημείο της πνευματικής ανάπτυξης της ανθρωπότητας «την μόνη αληθινή θεοκρατία στην ιστορία» των ανθρώπων της Παλαιάς Διαθήκης; Ή μήπως η εμφάνιση του Γιαχβέ-Ιησού είναι το “υψηλότερο σημείο”; Ο αληθινός Βασιλιάς του κόσμου, ο Βασιλιάς των Βασιλιάδων; Δηλαδή την ίδια ύψιστη πραγματικότητα της Ύπαρξης στην οποία η χριστιανική Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία στήριξε, τόσο βολικά, τον Μοναρχισμό της, όταν διαμορφωνόταν το Μοναρχικό της ιδανικό;
Αυτή η δήθεν “υψηλότερη πραγματικότητα”, σε σύγκριση με την οποία «η μόνη αληθινή θεοκρατία στην ιστορία» είναι μόνο τα «άγια όνειρα της γης», τα όνειρα του κόσμου για την σωτηρία και την ανανέωση, τα όνειρα της ανθρώπινης ψυχής (αρχαία ανθρωπότητα) για κάποιον Σωτήρα και Λυτρωτή; Δεν αποδεικνύεται ότι η «μόνη αληθινή θεοκρατία στην ιστορία» των ανθρώπων της Παλαιάς Διαθήκης στην ανάγνωση της «Έννοιας» αποδεικνύεται ανώτερη από την μοναδική εμφάνιση στην ιστορία του ‘Ιησού Σωτήρα’, του ‘Ιησού-Γιαχβέ του Χρισμένου’;
Δηλαδή η μόνη, στην πραγματικότητα, αληθινή Θεοκρατία και η μόνη αληθινή Μοναρχία που γνώρισε ποτέ ο κόσμος;
Αλίμονο, η «Έννοια» απλώς «ξεχνάει» Αυτόν!
Ας σημειώσουμε για άλλη μια φορά: «Βασικές αρχές μιας κοινωνικής αντίληψης» δεν έχουν καμία θεολογική ή δογματική σημασία. Αυτά είναι απλά λόγια που λέγονται στον έξω κόσμο στην απαιτούμενη γυαλιστερή συσκευασία τόπου και χρόνου (χρωματιστά γυαλάκια και το νερό της φωτιάς). Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι αυτές οι «λέξεις» δεν μπορούν να προκαλέσουν βλάβη. Προσωπικά έπρεπε να παρατηρήσω πώς, από τα απρόσεκτα λόγια του «Κοινωνικού Δόγματος» της Εκκλησίας, οι άνθρωποι κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η Βασιλική εξουσία ήταν κατώτερη από την δύναμη της «ιουδαϊκής θεοκρατίας». Ωστόσο, στο τέλος όλα αποδείχθηκαν το πιο μπανάλ συμπέρασμα – δεν χρειαζόμαστε έναν Τσάρο, έναν Αυτοκράτορα, αλλά έναν ηγέτη! Και ποιο άλλο συμπέρασμα θα μπορούσε να βγει απ’ αυτό;
Είναι απαραίτητο να εξηγήσουμε την διαφορά μεταξύ του χριστιανού Βασιλιά, που είναι η εικόνα κάποιου “Ουράνιου Βασιλιά”, και του ηγέτη του λαού, που οδηγεί τους λαούς στην «μοναδική, γνήσια θεοκρατία στην ιστορία»; Θεοκρατία, για παράδειγμα, μαρξισμός; Ο Μπολσεβικισμός του Λένιν; Ή τον ερχόμενο Εβραίο Μεσσία-Μασιάχ;
Ναι, μάλλον είναι ακόμα απαραίτητο. Διότι η έννοια της τελετουργικής αυτοκτονίας είναι ακριβώς αυτή: ένας βασιλιάς – ένας χριστιανός – εξαλείφεται για να έρθει ένας άλλος -ένας αντιχριστιανικός, ώστε η χριστιανική εποχή να αντικατασταθεί από την εποχή της «χιλιετίας», δηλ. η μεσσιανική εποχή του Μεσσία-Μασιάχ.
Όσο για έναν χριστιανό ηγέτη, η άφιξή του είναι φυσικά πιθανή, και μπορεί ακόμη και να είναι ζωτικής σημασίας. Επιπλέον, είναι ακριβώς σε μια εποχή σαν την δική μας: όταν ο θρόνος του κατέχοντος (κρατώντας) είναι άδειος και η αρνητικότητα του, η πλήρης άρνηση, ο παράγοντας του χάους – ο Αντίχριστος, βιάζεται να τον καταλάβει. Σε μια τέτοια εποχή, ίσως η μόνη ευκαιρία για σωτηρία είναι ο Φιδιομαχητής που βγαίνει να πολεμήσει (θυμηθείτε, για παράδειγμα, την εποχή του Μινίν και του Ποζάρσκι).
Ωστόσο, ένας ηγέτης είναι ένα εφάπαξ, απομονωμένο, εξαιρετικό φαινόμενο. Και ο ρόλος του είναι ξεκάθαρος: έχοντας κερδίσει τον χώρο της αλήθειας, πρέπει να μεταφέρει την εξουσία στο νόμιμο κατέχων (κρατώντας), δηλαδή στον Χρισμένο Βασιλιά.
Ο ακριβής τύπος για μια τέτοια μετάβαση στην επιθυμητή κατάσταση πραγμάτων για την μεταμπολσεβίκικη Ρωσία συνήχθη από τον Ιβάν Ιλίν. Σύμφωνα με τον φιλόσοφο, για να περιοριστεί το μεταμπολσεβίκικο χάος χρειάζεται ένας Ρώσος δικτάτορας, στόχος του οποίου είναι να προετοιμάσει το έδαφος για την επιστροφή του Ρώσου Τσάρου. Στην τρέχουσα πραγματικότητά μας, αυτή η φόρμουλα θα έπρεπε προφανώς να ακούγεται ως εξής: συντηρητική επανάσταση από πάνω -Ρώσος δικτάτορας – Ρώσος Τσάρος. Αυτή είναι η λογική του πνευματικού πολέμου, που βασίζεται στην μεταφυσική της Ιερής ιστορίας.
Και μια στιγμή. Αυτή η περιβόητη «η μόνη αληθινή θεοκρατία στην ιστορία, δηλαδή η διακυβέρνηση του Θεού», για την οποία μιλά η «Έννοια», είναι, ωστόσο, όχι μόνο και ούτε καν τόσο «κυβέρνηση του Θεού» όσο «κυβέρνηση των βασιλιάδων». «Εγώ είμαι ο Κύριος ο Άγιος σου, ο Δημιουργός του Ισραήλ, ο Βασιλιάς σου», λέει ο προφήτης Ησαΐας (Ησαΐας 43:15). Δηλαδή, η «εβραϊκή θεοκρατία» αφορά, στην πραγματικότητα, το γεγονός ότι ο ίδιος ο Θεός είναι ο Βασιλιάς του Ισραήλ και την οδηγεί. Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Κύριλλος Αλεξανδρείας και άλλοι πατέρες, ερμηνεύοντας αυτό το απόσπασμα, λένε ότι εδώ ο προφήτης δείχνει τον Ιησού (sic). Και, φυσικά, πρέπει επίσης να το θυμόμαστε αυτό.
Λοιπόν, στο ερώτημα – Βυζαντινή Μοναρχία ή εβραϊκή θεοκρατία; Πρέπει να απαντήσουμε ως εξής: βεβαίως, Βυζαντινή Μοναρχία. Επιπλέον, ακόμη και η εβραϊκή θεοκρατία είναι ουσιαστικά Μοναρχία. Μόνο μια πολύ ιδιόμορφη και βολική Μοναρχία.
3. Η ιστορικότητα και η έμπνευση είναι διαφορετικά πράγματα.
Γιατί είναι ακόμη πιθανές παρεκκλίσεις όπως αυτές που αναφέρθηκαν παραπάνω, όταν την θέση του Βασιλιά των Βασιλέων στις «Βασικές αρχές της κοινωνικής αντίληψης της ορθόδοξης εκκλησίας, καταλαμβάνει η εβραϊκή θεοκρατία; Ο κύριος λόγος είναι κατανοητός -οι διαδικασίες ιουδαϊσμού και αποχριστιανισμού του κόσμου, δεν ξεκίνησαν όχι χθες. Πιο συγκεκριμένα, σήμερα βρίσκονται στο τελικό στάδιο του «τέλους της χριστιανικής ιστορίας».
Τον Φεβρουάριο του 1917, οι ανώτατοι ιεράρχες έπρεπε επίσης να βρουν κάποιες περισσότερο ή λιγότερο πνευματικές εξηγήσεις για την παραίτησή τους από το Βασίλειο και την αποδοχή της επανάστασης. Κατά το παρελθόν, η κατάσταση δύσκολα θα μπορούσε να αλλάξει προς το καλύτερο. Και η υπερβολική εμπιστοσύνη στην Παλαιά Διαθήκη που παρατηρούμε σε όλο τον χριστιανικό κόσμο (ως επί το πλείστον ήδη πρώην) είναι συνέπεια ολόκληρων αιώνων προπαγάνδας Ιουδαϊσμού της χριστιανικής συνείδησης.
Ας πούμε τώρα λίγα λόγια για την ιστορικότητα του βιβλικού μύθου και την ιστορικότητα της Αλήθειας, την οποία η ‘Έννοια’ αντιμετωπίζει τόσο απρόσεκτα. Και πρώτα απ’ όλα, ας θέσουμε το ερώτημα: τι σχέση έχει με την ιστορία αυτή η «ιστορική διαλεκτική» από την οικογένεια στην «αληθινή θεοκρατία», μετά την Μοναρχία κ.λπ. που εκτυλίσσεται;
Η απάντηση είναι καμία. Και όχι μόνο με πνευματική έννοια (που ήδη είπαμε), αλλά και με καθαρά εμπειρική έννοια. Όπως σε κάθε προσπάθεια εύρεσης κάποιου σταθμισμένου μέσου οφέλους από έναν συμβιβασμό μεταξύ ιδανικού και πραγματικότητας, ο σχεδιασμός αποδεικνύεται εξαιρετικά ευάλωτος. Στην πραγματική ιστορία, είναι πιο πιθανό να δούμε κάτι άλλο: ένα τραγικό χάσμα, μια πραγματική άβυσσο και έναν χωρισμό ασυμβίβαστων πόλων, που θα γίνει η κινητήρια δύναμη όλης της μετέπειτα ιστορίας μετά τον Ιησού-Γιαχβέ.
Ας σημειώσουμε προς το παρόν ότι η ανάπτυξη της κοινωνίας από την οικογένεια στην «πατριαρχική φυλετική κοινότητα» και, περαιτέρω, στο κράτος, εξακολουθεί να είναι αρκετά αντικειμενική (αν και μπορεί εύκολα να αμφισβητηθεί από διαφορετικές πλευρές). Και, πιθανώς, στην κλίμακα μιας μεμονωμένης φυλής των Χαναναίων, όλα θα μπορούσαν να ήταν ακριβώς όπως λέει ο βιβλικός μύθος για αυτό. (Τονίζουμε για άλλη μια φορά ότι χρησιμοποιούμε την λέξη «μύθος» και με την έννοια «Losev», δηλαδή το συμβολικό επίπεδο της πραγματικότητας και με την έννοια ως παραμύθι).
Η εκκλησία μαρτυρεί την έμπνευση (από τα ελληνικά θεόπνευστος – θεόπνευστος· λατινικά inspiratio – έμπνευση) του μύθου της Παλαιάς Διαθήκης. Και δεν πρόκειται καθόλου να αμφισβητήσουμε αυτήν την «έμπνευση». Ένα εμπνευσμένο κείμενο σημαίνει σώζει, αποκαλύπτει ορισμένες πνευματικές αλήθειες. Ωστόσο, δεν είμαστε καθόλου υποχρεωμένοι να παίρνουμε τις δηλώσεις της Βίβλου κυριολεκτικά σαν παιδιά. «Να είστε απλοί σαν τα περιστέρια και Σοφοί σαν τα φίδια» – αυτά τα λόγια του Ιησού-Γιαχβέ δεν είναι χρήσιμα εδώ.
Διαβάζοντας τα λόγια της Γραφής ότι ο Αδάμ δημιουργήθηκε από πηλό και η Εύα από το πλευρό του Αδάμ, ότι ο Αδάμ και η Εύα αμάρτησαν υπακούοντας στο Φίδι και μασώντας τον καρπό του Δέντρου της Γνώσης, έχουμε το δικαίωμα να δούμε μια μεταφορά σ’ αυτό το παραμύθι. Μια μεταφορά, ίσως η μεγαλύτερη και πιο έξυπνη και πανούργα, στην γη, αλλά και πάλι όχι μια αναφορά σ’ ένα εμπειρικό γεγονός. Μπροστά μας υπάρχει ένα σύμβολο που υποδεικνύει μια συγκεκριμένη πνευματική πραγματικότητα που διαφορετικά είναι αδύνατο να μεταφερθεί.
Ένα άλλο παράδειγμα. Σύμφωνα με την παράδοση, ολόκληρη η Πεντάτευχος (Τορά) γράφτηκε από τον Μωυσή (sic). Αλλά ακόμη και η παράδοση θα πρέπει να διευκρινίσει ότι τουλάχιστον δύο χωρία της Τορά γράφτηκαν από κάποιον άλλο. Το πρώτο είναι το μήνυμα για τον θάνατο του Μωυσή, το δεύτερο είναι όπου λέγεται ότι «ο Μωυσής ήταν ο πιο ταπεινός άνθρωπος στην γη» (στην συνοδική μετάφραση: «Ο Μωυσής ήταν ο πιο πράος άνθρωπος από όλους τους ανθρώπους στην γη» (Αριθμ. 12.1)).
Όσο για τις περιπέτειες των διάσημων ανθρώπων της Παλαιάς Διαθήκης, εδώ πρέπει να βασιστούμε εξ ολοκλήρου στα λόγια του Μωυσή. Δυστυχώς, δεν υπάρχουν ιστορικά στοιχεία της Τορά. Είναι προφανές ότι η δημοφιλής πλέον φυλή των Χαναναίων δεν ήταν καθόλου γνωστή στον πραγματικό Αρχαίο κόσμο. Πιθανότατα θα εκπλαγούμε πολύ αν, αντί για διεθνείς ειδήσεις για γεγονότα στις ΗΠΑ, την Ευρώπη ή την Κίνα, το Channel One άρχιζε ξαφνικά μέρα με την μέρα να εκτελεί λεπτομερείς αναφορές για τις περιπέτειες ενός στρατοπέδου τσιγγάνων στο Mytishchi. Οι λαοί του Αρχαίου Κόσμου σίγουρα θα είχαν εκπλαγεί επίσης αν τους είχαν πει με το ίδιο πνεύμα για τον «λαό του Ισραήλ».
Όχι μόνο εμφανίζεται το «Ισραήλ» στον ορίζοντα του χρόνου, όταν ο Αρχαίος Κόσμος, έχοντας προικίσει την ανθρωπότητα με πολιτισμό, πολιτεία, πολιτισμό, γνώση και εφευρέσεις (που δημιούργησαν τον χώρο του κόσμου μας), κυλά ήδη προς το ηλιοβασίλεμα, αλλά επίσης εκδηλώνεται με έναν εξαιρετικά δυσάρεστο τρόπο από την οπτική γωνία ενός αρχαίου ανθρώπου: ως αιώνιος επαναστάτης, επαναστάτης και ληστής. “Habiru”, “shasu”, “so-gaz” – όλα αυτά τα ονόματα των πρωτο-Εβραίων υποδηλώνουν την γκάνγκστερ, μαφιόζικη φύση της ζωής των “Κοζάκων της Μέσης Ανατολής”, που εμπορεύονται ληστείες στα σύνορα της Αιγύπτου και εμφανίζονται ακόμη και στην Μεσοποταμία!
Φυσικά, η άποψη της σύγχρονης επιστήμης για την προέλευση του Ισραήλ (ας πούμε, η συντριπτική πλειοψηφία των σοβαρών επιστημόνων) δεν ισχυρίζεται ότι είναι η απόλυτη αλήθεια. Αλλά σε γενικές γραμμές, η πραγματικότητα της «άγιας ιστορίας» των Εβραίων, όπως είναι, είναι κάπως έτσι.
Η εβραϊκή φυλή στο σύνολό της δεν σήμαινε τίποτα για τον αρχαίο κόσμο, ακόμη και όταν ο Ιησούς τους “εισήλθε στον κόσμο τους”. Οι εβραϊκοί μύθοι επίσης δεν είχαν καμία αξία για τους πρώτους Αιγύπτιους, Σύριους, Έλληνες και Ρωμαίους. Και για την εκκλησία συνολικά. Η «εκκλησία» διέφερε από την συναγωγή στο ότι τον καθοριστικό ρόλο σε αυτήν έπαιξε η πίστη στον Ιησού-Γιαχβέ και την Ανάστασή Του. «Αν ο Ιησούς δεν έχει αναστηθεί, τότε η πίστη σας είναι μάταιη», λέει ο απόστολος Παύλος προς Κορινθίους (Α’ Κορ. 15.14).
Οι εβραϊκές «παραδόσεις των πρεσβυτέρων» έγιναν αντιληπτές από την πρώτη εκκλησία αποκλειστικά υπό το φως του Ευαγγελίου. Ο Ιησούς-Γιαχβέ ήρθε «από την γραμμή του Δαβίδ», οι προφήτες ‘προφήτευσαν’ για τον Ιησού, ο ίδιος ο Ιησούς μιλάει για τον Δανιήλ, τον Μωυσή, τον Αβραάμ, και μόνο γι’ αυτό αυτά τα εβραϊκά ονόματα, αυτές οι πραγματικότητες δεν έχουν κανένα νόημα για εμάς, τους Έλληνες!
Όσο για την ιστορία των βιβλικών πατριαρχών -του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ- αυτή δεν είναι χριστιανική ιστορία, ούτε ιστορία με την πραγματική έννοια της λέξης. Αυτοί είναι θρύλοι, παραμύθια της Μέσης Ανατολής, ένα παράξενο παιχνίδι φωτός σε αρχαίες πέτρες, στο οποίο μαντεύουμε το μέλλον, το παρόν και το πιο ασήμαντο πράγμα για εμάς – τον ερχομό του Ιησού Σωτήρα, του βασιλιά του κόσμου, του βασιλιά των βασιλιάδων.
Ας οξύνουμε αυτή την ιδέα ακόμα περισσότερο. Οι σύγχρονοι Αιγυπτιολόγοι, μη βρίσκοντας κανένα ίχνος της παρουσίας Εβραίων στην Αίγυπτο μέχρι την εποχή του Ραμσή, αρνούνται εντελώς την Έξοδο. Εάν οι χριστιανοί αποδεχτούν την άποψη της επιστήμης, θα κλονίσει την πίστη τους στην ανάσταση του Ιησού τους; Κατά την γνώμη μου, ο χριστιανισμός σ’ αυτή την περίπτωση δεν απειλείται από τίποτα απολύτως. Ή εάν οι επιστήμονες αποδείξουν ότι οι περισσότερες εβραϊκές ιστορίες γράφτηκαν στα χρόνια της βαβυλωνιακής αιχμαλωσίας ή πολύ αργότερα (όπως τείνουν να κάνουν οι σύγχρονες βιβλικές μελέτες), θα κλονίσει αυτό την πίστη τους στην ανάσταση του Ιησού τους; Η απάντηση και πάλι είναι, όχι. Οι χριστιανοί είναι πρόβατα, “αμνοί του θεού τους”, δεν σκέφτονται με τον μυαλό τους, δεν διαθέτουν διανοητικά αναλυτικό νου, απλά πιστεύουν τα παραμύθια που τους λένε οι εκκλησίες τους.
4. Η ιδέα του Βυζαντινού /Αιγυπτιακού Βασιλείου και η εβραϊκή θεοκρατία ως «βασίλειο του Αντίχριστου».
Όταν η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία επέβαλε με φωτιά και αίμα τον χριστιανισμό, φυσικά, δεν μπορούσε να σκεφτεί να προσαρμόσει με κάποιο τρόπο την πολιτική της δομή στις φανταστικές ιστορίες της φυλής της Παλαιάς Διαθήκης, η οποία είχε επίσης μια εξαιρετικά κολακευτική φήμη (πλήθος ληστών, απατεώνων, απατεώνες – αυτή είναι η γενική άποψη των Ελλήνων και Ρωμαίων συγγραφέων για τους Εβραίους).
Η Ελληνική ιδιοφυΐα, γεννώντας ένα νέο χριστιανικό πολιτικό μοντέλο της Αυτοκρατορίας, στηρίζεται στην παράδοση της αυτοκρατορικής Ρώμης και της Αιγυπτιακής Αλεξάνδρειας. Αλλά σίγουρα δεν το συμμόρφωσε με την εξουσία του Εβραϊκού Σανχεντρίν, ή των Βαβυλώνιων σοφών ή των «κριτών» της Παλαιάς Διαθήκης (όσον αφορά τους τελευταίους, προφανώς έχουμε μπροστά μας την εξουσία των πρεσβυτέρων, παραδοσιακή για τις νομαδικές φυλές των Χαναναίων).
Ούτε εκεί μύριζε η περιβόητη «η μόνη γνήσια εβραϊκή θεοκρατία στην ιστορία». Το «πολίτικο» της Παλαιάς Διαθήκης άρχισε να διεισδύει στον χριστιανικό κόσμο μόνο με την έναρξη της Μεταρρύθμισης. Η κύρια πολιτική κατεύθυνση της οποίας ήταν ο όλο και πιο οξύς Ιουδαϊσμός της.
Εάν ο Λούθηρος, του οποίου η επανάσταση αρχικά τροφοδοτήθηκε από την ενέργεια του ριζοσπαστικού Ιουδαϊσμού (ο Εβραίος της Βιτεμβέργης τάχθηκε ομόφωνα με το μέρος του), τελικά απέρριψε τους Εβραίους (που δεν ήθελαν να βαφτιστούν στην Λουθηρανική πίστη), τότε ο Καλβίνος στοιχηματίζει αρχικά στο “Ο Ιουδαϊσμός”, και αρχίζει να συμμορφώνει την πολιτική εξουσία με την πραγματικότητα της Παλαιάς Διαθήκης.
Καλβινιστικές σέκτες χτίζονται στο πρότυπο του Σανχεντρίν, καλβινιστικά επαναστατικά κελιά που πλημμυρίζουν την Βόρεια Ευρώπη μοιάζουν με ένα σμήνος εβραϊκών συναγωγών και γκέτο που συνδέονται με μυστικά νήματα, στα οποία υφαίνεται μια συνωμοσία ενάντια στην τότε υπάρχουσα τάξη πραγμάτων.
Το πιο εύγλωττο χαρακτηριστικό του Καλβινισμού είναι η στάση του απέναντι στην βασιλική εξουσία. Ο κύριος εχθρός του Καλβίνου δεν γίνεται μόνο η Καθολική Εκκλησία (οι ριζοσπάστες σκότωσαν καθολικούς ιερείς με ιδιαίτερη σκληρότητα και κατέστρεψαν τα καθολικά ιερά με ιδιαίτερο ζήλο), αλλά και ο χριστιανός Μονάρχης. Στην Γαλλία, οι ριζοσπάστες Ουγενότες Καλβινιστές αποκαλούνταν «μοναρχομάχες».
Αυτό ήταν ήδη ένας αγώνας με τον ίδιο τον χριστιανικό μυστικισμό του βασιλείου. Επιπλέον, ο αγώνας είναι απολύτως συνειδητός. Οι ριζοσπάστες καταλάβαιναν πολύ καλά ότι ήταν η τελετουργική δολοφονία του βασιλιά (του κατέχων) που καταστρέφει τον παλιό κόσμο και ανοίγει το δρόμο σε έναν νέο κόσμο «θεμελιωδών μεταβλητών» δηλαδή, επιταχύνει τον τροχό των κοινωνικών επαναστάσεων.
Ο περαιτέρω ιουδαϊσμός του πρώην χριστιανικού κόσμου ακολουθεί το ίδιο σενάριο – όλο και πιο ριζοσπαστικός επαναστατισμός και φέρνοντας τους πολιτικούς θεσμούς στην πραγματικότητα της Παλαιάς Διαθήκης (η λέξη «επανάσταση», που ήρθε στην κοινωνική σφαίρα από την αστρονομία, σημαίνει επιστροφή στο σημείο εκκίνησης).
Στρατιωτικές επαναστατικές αιρέσεις και εκκλησίες (μέχρι τα κελιά των Μπολσεβίκων), οι αγγλικές, γαλλικές, αμερικανικές επαναστάσεις, η σημερινή αμερικανική /αγγλοσαξονική μασονική δημοκρατία -όλα χτίστηκαν σύμφωνα με τα πρότυπα της Παλαιάς Διαθήκης και σε όλα τους τα μέρη: κοινοβούλιο (Σανχεντρίν), πρόεδρος (αρχιερέας), ανώτατο δικαστήριο (δικαστές) και το «νόμιμο συμβόλαιο» (μεταξύ Θεού και λαού, λαού και κυβέρνησης) αντέγραψαν εβραϊκούς παραλογισμούς.
Το πιο προφανές και εκπληκτικό παράδειγμα του ιουδαϊσμού του χριστιανικού κόσμου στα πρώτα χρόνια της Μεταρρύθμισης ήταν η δικτατορία των Αναβαπτιστών στην Γερμανική πόλη Münster (1534-1535). Αυτή η αποκαλυπτική «νέα Ιερουσαλήμ», που έγινε το απόγειο των ‘Αγροτικών Πολέμων’, έδειξε το ιδανικό παράδειγμα της «εβραϊκής θεοκρατίας» ως έχει, και μια πραγματική εικόνα του Βασιλείου του Αντίχριστου για όλες τις εποχές.
5. Η χριστιανική ιδέα του Βασιλείου δεν κληρονομείται από την Ιουδαία, αλλά από την Αίγυπτο.
Τι τροφοδοτεί την Βυζαντινή ιδέα της εξουσίας; «Η στροφή του Κωνσταντίνου στην επιβολή του χριστιανικού (βδελύγματος), σήμαινε …μια επιστροφή στην Αίγυπτο», λέει ένας από τους πιο έγκυρους αιγυπτιολόγους της εποχής μας, ο Jan Assmann.
Ένας σύγχρονος ιστορικός πολύ σωστά σημειώνει:
«Η ιδέα του βυζαντινού βασιλείου (Kaiseridee) βασίστηκε στο γεγονός ότι ο βασιλεύς ανήγαγε την καταγωγή του τόσο στον Ρωμαίο αυτοκράτορα όσο και στους Αιγύπτιους Φαραώ – μέσω των Πτολεμαίων και της Συρίας Διαδοχής (αρχαία αιγυπτιακή τελετουργία του εναρκτήριου χρίσματος). Σύμφωνα με την Βυζαντινή έννοια της εξουσίας, ο Αυτοκράτορας, ως ο μόνος άμεσος διάδοχός τους, δεν μπορούσε να έχει ίση εξουσία κάτω από τον ουρανό, όντας ο επίγειος αντιπρόεδρος του Θεού, ο υπερασπιστής ολόκληρης της χριστιανικής εκκλησίας και της αγνότητας της πίστης. Αυτή η έννοια της εξουσίας και η τελετή που συνδέεται με αυτήν από τον G.A. Ο Ostrogorsky το ονόμασε «ένα είδος βυζαντινής πολιτικής θρησκείας».
Άρα, η Βυζαντινή Βασιλική ιδέα, η Βυζαντινή πολιτική θεολογία, πηγάζει από την Ρώμη και την Αίγυπτο. Ο Βυζαντινός Βασιλεύς είναι ιερή μορφή, είναι ο άμεσος εκπρόσωπος του Θεού στην γη. Αλλά ταυτόχρονα, είναι Ρωμαίος αυτοκράτορας -ο πρώτος των ανθρώπων. Εξ ου και η αταξία των κληρονομικών δικαιωμάτων -η κύρια μάστιγα του Βυζαντίου και η ατελείωτη σειρά ανακτορικών πραξικοπημάτων (όλοι έχουν την ευκαιρία να αποδείξουν ότι είναι ο «πρώτος μετά τον Θεό»).
Από αυτή την ασάφεια (από την μια η ιερή ιερότητα του βασιλείου· και από την άλλη, ο καθένας μπορεί να γίνει βασιλεύς), το Βυζάντιο αναδύεται χωρίς χάρη. Το συμβολικό τεχνούργημα του Βυζαντινού προτύπου του ιερού βασιλείου είναι ο διπλός θρόνος. Αυτό το σύμβολο με νόημα δείχνει ότι ο βασιλεύς είναι μόνο ο τόπος του πραγματικού Βασιλιά των Βασιλέων – του Ιησού-Γιαχβέ.
Γιατί σύμφωνα με τον χριστιανικό μυστικισμό του βασιλείου, μπορεί να υπάρχει μόνο ένας Βασιλιάς. Είναι διαχρονικός, είναι η ενσάρκωση της αιωνιότητας. Ο πραγματικός Βασιλιάς είναι ο Ιησούς. Αυτός που «παίζει το ρόλο» του Βασιλιά των βασιλιάδων στην γη είναι μόνο ο τόπος Του.
Ή αυτό: εδώ στην γη αλλάζουν μόνο οι επίγειες εικόνες του πραγματικού Βασιλιά των Ουρανών, που είναι πάντα ένας και αμετάβλητος. Γι’ αυτό η πιο τιμητική θέση του βυζαντινού διπλού θρόνου είναι άδεια: μένει για τον Ιησού, του οποίου ο «αναπληρωτής» ο αυτοκράτορας «εργάζεται» στην γη, εν αναμονή της Δευτέρας Παρουσίας Του. Αυτή η παράδοση, προερχόμενη από τις απαρχές του πολιτισμού της Αιγύπτου και σκληρά κλεμμένη από το Βυζάντιο, αποτελεί ζωντανή ενσάρκωση των λόγων του Αποστόλου Παύλου για τον κατέχοντα:
«Για το μυστήριο του η ανομία είναι ήδη σε δράση, μόνο που δεν θα ολοκληρωθεί μέχρι να αφαιρεθεί τώρα από την περιβαλλοντική εκμετάλλευση. Και τότε θα φανερωθεί ο άνομος, τον οποίο ο Κύριος Ιησούς θα σκοτώσει με την πνοή του στόματός Του και θα τον καταστρέψει με την αποκάλυψη του ερχομού Του» (Β’ Θεσ. 2,7).
Η ανατολική χριστιανική Ρώμη αναγνώρισε το κατέχων στον Ρωμαίο αυτοκράτορα – Βασίλειο. Σε αυτή την πεποίθηση βασίστηκε ένα είδος «τελεσμένης εσχατολογίας» του Βυζαντίου. Οι Βυζαντινοί ήταν πεπεισμένοι ότι η αυτοκρατορία τους θα κρατούσε για πάντα. Και μόνο στο τέλος του χρόνου ο «άνομος» θα ανέβει και θα εγκατασταθεί στον Βυζαντινό θρόνο, ο οποίος θα προοριστεί να κυβερνήσει μόνο για τρεισήμισι χρόνια, μετά από τα οποία την ένδοξη Δευτέρα Παρουσία του Μεσσία- θ’ ακολουθήσει ο Ιησούς.
Αυτή η ανόητη εσχατολογία καθόρισε σε μεγάλο βαθμό την πολύ αυτάρεσκη στάση του Βυζαντίου απέναντι στην ιστορία και στον χρόνο γενικότερα. Παρά την ανησυχητική και γενικά τραγική ατμόσφαιρα του Ευαγγελίου (μετανοείτε, γιατί ο καιρός είναι κοντά!) Το Βυζάντιο δεν πήρε ποτέ στα σοβαρά την κατάσταση του γραμμικού χρόνου, συνεχίζοντας να ζει στα παραδοσιακά παραδείγματα της κυκλικής «αιώνιας επιστροφής» που ήταν φυσική για τους αρχαίους , δηλαδή με τον ίδιο τρόπο που ζούσαν χιλιάδες χρόνια στην Αίγυπτο!
6. Βασιλιάς – Μεσσίας – Χρισμένος.
Αλλά ο Βυζαντινός βασιλιάς είναι και ο χρισμένος. Η λέξη «Χριστός» ή «Μεσσίας» (məšiaḥ) σημαίνει τον Χρισμένο. Και ο χριστιανός Βασιλιάς (Αυτοκράτορας) είναι πρώτα απ’ όλα ο Χρισμένος, δηλαδή η «μυστική προβολή» του Ιησού στην γη, σε αυτόν τον κόσμο. Αυτό ακριβώς είναι το νόημα του μυστηρίου του χρίσματος: κάποιος Υπέρτατος ρίχνει λάδι στο κεφάλι αυτού που στεφανώνεται στο βασίλειο, κάνοντάς τον σαν τον εαυτό Του.
Ποια είναι η προέλευση του μυστηρίου του χρίσματος; Δεν υπάρχει ξεκάθαρη απάντηση. Το χρίσμα με αρώματα είναι γενικά ένα αρκετά κοινό έθιμο στην Ασία. Στην Μεσοποταμία, μερικές φορές έχριζαν ιερείς για λογαριασμό του Θεού. Όσο για το «χρίσμα για το βασίλειο», οι Εβραίοι θα μπορούσαν έχουν αντιγράψει/κλέψει κι αυτή την παράδοση τόσο από τους Αιγύπτιους όσο και από τους Χεταίους.
Η εικόνα του χρίσματος για το βασίλειο του Ραμσή Δ’ είναι γνωστή από ανάγλυφο από τον ναό του Khonsu στο Καρνάκ (περίπου 1156-1150 π.κ.ε. ωστόσο, αυτή η εικόνα είναι αρκετά όψιμη). Μέχρι τότε, τίποτα δεν ήταν γνωστό για το τελετουργικό του χρίσματος του Βασιλιά στην Αίγυπτο. Είναι γνωστό, όμως, ότι ο ίδιος ο Αιγύπτιος Βασιλιάς, που είχε θεϊκή υπόσταση, έχρισε μερικές φορές τους αξιωματούχους του (δηλαδή τους έδινε την θεϊκή του επικύρωση).
Επιπλέον, και για εμάς αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό, η Αίγυπτος γνώριζε το τελετουργικό του χρίσματος του νεκρού με θυμίαμα κατά την ταρίχευση, ως σημάδι της μελλοντικής ανάστασης από τους νεκρούς.
Ταυτόχρονα, η παράδοση του άνευ όρων χρίσματος Βασιλιά ως Βασιλιά υπήρχε από την αρχαιότητα (15ος αιώνας π.κ.ε.) στην Ινδο-Αρια φυλή των Χετταίων, με την οποία οι Εβραίοι γνώριζαν καλά. (Η παρουσία των Χετταίων στην Χαναάν εντοπίζεται από τον 14ο έως τον 8ο αιώνα π.κ.ε. σκηνοθεσία και γεωγραφία της αρχικής αυτοκρατορίας των Χετταίων).
Η Βίβλος αναφέρει συχνά τους Χεταίους (γιους του Χεθ), για παράδειγμα, στην ιστορία της πώλησης του τάφου στον Αβραάμ (Γεν. 23: 3-20). Οι Εβραίοι σχετίζονται με τους Χεταίους (η ιστορία του Δαβίδ και της Βηθσαβέ, των οποίων ο πρώτος σύζυγος ήταν ο Χετταίος Ουρίας. Η Βηθσαβέ γίνεται μητέρα του Βασιλιά Σολομώντα). Ο Προφήτης Ιεζεκιήλ απευθύνεται στην Ιερουσαλήμ με τα λόγια: «Η μητέρα σου είναι Χετταία» (Ιεζ. 16:1).
Έτσι, η παράδοση του χρίσματος της βασιλείας είναι εν μέρει Αιγυπτιακή και εν μέρει Χετταϊκή καταγωγή. (Η ίδια η έκφραση «να χρίσεις βασιλιά» είναι χετταϊκή). Όταν ο προφήτης Σαμουήλ χρίζει τον Σαούλ βασιλιά, οι Εβραίοι ακολουθούν την παράδοση των Χετταίων: «Και ο Σαμουήλ πήρε ένα δοχείο με λάδι και το έχυσε στο κεφάλι του (δηλαδή του Σαούλ) και τον φίλησε και είπε: ιδού, ο Γιαχβέ σε έχρισε (məšaḥaḵa) για να είσαι ο κυρίαρχος της κληρονομιάς του» (Α’ Σαμουήλ 10:1).
Οι Χετταίοι κατέλαβαν την Χαναάν κατά την διάρκεια των Αιγυπτιακών ταραχών, που ήρθαν αμέσως μετά την βασιλεία του Φαραώ Ακενατόν (περίπου 1365-1336). Αυτή ακριβώς είναι η εποχή της μεγάλης δραστηριότητας των συμμοριών των Χαπίρου, οι οποίες, διαισθανόμενες την αδυναμία της αιγυπτιακής αυτοκρατορίας, αρχίζουν να την λεηλατούν ολοκληρωτικά… Αυτή είναι και η ώρα της «Εξόδου».
Η ίδια η ιδέα του Θεού-Βασιλιά είναι σίγουρα Αιγυπτιακή. Ακριβώς όπως η ιδέα του Μονοθεϊσμού, που πρωτοεμφανίστηκε στην μεταρρύθμιση του Ακενατόν. Ακριβώς όπως η ίδια η νέα θρησκεία, που ιδρύθηκε από τον Βασιλιά και εισήχθη στο κράτος. Και το πρώτο και το δεύτερο είναι καρπός του έργου του ιδιοφυούς Ακενατόν. Ή, ακριβέστερα: ο καρπός του έργου της ιδιοφυΐας του Ακενατόν, που βασίζεται σε δύο χιλιάδες χρόνια προηγούμενης αιγυπτιακής παράδοσης. Ή, ακόμη πιο συγκεκριμένα: ο καρπός της εμπνευσμένης συνδημιουργίας του Θεού και του Βασιλιά, που βασίζεται στην έμπνευση της ιδιοφυΐας και δύο χιλιάδων ετών παράδοσης.
Είναι δυνατόν να φανταστεί κανείς ότι τα μέλη των συμμοριών, ληστών κι απατεώνων των Χαπίρου θα ήταν ικανά για τέτοια δημιουργικότητα; Το ερώτημα είναι ρητορικό. Ωστόσο, στάσου να σκεφτείς λίγο αυτό το θέμα αν έχεις μερικά ενεργά εγκεφαλικά κύτταρα.
Είναι σημαντικό τώρα να διευκρινίσουμε το κύριο πράγμα: τόσο την ιδέα του Θεού του Βασιλιά όσο και της ιδέας ενός Θεού έκλεψαν οι Εβραίοι από την Αίγυπτο. Ωστόσο, για πολύ, πολύ καιρό (σχεδόν μέχρι την εποχή της Βαβυλωνιακής αιχμαλωσίας), το Ισραήλ θα αντιμετωπίζει τον θεό του, ως έναν ισχυρό θεό της φυλής, που θα πρέπει να νικήσει όλους τους άλλους θεούς όλων των άλλων λαών. Οι Εβραίοι προφήτες επαναστατούν ενάντια σε αυτόν τον πολυθεϊσμό και τις ανθρωποθυσίες (το έθιμο των Χαναναίων να καίγονται τα πρωτότοκα σε τοφέτ), τα οποία επίσης λιθοβολούνται πάντα.
Ακολουθούν λοιπόν τα πρώτα ενδιάμεσα συμπεράσματά μας:
1. Η μυστικιστική φιγούρα του χριστιανού Βασιλιά κληρονομεί μόνο σε ελάχιστα μικρό βαθμό από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη (και για τους δύο, ο «βασιλιάς της πόλης» είναι κοσμικό εκλεγμένο πρόσωπο). Σε ακόμη πιο ασήμαντο βαθμό, είναι το αποτέλεσμα της γένεσης από την «πατριαρχική κοινότητα» στον επίγειο ηγεμόνα «όπως οι άλλοι λαοί» (η ιδέα των «Βασικών της Κοινωνικής Έννοιας της Ορθόδοξης Εκκλησίας»). Η παράδοση του χριστιανικού βασιλείου κλέβει κι αντιγράφει κυρίως από τουλάχιστον τρεις χιλιάδες χρόνια Αιγυπτιακής παράδοσης. Η οποία μεταδόθηκε μέσω των Ιουδαίων προφητών στον Δαβίδ, και από αυτόν στον ενσαρκωμένο Ιησού-Γιαχβέ. Τα τελετουργικά του «χρίσματος για το βασίλειο» έκλεψαν κι αντέγραψαν οι Εβραίοι εν μέρει από τους Αιγύπτιους, εν μέρει από τους Ινδόο-Άριους Χετταίους.
2. Όσον αφορά την ιερή ιστορία, στα μάτια της εκκλησίας οι άνθρωποι της Παλαιάς Διαθήκης συμβόλιζε πάντα την πνευματική ιστορία της “σωτηρίας του ανθρώπου” την θεία οικονομία, από τον Θεό-Γιαχβέ. Ωστόσο, η ιστορία της οικογένειας του Αβραάμ είναι ένα είδος εσχατολογικής δικής τους, σωτηρίας. Σ’ αυτό, όπως ακριβώς αναφέρεται στις «Βασικές αρχές της Κοινωνικής Έννοιας», εκδηλώνεται η δήθεν ‘πρόνοια του θεού’ τους.
Ακόμη και ο απόστολος Παύλος υποστήριξε ότι βλέπουμε την θεία πραγματικότητα «μέσα από ένα πρίσμα σκοτεινό, πολύ σκοτεινό» (Α’ Κορ. 13:12) . Αντιπροσωπεύει η “ιερή ιστορία” την πραγματική ιστορία των πατριαρχών του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ; Ή ο μύθος/παραμύθι γι’ αυτήν που κατέγραψε ο ανύπαρκτος Μωυσής; Ή μια συλλογή από μύθους/παραμύθια της Μέσης Ανατολής που συλλέχθηκαν από μεταγενέστερους εκδότες; Αν, υπό το φως της δογματικής “Αλήθειας” που εισήλθε στον κόσμο με τον Ιησού-Γιαχβέ, ολόκληρη η ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης είναι μόνο μια αντανάκλασή της, μόνο οι φαντασιώσεις τους που διατήρησαν και πέρασαν από στόμα σε στόμα τα αρχαία θεία νέα για τον επερχόμενο Σωτήρα τους και τα επέβαλαν με σπαθί και αίμα στους λαούς;
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο σε ολόκληρη την ιστορία της Παλαιάς Διαθήκης για τους χριστιανούς, το κεντρικό πράγμα είναι η γραμμή που προέρχεται από τον Μωυσή και πηγαίνει πίσω στον Βασιλιά Δαβίδ και τον Ιησού-Γιαχβέ. Αρκεί να δούμε την υπόλοιπη ιστορία του Ισραήλ στον αποκαλυπτικό καθρέφτη των βιβλικών προφητών.
7. Πώς προέκυψε το κράτος;
Ας αφήσουμε τώρα για λίγο στην άκρη τον βιβλικό μύθο/παραμύθι και ας δούμε τις ίδιες τις απαρχές της Παράδοσης, του πολιτισμού και της συγκρότησης του κράτους όπως μας επιτρέπει η σημερινή μας γνώση.
Βγαίνοντας από την Ανώτερη Νεολιθική, οι πρώτοι γνωστοί πολιτισμοί της Μεσοποταμίας και της κοιλάδας του Νείλου διαμορφώθηκαν σταδιακά σε κράτος. Υπήρξε πολλή συζήτηση για την φύση του κράτους τον 19ο-20ο αιώνα, τα σχολικά εγχειρίδια εξακολουθούν να είναι γεμάτα μαρξιστικές κατασκευές για τις αρδευτικές κατασκευές, η ανάγκη για την κατασκευή των οποίων οδήγησε, υποτίθεται, στην δημιουργία του κράτους.
Ωστόσο, η κοιλάδα του Νείλου, η οποία παράγει αρκετές σοδειές το χρόνο, δεν απαιτούσε καμία αρδευτική δομή. Απίστευτα εύφορη, προστατευμένη από όλες τις πλευρές από θάλασσα και έρημο, αυτή η γη ήταν ένας πραγματικός αρχέγονος παράδεισος. Οι ίδιοι οι Αιγύπτιοι την αποκαλούσαν ιερή γη, μαύρη γη (σε αντίθεση με τα κόκκινα εδάφη των γύρω ερήμων). Στην Μέση Νεολιθική, οι όχθες του Νείλου ήταν πλήρως καλυμμένες με ατελείωτες σειρές οικισμών, η κοινωνική δομή των οποίων απλά δεν απαιτούσε καμία επισημοποίηση στο κράτος.
Γιατί προέκυψε το κράτος στην Αίγυπτο; Υπήρχαν ηθικοί, κοινωνιολογικοί και θρησκευτικοί λόγοι γι’ αυτό – έτσι απαντούν σήμερα οι σοβαροί Αιγυπτιολόγοι σε αυτό το ερώτημα. Η βάση του αιγυπτιακού ηθικού κώδικα, που περικλείεται από τον όρο «Maat» (δικαιοσύνη, ζώντας στην αλήθεια, οφειλόμενη ύπαρξη) ήταν αυτό που ένας από τους πιο έγκυρους αιγυπτιολόγους και επιστήμονες πολιτισμού της εποχής μας, ο Jan Assmann, αποκαλεί «αρνητική ανθρωπολογία», δηλ. μια νηφάλια συνειδητοποίηση ότι ο άνθρωπος είναι από την φύση του κακός.
Η πρωτόγονη Αίγυπτος γνώριζε καλά ότι ο κόσμος στον οποίο υπήρχε δεν ήταν πια παράδεισος, ότι η Χρυσή Εποχή ήταν πολύ πίσω και ο άνθρωπος ήταν βαθιά διεφθαρμένος. Και ότι, όπως η «αγία γη» της Αιγύπτου πρέπει να προστατεύεται από την κόκκινη άμμο της ερήμου, διατηρώντας την ορθή της ύπαρξη, όπως πρέπει να ταπεινωθεί ο διεφθαρμένος άνθρωπος (του οποίου το κακό θέλημα επιδιώκει να κυριαρχήσει στους αδύναμους).
Έτσι, το κράτος ιδρύεται για να κατευνάσει την κακή θέληση του ανθρώπου: την επιθυμία να καταπιέζει, να ληστεύει και να αφαιρεί την περιουσία των άλλων. Οι πρώτες και πιο σημαντικές λειτουργίες του κράτους (και, έξι χιλιάδες χρόνια μετά, αυτό παραμένει και όχι αλλιώς) είναι οι αστυνομικοί. Το κράτος είναι και βία. Μόνο θετική βία, που αναγκάζει τους ανθρώπους να υπακούουν στο νόμο και προστατεύουν τους αδύναμους από την τυραννία των ισχυρών. Όλα αυτά αποκαλύπτονται ξεκάθαρα στα αιγυπτιακά κείμενα. Και τέτοιοι τύποι όπως «κρίνε με αλήθεια» είναι οι πιο σημαντικοί στην ηθική του Μάατ.
Το κράτος δημιουργήθηκε από τον Θεό για να «ενισχύει τις πλάτες των αδυνάτων» (Διδασκαλία Μερικάρα).
«Πρόκειται για την διάσωση των αδύναμων από τα χέρια των ισχυρών. Η καθοδηγητική παρέμβαση του κράτους απεικονίζεται εδώ ακριβώς ως σωτηρία. Ο δικαστής ως προστάτης: αυτή είναι η πεμπτουσία της αρχαίας ανατολίτικης ιδέας της δικαιοσύνης, που συλλήφθηκε εξ ολοκλήρου από την σκοπιά των φτωχών και αδύναμων, «χήρων και ορφανών», που το κράτος προστατεύει στα δικαιώματά τους…
Οι θεοί δημιούργησαν την αφθονία, αλλά η ανθρώπινη κακία και η απληστία προκαλούν σπανιότητα. Για να μην χαθούν οι αδύναμοι από την απληστία των ισχυρών, πρέπει να υπάρχει βασιλιάς, δηλαδή κράτος που φροντίζει για την δίκαιη κατανομή. Το ευγενέστερο έργο του Βασιλιά είναι η ενσάρκωση της δικαιοσύνης και η πιο χαρακτηριστική μορφή αυτής της ενσάρκωσης είναι τα διατάγματα για χάρη, απελευθέρωση, αμνηστία…» -Γιαν Άσμαν. «Πολιτική θεολογία μεταξύ Αιγύπτου και Ισραήλ», Αγία Πετρούπολη, 2022, σελ. 91-92; Βλέπε επίσης: Jan Assman, Maat, σελ. 197; καθώς και αναλυτική βιβλιογραφία για το θέμα που δίνεται σε αυτά τα βιβλία.
«Η θέση της «αρνητικής ανθρωπολογίας» βασίζεται στην προϋπόθεση ότι «χωρίς οργανωμένη εξουσία, οι άνθρωποι δεν είναι σε θέση να διατηρήσουν την ειρήνη και την δικαιοσύνη μεταξύ τους. Επομένως, η δικαιοσύνη είναι αδύνατη χωρίς κυριαρχία». Ό.π.
Ο Assmann βρίσκει την ίδια άποψη για τα πράγματα στην κλασική Ινδία, όπου η ίδια αποστολή της προστασίας των αδυνάτων από τον «νόμο των ψαριών» (όταν τα μεγαλύτερα καταβροχθίζουν τα μικρά) εκπληρώνεται από την τάξη των πολεμιστών Kshatriya και στο «δόγμα του κράτους» του αυτοκράτορα Φρειδερίκου Β΄ του Χοενστάουφεν.
Ωστόσο, πρώτα από όλα, θα δούμε μια άμεση μετάφραση αυτών των ιδεών στο κλασσικό Βυζάντιο. Ο Fyodor Uspensky, στην «Ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας», περιγράφει λεπτομερώς τα διατάγματα των Αυτοκρατόρων που αποσκοπούσαν στην προστασία της αγροτικής κοινότητας και των δικαιωμάτων της, σημειώνοντας, παρεμπιπτόντως, ότι μπροστά μας υπάρχουν «μέτρα σπάνια στην ιστορία, στα οποία η Δύση δεν μπορεί να φανταστεί ούτε μια σκιά ομοιότητας».
Τα κίνητρα των ανατολικών Αυτοκρατόρων είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτα:
«Υπάρχουν άνθρωποι που, αρνούμενοι την πνευματική τους φύση και τον Δημιουργό, ενδιαφέρονται μόνο για τα επίγεια αγαθά και την πρόσκαιρη ευημερία. Από τέτοιους ανθρώπους, που κυνηγούν άπληστα τον πλούτο και υπόκεινται στο πάθος της απόκτησης, προέρχονται όλες οι καταστροφές, εξ ου και κάθε σύγχυση, εξ ου και όλες οι αδικίες, εξ ου και τα μεγάλα και μακροχρόνια βάσανα και στεναγμοί των φτωχών. Αλλά ο ίδιος ο Κύριος αντιπροσωπεύει τους φτωχούς…» (εισαγωγή σε έναν από τους νόμους που εκδόθηκαν το 934 από τον αυτοκράτορα Ρωμαίο Λεκαπίνο).
Αυτό το κείμενο (σαν να προήλθε από το χέρι Αιγύπτιου Βασιλιά) είναι μια άμεση συνέχεια της ηθικής της Μάατ. Όπως ακριβώς η ίδια η αγροτική κοινότητα του Βυζαντίου, είναι μια άμεση συνέχεια της αγροτικής κοινότητας της Αιγύπτου. Και η Ρωσική κοινότητα είναι άμεση συνέχεια της Βυζαντινής κοινότητας. Αυτό που έχουμε μπροστά μας, στην πραγματικότητα, δεν είναι τίποτα άλλο από την άμεση μετάδοση της Παράδοσης από την Κάτω Νεολιθική (10.000 π.κ.ε.) μέχρι τα μέσα του εικοστού αιώνα, όταν τελικά καταστράφηκε η αγροτιά στην Ρωσία.
Άρα, η Αίγυπτος γνωρίζει καλά: κάποτε, στην Χρυσή Εποχή (το Βασίλειο του Όσιρι), δεν υπήρχε ανάγκη για κράτος. Οι άνθρωποι ήταν αθάνατοι, χαρούμενοι και λάτρευαν τους Θεούς. Ωστόσο, με την είσοδο στον κόσμο του θανάτου (ο Σετ δολοφόνησε τον αδελφό του Όσιρι από φθόνο και επιθυμία να κυβερνήσει), όλα άλλαξαν. Στο Βασίλειο του Ώρου (γιου του Όσιρι), ο θάνατος είναι ήδη αμετάβλητος νόμος. Ωστόσο, η δικαιοσύνη αποκαταστάθηκε (η αγάπη και η Θεία μαγεία της Ίσιδας και του Ώρου ανέστησαν τον Όσιρι).
Αυτή η νέα κοσμική τάξη έχει σχεδιαστεί για να υποστηρίξει την Αίγυπτο. Αυτό είναι το ηθικό νόημα της ηθικής της Μάατ. Και όπως ο Όσιρις αναστήθηκε από την Ίσιδα και τον Ώρο, η Μάατ δίνει την αθανασία σ’ έναν θνητό. Για να γίνει αυτό, πρέπει να παραμείνει με τον Όσιρι στον χώρο της ηθικής της Μάατ: δηλαδή να τιμήσει τον Βασιλιά και να εκπληρώσει τον νόμο της δικαιοσύνης. Εάν είστε πλούσιοι και δυνατοί, πρέπει να προστατεύσετε τον εαυτό σας από το κακό – όχι να καταπιέζετε τους αδύναμους και να βοηθάτε τους αδύναμους.
Υπάρχουν πολλά γνωστά αιγυπτιακά κείμενα όπου ένας ή ο άλλος βασιλικός αξιωματούχος μαρτυρεί πριν από το θάνατό του ότι εκπλήρωνε πάντα τους νόμους της Maat, προστάτευε τους φτωχούς από την τυραννία, τάιζε τους πεινασμένους, παρηγόρησε την χήρα και βοηθούσε τους αδύναμους. Έτσι, ανοίγεται μπροστά μας μια διαφορετική, ανώτερη έννοια του αιγυπτιακού κράτους.
8. Βασιλεία Θεολογία: Ο χριστιανισμός ακολουθεί την Αίγυπτο, όχι την Ιουδαία.
Έτσι, το κράτος καθίσταται απαραίτητο επειδή οι Θεοί έχουν φύγει από αυτόν τον κόσμο, επειδή η υψηλότερη μορφή ύπαρξης στην γη (η μορφή της Χρυσής Εποχής όταν ζούσαν άνθρωποι και Θεοί) δεν είναι πλέον δυνατή.
Ένας από τους αιγυπτιακούς μύθους λέει για την εξέγερση των ανθρώπων ενάντια στους Θεούς. Οι Θεοί κατέστειλαν την εξέγερση, ωστόσο, λυγίζοντας το στερέωμα πάνω και κάτω από την γη, ξεπέρασαν τα σύνορά του, αφήνοντας τους ανθρώπους μόνους. Και τώρα η επικοινωνία με τους Θεούς είναι δυνατή μόνο μέσω της φιγούρας του Βασιλιά.
«Αν οι Θεοί ήταν παρόντες εδώ και τώρα, δεν θα υπήρχε κράτος. Ωστόσο, εφόσον οι Θεοί είναι μακριά, πρέπει να υπάρχει ένα ίδρυμα που να διατηρεί επαφή με τον κόσμο των Θεών ακόμη και σε συνθήκες απόμακρης απόστασης του Θεού. Έτσι, η αναπαράσταση παίρνει την θέση της πραγματικής παρουσίας». Ό.π., σ. 96-97
Έτσι, το κράτος (Βασίλειο) είναι η αναπαράσταση του Θεού στην γη.
Πώς προκύπτει αυτή η θεολογία της Βασιλείας;
Το πρώτο πράγμα που ανακαλύπτουμε για την προδυναστική Αίγυπτο είναι οι τάφοι και οι ταφικές τελετές. Η Πρώτη Εκκλησία της Αιγύπτου είναι ένας θρήνος για τους νεκρούς και μια ανάμνηση αυτών. Μπορούμε να πούμε ότι η Αίγυπτος δημιουργήθηκε από την σκέψη του θανάτου. Πιο συγκεκριμένα, για το ξεπέρασμα. Από τις πρώτες κιόλας μέρες της ύπαρξής της, όλη η Αίγυπτος κατευθύνεται πέρα από την άκρη αυτού του κόσμου, εκεί που έχουν πάει οι Θεοί και όπου πηγαίνουν οι νεκροί.
Οι πρώτοι αιώνες της αιγυπτιακής γραφής (εντελώς Ιεροί, σε αντίθεση με την Μεσοποταμία και ειδικά την Φοινίκη, όπου τα περισσότερα αρχεία ήταν έγγραφα εμπορικών συναλλαγών και λογιστικά βιβλία) ήταν μόνο και αποκλειστικά η καταγραφή ονομάτων. Η Αίγυπτος διεξάγει το μακραίωνο μαρτυρικό της, καταγράφοντας τα ονόματα των νεκρών της, και έτσι τους δίνει την αιωνιότητα: γιατί το σώμα είναι φθαρτό, αλλά το όνομα είναι αιώνιο.
Στην ουσία, ολόκληρος ο πολιτισμός της Αιγύπτου επικεντρώνεται γύρω από την ιδέα της υπέρβασης του θανάτου, ολόκληρος αυτός ο πολιτισμός είναι ένας επίπονος άθλος για την επίτευξη της αθανασίας. Η Μεσοποταμία προσπάθησε επίσης να ξεπεράσει την άκρη («Το Έπος του Γκιλγκαμές»), αλλά κατάλαβε την ματαιότητα των προσπαθειών. Το συμπέρασμα του αρχαιότερου έπους στην γη:
«Gilgamesh! Προς τα που κατευθύνεσαι; Δεν θα βρείτε την αιώνια ζωή που ψάχνετε! Οι Θεοί, όταν δημιούργησαν τον άνθρωπο, καθόρισαν τον θάνατο για τον άνθρωπο, και κράτησαν την αιώνια ζωή στα χέρια τους. Λοιπόν, Gilgamesh, γέμισε το στομάχι σου, μέρα νύχτα να είσαι καλά. Γιορτάστε τις διακοπές κάθε μέρα, παίζουμε και χορεύουμε μέρα νύχτα! Αφήστε τα ρούχα σας να είναι ανοιχτά, τα μαλλιά σας καθαρά, λουστείτε με νερό, δείτε πώς σας κρατάει το παιδί σας από το χέρι, ευχαριστήστε τον φίλο σας με τις αγκαλιές σας -μόνο αυτή είναι η δουλειά του ανθρώπου!».
Οι αισθητικά και φιλοσοφικά προικισμένοι Έλληνες κατάλαβαν αμέσως αυτή την διαφορά μεταξύ Μεσοποταμίας και Αιγύπτου, εκτιμώντας την πνευματική παρόρμηση της τελευταίας με μια συγκεκριμένη ρήση: «Όλα φοβούνται τον χρόνο, ο χρόνος φοβάται τις Πυραμίδες».
“Οι Πυραμίδες είναι τα αιγυπτιακά μνημεία της αθανασίας, που διαιωνίζουν όχι τόσο τους θαμμένους Βασιλιάδες ή τον αιγυπτιακό πολιτισμό συνολικά, αλλά όλες τις γενιές που έζησαν πριν. Η κορυφή της αιγυπτιακής Πυραμίδας στέφεται από Βασιλιά. Και όπως η κορυφή της πυραμίδας δείχνει τον ήλιο που δύει πάνω της, έτσι και ο Βασιλιάς δείχνει τον Υπέρτατο, συμβολίζει και αντιπροσωπεύει αυτό το Υπέρτατο στο πρόσωπο όλων των ανθρώπων.” -Assman Ya., σελ. 15
Από πού προήλθε στην Αίγυπτο τέτοια απίστευτη πίστη και σεβασμό στον Βασιλιά; Ο A. Zubov πιστεύει ότι το κλειδί για την λύση βρίσκεται στην ίδια την ετυμολογία της λέξης «Θεός» (αιγυπτιακό ntr, μη μαύρο – καθαρό). [Βλέπε Zubov A., Νέο μάθημα διαλέξεων για την ιστορία των θρησκειών, Αρχαία Αίγυπτος. Διάλεξη 3. Κατηγορία του Θεού στην Αρχαία Αίγυπτο.]
Αν ο «Θεός» στα αιγυπτιακά είναι αυτός που είναι, πρώτα απ’ όλα, αγνός, τότε αυτός που μπορεί να πλησιάσει τον Θεό πρέπει να είναι πρώτα απ’ όλα αγνός. Έτσι, η ίδια η ιδέα του να ξεχωρίζει κανείς ένα άτομο από ολόκληρη την κοινωνία που θα εκπροσωπεί ολόκληρο τον λαό γεννιέται από την συνείδηση της δικής του ακαθαρσίας. Αν αυτή η εικασία είναι σωστή (ο Άσμαν μιλά για την αντιπροσωπευτική λειτουργία του Βασιλιά, ο οποίος ενσαρκώνει τον ουράνιο Θεό, αλλά αυτό είναι ουσιαστικά το ίδιο), τότε φυσικά έχουμε πολύ υψηλό επίπεδο αυτογνωσίας του λαού.
Η ιδέα που τόνισε ο Carl Schmitt στην εποχή του: κάθε θετική πολιτική θεωρία (θεολογία) προϋποθέτει μια αρνητική ανθρωπολογία -την ιδέα της αδιόρθωτης κατωτερότητας του ανθρώπου και το αντίστροφο, συμμερίζεται πλήρως ο Assmann: η αγιότητα του βασιλιά υπάρχει μόνο σε σχέση με την αμαρτωλότητα των υπηκόων του. [Assman Y., Political theology between Egypt and Israel, St. Petersburg, 2022, σελ. 82 επ.]
Άρα, ο Βασιλιάς είναι αυτός που είναι αγνός, αυτός που έχει εξαγνιστεί με τις θυσίες ολόκληρου του λαού και μέσω αυτής της τελετουργικής αγνότητας λαμβάνει το δικαίωμα να εισέλθει στο παλάτι του Θεού. Είναι αυτός στον οποίο ο καθένας (όχι αρκετά αγνός) εκχωρεί το δικαίωμά του να συνδέεται με τον Θεό. Έτσι, ο βασιλιάς δεν είναι μόνο εκπρόσωπος του Υψίστου στην γη, είναι επίσης σάρκα από την σάρκα του λαού, είναι ο εκλεκτός, χωρισμένος από τον λαό, το Ιερό του πράγμα. Ο Βασιλιάς κατά μία έννοια είναι το «Ba» η ουράνια εικόνα του λαού.
(Είναι ενδιαφέρον ότι το Ισραήλ, καταργώντας τον Βασιλιά και την αντιπροσωπευτική του λειτουργία ως εκπρόσωπος του Θεού στην γη και εκπρόσωπος του λαού ενώπιον του Θεού, διατηρεί την έννοια της «αγιότητας» και της «καθαρότητας», μεταφέροντάς την -κάτι που είναι απολύτως αφύσικο- στον ίδιο τον «λαό του Ισραήλ»).
Έτσι, με το να στεφθεί Βασιλιάς, ο Βασιλιάς αποκτά τελετουργική αγνότητα και εντάσσεται στον κόσμο των Θεών. Τώρα είναι άμεσος απόγονος του Όσιρι και του Ώρου, των πρώτων γενεών Θεών-Βασιλέων της «χρυσής εποχής». Ο Βασιλιάς, στην πραγματικότητα, είναι ο ενσαρκωμένος Ώρος – ο γιος του Όσιρι, που νίκησε τον Σετ, τον αιώνιο Βασιλιά της Αιγύπτου. Έτσι, ο καθένας που μπαίνει στον θρόνο, ο Αιγύπτιος Βασιλιάς, είναι μόνο μια νέα εικόνα του Ενός, Αμετάβλητου, Αιώνιου Ώρου.
Ο Βασιλιάς είναι επίσης ο μόνος που αξίζει να κάνει τελετουργίες και θυσίες. Οι τελετουργίες είναι γενικά η πιο σημαντική λειτουργία του Βασιλιά. Το νόημα των τελετουργιών είναι να «επιστρέφουν» την αρμονία της Χρυσής Εποχής, όταν Θεοί και άνθρωποι ζούσαν μαζί. Τα τελετουργικά έχουν σχεδιαστεί για να διώξουν το χάος (Isfer) και να διατηρήσουν την τάξη της Maat.
Οι ίδιοι οι Αιγύπτιοι Ιερείς εκτελούν θείες λειτουργίες μόνο για λογαριασμό του Βασιλιά, ο οποίος τους εκχωρεί αυτό το δικαίωμα. Το ίδιο θα δούμε αργότερα στην Ρώμη: ο Αυτοκράτορας είναι ο ανώτατος ποντίφικας και στο Βυζάντιο: ο Αυτοκράτορας είναι ο «εξωτερικός επίσκοπος» της Εκκλησίας.
Όταν ο Βασιλιάς πεθαίνει, γίνεται οδηγός στον κόσμο του θανάτου και στην μετά θάνατον ζωή. Είναι αυτός που ανοίγει τις πόρτες του ουρανού για τον λαό του, είναι αυτός πίσω από τον οποίο οι άνθρωποι (αυτοί που αγαπούσαν τον Βασιλιά και ακολούθησαν την ηθική της Maat) πηγαίνουν στο φως της αιώνιας ημέρας (“The Book of Coming into the Light of Day” είναι το πραγματικό αιγυπτιακό όνομα για την “Βίβλο των Νεκρών”).
Άρα, ο Βασιλιάς είναι και Θεός και άνθρωπος. Είναι ο πιο αγνός από τους ανθρώπους, άξιος να τους εκπροσωπήσει ενώπιον των Θεών και είναι ο εκπρόσωπος του θεϊκού κόσμου στην γη. Είναι αυτός που ανοίγει τις θεϊκές πύλες, οδηγός στην βασιλεία του φωτός, στο «φως της αιώνιας ημέρας», ένας θεάνθρωπος, ένας σωτήρας. Είναι ο δρόμος με τον οποίο όλοι όσοι ήταν μαζί του στην γη και η Μάατ, που είναι η αλήθεια και η καλοσύνη της θείας τάξης πραγμάτων, ανεβαίνουν στα παραδεισένια χωριά.
Ο Assmann αποκαλεί το αιγυπτιακό κράτος «έναν θεσμό θεϊκής οικειότητας», στην πραγματικότητα, μια εκκλησία όπου το ιερό και το κοσμικό, το θρησκευτικό και το πολιτικό δεν έχουν ακόμη διαχωριστεί. Το νόημα της ύπαρξής του είναι το ίδιο – Σωτηρία.
Και όπως ο επίγειος θεσμός της εκκλησίας «υπάρχει μόνο με βάση την υπόθεση ότι η έλευση του Γιαχβέ-Ιησού δεν είναι αμέσως επικείμενη» (Eric Peterson, The Church, 1951), έτσι και το αιγυπτιακό κράτος υπάρχει μόνο ως «αναπαράσταση του παραδείσου» Και με το ίδιο δικαίωμα, σημειώνει ο Assman, το αιγυπτιακό κράτος μπορεί να ονομαστεί εκκλησία, είναι επίσης ακριβώς υπεύθυνο για την σύνδεση με το Θείο, για την Σωτηρία, για την ασφάλεια των ανθρώπων και την κοινωνική δικαιοσύνη. [Ό.π., Σ. 98]
Και ναι, φυσικά, περισσότερο από όλα αυτά μας θυμίζουν το μοντέλο του Βυζαντινού κράτους και την Βυζαντινή συμφωνία των αρχών: Βασιλιάς και πατριάρχης, κράτος και εκκλησία (στην περίπτωση της Αιγύπτου, αυτοί οι θεσμοί δεν έχουν ακόμη διαχωριστεί) είναι από κοινού υπεύθυνοι για την υλική και πνευματική ευημερία των πολιτών. Ας σημειώσουμε επίσης ότι το αιγυπτιακό μοντέλο του κράτους-εκκλησίας, όπως και το Βυζαντινό, έχει τριαδικό χαρακτήρα. Στο Βυζάντιο είναι: Θεός – Βασιλιάς – Πατριάρχης (Εκκλησία), στην Αίγυπτο: Θεός – Βασιλιάς – Μαάτ.
Η αιγυπτιακή τριαδική φόρμουλα ύπαρξης θα αποκαλυφθεί ιδιαίτερα καθαρά στην μονοθεϊστική μεταρρύθμιση του Ακενατόν. Ο Θεός (Aten), ο γιος Του (ο θεάνθρωπος Akhenaten) και η Maat (Ιερές ενέργειες της θείας τάξης) είναι ήδη, η άμεση κλοπή της χριστιανικής τριάδας.
Αυτή είναι η αρχική ιδέα της αιγυπτιακής θεολογίας και του καθεστώτος του Αιγύπτιου Βασιλιά, η ιδέα της μοναρχίας ως τέτοιας, της μοναρχίας με την μορφή που θα γινόταν αργότερα αντιληπτή από το Βυζάντιο. Τα ακόλουθα συμπεράσματα του Assmann είναι δίκαια: «Η στροφή του Κωνσταντίνου σήμαινε, την επιστροφή στην Αίγυπτο. Η χριστιανική εκκλησία… στην ουσία είναι πολύ πιο κοντά στην Αιγυπτιακή ιδέα του κράτους -που αντέγραψε πλήρως- παρά… στην ιουδαϊκή παράδοση της Παλαιάς Διαθήκης».
9. Εβραίος «μαύρος θρύλος» για την Αίγυπτο.
Αν και, όπως ανακαλύψαμε, η επιστήμη του 19ου αιώνα δεν γνώριζε σχεδόν τίποτα για την Αρχαία Αίγυπτο, οι μαρξιστικοί μύθοι για τον «ασιατικό τρόπο παραγωγής» και τον «αιγυπτιακό δεσποτισμό» εξακολουθούσαν να έχουν κάποια βάση. Αυτό, φυσικά, είναι πρωτίστως το εβραϊκό παραμύθι της Εξόδου. Ο Μαρξ, κληρονόμος μιας αρχαίας ραβινικής οικογένειας, δεν μπορούσε φυσικά να μεταχειριστεί την Αίγυπτο διαφορετικά από οποιονδήποτε άλλο Εβραίο στην γη. Και όπως για κάθε Εβραίο, η λέξη «Φαραώ» σήμαινε για αυτόν το θεμέλιο οποιασδήποτε μη Εβραϊκής δύναμης, και τον εκπρόσωπο οποιασδήποτε μη Εβραϊκής εξουσίας κατ’ αρχήν.
Το εβραϊκό παραμύθι της Εξόδου περιγράφει την Αίγυπτο με έναν πολύ κολακευτικό τρόπο, δημιουργώντας ένα είδος «μαύρου θρύλου». Ταυτόχρονα, κανείς δεν μπορεί παρά να χαμογελάσει στην αφελή φαντασίωση αυτών των περιγραφών: δύο μαίες που ο Φαραώ διατάζει να σκοτώσουν εβραϊκά αγόρια… Ένα καλάθι στα καλάμια… Η κόρη του Φαραώ πήγε να λουστεί… Ο Μωυσής ήρθε στον Φαραώ … Ο Φαραώ ήρθε στο ποτάμι… Μπροστά μας, φυσικά, δεν έχουμε παρά «ιστορίες Τσούτσι για τον Λένιν και τον Στάλιν». Έτσι, ένας Αφρικανός προσπαθεί να πει ένα παραμύθι για τον Ρώσο Τσάρο, αλλά η ιστορία βγαίνει για έναν Αφρικανό ηγέτη.
Ο βάρβαρος λοιπόν, τυφλωμένος από το μεγαλείο της Κωνσταντινούπολης, φέρνει στο σπίτι παραμύθια, που μετατρέπονται σε νανουρίσματα για παιδιά. Φυσικά, αυτά τα παραμύθια έχουν πολύ μικρή σχέση με την πραγματικότητα. Ο Αιγύπτιος Φαραώ είναι Θεός, ζει σε μια μεγάλη πόλη – την πρωτεύουσα ενός μεγάλου κράτους και οι άνθρωποι δεν πηγαίνουν μόνο σε αυτόν. Περιστασιακά, και σε μεγάλες γιορτές, δείχνει το πρόσωπό του, και αυτό είναι η εμφάνιση μιας θεότητας.
Είναι σαφές ότι οι Αιγυπτιολόγοι δεν μπορούν να δεχτούν το παραμύθι της Εξόδου ως αξιόπιστο ντοκουμέντο. Επιπλέον, δεν βρέθηκαν ίχνη Εβραίων που βρίσκονται σε αιγυπτιακή σκλαβιά, ούτε καν ίχνη Εβραίων. Είναι γνωστό ότι η Αίγυπτος έμαθε για την δουλεία αργά και σε πολύ μικρή κλίμακα. Στο Παλαιό και Μέσο Βασίλειο, με την αιγυπτιακή ευμάρεια, την απομόνωση και τις αδύναμες αστυνομικές δυνάμεις, η δουλεία ήταν απλώς άσχετη.
Πυραμίδες και Βασιλικοί τάφοι χτίστηκαν από ελεύθερους ανθρώπους. Μόνο την εποχή του Νέου Βασιλείου, όταν η Αίγυπτος έγινε αυτοκρατορία και απέκτησε τακτικό στρατό, ο αριθμός των σκλάβων άρχισε να αυξάνεται. Ωστόσο, από τις κατακτήσεις των Hyksos, ασιατικές φυλές σημιτικής καταγωγής (και αυτό είναι 1700-1580 π.κ.ε.) και μέχρι τον 13ο αιώνα (η στήλη Merneptah, το κείμενο της οποίας αναφέρει ότι κερδήθηκε νίκη επί του Ισραήλ στην Παλαιστίνη), δεν υπάρχουν ίχνη Εβραίων στην Αίγυπτο. Οι πρώτοι γνωστοί εβραϊκοί οικισμοί εδώ χρονολογούνται από τον 7ο αιώνα. π.κ.ε.
Το ίδιο όμως ισχυρίζεται και το παραμύθι του Μωυσή. Δεν υπάρχει Ισραήλ στην φύση πριν από τον Μωυσή. Ο Μωυσής είναι ο δημιουργός του Ισραήλ. Είναι αυτός που συγκεντρώνει τους ανθρώπους από διάσπαρτες φυλές, τους δένει με έναν νέο θεϊκό νόμο και τους κατευθύνει προς κάποιον εκθαμβωτικό στόχο.
Και, προφανώς, δεν υπάρχει κανένα είδος ιστορικής πραγματικότητας πίσω από το παραμύθι για τον Μωυσή. Και το θέμα δεν βρίσκεται μόνο στην «ιστορική μνήμη» με την οποία το πρόσωπο του Ισραήλ, όπως το ξέρουμε, είναι αποτυπωμένο σε αυτό το παραμύθι και όχι μόνο στην απίστευτη σημασία αυτού του παραμυθιού για ολόκληρη την παγκόσμια ιστορία των χριστιανών (αφαιρέστε τον και θα βρεθούν στο κενό τα πιστά πρόβατα). Το θέμα είναι σε αυτούς τους απίστευτους (σε όλα τα επίπεδα – από ιερούς έως καθημερινούς) πολιτιστικούς δεσμούς που βρίσκουμε σήμερα μεταξύ Αιγύπτου και Ισραήλ. Ο αριθμός των δανείων, ξεκινώντας από τα αιγυπτιακά ονόματα του ίδιου του Μωυσή και των λευκών ιερέων του [που σημειώθηκε από τον S. Freud στο βιβλίο του «This Man Moses», 1939] και την «Κιβωτό της Διαθήκης» [μια τυπική αιγυπτιακή σαρκοφάγο, ένα αντίγραφο του οποίου μπορεί να δει κανείς ανάμεσα στους θησαυρούς τους τάφους του Τουταγχαμών] μπορεί να παρατεθεί σε ολόκληρες σελίδες.
Αλλά είναι πολύ πιο ενδιαφέρον να στραφούμε στις αιγυπτιακές έννοιες που αναπαράγονται από το Ισραήλ.
Η Αίγυπτος είναι ο κόσμος μιας ιερής γης (ένας Αιγύπτιος φοβάται να πεθάνει έξω από την Αίγυπτο, γιατί θα μπορούσε να του κοστίσει την αιωνιότητα), που κατοικείται από έναν ιερό λαό. Ο Αιγύπτιος θεωρεί άγριους βάρβαρους όλους τους άλλους λαούς που δεν γνωρίζουν τον Βασιλιά και την Μάατ. Θεωρεί τον δικό του πολιτισμό εξαιρετικά εξαιρετικό. Εδώ στην Αίγυπτο σχηματίστηκε ένας κόσμος. Εδώ ο κόσμος, με τις προσπάθειες των Αιγυπτίων, πέρασε όλη την πορεία της διαμόρφωσής του. Και αυτός ο κόσμος στέκεται μόνο όσο η Αίγυπτος υποστηρίζει την ύπαρξή της. Αν πάψει να διατηρεί την ιερή τάξη της Μαάτ, ο κόσμος θα κατακλυστεί από το χάος.
[Ο Jan Assmann στο έργο του «Cultural Memory» γράφει:
«Οι Αιγύπτιοι ζούσαν με την ακλόνητη πεποίθηση ότι με τον πολιτισμό τους, αν όχι ο κόσμος, τότε τουλάχιστον η παγκόσμια τάξη πραγμάτων καθαυτή, η ουσιαστική δομή και οι ζωτικές της συνδέσεις θα εξαφανίζονταν: Ωστόσο, λαμβανόμενη στο σύνολό της την πολιτιστική και κοινωνική της ζωή, η Αίγυπτος ήταν τόσο μοναδική όσο και η δομή αυτής της ίδιας της γης. Αυτό που ήταν επίσης μοναδικό ήταν η αιγυπτιακή πνευματική στάση, αυτή η ακλόνητη πεποίθηση ότι η πολιτιστική ταυτότητα της Αιγύπτου και η συνέχεια του φυσικού κόσμου ήταν ένα και το αυτό» (Fowden 1986, 14).
Οι αιγυπτιακοί ναοί ήταν τα κέντρα που υποστήριζαν την ύπαρξη του κόσμου. Η διατήρηση του αιγυπτιακού πολιτισμού και η συντήρηση του κόσμου ήταν πτυχές του ίδιου έργου που ανατέθηκε στους ιερείς και βρέθηκε στον ναό, όχι μόνο ένα δοχείο, αλλά και μια μνημειώδης και σαφής έκφραση. Στην Αίγυπτο της ύστερης εποχής, η ορθοπρακτική ιεροποίηση της ζωής αντιστοιχεί στην ιεροποίηση της χώρας, την ιδέα της Αιγύπτου ως «πιο ιερής χώρας»… αυτό σημαίνει μια ιδιαίτερη συνείδηση της αποκλειστικότητάς της, με βάση την ιδέα της μιας ιδιαίτερης εγγύτητας με τον Θεό, «το κοινό της ζωής όλης της Αιγύπτου με τους Θεούς».]
Ένα σημάδι της εκλεκτότητας και της αγνότητας ενός Αιγύπτιου είναι η περιτομή του (στην Αίγυπτο, κατά κανόνα, οι υψηλότερες κάστες περιτμήθηκαν, αργότερα η περιτομή προφανώς διατηρήθηκε μόνο μεταξύ των ιερέων, ως ένδειξη επιλογής, εκλεκτότητας, αγιότητας).
Όλ’ αυτά -αυτός ο απίστευτος πατερναλισμός των Αιγυπτίων, αυτή η συνείδηση της αποκλειστικότητάς τους (μερικές φορές σε παράλογες μορφές) και αυτή η περιτομή (ως ένδειξη της δικής τους αγνότητας και αγιότητας) αντιγράφεται και υιοθετείται από το Ισραήλ. Το αφομοιώνει μόνο σε μια εξαιρετικά μοναδική μορφή και, επιπλέον, σε θέση απόλυτης εχθρότητας προς την Αίγυπτο (αυτό τονίζει ο «μαύρος θρύλος» της Βίβλου).
Έτσι, είναι πολύ ολοφάνερο για να φανταστεί κανείς πώς μια συγκεκριμένη κοινότητα αντιφρονούντων, που μεγάλωσε μέσα στον αιγυπτιακό πολιτισμό, αλλά βρίσκεται σε βαθιά αντίθεση μ’ αυτόν, ενώνεται μέσω ενός νέου παραμυθιού, βασισμένου στον Αιγυπτιακό πολιτισμικό κώδικα, ωστόσο, συγκρουσιακός με την Αίγυπτο, και εγκαταλείπει την χώρα, ορμώντας σε άλλα όρια και ορίζοντες.
Και, όπως δεν είναι δύσκολο να διαπιστωθεί, είναι ακριβώς αυτό το κίνητρο (από την μια πλευρά, μίσος για το κράτος, οποιαδήποτε εξωτερική εξουσία, και από την άλλη, η αυτοθέωση) γίνεται η «κορυφαία μελωδία», το θεμελιώδες αρχέτυπο του Ισραήλ για όλους τους επόμενους αιώνες της ύπαρξής του.
Και αυτό που είναι πιο ενδιαφέρον είναι ότι στην πραγματικότητα γνωρίζουμε έναν εναλλακτικό αιγυπτιακό παραμύθι για την Έξοδο. Αυτή είναι η ιστορία του Αιγύπτιου ιστορικού Manetho (IV-III αι. π.κ.ε.), ενός ανθρώπου που κέρδισε τεράστια εξουσία τόσο στους επιστημονικούς κύκλους της αρχαιότητας όσο και στους σύγχρονους αιγυπτιολόγους.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις
(
Atom
)


