Κυριακή 27 Ιουνίου 2021

ΑΒΡΑΑΜ, Ο ΑΡΧΑΙΟΣ ΜΑΓΟΣ, ΠΟΥ ΑΝΑΜΕΙΓΝΥΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΖΩΗ ΜΑΣ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΟΠΟΙΟΝΔΗΠΟΤΕ ΑΛΛΟ ΑΝΘΡΩΠΟ

ΠΟΙΟΣ ΗΤΑΝ Ο «ΘΕΟΣ» ΤΟΥ ΑΒΡΑΑΜ;

Αναρωτιέστε ακόμα ποιός μπορεί να ήταν αυτός ο "θεός" που έλεγε στον Αβραάμ κάθε φορά μόνο αυτά που ήθελε ν’ ακούσει; Μα ποιος άλλος απ’ την φωνή των καυτών του πόθων!

Ο Αβραάμ είναι ο μάγος - προφήτης, που απ’ τα βάθη της εβραϊκής ιστορίας, έχει καταφέρει να αναμειγνύεται στην ζωή μας, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον άνθρωπο.

Μπορεί να μη φαίνεται, ή να έχουμε συνηθίσει, όμως ένα είναι απολύτως σίγουρο, τον άνθρωπο αυτόν τον κουβαλάμε στις ιστορικές μας πλάτες, περισσότερο και προσεκτικότερα απ’ οποιονδήποτε άλλον! Γι’ αυτό, με κουράγιο και υπομονή ας αναζητήσουμε όσα στοιχεία μπορούμε, για την διεκδικητικότερη αυτή μορφή της ανθρώπινης ιστορίας.

Ο Αβραάμ πληγώνοντας και θεραπεύοντας πλούσιους βασιλιάδες της περιοχής, έγινε «πλούσιος σφόδρα», τα θεϊκά όμως ελέη και τα ατέλειωτα αγαθά του, ήταν αναγκασμένος να τα σέρνει στις ερημιές, μέσα σε σκηνές και αθλιότοπους.

Ο Αβραάμ χρειαζόταν επειγόντως πατρίδα, άνεση χώρου και βοσκοτόπια.

Ο ξένος όμως αυτός τόπος, ήταν γεμάτος απ’ αυτούς τους τρισκατάρατους Σοδομο-Χαναναίους!

Αυτοί οι θεομίσητοι Χαναναίοι, αν και δεν είχαν για δικό τους κανένα τέτοιο παντοδύναμο "θεό", και ήταν αμαρτωλοί, γλεντζέδες και άσπλαχνοι, από γενιές τώρα είχαν δυστυχώς τα καλύτερα μέρη δικά τους. Όταν ο Αβραάμ κατέβηκε στην Χαναάν διαπίστωσε ότι: «οι Χαναναίοι κατώκουν τότε (ήδη) την γη ταύτην» Γέν.ΙΒ΄6

Για τους Χαναναίους, ο Αβραάμ δεν ήταν παρά ένας «περάτης». Δηλαδή ένας περαστικός ή «εβραίος», όπως τον αποκαλούσαν.

Ήταν δηλαδή ένας προσωρινός κάτοικος, ένας φιλοξενούμενος διαβατάρης από την γη τους. Ο Αβραάμ όμως, που ήθελε οπωσδήποτε τη γη και το βιός τους, ανέθεσε το καυτό του αυτό πρόβλημα στον προσωπικό του θεό, που μετά χαράς, σαν ο από μηχανής θεός (τζίνι της ανατολής), με ευνοϊκούς όρους και εντυπωσιακούς τρόπους, έλυσε και το προσωπικό αυτό προβλήματα του προφήτη του!

Ο Αβραάμ ήταν αδύνατον να δεχθεί, ότι αυτός ο μέγας μάγος απ’ την Χαλδαία, κάτοχος τόσων δυνάμεων και γόνος σπουδαίων προγόνων, τριγυρνάει στις καυτές ερημιές μεσ’ το λιοπύρι με τις ανεμόδαρτες και καψαλισμένες από τον ήλιο σκηνές του, χωρίς νερά και βοσκοτόπια για τα ζώα του ενώ... οι "κακοί" αυτοί και ανόητοι Χαναναίοι, έχουν τα καλύτερα βοσκοτόπια δικά τους, τις δροσερές πηγές και τις καλύτερες γωνίες της Χαναάν με παραδεισένιους αγρούς, κήπους, σπίτια, και πολιτείες!

Λοιπόν, σου μιλάει... ο οικογενειακός σου "θεός" ή δεν σου μιλάει!

Ο θεαματικός αυτός μάγος λοιπόν, σκηνοθέτησε και με θεατρική μαεστρία εκτέλεσε για τους απογόνους του μια εκστασιακή τελετή, με την οποία έδωσε κυριολεκτικά μαγική λύση στην μεγάλη αυτή ιδιοκτησιακή εκκρεμότητα της περιοχής. Σε ένα μοναδικό θεατρικό απόγευμα, με μια λαλίστατη σκηνική εξεικόνιση, διανθισμένη με φοβική έκσταση και άφθονα μαγικά δρώμενα, ανάγκασε όχι μόνο τα θεϊκά συμβόλαια να πέσουν κατ΄ ευθείαν από τον ουρανό, αλλά και να αφήσει πίσω του μια απαράμιλλη συνταγή πραγμάτωσης των μεγαλοϊδεατισμών του!

Διαβάζουμε αργά με δέος:

«Μετά δε τα πράγματα ταύτα εγενήθη ρήμα Κυρίου προς τον Αβραάμ... Εγώ είμαι ο Κύριος ο εξάγων σε εκ της Ουρ των Χαλδαίων δια να σοι δώσω την γη ταύτην εις κληρονομίαν. (Αυτά του είπε ο θεός). Ο δε Αβραάμ είπε (προσέξτε την ερώτηση!) Κύριε πόθεν γνωρίζω ότι θέλω κληρονομήσει αυτήν; (Β.Β. Κύριε, πως θα ξέρω ότι θα είναι δική μου;) Και είπεν ο Κύριος, (ότι ακολουθεί είναι η απάντηση!) Λάβε δάμαλι τριών ετών, και αίγα τριών ετών, και κριό τριών ετών, και τρυγόνα και περιστέρα. Και έλαβε πάντα ταύτα, και διέσχισε αυτά εις το μέσον και έθεσε έκαστο τμήμα απέναντι του ομοίου.(!) Κατέβησαν δε όρνεα επί τα πτώματα τα διχοτομημένα (Ο΄) και συνεκάθισεν αυτοίς ο Αβραάμ. Περί δε την δύσην του ηλίου έκστασις επέπεσεν επί τον Αβραάμ και φόβος σκοτεινός μέγας επέπιπτε έπ’ αυτόν... Όταν δε ο ήλιος έδυσεν (ο Αβραάμ με) λαμπάδες πυρός διήλθον ανά μέσον των διχοτομημάτων (πτωμάτων) Την ημέρα δε (νύχτα!) εκείνη, διαθήκη έκαμε ο Κύριος προς τον Αβραάμ λέγων, Εις το σπέρμα σου έδωσα την γην ταύτην. Από του ποταμού της Αιγύπτου (Νείλου) έως του ποταμού του μεγάλου του ποταμού Ευφράτου, τους Κεναίους, τους Κενεζαίους, τους Κεδμωναίους, τους Χαιτταίους, τους Φερεζαίους, τους Ραφαΐν, τους Αμορραίους, τους Χαναναίους, τους Ευαίους, τους Γεργεσαίους και τους Ιεβουσαίους.» Ο΄ Γέν.ΙΕ΄ 7- 20

Ο προφήτης Αβραάμ, διχοτόμησε προφητικά τα έθνη-ζώα και κατόπιν "συνεκάθισε"ανάμεσα στα φυσικούς διαμελιστές τους δηλαδή τα "όρνια"! «κατέβησαν δε όρνεα επί τα διχοτομημένα σώματα... και συνεκάθισεν αυτοίς Αβραάμ» Ο΄ Γέν.ΙΕ΄11

Σκεφτείτε για λίγο τον άνθρωπο αυτόν παρακαθήμενο με τα σαρκοβόρα όρνια πλάι στα διαμελισμένα πτώματα! Ο άνθρωπος αυτός κάθε άλλο παρά αστειεύεται. Κυριευμένος από εκστατική μανία, καθισμένος ανάμεσα στα αρπακτικά... φαίνεται αυτός να είναι ο αρπακτικότερος όλων! Ήρθε στην Χαναάν κυνηγημένος από παντού, και σκοπεύει "ευλογώντας" να εκδιώξει κυριολεκτικά διαμελίζοντας παντοιοτρόπως τους πάντες!
Η μαγική αυτή τελετή, που πιο μαύρη και ζοφερή δεν θα μπορούσε να την κάνει κανένας, απαντά σε συγκεκριμένη ερώτηση: πως θα κληρονομήσω εγώ και οι απόγονοί μου αυτή τη γη;! Τι λέει όμως τελικά η τελετουργική αλλά και παραστατικότατη αυτή απάντηση;
Η αρχαιο-μαγική αυτή ιεροτελεστία, που δυστυχώς μέχρι σήμερα κανείς ούτε ασχολήθηκε ούτε νοιάστηκε να ερμήνευσε, είναι κατά βάσην εξαιρετικά απλή! Ο Αβραάμ με την συγκεκριμένη τελετουργική παραστατική μαγεία του, αναθεματίζει (ειμαρμενοποιεί αρνητικά, καταροποιεί) φυλές, λαούς και έθνη, αφαιρώντας τους εικονικά ότι πολυτιμότερο έχουν, την "γη" και την κληρονομιά τους. Ο μεγάλος πρωτοπατριάρχης, άφησε στους απόγονους του, μια μοναδική συνταγή κατάκτησης της επιθυμητής γης.
Τα διχοτομημένα απ’ αυτόν ζώα, που ολοφάνερα προσφέρονται βορά στα σαρκοβόρα όρνεα, ανάμεσα στα οποία συνεκάθισε, είναι οι λαοί και τα έθνη, ενάντια στα οποία στρέφει το μαγικό αυτό ανάθεμα. Οι διαμελιστικές δυνάμεις ενάντιων τους, θα ενισχύονται από τους φυσικούς τους εχθρούς, (δηλαδή τα "όρνια") με τους οποίους σιωπηρά πρέπει να συνεργούν. Οι καυτές δάδες με τις οποίες περνά τελετουργικά ανά-μεσα στα διχοτομημένα υπολείμματα τους, είναι οι συνεχείς "καυτηριασμοί" που θα αποκλείουν κάθε δυνατότητα επανένωσης των εθνικών υπολειμμάτων και θα μονιμοποιούν τον συμβολικά εδώ δοσμένο διαμελισμό τους!

Απ’ τα βάθη της ιστορίας, η θεατρικο-μαγική αυτή συνταγή της καταστροφής των λαών μας κοιτά σαρκαστικά! Το διαιρεί και βασίλευε γεννήθηκε πολύ νωρίτερα απ’ ότι νομίζαμε. Η «γη» λοιπόν ήταν το λιγότερο, η εξουσία πάνω στα έθνη ήταν το βασικό ζητούμενο.

Διαμέλιζε, δώσε βορά στους φυσικούς εχθρούς και κάψε κάθε δυνατότητα επανένωσης των υπολειμμάτων τους! Αυτή φαίνεται πως είναι η διαχρονική συνταγή του Αβραάμ, για την συντριβή των εθνών, για την κατάληψη της αλλότριας (συμβολικής και ενίοτε πραγματικής) γης.

"Κανείς" εκκλησιαστικός δεν τόλμησε να σχολιάσει το παραμικρό για την κατάμαυρη αυτή μαγική εικόνα, με τον παρακαθήμενο στο γεύμα των ορνέων Αβραάμ! 
Ο Θεοδώρητος κάτι προσπάθησε φευγαλέα να ψελλίσει, για το συμβολικό αυτό απόγεμα λέγοντας: «τα δε τετράποδα διαμέλισε, επειδή την (επερχόμενη) εν Αιγύπτω κακουχία (των απογόνων του) εσήμαινε» Θεοδώρητος (ΕΙΣ ΤΗΝ ΓΕΝΕΣΙΝ ΞΣΤ΄) ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΟΚΤΑΤΕΥΧΟ 63.14
Μα αν ήταν έτσι, η ερμηνεία αυτή, όχι μόνο δεν άπαντα στην πολύ συγκεκριμένη ερώτηση του Αβραάμ, αλλά στην εξεικονιστική αυτή παράσταση ο ίδιος ο Αβραάμ θα φαινόταν ως ο άμεσος διαμελιστής του λαού του! Οι δε δάδες με τις οποίες διέρχεται ο ίδιος ανά μέσων των υπολειμμάτων, δεν μπορούν να αποκτήσουν κανένα νόημα!
Ο Αβραάμ είχε λοιπόν έναν μοναδικό τρόπο να χαρίζει στον εαυτό του προνομία. Σε μια έκρηξη προφητικής μελαγχολίας, αυτός ο απόλυτος ακτήμον, αυτοανακηρύσσεται διαχρονικός ιδιοκτήτης της περιούσιας όλων των εθνών της περιοχής!!! Αυτός ο μεγαλοευφυής κατασχέτης, σε ένα μοναδικό μαγικό απόγεμα, σε μια έξαρση προφητικής υστερίας, κατεβάζοντας τον θεό στο επίπεδο των αναγκών του, ανακηρύσσει ολόκληρο τον τότε γνωστό κόσμο μελλοντική του ιδιοκτησία! Το μέλλον ολόκληρης της γης, με θεϊκές διαδικασίες μεταβιβάζεται στον προφήτη μαγο-καταροποιό Αβραάμ!!! 
Κανένας λαός δεν εγνώριζε το παραμικρό. Κανείς δεν πληροφορήθηκε την από τον Αβραάμ τον μάγο ειμαρμενοποίηση του λαού του! Όμως απ’ το συγκεκριμένο "θεατρικό" απόγευμα και μετά, κυριολεκτικά ως δια μαγείας, οι ρόλοι άλλαξαν!
Η υπόσχεση είναι κατηγορηματική και σαφής: «τω σπέρματί σου δώσω την γην ταύτην» Γέν.ΙΒ΄7 «τω σπέρματί σου έως αιώνος» Γέν.ΙΓ΄15. Η "γη" όλων των προαναφερθέντων λαών, είναι πια με θεϊκά συμβόλαια "γραμμένη" στον Αβραάμ και στο "σπέρμα" του!
Φαίνεται παράξενο, αλλά όλα δείχνουν ότι ο Αβραάμ την συγκεκριμένη αυτή μοναδική για την ιστορία της ανθρωπότητας νύχτα, έγραψε κυριολεκτικά όλη την ανθρωπότητα... στο σπέρμα του...!!!
Στα μάτια του Αβραάμ, οι πέριξ λαοί είναι πλέον παρείσακτοι και προσωρινά φιλοξενούμενοι στην δική του πια θεόδοτη γη!!!
Οποίος, νομίζει ότι στην ενδιαφέρουσα πράγματι αυτή ερμηνεία υπερβάλουμε, και χάριν εντυπώσεων παραποιούμε την λαλίστατη αυτή εικόνα, τότε διαβάστε προσεκτικά την με κάθε λεπτομέρεια προσχεδιασμένη συντριβή των εθνών, που λίγο αργότερα ο κύριος αποδέκτης της μαγικής αυτής τελετής (το εβραϊκό ιερατείο) αναλαμβάνει δραστικά να πραγματοποιήσει:
«Ούτω λέγει Κύριος, Λάβε το ποτήριον τούτο του (Ο΄ άκρατου) οίνου εκ της χειρός μου (τι είδους "οίνος" είναι αυτός... αποφασίστε εσείς) και πότισον εξ αυτού πάντα τα έθνη, προς τα οποία εγώ σε αποστέλλω και θέλουσι πίει και ταραχθεί και παραφρονήσει... και έλαβον το ποτήριον εκ χειρός Κυρίου και επότισα πάντα τα έθνη... και τους βασιλείς και τους μεγιστάνας δια να καταστήσω αυτούς ερήμωσιν, θάμβος, συριγμόν και κατάραν... τον Φαραώ και τους δούλους αυτού και άπαντα τον λαόν αυτού (Ο΄) και πάντας τους βασιλείς των αλλοφύλων, (Φιλισταίων), Ασκάλωνα, Γάζα, Ακκαρών, Αζώτου, Εδώμ, Μωάβ, Αμών, Τύρου, και πάντας τους βασιλείς της Σιδώνος και τους βασιλείς των νήσων των πέραν της Θαλάσσης (Αιγαίου) Δαιδάν και Θαιμάν και πάντας του βασιλείς της Αραβίας και των λαών των κατοικούντων εν τη ερήμω και τους βασιλείς της Ζιμβρί, Ελάμ και πάντες τους βασιλείς των Μήδων και πάντες τους βασιλείς του βορρά τους μακράν και τους εγγύς ένα μετά του άλλου και πάντα τα βασίλεια της οικουμένης τα επί προσώπου της γης... πίετε και μεθύσατε και εμέσατε και πέσετε και μη σηκωθείτε.» Μασ. Ιερεμίας ΚΕ΄15-27 (Ο΄ Ιερεμίας ΛΒ΄13-) 
Αυτό που μόλις διαβάσατε, δεν είναι ένα προφητικό παραλήρημα άνευ σημασίας. Είναι ο επόμενος προωθημένος ιερατικός σχεδιασμός, για την εκπλήρωση της αβραμικής κατασχετήριας δέσμευσης: «τω σπέρματί σου δώσω την γην ταύτην». 
Ένα είναι σίγουρο. Κανένας αξιοπρεπής "θεός" σε οποιαδήποτε μεριά της γης και σε καμμιά γωνιά της ιστορίας δεν χαρίζει ξένη γη. Η Βίβλος είναι ολοφάνερα γεμάτη από συνταγές κατασχετικής μαγείας, και φορτωμένη από συνεπέστατες ιερατικές ενέργειες, στην ιδια ακριβώς κατεύθυνση των παρανοϊκών διεκδικήσεων της αβραμικής τους κληρονομιάς!

Αν νομίζετε ότι τα εδάφια αυτά, είναι μια εξαίρεση στα βιβλικά κείμενα, κάνετε τεράστιο λάθος. Υπάρχει ατελείωτη ποικιλία από τέτοιες και χειρότερες συνταγές καταμαγγάνευσης των λαών της γης, και είναι διάσπαρτες σχεδόν σε όλα τα βιβλία και τις παράξενες ιστορίες της Παλαιάς Διαθήκης. Το αβραμικό κατασχετήριο όραμα που δεσπόζει εντυπωσιακά στα πρώτα κιόλας κεφαλαία της, διατρέχει σαν κατακόκκινο ματωμένο νήμα, ολόκληρη την προφητική αλυσίδα από και προς τον Αβραάμ!
Η Παλαιά Διαθήκη από την άποψη αυτή, δεν είναι παρά ο τσελεμεντές του εξανδραποδισμού και της παρανοϊκότερης καταστροφής των λαών, που εμείς με την εγκληματική αγαθότητα μας, για ελάχιστα, ανεξακρίβωτης αξίας ανταλλάγματα... πρόθημα αγιοποιήσαμε!!!
Αν λοιπόν δεχθούμε ότι όλα αυτά αληθεύουν απολύτως, τότε κάτι πολύ σοβαρό έγινε ακριβώς εκείνη την νύχτα, όταν ο Αβραάμ ρώτησε τον εγκεφαλικό θεό του: πόθεν γνωρίζω ότι θέλω κληρονομήσει την γη;
Ο άνθρωπος αυτός, που διωγμένος από παντού έφτασε στο πυκνοκατοικημένο αυτό σταυροδρόμι δύσης και ανατολής, (ανάμεσα σε έντεκα τουλάχιστο διακριτές σ’ αυτόν εθνότητες), δεν είχε την δύναμη να αποσπάσει με τους συνήθεις τρόπους, ούτε ένα μικρό τμήμα γης. Ο ίδιος πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του το κατασκηνωμένος στην Χαναάν: «πλησίον των δρυών Μαμβρή» Γέν.ΙΒ΄18. Μεσ’ την προφητική του όμως μελαγχολική μεγαλομανία, έκανε κάτι τρομακτικό... έθεσε τις βάσεις για αιώνιο διεκδικητικό και δόλιο κατασχετικό πόλεμο.
Με τους καλά θεολογιμένους πόθους του, κατάφερε να δεσμεύσει τις εξελίξεις! Αυτός ο ειμαρμενοποιός μάγος, κληροδοτεί στους συνεχιστές του, μαζί με τις ασυνήθιστες δυνατότητές του και την εντολή κατάσχεσης της γης των εθνών! Στο "σπέρμα" του θα ακουμπήσει την απαράγραπτη υποχρέωση για αιώνια επιβουλή κατά των οργανωμένων εθνών!
Μετά απ’ αυτόν τον μαγικό διαμελισμό των εθνών, το ανθρώπινο μέλλον δεν θα είναι ποτέ πια το ίδιο! Από την άποψη αυτή, ο άνθρωπος αυτός, είναι όχι μόνο η απαρχή των προφητών, αλλά και ο χειρότερος εμπρηστής του μέλλοντος... ο καταστροφικότερος προφήτης όλων των εποχών!

Ο Αβραάμ σε μια στιγμή προφητικής έκρηξης, δέσμευσε και προκαθόρισε το βασικότερο ανθρώπινο περιουσιακό στοιχείο... το μέλλον!
Αν όλα αυτά δεν τελούσαν υπό την προστατευτική καλύπτρα της πανίσχυρης θρησκείας, με μια μάτια και ο τελευταίος σκεπτόμενος άνθρωπος, θα τοποθετούσε τη συμπεριφορά του Αβραάμ, στα πλέον ενδιαφέροντα άκρα της στερητικής παθολογίας. Με τον θεό παραμάσκαλα όμως, ο Αβραάμ μπορεί να λέει μεγαλοστομίες στο όριο του θεολογικού μεγαλείου και της παράνοιας, χωρίς κανείς να ενδιαφέρετε για την πιθανότητα της στεγνής θεοκαπηλίας!
Η εποχή λοιπόν της ιστορικής αθωότητας, έληξε εκείνη την μαγική νύχτα. Η εποχή της φυσικής αντιπαλότητας μεταξύ των εθνών ξεπεράσθηκε. Στην ιστορία της ανατολικής μεσόγειου, εμφανίσθηκαν δυναμικά οι διαχρονικοί καταροποιοί και οι αναίτιοι κατ’ επάγγελμα διαμελιστές εθνών! Η σοβαρή ανάμιξή τους στην διεθνή και πλανητική ιστορία, ήταν απλά θέμα χρόνου!
Πράγματι στο διάβα του χρόνου μετά από κατάλληλες αβραμικές "ευλογίες", οι ανυποψίαστοι λαοί επρόκειτο να καταλήξουν νεροκουβαλητές και ξυλοκόποι (Ιησ. Ναυή Θ΄21), τσοπάνηδες, κηπουροί και ανεγκέφαλοι δούλοι των ταλαντούχων αυτών μάγων. Ησαΐας ΞΑ΄5
Φαίνεται λοιπόν ότι στην τέως Χαναάν (Παλαιστίνη), γεννήθηκε ο χειρότερος εφιάλτης της ιστορίας! Η ανίκητη ιδέα της διαχρονικής ευλογητικής κατάρας! Ο ίδιος ο δόλος αυτοπροσώπως, που σαν ψυχοβόρος θεός απ’ την Χαλδαία, κατέφθασε για να κατασπαράξει τους ανυποψίαστους λαούς της γης!
Ο αρχιπατριάρχης του δόλου Αβραάμ, αποφάσισε, δέσμευσε και υποχρέωσε το ιερατείο των απογόνων του, να κατάσχει την "γη" των λαών και να θρέφεται παρασιτικά, παγιδεύοντας, διαμελίζοντας και καταναλώνοντας, τους κόπους των άλλων εθνών!
Τα έθνη είναι μακρόβιες διαχρονικές οντότητες, όταν υπονομεύεται το μέλλον των εθνών, υπονομεύεται το μέλλον της ανθρωπότητας! Ο Αβραάμ λοιπόν το μοιραίο αυτό απόγευμα, με την ευφυΐα ενός μαινόμενου ακτήμονα μάγου, είχε το μεγάλο ιστορικό όραμα, τόλμησε να διασπαθίσει ολόκληρο το ανθρώπινο μέλλον!!!
Η ειμαρμενοποιός μαγεία

Κάτι που στην παραπάνω προφητική εικόνα δεν πρέπει να μείνει ασχολίαστο, είναι η ομολογημένη έκσταση (Γέν.ΙΕ΄12) κάτω απ’ την οποία συμβαίνουν τα αβραμικά δρώμενα. Η έκσταση και ο μέγας σκοτεινός φόβος που έπεφτε πάνω του, απ’ τον Β. Βέλλα μεταφράζεται: «ο Αβραάμ έπεσε σε βαθύ ύπνο, (!) και τον έπιασε έντονο και φοβερό άγχος»

Τέτοιες θεατρικές προφητικές εκστάσεις ήταν και παραμένουν πολύ συνηθισμένες στους κύκλους των μάγων.

Ο Αβραάμ όπως κάθε τυπικός προφήτης, φαίνεται πως συνήθιζε και ο ίδιος την χρήση ενορατικών φυτών! Τα εκστασιογώνα αυτά φυτά, όφειλε να τα γνωρίζει κάθε συνετός μάγος, αφού ουσιαστικά ήταν τα καθημερινά όπλα του προφητισμού και της μαγείας του.

Ειδικά για τον Αβραάμ, βρίσκουμε γραμμένη την χαρακτηριστικότερη περιγραφή που παραπέμπει σε εκστασιακή θεοκατάληψης. Ο προφήτης με την αλλοιωμένη απ’ τα εκστατικά-προφητικά βότανα συμπεριφορά του, έπειθε και τον τελευταίο απ’ τους θεατές του, ότι μετά την προφητική του έξαρση, ο θεός εγκατέλειπε το σώμα του, στο οποίο είχε προσωρινά κατέβει! Αυτό ακριβώς βρίσκουμε πολύ καθαρά γραμμένο για τον άνθρωπο της βοτανο-μαγείας Αβραάμ: «Αφού δε ετελείωσε λαλών (ο θεός) προς αυτόν, ανέβη ο θεός (!) από του Αβραάμ» Γέν.ΙΖ΄22

Αργότερα, επί Μωυσέως, όταν οι συνομιλίες με τον φυλετικό αυτό θεό έγιναν καθημερινές, οι λόγοι αυτής της θεατρικής έκστασης εξέλειπαν! Ο θεός ερχόταν και έφευγε καθημερινά στην σκηνή του Μαρτυρίου χωρίς να ανεβαίνει ή να κατεβαίνει πια πάνω στους προφήτες του, αλλοιώνοντας καθημερινά την συμπεριφορά τους!

Βέβαια η ανατριχιαστική αυτή εικόνα του προφητικού εθνο-διαμελισμού, (για να επιστρέψουμε στον Αβραάμ) μπορεί να διέφυγε με κάθε ευκολία από την δική μας παθητικότητα. Μπορεί και χιλιάδες ακόμα ιερο-νυσταγμένοι θεολόγοι, διαβάζοντας την Βίβλο, με τα χοντρά παραμορφωτικά γυαλιά της υπόδουλης πίστης τους, να προσπέρασαν κατανυκτικά τον ορνιο-συνάχτη Αβραάμ... είχα όμως την βεβαιότητα, πως η εξαιρετικά αποκαλυπτική αυτή εικόνα, δεν θα άφηνε αδιάφορους τους σοφούς Ραβίνους.

Με ζωηρή την ελπίδα της δικαίωσης στην παραπάνω ερμηνεία, έριξα μια μάτια στους «εβραϊκούς μύθους»... και φυσικά δικαιώθηκα αμέσως! Διαβάζουμε την απόλυτη σχεδόν παραδοχή της ερμηνείας μας: «Άλλοι υποστηρίζουν ότι τα τεμαχισμένα από τον Αβραάμ πτώματα ήταν προάγγελοι αυτοκρατοριών...(άρα εθνών!) Αν ο Αβραάμ δεν είχε (από τότε) τεμαχίσει τα ζώα (ζώα=έθνη!) με το σπαθί του, (εννοεί το "σπαθί" της μαγείας του) αυτές οι αυτοκρατορίες θα ‘χαν γίνει πανίσχυρες, έτσι όμως εξασθένισαν»! Gen. Rab. 437. Mid. Agada Gen. 33 PRE, κεφ. 28. «Εβραϊκοί Μύθοι» σελ. 142,(ε)

Συγχαρητήρια λοιπόν, πράγματι εμείς ήμασταν και παραμένουμε... τα ζώα του προφητικού διαμελισμού!

Αν λοιπόν όλα αυτά αληθεύουν, γεννιέται το εξαιρετικά σημαντικό ερώτημα: Είμαστε ιστορικά αντιμέτωποι μόνο με την φυσική μας ειμαρμένη;
Είχαμε δηλαδή μέχρι σήμερα αντιπάλους μας, μόνο τις φυσικές μας ανεπάρκειες; Την άγνοια, τις στενοκεφαλιές μας, την τεμπελιά μας αν θέλετε, και τις δεισιδαιμονίες μας...; Ή κάποιοι συστηματικά και με κάθε μέσον, διαμέλιζαν και καταροποιούσαν τις επιδόσεις μας, και υπονόμευαν τις εξελίξεις και την ιστορία των λαών μας;

Οι φυσικές δυνάμεις των εθνών, καταναλώνονται στην δύνη και τις τριβές της φυσικής τους ειμαρμένης, ή κάποιοι μεθοδικά συνωμοτούν εις βάρος τους; Αντιμετωπίζουμε μόνο τους φυσικούς μας εχθρούς, ή κάποιοι επαγγελματίες εθνο-σπαράκτες, χωρίς φανερό κίνητρο και εχθρότητα, με την επαγγελματική ψυχρότητα των αόρατων ψιθυριστών εξουσίας, κρυμμένοι πέρα απ’ το ορατό φάσμα των υποψιασμών μας, μεθοδικά σχεδιάζουν διλήμματα, δημιουργούν ανίερες συμμαχίες, αναμοχλεύουν εχθρότητες, αναθερμαίνουν διαιρετικές τάσεις, και κατακαίουν αόρατοι κάθε δυνατότητα επανένωσης, ενισχύοντας ακατάπαυστα τους φυσικούς μας διαμελιστές; Είμαστε αντιμέτωποι μόνο με την φυσική μας ειμαρμένη ή η αβραμικη μαγεία εδώ και αιώνες ανενόχλητη ειμαρμενοποιεί σε βάρος μας;

Επιτέλους, μήπως υπάρχουν κατ’ επάγγελμα διαμελιστές λαών και πολιτισμών;
Είναι το ίδιο βασικό ερώτημα δοσμένο με διαφορετικούς τρόπους. Θεωρώ λοιπόν αυτήν την ερώτηση, σημαντικότερη από οποιαδήποτε άλλη.

Στην πολυδάκρυτο μάχη της νοημοσύνης, νικήσαμε πολλούς εχθρούς! Αυτός όμως ο αόρατος δόλος, φαίνεται πραγματικά ανίκητος! Η τελική έκβαση εξαρτάται απολύτως, απ’ την απάντηση που θα δώσουν άμεσα οι άνθρωποι στη συγκεκριμένη αυτή ερώτηση: Ζούμε ή όχι σε καθεστώς ευλογο-καταροποιού μαγείας; Μήπως δεσμώτες και ελευθερωτές είναι τα ίδια πρόσωπα;

Οι λαοί όπως και οι άνθρωποι, έχουν αμέτρητους κατανοητούς λόγους να μαθαίνουν απ’ τα λάθη τους, αν όμως πίσω απ’ τις αποτυχίες τους υπάρχει κάποια αόρατη μεθοδική παγιδοποιός δύναμη, τα προβλήματα χιλιαπλασιάζονται και η κατάσταση αυτή, μπορεί να τρελάνει και τους πλέον φιλότιμους ανθρώπους, και να καταστήσει ακατανόητα ακόμα και τα πιο απλά δεδομένα της ιστορίας!

Τι συμβαίνει λοιπόν, και παρά τις φιλότιμες προσπάθειες μας, έχουμε καταφέρει μόνο άθλους αποτυχίας; Μήπως η ιερότητα, το πλέον κατανοητό εγερτήριο των λαών μας πρόδωσε; Μήπως προδώσαμε εμείς την ιερότητα, παραδίδοντάς την σε ιεροφανείς και αναξίους; Δυστυχώς, ακόμα και οι ερωτήσεις αυτές, ακούγονται απόκοσμες και ξένες, σαν να έρχονται από έναν άλλον αξιοπρεπέστερο και φιλευσεβέστερο κόσμο!

Παραδόξως, σχεδόν σε ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία, γύρω απ’ το μέγιστο λαϊκό αγαθό την ιερότητα, αντί να βλέπουμε άσβεστη την εξαγνιστική πυρά των ερωτήσεων... βλέπουμε μονίμως γύρω της τον πολιορκητικό χορό των ιερατείων.

Ολόκληρο το μέλλον της ανθρωπότητας, έχει γίνει στόχος κατάσχεσης και συνολικά το ανθρώπινο μέλλον, έχει εμπλακεί στα κατασχετικά σχέδια μιας αιώνιας αβρααμικής συνομωσίας! Πρόκειται πράγματι για την σημαντικότερη και αινιγματικότερη ιστορικά, κήρυξη μυστικού διαχρονικού παγκόσμιου πολέμου!

ΑΒΡΑΑΜ: Ο ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΕΡΟΣ ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΕΠΟΧΩN

Οι θεϊκές υποσχέσεις, ήταν πλέον επίμονες και μεγαλεπήβολες, και επιτέλους από κάπου έπρεπε οπωσδήποτε ν’ αρχίσει και η πραγματοποίησή τους. Ο "θεός" του, γίνεται ολοένα και πιο συγκε­κριμένος στην παραχώρηση εδαφών, αλλά και συνεχώς πιο γενναιόδωρος: «έκαμε διαθήκη ο Κύριος προς τον Αβραάμ λέγων. Εις το σπέρμα σου (στους απογόνους σου) έδωσα την γην ταύτην, από του ποταμού της Αιγύπτου (Νείλο!) έως του ποταμού του μεγάλου, του ποταμού Ευφράτου»! Gen.15.18.

Φαντασθείτε την έκταση!

Ο "θεός" έφτασε να υποσχεθεί στον προφήτη του, ακριβώς όλη τη γνωστή στον Αβραάμ περιοχή των περιπλανήσεών του. Διότι, κατάγεται απ’ την Ουρ του Ευφράτη στην Ανατολή. Μετανάστευσε Βόρια στην Χαρράν, της Βόρειας Μεσοποταμίας και εμπορεύτηκε τις χάρες της Σάρρας, Νότια στα Γέραρα και δυτικότερα στην Αίγυπτο! Ε λοιπόν, όλη αυτή την απέραντη περιοχή της δράσης του, εκτάσεως χιλιάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων,[1] διεκδικεί ο θεός του Αβραάμ για το "σπέρμα" του προφήτη του... Τι καλός θεός πράγματι!

Οφείλουμε να παραδεχθούμε, ότι ο Άνθρωπος αυτός, μόνο τυχαίος δεν είναι! Οι διαστάσεις των διεκδικήσεών του είναι αυτοκρατορικές. Υπερβαίνουν κατά πολύ μάλιστα εκείνες των ισχυρότερων βασιλέων της περιοχής του. Και βέβαια ο θεός του, δεν του χαρίζει μόνο γη, αλλά προσδιορίζει πολύ συγκεκριμένα και τους λαούς που πρόκειται να χάσουν την γη τους! Είναι σαφέστατος, καταγράφοντας μάλιστα με λογιστική ακρίβεια, τις 10 εθνότητες που τότε κατοικούσαν την παραπάνω έκταση, σαν τα μελλοντικά θύματα των ατελείωτων απαλλοτριώσεών του: «στους απόγονους σου θα δώσω την γη που τώρα κατοικείται απ’ τους Κεναίους και τους Κενεζαίους και τους Κεδμωναίους και τους Χετταίους και τους Φερεζαίους και τους Ραφαΐν και τους Αμορ­ραίους και τους Χαναναίους και τους (Ο΄: Ευαίους) Γεργεσαίους και τους Ιεβουσαίους». Γέν.15.20.

Με λογιστική επιμέλεια απαριθμεί ο προφήτης τους λαούς-στόχους δείχνοντας μας μεταξύ των άλλων του προσόντων και την άριστη γνώση της περιοχής. Δέκα (10) και κατά την μετάφραση των Ο΄ έντεκα (11) είναι οι λαοί που εν αγνοία τους, θα χάσουν προσεχώς την γη τους, γιατί έτσι το θέλησε ένας άγνωστος θεός ενός περαστικού προφήτη!

Οι Χαναναίοι (Σόδομα-Γόμορρα) είναι μέσα στους θεόδοτους στόχους. Τίποτε λοιπόν δεν μπορεί να αναχαιτίσει τον προφήτη, απ’ το να ψάχνει για οποιαδήποτε ευκαιρία να εκπληρώσει τη θεϊκή αυτή συναλλαγή κατάσχεσης, που συνεχώς γίνεται και πιο συγκεκριμένη: «σε σένα και στους απογόνους σου θα δώσω την χώρα που τώρα κατοικείς σαν ξένος, όλη τη χώρα της Χαναάν για αιώνια ιδιοκτησία (Ο΄ εις κατάσχεσιν) και (έτσι) θα είμαι ο θεός τους». Γέν.17.8 // Γέν.15.7. // Γέν.18.18. // Γέν.22.18. // Γέν.24.7.

Σε πιάνει πράγματι δέος μπροστά στις αξιώσεις ενός τέτοιου πληθωρικού καιροσκόπου Χαλδαίου. Ο άνθρωπος αυτός... που είναι ανεξήγητα, αθεράπευτα, ίσως και παθολογικά μεγα­λο­μανής, διεκδικεί ιδιοκτησία, έτσι απλά, σ’ όλη τη γη που έτυχε να δει, να περάσει, να φιλοξενηθεί, ή... να ακούσει για την ύπαρξη της!

Οι παραπάνω βιβλικές κατασχετικές δηλώσεις, είναι το σημαντικότερο έγγραφο αναίτιας και αναίσχυντης εχθρότητας και ουσιαστικά το μεγαλειωδέστερο μνημείο κήρυξης αιώνιου κατασχετικού πόλεμου, κατά του μέλλοντος ολόκληρης της ανθρωπότητας. Τίποτε παρόμοιο δεν μπορεί να βρεθεί, στα κείμενα ολόκληρης της ανθρώπινης γραπτής κληρονομιάς!

Μπροστά σ’ αυτήν την ορκισμένη, αιώνια υπονόμευση της ειρήνης, οι υπόλοιπες βιβλικές καταστροφές που προηγήθηκαν, φαίνονται κυριολεκτικά από φανταστικές έως ασήμαντες. Οι γραμμένες όμως αυτές αιώνιες κατασχετικές διεκδικήσεις, γέννησαν, εξέθρεψαν και ανόρθωσαν, έναν διαχρονικό ον, με στόχο την παντοειδή κατασχετική επίθεση σ’ ολόκληρο το μέλλον της ανθρωπότητας!

Ίσως ακούγεται υπερβολικό, αλλά απ’ την στιγμή που τα συμβόλαια των κατασχέσεων αυτών, επεκτείνουν την ισχύ τους στις μέλλουσες γενεές και απειλούν σαφέστατα την ιδιοκτησία των κατοίκων ολόκληρης της γης... τότε ολόκληρο το μέλλον της ανθρωπότητας, έχει γίνει στόχος κατάσχεσης και συνολικά το ανθρώπινο μέλλον, έχει εμπλακεί στα κατασχετικά σχέδια μιας αιώνιας αβρααμικής συνομωσίας! Πρόκειται πράγματι για την σημαντικότερη και αινιγματικότερη ιστορικά, κήρυξη μυστικού διαχρονικού παγκόσμιου πολέμου!

Τι δίνει όμως στον Αβραάμ αυτή την απίστευτη αίσθηση κατασχετικής δύναμης; Μόνο μέρος της πολυσήμαντης αυτής ερώτησης μπορούμε να απαντήσουμε. Ο Αβραάμ γνωρίζει! Γνωρίζει κάτι, που εμείς ακόμα με καθυστερήσει χιλιάδων χρόνων απ’ την εποχή του, ούτε που υποπτευόμαστε! Ο Αβραάμ γνωρίζει, ότι με τα μυστικά του όπλα και τις σιωπηρές παγίδες του δόλου του, είναι αήττητος και δικαιολογημένα πιστεύει ότι κληροδοτώντας τέτοια απόκρυφη σοφία και αόρατα όπλα στους απογόνους του, θα είναι ικανός, μέσα απ’ αυτούς, να κατακτήσει (να ευλογήσει) ολόκληρο τον μέλλοντα Κόσμο!

Βέβαια, πρέπει εδώ να σημειώσουμε προσγειωμένα, ότι η τεράστια αυτή έκταση απ’ τον Ευφράτη έως το Νείλο, ουδέποτε κατακτήθηκε απ’ το σπέρμα, (φυσικούς απογόνους), του υπερ-φιλόδοξου προφήτη και η ιστορία βγάζει σχετικά ψεύτικη την υπόσχεση του Αβρααμικού θεού. Τελικώς όμως, δ’ άλλης οδού και τρόπου, ο Αβραάμ και η θεότητα του, άπλωσαν την ιδεολογική τους επιρροή και σκέπασαν όντως αυτήν και πολύ μεγαλύτερη ακόμα έκταση απ’ την προαναφερθείσα.
----------------------------------
[1] Τον Νείλο χωρίζουν σε ευθεία γραμμή απ’ τον Ευφράτη 1600 χμ! Αν κάνετε έναν κύκλο με αυτή την διάμετρο, θα δείτε ότι μόνο στην συγκεκριμένη περιοχή ιδιοκτησίας του Αβραάμ περιλαμβάνονται 2.000.000 τετρ. Χιλιόμετρα! Αργότερα αυτή η κληρονομιά αυξήθηκε έτι περισσότερο περιλαμβάνοντας όλα τα έθνη της γης! 
ΔΕΣ

Περί αξιοπρέπειας

Η αξιοπρέπεια είναι κάτι πολύ σπάνιο. Ένα γραφείο ή μία αξιοσέβαστη θέση δίνουν αξιοπρέπεια. Είναι σαν να φοράς γραβάτα. Η γραβάτα, το κοστούμι, το πόστο, δίνουν αξιοπρέπεια. Ένας τίτλος ή μια θέση δίνουν αξιοπρέπεια. Ξεγύμνωσε όμως τους ανθρώπους απ’ όλα αυτά και θα δεις ότι πολύ λίγοι θα έχουν εκείνη την ποιότητα της αξιοπρέπειας που δίνει η ελευθερία τού να μην είσαι τίποτα.

Οι άνθρωποι λαχταρούν να είναι κάτι, και με το να είναι κάτι παίρνουν μια θέση στην κοινωνία που θεωρείται σεβαστή. Οι άνθρωποι κατατάσσονται σε διάφορες κατηγορίες -έξυπνοι, πλούσιοι, επιστήμονες, άγιοι- κι όποιος δεν μπορεί να καταταγεί σε μια κατηγορία αναγνωρισμένη από την κοινωνία, θεωρείται πρόσωπο περιθωριακό.

Η αξιοπρέπεια δεν μπορεί να θεωρηθεί σαν κάτι δεδομένο, δεν μπορεί να καλλιεργηθεί και αν κανείς είναι συνειδητά αξιοπρεπής σημαίνει ότι όλη την ώρα νοιάζεται μόνο για τον εαυτό του, που σημαίνει ότι είναι ασήμαντος, μικροπρεπής. Το να είσαι τίποτα σημαίνει ότι είσαι ελεύθερος από την ιδέα του να είσαι κάτι. Αληθινή αξιοπρέπεια υπάρχει όταν δεν ανήκεις ή βρίσκεσαι σε κάποια ξεχωριστή θέση. Αυτό δεν μπορεί κανείς να στο αφαιρέσει, θα υπάρχει πάντα.

Το ν’ αφήνεις τη ζωή να κυλάει ελεύθερα χωρίς να μένει πίσω της κανένα κατακάθι, σημαίνει ύπαρξη πραγματικής επίγνωσης.

Ο ανθρώπινος νους είναι σαν το κόσκινο που άλλα κρατάει κι άλλα αφήνει να περνάνε. Εκείνα που κρατάει έχουν το μέγεθος των επιθυμιών του και οι επιθυμίες, όσο κι αν είναι βαθιές, δυνατές ή ευγενικές, είναι μικρές κι ασήμαντες γιατί η επιθυμία είναι κατασκεύασμα του νου.

Χρειάζεται ολοκληρωτική επίγνωση να μη συγκρατείς τη ζωή, αλλά να την αφήνεις να κυλάει ελεύθερα, χωρίς να κάνεις καμιά επιλογή. Πάντοτε διαλέγουμε και κρατάμε· διαλέγουμε εκείνα που έχουν σημασία και τα κρατάμε για πάντα. Αυτό είναι που ονομάζουμε εμπειρία και τον πολλαπλασιασμό των εμπειριών τον ονομάζουμε πλούτο της ζωής.

Ο πλούτος της ζωής είναι η απελευθέρωση από την αποθήκευση εμπειριών. Η εμπειρία που παραμένει, που κρατιέται, εμποδίζει εκείνη την κατάσταση όπου το γνωστό δεν υπάρχει. Το γνωστό δεν είναι ο θησαυρός, αλλά ο νους προσκολλιέται σ’ αυτό κι έτσι καταστρέφει ή ρυπαίνει το άγνωστο.

Η ζωή είναι μια περίεργη ιστορία. Ευτυχισμένος είναι ο άνθρωπος που δεν είναι τίποτα.

Είμαστε – οι περισσότεροι τουλάχιστον – πλάσματα της διάθεσης ή μιας ποικιλίας από διαθέσεις. Λίγοι από μας ξεφεύγουν απ’ αυτό.

Για μερικούς έχει σχέση με τη σωματική τους κατάσταση, για άλλους με τη διανοητική και μας αρέσει αυτή η «μια πάνω μια κάτω» κατάσταση, νομίζουμε ότι αυτή η αλλαγή διάθεσης είναι μέρος της ύπαρξης ή πάλι απλώς αφήνει κανείς να παρασύρεται μια από τη μία διάθεση και μια από την άλλη.

Υπάρχουν όμως μερικοί που δεν είναι πιασμένοι σ’ αυτό το «πάνω κάτω», που είναι ελεύθεροι από το να παλεύουν να γίνουν κάτι, έτσι που εσωτερικά υπάρχει μια σταθερότητα που δεν είναι αποτέλεσμα θέλησης, μια σταθερότητα που δεν έχει καλλιεργηθεί, που δεν είναι σταθερότητα από συγκεντρωμένο ενδιαφέρον σε κάτι, ούτε είναι αποτέλεσμα κάποιας δραστηριότητας σαν τις παραπάνω. Εμφανίζεται όταν η θέληση παύει να δρα.

Τα χρήματα πραγματικά καταστρέφουν τους ανθρώπους. Οι πλούσιοι έχουν μια ιδιαίτερη αλαζονεία. Με πολύ λίγες εξαιρέσεις, σε κάθε χώρα, οι πλούσιοι έχουν γύρω τους εκείνη την ιδιαίτερη ατμόσφαιρα ότι μπορούν να κάνουν ό,τι θέλουν οποιονδήποτε, ακόμα και τους θεούς, και μπορούν πράγματι ν’ αγοράσουν τους δικούς τους θεούς. Αυτή η ατμόσφαιρα όμως δεν υπάρχει μόνο στον πλούτο, αλλά και στις ικανότητες, τα ταλέντα, που μπορεί να έχει κανείς. Οι ικανότητες δίνουν στον άνθρωπο μια παράξενη αίσθηση ελευθερίας. Τον κάνουν να νιώθει επίσης ότι είναι ανώτερος από τους άλλους, ότι είναι διαφορετικός. Όλα αυτά του δίνουν μια αίσθηση υπεροχής: κάθεται ικανοποιημένος και κοιτάζει τους άλλους να πασχίζουν και να ντροπιάζονται• δεν έχει συναίσθηση της δικής του άγνοιας και σε τι σκοτάδι βρίσκεται ο νους του.

Τα λεφτά και οι ικανότητες προσφέρουν μια πολύ καλή φυγή απ’ αυτό το σκοτάδι. Αλλά και η φυγή είναι ένα είδος αντίστασης που γεννάει τα δικά της προβλήματα. Η ζωή είναι μια περίεργη ιστορία.

Ευτυχισμένος είναι ο άνθρωπος που δεν είναι τίποτα.

Ο πνευματικός άνθρωπος

Πνευματικός άνθρωπος είναι ο φιλοσοφικά συγκροτημένος και καλλιεργημένος σε βάθος.

Ο άνθρωπος του πνεύματος θεωρείται ο αντίποδας του ανθρώπου της πράξης. Αυτό όμως δεν είναι αναγκαστικά απόλυτο. Ωστόσο είναι πραγματικότητα ότι ο θεωρητικός άνθρωπος των ιδεών και των φιλοσοφικών προβληματισμών διαφέρει ριζικά από τον πρακτικό άνθρωπο των συνεχών υποθέσεων και της βιομέριμνας.

Ο πνευματικός άνθρωπος δεν είναι εξωστρεφής και κοινωνικός (με πολλές διαπροσωπικές σχέσεις), αλλά αποξενωμένος κι απόμακρος, έχει μεγαλύτερη φήμη κα εκτίμηση, παρά όταν τον γνωρίσει κανείς από κοντά. Τότε ’’χάνει κάπως τα νερά’’ του και τα θέλγητρά του – εκτός βέβαια από κάποιες χτυπητές εξαιρέσεις που αφορούν συνήθως πολιτικά πρόσωπα.

Ο πνευματικός άνθρωπος έχει λεπτά κι ευγενικά αισθήματα, οξυδέρκεια και ψυχολογική ικανότητα, προσέχει τη λεπτομέρεια, ερευνά το βάθος και τις αιτίες των γεγονότων και διορθώνει με τη μελέτη και την κριτική του σκέψη την κοσμοθεωρία του.

Υπάρχει μια μεγάλη διαφορά ανάμεσα στον πνευματικό άνθρωπο και στον πνευματώδη. Αλλά ας παρακολουθήσουμε μερικές ιδέες σχετικές με το πνεύμα, την πνευματική καλλιέργεια, το πνευματικό έργο, τους διανοούμενους και τους πνευματώδεις.

Τα διαπιστευτήρια του πνευματικού ανθρώπου είναι η μετριοπάθεια και η διαλλακτικότητα, δηλαδή η ανοχή της διαφορετικότητας του άλλου (έστω κι αν αντιπαθεί τις ιδέες και τις πράξεις του). Πειθαρχεί στο στωϊκό: “ΑΝΕΧΟΥ ΚΑΙ ΑΠΕΧΟΥ”. Γιατί ξέρει πως ζει σε κοινωνία όπου ‘’Το λάθος των πολλών θεσμοθετεί Δίκαιον’’ (Error communis facit jus) κατά τον Ρωμαϊκό Κώδικα!…

Οι περισσότεροι άνθρωποι νομίζουν ότι ερευνούν τους χώρους του πνεύματος, ενώ στην πραγματικότητα περιπλανιούνται μονάχα μέσα σ’ αυτούς. Ο πνευματικός άνθρωπος είναι ευγενικός, αλλά όχι εθιμοτυπικός. Συγχρωτίζεται με όλα τα κοινωνικά στρώματα, αλλά διατηρεί τον ατομικό ζωτικό του χώρο. Η γνώση και η εμπειρία αυξάνουν την ευφυΐα (I.Q) του ατόμου και αυτό έχει θετικές επιπτώσεις στον χαρακτήρα. Αλλά η συντήρηση και η ενίσχυση αυτού του φωτός γίνεται από την παιδεία με πρωτεργάτη το δάσκαλο.

Ο απαίδευτος είναι ο άνθρωπος που δεν ολοκλήρωσε τις προδιαγραφές του είδους του. Στο φως της ψυχαναλυτικής κριτικής, ο απαίδευτος παρουσιάζει παιδικές αντιδράσεις ακόμα και στην ηλικία της ωριμότητας. Και ιδιαίτερα οι αντιδράσεις του προσδιορίζονται από το εξωτερικό περιβάλλον. Δεν μπορεί να σκεφτεί και να μιλήσει σωστά` αλλά δεν μπορεί και να σιωπήσει με σύνεση. Μόνο μικρά νομίσματα έχει στην τσέπη του ο φτωχός` μόνο μικρές ιδέες έχει στο κεφάλι του ο απαίδευτος. Ωστόσο, υπάρχουν και πολλοί που είναι χειρότεροι απ’ τους απαίδευτους: αυτοί που χρειάστηκαν πολλές σπουδές για να μείνουν αμόρφωτοι…

Ο πεπαιδευμένος άνθρωπος είναι ο άνθρωπος με την ώριμη λογική, αφού το λογικό αναπτύσσεται στο άτομο σύμφωνα με το ποσοστό των γνώσεών του. Παράλληλα όμως με την ωρίμανση της λογικής, η παιδεία πρέπει ν’ αποβλέπει και στην ωρίμανση του συναισθήματος. Γιατί δεν υπάρχει χειρότερο φαινόμενο από τον πολυμαθή που έχει συναισθήματα μικρού παιδιού. Η συναισθηματική ενηλικίωση δεν συμβαδίζει – δυστυχώς – με τη διανοητική ενηλικίωση. Κι αυτό είναι μια πηγή δυστυχίας στη ζωή. Η πολυμάθεια εξάλλου δεν προσφέρει τίποτε αν δεν έχει για εσωτερικό στόχο την ανάπτυξη της κρίσης και για εξωτερικό στόχο την ανθρωπιστική συμπαράσταση. Τελικά, όπως σωστά έχει ειπωθεί, μόρφωση είναι εκείνο που μένει, όταν ξεχάσει κανείς εκείνα που ξέρει.

Ο πνευματικός άνθρωπος (ο στοχαστής, ο επιστήμονας, ο φιλόσοφος, ο συγγραφέας, ο άνθρωπος των γραμμάτων και της τέχνης) βλέπει ως πράξη και αποστολή του τον ’’θεωρητικό βίο’’. Αναλίσκει τη ζωή του στην υπηρεσία της διάνοιας και του συναισθήματος. Όταν οι άλλοι άνθρωποι συναλλάσσονται πρακτικά μέσα στην αγορά ή διασκεδάζουν σε κέντρα και συγκεντρώσεις, όταν ακόμα αναπαύονται ή κοιμούνται, αυτός μέσα στη μοναξιά του γραφείου ή του εργαστηρίου του, δοσμένος στις σκέψεις του, στις εμπνεύσεις του, στα οράματά του και στη δημιουργική του φαντασία, πλάθει και διαμορφώνει το έργο του για να το προσφέρει στους συνανθρώπους του. Προσφορά τεράστια – σε ορισμένες περιπτώσεις – που οφείλεται στην εργατικότητα και τη θυσία μιας ολόκληρης ζωής. Δεν είναι εύκολος ο στοχασμός και ο λόγος` δεν είναι εύκολη η τέχνη και η δημιουργία` δεν είναι εύκολη η επιστήμη και η εφευρετικότητα. Ίσως είναι κάτι πιο δύσκολο απ’ την πολιτική πράξη. Και ίσως αυτού να οφείλεται η μεγάλη αριθμητική υπεροχή των ανθρώπων της πράξης και της πολιτικής (μαζί με τους πολιτικολογούντες) σε σύγκριση με τους γνήσιους πνευματικούς ανθρώπους (μαζί με τους φιλό-σοφους και φιλό-τεχνους).

Ο πνευματικός άνθρωπος έχει καλή παιδεία, αλλά γνωρίζει κιόλας ότι ‘’ η πολυμάθεια δεν σε κάνει και μυαλωμένο’’ (“ΠΟΛΥΜΑΘΙΗ ΝΟΟΝ ΕΧΕΙΝ ΟΥ ΔΙΔΑΣΚΕΙ” Ηράκλειτος, απ.40 ) και ότι ’’πουθενά δεν θεωρήθηκε ως μέγιστο κακό το να μη γνωρίζεις τα πάντα όσο η παντογνωσία και η πολυμάθεια που συνοδεύεται με κακή ανατροφή και κακό ήθος’’ (Πλάτων, Νόμοι Ζ΄ 819 a). Γιατί γνωρίζει ακόμα πως ‘’το ήθος είναι για τον άνθρωπο η μοίρα που τον προστατεύει’’ (“ΗΘΟΣ ΑΝΘΡΩΠΩ ΔΑΙΜΩΝ” Ηράκλειτος, απ. 119).

Είσαι ένα παζάρι από μόνος σου και ένα σωρό φωνές φωνάζουν μέσα σου

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΕΙΝΑΙ ΔΙΧΑΣΜΕΝΟΣ. Ο διχασμός έχει γίνει φυσική κατάσταση του ανθρώπου, τουλάχιστον για την ώρα.

Μπορεί να μη συνέβαινε το ίδιο στον πρωτόγονο κόσμο, αιώνες καταβολών όμως, πολιτισμού και πνευματικής καλλιέργειας έχουν κάνει κάθε άνθρωπο να είναι ένα ολόκληρο πλήθος – διχασμένος, χωρισμένος, αντιφατικός.

Το ένα του κομμάτι πηγαίνει από ‘δω, το άλλο πηγαίνει από ‘κει, στον διαμετρικά αντίθετο δρόμο και είναι σχεδόν ανέφικτο να κρατήσει κανείς τον εαυτό του συγκροτημένο.

Και μόνο το γεγονός ότι ο άνθρωπος εξακολουθεί να υπάρχει, είναι ένα θαύμα. Θα μπορούσε να είχε εξαφανιστεί εδώ και πολύ καιρό.

Επειδή όμως αυτός ο διχασμός είναι αντίθετος με τη φύση του, κάπου κρυμμένη στο βάθος εξακολουθεί να επιβιώνει η ενότητα. Επειδή η ψυχή του ανθρώπου είναι μία, όλες οι καταβολές και οι επιρροές καταστρέφουν κυρίως την περιφέρειά του. Το κέντρο όμως παραμένει ανέγγιχτο.

Γι’ αυτό ο άνθρωπος καταφέρνει να εξακολουθεί να ζει. Η ζωή του όμως έχει γίνει κόλαση. Όλη η προσπάθειά του είναι το πώς να εξαλείψει αυτόν το διχασμό, αυτή τη διχασμένη προσωπικότητα, τον χωρισμένο άνθρωπο, πώς να γίνεις ολοκληρωμένος, κεντραρισμένος, αποκρυσταλλωμένος.

Έτσι όπως είσαι, δεν μπορείς να πεις ότι υπάρχεις. Δεν έχεις ύπαρξη. Είσαι ένα παζάρι από μόνος σου και ένα σωρό φωνές φωνάζουν μέσα σου.

Αν θέλεις να πεις ‘ναι’, αμέσως εμφανίζεται το ‘όχι’. Δεν μπορείς ούτε να ξεστομίσεις τη λέξη ‘ναι’, ολοκληρωτικά.

Παρατήρησέ το, λες ‘ναι’ και από το βάθος ανασύρεται μαζί και το ‘όχι’. Ούτε μπορείς να πεις την απλή λέξη ‘όχι’, χωρίς να νιώθεις αντιφατικά την ίδια στιγμή. Μ’ αυτόν τον τρόπο, δεν είναι εφικτή η ευτυχία. Η δυστυχία είναι το φυσικό επακόλουθο της διχασμένης προσωπικότητας.

Δυστυχία, γιατί βρίσκεσαι συνεχώς σε διαμάχη με τον εαυτό σου. Δεν είναι ότι πολεμάς με τον κόσμο, μα κάθε στιγμή πολεμάς με τον ίδιο σου τον εαυτό.

Πως μπορεί μ’ αυτόν τον τρόπο να υπάρξει ειρήνη;
Πως μπορεί μ’ αυτόν τον τρόπο να υπάρξει σιωπή;
Πως μπορείς να ησυχάσεις έστω και για μία μόνη στιγμή;

Δεν έχεις ησυχία ούτε στιγμή. Ακόμα κι όταν κοιμάσαι, ονειρεύεσαι χίλια δυο πράγματα. Ακόμα κι όταν κοιμάσαι, σκαρώνεις ένα σωρό πράγματα – μια διαρκής διαμάχη. Έχεις γίνει πεδίο μάχης.

Να πούμε μια για πάντα τα πράγματα με το όνομά τους

Η κοινή διαπίστωση ότι η ζωή μοιάζει με θεατρική παράσταση επιβεβαιώνεται κυρίως από το ότι οι άνθρωποι αλλιώς μιλούν και διαφορετικά ενεργούν: πρόκειται για μια κωμωδία στην οποία όλοι σήμερα είναι ηθοποιοί, γιατί όλοι μιλούν την ίδια γλώσσα, ενώ κανείς σχεδόν δεν είναι θεατής, αφού όλη αυτή η φλυαρία ξεγελά πια μόνο τα παιδιά και τους ανόητους.

Είναι μια παράσταση εντελώς ερασιτεχνική, αφόρητα παράλογη και βαρετή. Κι ωστόσο, θα άξιζε να προσπαθήσουμε σε τούτο τον αιώνα να κάνουμε τη ζωή μας μια αληθινή και όχι προσποιητή πράξη και να λύσουμε για πρώτη φορά στην ιστορία την περίφημη αντίθεση ανάμεσα στα λόγια και στις πράξεις.

Αλλά, όπως μας διδάσκει η πείρα, αυτά δε διορθώνονται και, καθώς δεν μπορούμε να αξιώσουμε από τους ανθρώπους να εξαντληθούν επιχειρώντας το αδύνατο, μας απομένει ένα μέσο μοναδικό και συγχρόνως πολύ απλό, αν και αναξιοποίητο μέχρι σήμερα: να χρησιμοποιήσουμε αλλιώς τις λέξεις και να πούμε μια για πάντα τα πράγματα με το όνομά τους.

Το «Πάρθιον βέλος»

Ο όρος «Πάρθιον βέλος» πηγάζει από την στρατηγική των Παρθίων ιππέων στην μάχη και την ιδιαίτερη τεχνική τους στην τοξοβολία. Η Παρθία, χώρα της κεντρικής Ασίας (νοτιοανατολικά της Κασπίας θάλασσας και προς το οροπέδιο του Ιράν), διαδοχικά υποταγμένη στους Ασσύριους, στους Μήδες και στους Πέρσες, ιστορικά συμμάχησε με τους δύο τελευταίους, όταν στράφηκαν εναντίον των Ελλήνων το 480π.Χ. (ναυμαχία της Σαλαμίνας).

Όταν ο Μεγάλος Αλέξανδρος κατέλυσε την αυτοκρατορία των Περσών, απαντώντας στους επεκτατικούς τους πολέμους ενάντια στην Ελλάδα, η Παρθία περιήλθε στην κατοχή των Μακεδόνων.

Λέγεται ότι οι Πάρθιοι ακολουθούσαν συχνά μια ιδιόρρυθμη πολεμική τακτική: κατά τις συγκρούσεις τους οπισθοχωρούσαν, δίνοντας την εντύπωση στους αντιπάλους τους ότι εγκαταλείπουν τη μάχη, ενώ στην πραγματικότητα γύριζαν το σώμα τους εκατόν ογδόντα μοίρες πάνω στ’ άλογά τους και τοξοβολούσαν με εξαιρετική ακρίβεια προς τα πίσω, αντίθετα με τη φορά της κίνησης του αλόγου.

Ο Έλληνας στρατηλάτης, γοητευμένος απ’ την τεχνική τους, θέλησε να τους εντάξει στο στράτευμά του.

Έκτοτε, έμεινε στην ιστορία η έκφραση το «Πάρθιο βέλος», να δηλώνει το ξαφνικό και απροσδόκητο χτύπημα, που πολλές φορές είναι και ύπουλο, είτε προέρχεται από εχθρούς, είτε από άσπονδους φίλους.

Υπάρχει χρόνος; Ο Carlo Rovelli και η κβαντική απάντηση

Ο χρόνος αντιμετωπίζεται συχνά ως ένα είδος θεμελιώδους ουσίας. Αλλά όσο περισσότεροι επιστήμονες διερευνούν το χρόνο, τόσο περισσότερο η ιδέα του να είναι ουσιαστική ιδιότητα του σύμπαντος αποδεικνύεται ψευδής. Στο τελευταίο του βιβλίο ο Carlo Rovelli εξηγεί πώς δημιουργούμε μια αίσθηση του ρέοντας χρόνου σε έναν κόσμο όπου δεν υπάρχει φυσικά.

«Αυτή η διάκριση μεταξύ παρελθόντος και μέλλοντος δεν υπάρχει στη βασική γραμματική του κόσμου. Προκύπτει μόνο επειδή έχουμε ένα θολό όραμα της πραγματικότητας. ”

Το τέλος του απόλυτου χρόνου

Οι περισσότεροι από εμάς εξακολουθούν να πιστεύουν ότι ο χρόνος υπάρχει κάπου στο σύμπαν μας, ρέει ομοιόμορφα από το παρελθόν στο μέλλον. Ενώ δεν μπορούμε να τον δούμε, να τον μυρίσουμε, να τον αγγίξουμε ή να το δοκιμάσουμε, γνωρίζουμε ότι ο χρόνος είναι εκεί και περνάει. Η κίνηση των ρολογιών μας το λέει.

Αυτή η φυσική άποψη του χρόνου υπάρχει στον Ισαάκ Νεύτωνα, ο οποίος υποστήριξε ότι ο χρόνος ουσιαστικά υπάρχει. Ο απόλυτος «αληθινός χρόνος» του υπήρχε εξίσου παντού, προχωρώντας προς τη μία κατεύθυνση ως ανεξάρτητη ουσία. Θα συνέχιζε να περνά αδιάκοπα στο υπόβαθρο ακόμα κι αν σταματούσατε να το σκέφτεστε.

Όμως, ενώ είναι χρήσιμο, δεν υπάρχουν ισχυρά επιστημονικά στοιχεία που να δείχνουν ότι αυτή η φυσική άποψη του χρόνου είναι στην πραγματικότητα αληθινή. Μετά από αιώνες συζητήσεων, θεωριών και πειραμάτων, οι φυσικοί εξακολουθούν να μην μπορούν να συμφωνήσουν για το τι είναι ο χρόνος πραγματικά ή αν υπάρχει ακόμη και έξω από το ανθρώπινο μυαλό.
Εντροπία και το βέλος του χρόνου

Στην πραγματικότητα, οι επιστήμονες ανακάλυψαν μόνο έναν φυσικό νόμο που υποδηλώνει ότι ο χρόνος μπορεί να έχει κατεύθυνση – ότι το «παρελθόν» μπορεί να είναι ξεχωριστό και ξεχωριστό από το «μέλλον».

Σχετίζεται με τη δεύτερη αρχή της θερμοδυναμικής, η οποία αναφέρει ότι η θερμότητα μπορεί να ρέει μόνο από το ζεστό προς το κρύο. Αυτός ο νόμος χρησιμοποιείται για να δείξει κάτι που οι επιστήμονες θέλουν να ονομάσουν εντροπία – το μέτρο της αταξίας ή της διαταραχής μέσα σε ένα δεδομένο σύστημα.

Η θερμότητα που “συμπυκνώνεται” σε ένα φλιτζάνι καφέ είναι σε «τάξη», αλλά γίνεται «αταξία» όταν κινείται έξω από αυτό. Η συνέπεια γι’ αυτό είναι ότι η φύση τείνει προς μια μη αναστρέψιμη διαδικασία αποδιοργάνωσης, η εντροπία – ή διαταραχή ή αταξία – μεγαλώνει πάντα με το χρόνο.

Αλλά η εντροπία είναι από μόνη της προβληματική. Θα υπάρχουν πάντα πιο “άταχτες” καταστάσεις στη φύση από αυτές με τάξη, και αυτό που ορίζουμε ως «τάξη» και «διαταραχή» εξαρτάται από την προοπτική μας. Είμαστε αυτοί που δίνουν νόημα σε αυτό που βλέπουμε, έτσι το μέτρο της εντροπίας μας εξαρτάται από τις μεταβλητές στις οποίες επιλέγουμε να επικεντρωθούμε. Αυτός ο φυσικός νόμος που αποδεικνύει την ύπαρξη κατεύθυνσης στον χρόνο που μεταβάλλεται δεν είναι ελεύθερος από τη δική μας ανθρώπινη προοπτική.

Η κβαντική πρόκληση στο χρόνο

Αυτό το προοπτικό φαινόμενο του χρόνου είναι σύμφωνο με αυτό που έχουν παρατηρήσει οι επιστήμονες σε κβαντικό επίπεδο. Όταν μελετάτε τη συμπεριφορά ή τις μικρότερες φυσικές ποσότητες που υπάρχουν στο σύμπαν, όπως κάνει ο φυσικός Carlo Rovelli, σύντομα θα βρείτε ότι δεν υπάρχουν στοιχεία για το χρόνο.

«Δεν έχουμε ακόμη μια πειστική και συμφωνημένη θεωρία της βαρύτητας, αλλά στις δοκιμαστικές θεωρίες που έχουμε, ο ίδιος ο χρόνος υφίσταται μάλλον κβαντικές διακυμάνσεις. Έτσι, η συνήθης έννοια του χρόνου δεν ισχύει. Ο απλούστερος τρόπος αντιμετώπισης αυτού είναι να ξεχάσετε ουσιαστικά την έννοια του χρόνου και να γράψετε τις βασικές εξισώσεις του σύμπαντος χωρίς χρόνο. “

Αντ ‘αυτού, η κβαντική φυσική υποδηλώνει ότι η αίσθηση ενός διατεταγμένου, ρέοντος χρόνου μπορεί σαφώς να είναι το αποτέλεσμα της ατομικής μας ανθρώπινης προοπτικής.

«Εντελώς αξιοθαύμαστα, εντελώς εκπληκτικά, αλλά στην πραγματικότητα αρκετά σοκαριστικό, η εξαιρετικά εμφανής διάκριση μεταξύ του παρελθόντος και του μέλλοντος είναι πραγματικά στατιστική – οφείλεται στην πραγματικότητα μόνο στη θολή αλληλεπίδραση μας με την πραγματικότητα.

Δεν είναι δυνατόν για εμάς να καταγράψουμε όλες τις κβαντικές διακυμάνσεις που συμβαίνουν σε μια στιγμή, έτσι ώστε η αλληλεπίδρασή μας με τον κόσμο γίνεται μερική. Βλέπουμε μια θολή εκδοχή του. Παίρνουμε πράγματα που αναδύονται σε μικροκλίμακα και τα σκεφτόμαστε με όρους των εννοιών που έχουν νόημα για μας. Έτσι σε έναν κόσμο χωρίς χρόνο, φαίνεται να τον δημιουργούμε – και αυτή η διαδικασία είναι πολύ προσωπική.

The Order of Time, του Κάρλο Ροβέλι. Όπως γράφει «Δεν υπάρχει παρελθόν ή μέλλον»

«Μια μεγάλη πτυχή – η βασική πτυχή – του τρόπου με τον οποίο έχουμε αυτήν την αίσθηση του ρέοντας χρόνου, σχετίζεται στην πραγματικότητα με τα συναισθήματά μας. Δεν έχουμε συναισθηματικά ουδέτερη σχέση με το χρόνο. Ο χρόνος περνάει και μας παίρνει τα πράγματα. Μας δίνει ζωή και μας αφαιρεί χρόνο. Υπάρχει λοιπόν ένα μεγάλο συναίσθημα του χρόνου. “

Αυτό όμως αποτελεί τεράστιο πρόβλημα για τη φυσική. Αν το όλο εγχείρημα της επιστήμης είναι να εξηγήσουμε τον κόσμο με τον πιο αντικειμενικό τρόπο, πώς μπορούμε να ανταποκριθούμε σε αυτήν την ιδέα του χρόνου ως μια συναισθηματική κατασκευή;

Στην επιστήμη προσπαθούμε να ξεκαθαρίσουμε από τα συναισθήματα μας – αλλά αν το κάνουμε αυτό, δεν καταλαβαίνουμε τι ώρα είναι. Η κατανόηση του χρόνου, σε μεγάλο βαθμό, γίνεται κατανοώντας τον τρόπο με τον οποίο εργαζόμαστε – του τρόπου λειτουργίας του εγκεφάλου και της συνείδησής μας – και γι ‘αυτό το πρόβλημα του χρόνου είναι τόσο συναρπαστικό. “

Για τον Κάρλο Ροβέλι

Ο Ιταλός θεωρητικός φυσικός ζει τώρα στην Μασσαλία, όπου από το 2010 κι έπειτα είναι επικεφαλής της ομάδας κβαντικής βαρύτητας βρόγχων στο Centre de physique théorique. Πριν από αυτό εργαζόταν στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ, στις ΗΠΑ, επί μία δεκαετία.

Κάποια στιγμή αποδείχθηκε πως αυτό ήταν το στοιχείο που ξύπνησε το ενδιαφέρον του για την φυσική εν γένει, και συγκεκριμένα για το ζήτημα του χρόνου. “Ήταν μια εξαιρετικά δυνατή εμπειρία που με άγγιξε και διανοητικά” θυμάται. “Μεταξύ των παράξενων φαινομένων ήταν η αίσθηση πως ο χρόνος έχει σταματήσει. Στο μυαλό μου συνέβαιναν πράγματα αλλά το ρολόι δεν προχωρούσε, η ροή του χρόνου δεν κυλούσε πια. Ήταν μια απόλυτη ανατροπή της δομής της πραγματικότητας.” Αναφέρει παραισθήσεις με παραμορφωμένα αντικείμενα, έντονα και εκτυφλωτικά χρώματα, αλλά επίσης θυμάται να αναρωτιέται τι συμβαίνει καθ’ όλη την διάρκεια της εμπειρίας του.

“Και σκέφθηκα: ‘Λοιπόν, πρόκειται για μια ουσία που αλλάζει τα πράγματα στο μυαλό μου. Πως όμως γνωρίζω ότι η συνήθης αντίληψη μου είναι η ορθή, και αυτή είναι λανθασμένη; Αν αυτοί οι δύο τρόποι αντίληψης του κόσμους είναι τόσο διαφορετικοί, τι σημαίνει ότι κάποιος από τους δύο είναι ο σωστός;” Άρχισε να φαντάζεται τον κόσμο, όχι όπως τον έβλεπε καθημερινά, αλλά ως τον ανεξέλεγκτο και κυματοειδή χωροχρόνο που περιέγραφε ο Einstein. Η πραγματικότητα, όπως λέει και ο τίτλος ενός από τα βιβλία του, δεν είναι αυτό που φαίνεται.

Η εργασία του Rovelli ως φυσικού, σε αδρές γραμμές, ασχολείται με το μεγάλο κενό που άφησε αφ’ ενός ο Αϊνστάιν, και αφ’ ετέρου η ανάπτυξη της κβαντικής θεωρίας. Αν η θεωρία της γενικής σχετικότητα περιγράφει έναν κόσμο καμπύλου χωροχρόνου όπου όλα είναι συνεχή, η κβαντική θεωρία περιγράφει έναν κόσμο όπου διακριτές ποσότητες ενέργειας αλληλεπιδρούν. Όπως λέει κι ο ίδιος ο Rovelli, “η κβαντομηχανική δεν μπορεί να ασχοληθεί με την καμπυλότητα του χωροχρόνου, και η γενική σχετικότητα δεν μπορεί να εξηγήσει τα κβάντα”.

Αμφότερες οι θεωρίες είναι επιτυχημένες. Η εμφανής ασυμβατότητα τους όμως αποτελεί ένα άλυτο πρόβλημα και ένας από τους σκοπούς των θεωρητικών φυσικών είναι να αποπειραθούν να κατασκευάσουν ένα θεωρητικό πλαίσιο εντός του οποίου να ισχύουν και οι δύο. Το πεδίο της θεωρίας του βρόγχου του Rovelli, ή αλλιώς κβαντική βαρύτητα βρόγχων, προσφέρει μια πιθανή απάντηση στο πρόβλημα, όπου ο ίδιος ο χωρροχρόνος γίνεται αντιληπτός ως κοκκιώδης, μια λεπτή δομή που αποτελείται από βρόγχους.

Η θεωρία των χορδών προσφέρει ένα άλλο μονοπάτι προς την επίλυση του προβλήματος. Όταν ερωτάται τι πιστεύει για την πιθανότητα να είναι λάθος η δουλειά του στην κβαντική βαρύτητα βρόγχων, εξηγεί ευγενικά πως το να κάνει κάποιος λάθος δεν είναι το ζήτημα, αλλά το να συμμετέχει στην συζήτηση. Κι εξάλλου “Αν ρωτήσεις ποιος διαθέτει την μακρύτερη και πιο εντυπωσιακή λίστα αποτελεσμάτων, αναμφισβήτητα είναι ο Αϊνστάιν. Αν όμως ρωτήσεις ποιος είναι ο επιστήμονας με τα περισσότερα λάθη, και πάλι είναι ο Αϊνστάιν.”

Κι ο χρόνος τι δουλειά έχει εδω; Όπως κατέδειξε κι ο Αϊνστάιν πριν πολλά χρόνια, ο χρόνος είναι σχετικός. Για παράδειγμα ο χρόνος κυλάει βραδύτερα για ένα αντικείμενο που κινείται με μεγαλύτερη ταχύτητα από κάποιο άλλο.

Στον σχετικό αυτό κόσμο, ένα απόλυτο “τώρα” είναι κάπως άνευ νοήματος. Ο χρόνος λοιπόν δεν είναι μια ξεχωριστή ποιότητα που κυλαέι γύρω μας αδιατάρακτα. Ο χρόνος, όπως λέει ο Rovelli “μέρος μιας πολύπλοκης γεωμετρίας που είναι συνυφασμένη με την γεωμετρία του χώρου”.

Για τον Rovelli, υπάρχουν κι άλλα θέματα: σύμφωνα με την θεωρία του, ο χρόνος αυτός καθεαυτός εξαφανίζεται στο πιο θεμελιώδες επίπεδο. Οι θεωρίες του μας ζητούν να αποδεχθούμε την έννοια πως ο χρόνος δεν είναι παρά μια λειτουργία της δικής μας “θολής” ανθρώπινης αντίληψης. Βλέπουμε τον κόσμο μέσα από ένα θαμπό γυαλί, παρακολουθούμε το θέατρο σκιών στην σπηλιά του Πλάτωνα. Σύμφωνα με τον Rovelli, η αδιαμφισβήτητη εμπειρία του χρόνου συνδέεται άρρηκτα με τον τρόπο που συμπεριφέρεται η θερμότητα. Στο βιβλίο του The Order of Time, αναρωτιέται γιατί είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε μόνο το παρελθόν και όχι το μέλλον. Το κλειδί, όπως αφήνει να εννοηθεί, είναι η μονοκατευθυντήρια ροή θερμότητας από τα ζεστά αντικείμενα προς εκείνα που είναι πιο κρύα. Ένα παγάκι που πέφτει σε μία ζεστή κούπα καφέ θα ψύξει τον καφέ. Η διαδικασία όμως δεν είναι αναστρέψιμη: πρόκειται για μονόδρομο, όπως αποδεικνύεται από τον δεύτερο νόμο της θερμοδυναμικής.

Ο χρόνος, όπως τον βιώνουμε, είναι επίσης μονόδρομος. Το εξηγεί μάλιστα σε σχέση με την έννοια της εντροπίας -του μέτρου της αταξίας των πραγμάτων. Η εντροπία στο παρελθόν ήταν χαμηλότερη. Η εντροπία στο μέλλον είναι υψηλότερη, υπάρχει μεγαλύτερη αταξία, καθώς υπάρχουν περισσότερες δυνατότητες. Η τράπουλα του μέλλοντος είναι ανακατεμένη και γι’ αυτό αβέβαιη, σε αντίθεση με την τακτοποιημένη και πιο προβλέψιμη τράπουλα του παρελθόντος. Όμως η εντροπία, η θερμότητα, το παρελθόν και το μέλλον είναι ποιότητες που δεν ανήκουν στην θεμελιώδη γραμματική του κόσμου, αλλά στην δική μας επιφανειακή παρατήρηση του. “Αν παρατηρήσω την κατάσταση των πραγμάτων μικροσκοπικά,” γράφει ο Rovelli, “τότε οι διαφορές μεταξύ παρελθόντος και μέλλοντος εξαφανίζονται…στην στοιχειώδη γραμματική των πραγμάτων δεν υφίσταται διάκριση μεταξύ αίτιου και αιτιατού.”

Ο Rovelli θεωρεί πως δεν υπάρχει αντίφαση μεταξύ μιας άποψης του σύμπαντος όπου η ανθρώπινη ζωή είναι μικρή και άνευ σημασίας, και τις καθημερινές χαρές και οδύνες μας. Ή μεταξύ της “ψυχρής επιστήμης” και τον εσώτερο, πνευματικό βίο μας. “Είμαστε μέρος της φύσης, κι έτσι η χαρά και η λύπη είναι πτυχές της ίδιας της φύσης, η φύση είναι πολύ πιο πλούσια από ένα μάτσο άτομα και μόρια.”

Σε ένα σημείο του Επτά σύντομα μαθήματα Φυσικής συγκρίνει την φυσική με την ποίηση: και τα δύο προσπαθούν να περιγράψουν το αόρατο. Θα μπορούσε να προσθέσει κανείς πως η φυσική, όταν εγκαταλείπει την μητρική της γλώσσα των μαθηματικών εξισώσεων, βασίζεται κυρίως σε μεταφορές και αναλογίες.

Hegel: Φαινομενολογία του πνεύματος-διαλεκτική του Όλου

Γκέοργκ Χέγκελ: 1770-1831

Το αληθές είναι το Όλο

§1

Είναι κοινός τόπος πως η φιλοσοφία δεν μπορεί να ευδοκιμήσει παρά σε έναν ανοικτό κόσμο. Όσο πιο ανοικτός αποβαίνει ένας τέτοιος κόσμος, τόσο πιο επιτακτικά τείνει να ανταποκρίνεται προς την αλήθεια ως το Όλο. Πώς κατανοείται τούτη η αλήθεια; Μια ιστορικά δικαιωμένη απάντηση μας δίνει σχετικά ο Χέγκελ:

«Το αληθές είναι το Όλο. Αλλά το Όλο είναι μόνο η ουσία που φτάνει στην τελείωσή της μέσα από την ανάπτυξή της. Για το Απόλυτο πρέπει να πούμε ότι ουσιαστικά είναι αποτέλεσμα, ότι στο τέλος μόνο ό,τι είναι στ’ αλήθεια και πως σ’ αυτό ακριβώς συνίσταται η φύση του, να είναι δηλ. ενεργώς πραγματικό, υποκείμενο ή ένα αυτογίγνεσθαι»

Σε αντίθεση με πολλούς προγενεστέρους του φιλοσόφους, ο Χέγκελ δεν ορίζει την αλήθεια σε τυπική αντίθεση προς το λάθος, προς το ψευδές, αλλά αληθές και ψευδές τα προσδιορίζει σε σχέση με τη διαλεκτική κίνηση ανάμεσα στο όλο και το μέρος Κατά τη διαλεκτική τούτη, το Όλο είναι η μορφή, που δεν παραμένει μια απλώς μορφική, ήτοι τυπική αντίθεση προς κάθε άλλη επιμέρους μορφή, αλλά συνάπτεται εσωτερικά-εννοιολογικά ή ενδολογικά μαζί τους, υπό το νόημα ότι όλες οι επιμέρους μορφές αποτελούν τον πλούτο των ανεπτυγμένων της μορφών· έναν πλούτο, που είναι το συγκεκριμένο εκάστοτε περιεχόμενο της καθολικής μορφής της αλήθειας ως Όλου.

§2

Στον Πρόλογο της Φαινομενολογίας του πνεύματος ο φιλόσοφος παρουσιάζει μια κυριολεκτικά επαναστατική σύλληψη της φιλοσοφίας ως της πιο καθολικής οδοιπορίας του πνεύματος, ως μιας επιτευχθείσας διεργασίας του, κατά την οποία αποκτά νόημα όχι μόνο η παρούσα κατάσταση του πνεύματος αλλά και κάθε προηγούμενο στάδιο ή στιγμή του. Γράφει συγκεκριμένα ο Χέγκελ:

«Το ξεκίνημα του νέου πνεύματος είναι το προϊόν μιας εκτεταμένης ανατροπής πολλών μορφών πολιτισμού, το έπαθλο μιας πορείας πολλαπλά περίπλοκης όσο και μιας πολύμοχθης προσπάθειας. Αυτό το ξεκίνημα είναι το όλο, που από τη διαδοχή του και την εξάπλωσή του επανήλθε στον εαυτό του, είναι η προσκτηθείσα απλή έννοια του όλου. Η πραγματικότητα δε αυτού του απλού όλου βρίσκεται σε εκείνη τη διαδικασία, δια της οποίας εκείνες οι διαμορφώσεις που έγιναν βαθμίδες, αναπτύσσονται εκ νέου και προσδίδουν στον εαυτό τους μια νέα μορφή αλλά μέσα στο νέο τους στοιχείο, με το νέο νόημα που προσέλαβαν».

Το εν λόγω Όλο διαφοροποιείται από το αφηρημένο, φορμαλιστικό Καθολικό, που έχει κάνει αφαίρεση από τις διάφορες βαθμίδες ανάπτυξής του, τις έχει διαγράψει και δεν τις έχει εσωτερικεύσει. Η αλήθεια είναι το Όλο, που δεν ταυτίζεται με την αφηρημένη καθολικότητα ούτε είναι ένας εμπειρικός σωρός από στοιχεία, στοιβαγμένα εξωτερικά και τυχαία. Απεναντίας είναι ένα συγκεκριμένο Όλο, που συγκροτείται εννοιολογικά, στη βάση της έννοιας ως τέτοιας, που δεν αφήνει τίποτα εκτός εαυτής και εκπτύσσεται κατανοητικά ή ως κατανοητική σκέψη κατά τις επιταγές του Διαλεκτικού Λόγου. Αυτός εδώ ο Λόγος αποτελεί τον πυρήνα της ιδέας και της πράξης της φιλοσοφίας: εισχωρεί στην πολλαπλότητα των διαφορών, των χωρισμών, των διακρίσεων, των εκάστοτε επιμέρους και τα συλλαμβάνει στην εσωτερική τους ενότητα, δηλ. ως ένα ενιαίο Όλο εν-νοημάτων, ως εννοιολογική ταυτότητα υποκειμένου και αντικειμένου. Σε αντίθεση προς αυτή τη φιλοσοφία του Συγκεκριμένου, τη φιλοσοφία του διαλεκτικού και θεωρητικού Λόγου (Vernunftsphilosophie), η φιλοσοφία των αφηρημένων, κενών συγκεκριμένου, δηλ. πνευματικά καθορισμένου περιεχομένου, και παγιωμένων, απόλυτων ως προς τη μορφή διακρίσεων, ικανοποιείται με τον ως άνω εμπειρικό σωρό και συνιστά τη φιλοσοφία της χωριστικής διάνοιας (Verstandesphilosophie).

§3

Κατ’ αυτή τη φιλοσοφία της διάνοιας, που χωρίζει χωρίς να ενώνει, χωρίς να συμφιλιώνει το λογικά πρώτο και το χρονικά ύστερο, η διαφορά ανάμεσα στο όλο και το επιμέρους προσδιορίζεται απλώς εξωτερικά, ήτοι με βάση μόνο την εξωτερική τους μορφή και τη συμπαράθεση τούτης της μορφής. Απεναντίας, το στοιχείο του διαλεκτικού Λόγου, της φιλοσοφικής Έννοιας ή Ιδέας φτάνει στο σημείο να αναιρέσει ή να αρνηθεί τον εαυτό του ως αφηρημένο καθολικό, ως κενό άπειρο, χωριστό από το πεπερασμένου, προκειμένου να μεταβεί στο μερικό και πεπερασμένο και στη συνέχεια να αναιρέσει και πάλι αυτή την άρνηση [: διαλεκτική άρνησης της άρνησης] για να αποκαταστήσει τη συγκεκριμένη ενότητα απείρου και πεπερασμένου, καθολικού και μερικού [: θέση ‒ αντίθεση ‒ κατάφαση, και όχι σύνθεση, όπως έχει επικρατήσει λαθεμένα να λέγεται από πολλούς. Προς την ακριβέστερη κατανόηση μιας τέτοιας διεργασίας και εννοιολογικής σύλληψης του Όλου, ο Χέγκελ αναφέρει το ακόλουθο παράδειγμα:

«Κάποιος που θέλει να φάει φρούτα, αρνείται να φάει κεράσια, αχλάδια ή σταφύλια, επειδή ετούτα είναι κεράσια, αχλάδια ή σταφύλια και όχι φρούτα».

Η λέξη φρούτα είναι η αληθινή έννοια, το εννοιολογικό Όλο, γιατί ως εννοιολογική μορφή είναι εντός του εαυτού της συγκεκριμένη: ανα-λύεται και επιμερίζεται σε συγκεκριμένα περιεχόμενα, δηλ. σε καθορισμένα φρούτα. Το αληθές είναι η ολότητα της έννοιας φρούτα, ήτοι: η έννοια «φρούτα» ως όλο και το άνοιγμα της φιλοσοφίας, ως τέτοιου όλου, δηλ. ως της μιας φιλοσοφίας με τις πολλές επιμέρους αναπτύξεις της, προς τον κόσμο είναι τα επιμέρους φρούτα που διακρίνονται μεταξύ τους και ορίζονται. Σε ένα άλλο σημείο αναφέρει πάλι ο Χέγκελ πως, αν πω «όλα τα ζώα», δεν σημαίνει ότι δικαιούμαι να υποστηρίζω πως «μπορούν να ισοδυναμούν με μια ζωολογία». Το να έχουμε αποκτήσει Γνώση του Όλου υποδηλώνει ότι έχουμε αποκτήσει Γνώση των διάφορων και διαφορετικών του ροπών, πτυχών, βαθμίδων και της καταφατικής τους ενότητας. Έτσι φτάνουμε στην απόλυτη Γνώση, ως τον κόσμο της φιλοσοφικής συνείδησης.

§4

Σε καμιά περίπτωση η ως άνω Γνώση δεν πρέπει να παρερμηνεύεται ως ίδια με την εκάστοτε γνώση των διαφορετικών στοιχείων, που εξετάζονται χωριστά και αποκομμένα ή απομονωμένα μεταξύ τους και συγκροτούν ένα αθροιστικό όλο ή σύνολο της εμπειρικής τους ενικότητας και κανένα αληθές Όλο, δηλ. εννοιολογικό-συγκεκριμένο και εν-Νοηματικό. Η απόλυτη Γνώση (absolutes Wissen) είναι η φιλοσοφική Γνώση ‒που ανα-συλ-λέγεται ως ολοκλήρωση της εποποιίας της συνείδησης, την εκδίπλωση της οποίας συνιστά ή παρουσιάζει η Φαινομενολογία του πνεύματος‒ και δεν έχει διόλου σχέση με οποιαδήποτε τυπική πολυμάθεια, με οποιαδήποτε διδασκόμενη λόγια Γνώση, δηλ. με ένα άθροισμα εξωτερικά συσσωρευμένων γνώσεων πληροφοριακής ή άλλης υφής. Π.χ. μπορεί κανείς να γνωρίζει όλες τις πρωτεύουσες, τα λιμάνια, τις σημαίες κ.λπ. των κρατών του κόσμου, αλλά με αυτές τις γνώσεις δεν σημαίνει ότι γνωρίζει τη γεωγραφία. Η απόλυτη Γνώση, ως φιλοσοφική αλήθεια του Όλου, δεν είναι απόλυτη ή καθολική γνώση με την κοινή έννοια του όρου ως γνώση όλων των πραγμάτων, δηλ. ως ποσοτική γνώση, αλλά η Γνώση που έχει απελευθερωθεί ‒καταπώς μας λέει και η ετυμολογική παραγωγή του Απόλυτου [=του λελυμένου από τα δεσμά/τις δεσμεύσεις/τους περιορισμούς του]‒ από τις περιοριστικές μορφές της καθημερινής, αφιλοσόφητης γνώσης. Η απόλυτη Γνώση ως η αληθινή ολότητα, ως η φιλοσοφική Αλήθεια δεν μπορεί να ανθήσει στις σκονισμένες αίθουσες μορφωτικών ή πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, όπου συνήθως κυριαρχούν διορισμένες ασημαντότητες αφιλοσόφητων διδασκόντων, πλην ορισμένων φωτεινών εξαιρέσεων. Αντιθέτως ενυπάρχει ως αυτογίγνεσθαι και αναπτύσσεται ως η συνείδηση, η επίγνωση, ως μεταστοχασμός της εν Έργω Πραγματικότητας του ανθρώπου.

Πλάτων, Συμπόσιον: το εγκώμιο του Αλκιβιάδη για τον Σωκράτη

ΤΟ ΕΓΚΩΜΙΟ ΤΟΥ ΑΛΚΙΒΙΑΔΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΩΚΡΑΤΗ

Στο Συμπόσιον ο Πλάτων προφανώς θέλει, παρά τις επιφυλάξεις της Διοτίμας, να παρουσιάσει τον Σωκράτη ως άνθρωπο που, στις καλύτερες στιγμές του, έφτασε μόνος του στη «θέαση», και γι’ αυτό ακριβώς δίνει με ολόκληρη τη συμπεριφορά του την εντύπωση στους συνανθρώπους του ότι, αν και περιφέρεται μέσα στον κόσμο τους, δεν ανήκει εκεί. Η στενή αντιστοιχία της πορείας που περιγράφει η Διοτίμα προς την «ένωση» με την υπέρτατη πραγματικότητα και της σταδιοδρομίας που αποδίδει αλλού ο Πλάτων στον ήρωά του θα αρκούσε για να συμπεράνουμε τουλάχιστον ότι ο Σωκράτης διαγράφει σταθερά την πορεία αυτή. Εύλογα, θα ήταν άτοπο να εμφανιστεί να κομπάζει για το υπέρτατο αυτό επίτευγμα. Γι’ αυτό εισάγεται εδώ ο Αλκιβιάδης, το κατεξοχήν ζωντανό παράδειγμα του «φιλόδοξου βίου». Από την πασίγνωστη αφήγησή του για την εντύπωση που του έκανε ο Σωκράτης στα χρόνια της στενή τους συναναστροφής και από την επίδραση που εξακολουθούν να ασκούν στη συνείδηση και τη φαντασία του οι αναμνήσεις του εκείνες, συμπεραίνουμε αυτό που θα ήταν αδύνατο να ειπωθεί αλλιώς, ότι δηλαδή ο Σωκράτης «είδε», και η θέασή του αυτή σημάδεψε ολόκληρη τη σχέση του με τον κόσμο. Ίσως, υπάρχει και μια παραπέρα σκέψη στο νου του Πλάτωνα. Ο Σωκράτης θα μπορούσαμε να πούμε, είναι άνθρωπος που απαρνήθηκε τον κόσμο για να βρει την προσωπική του αιώνια «ζωή». Αντίθετα, ο Αλκιβιάδης, προικισμένος από τη φύση με όλα τα χαρίσματα που χρειάζονται για τη «φιλοσοφία», ευάλωτος όμως στις επιθυμίες της σάρκας της επίδειξης και της φιλοδοξίας, είναι άνθρωπος που ίσως θα «έβλεπε», αν το ήθελε, αλλά πραγματοποίησε τη «μεγάλη άρνηση»: αρνήθηκε την πραγματικότητα για χάρη της σκιάς. Διάλεξε τον κόσμο – και έχει όλα όσα ο κόσμος μπορεί να προσφέρει. Οι δύο τύποι μας παρουσιάζονται ο ένας δίπλα στον άλλον, και ακούμε τον εραστή των εγκοσμίων, στο αποκορύφωμα του θριάμβου του, να ομολογεί ότι διάλεξε τον κατώτερο ρόλο. Περιττεύει να επιμείνουμε εδώ στο εγκώμιο του Αλκιβιάδη για τον Σωκράτη (215a-22b), σημαντικό για την κατανόηση των χαρακτήρων τους, αλλά όχι της σωκρατικής ή της πλατωνικής φιλοσοφίας. Μας δείχνει τον Σωκράτη να ακολουθεί έμπρακτα την οδό του προσκυνήματος που περιέγραψε η Διοτίμα. Πρέπει βέβαια να σημειωθεί, για να αποφευχθούν μερικές περίεργες παρανοήσεις, ότι η πασίγνωστη αφήγηση του Αλκιβιάδη για το πώς θέλησε να βάλει σε «πειρασμό» τον Σωκράτη (216d-219d) αφορά την εποχή στην οποία ο Αλκιβιάδης, που πολέμησε ως ιππέας στην Ποτίδαια το 431-430, ήταν ακόμα σχεδόν παιδί (217). Το συμβάν πρέπει να τοποθετηθεί μεταξύ του 440 και του 435, δηλαδή λίγο μετά τα τριάντα του Σωκράτη. Άρα αξίζει να σημειωθεί ότι από τότε ήταν τόσο φημισμένος για τη σοφία του, ώστε ο Αλκιβιάδης δεν θεωρούσε κανένα αντίτιμο υπερβολικό προκειμένου να «ακούσει όλο όσα ήξερε». Επίσης, νομίζω, πρέπει να αναγνωρίσουμε, συμφωνώντας με τον Burnet, ότι η εμφαντική περιγραφή της εικοσιτετράωρης «έκστασης» του Σωκράτη στην Ποτίδαια (220c-d) προβάλει την «έκσταση» αυτή ως τον εξαιρετικότερη εμπειρία της ζωής του, εμπειρία που σημάδεψε ανεξίτηλα το μέλλον του. Κατά τα άλλα, η αξιοσημείωτη ικανότητα του Σωκράτη να προσαρμόζεται φαινομενικά στον τόνο και στα ήθη του εγκόσμιου βίου, φροντίζοντας ωστόσο παράλληλα να δείχνει άμοχθα ότι αγγίζει συνεχώς τον άλλο, «αόρατο» κόσμο ταυτόχρονα τόσο κοντινό και τόσο απόμακρο, αποτελεί ένα από χαρακτηριστικότερα γνωρίσματα των μεγάλων «οραματιστών» 

Το τέλος του συμποσίου

Σχετικά με τη σκηνή του γλεντιού, με την οποία τελειώνει το «συμπόσιο», χρειάζεται μόνο να παρατηρήσω το εξής: μαθαίνουμε (223d) ότι, τα χαράματα, οι μόνοι από την συντροφιά που μπορούσαν ακόμα να συζητούν ήταν ο Σωκράτης, ο Αριστοφάνης και ο Αγάθων. Ο Αριστόδημος άφησε τον Σωκράτη να προσπαθεί να πείσει τους δύο δραματουργούς ότι όποιος έχει την τέχνην να γράψει τραγωδίες μπορεί επίσης να γράψει κωμωδίες.

Πολύ επινοητικότητα έχει σπαταληθεί για την ερμηνεία αυτός της παρατήρησης. Το πραγματικό νόημα είναι εξόφθαλμο. Ο Σωκράτης, όπως ξέρουμε, απέρριπτε την κοινή άποψη ότι οι ποιητές είναι σοφοί και τα δημιουργήματα τους προϊόντα συνειδητής «τέχνης». Πίστευε ότι χρειάζεται «ιδιοφυία» και «έμπνευση», αφού αδυνατούν να εξηγήσουν οι ίδιοι ακόμα και τις πιο πετυχημένες τους δημιουργίες. Εδώ λοιπόν θέλει να πει ότι η ανικανότητα του Αγάθωνα να γράψει κωμωδίες και του Αριστοφάνη να γράψει τραγωδίες αποδεικνύει ότι ούτε ο ένας ούτε ο άλλος είναι σοφοί που εργάζονται βάσει της συνείδησης κατοχής μιας «τέχνης»· αποτελούν και οι δύο όργανα ενός «πνεύματος» που τους καταλαμβάνει, όχι κύριους και χειριστές ενός εργαλείου. Στην πραγματικότητα, το χωρίο αυτό πρέπει να αναφέρεται ως παράδειγμα όσων λέει ο Σωκράτης στην Απολογία για τις μάταιες προσπάθειες να «διαψεύσει το χρησμό» βρίσκοντας ένα σοφόν ανάμεσα στους ποιητές. Και εδώ αποτυγχάνει: οι δύο ακροατές του, μισοκοιμισμένοι μετά την ολονύχτια διασκέδαση, «δεν τον παρακολουθούν απόλυτα» (ον σφόδρα επομένους νυστάζειν, 223d 6).

ΑΡΡΙΑΝΟΣ - Ἀλεξάνδρου Ἀνάβασις (2.13.1-2.13.8)

[2.13.1] Δαρεῖος δὲ τὴν μὲν νύκτα ξὺν ὀλίγοις τοῖς ἀμφ᾽ αὐτὸν ἔφυγε, τῇ δὲ ἡμέρᾳ ἀναλαμβάνων ἀεὶ τῶν τε Περσῶν τοὺς διασωθέντας ἐκ τῆς μάχης καὶ τῶν ξένων τῶν μισθοφόρων, ἐς τετρακισχιλίους ἔχων τοὺς πάντας, ὡς ἐπὶ Θάψακόν τε πόλιν καὶ τὸν Εὐφράτην ποταμὸν σπουδῇ ἤλαυνεν, ὡς τάχιστα μέσον αὑτοῦ τε καὶ Ἀλεξάνδρου τὸν Εὐφράτην ποιῆσαι. [2.13.2] Ἀμύντας δὲ ὁ Ἀντιόχου καὶ Θυμώνδας ὁ Μέντορος καὶ Ἀριστομήδης ὁ Φεραῖος καὶ Βιάνωρ ὁ Ἀκαρνάν, ξυμπάντες οὗτοι αὐτόμολοι, μετὰ τῶν ἀμφ᾽ αὐτοὺς στρατιωτῶν ὡς ὀκτακισχιλίων εὐθὺς ὡς τεταγμένοι ἦσαν κατὰ τὰ ὄρη φεύγοντες ἀφίκοντο ἐς Τρίπολιν τῆς Φοινίκης· [2.13.3] καὶ ἐνταῦθα καταλαβόντες τὰς ναῦς νενεωλκημένας ἐφ᾽ ὧν πρόσθεν ἐκ Λέσβου διακεκομισμένοι ἦσαν, τούτων ὅσαι μὲν ἱκαναί σφισιν ἐς τὴν κομιδὴν ἐδόκουν, ταύτας καθελκύσαντες, τὰς δὲ ἄλλας αὐτοῦ ἐν τοῖς νεωρίοις κατακαύσαντες, ὡς μὴ παρασχεῖν ταχεῖαν σφῶν τὴν δίωξιν, ἐπὶ Κύπρου ἔφευγον καὶ ἐκεῖθεν εἰς Αἴγυπτον, ἵναπερ ὀλίγον ὕστερον πολυπραγμονῶν τι Ἀμύντας ἀποθνήσκει ὑπὸ τῶν ἐγχωρίων.
[2.13.4] Φαρνάβαζος δὲ καὶ Αὐτοφραδάτης τέως μὲν περὶ τὴν Χίον διέτριβον· καταστήσαντες δὲ φρουρὰν τῆς Χίου τὰς μέν τινας τῶν νεῶν ἐς Κῶν καὶ Ἁλικαρνασσὸν ἔστειλαν, αὐτοὶ δὲ ἑκατὸν ναυσὶ ταῖς ἄριστα πλεούσαις ἀναγ‹αγ›όμενοι ἐς Σίφνον κατέσχον. καὶ παρ᾽ αὐτοὺς ἀφικνεῖται Ἆγις ὁ Λακεδαιμονίων βασιλεὺς ἐπὶ μιᾶς τριήρους, χρήματά τε αἰτήσων ἐς τὸν πόλεμον καὶ δύναμιν ναυτικήν τε καὶ πεζικὴν ὅσην πλείστην ἀξιώσων συμπέμψαι οἱ ἐς τὴν Πελοπόννησον. [2.13.5] καὶ ἐν τούτῳ ἀγγελία αὐτοῖς ἔρχεται τῆς μάχης τῆς πρὸς Ἰσσῷ γενομένης. ἐκπλαγέντες δὲ πρὸς τὰ ἐξαγγελθέντα Φαρνάβαζος μὲν σὺν δώδεκα τριήρεσι καὶ τῶν μισθοφόρων ξένων ξὺν χιλίοις καὶ πεντακοσίοις ἐπὶ Χίου ἐστάλη, δείσας μή τι πρὸς τὴν ἀγγελίαν τῆς ἥττης οἱ Χῖοι νεωτερίσωσιν. [2.13.6] Ἆγις δὲ παρ᾽ Αὐτοφραδάτου τάλαντα ἀργυρίου λαβὼν τριάκοντα καὶ τριήρεις δέκα, ταύτας μὲν Ἱππίαν ἄξοντα ἀποστέλλει παρὰ τὸν ἀδελφὸν τὸν αὑτοῦ Ἀγησίλαον ἐπὶ Ταίναρον· καὶ παραγγέλλειν ἐκέλευσεν Ἀγησιλάῳ, διδόντα τοῖς ναύταις ἐντελῆ τὸν μισθὸν πλεῖν τὴν ταχίστην ἐπὶ Κρήτης, ὡς τὰ ἐκεῖ καταστησόμενον. αὐτὸς δὲ τότε μὲν αὐτοῦ ἐν ταῖς νήσοις ὑπέμενεν, ὕστερον δὲ εἰς Ἁλικαρνασσὸν παρ᾽ Αὐτοφραδάτην ἀφίκετο.
[2.13.7] Ἀλέξανδρος δὲ σατράπην μὲν Συρίᾳ τῇ κοιλῇ Μένωνα τὸν Κερδίμμα ἐπέταξε δοὺς αὐτῷ εἰς φυλακὴν τῆς χώρας τοὺς τῶν ξυμμάχων ἱππέας, αὐτὸς δὲ ἐπὶ Φοινίκης ᾔει. καὶ ἀπαντᾷ αὐτῷ κατὰ τὴν ὁδὸν Στράτων ὁ Γηροστράτου παῖς τοῦ Ἀραδίων τε καὶ τῶν Ἀράδῳ προσοίκων βασιλέως· ὁ δὲ Γηρόστρατος αὐτὸς μετ᾽ Αὐτοφραδάτου ἔπλει ἐπὶ τῶν νεῶν, καὶ οἱ ἄλλοι οἵ τε τῶν Φοινίκων καὶ οἱ τῶν Κυπρίων βασιλεῖς καὶ αὐτοὶ Αὐτοφραδάτῃ ξυνέπλεον. [2.13.8] Στράτων δὲ Ἀλεξάνδρῳ ἐντυχὼν στεφανοῖ χρυσῷ στεφάνῳ αὐτὸν καὶ τήν τε Ἄραδον αὐτῷ τὴν νῆσον καὶ τὴν Μάραθον τὴν καταντικρὺ τῆς Ἀράδου ἐν τῇ ἠπείρῳ ᾠκισμένην, πόλιν μεγάλην καὶ εὐδαίμονα, καὶ Σιγῶνα καὶ Μαριάμμην πόλιν καὶ τἆλλα ὅσα τῆς σφῶν ἐπικρατείας ἐνδίδωσιν.

***
[2.13.1] Ο Δαρείος με λίγους άνδρες του διέφυγε μέσα στη νύχτα και μόλις ξημέρωσε, αφού πήρε μαζί του όσους Πέρσες και ξένους μισθοφόρους διασώθηκαν από τη μάχη, όλους-όλους περίπου τέσσερις χιλιάδες, κατευθύνθηκε με βιασύνη προς την πόλη Θάψακο και τον ποταμό Ευφράτη, για να καταστήσει, όσο πιο γρήγορα μπορούσε, τον Ευφράτη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα σε αυτόν και τον Αλέξανδρο. [2.13.2] Ο Αμύντας εξάλλου, ο γιος του Αντιόχου, ο Θυμώνδας, ο γιος του Μέντορα, ο Αριστομήδης ο Φεραίος και ο Βιάνωρ ο Ακαρνάνας, που είχαν όλοι αυτομολήσει, με τους οκτώ περίπου χιλιάδες άνδρες τους κατέφυγαν αμέσως, συνταγμένοι όπως ήταν, στα βουνά και έφθασαν στην Τρίπολη της Φοινίκης. [2.13.3] Εκεί βρήκαν τραβηγμένα έξω στη στεριά τα πλοία που τους είχαν προηγουμένως μεταφέρει από τη Λέσβο· από αυτά έριξαν στη θάλασσα όσα νόμισαν ότι τους ήταν αρκετά για να διαφύγουν και, αφού έκαψαν τα υπόλοιπα εκεί στον ναύσταθμο, για να μην μπορούν οι Μακεδόνες να τους καταδιώξουν γρήγορα, κατέφυγαν στην Κύπρο και από εκεί στην Αίγυπτο, όπου λίγο αργότερα οι ντόπιοι σκότωσαν τον Αμύντα, επειδή ανακατευόταν στα εσωτερικά τους ζητήματα.
[2.13.4] Στο μεταξύ ο Φαρνάβαζος και ο Αυτοφραδάτης παρέμεναν στη Χίο, όπου, αφού τοποθέτησαν φρουρά, έστειλαν μερικά από τα πλοία τους στην Κω και την Αλικαρνασσό, ενώ οι ίδιοι με τα εκατό πιο ταχύπλοα πλοία τους ανοίχτηκαν στη θάλασσα και κατέπλευσαν στη Σίφνο. Ο Άγις, ο βασιλιάς των Λακεδαιμονίων, έπλευσε με μια τριήρη προς αυτούς να τους ζητήσει χρήματα για τον πόλεμο και συγχρόνως να αξιώσει να του στείλουν στην Πελοπόννησο τη μεγαλύτερη δυνατή ναυτική και πεζική δύναμη. [2.13.5] Στο μεταξύ έφθασε η είδηση για τη μάχη που είχε γίνει στην Ισσό. Επειδή ανησύχησαν πολύ με την είδηση, ο Φαρνάβαζος κατευθύνθηκε προς τη Χίο με δώδεκα πολεμικά πλοία και χίλιους πεντακόσιους ξένους μισθοφόρους, γιατί φοβήθηκε μήπως οι Χιώτες επαναστατήσουν, μόλις πληροφορηθούν την ήττα της Ισσού. [2.13.6] Αφού ο Άγις πήρε τριάντα αργυρά τάλαντα και δέκα πολεμικά πλοία από τον Αυτοφραδάτη, έστειλε τον Ιππία να τα φέρει στον αδελφό του τον Αγησίλαο στο Ταίναρο· τον διέταξε επίσης να παραγγείλει στον Αγησίλαο να πληρώσει στο ακέραιο τον μισθό των ναυτών και να πλεύσει όσο το δυνατόν πιο γρήγορα στην Κρήτη, για να αποκαταστήσει εκεί τα πράγματα. Ο ίδιος παρέμεινε για την ώρα στα νησιά και έπειτα έπλευσε στην Αλικαρνασσό προς τον Αυτοφραδάτη.
[2.13.7] Ο Αλέξανδρος διόρισε τον Μένωνα, τον γιο του Κερδίμμα, σατράπη της Κοίλης Συρίας, αφού του έδωσε τους ιππείς των συμμάχων για τη φρούρηση της περιοχής· ο ίδιος βάδισε προς τη Φοινίκη. Στον δρόμο τον συνάντησε ο Στράτων, ο γιος του Γηρόστρατου, του βασιλιά των Αραδίων, καθώς και όσων κατοικούσαν κοντά στην Άραδο· ο Γηρόστρατος ο ίδιος, καθώς και οι άλλοι βασιλείς των Φοινίκων και των Κυπρίων έπλεαν με τον στόλο τους μαζί με τον Αυτοφραδάτη. [2.13.8] Μόλις ο Στράτων συνάντησε τον Αλέξανδρο, τον στεφάνωσε με χρυσό στεφάνι και του παρέδωσε τη νήσο Άραδο και τη Μάραθο, που βρισκόταν απέναντι στην Άραδο, στη στεριά, και ήταν μεγάλη και πλούσια πόλη· του παρέδωσε επίσης τη Σιγώνα και την πόλη Μαριάμμη, καθώς και όλα τα άλλα μέρη που εξουσίαζε.

Σάββατο 26 Ιουνίου 2021

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΣΟΦΟΚΛΗΣ - Ἠλέκτρα (77-120)

ΗΛΕΚΤΡΑ
ἰώ μοί μοι δύστηνος.
ΠΑ. καὶ μὴν θυρῶν ἔδοξα προσπόλων τινὸς
ὑποστενούσης ἔνδον αἰσθέσθαι, τέκνον.
80 ΟΡ. ἆρ᾽ ἐστὶν ἡ δύστηνος Ἠλέκτρα; θέλεις
μείνωμεν αὐτοῦ κἀπακούσωμεν γόων;
ΠΑ. ἥκιστα. μηδὲν πρόσθεν ἢ τὰ Λοξίου
πειρώμεθ᾽ ἔρδειν κἀπὸ τῶνδ᾽ ἀρχηγετεῖν,
πατρὸς χέοντες λουτρά· ταῦτα γὰρ φέρειν
85 νίκην τέ φημι καὶ κράτος τῶν δρωμένων.
ΗΛ. ὦ φάος ἁγνὸν
καὶ γῆς ἰσόμοιρ᾽ ἀήρ, ὥς μοι
πολλὰς μὲν θρήνων ᾠδάς,
πολλὰς δ᾽ ἀντήρεις ᾔσθου
90 στέρνων πλαγὰς αἱμασσομένων,
ὁπόταν δνοφερὰ νὺξ ὑπολειφθῇ·
τὰ δὲ παννυχίδων ἤδη στυγεραὶ
ξυνίσασ᾽ εὐναὶ μογερῶν οἴκων,
ὅσα τὸν δύστηνον ἐμὸν θρηνῶ
95 πατέρ᾽, ὃν κατὰ μὲν βάρβαρον αἶαν
φοίνιος Ἄρης οὐκ ἐξένισεν,
μήτηρ δ᾽ ἡμὴ χὡ κοινολεχὴς
Αἴγισθος ὅπως δρῦν ὑλοτόμοι
σχίζουσι κάρα φονίῳ πελέκει.
100 κοὐδεὶς τούτων οἶκτος ἀπ᾽ ἄλλης
ἢ ᾽μοῦ φέρεται, σοῦ, πάτερ, οὕτως
ἀδίκως οἰκτρῶς τε θανόντος.
ἀλλ᾽ οὐ μὲν δὴ
λήξω θρήνων στυγερῶν τε γόων,
105 ἔστ᾽ ἂν παμφεγγεῖς ἄστρων
ῥιπάς, λεύσσω δὲ τόδ᾽ ἦμαρ,
μὴ οὐ τεκνολέτειρ᾽ ὥς τις ἀηδὼν
ἐπὶ κωκυτῷ τῶνδε πατρῴων
πρὸ θυρῶν ἠχὼ πᾶσι προφωνεῖν.
110 ὦ δῶμ᾽ Ἀίδου καὶ Περσεφόνης,
ὦ χθόνι᾽ Ἑρμῆ καὶ πότνι᾽ Ἀρά,
σεμναί τε θεῶν παῖδες Ἐρινύες,
αἳ τοὺς ἀδίκως θνῄσκοντας ὁρᾶθ᾽,
αἳ τοὺς εὐνὰς ὑποκλεπτομένους,
115 ἔλθετ᾽, ἀρήξατε, τείσασθε πατρὸς
φόνον ἡμετέρου,
καί μοι τὸν ἐμὸν πέμψατ᾽ ἀδελφόν.
μούνη γὰρ ἄγειν οὐκέτι σωκῶ
120 λύπης ἀντίρροπον ἄχθος.

***
ΦΩΝΗ ΑΠΟ ΜΕΣΑ
Αλί μου, η μαύρη, αλίμονο.
ΠΑΙ. Μα θαρρώ κάποιαν άκουσα δουλεύτρα
πίσω απ᾽ την πόρτα να κρυφοστενάζει.
80 ΟΡΕ. Μην είν᾽ η Ηλέκτρα η δύστυχη; τί λες,
μένομ᾽ εδώ να δούμε τί ᾽ναι οι θρήνοι;
ΠΑΙ. Καθόλου· απ᾽ όλα πριν την προσταγή
του Απόλλων᾽ ας γνοιαστούμε, κι από κείνη
ας γίνει αρχή: να χύσομε στον τάφο
του πατρός σου χοές, που αυτό θα φέρει
νίκη κι επιτυχία του σκοπού μας.

ΗΛΕΚΤΡΑ
Ω άγιο φως τ᾽ ουρανού
και συ αγέρα, που ολόγυρα ζώνεις τη γη,
πόσες μ᾽ άκουσες, πόσες φορές
να πικρό-θρηνωδώ
90 κι αιματό-στηθοδέρνομαι
όταν παίρν᾽ η αυγή να χαράζει!
Κι όσο πια για τις ό-λονυχτίες μου,
ξέρ᾽ η αθλία μου η κλίνη, στο σκότεινο
μεσ᾽ αυτό το παλάτι, όσα δάκρυα
για τον άμοιρο χύνω πατέρα μου,
που εκεί κάτω στη χώρα τη βάρβαρη
ο φονιάς δεν τον φίλεψε ο Άρης,
μα η κακούργα μου η μάνα κι ο Αίγιστος,
τ᾽ άξιο ταίρι της, σαν ξυλοκόποι
ένα δέντρο, του σκίσανε
με πελέκι φονικό το κεφάλι,
κι άλλος, έξω από μένα, δε βρέθη κανείς
100 για να σ᾽ έ-λεηθεί,
που με τέτοιο, πατέρα μου, ελεεινό
κι ανάξιο θάνατο πήγες.
Όμως όχι, ποτέ τού ποτέ
δε θα πάψω τους θρήνους εγώ
και τα ολόπικρ᾽ αυτά μοιρολόγια,
όσο που θενα βλέπω τ᾽ αστέρια τα ολόφεγγα
και το φως της ημέρας αυτό·
και σα μιας αηδόνας, που τ᾽ άλουβα
έχει χάσει παιδιά της, οι βόγγοι μου
θ᾽ αντηχούν και θα κράζουνε σ᾽ όλους:
θ᾽ αντηχούν και θα κράζουν σ᾽ όλους:
110 Ω δώματα του Άδη και της Περσεφόνης,
ω Ερμή τ᾽ Άλλου κόσμου, ω δέσποιν᾽ Αρά,
ω εσείς, κόρες θεών σεβαστές Ερινύες,
που επιβλέπετε τους αδικό-σκοτωμένους
κι εκεινούς που κρυφά τα κρεβάτια των κλέβουν,
μα ελάτε, βοηθάτε, εκδικήσετε
του πατέρα μου το φόνο
και σε μένα τ᾽ αδέρφι μου στείλετε,
γιατί πια δε μπορώ
να υποφέρω μονάχη μου εγώ
120 του καημού το ανεσήκωτο βάρος.

Αρχαία Ελληνική Γραμματολογία: 4. Αλεξανδρινή ή Ελληνιστική εποχή (323-31 π.Χ.)

4.5.Β. Ιστοριογραφία


Ιστορία έγραψαν στα ελληνιστικά χρόνια πολλοί. Στόχος τους από τη μια να καταγράψουν την αλήθεια, όπως την έβλεπαν, από την άλλη να εντυπωσιάσουν και να γοητέψουν τους αναγνώστες, δραματοποιώντας τα γεγονότα και αξιοποιώντας τα διδάγματα της ρητορικής τέχνης.

Οι πρώτοι που θα περιμέναμε να ξεχωρίσουν είναι οι ιστορικοί του Μεγαλέξανδρου· όμως θα απογοητευτούμε. Κανένας από όσους συνέγραψαν για τον στρατηλάτη δε φαίνεται να στάθηκε αντάξιος του έργου, ή, πιο σωστά, κανενός η συγγραφή δεν αποδείχτηκε ικανή να αποφύγει τη φθορά του χρόνου και να επιβιώσει ως τις μέρες μας. Μόνο από αποσπάσματα μας είναι γνωστές οι Ἀλεξάνδρου πράξεις του Καλλισθένη,[1] Τὰ κατὰ Ἀλέξανδρον του Λέοντα από το Βυζάντιο, και οι Περὶ Ἀλέξανδρον ἱστορίαι που έγραψαν ο Κλείταρχος από την Αλεξάνδρεια, ο Αριστόβουλος από την Κασσάνδρεια, ο Χάρης από τη Μυτιλήνη, ο Πολύκλειτος από τη Λάρισα, ο Ονεσίκριτος από την Αστυπάλαια και τόσοι άλλοι.

Λιγοστές σημειώσεις μόνο σώζονται και από τις Ἐφημερίδες, το ημερολόγιο που με εντολή του Αλέξανδρου τηρούσαν δύο γραμματικοί, και από το Σταθμοὶ τῆς Ἀλεξάνδρου πορείας του Βαίτωνα του βηματιστή.[2] Κάπως μεγαλύτερα αποσπάσματα, της μιας και των δύο σελίδων, σώθηκαν μονάχα από την Ιστορία που έγραψε στα γεράματά του ο Πτολεμαίος Α', και αυτό γιατί τη χρησιμοποίησε ως πηγή ο Αρριανός, όταν αιώνες αργότερα συγκέντρωσε υλικό για το Ἀλεξάνδρου ἀνάβασις. Ο Πτολεμαίος, θυμίζουμε, πριν γίνει βασιλιάς της Αιγύπτου ήταν στρατηγός και σωματοφύλακας του Αλέξανδρου, και δίκαια η Ιστορία του θεωρήθηκε αξιόπιστη.

Αξιόπιστη πηγή για τους νεότερους ιστορικούς αποτέλεσαν και οι Διαδόχων ἱστορίαι του Ιερώνυμου από την Καρδία της Θράκης (4ος/3ος π.Χ. αι.). Έχοντας διαδραματίσει ο ίδιος σημαντικό ρόλο στους πολέμους των Διαδόχων, ο Ιερώνυμος αφηγήθηκε πιστά τα γεγονότα από τον θάνατο του Μεγαλέξανδρου ως και τον θάνατο του Πύρρου (272 π.Χ.), αλλά το έργο του, εκτός από λίγα αποσπάσματα, έχει χαθεί.

Αρκετά αποσπάσματα σώζονται από τα Ἰταλικὰ καὶ Σικελικά του Τίμαιου από το Ταυρομένιο της Σικελίας (περ. 350-254 π.Χ.). Αναγκασμένος να εγκαταλείψει για πολιτικούς λόγους την πατρίδα του, ο Τίμαιος έζησε στην Αθήνα, όπου συνέγραψε την ιστορία των ελληνικών πόλεων της Μεγάλης Ελλάδας, από τις αρχές ως τον πρώτο Καρχηδονιακό πόλεμο (264 π.Χ.). Ήταν ο πρώτος ιστορικός που χρησιμοποίησε ως χρονολογική βάση τις Ολυμπιάδες, όχι όμως και ο πρώτος που κακολόγησε τους προκατόχους του, τόσο ώστε οι Αθηναίοι του έδωσαν το παρανόμι Ἐπιτίμαιος - διὰ τὸ πολλὰ ἐπιτιμᾶν (Σούδα). Ήρθε καιρός να κατηγορηθεί και ο ίδιος από τον Πολύβιο, που του καταμαρτύρησε ότι πολλά ἱστορεῖ ψευδῆ (12.7).

ΠΟΛΥΒΙΟΣ (περ. 200-118 π.Χ.)

Γεννήθηκε στη Μεγαλόπολη της Αρκαδίας και έδρασε, όπως και ο πατέρας του, ως πολιτικός της Αχαϊκής Συμπολιτείας. Μετά τη μάχη της Πύδνας (168 π.Χ.) ο Πολύβιος, μαζί με άλλους συντοπίτες του, βρέθηκε όμηρος στη Ρώμη, όπου γρήγορα συνδέθηκε με τον νεαρό Σκιπίωνα τον Αιμιλιανό και τους φιλέλληνες διανοούμενους του κύκλου του. Αργότερα ακολούθησε τον Σκιπίωνα στις εκστρατείες του, έζησε από κοντά την καταστροφή της Καρχηδόνας και πήρε μέρος στη θαλασσινή εξερεύνηση των ακτών του Ατλαντικού. Πίσω στην πατρίδα του συνέχισε, και μετά τη ρωμαϊκή κατάκτηση, την πολιτική του δράση, μεσολαβώντας ανάμεσα στους κατακτητές και στις ελληνικές πόλεις - με επιτυχία, όπως μαρτυρούν τα τιμητικά αγάλματα που του είχαν στήσει στη Μαντινεία, στην Τεγέα και αλλού. Ήταν ογδόντα δύο χρονών, όταν έπεσε από το άλογό του και σκοτώθηκε.

Τα μικρότερα έργα του Πολύβιου (το Περὶ Φιλοποίμενος, τα Τακτικά κ.ά.) έχουν χαθεί· όμως από το μεγάλο του έργο, που μνημονεύεται ως Ρωμαϊκὴ ἱστορία σε σαράντα βιβλία, μας έχει σωθεί περίπου το ένα τρίτο. Η αφήγηση ξεκινά από τον πρώτο Καρχηδονιακό πόλεμο (όπου σταματούσε η ιστορία του Τίμαιου) και φτάνει ως το 144 π.Χ., τότε που η Ρώμη, έχοντας καταβάλει τους Καρχηδόνιους και τους Μακεδόνες, δεν είχε πια κανέναν να φοβηθεί. Η παρουσίαση είναι γενικά αντικειμενική και αξιόπιστη, καθώς ο Πολύβιος είχε ζήσει ο ίδιος από κοντά ένα μεγάλο μέρος των γεγονότων.

Περισσότερο ίσως από την ιστορική ύλη αυτή καθαυτή μας ενδιαφέρουν στη συγγραφή του Πολύβιου η μέθοδος που ακολούθησε και οι θεωρίες του για την εξέλιξη των ιστορικών φαινομένων. Πίστευε ότι σκοπός της ιστορίας δεν είναι να τέρψει αλλά να ωφελήσει τους αναγνώστες, βοηθώντας τους να χειρίζονται σωστά τις τωρινές και να προβλέπουν τις μελλοντικές καταστάσεις, και ότι έργο του ιστορικού είναι τόσο να εκθέσει τα πραγματικά γεγονότα όσο και να τα αιτιολογήσει. Κύριος στόχος του ήταν να δείξει πώς και γιατί η Ρώμη κατάφερε σε μικρό χρονικό διάστημα να επεκταθεί τόσο· όμως η ιστορία του είναι ουσιαστικά παγκόσμια,[3] καθώς αναγνώριζε ότι όπου και να συμβαίνουν, στην Ανατολή ή στη Δύση, οι εξελίξεις συνδέονται και αποτελούν ένα σώμα. Θεωρούσε ότι στις πολιτείες, όπως και στους ζωντανούς οργανισμούς, «υπάρχει μια φυσιολογική αύξηση, μετά από αυτήν η ακμή, έπειτα ο μαρασμός - και όλα είναι πιο ισχυρά την εποχή της ακμής» (6.51.4). Έτσι εξήγησε και την υπεροχή της Ρώμης απέναντι στις παλαιότερες πολιτείες, αλλά αυτό δεν τον εμπόδισε ένα μεγάλο μέρος από τις ιστορικές εξελίξεις να το αποδώσει στην τύχη - όχι στη θεά Τύχη αλλά στην απλή συγκυρία.

Με συνέπεια στον στόχο του να ωφελήσει και όχι να τέρψει, ο Πολύβιος χρησιμοποίησε απλή γλώσσα, την Κοινή, χωρίς λογοτεχνικές απαιτήσεις. Το παραδέχτηκε άλλωστε και ο ίδιος ότι ο λόγος του ήταν «αυστηρός και μονότροπος» (9.1.3). Ακόμα και οι δημηγορίες, υποστήριξε, δεν επιτρέπεται να αποτελούν ρητορικά κατασκευάσματα· σωστό είναι ο ιστορικός να γνωρίζει και να καταγράφει όσα πραγματικά ειπώθηκαν (12.25b.1).[4]

Το ιστορικό έργο του Πολύβιου συνέχισαν πρώτα ο Ποσειδώνιος, που θα τον γνωρίσουμε ως στωικό φιλόσοφο, αργότερα και ο Στράβων.

Οι αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν νόμους για την πνευματική ιδιοκτησία, ούτε το θεωρούσαν υποτιμητικό ένας συγγραφέας να ενσωματώνει στα κείμενά του κομμάτια από τα έργα ενός ή περισσότερων άλλων. Έτσι, δεν αποτελεί έκπληξη πως ορισμένοι αλεξανδρινοί ιστορικοί αποφάσισαν να συνθέσουν τις ιστορίες τους ως συμπιλήματα, επιλέγοντας, τακτοποιώντας και συνδέοντας αποσπάσματα από τα έργα των προκατόχων τους. Σημαντικότερος ανάμεσά τους ο Διόδωρος ο Σικελιώτης.

ΔΙΟΔΩΡΟΣ (1ος π.Χ. αι.)

Για τη ζωή του ξέρουμε μόνο ότι γεννήθηκε στο Αγύριον της Σικελίας (πόλη που πίστευε ότι την είχε επισκεφτεί ο Ηρακλής), και ότι ταξίδεψε στην Αίγυπτο και στη Ρώμη. Στο έργο του Ἱστορικὴ βιβλιοθήκη ο Διόδωρος είχε συμπεριλάβει ολόκληρη την παγκόσμια ιστορία από τους μυθικούς χρόνους ως την κατάκτηση της Βρετανίας από τον Καίσαρα, το 54 π.Χ. - και δεν πρέπει να θεωρηθεί σύμπτωση πως ένα τέτοιο έργο σχεδιάστηκε και ολοκληρώθηκε ακριβώς στα χρόνια όπου η Ρώμη κατόρθωσε να ενώσει κάτω από την εξουσία της τον κόσμον όλο.

Από τα σαράντα βιβλία της Βιβλιοθήκης μάς σώζονται δεκαπέντε ολόκληρα και τα υπόλοιπα αποσπασματικά. Όπως θα το περιμέναμε, ο Διόδωρος έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στην ελληνική, στη ρωμαϊκή και στη σικελική ιστορία, μελετώντας πλήθος προγενέστερά του έργα και ενσωματώνοντας ολόκληρα κομμάτια τους στη συγγραφή του. Έτσι, η αξιοπιστία των πληροφοριών του, αν εξαιρέσουμε τα σύγχρονά του γεγονότα, κυμαίνεται ανάλογα με την αξιοπιστία των πηγών. Παρόμοια, ανάλογα με τις πηγές παραλλάζουν το ύφος και η γλώσσα· όμως σε γενικές γραμμές το έργο είναι γραμμένο σε στρωτή και προσεγμένη Κοινή.

Ο Πτολεμαίος, ο Ιερώνυμος, ο Τίμαιος, ο Πολύβιος, ο Διόδωρος - όλοι τους επιδίωξαν να παρουσιάσουν την αλήθεια γυμνή, να ωφελήσουν περισσότερο παρά να εντυπωσιάσουν και να τέρψουν τους αναγνώστες τους. Διαφορετικό δρόμο ακολούθησαν ιστορικοί άλλοι, που θεώρησαν πρώτη τους υποχρέωση να θέλξουν το κοινό τους παρουσιάζοντας την ιστορία με τρόπο ιδιαίτερα ελκυστικό, δραματοποιώντας τα γεγονότα και χρησιμοποιώντας άφθονα τα μέσα της ρητορικής καλλιέπειας.

Κιόλας ο Δούρης από τη Σάμο (περ. 340-270 π.Χ.) κατηγόρησε ορισμένους προγενέστερούς του ιστορικούς ότι «το μόνο που φρόντισαν ήταν να καταγράψουν τα γεγονότα· δε μπόρεσαν καθόλου να τα ζωντανέψουν, ούτε να τα παρουσιάσουν με τρόπο ευχάριστο» (απόσπ. 1). Στα αποσπάσματα που σώθηκαν από τα Μακεδονικά του διαπιστώνουμε ότι ο ίδιος έδινε έμφαση στα συναισθήματα των ιστορικών προσώπων και δε δίσταζε να προσθέτει εντυπωσιακές λεπτομέρειες «σκηνοθετώντας» τα γεγονότα. Τον ίδιο δρόμο ακολούθησαν και άλλοι ιστορικοί, νεότεροί του.

Με το έργο του Σαμίων ὧροι (χρονικά) ο Δούρης συγκαταλέγεται και στην ομάδα των αλεξανδρινών ιστορικών που συνέγραψαν τοπική ιστορία - της πατρίδας τους. Εδώ ανήκουν ακόμα ο Νεάνθης από την Κύζικο (Ὧροι Κυζικινῶν), ο Μέμνων από την Ηράκλεια του Πόντου (Περὶ Ἡρακλείας) και άλλοι, ανάμεσά τους πολλοί αθηναίοι ατθιδογράφοι.

Ο σημαντικότερος ατθιδογράφος, ο Φιλόχορος (4ος/3ος π.Χ. αι.), δεν ήταν μόνο ιστορικός αλλά και μάντης και εξηγητής των παλιών χρησμών, φλογερός αθηναίος πατριώτης, συντηρητικός και, φυσικά, αντιμακεδόνας. Ορισμένα από τα έργα του ήταν σχετικά με τη λατρεία, άλλα φιλολογικά ή φιλοσοφικά· τα περισσότερα όμως αφορούσαν την Αθήνα, με σπουδαιότερο το Ἀτθίς, σε δεκαεπτά βιβλία, όπου ήταν καταγραμμένη η αθηναϊκή ιστορία από τη μυθική εποχή ως το 262 (;) π.Χ. Από τα υπόλοιπα ξεχωρίζουμε το Ἐπιγράμματα ἀττικά, καθώς για πρώτη φορά τώρα ένας ιστορικός ενδιαφέρεται να θησαυρίσει παλιές επιγραφές.

Με μεγάλο ζήλο μελέτησε αργότερα τις επιγραφές και ο Πολέμων από το Ίλιο (2ος π.Χ. αι.),[5] που έγραψε μια σειρά από έργα περιηγητικά, περιγράφοντας με επιστημονική επιμονή και ακρίβεια τα αρχιτεκτονικά μνημεία, τα αγάλματα, τις ζωγραφιές, τα αναθήματα κλπ., όπως τα είδε ο ίδιος στην Ακρόπολη, στην Ιερά οδό, στη Σπάρτη, στους Δελφούς, στη Δωδώνη και σε άλλες σημαντικές περιοχές. Ο ίδιος έγραψε και τοπικές ιστορίες, κτίσεις, πόλεων του Πόντου και της Μεγάλης Ελλάδας.

Τα γεωγραφικά, ιστορικά και εθνολογικά ενδιαφέροντα των Ελλήνων για ξένους τόπους και λαούς έχουν μυθικό πρόδρομο τον Οδυσσέα και πρωτοφανερώθηκαν, θυμίζουμε, σε συγγραφείς όπως ο Εκαταίος και ο Ηρόδοτος. Η παράδοση συνεχίστηκε στα ελληνιστικά χρόνια, όπου πάλι βρέθηκαν Έλληνες ιστορικοί να ασχοληθούν και να συγγράψουν έργα για τη Λυδία, για τη Λυκία, ακόμα και για τις μακρινές Ινδίες, όπου είχε οδηγήσει τον στρατό του ο Μεγαλέξανδρος.

Χαρακτηριστική περίπτωση ο Νέαρχος από την Κρήτη, ο ναύαρχος που με εντολή του Αλέξανδρου έπλευσε από τον Ινδό ποταμό ως την Περσία και κατάγραψε τις γεωγραφικές, εθνολογικές κ.ά. παρατηρήσεις του. Ο Περίπλους του έχει χαθεί αλλά δε μας είναι τελείως άγνωστος, καθώς τον χρησιμοποίησαν αργότερα ο Αρριανός και ο Στράβων.

Τελευταίος και σπουδαιότερος από τους ιστορικούς και εθνολόγους που ενδιαφέρθηκαν για ξένους τόπους ήταν ο Αλέξανδρος από τη Μίλητο (1ος π.Χ. αι.), ο πολυΐστωρ (πολύξερος) όπως ονομάστηκε, που από τα αμέτρητα βιβλία του ορισμένα αφορούσαν την Ιουδαία, τη Φοινίκη, την Αιθιοπία, την Αραβία, την Αίγυπτο, τις Ινδίες και άλλες χώρες της Ανατολής.

Είναι αξιοπρόσεχτο ότι στα αλεξανδρινά χρόνια ορισμένοι ξένοι ιστορικοί αποφάσισαν να καταγράψουν την ιστορία του τόπου τους και του λαού τους στα ελληνικά. Μας σώθηκαν αποσπάσματα από τα Αἰγυπτιακά του Μανέθωνα, ιερέα στην Ηλιούπολη της Αιγύπτου, και από τα Βαβυλωνιακά ή Χαλδαϊκά του Βηρωσού, ιερέα του θεού Βάαλ, που διηγόνταν την ιστορία των ανατολικών λαών από την κοσμογένεση και τον κατακλυσμό ως την κατάκτηση τους από τον Μεγαλέξανδρο. Γραμμένα στα ελληνικά από ξένους είναι και ορισμένα από τα ιστορικά βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης.

Η ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΒΔΟΜΗΚΟΝΤΑ

Νεότεροι συγγραφείς θρυλούσαν πως ο Πτολεμαίος Β' ο Φιλάδελφος προσκάλεσε εβδομήντα σοφούς και τους ανάθεσε να μεταφράσουν τα εβραϊκά ιερά βιβλία στα ελληνικά για τη Βιβλιοθήκη. Κλείστηκαν, λέει, οι ἑβδομήκοντα στο νησάκι Φάρος, στα ανοιχτά της Αλεξάνδρειας, και με τη φώτιση του θεού παράδωσαν τη μετάφραση ολοκληρωμένη σε εβδομήντα μέρες. Όμορφη η ιστορία τους· όχι όμως και αληθινή.

Η αλήθεια είναι πως μεταφράσεις των ιερών ιουδαϊκών βιβλίων γίνονταν στα ελληνιστικά χρόνια πολλές, καθώς το μεγάλο πλήθος των Εβραίων της διασποράς[6] είχαν σχεδόν ξεχάσει τη γλώσσα τους και προτιμούσαν να διαβάζουν ελληνικά. Από το πλήθος των μεταφράσεων ξεχώρισαν σιγά σιγά ορισμένες που επικράτησαν και συναποτέλεσαν ένα σώμα, την ενιαία, τάχα, Μετάφραση των εβδομήκοντα.

Στην τελική του μορφή το σώμα των Εβδομήκοντα δεν περιείχε μόνο παλιά βιβλία, όπως η Γένεσις, η Ἔξοδος κ.ά., μεταφρασμένα από τα εβραϊκά ή τα αραμαϊκά, αλλά και κάποια νεότερα, όπως το Β' και Γ' βιβλίο των Μακκαβαίων, γραμμένα εξαρχής στα ελληνικά από ελληνόφωνους Ιουδαίους. Από αυτά τα ποικίλα κείμενα η χριστιανική θεολογική παράδοση ξεχώρισε τα κανονικά, που συναπαρτίζουν την Παλαιά Διαθήκη.

Πιστές ή λιγότερο πιστές μεταφράσεις από άλλες γλώσσες, βιβλία γραμμένα στα ελληνικά από ξένους, το σώμα των Εβδομήκοντα αποτελεί το μεγαλύτερο σε έκταση και ποικιλία γλωσσικό μνημείο της Ελληνιστικής εποχής. Στις σελίδες του μπορούμε να μελετήσουμε σε βάθος την Κοινή, αυτή καθαυτή όσο και στην ιδιαίτερη μεταφραστική σχέση της με τις σημιτικές γλώσσες.

Θρησκεία, μύθους, ιστορία και φαντασία ανακάτεψε στα έργα του ο Εκαταίος από τα Άβδηρα (4ος/3ος π.Χ. αι.), που έγραψε Περὶ Αἰγυπτίων και Περὶ Ὑπερβορέων, παρουσιάζοντας τους δύο αυτούς λαούς ως πρωτοπόρους του πολιτισμού και ως υποδείγματα ευσέβειας, δικαιοσύνης, αυτάρκειας κλπ.

Παρόμοια και ο Ευήμερος από τη Μεσσήνη (4ος/3ος π.Χ. αι.), φίλος του Κάσσανδρου της Μακεδονίας, υποστήριξε, στο έργο του Ἱερὰ ἀναγραφή, ότι βρέθηκε κάποτε σε ένα νησάκι του Ινδικού ωκεανού, την Παγχαίαν, και γνώρισε τους κατοίκους της εὐσεβείᾳ διαφέροντας καὶ τοὺς θεοὺς τιμῶντας μεγαλοπρεπεστάταις θυσίαις καὶ ἀναθήμασιν (απόσπ. 1). Εκεί διάβασε σε μια χρυσή στήλη τα έργα του Κρόνου και του Δία, που τότε δεν ήταν ακόμα θεοί αλλά βασιλιάδες της οικουμένης. Τα καταλαβαίνουμε καλύτερα όλα αυτά, όταν σκεφτούμε ότι ο Ευήμερος έγραψε σε εποχή όπου οι μεγαλοβασιλιάδες διάδοχοι του Αλεξάνδρου ονειρεύονταν να κυριαρχήσουν στον κόσμον όλο και πίστευαν στη δυνατότητα της προσωπικής τους αποθέωσης.[7]

Οριακή θέση στην ιστοριογραφία διεκδικούν και οι αλεξανδρινοί παραδοξογράφοι, που διάλεξαν να συγκεντρώσουν και να καταγράψουν όλα του κόσμου τα παράξενα. Πιο γνωστός ανάμεσά τους ο Αντίγονος από την Κάρυστο (3ος π.Χ. αι.), που η Ἱστοριῶν παραδόξων συναγωγή του σώθηκε και μας πληροφορεί, για παράδειγμα, ότι «το περισσότερο που μπορεί να γεννήσει μια γυναίκα είναι πέντε παιδιά· και θυμούνται μία που με τέσσερις γέννες απόκτησε είκοσι παιδιά - και τα περισσότερα μεγάλωσαν» (110).

Είναι αλήθεια ότι ο Εκαταίος, ο Ευήμερος, οι Παραδοξογράφοι, ως ένα σημείο και όλοι όσοι με τη συγγραφή τους επιδίωξαν να τέρψουν περισσότερο παρά να διδάξουν, απομακρύνθηκαν από την καθαυτό ιστορία· προετοίμασαν όμως με τα έργα τους ένα νέο, λογοτεχνικότερο είδος αφηγηματικής πεζογραφίας, το μυθιστόρημα, που θα κάνει την εμφάνιση του και θα ακμάσει στα ρωμαϊκά χρόνια.
-------------------------
1. Ο Καλλισθένης από την Όλυνθο (περ. 370-327 π.Χ.), συγγενής και μαθητής του Αριστοτέλη, έγραψε πολλά και σημαντικά φυσιογνωστικά, φιλολογικά και ιστορικά έργα, που έχουν όλα χαθεί. Ακολούθησε τον Μεγαλέξανδρο στην εκστρατεία του, θεωρώντας τον γιο του Δία και πρόμαχο των Ελλήνων· αρνήθηκε όμως να τον προσκυνήσει και εκτελέστηκε.

2. Βηματισταί ονομάζονταν οι ειδικευμένοι οπλίτες που με σταθερό βήμα μετρούσαν και κατάγραφαν τις πορείες.

3. Ο ίδιος μιλά για τὰ καθόλου πράγματα και αναφέρεται συχνά στην οἰκουμένην.

4. Ολοφάνερη είναι στο θέμα αυτό, όπως και σε πολλά άλλα, η διαφορά του Πολύβιου από τον Θουκυδίδη.

5. Το παρανόμι του στηλοκόπας σημαίνει αυτόν που τρώει με τα μάτια του τις στῆλες όπου ήταν χαραγμένες επιγραφές.

6. Ο ιστορικός Φίλων ο Ιουδαίος παραδίνει ότι μόνο στην Αίγυπτο κατοικούσαν στα χρόνια του Χριστού ένα εκατομμύριο Εβραίοι.

7.Σήμερα ονομάζουμε ευημερισμό κάθε προσπάθεια να αποδειχτεί ότι αρχικά οι θεοί δεν ήταν παρά ιστορικά πρόσωπα που ξεχώρισαν για την αρετή, τη δύναμη και τη δράση τους.