Ἐλπὶς ἐν ἀνθρώποισι

H μόνη καλόγνωμη θεά που απόμεινε στην ανθρωπότητα
είναι η Ελπίδα
όλοι οι άλλοι θεοί μάς άφησαν για πάντα και
εγκαταστάθηκαν στον Όλυμπο.
Έφυγε η Πίστη, μεγάλη θεά, φίλε μου, έφυγε η Σωφροσύνη,
κι οι Χάριτες εγκατέλειψαν τη γη.
Τώρα δεν είναι να εμπιστεύεσαι πια τους όρκους των ανθρώ­πων κατά τις δικαιοπραξίες τους·
κανείς δεν τιμά τους θεούς τους αθάνατους·
έσβησε των ευσεβών ανδρών η γενεά·
κανείς δεν αναγνωρίζει τους καθιερωμένους κανόνες
συμπεριφοράς και τα έργα της ευσέβειας.
Κι ωστόσο, όσο ζει ο άνθρωπος και αντικρίζει τον ήλιο,
αν είναι θεοσεβής, στην Ελπίδα προπάντων ας έχει τα θάρρη του·
τις προσευχές του ας τις απευθύνει στους θεούς, αλλά,
όταν καίει τ’ αστραφτερά στο λίπος μεριά,
την πρώτη και την τελευταία προσφορά ας την προσφέρει στην Ελπίδα.
Το νου σου στα στρεψόδικα λόγια των άδικων ανθρώπων! Eκείνων που δεν λογαριάζουν τους θεούς τους αθάνατους, και με το μάτι τους μονίμως στραμμένο στα ξένα αγαθά, συνωμοτούν χωρίς αιδώ, για να προωθήσουν τα άνομα σχέδιά τους.

***
(πρωτότυπο)
Ἐλπὶς ἐν ἀνθρώποισι μόνη θεὸς ἐσθλὴ ἔνεστιν,
ἄλλοι δ’ Οὔλυμπόν<δ’>ἐκπρολιπόντες ἔβαν·
ὤιχετο μὲν Πίστις, μεγάλη θεός, ὤιχετο δ’ ἀνδρῶν
Σωφροσύνη, Χάριτές τ’, ὦ φίλε, γῆν ἔλιπον
ὅρκοι δ’ οὐκέτι πιστοὶ ἐν ἀνθρώποισι δίκαιοι,
οὐδὲ θεοὺς οὐδεὶς ἅζεται ἀθανάτους.
εὐσεβέων δ’ ἀνδρῶν γένος ἔφθιτο, οὐδὲ θέμιστας
οὐκέτι γινώσκουσ’ οὐδὲ μὲν εὐσεβίας.
ἀλλ’ ὄφρα τις ζώει καὶ ὁρᾶι φάος ἠελίοιο,
εὐσεβέων περὶ θεοὺς Ἐλπίδα προσμενέτω·
εὐχέσθω δὲ θεοῖσι, καὶ ἀγλαὰ μηρία καίων
Ἐλπίδι τε πρώτηι καὶ πυμάτηι θυέτω.
φραζέσθω δ’ ἀδίκων ἀνδρῶν σκολιὸν λόγον αἰεί,
οἳ θεῶν ἀθανάτων οὐδὲν ὀπιζόμενοι
αἰὲν ἐπ’ ἀλλοτρίοις κτεάνοις ἐπέχουσι νόημα,
αἰσχρὰ κακοῖς ἔργοις σύμβολα θηκάμενοι.
------
Θέογνης, Ελεγειακός ποιητής που κατάγεται από τα Μέγαρα, και η ακμή του τοποθετείται στην περίοδο 552-541.
 

Αλήθειες… για τις ανθρώπινες σχέσεις

Ολοένα και πιο συχνά οι άνθρωποι κλείνονται ερμητικά στο μικρόκοσμό τους, την ίδια στιγμή που λαχταρούν να εισπράξουν ενδιαφέρον και νοιάξιμο.

“Σ’ αγαπώ μη γνωρίζοντας πώς, από πού και πότε, σ’ αγαπώ στα ίσια δίχως πρόβλημα ή περηφάνια: σ’ αγαπώ έτσι γιατί δεν ξέρω μ’ άλλον τρόπο…” – Πάμπλο Νερούδα.

 

Τον τελευταίο καιρό μ’ απασχολεί πολύ το θέμα των σχέσεων. Βλέπω ολοένα και πιο συχνά γύρω μου τους ανθρώπους σαν να θέλουν να κερδίσουν την πιο όμορφη φιλική, ερωτική ή συναδελφική σχέση χωρίς όμως να χάσουν τίποτα από τη βολή τους, χωρίς να παραχωρήσουν χιλιοστό από το ζωτικό τους χώρο, χωρίς να επιτρέπουν ούτε μια ρωγμή στο προσωπείο που διάλεξαν να τους αντιπροσωπεύει στον έξω κόσμο.

 

Κάποτε αυτό θα με πλήγωνε, τώρα πια αρχίζω να αποδέχομαι πως οι αληθινές σχέσεις – αυτές που για χάρη τους βάζεις το χέρι σου στη φωτιά – είναι λιγοστές.

 

Κατέγραψα εδώ ό,τι έχω προσωπικά αντιληφθεί για το θέμα των σχέσεων, προσπαθώντας να ξεκαθαρίσω τις προτεραιότητές μου και να βεβαιωθώ πως αφήνω χώρο στις σχέσεις που αξίζουν να εξελιχθούν και ν’ ανθήσουν:

1. Κάποιες σχέσεις είναι ευλογία ενώ κάποιες είναι μαθήματα ζωής. Οι άνθρωποι που περνούν από τη ζωή σου άλλοτε σε στηρίζουν, άλλοτε σε δοκιμάζουν, άλλοτε σε χρησιμοποιούν και άλλοτε σε ωθούν να βγάλεις τον καλύτερο (ή χειρότερο εαυτό σου). Όλα αυτά είναι πολύτιμες εμπειρίες που σε ωριμάζουν και σ’ αναγκάζουν να πάρεις θέση για το τι λογής σχέσεις θέλεις τελικά να έχεις στη ζωή σου.
2. Όταν η ζωή σού φέρνει αλλαγές – ακόμα και προς το καλύτερο – κάποιοι άνθρωποι απομακρύνονται από κοντά σου. Ίσως γιατί η προηγούμενη φάση σου τους πήγαινε περισσότερο, ίσως γιατί ο νέος τρόπος ζωής σου δεν τους ταιριάζει πια, ίσως γιατί πατιούνται κουμπιά που πονάνε…, πάντως είναι κάτι που συμβαίνει και χρειάζεται να το αποδεχτείς, όσο δυσάρεστο κι αν είναι.
3. Όταν είσαι σε δύσκολη θέση και νιώθεις την ανάγκη για υποστήριξη, ποιος παραμένει δίπλα σου; Ποιος αφιερώνει χρόνο και ενέργεια για σένα; Οι άνθρωποι αυτοί είναι οι αληθινοί σου φίλοι. Μαζί στη χαρά και στη λύπη, στα εύκολα και στα δύσκολα.
4. Οι άνθρωποι σου φέρονται με τον τρόπο που τους επιτρέπεις. Εσύ βάζεις τον πήχυ ψηλά ή χαμηλά, εσύ θέτεις τα όρια. Σίγουρα δεν μπορείς να ελέγξεις τη συμπεριφορά τους, είσαι σε θέση όμως να ελέγχεις το τι θα δεχτείς και τι όχι.
5. Ένα λάθος μπορεί να είναι τυχαίο. Τα απανωτά ψέματα και οι δόλιες συμπεριφορές δεν είναι τυχαία. Αν είσαι αποδέκτης τέτοιων συμπεριφορών συστηματικά, και με ένα “συγγνώμη” υποχωρείς και παραμένεις στη σχέση, τότε κρύβεσαι πίσω από το δάχτυλό σου και ξεγελάς τον ίδιο σου τον εαυτό.
6. Βεβαιώσου πως αναγνωρίζεις τις σχέσεις που αξίζουν πραγματικά. Μήπως έχεις γίνει ο εγωπαθής που παραπονιέται γιατί ο κόσμος δεν ασχολείται αδιάλειπτα με την ευτυχία του; Αυτό που ζητάς από τους αγαπημένους σου το προσφέρεις εσύ ο ίδιος; Καμιά φορά ο φίλος που πονάει ίσως σου πει “μην ανησυχείς, είμαι καλά”, αλλά αυτό που χρειάζεται στ’ αλήθεια είναι να τον κοιτάξεις στα μάτια και να του πεις “όχι, ξέρω πως δεν είσαι καλά. Μίλησέ μου, είμαι δίπλα σου”.
7. Οι “βαριές” κουβέντες πληγώνουν περισσότερο από τον φυσικό πόνο. Έχε το νου σου μήπως, θεωρώντας δεδομένους τους δικούς σου ανθρώπους, ξεφορτώνεις άθελά σου πάνω τους τα καταπιεσμένα συναισθήματα από σχέσεις που σε πόνεσαν και τις κουβαλάς ακόμα. Οι άλλοι, όσο κι αν μας αγαπούν, δεν είναι τα συναισθηματικά μας υποζύγια.
8. Οι πράξεις μετράνε, όχι τα λόγια. Συνήθως όσοι αγαπούν δεν το διατυμπανίζουν, αρκούνται στο να το δείχνουν με μικρές ή μεγάλες κινήσεις μέσα στην καθημερινότητα. Μην παρασύρεσαι από τα μεγάλα λόγια, άφησε τις συμπεριφορές να μιλήσουν για την αλήθεια.
9. Κανείς δεν μπορεί να σου προσφέρει την ευτυχία, ούτε να ανακαλύψει το σκοπό της ζωής για λογαριασμό σου. Μην κάνεις το λάθος να περιμένεις τους άλλους να σου ανοίξουν το δρόμο στην προσωπική σου ολοκλήρωση. Ο μόνος που μπορεί είσαι εσύ ο ίδιος.
10. Η γνήσια αγάπη σε μια σχέση ανθίζει όταν εξαλείφονται οι παντός είδους “χειρισμοί”. Όταν αποδέχεσαι τον άνθρωπο που είναι δίπλα σου γι’ αυτό που είναι κι όχι γι’ αυτό που θα μπορούσε να είναι. Όταν έχεις τη δυνατότητα να αποκαλύψεις πόσο ευάλωτος κι ανασφαλής νιώθεις. Κι όλο αυτό κερδίζεται όταν βάζουν πλάτη και οι δύο, με αφοσίωση και ακεραιότητα. Διαφορετικά απλώς δεν γίνεται να συμβεί.

Κλείνω αυτή την ανάρτηση με τη σημείωση πως δεν έχω την πρόθεση να δώσω συμβουλές σε κανένα. Γράφω μόνο τις σκέψεις μου, που ίσως να είναι και αφελείς και εκτός πραγματικότητας. Πολύ θα το ήθελα οι σχέσεις μας να έχουν όλες χάπι-εντ, μάλλον όμως αυτό δεν συμβαίνει.

 

Ο χορός της ζωής έχει τους δικούς του ρυθμούς κι εμείς μαθαίνουμε αδιάκοπα τα βήματα που ολοένα αλλάζουν καθώς κυλάει ο καιρός…

Μην κάνετε άσχημες σκέψεις γιατί τις προκαλείτε να συμβούν!

Έχετε ποτέ σκεφτεί ότι οι σκέψεις που περνούν από το μυαλό μας ευθύνονται για όλα όσα συμβαίνουν στη ζωή μας; Αυτό που σκεφτόμαστε είναι ουσιαστικά αυτό το οποίο ζούμε.

Η σκέψη μας επηρεάζει την συμπεριφορά μας, την διάθεση μας, τον τρόπο που βλέπουμε τα πράγματα, τις πράξεις και τις αντιδράσεις μας στο περιβάλλον. Άρα αυτό που συμβαίνει στο μυαλό μας είναι η ζωή μας η ίδια!

Η δύναμη του μυαλού αποτελεί το δεύτερο δυνατότερο εργαλείο μας, μετά από την δύναμη της ψυχής η οποία μπορεί σε πολλές καταστάσεις να μας δώσει ακόμα και υπεράνθρωπη θέληση ή υπεράνθρωπες δυνάμεις. (π.χ σε περιπτώσεις κινδύνου). Πρέπει λοιπόν να είμαστε προσεχτικοί για το τι σκεφτόμαστε και πως το σκεφτόμαστε!
Σκεφτείτε ότι το μυαλό σας λειτουργεί σαν μια μονάδα αναπαραγωγής εικόνας. Οι εικόνες που προέρχονται από την σκέψη μας , πολλές φορές παίρνουν σάρκα και οστά μέσα στο μυαλό μας και είτε μας φοβίζουν, είτε μας δίνουν την δύναμη να δημιουργήσουμε , είτε μας εμπνέουν , είτε μας κάνουν να ονειρευόμαστε.

Οι αρνητικές σκέψεις μας δημιουργούν αρνητικές εικόνες και συνεπώς και αρνητικές αντιδράσεις τις οποίες και εκφράζουμε προς το περιβάλλον μας. Το ίδιο συμβαίνει και με τις θετικές μας σκέψεις που κάνουν ακριβώς την αντίθετη δουλειά, προς όφελος μας. Πως μπορούμε να κάνουμε ριζικές αλλαγές στη ζωή μας; Έχετε αναρωτηθεί ποτέ; Οι αλλαγές στην ζωή μας είναι εφικτές μόνο όταν μπορούμε να ελέγχουμε την σκέψη μας, να φιλτράρουμε τον αρνητισμό και να προβάλλουμε μόνο τα θετικά και την ομορφιά που περιέχει η ζωή μας. Αυτή είναι η δύναμη της σκέψης μας!

Μπορούμε λοιπόν, εκτός από θετικές σκέψεις να κάνουμε δημιουργικές σκέψεις. Να προγραμματίζουμε, να σχεδιάζουμε και να βάζουμε στόχους για το αύριο. Παράλληλα, με την δύναμη της δημιουργικής σκέψης μπορούμε άμεσα να επηρεάσουμε και τους γύρω μας. Μπορούμε να τους εμψυχώσουμε, να τους εμπνεύσουμε, να τους δώσουμε κίνητρα και να τους μεταδώσουμε ενέργεια και όραμα. Μπορούμε να εκπαιδεύσουμε τον εαυτό μας να σκέφτεται δημιουργικά.

Ξεκινώντας από τα απλά, καθημερινά πράγματα που έχουμε στο πρόγραμμα μας, μπορούμε σε πρώτο στάδιο να οργανώνουμε τη σκέψη μας για το πως θα υλοποιήσουμε αυτά που έχουμε να κάνουμε.

Σε δεύτερο στάδιο, δημιουργικά, προσπαθούμε να βρούμε τρόπους για απλουστεύσουμε και να διευκολύνουμε τις καθημερινές μας υποχρεώσεις πράγμα που θα έχει σαν αποτέλεσμα την εξοικονόμηση του προσωπικού μας χρόνου που είναι απαραίτητος για την προσωπική μας βελτίωση.

Στο τρίτο στάδιο και αφού έχουμε λύσει κάποια από τα λειτουργικά προβλήματα της καθημερινότητας μας, μπορούμε να διοχετεύσουμε την δύναμη της σκέψης μας στο να οραματιστούμε τα επόμενα βήματα στην ζωή μας, στις προσωπικές μας σχέσεις στην καριέρα μας και στην οικογένεια μας.

Οι σκέψεις μας έχουν την ιδιότητα να περνούν και να αποθηκεύονται στο υποσυνείδητο μας το οποίο μπορεί να επηρεάσει την συμπεριφορά μας και τις αντιδράσεις μας. Οι σκέψεις μας έχουν την δυνατότητα, όπως είπαμε και πιο πάνω , να περάσουν και στο υποσυνείδητο των γύρω μας, όταν τις εκφράζουμε. Οι σκέψεις που έχουμε μοιραστεί με άλλους ανθρώπους, τους προδιαθέτουν θετικά ή αρνητικά απέναντι μας, τους δημιουργούν αισθήματα σεβασμού ή αγάπης, συναισθήματα θυμού.

Οι σκέψεις μας δημιουργούν δράση και αντίδραση και στον ψυχικό μας κόσμο αλλά και στον κόσμο που μας περιβάλλει.

Ονειρευτείτε! Η δύναμη της σκέψης σας μπορεί να σας μεταφέρει σε κάποια υπέροχη στιγμή που νιώθατε ευτυχισμένοι , στην παραλία από το νησί των διακοπών σας! Σας μεταφέρει ήχους, χρώματα, μυρωδιές, ανθρώπους ...δεν είναι εντυπωσιακό ;

Oνειρευτείτε τώρα… πως θα θέλατε να είναι η ζωή σας, η σχέση σας, η δουλειά σας και σκεφτείτε το όσο πιο έντονα μπορείτε με όσο πιο πολλές λεπτομέρειες! Αυτή η σκέψη σας κάνει να νιώσετε όμορφα; Αυτή η σκέψη σας δίνει κίνητρα να προσπαθήσετε να φτάσετε στο σημείο το οποίο ονειρευτήκατε;

Ναι! Πρέπει να την κάνετε καθημερινά αυτή τη σκέψη, ξανά και ξανά και ξανά! Εγκαταστήστε λοιπόν ένα καινούργιο λειτουργικό στον εγκέφαλο σας που θα τον κάνει να σκέφτεται πάντα θετικά, θα αγνοεί τους φόβους και δεν θα τους μετατρέπει σε εικόνες, θα αγνοεί τις κακές σκέψεις για πιθανές αποτυχίες και θα τις μετατρέπει σε μια μεγάλη εικόνα επιτυχίας και αυτοπεποίθησης

Θα δείτε ότι με την πάροδο του χρόνου και η ζωή σας θα γίνει πιο όμορφη και θα πλησιάζει την ζωή που ονειρευτήκατε αλλά και η συμπεριφορά σας θα γίνει πιο αποτελεσματική και πιο αποδεκτή από το περιβάλλον σας.

Πολεμήστε τις κακές σκέψεις από την ρίζα τους και μην τις αφήνετε να ανεβαίνουν στην επιφάνεια. Στο χέρι σας είναι …ή μάλλον στο μυαλό σας!

Η μάχη της Καρχεμισίας (605 π.Χ.)

Όταν το 612 π.Χ. η πρωτεύουσα της Ασσυρίας Νινευί κυριεύθηκε από τους Μήδους, Σκύθες, Βαβυλώνιους και τους συμμάχους τους, οι Ασσύριοι μετέφεραν την πρωτεύουσα στην Χαρράν. Όταν δε κατελήφθη η Χαρράν από την Συμμαχία το 609 π.Χ., μεταφέρθηκε στην Καρχεμισία (μετέπειτα Ευρωπός) της Συρίας στον ποταμό Ευφράτη. Η Αίγυπτος (πρώην υποτελής της Ασσυρίας) συμμάχησε με τον βασιλέα των Ασσυρίων Ασούρ Ουμπαλίτ Β΄ και το 609 π.Χ. βάδισε εναντίον των Βαβυλωνίων.

Ο Αιγυπτιακός στρατός υπό τον Φαραώ Νεχώ Β’ καθυστέρησε στην Μεγιδώ (αρχαία πόλη της σημερινής Παλαιστίνης) από τις δυνάμεις του βασιλέα της Ιουδαίας Ιωσία, όπου στην μάχη που δόθηκε ο Ιωσίας σκοτώθηκε και ο στρατός του ηττήθηκε. Το νεκρό σώμα του παραδόθηκε αμέσως στην Ιερουσαλήμ και θάφτηκε σύμφωνα με τα έθιμα των βασιλέων της Ιουδαίας, κοντά στον τάφο του βασιλέα Δαβίδ. Τελικά Αιγύπτιοι και Ασσύριοι διέσχισαν τον Ευφράτη και πολιόρκησαν την Χαρράν, την οποία όμως δεν κατάφεραν να ανακτήσουν και στην συνέχεια υποχώρησαν στη βορειοδυτική Ασσυρία (σημερινή βορειοανατολική Συρία). Η απώλεια όμως του Ιωσία δεν υπήρξε μάταιη. Οι αντίπαλες δυνάμεις είχαν πολλές απώλειες, οι οποίες θα αποδεικνύονταν καθοριστικής σημασίας στην μάχη κατά των Βαβυλωνίων, οι οποίοι ήδη πολιορκούσαν τους Ασσυρίους στην νέα τους πρωτεύουσα.

Οι αντίπαλοι
Ναβουχοδονόσωρ Β΄ (604-562 π.Χ.)

Υπήρξε δεύτερος βασιλέας της Νεο-Βαβυλωνιακής Αυτοκρατορίας, διαδεχόμενος τον πατέρα του Ναβοπολάσσαρ κατά την εκστρατεία εναντίον των Ασσυρίων και κατά την θητεία του το κράτος απέκτησε μέγιστη επιρροή & δύναμη. Διακρίθηκε ως γενναίος στρατηγός, νικώντας τους Αιγυπτίους στην μάχη της Καρχεμισίας (605 π.Χ.). Ανερχόμενος στο θρόνο, συνέχισε τις εκστρατείες προς Δυσμάς, προσαρτώντας την Παλαιστίνη και το 586 π.Χ. κατακτά την Ιερουσαλήμ. Από την άλλη πλευρά, ασκώντας έξυπνη πολιτική φιλίας, παντρεύεται την κόρη Μήδου βασιλέα, εξασφαλίζοντας την ειρήνη στα ανατολικά σύνορα. Όσον αφορά στην εσωτερική πολιτική, έγινε διάσημος για μια σειρά από αρχιτεκτονικά έργα, έκτισε ένα μνημειώδες αμυντικό σύστημα γύρω από τη Βαβυλώνα, ανέγειρε ένα μεγαλόπρεπες ανάκτορο, έκτισε – ανακαίνισε ναούς και κόσμησε κοσμούν την πόλη με πολύτιμα μνημεία. Οι επιγραφές που αφορούν σε αυτόν είναι ως επί το πλείστον αφιερωμένες στα έργα του κατά την ειρηνική περίοδο, σύμφωνα με την παράδοση των Βαβυλωνίων βασιλέων.
Νεχώ Β’_μουσείο Λούβρου

Νεχώ Β΄ (609-697 π.Χ.)

Η βασιλεία του χαρακτηρίσθηκε από έντονη αντιπαλότητα με την Βαβυλώνα για τον έλεγχο της Συρίας και της Παλαιστίνης. Κατά την μάχη της Μεγιδούς, νίκησε τον Ιωσία βασιλιά της Ιουδαίας, αλλά το 605 νικήθηκε στην Καρχεμισία από τον Ναβουχοδονόσωρα Β’ και μετά από αυτήν την ήττα, αναγκάστηκε να παραχωρήσει την Συρία. Όσον αφορά στα έργα του, χάριν σε αυτόν οι Φοίνικες ναυτικοί έκαναν τον περίπλου της Αφρικής και κατέστη δυνατή η σύνδεση του Νείλου με την Ερυθρά θάλασσα.



Η μάχη

Οι ιστορικές πηγές δεν αναφέρουν τους ακριβείς αριθμούς και τις δυνάμεις της σύγκρουσης. Γνωρίζουμε μόνο ότι ένα μέρος των συμμαχικών δυνάμεων της Αιγύπτου σκοτώθηκε στην σύγκρουση με τον Ιωσία στην Μεγιδώ και οι Ασσύριοι ήσαν λιγότεροι (λαμβάνοντας υπόψιν τις απώλειες στην Νινευί και Χαρράν). Οι Βαβυλώνιοι επίσης δεν αναπτύχθηκαν με όλη την στρατιωτική δύναμη στην Καρχεμισία. Γνωρίζουμε επίσης με βεβαιότητα, ότι ο Ναβοπολάσσαρ έστειλε τον υιό του Ναβουχοδονόσορα με «μεγάλο στράτευμα» δυτικά της Χαρράν, προς την τοποθεσία της μάχης.

Ο Βαβυλώνιος βασιλέας συνοδευόταν από τον γιο του σε όλη την εκστρατεία και στο πεδίο της μάχης συνειδητοποίησε την ικανότητα του γιου του ως ηγέτη. Αυτές δε οι ικανότητες θα γινόντουσαν εμφανέστερες κατά την άνοδό του στο θρόνο. Στην Καρχεμισία, ο Ναβουχοδονόσορ δεν μπορούσε να στηριχθεί στην αριθμητική υπεροχή, λόγω της άφιξης των Αιγυπτίων και έπρεπε να αναζητήσει άλλους παράγοντες που θα καθόριζαν το αποτέλεσμα της μάχης. Ο πρώτος παράγων ήταν το ηθικό των στρατευμάτων που ήταν σίγουρα υψηλό λόγω των νικών έναντι των Ασσυρίων (οι Ασσύριοι είχαν κυβερνήσει την Βαβυλώνα για μεγάλο χρονικό διάστημα) και τέλος ο δεύτερος και πλέον σημαντικός, ήταν η μισθοφορική σύσταση του Αιγυπτιακού στρατού, γεγονός που προσέδιδε επαγγελματισμό αλλά όχι σθένος – κίνητρα.Πινακίδα_Χρονικό Ναβουχοδονόσορα_Βρεττανικό μουσείο

Η μάχη, όπως περιγράφεται στο «Χρονικό του Ναβουχοδονόσορα» το οποίο τηρείται στο Βρετανικό Μουσείο, αναφέρει ότι ο Ναβουχοδονόσωρ αιφνιδίασε τον εχθρό επιτιθέμενος γρήγορα από δυσμάς: «μετά τη διέλευση του ποταμού Ευφράτη, επιτέθηκε στον Αιγυπτιακό στρατό που ήταν στην Καρχεμισία». Η μάχη ήταν αιματηρή και οι άνδρες του Νεχώ υποχώρησαν πρώτοι και αποσύρθηκαν από το πεδίο. Η βιαστική διαφυγή όμως οδήγησε σε μεγάλη σφαγή, όπως αναφέρεται στο χρονικό: «ο υπόλοιπος Αιγυπτιακός στρατός που είχε δραπετεύσει από την ήττα τόσο γρήγορα δεν έφερε οπλισμό ώστε όταν συνάντησαν τους Βαβυλώνιους στην Χαμάθ νικήθηκαν και πάλι, αλλά αυτή τη φορά με τέτοιο τρόπο που ουδείς επέστρεψε ζωντανός στη χώρα του. Αργότερα, ο Ναβουχοδονόσωρ κατέλαβε ολόκληρη την περιοχή Χαμάθ». Η μάχη της Καρχεμισίας αναφέρεται επίσης και περιγράφεται στην Αγία Γραφή, στο βιβλίο του Ιερεμία.

Αποτέλεσμα

Ο Ναβουχοδονόσωρ, μετά την νίκη στην Καρχεμισία, ανήλθε στο θρόνο και ίδρυσε την αυτοκρατορία που περιελάμβανε την Αίγυπτο, την Περσία, την Παλαιστίνη, την Συρία, την Λυδία (Μικρά Ασία) φθάνοντας μέχρι τον Περσικό κόλπο. Επιπλέον είχε υπό τον έλεγχό του την Μηδία, ως σύζυγος της κόρης του βασιλέα Κυαξάρη ως εγγυητής της ειρηνευτικής συμφωνίας μεταξύ τους, γεγονός που τον καθιστούσε κυρίαρχο και της Λυδίας. Επί βασιλείας του η Βαβυλωνία υπήρξε πλούσια και διάσημη για τον πολιτισμό και τις επιστήμες. Είναι αξιοσημείωτο ότι ο Βαβυλώνιος βασιλέας δεν υπέταξε τους κατακτημένους λαούς, αλλά άφησε την διακυβέρνηση στους ντόπιους βασιλείς σύμφωνα με τα τοπικά ήθη και έθιμα.

ΤΣΕΓΚΙΣ ΧΑΝ

Ήταν άνοιξη, αφηγείται η «Μυστική Ιστορία των Μογγόλων», όταν ο Μπόρτε Τσίνο (ο γαλάζιος ή στιγματισμένος λύκος), αρχηγός τής φυλής των Μπορτζίτζιν, εγκατέστησε στο στρατόπεδό του στις πηγές τού ποταμού Ορχόν, στο όρος Μπουρκάν Καλντούν, πριν από 1000 τόσα χρόνια.

Εκεί παντρεύτηκε την Κόα Μαράλ (άσπρη ελαφίνα) και απέκτησε ένα γιό, τον Μπατάτσι.

Από γιό σε γιό, στη 12η γενιά το δικαίωμα τής βοσκής στην περιοχή τού Μπόρτς Τσίνο πέρασε στον Ντόνα, έναν μονόφθαλμο γίγαντα και στον αδερφό του Ντομπούν, τον Πανούργο.

Η χήρα τού Ντομπούν, δεχόταν τις επισκέψεις ενός θεϊκού πνεύματος, που κατέβαινε από τον ουρανό κι έπειτα εξαφανιζόταν σαν ηλιαχτίδα.

Γεννήθηκαν έτσι 3 παιδιά, που άφησαν στους απογόνους τους τα δώρα τής ουράνιας καταγωγής τους.

Ανάμεσά τους ήταν ο Καϊντού, Βασιλιάς των Μπορτζίτζιν.

Ο Καϊντού εγέννησε τον Μπαϊτσίγκ Κάρτσιν.

Ο Κάρτσιν τον Κιγιάτ.

Ο Κιγιάτ εγέννησε τον τον Τουμπινάϊ τον Συνετό.

Ο Τουμπινάϊ τον Καμπούλ Σαν.

Αυτός ο Καμπούλ κατόρθωσε να συνενώσει πολλές μογγολικές φυλές κι η εξουσία του αναγνωρίσθηκε από τούς Αυτοκράτορες τής Κίνας (πολέμησε στο πλευρό τους εναντίον των Τατάρων και των Μαντζουριανών).

Λένε πως κάποια νύχτα μεγάλου γλεντιού, στο Πεκίνο, ο Καμπούλ, τράβηξε τα γένια τού Αυτοκράτορα.

Η συμμαχία διαλύθηκε και ξεκίνησε πόεμος.

Ο Καμπούλ νίκησε τούς Κίν ύστερα από 4ετή πόλεμο (1135-1139) και τους υποχρέωσε να πληρώνουν φόρο σε σιτάρι και ζώα.

Πεθαίνοντας ο Καμπούλ θα μεταβιβάσει τη βασιλική εξουσία όχι στον γιό του Κουτούλα, αλλά στον Αμπακάϊ, τον αρχηγό των Ταρτζιούτ.

Ο Αμπακάϊ αντιμετωπίζει νέα επίθεση των Κινέζων, που είχαν συμμαχήσει με τούς Τατάρους.

Αιχμαλωτίζεται και θανατώνεται με ανασκολοπισμό.

Η εξουσία του πέρασε στον Κουτούλα.

Κι ενώ οι Κινέζοι και οι Τάταροι διασπούν και πάλι την μογγολική ενότητα, ο ανηψιός τού Κουτούλα Γεζουγκέϊ ο Γενναίος επιχειρεί να ενώσει τις φυλές τού Μπόρτε Τσίνο.

Οι Μογγόλοι εκείνης τής εποχής δεν επερνούσαν τις 200.000 ψυχές κι ήταν χωρισμένοι σε 40 περίπου φατρίες, που υπάκουαν περισσότερο σ’ έναν ισχυρό και δοκιμασμένο αρχηγό παρά σε απόγονους βασιλικής γενιάς.

Ο Γεζουγκέϊ ήταν, ΄σύμφωνα με την παράδοση, ηγέτης με σιδερένια πυγμή κι ορμητική καρδιά.

Συγκέντρωσε γύρω του 40.000 «σκηνές» και συμμάχησε με τον Τογκρίλ, Βασιλιά των ισχυρών Κεράτ.

Και κάπως έτσι αρχίζει μια γενιά ηρώων και βασιλιάδων απ’ όπου θα ξεπηδήσει ο Τσέγκις Χαν!!!

Το λιοντάρι και το πρόβατο

Σε ένα από τα παραμύθια του Αισώπου – και αυτά είναι μερικά από τα σπουδαιότερα παραμύθια στον κόσμο, τόσο απλά και τόσο σημαντικά- ένα μικρό πρόβατο πίνει νερό από ένα ορεινό ρυάκι με κρυστάλλινο νερό. Έρχεται ένα μεγάλο λιοντάρι και φυσικά δείχνει ενδιαφέρον για το πρόβατο – είναι η ώρα του πρωινού αλλά πρέπει να βρει μια δικαιολογία. Γι’αυτό λέει στο πρόβατο, «Λερώνεις το ρυάκι. Δεν καταλαβαίνεις ότι είμαι ο βασιλιάς της ζούγκλας;»

Το καημένο το πρόβατο λέει, «Το ξέρω, όμως Μεγαλειότατε, το ρυάκι δεν κυλάει προς το μέρος σας. Εγώ στέκομαι πιο κάτω από εσάς, και ακόμη κι αν λερωθεί επειδή πίνω εγώ νερό, το νερό τρέχει προς τα κάτω – όχι προς το μέρος σας. Εσείς το λερώνετε κι εγώ πίνω το βρώμικο νερό. Η λογική σας λοιπόν δεν είναι σωστή».

Το λιοντάρι κατάλαβε τι ήθελε να πει και θύμωσε πολύ. Είπε, «Δεν σέβεσαι τους μεγαλυτέρους σου. Έχεις μεγάλο θράσος για να τολμάς να διαφωνείς μαζί μου».

Το καημένο το πρόβατο είπε, «Δεν διαφώνησα, απλά ανέφερα τα γεγονότα. Μπορείτε να δείτε ότι το ρυάκι κυλάει προς το μέρος μου».

Το λιοντάρι απέμεινε σιωπηλό για ένα λεπτό και μετά είπε, «Τώρα θυμάμαι. Ανήκεις σε μια πολύ απολίτιστη, αμόρφωτη οικογένεια. Ο πατέρας σου με προσέβαλε χθες». Το καημένο το πρόβατο είπε, «Θα πρέπει να ήταν κάποιος άλλος, επειδή ο πατέρας μου πέθανε πριν από τρεις μήνες – και πρέπει να ξέρετε ότι βρίσκεται στην κοιλιά σας. Δεν είναι πλέον ζωντανός, έγινε το γεύμα σας. Πώς μπορεί να σας φερθεί με ασέβεια; Είναι νεκρός!»

Αυτό πήγαινε πολύ. Το λιοντάρι όρμησε, άρπαξε το πρόβατο και είπε, «Δεν ξέρεις από τρόπους, δεν ξέρεις από εθιμοτυπία, δεν ξέρεις να φέρεσαι».

Το πρόβατο είπε, «Απλά είναι η ώρα του πρωινού. Απλά φάε με· δεν χρειάζεται να βρεις κάποια δικαιολογία».

Με αυτές τις απλές παραβολές, ο Αίσωπος έχει κάνει θαύματα. Έχει πει τόσα πολλά για τον άνθρωπο.

Ζήσε με τους δικούς σου όρους

Μήπως είστε εθισμένος/η στο στρες;

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι μια μικρή ποσότητα στρες τονώνει τη δημιουργικότητα και την παραγωγικότητα και διεγείρει τον «δραστήριο» εαυτό σας. Όταν όμως η καθημερινή πίεση, σας ακολουθεί σαν σκιά παντού, τότε δεν αποκλείεται να είστε θύμα εξάρτησης. Ο «εθισμός στο στρες» αποτελεί μια από τις πιο πρόσφατες προσθήκες στο λεξιλόγιο της Κλινικής Ψυχολογίας, οι αρνητικές επιδράσεις του οποίου έχουν όμως ήδη αποδειχθεί.

Το καθημερινό άγχος εξαντλεί τον οργανισμό, καθώς το σώμα δεν αντέχει το «βομβαρδισμό» του από συνεχείς δόσεις αδρεναλίνης. Οι μηχανισμοί και οι άμυνές του φθίνουν, ο κυτταρικός θάνατος επιταχύνεται και η πνευματική και νοητική υγεία του ατόμου απειλούνται σοβαρά.

Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι ένας άνθρωπος σε διαρκή κατάσταση έντασης χάνει την ποιότητα ζωής του. Το στρες δίνει στο άτομο την ψευδεπίγραφη αίσθηση ότι ελέγχει τον εαυτό του, στην πραγματικότητα όμως ο εθισμένος στο στρες έχει πια χάσει την εσωτερική δύναμή του. Επιλέγει να γεμίσει τη μέρα του με δραστηριότητες και υποχρεώσεις, από το να κοιτάξει μέσα του για να ανακαλύψει και να αντιμετωπίσει τον ίδιο του τον εαυτό. Σταδιακά, η πίεση γίνεται αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας αλλά και το ζητούμενο. Το άτομο αισθάνεται πως μόνο το στρες μπορεί να τον κρατήσει συγκροτημένο, ώστε να μην καταρρεύσει. Μελέτες σε πειραματόζωα έχουν δείξει ότι οι νευροχημικές αντιδράσεις που λαμβάνουν χώρα στον οργανισμό ενός υποκειμένου στο στρες ατόμου είναι παρόμοιες με εκείνες ενός εξαρτημένου στα ναρκωτικά.

Απαντήστε στις ερωτήσεις και ελέγξτε το αποτέλεσμα για να δείτε αν να είστε εθισμένος στο στρες. Αν απαντήσατε θετικά σε τρεις ερωτήσεις, είστε στο «παρά πέντε» για να εμφανίσετε στρεσοεξάρτηση, ενώ αν δώσετε περισσότερα από 3 «ναι», είναι ώρα για να αναθεωρήσετε καταστάσεις και συμπεριφορές.

1. Είναι Παρασκευή μεσημέρι και οι συνάδελφοί σας από το γραφείο αναχωρούν χαμογελαστοί εν όψει σαββατοκύριακου. Μήπως δεν νιώθετε το ίδιο και η σκέψη ότι θα πρέπει να μείνετε μακριά από τη δουλειά σας φέρνει τρόμο;
2. Νιώθετε το ίδιο κι όταν ξεκινούν οι διακοπές σας;
3. Έχετε την τάση να γεμίζετε το ημερήσιο πρόγραμμά σας με πάρα πολλές δουλειές, παρόλο που ξέρετε ότι θα πιεστείτε πολύ για τις φέρετε εις πέρας, κι ενώ κανείς δεν σας επιβάλλει κάτι τέτοιο;
4. Πιστεύετε ότι αποδίδετε καλύτερα στην εργασία σας κάτω από πίεση;
5. Αισθάνεστε καλύτερα με τον εαυτό σας όταν είστε πνιγμένοι στη δουλειά;
6. Όταν πετύχετε ένα δύσκολο στόχο, νιώθετε ενδυναμωμένος ακόμη και σωματικά;
7. Αφήνετε πράγματα για την τελευταία στιγμή, επειδή δυσκολεύεστε σε λειτουργήσετε σε συνθήκες απουσίας πίεσης;

Βρέθηκε ένας νέος κοσμικός τρόπος μέτρησης με τους AGN (ενεργών γαλαξιακών πυρήνων)

Ένας νέος τρόπος για να μετράμε την απόσταση των ενεργών γαλαξιακών πυρήνων (AGN), θα μπορούσε να αλλάξει τον τρόπο που βλέπουν οι αστρονόμοι το σύμπαν και το πώς αυτό διαστέλλεται.

Όλοι γνωρίζουν πως ένα από τα πιο δύσκολα προβλήματα στην αστρονομία είναι η μέτρηση των μεγάλων αποστάσεων. Θεωρητικά, η απόσταση είναι απλή στον υπολογισμό της. Εάν γνωρίζετε τον εγγενή φωτεινότητα ενός αντικειμένου, τότε μια απλή μέτρηση της φαινόμενης λαμπρότητας του, θα μας πει για το πόσο μακριά βρίσκεται το αντικείμενο (επειδή η φωτεινότητα μειώνεται αντιστρόφως ανάλογα με το τετράγωνο της απόστασης).

Έτσι, στην αστρονομία, το πρόβλημα της απόστασης συνδέεται στενά με το πρόβλημα της γνώσης της εγγενούς φωτεινότητας ενός αντικειμένου.

Αλλά αυτό είναι δύσκολο. Δεν υπάρχει απλά κανένας τρόπος να μας πει την εγγενή φωτεινότητα των περισσότερων άστρων και των γαλαξιών, και έτσι δεν υπάρχει τρόπος να υπολογίσουμε την απόστασή τους.

Οι αστρονόμοι όμως έχουν βρει μια-δυο εξαιρέσεις στον κανόνα αυτό. Η μία είναι οι παλλόμενοι μεταβλητοί αστέρες, οι Κηφείδες, των οποίων η φωτεινότητα είναι συνδεδεμένο με το ρυθμό με τον οποίο η φωτεινότητα τους πάλλεται. Έτσι, αν γνωρίζουμε την περίοδο των παλμών, μπορούμε να υπολογίσουμε την εγγενή τους φωτεινότητα.




Ο αστέρας δ του Κηφέα του οποίου η μεταβλητότητα παρατηρήθηκε για πρώτη φορά το 1784 από τον Άγγλο αστρονόμο John Goodricke, ο οποίος υπολόγισε σωστά την περίοδό του. Όμως στις αρχές του 20ου αιώνα αποδείχθηκε ότι ο διπλασιασμός της φαινόμενης λαμπρότητας του, κάθε 5,4 ημέρες περίπου, αντιστοιχεί σε μια διακύμανση του φαινομένου μεγέθους του μεταξύ 2,8 και 4,8.

Μια άλλη εξαίρεση είναι η σουπερνόβα τύπου 1a, που όλες αυτές εκρήγνυνται έχοντας περίπου την ίδια μάζα και έτσι έχουν την ίδια εγγενή φωτεινότητα.

Αυτά είναι τα λεγόμενα πρότυπα κεριά (σαν χάρακες) που οι αστρονόμοι χρησιμοποιούν για να μετρούν τις μεγάλες αποστάσεις στο σύμπαν. Ως εκ τούτου, είναι εξαιρετικά πολύτιμα.

Τελευταία, ο Darach Watson στο Dark Cosmology Centre στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης και μερικοί συνεργάτες του, λένε ότι έχουν καταλήξει σε ένα εντελώς νέο είδος προτύπου κεριού, που μετρά την απόσταση από ενεργούς γαλαξιακούς πυρήνες.

Οι ενεργοί γαλαξιακοί πυρήνες είναι γαλαξίες με μια κεντρική υπερβαρέα μαύρη τρύπα που εκπέμπει έντονη ακτινοβολία. Όταν αυτή η ακτινοβολία χτυπά τα γειτονικά νέφη αερίου, τα ιονίζει αναγκάζοντας τα να εκπέμψουν ένα χαρακτηριστικό δικό τους φως.

Τα τελευταία χρόνια, οι αστρονόμοι έχουν ανακαλύψει ότι μπορούν να δουν τόσο τις εκπομπές από την υπερμεγέθη μαύρη τρύπα, καθώς τις εκπομπές από τα νέφη του αερίου. Αυτές προφανώς συνδέονται, αλλά ο χρόνος που απαιτείται για να φτάσει η ακτινοβολία στο νέφος σημαίνει ότι αυτές οι μεταβολές εδώ καθυστερούν εκείνων στην υπερμεγέθη μαύρη τρύπα.

Η καθυστέρηση αυτή, η οποία μπορεί να μετρηθεί με μια τεχνική που ονομάζεται χαρτογράφηση αντήχησης, είναι ένα σαφές μέτρο της ακτίνας του νέφους.

Αλλά δεδομένου ότι η ροή της ακτινοβολίας από τη μαύρη τρύπα μειώνεται αντιστρόφως ανάλογα με το τετράγωνο της απόστασης, η φωτεινότητα αυτών των νεφών εξαρτάται επίσης από την ακτίνα τους.

Έτσι, ένα καλό μέτρο της ακτίνας τους δίνει επίσης και μια ένδειξη της ίδιας, της εγγενούς, φωτεινότητας τους.

Τώρα η ομάδα του Watson έχει χρησιμοποιήσει αυτήν την τεχνική για να μετρήσει την απόσταση έως 38 ενεργών γαλαξιακών πυρήνων σε αποστάσεις έως και με μία μετατόπιση προς το ερυθρό z = 4. Η απόσταση αυτή που αντιστοιχεί στο z=4 είναι πολύ μεγαλύτερη από ό,τι είναι δυνατό να μετρηθεί με μια σουπερνόβα τύπου 1a, της οποίας η απόσταση δεν μπορεί να μετρηθεί με ακρίβεια πέρα ​​από ένα z = 1.7.

Είναι όντως μια ενδιαφέρουσα πρόοδος. Όταν οι μεταβλητές Κηφείδες ταυτοποιήθηκαν ως πρότυπα κεριά στις αρχές του 20ου αιώνα, ο Edwin Hubble τους χρησιμοποίησε για να δείξει ότι το σύμπαν επεκτεινόταν.

Κι όταν η σουπερνόβα τύπου 1a προσδιορίστηκε ως ένα πρότυπο κερί στις αρχές του 1990, οι αστρονόμοι εν συνεχεία τις χρησιμοποίησαν για να ανακαλύψουν ότι η διαστολή του Σύμπαντος επιταχύνεται.

Ποιές όμως είναι οι προοπτικές για τη νέα αυτή μέθοδο; Οι ενεργοί γαλαξιακοί πυρήνες είναι από τα λαμπρότερα αντικείμενα στον κόσμο. Οι αστρονόμοι μπορούν να τους δουν σε αποστάσεις μέχρι περίπου z = 7, που αντιστοιχεί σε μόλις 750 εκατομμύρια χρόνια μετά το Big Bang.

Γι αυτό και ένας ακριβής τρόπος για να καθορίσουμε την απόσταση τους είναι βέβαιο ότι θα έχει σοβαρές συνέπειες για την αστρονομία και κοσμολογία.

Η «πραγματικότητα» είναι μία ψευδαίσθηση

Το 1982 μια ερευνητική ομάδα του πανεπιστημίου του Παρισιού υπό την διεύθυνση του φυσικού Alain Aspect, πραγματοποίησε ίσως το σπουδαιότερο πείραμα του 20ου αιώνα.

Οι παραπάνω ερευνητές ανακάλυψαν ότι υπό κατάλληλες συνθήκες υποατομικά σωμάτια όπως τα ηλεκτρόνια, μπορούν να επικοινωνούν ακαριαία με άλλα υποατομικά σωμάτια ανεξάρτητα από την απόσταση που τα χωρίζει τόσο αν πρόκειται για απόσταση 5 εκατοστών ή για απόσταση 100 δισεκατομμυρίων χιλιομέτρων, ως να ήξερε κάθε ανεξάρτητο σωμάτιο ακριβώς τι κάνουν τα άλλα.

Το φαινόμενο αυτό μπορεί να εξηγηθεί μόνο με δύο τρόπους: ή θεωρία του Einstein, που αποκλείει τη δυνατότητα επικοινωνίας με ταχύτητες μεγαλύτερες του φωτός, είναι λανθασμένη, ή μεταξύ των υποατομικών σωματίων υπάρχουν συνδέσεις που δεν έχουν μόνο τοπική σχέση μεταξύ των.

Η συντριπτική πλειοψηφία των φυσικών αρνείται την δυνατότητα ύπαρξης φαινομένων που εξελίσσονται με ταχύτητες μεγαλύτερης εκείνης του φωτός αλλά το πείραμα που αναφέρεται προηγουμένως ανατρέπει το αξίωμα αυτό αποδεικνύοντας ότι μεταξύ των υποατομικών σωματίων υπάρχει δεσμός που δεν είναι τοπικού χαρακτήρα.

Ο διεθνούς φήμης Άγγλος φυσικός David Bohn , του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, υποστήριζε ότι οι ανακάλυψη του Aspect συνεπιφέρει την μη ύπαρξη της αντικειμενικής πραγματικότητας. Δηλαδή ότι το σύμπαν παρά την φαινομενική του στερεότητα στην πραγματικότητα είναι ένα φάντασμα, ένα γιγαντιαίο φαντασμαγορικό ολόγραμμα.

Για να αντιληφθούμε τον εκπληκτικό ισχυρισμό του Bohm ας δούμε για λίγο τι είναι ένα ολόγραμμα.

Ένα ολόγραμμα είναι μια τρισδιάστατη φωτογραφία που γίνεται με τη βοήθεια ενός Laser. Η τρισδιάστατη απεικόνιση δεν είναι το μοναδικό χαρακτηριστικό ενδιαφέρον ενός ολογράμματος. Εάν το ολόγραμμα ενός αντικειμένου κοπεί στα δύο και ύστερα το φωτίσομε πάλι με φως Laser, ανακαλύπτομε ότι το κάθε μισό περιέχει ακόμη ολόκληρη την εικόνα του αντικειμένου.

Ακόμη, συνεχίζοντας να διαιρούμε τα δύο μισά θα δούμε ότι κάθε τεμάχιο από αυτά τα κομμάτια του φωτογραφικού φιλμ θα περιέχει πάντοτε μια έκδοση μικρότερη μεν αλλά ανέπαφη του αντικειμένου. Σε αντίθεση με τις κοινές φωτογραφίες κάθε μέρος του ολογράμματος περιέχει όλες τις πληροφορίες του ακέραιου αρχικά ολογράμματος.

Σχεδόν καθ’ όλη την διάρκεια της πορείας της η δυτική επιστήμη ενεργούσε με την προϋπόθεση ότι ο καλύτερος τρόπος για την κατανόηση ενός φυσικού φαινομένου, τόσο αν επρόκειτο για ένα βάτραχο ή για ένα άτομο, είναι να το διαιρέσει και να μελετήσει τα επί μέρους τεμάχια. Τα ολογράμματα μας λένε ότι μερικά φαινόμενα είναι δυνατόν να μην ακολουθούν αυτή την προσέγγιση. Ο Bohn το αντιλήφθηκε, ανοίγοντας έτσι ένα δρόμο για την κατανόηση της θεωρίας του καθηγητή Aspect.

Κατά τον καθηγητή Bohn ο λόγος για τον οποίο τα υποατομικά σωμάτια διατηρούν την επαφή μεταξύ τους ανεξάρτητα της απόστασης που τα χωρίζει είναι το γεγονός ότι ο διαχωρισμός τους είναι μια ψευδαίσθηση. Ήταν πράγματι πεπεισμένος ότι, σε ένα πιο βαθύ επίπεδο πραγματικότητας, τα σωμάτια αυτά δεν είναι ίδιες οντότητες, αλλά προεκτάσεις του αυτού δομικού « οργανισμού ». Ο ίδιος αυτός καθηγητής εξηγούσε την άποψή του αυτή με το ακόλουθο εκλαϊκευμένο παράδειγμα. Ας φαντασθούμε ένα μικρό ενυδρείο μέσα στο οποίο κολυμπά ένα χρυσόψαρο.

Ας φαντασθούμε ότι το ενυδρείο αυτό δεν το βλέπουμε απ’ ευθείας αλλά με δύο τηλεκάμερες , η μία τοποθετημένη μετωπικά και η άλλη πλευρικά σε σχέση με το ενυδρείο.

Κοιτάζοντας τις δύο οθόνες τηλεοράσεως που δείχνουν το τι βλέπει η κάθε τηλεκάμερα θα μπορούσαμε να σκεφθούμε ότι τα χρυσόψαρα είναι δύο διαφορετικές οντότητες καθόσον οι δύο τηλεκάμερες που βλέπουν το ίδιο χρυσόψαρο από διαφορετικές θέσεις θα μας δείχνουν δύο εικόνες διαφορετικές. Όμως συνεχίζοντας να παρατηρούμε τα δύο ψάρια στο τέλος θα αντιληφθούμε ότι υπάρχει κάποιος δεσμός μεταξύ τους. Όταν γυρίζει το ένα και το άλλο θα κάνει το ίδιο, όταν κοιτάζει το ένα μπροστά του το άλλο θα κοιτάζει προς τα πλάγια. Αν δεν γνωρίζαμε τις συνθήκες λήψης αυτών των εικόνων θα πιστεύαμε ότι τα δυο ψάρια είναι συνεννοημένα μεταξύ τους και ότι υπάρχει κάποιος δεσμός που τα ενώνει νοητικά, άμεσα και κατά μυστηριώδη τρόπο.

Η συμπεριφορά των υποατομικών σωματίων δείχνει ότι υπάρχει ένα επίπεδο πραγματικότητας του οποίου δεν είμαστε ενήμεροι, ότι υπάρχει μια διάσταση πέραν εκείνης μέσα στην οποία ζούμε.

Τα υποατομικά σωμάτια, που αποτελούν το όλον από τον ανθρώπινο εγκέφαλο μέχρι τα άστρα, τους γαλαξίες και το σύμπαν ολόκληρο, μας φαίνονται χωρισμένα μεταξύ τους επειδή εμείς βλέπουμε μόνο ένα μέρος της πραγματικότητάς των, αυτά δεν είναι μέρη χωριστά του όλου αλλά όψεις τεμαχίων μιας βαθύτερης και βασικής ενότητας που προκύπτει τελικά εξ ίσου ολογραφική και αδιαίρετη.

Εφόσον κάθε πράγμα στην φυσική πραγματικότητα αποτελείται από αυτές τις «εικόνες», προκύπτει ότι το σύμπαν είναι μια προβολή ενός ολογράμματος.

 

Ύλη: Το φάντασμα της ανθρώπινης αυταπάτης

Από τα παιδικά μας χρόνια, πολλές φορές, η κοινωνία μέσα στην οποία ζούμε και αποκτούμε εμπειρίες, δημιουργεί μέσα μας ένα πλήθος εννοιών και πεποιθήσεων τις οποίες δεν μπορούμε να ορίσουμε επακριβώς και να αποδείξουμε με ένα χειροπιαστό και πρακτικό τρόπο αλλά απλά τις καταλαβαίνουμε διαισθητικά.

Κάποια από τα διαισθητικά αυτά υπονοούμενα αφορούν τον τρόπο με τον οποίο ένας πολιτισμός αντιλαμβάνεται κάποιες θεμελιώδεις επιστημονικές έννοιες.

Μέσα σ’ αυτές τις έννοιες συγκαταλέγεται και η έννοια της ύλης η οποία ναι μεν είναι διαισθητικά παρούσα παντού γύρω μας, αλλά ωστόσο κανένας μέχρι σήμερα δεν μπόρεσε να της δώσει έναν επιστημονικά αντικειμενικό ορισμό.

Όπως λέει και ο καθηγητής φιλοσοφίας Ευτύχης Μπιτσάκης: «H έννοια της ύλης είναι ένα φιλοσοφικό κατηγόρημα και όχι κάτι χειροπιαστό και αντικειμενικά προσδιορισμένο».

Και όμως πάνω σ’ αυτή την μη αντικειμενικά προσδιορισμένη έννοια δομήθηκαν οι θετικές επιστήμες.

Όπως είναι φυσικό λοιπόν αν οι απόψεις μας για το τι είναι ύλη αλλάξουν, θα αλλάξει συγχρόνως ολόκληρο το οικοδόμημα των θετικών επιστημών.

Αυτή η μεγάλη αλλαγή της επιστημονικής άποψης μας για το τι είναι ύλη έχει συντελεστεί και πάνω σ’ αυτή τη νέα αντίληψη για το τι είναι ύλη έχει στηριχτεί η μεγάλη επιστημονική επανάσταση του 20ου αιώνα. Μια επανάσταση που όταν γίνει γνωστή στο ευρύτερο κοινό είναι σίγουρο ότι θα ανατρέψει την σημερινή κλασική «Ανθρώπινη κοινή λογική».

Ας δούμε λοιπόν τι είναι αυτό που η ψευδαίσθηση των ανθρώπινων αισθήσεών μας ονομάζει και αντιλαμβάνεται ως ύλη.

Η κλασσική έννοια της Ύλης
Αρχικά η αντίληψη μας για το τι είναι ύλη υπήρξε πολύ πρακτική, εφόσον με τον όρο αυτόν περιγράφονταν τα φυσικά αντικείμενα τα οποία είχαν την δυνατότητα να τα επεξεργάζονται οι τεχνίτες και οι καλλιτέχνες.

Ύλη ήταν αυτό που μπορούσα να βλέπω, να ακουμπάω, να σμιλεύω και να χρησιμοποιώ για τις καθημερινές μου ανάγκες.

Ύλη ήταν ένα βουνό, ένα λουλούδι, ένα τραπέζι, ένα σύννεφο, το σώμα ενός ανθρώπου, το νερό που κυλάει στο ποτάμι.

Μπορούσαμε να υποδείξουμε άπειρα υλικά αντικείμενα και να συμφωνήσουμε όλοι για την υλικότητά τους όμως λίγοι συνειδητοποιούσαν ότι κανένας δεν μπορούσε να δώσει έναν αντικειμενικό ορισμό του τι είναι ύλη.

Η ύλη είχε γνωστές και υπολογιζόμενες ιδιότητες, είχε όρια καθορισμένα, χρώμα, βάρος, σκληρότητα δεν είχε όμως έναν επιστημονικά αντικειμενικό ορισμό. Οριζόταν μόνο έμμεσα μέσω των ιδιοτήτων που γίνονταν αντιληπτές από τις ανθρώπινες αισθήσεις και τα όργανα μέτρησης.

Με βάση αυτές τις αντιλήψεις συγκροτήθηκε το οικοδόμημα των θετικών επιστημών στη δύση αλλά και ένα σύνολο φιλοσοφικών ρευμάτων τα οποία με ένα κοινό όνομα ονομάζουμε υλιστικά.
Ολόκληρο δηλαδή το οικοδόμημα της επιστήμης και της τεχνολογίας στηρίχθηκε πάνω σε ένα φιλοσοφικό κατηγόρημα και όχι σε κάτι πρακτικά καθορισμένο.

Έτσι η ύλη αποτέλεσε μία από τις πιο θεμελιώδεις έννοιες του Διαλεκτικού Yλισμού, του φιλοσοφικού συστήματος που θεμελίωσε ο Kάρολος Mαρξ.

H ύλη στον Mαρξισμό αντιπροσωπεύει την αντικειμενική πραγματικότητα, η οποία είναι διάφορη και ανεξάρτητη από την ανθρώπινη συνείδηση.

Η Ύλη της Ατομικής Φυσικής και των Στοιχειωδών Σωματιδίων
Οι ιδέες για το τι είναι ύλη άλλαξαν ριζικά τον εικοστό αιώνα μετά την ανάπτυξη της ατομικής φυσικής και της φυσικής των στοιχειωδών σωματιδίων.

Ήταν η εποχή που μάθαμε ότι αυτό που ονομάζαμε ύλη, δεν είναι συνεχές, αλλά αποτελείται από επιμέρους δομικά συστατικά, τα ηλεκτρόνια, τα πρωτόνια και τα νετρόνια.

Mε την πάροδο όμως του χρόνου ανακαλύφθηκε ότι οι δομικοί λίθοι του υλικού κόσμου δεν ήταν τα πρωτόνια ή τα νετρόνια.

Ως βάση της δημιουργίας των υποατομικών συστατικών μπορούσαμε να διακρίνουμε νέες ομάδες μικρότερων σωματιδίων, που ονομάστηκαν στοιχειώδη σωμάτια.

Τα στοιχειώδη αυτά σωμάτια ονομάστηκαν φερμιόνια και χωρίζονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες τα κουάρκς και τα λεπτόνια.

Tα κουάρκς είναι έξι τον αριθμό και φέρουν τις ονομασίες: «επάνω, κάτω, γοητευτικό ή μαγευτικό, παράξενο (ή παράδοξο), κορυφή ή αληθινό, πυθμένας ή όμορφο».

Tα έξι λεπτόνια φέρουν τις ονομασίες ηλεκτρόνιο, νετρίνο ηλεκτρονίου ή ηλεκτρονικό νετρίνο, μιόνιο, νετρίνο μιονίου ή μιονικό νετρίνο, ταυ ή τ-λεπτόνιο και τ-νετρίνο ή νετρίνο ταυ.
Σήμερα πλέον διατυπώνεται η άποψη ότι δεν έχουμε φτάσει ακόμα στην ουσιαστική δομική ρίζα της ύλης και ότι και τα στοιχειώδη σωμάτια θα πρέπει και αυτά να δημιουργούνται από ένα άγνωστο ακόμα πρωταρχικό και μοναδικό δομικό συστατικό, το οποίο ίσως είναι η βάση της συμπαντικής δημιουργίας

Αυτό το οποίο θα πρέπει να σημειώσουμε είναι το γεγονός ότι τελικά τα στοιχειώδη σωμάτια δεν είναι τίποτα άλλο από ρεύματα ενέργειας το οποίο ξεχύνεται έξω και πέρα από αυτό που ονομάζουμε αισθητό όριο των αντικειμένων.

Η Ύλη στη Θεωρία της Σχετικότητας
Η Θεωρία της Σχετικότητας έφερε μιαν επανάσταση στις ιδέες μας για το τι είναι ύλη.
H ύλη πλέον σύμφωνα με πολλούς ερευνητές είναι ένα πύκνωμα κάποιου ενεργειακού ρεύματος, ως εκ τούτου αποτελεί μια μορφή ενέργειας.

Στο πλαίσιο του χωρόχρονου του Aϊνστάιν η ύλη δεν αποτελεί μια ξεχωριστή οντότητα, αλλά είναι απλώς μια ιδιομορφία του πεδίου. Ειδικότερα η πυκνότητα κάθε υλικού ταυτίζεται ως έννοια με μια καμπυλότητα του μαθηματικού χώρου, και εκφράζεται με έναν καθαρό αριθμό, έναν αριθμό δηλαδή χωρίς μονάδες μέτρησης.

Έτσι το στοιχειώδες σωμάτιο για τον σπουδαίο φυσικό είναι ένα είδος στροβίλου, που μεταδίδεται μέσα στο πεδίο και έχει την ιδιότητα κάτω από κάποιες συνθήκες να αυξάνει η να μειώνει την ταχύτητα στροβιλισμού του. Επειδή όμως η έννοια της ταχύτητας συνδέεται άμεσα με την έννοια της καμπυλότητας, η μεταβολή του στροβιλισμού δεν αποτελεί παρά μια μεταβολή της καμπυλότητας του χώρου.

Το σωματίδιο στρόβιλος θα πρέπει να παρουσιάζει σφαιρική συμμετρία. Ουσιαστικά μιλάμε για έναν τετραδιάστατο μη Ευκλείδειο άρα και μη αισθητό σφαιρικό στρόβιλο. Η ανθρώπινη πρακτική λογική θα μπορούσε να αντιληφθεί έναν τέτοιο περίεργο σφαιρικό στρόβιλο σαν μια απειρία κλασικών κωνικών στροβίλων, προσανατολισμένων προς όλες τις διευθύνσεις, με κοινή όμως κορυφή
Έτσι αυτό το οποίο εμείς ανιχνεύουμε μέσω των οργάνων μας σαν στοιχειώδες σωμάτιο δεν είναι παρά η προβολική σκιά αυτού του μη αισθητού σφαιρικού στροβίλου πάνω στον τρισδιάστατο Ευκλείδειο χώρο (χώρος Μινκόφσκι) που μπορεί να γίνεται αντιληπτός από τις αισθήσεις μας.

Τελικά σύμφωνα με τη Θεωρία της Σχετικότητας το Σύμπαν, είναι μια ενιαία μη αισθητή οντότητα η οποία διατρέχεται από μη αισθητούς σφαιρικούς στροβίλους πυκνότητας (καμπυλότητας). Οι προβολές αυτών των στροβίλων στον τρισδιάστατο Ευκλείδειο χώρο των αισθήσεών μας γίνεται αντιληπτή από τις ανθρώπινες αισθήσεις ως υλική αντικειμενική πραγματικότητα.

Αυτή την νέα άποψη για το τι είναι ύλη εκφράζει με τον καλύτερο τρόπο ο Tσάρλς Mιούζες στο βιβλίο του «Συνείδηση και πραγματικότητα». Όπως αναφέρει: «…ένα δέντρο, ένα τραπέζι, ένα σύννεφο, μια πέτρα. Όλα αυτά διαλύονται από την επιστήμη του εικοστού αιώνα σε κάτι που συνίσταται από το ίδιο υλικό. Aυτό το κάτι είναι ένα συνονθύλευμα στροβιλιζόμενων σωματιδίων που υπακούουν στους νόμους της κβαντικής φυσικής. Tούτο σημαίνει ότι όλα τα αντικείμενα που μπορούμε να παρατηρήσουμε είναι τρισδιάστατες εικόνες που σχηματίζονται από κύματα, στάσιμα ή κινούμενα κάτω από την επίδραση ηλεκτρομαγνητικών και πυρηνικών διαδικασιών».

Ενδιαφέρουσες όμως είναι οι απόψεις του Gaston Bachelard περί της ουσίας της έννοιας «ύλη» όπως αυτές παρουσιάζονται στο έργο του «Το νέο Επιστημονικό Πνεύμα». Γράφει ο πολύ γνωστός αυτός Φυσικός:

«Ποια από τα φαινομενικά γνωρίσματα της ύλης θα θεωρηθούν σημαντικότερα; Μα βέβαια αυτά που αφορούν την ενέργειά της. Η ύλη πρέπει πριν από όλα να αντιμετωπίζεται ως ένας ενεργειακός μετασχηματιστής, ως μία πηγή ενέργειας.

Μια ολόκληρη επιστημονική σχολή ισχυρίζεται άλλωστε πως η έννοια ύλη της είναι περιττή. …Έτσι η μελέτη της ενέργειας προκαλεί, πιστεύω, μίαν κατάργηση του υλισμού. Θα έλθει η ώρα όταν θα μπορούμε να μιλάμε αντί για ύλη για αφηρημένη διάταξη ενέργειας, για ένα σχηματισμό χωρίς σχήμα».

Η ανακάλυψη της Αντιύλης
Ο Φυσικός Κόσμος φαινόταν αρκετά τακτικά φτιαγμένος από λεπτόνια και κουάρκς όταν το 1929 ο Άγγλος θεωρητικός φυσικός P. A. Dirac, λύνοντας τις μαθηματικές εξισώσεις του πρόβλεψε την ύπαρξη ενός αγνώστου μέχρι τότε σωματιδίου το οποίο ήταν σαν κατοπτρικό είδωλο του ηλεκτρονίου. Ενώ δηλαδή το ηλεκτρόνιο ήταν αρνητικά φορτισμένο, το νέο αυτό σωμάτιο ήταν θετικά φορτισμένο

Tο σωμάτιο αυτό ονομάστηκε ποζιτρόνιο (ή θετικό ηλεκτρόνιο), μολονότι θα μπορούσαμε να το ονομάσουμε αντιηλεκτρόνιο

Βέβαια ήταν πάρα πολλοί οι διαπρεπείς επιστήμονες εκείνης της εποχής που χλεύασαν τον Dirac.
Όμως το 1932, ο C. Anderson, μπόρεσε να επιβεβαιώσει και πειραματικά την ύπαρξη ποζιτρονίων που θεμελίωσε την έννοια της αντιύλης.

Από εδώ και πέρα οι εξελίξεις ήταν καταιγιστικές αφού το 1955 ανακαλύφθηκε το αντιπρωτόνιο και το φθινόπωρο του 1956 το αντινετρόνιο.

Από τότε, είναι κοινή η πεποίθηση μεταξύ των θεωρητικών φυσικών ότι για κάθε σωμάτιο της ύλης που υπήρχε στο Σύμπαν ή παραγόταν τεχνητά, υπήρχε και το αντισωμάτιό του, συνεπώς στην ύλη αντιστοιχούσε μια άλλη κατοπτρική ύλη με περίεργες ιδιότητες, η αντιύλη.

H ανακάλυψη του ποζιτρονίου, αντιπρωτονίου και αντινετρονίου δημιούργησε στην επιστημονική κοινότητα μια σειρά ερωτημάτων.

H βασική ερώτηση ήταν: «Εφόσον υπάρχουν τα αντίστοιχα αντισωμάτια, γιατί να μην είναι δυνατή η συγκρότηση αντιστοιχείων, όπως αντιυδρογόνου, αντιηλίου κ.ά., και γενικότερα αντιύλης;»

Bεβαίως εξαρχής ήταν γνωστό ότι δεν μπορεί να συνυπάρχει ύλη και αντιύλη, αφού η σύγκρουση σωματίου με το αντισωμάτιό του επιφέρει τον εκμηδενισμό της μάζας τους και τη μετατροπή της σε τεράστια ποσά ενέργειας

Και στο πρόβλημα αυτό δόθηκε απάντηση όταν το 1995, ο καθηγητής Walter Oelert και οι συνεργάτες του κατόρθωσαν να παρασκευάσουν για πρώτη φορά αντιυδρογόνο. Ήταν η πειραματική επιβεβαίωση της αντίστοιχης θεωρίας.

Για ιστορικούς λόγους, αναφέρουμε την άποψη του M. Goldhaber γύρω από το πώς δημιουργήθηκαν αρχικά τα σύμπαντα ύλης και αντιύλης.

O Goldhaber, αντί του αρχικού υπερατόμου τού Lemaitre υποστήριξε την άποψη ότι πρωταρχικά υπήρχε ένα μοναδικό υπερσωμάτιο, το universon. To υπερσωμάτιο αυτό διαιρέθηκε αμέσως σε δύο σωματίδια, το cosmon και το anticosmon. Από τα δύο σωματίδια ξεπήδησε αντίστοιχα ο γνωστός μας αισθητός κόσμος της αισθητής ύλης και ο αντικόσμος της αντιύλης, που είναι μη αισθητός και παρατηρήσιμος.

Για το θέμα της αντιύλης, ο αείμνηστος καθηγητής Aστρονομίας του Πανεπιστημίου Aθηνών Δημήτριος Kωτσάκης έγραφε σε άρθρο του το 1963:
«O κόσμος της αντιύλης θα πρέπει να έχει τα κύρια χαρακτηριστικά γνωρίσματα του δικού μας κόσμου.

Aν υπάρχουν λογικά όντα, υλικώς θα αποτελούνται από αντιύλη, η μορφή όμως του κόσμου και η έρευνά της από αυτά θα ακολουθεί την πορεία την οποία ακολουθούν οι πειραματικοί και θεωρητικοί επιστήμονες του δικού μας κόσμου, εφόσον θα βρίσκονται στο αυτό σημείο προόδου και πολιτισμού».

Η Ύλη στην Αρχαία Ελληνική Γραμματεία
Όμως το ότι η έννοια της ύλης δεν είναι κάτι το απτό και αντικειμενικά ορισμένο αλλά έξω από την εποπτεία των ανθρώπινων αισθήσεων, το διατύπωσαν πρώτοι οι αρχαίοι Έλληνες της κλασικής περιόδου.

Ο Αναξίμανδρος θεωρεί ότι αρχικά υπήρχε μια πρωταρχική υλική ουσία, έξω από την εποπτεία των ανθρώπινων αισθήσεων η οποία ήταν αθάνατη, και ανώλεθρη. Από την ουσία αυτή δημιουργείται η υλική αντικειμενική πραγματικότητα η οποία αφού διατρέξει έναν κύκλο ζωής επιστρέφει σ’ αυτήν. Την πρωταρχική αυτή ουσία την ταύτισε με την έννοια του απείρου.

Ο Πλάτωνας δίδασκε ότι αρχικά υπήρχε μια πρωταρχική αγαθοποιός ουσία η οποία δεν ήταν δυνατόν να γίνει αντιληπτή από τις ανθρώπινες αισθήσεις παρά μόνο από τον Νου. Την ουσία αυτή την ονόμασε Πρώτη Ιδέα η οποία εκδηλώνεται πρωτογενώς μέσα σε έναν μη αισθητό αλλά νοητικά προσεγγίσιμο Κόσμο των Ιδεών.

Από αυτήν την Πρώτη Ιδέα μέσω κάποιων αιτίων γεννήθηκε η εμπειρική και αντικειμενικά προσεγγίσιμη από τις ανθρώπινες αισθήσεις ύλη.

Τέλος η ύλη κατά τον Αριστοτέλη ήταν κάτι διάφορο από την πραγματωμένη και αισθητή μορφή του κάθε αντικειμένου και αποτελούσε το ακαθόριστο και μη αισθητό στοιχείο που ενυπάρχει δυνάμει μέσα του

Τι είναι λοιπόν αυτό που οι αισθήσεις μας αντιλαμβάνονται σαν υλική πραγματικότητα?
Κάθε τι γύρω μας το οποίο ονομάζουμε υλικό αντικείμενο δεν είναι τίποτα άλλο από έναν ωκεανό στροβιλιζόμενης μη αισθητής ενέργειας η οποία ξεχύνεται πέρα από τα όρια του σχήματός του μέχρι το άπειρο.

Η ενέργεια αυτή ενώνεται και μπλέκεται με την ενέργεια όλων των σωμάτων του σύμπαντος δημιουργώντας μια ενιαία και αδιάσπαστη ενότητα.

Τα όρια των υλικών αντικειμένων που τα διακρίνουν μεταξύ τους, το χρώμα τους, η σκληρότητά τους, η γεύση τους δεν είναι παρά κατασκευάσματα των ατελών αισθήσεών μας. Μια πλάνη των αισθήσεων.

Το Σύμπαν κι εμείς είμαστε ένα.
Ευτυχισμένες οι γενιές που θα νιώσουν με την ψυχή και το Νου αυτή την ενότητα. Μια ενότητα Ειρήνης, Γαλήνης και συμπαντικής Αγάπης.

 

Η Βιβλιοθήκη του Ασσουρμπανιπάλ διέθετε πάνω από 30.000 πήλινες πλάκες

Μεταξύ των οποίων και το πρωτότυπο Έπος του Γκιλγκαμές
Ο Ασσουρμπανιπάλ, που σημαίνει «Ασούρ δημιουργός διαδόχου», ήταν Ασσύριος βασιλιάς. Είναι γνωστός για τη δημιουργία σημαντικής συλλογής εγγράφων σφηνοειδούς γραφής στο βασιλικό παλάτι στη Νινευή. Η συλλογή αυτή, γνωστή ως Βιβλιοθήκη του Ασσουρμπανιπάλ, βρίσκεται σήμερα στο Βρετανικό μουσείο.

Η Βιβλιοθήκη του είχε πάνω από 30.000 πήλινες πλάκες και θραύσματα με διάφορα κείμενα από τον 7ο αιώνα π.Χ.. Είναι η πρώτη βιβλιοθήκη στην Εγγύς Ανατολή με συστηματική οργάνωση του υλικού της. Η Βιβλιοθήκη δημιουργήθηκε για τη βασιλική οικογένεια, και περιείχε την προσωπική συλλογή του βασιλιά, αλλά ήταν επίσης ανοικτή στους ιερείς και σε σεβαστούς μελετητές.

Χτίστηκε στο σημερινό βόρειο Ιράκ, κοντά στη Μοσούλη. Τα υλικά της βιβλιοθήκης ανακαλύφθηκαν από τον Sir Austen Henry Layard, έναν Άγγλο περιηγητή και αρχαιολόγο.

Σύμφωνα με ορισμένες θεωρίες, η Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας ήταν εμπνευσμένη από τη Βιβλιοθήκη του Ασουρμπανιμπάλ. Ο Μέγας Αλέξανδρος ήξερε για τη βιβλιοθήκη και θέλησε να δημιουργήσει μια στην Μακεδονική αυτοκρατορία, έργο που το ξεκίνησε και το ολοκλήρωσε ο Πτολεμαίος μετά το θάνατο του Αλεξάνδρου.

Ο Ασουρμπανιμπάλ ήταν μορφωμένος άνθρωπος και ήταν υπερήφανος γι’ αυτό. Ο ίδιος είχε δηλώσει, «Εγώ, ο Ασσουρμπανιπάλ μέσα (στο παλάτι), φρόντισα τη σοφία του Ναμπού (κορυφαίος Σημιτικός θεός της γραφής και της σοφίας που λατρευόταν σε Ασσύριους και Βαβυλώνιους. Στην Βίβλο αναφέρεται ως Νεβώ), όλων των ενεπίγραφων και πήλινων πλακών, των μυστηρίων και των δυσκολιών τους, τα οποία έλυσα».

Ήταν εξαιρετικός μαθηματικός και ένας από τους ελάχιστους βασιλιάδες που μπορούσαν να διαβάσουν τη σφηνοειδή γραφή στην Ακκαδική και τη γλώσσα των Σουμερίων. Στη Βίβλο ονομάζεται Asenappar (Ἀσσεναφάρ) ενώ ο Ρωμαίος ιστορικός Ιουστίνος τον αναγνώριζε ως τον Σαρδανάπαλο.

Πλάκα με το τμήμα του Έπος του Γκιλγκαμές. Βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο Βασίλεψε από το 668 ως το 627 π.Χ.. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, συνέλεξε κείμενα από όλη τη Μεσοποταμία, ειδικά από τη Βαβυλωνία. Μεγάλο μέρος του αρχικού υλικού έχει καταστραφεί και είναι αδύνατο να επανορθωθεί. Τα κείμενα αφορούσαν την ιατρική, την αστρονομία και τη λογοτεχνία. Πάνω από 6.000 πλάκες ήταν σχετικές με τη νομοθεσία, ξένες ανταποκρίσεις, αρραβώνες, αριστοκρατικές δηλώσεις και οικονομικά θέματα.

Τα υπόλοιπα αφορούσαν μαντεία, οιωνούς, ξόρκια και ύμνους σε διάφορους θεούς. Τα περισσότερα από τα κείμενα ήταν γραμμένα κυρίως στην Ακκαδική, σε σφηνοειδή γραφή, ενώ άλλα στην ασσυριακή. Μεταξύ των επών και των μύθων υπήρχε το «Έπος του Γκιλγκαμές (ένα επικό ποίημα από την περιοχή της Βαβυλωνίας. Αποτελεί το αρχαιότερο γνωστό λογοτεχνικό έργο.

Πρόκειται για τη συλλογή θρύλων και ποιημάτων των Σουμερίων για τον Γκιλγκαμές, μυθικό ή/και ιστορικό Βασιλέα και ήρωα της Ουρούκ που θεωρείται ότι έζησε την 3η χιλιετία π.Χ), ο μύθος του Adapa (ο πρώτος από τους επτά σοφούς της Μεσοποταμίας. Μυθική φιγούρα που αρνήθηκε εν αγνοία του το δώρο της αθανασίας), ο βαβυλωνιακός μύθος της δημιουργίας «Enûma Eliš» και ιστορίες όπως «ο φτωχός της Νιππούρ», από όπου οι Εβραίοι έκλεψαν τον μύθο της γέννησης.

Η βιβλιοθήκη κάηκε το 612 π.Χ., όταν και καταστράφηκε η Νινευή. Ωστόσο, από την πυρκαγιά διασώθηκαν οι πλάκες οι οποίες τελικά ανακαλύφτηκαν το 1849.

Δέκα βασικοί κανόνες που αφυπνίζουν τον θεϊκό μας εαυτό

Οι βασικοί κανόνες που αφυπνίζουν τον θεϊκό μας εαυτό και ξεκλειδώνουν τις υπερφυσικές δυνατότητες της ψυχής ! …

Όπως γνωρίζουμε μέχρι σήμερα, οι κανόνες της συμπεριφοράς μας έχουν μεταλλαχτεί στα μέτρα μιας κοινωνίας που υπηρετεί την ύλη, βάζοντας έτσι τους ανθρώπους που την αποτελούν ,να προσπαθούν να έχουν πιο πολλά υλικά η αξιώματα, χωρίς να υπάρχει κανένας ηθικός φραγμός, στο πως θα φτάσουν στο τελικό σκοπό τους.

Έχουν περάσει στο μυαλό των ανθρώπων, ότι θα είναι σημαντικοί μόνο αν έχουν πολλά περιουσιακά στοιχεία η κάποιο αξίωμα και δεν έχει καμία σημασία, το πως αποκτήθηκαν και αν έγιναν όλα σύμφωνα, με τις αρχές και τις αξίες και τον σεβασμό, στους συμπαντικούς κανόνες του δικαίου και ακινήτου φωτός που από αυτό, αποτελείτε η δομή της ψυχής του ανθρώπινου γένους.

Με πολύ μαέστρικο τρόπο μας έχουν κρύψει ότι αφορά το ενεργειακό μας σώμα (ψυχή), δηλαδή ότι δυνατότητα έχουμε όταν υπάρχει τέλεια ισορροπία νου , ψυχής και σώματος και μας έφτασαν σε σημείο να γνωρίζουμε μέχρι το 10% περίπου τις δυνατότητες του εγκεφάλου μας, θεωρώντας αυτό απόλυτα φυσιολογικό.

Κατάφεραν να μας αποκόψουν μετά από αγώνα χιλιάδων ετών από τις δυνάμεις της αθάνατης ψυχής μας, κρύβοντας μας τα πάντα γιαυτό το θέμα και από πάνω το συκοφάντησαν ενοχοποιώντας όποιον ασχολήθηκε σε βαθμό θανατικής ποινής.

Έχουν μπερδέψει τη αλήθεια με το ψέμα και ενοχοποιούν η κοροϊδεύουν όποιον πάει να πλησιάσει την αλήθεια.

Υπάρχουν στοιχεία παντού διασκορπισμένα, χωρίς να υιοθετείτε καμία ένωση των στοιχείων για να υπάρχει κάποια ακρίβεια σε αυτά. ..

Ή μια μεριά ακυρώνει την άλλη και ισχύει εδώ το διαίρει και βασίλευε. Για να μην μπορεί κανένας τελικά να μάθει ακριβώς τι παίζει.

Έχουν επέμβει στο πιο βασικό κανόνα της ύπαρξης του ανθρώπου, για να μην δημιουργεί κάρμα, που είναι: ποτέ δεν κάνω αυτό που δεν θέλω να μου κάνουν.. Δεν έχουν μιλήσει για τις συνέπειες που θα έχουμε των αρνητικών συναισθημάτων , σκέψεις η πράξεις απέναντι στους συνανθρώπους μας , γιατί αυτό τους βολεύει για να μας ελέγχουν και να ζουν από την ζωτική ψυχική ενέργεια μας .

Μας έχουν συνηθίσει σε ένα τρόπο ζωής που δεν μπορούμε να ζήσουμε το παρόν με τίποτα.
Το σύμπαν είναι απολυτή τελειότητα έτσι και κάθε έμψυχος οργανισμός είναι θεϊκή δημιουργία και κάθε κομμάτι συμπληρώνει το άλλο. Αυτό σημαίνει ότι οι άνθρωποι είναι θεϊκά όντα και δεν θα μπορούσε να υπήρχε τίποτα αρνητικό μέσα τους.

Αν ο άνθρωπος ακολουθήσει τους συμπαντικούς κανόνες και συνδεθεί με την θεϊκή ψυχή του, θα είναι ευτυχισμένος στην διάρκεια της ζωής του, μαζί με το όλον που τον περιβάλλει.

Η ψυχή και το πνεύμα είναι φτιαγμένο από φως και πότε, δεν θα μπορέσει να λειτουργήσει όταν εμείς είμαστε γεμάτοι αρνητικά συναισθήματα.

Κάποιοι λένε ‘δεν μπορώ να συγκρατήσω το μυαλό μου και τη σκέψη μου’ , κάποιοι άλλοι περνούν χάπια για το άγχος και την κατάθλιψη. Γιατί άραγε αφού ‘ότι είναι να γίνει θα γίνει’, όπως και να σκεφτούμε όσο και να αγχωθούμε, και μερικές φορές ίσως τις περισσότερες, βιώνουμε αυτό που φοβόμαστε, γιατί μας εκπαίδευσαν να λειτουργούμε εις βάρος μας.

Κάνοντας σκέψεις αρνητικές που τις φορτίζουμε με πολύ φόβο, μετά υλοποιούνται με αποτέλεσμα να τις βιώνουμε.

Τα αποτελέσματα της θετικής η αρνητικής συμπεριφοράς του ανθρώπου.
1° Ποτέ δεν κάνουμε αυτό που δεν θέλουμε να μας κάνουν. … όταν ακολουθούμε αυτόν τον κανόνα, δεν δημιουργούμε κάρμα, γιατί το σύμπαν είναι ανταποδοτικό και επιστρέφει την οποιαδήποτε συμπεριφορά. Όχι μόνο σε μετέπειτα ενσαρκώσεις αλλά στην διάρκεια και της ζωής που τώρα διανύουμε. …

2° Όταν μας δίνει κάποιος οποιαδήποτε μορφή ενέργειας, θα πρέπει να έρθουμε στη θέση του ακριβώς και να σκεφτούμε ένα τρόπο που θα του αναπληρώσουμε το κενό της θυσίας του για να μην πάθει ζημιά. … γιατί η καλοσύνη πρέπει να ανταμείβεται με καλοσύνη και όταν παίρνεις πρέπει και να δίνεις. … οπότε πρέπει να ξεπεράσουμε αυτό το υπέρμετρο εγώ και να μην σκεφτόμαστε μόνο την πάρτη μας , γιατί κάποια στιγμή δεν θα υπάρχει κανείς να μας βοηθήσει στη δύσκολη…

3° Πρέπει να εκτιμήσουμε τι έχουμε σήμερα, τι έχουμε καταφέρει να ξεπεράσουμε και να νιώσουμε ευγνωμοσύνη γιαυτό. … τις περισσότερες φορές πέφτουμε ψυχολογικά, για τις αποτυχίες μας. Κατηγορούμε τον εαυτό μας, τον εγκαταλείπουμε, γιατί έχουμε κολλήσει στο παρελθόν η σε αυτά που θέλουμε για το μέλλον. Φεύγει το σήμερα χωρίς να το ζούμε, με αποτέλεσμα να περάσει η ζωή μας έτσι, χωρίς να έχουμε χαρεί για τίποτα.

4° Όταν ζητάμε κάτι από το σύμπαν (το οποίο δικαιούμαστε ) θα πρέπει να το κάνουμε εικόνα στο μυαλό μας και να το γεμίζουμε θετικά συναισθήματα, πίστη, σαν να έχει γίνει ήδη…. Γιατί αν δεν το κάνουμε έτσι δεν θα γίνει ποτέ. … αν θέλουμε να γίνει γρήγορα, θα πρέπει να μην το ξανά σκεφτούμε ποτέ και ούτε να το πούμε πουθενά, γιατί έτσι θα έρθει ανεμπόδιστο και θα λειτουργήσει ο νόμος της σιωπής και της πίστης. ….

5° Ότι και να συμβεί δεν πρέπει να αφήσουμε αρνητικά συναισθήματα να εισχωρήσουν μέσα μας γιατί θα χάσουμε την ψυχική και ενεργειακή ισορροπία μας … ότι και να γίνει η ότι και να μας κάνουν, πρέπει να συγχωρέσουμε, είτε τους άλλους που μας έχουν πειράξει, (χωρίς αυτό να είναι απαραίτητο, ότι θα συνεχίσουμε να τους έχουμε στη ζωή μας ) είτε τον εαυτό μας για τα λάθη του… Συγχωρείται τους άλλους, όχι γιατί το αξίζουν αλλά γιατί εσείς αξίζετε γαλήνη … Συγχωρώ τον εαυτό μου και διορθώνω τα λάθη μου για να μπορέσω να υλοποιήσω αυτά για τα οποία γεννήθηκα. … Ουδείς αλάνθαστος….

6° Αποφύγετε τα αρνητικά άτομα γιατί εκτός από την ενέργεια που θα χάσετε θα χαλάσετε και την ροή και την ισορροπία της ζωής σας … μπορεί να χρησιμοποιήσουν τα πάντα, τις ευαισθησίες του χαρακτήρα σας, την καλοσύνη και ότι άλλο μπορείτε να φανταστείτε, για να σας πάρουν ενέργεια, με τόσο πονηρό τρόπο, που θα το καταλάβετε αφού πάθετε ζημιά, για τις πραγματικές προθέσεις που είχαν απέναντι σας …..

7° Πρέπει να αποδεχόμαστε τις δυσκολίες και τα μαθήματα για την εξέλιξη της ψυχής μας και της τωρινής ύπαρξης μας …. Όταν το αποδεχόμαστε τότε θα βρούμε και την λύση του …. Αν το βιώνουμε με φόβο τότε γίνεται ανίκητο και μας ισοπεδώνει.. Όμως υπάρχει ένα κόλπο. Όταν δεν μπορούμε να το αποδεχθούμε εύκολα, τότε ασχολούμαστε με κάτι άλλο που θα μας τραβήξει την προσοχή από το πρόβλημά και μόλις τελειώσουμε από αυτό, τότε θα μπορέσουμε να βρούμε την λύση, γιατί θα έχουμε δει το πρόβλημα στην πραγματική του διάσταση…..

8° Πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι σε όλους τους ανθρώπους που είναι η περνάνε από τη ζωή μας …. όσο πιο ξεκάθαροι είμαστε με τους άλλους, τόσο πιο υγιείς και διάρκειας θα είναι η οι σχέσεις σε οποιονδήποτε τομέα της ζωής μας ….

9° Πρέπει συχνά πυκνά να αδειάζουμε το μυαλό μας όπως και να ξεκαθαρίζουμε και βαλτωμένες καταστάσεις, για να μην μας κράτα το παρελθόν πίσω …. Στο θέμα να αδειάζουμε το μυαλό θα βοηθήσει ο διαλογισμός, αλλά πρέπει να προηγηθεί ένα γενικό ξεκαθάρισμα με το παρελθόν, είτε με αυτά που χρεώνουμε στον εαυτό μας, είτε με αυτά που χρεώνουμε στους άλλους. Οπότε πετάξτε από τη ζωή σας ότι την χαλάει και δεν την αφήνει να εξελιχθεί όπως πρέπει. .. συγχωρέστε και διώξτε ότι μπαίνει εμπόδιο σε αυτά που πραγματικά σας αξίζουν. …

Έχουν γραφτεί πολλά κατά καιρούς για τους συμπαντικούς κανόνες, αλλά δεν γνωρίζουμε αν αυτοί που τα έγραψαν έχουν ακολουθήσει κατά γράμμα αυτό που υποστηρίζουν, δηλαδή αν κατάφεραν να ξεπεράσουν το εγώ τους για το γενικότερο καλό της ανθρωπότητας. Δεν είναι κάτι εύκολο την σημερινή εποχή, να ακολουθήσεις τα πιστεύω σου …

Όταν οι Βίκινγκς συνάντησαν τους Αζτέκους

Επισκέφθηκαν οι Βίκινγκς το προκολομβιανό Μεξικό; Έφτασε η χάρη των τρομερών θαλασσόλυκων του ευρωπαϊκού Βορρά ως τα κεντρικά του Νέου Κόσμου, σε εποχές μάλιστα που κάτι τέτοιο φάνταζε απίθανο;

Οι αναπαραστάσεις των λευκών ανθρώπων πάνω στις τοιχογραφίες του Ναού των Πολεμιστών στον αρχαιολογικό χώρο του Τσιτσέν Ιτζά (Χερσόνησος Γιουκατάν του Μεξικού) απεικονίζουν πιθανότατα τους Βίκινγκς, τους μεγάλους ναυτικούς της Ευρώπης που περιδιάβαιναν τις βόρειες θάλασσες τον καιρό που χτίστηκε ο προκολομβιανός ναός των Μάγια.

Περαιτέρω αρχαιολογικά ευρήματα υποδεικνύουν ότι η τοπική παράδοση των «Λευκών Αρχόντων» που είχαν επισκεφθεί το Μεξικό πριν από τους Ισπανούς ήταν τελικά οι Βίκινγκς!

Η νέα αυτή ανάγνωση των κειμηλίων των προκολομβιανών πολιτισμών αλλά και της μυθολογίας των βόρειων λαών της Γηραιάς Ηπείρου θέλει τους δυο πολιτισμούς να εγκαθιδρύουν επαφή, αν και η τελική έκβαση της ιστορίας μας μόνο αίσια δεν είναι…

Σκανδιναβικά έπη συζητούν για ταξίδια που μπορεί να κατέληξαν στο Μεξικό

Όταν ο Μοντεζούμα Β’ υποδέχθηκε τον κονκισταδόρο Ερνάν Κορτές στην αυτοκρατορία του, προσυπογράφοντας εν αγνοία του την ίδια του την πτώση, φαίνεται πως δεν ήταν η πρώτη φορά που οι Αζτέκοι έρχονταν σε επαφή με περίεργους ευρωπαίους θαλασσοπόρους.

Στην ισλανδική μυθολογία αναφέρονται δύο Βίκινγκς που ταξίδεψαν ως τον Νέο Κόσμο και δεν αποκλείεται να σεργιάνισαν ως τη Χερσόνησο του Γιουκατάν. Ο πρώτος ήταν ο Björn Breiðvíkingakappi περί το 965 μ.Χ. και ο δεύτερος ο Gudleif Gudlaugson κατά το 1025 μ.Χ. Πολύ πριν από τον Λέιφ Έρικσον δηλαδή, τον βίκινγκ εξερευνητή που ανακάλυψε την Αμερική μισή χιλιετία πριν από τον Κολόμβο.

Ειδικά στην περίπτωση του Breiðvíkingakappi, η ισλανδική αφήγηση είναι ιδιαιτέρως λεπτομερής για το πώς ο Βίκινγκ έπλευσε γύρω από την Ιρλανδία και κατέληξε σε μια περιοχή της αμερικανικής ηπείρου που θα μπορούσε κάλλιστα να είναι το Μεξικό.

Το ισλανδικό έπος δεν είναι το μόνο, καθώς τρεις ακόμα σκανδιναβικές μυθολογίες αναφέρονται σε παρόμοιο ταξίδι στα κεντρικά του Νέου Κόσμου. Ήταν το 965 (ή 986) μ.Χ. που ο Ari Marson απέπλευσε από την Ιρλανδία με σκοπό να φτάσει στη Γροιλανδία. Έπεσε όμως σε καταιγίδα και ξεστράτισε από τη ρότα του και μέσα σε έξι μέρες είχε καταφτάσει στο Μεξικό. Αυτή η μυθολογία των λαών του ευρωπαϊκού Βορρά, τα ταξίδια του Ari Marson κοντολογίς, μπορεί να εξηγούν το πώς βρέθηκαν οι πρώτοι ευρωπαίοι λευκοί στο Γιουκατάν…

Η επιστροφή των «Λευκών Αρχόντων»

Σύμφωνα με μια ιστορικο-αρχαιολογική γραμμή σκέψης, ο Κορτές δεν κατέκτησε μόνος όλο το Μεξικό, καθώς δέχθηκε τη βοήθεια χιλιάδων αυτοχθόνων στην εκστρατεία του 1519. Σπανιόλοι και γηγενείς δημιούργησαν έναν ετερόκλητο συνασπισμό που θέλησε να απαλλαγεί από τους δυνάστες Αζτέκους και τον ζυγό της αυτοκρατορίας τους.

Μερίδα ιστορικών πιστεύει ότι πολλές ντόπιες φυλές συμμάχησαν με τους κονκισταδόρες κατά των Αζτέκων καθώς οι λευκοί Σπανιόλοι αντιπροσώπευαν τη μεγάλη επιστροφή των «Λευκών Αρχόντων». Όπως είπαμε, ο Ναός των Πολεμιστών του Τσιτσέν Ιτζά υποδεικνύει αναπαραστατικά ότι οι Ευρωπαίοι πρέπει να είχαν αποβιβαστεί στο Μεξικό κάποια στιγμή μεταξύ 600-900 μ.Χ.

Οι τοιχογραφίες δείχνουν ξεκάθαρα μαύρους, λευκούς και καφέ ανθρώπους, ενώ άλλες πάλι μαρτυρούν μάχες με τους -ξενόφερτους- λευκούς. Υπάρχει πάντως και μερίδα ιστορικών που θεωρεί τους «Λευκούς Άρχοντες» μύθο που γενικεύτηκε στο Μεξικό κατά την εποχή των κατακτήσεων του Κορτές και μπλέχτηκε με ντόπιες δοξασίες…

Ο Χορός των Γιγάντων

Στην παράδοση των Μάγια ενυπάρχει ένας τελετουργικός χορός που αντιπροσωπεύει μια προκολομβιανή μάχη μεταξύ λευκών και μαύρων στο Μεξικό. Ο Χορός των Γιγάντων εξηγεί, κατά μερίδα σκέψης, γιατί πολλές γηγενείς φυλές προσχώρησαν στις τάξεις των Ισπανών κατά της Αυτοκρατορίας των Αζτέκων. Ο Λευκός Γίγαντας πολέμησε με τον Μαύρο Γίγαντα και οι Μάγια αναβίωναν εν χορώ τα κατορθώματα του -γηγενούς- Μαύρου Γίγαντα που προσπαθούσε να λαβώσει τον Λευκό, με τη μάχη να καταλήγει στον αποκεφαλισμό του ξενόφερτου Λευκού.

Ο χορός δεν τελειώνει όμως με την ήττα του Λευκού από τον Μαύρο Γίγαντα, καθώς το επόμενο επεισόδιο του Χορού των Γιγάντων θέλει έναν χορευτή να βάφεται στα λευκά και να επιστρέφει στο Μεξικό για να βοηθήσει τους αυτόχθονες να απαλλαγούν από τους Μαύρους Γίγαντες αυτή τη φορά.

 Ο λευκοντυμένος χορευτής αποκεφαλίζει τελικά τον Μαύρο Γίγαντα και δίνει στους λαούς την ελευθερία τους. Αν διαβάσουμε τον μύθο των Μάγια στο φόντο των τοιχογραφιών του Τσιτσέν Ιτζά, τότε αποκτούμε μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της λαϊκής διήγησης.

Οι γηγενείς φυλές συντάχθηκαν με τους μαύρους όταν αποβιβάστηκαν στο Μεξικό οι πρώτοι λευκοί και προσπάθησαν να το καταλάβουν. Λίγο αργότερα ωστόσο οι ντόπιοι, αναγνωρίζοντας την αλαζονεία των Μαύρων Γιγάντων, συντάχθηκαν με τους λευκούς για να τους ανατρέψουν, παρά το γεγονός ότι τους είχαν βοηθήσει παλιότερα να νικήσουν τους Βίκινγκς.

Ο Χορός των Γιγάντων δεν είναι έτσι παρά μια υπόμνηση στη μάχη μεταξύ μαύρων και λευκών. Οι λευκοί έχασαν την πρώτη μάχη (όπως υπαινίσσονται οι τοιχογραφίες των Μάγια στο Τσιτσέν Ιτζά) και οι Μάγια χρησιμοποιήθηκαν ως πιόνια στη σκακιέρα των μαύρων για να νικήσουν τους λευκούς εισβολείς.

Μια τοιχογραφία μάλιστα δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας: ένας κατάξανθος λευκός θυσιάζεται τελετουργικά από δυο μαύρους…

Τι λένε οι Αζτέκοι

Παρά το γεγονός ότι οι γηγενείς φυλές βοήθησαν τους ντόπιους μαύρους να νικήσουν τους λευκούς εισβολείς (Βίκινγκς) στην προκολομβιανή εποχή, μέχρι να καταφτάσει στο Μεξικό ο Κορτές και οι κονκισταδόρες του, οι μαύροι ηγεμόνες -οι Αζτέκοι δηλαδή- κακομεταχειρίζονταν τις γειτονικές φυλές, γι’ αυτό και τώρα αυτές συντάχθηκαν με τους -δεύτερους- λευκούς κατακτητές.

Οι Σπανιόλοι περιέγραφαν τους Αζτέκους ως εξής: «οι άνθρωποι αυτής της γης είναι καλοφτιαγμένοι, μάλλον ψηλοί παρά κοντοί. Είναι μελαψοί όπως οι λεοπαρδάλεις, με καλούς τρόπους και χειρονομίες, ιδιαιτέρως ικανοί στα περισσότερα, δυνατοί και ακούραστοι, αλλά και ταυτοχρόνως οι πιο μετριόφρονες άνθρωποι που υπάρχουν. Είναι πολύ πολεμοχαρείς και αντιμετωπίζουν τον θάνατο με τη μεγαλύτερη δυνατή αποφασιστικότητα».

Τα αρχαιολογικά πειστήρια, οι περιγραφές των Μάγια και των Σπανιόλων, αλλά και τα εικονογραφικά στοιχεία από τους κώδικες των λαών της περιοχής, όλα συμφωνούν πως οι Αζτέκοι ανήκαν στη μαύρη φυλή. Παρά τις τρέχουσες δοξασίες, κάτι τέτοιο δεν μοιάζει καθόλου απίθανο, καθώς ξέρουμε πως αρκετοί παλαιο-αμερικανικοί πολιτισμοί, όπως οι Luzia και οι Naia, ήταν επίσης μαύροι.

Και οι Μάγια περιγράφουν εξάλλου τους Αζτέκους «μαύρους σαν λεοπαρδάλεις και ιαγουάρους», κάνοντας ιδιαίτερες αναφορές στα «σγουρά μαλλιά» τους («Xilaan» αποκαλούν οι Μάγια τους Αζτέκους στη γλώσσα τους, «κατσαρομάλληδες» δηλαδή), ένα από τα διακριτικά χαρακτηριστικά των υποσαχάριων Αφρικανών. Για μαύρους Αφρικανούς κάνουν εξάλλου λόγο και πολλές παραδοσιακές αφηγήσεις λαών της Κεντρικής Αμερικής, όπως οι γνωστότεροι Codex Telleriano και Codex Mendoza…

Συνθέτοντας το παζλ

Στο φως όλων αυτών, ο Χορός των Γιγάντων μιλά πράγματι για τη μάχη των λευκών Ισπανών με τους μαύρους Αζτέκους, οι οποίοι περιγράφονται τόσο από τους Σπανιόλους όσο και τους Μάγια ως μαύροι και, όπως λένε τα μεγάλα αφηγήματα των λαών της περιοχής, καταδυνάστευαν τις γύρω φυλές με την παντοδυναμία της αυτοκρατορίας τους.

Μέχρι να συμβούν βέβαια αυτά, οι λευκοί που περιγράφονται στα μνημεία του Τσιτσέν Ιτζά ήταν οι Βίκινγκς, ιδιαιτέρως ικανοί ναυτικοί που όργωναν τις βόρειες θάλασσες με μοναδική μαεστρία. Με εξίσου ικανό τρόπο φαίνεται πως περιδιάβαιναν και τον βόρειο Ατλαντικό Ωκεανό και δεν αποκλείεται κάποια καταιγίδα να τους έφερε στις ακτές του Μεξικού.

Μια καλή μερίδα ιστορικών το πιστεύει αυτό ακράδαντα, ότι οι Βίκινγκς έκοβαν βόλτες στα άγνωστα νερά του Ατλαντικού και πετάγονταν όποτε ήθελαν στον Νέο Κόσμο. Γι’ αυτό και οι τοιχογραφίες των Μάγια της Χερσονήσου του Γιουκατάν αναπαριστούν μαύρους και λευκούς να μάχονται, καθώς πιθανότατα η πληθυσμιακή σύνθεση της άγνωστης αμερικανικής ηπείρου να ήταν εντελώς διαφορετική απ’ ό,τι είχαμε αρχικά υποθέσει.

Αν οι Βίκινγκς θέλησαν να φτιάξουν αποικίες στην Κεντρική Αμερική δεν το ξέρουμε, φαίνεται πάντως πως πολέμησαν με τους Αζτέκους και τις τοπικές φυλές, παίρνοντας το μάθημά τους για τον επεκτατισμό του πολιτισμού τους. Τη δεύτερη φορά που θα αποβιβαζόταν βέβαια λευκός στο Μεξικό, η ντόπια κατάσταση θα ήταν εντελώς διαφορετική, καθώς ο μεγάλος εχθρός δεν ήταν τώρα ο ξένος Ευρωπαίος, αλλά ο δυνάστης Αζτέκος…

Φόβος και Θυμός πηγάζουν απ’ την αμάθεια

Μόνο ένας δειλός τολμάει να υπερηφανεύεται ότι δεν έχει νοιώσει ποτέ του φόβο
Όσο μεγαλύτερη η προσκόλληση και η αγκίστρωση με οτιδήποτε έχομε ή δημιουργούμε, τόσο ενδυναμώνονται οι έμφυτοι φόβοι ή δημιουργούνται νέοι παράλογοι ή φανταστικοί. Οι αρχέγονες αιτίες του φόβου περιγράφονται ιδιαίτερα περιεκτικά και βαθύτατα στο απόσπασμα: «Ο φόβος είναι συνυφασμένος με το γεγονός αυτής της ίδιας της ύλης και με τη συνάντηση των ζευγών των αντιθέτων –ψυχής και ύλης. Οι αισθαντικές ψυχές των ζώων και των ανθρώπων έχουν υποσυνείδητα επίγνωση παραγόντων όπως: Η απεραντοσύνη και συνεπώς η αισθητή καταπίεση του Όλου. Η πίεση όλων των άλλων ζωών και υπάρξεων. Η λειτουργία ενός Νόμου αδυσώπητου, η αίσθηση της αιχμαλωσίας, του περιορισμού και της συνεπακόλουθης ανεπάρκειας. Στους παράγοντες αυτούς, που προκύπτουν από τη διαδικασία της ίδιας της εκδηλώσεως και που διαρκούν και αυξάνονται σε δύναμη στο διάστημα των αιώνων, βρίσκονται τα αίτια κάθε σύγχρονου φόβου και η βάση όλου του τρόμου, έξω από καθετί που είναι καθαρά ψυχολογικά και όχι απλώς ο ενστικτώδης φόβος του ζώου».

Ο Αριστοτέλης και άλλοι φιλόσοφοι όπως ο Κίρκεγκωρ και ο Χάιντεγκερ έχουν εστιάσει σε αυτές τις ιδέες με τον δικό τους ιδιαίτερο τρόπο. Ο Δανός φιλόσοφος Κίρκεγκωρ (1813-1855) συναισθάνεται πως η θρησκευτική εμπειρία δεν εξαλείφει τον υπαρξιακό τρόμο, του δίνει όμως ένα μυστικό πρόσωπο και τον μετατρέπει σε μια ασκητική ζωής. Ενώπιον κάποιου Θεού ολόκληρη η δημιουργία σείεται από μια ανείπωτη προσδοκία και φρίκη μαζί.

~ Ας σε μισούν. Αρκεί να σε φοβούνται. Ευριπίδης
~ Ο Φαραώ ήξερε το μυστικό της υπακοής, για να γνωρίζει ο λαός το φόβο να τιμωρείς όχι τους ένοχους, αλλά τους αθώους.
~ Αν φοβάσαι μη μιλάς, αν μίλησες μη φοβάσαι. Αραβική παροιμία
~ Απ’ όλους τους φόβους που τρέφουμε, επαληθεύονται ευτυχώς μόνο οι χειρότεροι. Σταντάλ
~ Ας μην κοιτάμε πίσω με θυμό, ούτε μπροστά με φόβο, αλλά γύρω με επίγνωση. Θέρμπερ Τζ.
~ Αυτό είναι το μυστικό του ηρωισμού, να μην επιτρέπεις στον φόβο να συνοδεύει τη ζωή σου. Μπ Σω
~ Γαλήνη είναι η κατάλυση κάθε πόθου και φόβου. Βούδας
~ Δεν είναι φοβερό αν σας προσέβαλλαν, σας κορόιδεψαν ή σας λήστεψαν. Φοβερό είναι αν εσείς δεν μπορείτε να τα ξεχάσετε. Κομφούκιος
~ Δεν έχουμε να φοβηθούμε, παρά μόνο το φόβο. Ρούσβελτ Φραγκλίνος
~ Δεν υπάρχει Καλό, η αρετή δεν είναι παρά ένα από τα πρόσωπα του φόβου.
~ Δεν υπάρχει καλύτερος πελάτης από τον φοβισμένο εκατομμυριούχο. Αμερικανός δικηγόρος
~ Δίνουμε υποσχέσεις και κάνουμε όρκους σύμφωνα με τις ελπίδες μας και τους τηρούμε σύμφωνα με τους φόβους μας. Λαροσφουκώ
~ Δυο πράγματα να φοβάσαι, και να αποφεύγεις, νεόπλουτο και παλιά πουτάνα. Άγνωστος
~ Εγώ δε φοβάμαι την τιμωρία. Εγώ φοβάμαι να είμαι άξιος τιμωρίας. Μπερνέ
~ Είναι αξιολύπητος εκείνος που έχει λίγες επιθυμίες και πολλές φοβίες, μα αυτή είναι η μοίρα των μοναρχών. Μπέικον Φ.
~ Εκείνος που είναι μολυσμένος με το φόβο της αρρώστιας, είναι ήδη μολυσμένος με την αρρώστια του φόβου. Ντε Μονταίν
~ Έξι μειονεκτήματα πρέπει να υπερνικήσεις για να φτάσεις την επιτυχία, νωθρότητα, οκνηρία, φόβο, θυμό, αταξία και φλυαρία. Σανσκριτική σοφία.
~ Η δυστυχία, η αρρώστια, και οι άνθρωποι είναι όπως τα σκυλιά, αν καταλάβουν ότι φοβάσαι σου επιτίθενται με μεγαλύτερη αγριότητα. Χορόσκελης Δ.
~ Η Ελλάδα είναι ένας τόπος γεμάτος πληγές… Που πονάνε… Όμως οι Έλληνες φοβούνται τον πόνο και προσπαθούν να τον αποφύγουν! Αντί να τον γιατρέψουν, προσπαθούν να τον ξεγελάσουν! Κάνουν καραγκιοζιλίκια, παίρνουν πόζες, το ρίχνουν στο τσιφτετέλι, στα κοσμικά, στα κομματικά. Φοβούνται να αντικρίσουν κατάφατσα τον πόνο, τα προβλήματά τους, τον εαυτό τους, την ταυτότητά τους. Ποτέ λαός δε φοβήθηκε τον εαυτό του, περισσότερο απ’ ο,τι ο νεοέλληνας. Όμως ο πόνος εξορκίζεται με τον πόνο! Αν τον αντικρίσεις κατάματα, αποκτάς αυτογνωσία, εξανθρωπίζεσαι Ποταμίτης Δ.
~ Η θρασύτητα είναι η μάσκα του φόβου.
~ Η ισορροπία του φόβου πρέπει να παραχωρήσει τη θέση της στην ισορροπία της εμπιστοσύνης.
~ Η λογική παλεύει με το φόβο και νικά. Ευριπίδης
~ Η σκληρότητα προέρχεται από φόβο, αδυναμία και δειλία. Ελβέτιος Κ.
~ Η συνείδηση στέκει μόνη επάνω από τον φόβο. Βίας
~ Η συνεχής επίκληση της πίστης είναι ένδειξη φόβου. Άγνωστος
~ Θάρρος είναι η τέχνη να φοβάσαι χωρίς να το δείχνεις. Σω Μπερνάρ
~ Θρησκεία είναι η μυθολογία του φόβου και της ελπίδας. Καμπέρογλου Β.
~ Καλύτερα να είσαι ένα λεπτό φοβητσιάρης, παρά όλη τη ζωή σου νεκρός. Ιρλανδική παροιμία
~ Καλύτερα φοβερό τέλος, παρά ατέλειωτος φόβος. Σίλλερ Φ.
~ Κανένα πάθος δεν ληστεύει τη δύναμη της ενέργειας και τη λογική από το μυαλό του ανθρώπου, όσο ο φόβος. Μπιούρκ Ε.
~ Κερδίζεις δύναμη, θάρρος και αυτοπεποίθηση με κάθε εμπειρία, που πραγματικά κοιτάζεις το φόβο κατάματα. Μπορείς να πεις στον εαυτό σου: «ξεπέρασα κι αυτό το κακό, θ’ αντέξω ό,τι κι αν μου τύχει». Ινδική σοφία
~ κι ο άγιος φοβέρα θέλει. Ελληνική Παροιμία
~ Κουράγιο δεν είναι η έλλειψη φόβου. Είναι να δρας σε πείσμα του φόβου. Τουέην Μαρκ
~ Μερικές φορές ο φόβος του “κάτι” είναι χειρότερος απ’ το ίδιο το “κάτι”.
~ Μια σημαντική πλευρά της δημιουργικότητας είναι να μην φοβάσαι να αποτύχεις Λαντ Ένουιν
~ Να φοβάσαι τον άνθρωπο που με πάθος εργαζόταν για ν’ αποκτήσει γνώσεις και μετά κατανόησε που δεν έγινε καθόλου εξυπνότερος και τότε αρχίζει θανάσιμα να μισεί ανθρώπους που είναι το ίδιο αμαθείς όπως εκείνος, αλλά εκείνοι δεν κόπιασαν καθόλου. Βόνεγκουτ Κ.
~ Να φοβάσαι τον καθένα στον οποίον έκανες καλό. Ινδική σοφία
~ Ο αμοιβαίος φόβος είναι η μόνη αιτία που παρακινεί σε πιστή συμμαχία. Θουκυδίδης
~ Ο άνθρωπος που φοβάται να υποφέρει, υποφέρει ήδη απ’ αυτό που φοβάται. Ντε Μονταίν
~ Ο δειλός τρέμει περιμένοντας τον κίνδυνο, ο φοβητσιάρης όταν έρχεται ο κίνδυνος, αλλά ο γενναίος όταν θα περάσει. Πολ Ζ.
~ Ο δικός μας φόβος μπροστά στην καταστροφή μόνο μεγαλώνει την πιθανότητα της. Ράσελ Μπ.
~ Ο κίνδυνος φεύγει ταχύτερα όταν περιφρονείται. Ευριπίδης
~ Ο μεγάλος φόβος αγνοεί τη λογική. Κραφτσένκο
~ Ο φόβος ακολουθεί το έγκλημα κι αυτό είναι η ποινή του. Βολταίρος
~ Ο φόβος αναδύεται από την επιθυμία, αλλά σκορπίζει από μόνος του, αν σταθείς ακλόνητος απέναντί του και τον αντιμετωπίσεις χωρίς προκατάληψη. Σούφικη σοφία
~ Ο φόβος δεν απομακρύνει από μας το θάνατο, απομακρύνει τη ζωή. Μαχφούζ Ν.
~ Ο φόβος είναι απόδειξη εκφυλισμένου μυαλού. Βιργίλιος
~ Ο φόβος είναι η αναμονή μελλοντικού κακού. Πλάτων
~ Ο φόβος είναι η πιο άφθονη πηγή των ελαττωμάτων. Ουσίνσκι Κ.
~ Ο φόβος είναι ο παντοτινός συνοδοιπόρος της αναλήθειας. Μπέικον Φρ.
~ Ο φόβος και η ηλιθιότητα υπήρξαν πάντοτε τα βασικά κίνητρα των ανθρώπινων ενεργειών.
~ Ο φόβος κάνει τους έξυπνους ανόητους και τους δυνατούς αδύνατους. Κούπερ Φ.
~ Ο φόβος καταστρέφει την ελευθερία του ατόμου.
~ Ο φόβος πηγάζει πάντοτε από την αμάθεια.
~ Πνίξε το φίδι της αμφιβολίας στην ψυχή σου, λειώσε τα σκουλήκια του φόβου στην καρδιά σου. Τότε και τα βουνά ακόμα θα παραμερίσουν απ’ το διάβα σου. Σερεντί Κ.
~ Στον αγαθό άνθρωπο για το τίποτε δεν γεννιέται φθόνος, ούτε φόβος, ούτε οργή ή μίσος. Πλούταρχος
~ Τα δαιμόνια επιτίθενται στους φοβητσιάρηδες. Ινδική παροιμία
~ Το πέρασμα από μια θρησκεία του φόβου σε μια θρησκεία της ηθικής αποτελεί ένα μεγάλο βήμα στη ζωή ενός έθνους. Ινδική σοφία
~ Φόβος, ψυχική αναταραχή που προκλήθηκε από την αναμονή του κακού. Πλάτων

Ο Θυμός πηγάζει από τον Φόβο
Δε χρειάζεται να τον κρύβεις ή να τον “ξεφορτώνεις”, μπορείς να τον αξιοποιήσεις πραγματικά θετικά. Θυμώνεις; Τίποτα πιο φυσιολογικό! Το θέμα είναι, ξέρεις να διαχειρίζεσαι το θυμό και τον φόβο σου και να τον χρησιμοποιείς εποικοδομητικά; Οι περισσότεροι είτε τον καταπιέζουμε, είτε τον κρύβουμε επιμελώς, είτε τον «ξεφορτώνουμε» σε άλλους ανθρώπους χωρίς κανένα όφελος –και συνήθως με αρνητικές συνέπειες για όλους. Ο θυμός και ο φόβος είναι πολύ παρεξηγημένος στην κοινωνία μας. Διότι όσο «τρομερός και κακός» κι αν μοιάζει, στην πραγματικότητα είναι μία μεγάλη δύναμη, που αν χρησιμοποιηθεί σωστά, μπορεί να επιφέρει εκπληκτικά θετικά αποτελέσματα σε κάθε επίπεδο. Όλοι μας θυμώνουμε κι όλοι μας φοβόμαστε. Λίγοι όμως αξιοποιούν πραγματικά τον φόβο και τον θυμό τους, έτσι ώστε να επιφέρουν θετική αλλαγή. Εάν είστε ένας από αυτούς τους λίγους, δε χρειάζεται να συνεχίσετε να διαβάζετε αυτό το άρθρο. Εάν όχι, δείτε παρακάτω τρεις δημιουργικές συμβουλές για την αποτελεσματική χρήση του φόβου και του θυμού:

Νιώσε το φόβο και τον θυμό σου, μην τα καταπιέζεις
Οι περισσότεροι άνθρωποι μαθαίνουμε να καταπιέζουμε το θυμό μας. Αυτό όμως δεν λειτουργεί θετικά. Όταν καταπιέζεις το θυμό σου δύο πράγματα μπορούν να συμβούν: Πρώτον, πιθανότατα θα αρρωστήσεις. Σχετικές έρευνες υποδεικνύουν ότι ο θυμός που καταπιέζεται και δεν βιώνεται, κάνει τους ανθρώπους να ασθενούν. Μερικές από τις πιο συνηθισμένες ασθένειες που συνδέονται με τον καταπιεσμένο θυμό είναι χρόνιος πόνος στην πλάτη, καρδιοπάθειες, υψηλή πίεση, πονοκέφαλοι, δυσλειτουργίες των κροταφογναθικών αρθρώσεων και κατάθλιψη. Δεύτερον, χάνεις ενέργεια. Το να καταπιέζεις το θυμό είναι σαν να κρατάς μία μεγάλη φουσκωτή μπάλα παραλίας κάτω από το νερό. Χρειάζεται πολλή ενέργεια. Γιατί να σπαταλάς πολύτιμη ενέργεια;

Ο θυμός, όπως όλα τα συναισθήματα, είναι απλώς μία αίσθηση στο σώμα. Για να αισθανθείς το θυμό σου λοιπόν, χρειάζεται να στρέψεις την προσοχή σου στο σώμα σου, αποσύροντας την εστίασή σου από αυτόν ή αυτό με το οποίο είσαι θυμωμένος. Ανάπνευσε, κινήσου και καλωσόρισε το θυμό. Έτσι θα περάσει μέσα από το σώμα σου σε λιγότερο από 90 δευτερόλεπτα, ενώ ο καταπιεσμένος θυμός θα παραμείνει εκεί για χρόνια.

Έκφρασε τον θυμό σου, μην τον κρύβεις
Ακόμα κι αν νιώθουμε τον θυμό μας, οι περισσότεροι έχουμε «διδαχθεί» να τον κρύβουμε. Ούτε αυτό είναι καλή ιδέα και το πιθανότερο είναι ότι τελικά θα γίνει αισθητός από τους άλλους ούτως ή άλλως. Ο άνθρωπος λειτουργεί σαν ζώο αγέλης. Έχουμε μάθει να αισθανόμαστε πως αισθάνονται οι άλλοι. Είναι κλειδί για την επιβίωσή μας. Όταν είσαι θυμωμένος, οι άνθρωποι γύρω σου το γνωρίζουν, όσο σκληρά κι αν προσπαθείς να το κρύψεις. Και θα αντιδράσουν με μάχη, φυγή, ή «πάγωμα». Και με αυτή τη συμπεριφορά λοιπόν, χαραμίζεις χρόνο και ενέργεια. Μπορείς να μάθεις να εκφράζεις το θυμό σου με υγιή, άμεσο, μη επιθετικό και μη τοξικό τρόπο. Μπορείς απλώς να πεις «αισθάνομαι θυμωμένος». Δε χρειάζεται να πεις «έχω θυμώσει γιατί έκανες αυτό το λάθος» ή «έχω θυμώσει για τον τάδε λόγο». Οι πολλές εξηγήσεις και οι κατηγορίες είναι χάσιμο χρόνου και ενέργειας.

Μάθε από τον θυμό σου μην τον χαραμίζεις
Το πιο σύνηθες είναι κάποιος να χαραμίζει το θυμό του μπαίνοντας σε δραματικές διαμάχες τροφοδοτούμενες από το «φταίξιμο» κάποιου άλλου και να κολλάει σε αυτόν προσπαθώντας να αποδείξει ότι έχει δίκιο. Εννοείται ότι και αυτό είναι τεράστια ρουφήχτρα χρόνου και ενέργειας –και συνήθως έχει πολλές αρνητικές συνέπειες και καμία θετική. Αντί λοιπόν να ψάχνουμε κάποιον να κατηγορήσουμε, μπορούμε να μάθουμε από τον θυμό μας και να γίνουμε καλύτεροι!

Αφού έχουμε αισθανθεί, εκφράσει και πλέον «κατέχουμε» τον δικό μας θυμό, μπορούμε πλέον να ρωτήσουμε: «Τι έχει έρθει να μου διδάξει ή να μας διδάξει αυτός ο θυμός;». Συνήθως ο θυμός είναι μία πρόσκληση για να θέσουμε ένα όριο, να πάψουμε να κάνουμε κάτι που πλέον δεν εξυπηρετεί, να αλλάξουμε κατεύθυνση, να αντιμετωπίσουμε κάτι που δεν αντιμετωπίζουμε ή απλώς να πούμε «όχι». Σίγουρα, χρειάζεται ένα λεπτό για να το μάθεις και μία ζωή για να το τελειοποιήσεις. Αλλά ποια πολύτιμη δεξιότητα δεν είναι έτσι; Το καλό νέο είναι ότι, όταν αρχίσεις να αλλάζεις τη σχέση σου με το θυμό, θα δεις τα αποτελέσματα άμεσα.

Θυμώνεις; Καν’το εποικοδομητικά!
Το να υποκύπτεις σε ή να καταπιέζεις έντονα συναισθήματα, όπως ο θυμός, μπορεί να επιβαρύνει πολύ τη θέση σου. Ο θυμός μπορεί να γίνει θετικό στοιχείο, ακόμα και ισχυρό εργαλείο. Εάν όμως επιτρέψεις σε αυτό το συναίσθημα να ελέγχει τις δράσεις σου ή το καταπιέσεις, θα κάνεις λάθη. Ευτυχώς, υπάρχουν τρόποι να χρησιμοποιήσεις τον θυμό παραγωγικά, χωρίς να τον ξεσπάς σε κάποιον για να εκτονωθείς, αλλά ούτε και να τον αποθηκεύεις μέσα σου.

Ο Στιβ Τζομπς ήταν γνωστός για την έντονη ιδιοσυγκρασία του, ενώ λέγεται ότι ο Τζεφ Μπέζος γίνεται δηκτικός και σαρκαστικός όταν θυμώνει. Το να διαχειρίζεσαι φορτισμένα συναισθήματα, όπως ο φόβος, ο θυμός, η ανησυχία και η επιθυμία είναι μέρος της πραγματικότητας ζωής –προσωπικής, επαγγελματικής και κοινωνικής. Όπως γράφει στο Harvard Business Review ο σύμβουλος ηγεσίας Πίτερ Μπρέγκμαν, «για να επιτύχουμε στη ζωή και στην ηγεσία, χρειάζεται να δρούμε δυναμικά στο πλαίσιο ισχυρών συναισθημάτων και παρ’ όλα αυτά να έχουμε τον προτιθέμενο αντίκτυπο».

Όταν καταπιέζεις το θυμό, κι όταν φοβάσαι, αυτό δεν γίνεται απλώς να «εξατμιστεί». Ο θυμός παραμένει «κολλημένος κάπου στο σώμα» σου και αναπόφευκτα κάποια στιγμή θα βγει στη λάθος κατεύθυνση, σε κάποιον που δεν του αναλογεί, λέει ο Μπρέγκμαν και έχει επιβεβαιώσει η σωματική ψυχοθεραπεία. Εάν π.χ είσαι σε θέση ισχύος στην εργασία σου, το μόνο που θα πετύχει αυτό είναι να αποξενώσει έναν υφιστάμενο και να δώσει έδαφος στη δυσπιστία. Εάν πάλι καταπιέζεις το θυμό σου κάθε φορά, μπορεί να ασθενήσεις φυσικά και νοητικά, να χάσεις την ισορροπία σου και να εξαντληθείς.

Εάν υποκύπτεις και χάνεις την ψυχραιμία σου, όχι απλώς φέρνεις τον εαυτό σου σε δύσκολη, ντροπιαστική θέση, αλλά αποτελείς και κακό παράδειγμα για τους υπαλλήλους σου, τα μέλη της οικογένειάς σου ή τους φίλους σου. Εάν γίνονται συχνά, τα ξεσπάσματά σου μπορεί να καλλιεργήσουν μια κουλτούρα φόβου. Ακόμα χειρότερα, αφήνοντας τον εαυτό σου να ελέγχεται από έντονα συναισθήματα, αφήνεσαι στο έλεος απρόβλεπτων δράσεων. Θέλεις να μάθεις να διαχειρίζεσαι τον φόβο και τον θυμό -και τα συναισθήματά σου γενικότερα- εποικοδομητικά; Ορίστε τι προτείνει ο Πίτερ Μπρέγκμαν

Νιώσε το: Το πρώτο πράγμα που χρειάζεται να κάνεις όταν έρχεται ο θυμός, είναι να τον νιώσεις. Πρέπει να δώσεις χώρο στο συναίσθημα και να το νιώσεις πλήρως. Στόχος σου δεν είναι να μειώσεις ή να εκτονώσεις το συναίσθημά σου για να αισθανθείς καλύτερα. Στόχος σου είναι «να το αισθανθείς, έτσι ώστε να μη μπορεί να ελέγξει την επόμενή σου κίνηση» γράφει. Το επόμενο βήμα είναι να λάβεις μία στρατηγική απόφαση για το τι θα κάνεις μετά. «Αυτό μπορεί να φαίνεται απλό, ωστόσο είναι μακράν η πιο δύσκολη επιλογή να εφαρμόσεις. Απαιτεί δεξιότητα και εξάσκηση. Αλλά αξίζει τον κόπο. Αυτή η επένδυση έχει τεράστια απόδοση» Η ικανότητα να σκέφτεσαι λογικά, ενώ στις φλέβες σου κυκλοφορεί φόβος και θυμός, χρειάζεται εξάσκηση και μεγάλες κοχόνες.

Διαλογίσου: Ο διαλογισμός μπορεί να είναι πολύ χρήσιμος κι εδώ. Είτε είσαι επιχειρηματίας, είτε οικογενειάρχης, είτε απλώς σχετίζεσαι με άλλους ανθρώπους καθ’ οιονδήποτε τρόπο, σε κάθε περίπτωση με το θυμό και τον φόβο διακυβεύονται πολλά. Εάν έχεις περιέργεια για το διαλογισμό, απλώς πάρε πέντε – δέκα λεπτά για να καθίσεις ήσυχα και να αισθανθείς οτιδήποτε σου έρχεται, χωρίς να κάνεις τίποτα γι’ αυτό. Παρατήρησε τι αίσθηση έχει ο φόβος, τι είναι αυτό το πράγμα ο θυμός. Παρατήρησε τι αίσθηση έχει ο εκνευρισμός, η σύγχυση, η μοναξιά και η επιθυμία. Παρατήρησε που το αισθάνεσαι στο σώμα σου. Παρατήρησε την υφή του, πως κινείται, που οδηγεί.

Το όλο θέμα είναι να μη δρας μέσα από το συναίσθημα που νιώθεις. Απλώς βίωσε την «αίσθηση του συναισθήματος» και την ανεξαρτησία σου από αυτό. Αφού ακονίσεις την ικανότητα να νιώθεις ένα συναίσθημα και να μη δρας μέσα από αυτό, έχεις μεγαλύτερη δύναμη και καλύτερο έλεγχο του εαυτού σου και των καταστάσεων. Εκείνη τη στιγμή, όταν προκύπτει ένα συναίσθημα, ο εκπαιδευμένος νους και το σώμα σου, σου επιτρέπουν να το βιώσεις, να το εκφράσεις ξεκάθαρα και να δράσεις στρατηγικά. Αυτή, όπως αποδεικνύεται, είναι η διαφορά μεταξύ του να έχεις έντονα συναισθήματα και του να είσαι συναισθηματικός.

Αποστασιοποίηση: Όταν κάτι σου «ανεβάζει την πίεση», πάρε ένα λεπτό να νιώσεις πραγματικά το συναίσθημά σου. Άσε τον εαυτό σου να θυμώσει και μη δρας άμεσα, όχι δηλαδή την στιγμή που το νοιώθεις. Όταν εξασκηθείς καλά σε αυτό, ο φόβος κι ο θυμός μπορεί να γίνουν μοχλοί για στρατηγική σκέψη. Οι «κανόνες» για την έκφραση του θυμού σου είναι: Μη βρίζεις, μην καταριέσαι και μην απειλείς. Μπορείς να υψώσεις τη φωνή σου, να είσαι θυμωμένος, αλλά χρειάζεται να διατηρήσεις τον έλεγχό σου. Μόλις αρχίσεις να βρίζεις και να εκτοξεύεις απειλές, το Εγώ σου «τυλίγει» τον ορθολογικό νου σου και χάνεις το «πάνω χέρι». Θύμωσε, αλλά διατήρησε τον έλεγχο του εαυτού σου και εκφράσου με ακρίβεια. Το λεξιλόγιό σου περιλαμβάνει πολύ περισσότερες λέξεις από αυτές που πιθανότατα σου έρχονται πρώτες, όταν έχεις κυριευτεί από θυμό. Αυτό είναι! Το μόνο που έχεις να κάνεις τώρα, είναι να εξασκηθείς και να ακονίσεις την ικανότητά σου να βιώνεις έντονα συναισθήματα, χωρίς να τα αφήνεις να σε ελέγξουν.

Ο έλεγχος του εαυτού είναι αυτό που ξεχωρίζει τους ανθρώπους από τα υπόλοιπα δίποδα του πλανήτη και δυστυχώς μερικοί δεν αφήνουν καμία αμφιβολία σε ποιά φυλή ανήκουν, άλλωστε δεν έχει βρεθεί ακόμη ο εξελικτικός κρίκος μεταξύ μαϊμούδων και ανθρώπου, γιατί απλούστατα αυτή η εξέλιξη δεν έχει συμβεί. Εκατοντάδες γεγονότα το αποδεικνύουν καθημερινά. Είναι δική σου ΕΥΘΥΝΗ λοιπόν σε ποιά κατηγορία τοποθετείς τον εαυτό σου και μην ξεχνάς πως αυτό είναι ΟΛΟΦΑΝΕΡΟ σε όλους τους υπόλοιπους.

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΣΟΦΟΚΛΗΣ - Οἰδίπους ἐπὶ Κολωνῷ (1556-1578)

ΣΤΑΣΙΜΟΝ Δ΄

ΧΟ. εἰ θέμις ἐστί μοι τὰν ἀφανῆ θεὸν [στρ.]
καὶ σὲ λιταῖς σεβίζειν,
ἐννυχίων ἄναξ,
Αἰδωνεῦ Αἰδωνεῦ, λίσσομαι
1560 †μήτ᾽ ἐπίπονα μηδ᾽ ἐπὶ βαρυαχεῖ†
ξένον ἐξανύσαι
μόρῳ τὰν παγκευ-
θῆ κάτω νεκύων πλάκα
καὶ Στύγιον δόμον.
1565 πολλῶν γὰρ ἂν καὶ μάταν
πημάτων ἱκνουμένων
πάλιν σφε δαίμων δίκαιος αὔξοι.

ὦ χθόνιαι θεαί, σῶμά τ᾽ ἀνικάτου [αντ.]
θηρός, ὃν ἐν πύλαισι
1570 ταῖσι πολυξένοις
εὐνᾶσθαι κνυζεῖσθαί τ᾽ ἐξ ἄντρων
ἀδάματον φύλακα παρ᾽ Ἀίδᾳ
λόγος αἰὲν ἔχει·
τόν, ὦ Γᾶς παῖ καὶ
1575 Ταρτάρου, κατεύχομαι
ἐν καθαρῷ βῆναι
ὁρμωμένῳ νερτέρας
τῷ ξένῳ νεκρῶν πλάκας·
σέ τοι κικλήσκω τὸν αἰένυπνον.

***

ΣΤΑΣΙΜΟ ΤΕΤΑΡΤΟ

Αν είναι θεμιτό, στην άφαντη θεάπροσεύχομαι με σέβας· σ᾽ εσένατης μαύρης νύχτας βασιλιά, ω Αιδωνέα,1560Αιδωνέα. Παρακαλώ σας, δίχως άγριο πόνοκαι αγωνία θανάσιμη, να φτάσειο ξένος κάτω στην κοιλάδα των νεκρώνόπου τα πάντα κρύβει μέσα της,στα δώματα της Στύγας.1565Γιατί, αφού τον βρήκαν άδικατα τόσα πάθη, είναι καιρός ένας θεόςπάλι να τον υψώσει.
Ω χθόνιες θεές, ω θηρίου σώμαανίκητο που, ο λόγος λέει, εκεί,1570μπροστά στις πύλες τις πολύξενες ξαπλώνεις,μέσα απ᾽ το άντρο σου γαβγίζοντας, κι είσαιο αδάμαστος του Άδη φύλακας.Ω συ, της Γης ο γιος και του Ταρτάρου,1575ολόψυχα εύχομαι ο ξένοςτον δρόμο του ανεμπόδιστος να πάρειστον κάτω κόσμογια τα ασφοδίλια των νεκρών.Εσένα επικαλούμαι,θεό του αιώνιου ύπνου.

Η ηθική της Αρχαϊκής και Κλασικής εποχής

Ο ελληνικός ηθικός στοχασμός αποτελεί τη μόνη εξω-χριστιανική καταβολή της Δυτικής ηθικής σκέψης. Η ηθική φιλοσοφία, όπως και η φιλοσοφία γενικά, θεμελιώθηκε από τους Έλληνες, όταν ο πολιτισμός της τιμής και της «αιδούς» με τις ανταγωνιστικές αξίες του άρχισε να δίνει τη θέση του στον πολιτισμό της «δίκης» και τις συνεργασιακές αξίες με την αφύπνιση της ηθικής ευθύνης και τον κλονισμό της θεονομικής ετερονομίας⁴.

 

    Η ελληνική ηθική σκέψη και πρακτική, ωστόσο, που επιτομή της μπορεί να θεωρηθεί η αριστοτελική ηθική φιλοσοφία, είναι αρκετά ξένη στο νεότερο ηθικό στοχασμό με τις ιουδαϊκο-χριστιανικές καταβολές του. Αρκετές διανοητικές και «ηθικές» αρετές, όπως η «τέχνη», η «ελευθεριότητα», η «μεγαλοπρέπεια», η «μεγαλοψυχία» και άλλες δεν βρίσκουν ιδιαίτερη θέση στη νεότερη και στη σύγχρονη αρετολογία. Και οι θεμελιώδεις ηθικοί όροι «αγαθό», «καλό», «αρετή», «δικαιοσύνη» κ.λπ., παρά την αδιάσπαστη χρήση τους από την ομηρική σχεδόν εποχή, έχουν υποστεί σημαντικές σημασιολογικές μεταβολές ανάλογα με τις κοινωνικές μορφές και αξίες στις οποίες ήταν «ενσωματωμένες», ώστε δύσκολα να εκφράζουν το αρχικό νόημα τους⁵. Οι έννοιες της ηθικής υποχρέωσης, πολλά ηθικά διλήμματα, η επιταγή «το καθήκον για το καθήκον», η αυτονομία του ανθρώπινου προσώπου, η ηθική ισότητα των ανθρώπων, η αξία του ανθρώπου ως ανθρώπου με ηθικά δικαιώματα και άλλες σχετικές κατηγορίες είναι σχεδόν ξένα στον ελληνικό στοχασμό⁶. Αλλά ακριβώς επειδή πολλές από τις κατηγορίες αυτές, καθώς έχουν απογυμνωθεί από τα πολιτισμικά και κοινωνικά τους συμφραζόμενα, ελάχιστα εκφράζουν, συμφωνά με κάποιους στοχαστές, το σύγχρονο άνθρωπο, αρκετές ενοράσεις της ελληνικής ηθικής φιλοσοφίας ήλθαν και πάλι στο προσκήνιο και πρόσφατα προτάθηκαν, όπως είπαμε, ελληνικά πρότυπα ηθικής αξιολόγησης και συμπεριφοράς⁷.

 

    Η ελληνική φιλοσοφική ηθική τυπικά αρχίζει με τους σοφιστές και τον Σωκράτη, που πρώτος λέγεται ότι έκανε λόγο μόνο για τα «ηθικά». Τούτο δεν σημαίνει ότι δεν προϋπήρχε μια λαϊκή, κοινωνική ή και προσωπική ηθική, ούτε ότι δεν ανευρίσκονται σπέρματα ηθικού προβληματισμού στους προγενέστερους φιλοσόφους και ποιητές⁸. Στο ομηρικό, στο ησιόδειο και γενικά στο αρχαϊκό λεξιλόγιο ανιχνεύονται συστήματα αξιών και κώδικες ορθής συμπεριφοράς. Αλλά και στους προσωκρατικούς φιλοσόφους, όπως και στους τραγικούς ποιητές, βρίσκουμε σπέρματα ηθικής φιλοσοφίας. Ο Ησίοδος και οι λυρικοί ποιητές θεματοποιούν όχι εντελώς προφιλοσοφικά την έννοια της δικαιοσύνης⁹. Συστηματικά πάντως ο ηθικός προβληματισμός κάνει αισθητή την παρουσία του, όταν οι πα ραδεδεγμένες αξίες γίνονται αβέβαιες και ασταθείς, όταν η στερεότητα των ρυθμιστικών αρχών της κοινότητας εμφανίζει ρωγμές, όταν το αυτονόητο των προτύπων συμπεριφοράς κλονίζεται και όταν οι λέξεις αρχίζουν να χάνουν το δεδομένο νόημα τους. Τούτο συνέβη την εποχή του ελληνικού αποικισμού και της ιστοριογραφίας μετά την αφυπνιστική για το ελληνικό πνεύμα γνωριμία με άλλους πολιτισμούς με τις δικές τους ηθικές και κοινωνικές αξίες, που σημασιοδοτεί αυτό που ονομάστηκε «Ελληνικός Διαφωτισμός»¹⁰.

 

    Η αυτονόητη αντικειμενικότητα της θεονομικής και κοινοτικής ηθικής διασαλεύεται, η σχετικοκρατία εισβάλλει ακάθεκτη και ενεργοποιεί το φιλοσοφικό στοχασμό για την επινόηση νέων κριτηρίων αξιολόγησης και νέων αρχών ηθικής συμπεριφοράς. Ένα αίτημα δικαιοσύνης, κυρωμένο ορθολογικά, γίνεται αναπόφευκτο σε κάποιο στάδιο της πολιτισμικής εξέλιξης, για να θυμηθούμε τη διαμόρφωση της πλατωνικής Πολιτείας.

    Έτσι, κάποιοι στοχαστές κατορθώνουν να εξαρθούν πάνω από τους ορίζοντες της κοινότητας και της παράδοσης και μέσα από τις κοσμολογικές αναζητήσεις τους και σε συνάρτηση με αυτές να στοχαστούν πάνω στην ανθρώπινη συμπεριφορά και τις αξίες με προσωπικότερα αλλά και καθολικότερα κριτήρια και να επιβάλουν την αρμονία και την τάξη που διαπίστωναν στη φύση και τον κόσμο και μέσα στο χάος της ανθρώπινης ψυχής, ή και αντίστροφα να μεταφέρουν στο σύμπαν την εσωτερική τάξη που είχαν από πριν ανακαλύψει μέσα τους¹¹.

 

    Τέτοιες απόπειρες ανάμεσα στους Προσωκρατικούς είναι ευδιάκριτες ίσως στον Αναξίμανδρο, οπωσδήποτε στον Ξενοφάνη, στους Πυθαγόρειους, στον Ηράκλειτο και στον Εμπεδοκλή και πιο απερίφραστα στον Δημόκριτο. Από τον Ηράκλειτο και τον Δημόκριτο άλλωστε άντλησαν αρκετές από τις αρχές τους (όχι μόνο της φυσικής φιλοσοφίας) τα μεγάλα ελληνιστικά ηθικά συστήματα των Στωικών και του Επίκουρου.

 

    Η έννοια της δικαιοσύνης, που ίσως αποτελεί, όπως τονίστηκε, αφετηρία για την αφύπνιση της ηθικής συνείδησης και απαρχή ηθικής προβληματικής ήδη από τον Ησίοδο, είναι κεντρική στον Ηράκλειτο¹². Και οι έννοιες της ηδονής και της «ευθυμίας», που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο συνδέθηκαν ανέκκλητα θετικά ή αρνητικά με την ηθική, είναι θεμελιώδεις στον Δημόκριτο. Σημαντικές φιλοσοφικά είναι και οι έννοιες της αρμονίας, του λόγου, της ομολογίας και του νόμου. Η σχέση αλλά και η αντιδιαστολή του νόμου με τη φύση από τους σοφιστές σημειώνει πιο απερίφραστα τη γενεαλογία της φιλοσοφικής ηθικής.

 

    Ο Δημόκριτος, σύγχρονος των σοφιστών περισσότερο παρά των Προσωκρατικών, παρουσιάζει ένα σχεδόν οργανωμένο ηθικό σύστημα, αν είναι αυθεντικά τα ηθικά αποσπάσματα που του αποδίδονται. Η «ηθική» του μπορεί να χαρακτηρισθεί ως επιτομή της λαϊκής ηθικής της εποχής του. Παρά το γεγονός ότι θεωρείται πρόδρομος της «φυσιοκρατικής» ηθικής του ηδονισμού, όμως με την αναγνώριση της υπεροχής της ψυχής απέναντι στο σώμα και της σπουδαιότητας της αρετής, με τη συνάρτηση δικαιοσύνης και ευδαιμονίας και με άλλες ενοράσεις σχετικά με την «ηθική γνώση» προανακροΰει σε πολλά σημεία τη σωκρατική απάντηση στη σοφιστική¹³. Με την έγνοια του να απαλλάξει τους ανθρώπους από το φόβο των θεών και του θανάτου και με το δημοκρατικό πνεύμα του κινείται στο προοδευτικό κλίμα του σοφιστικού κινήματος που είχε αποφασιστική σημασία για τη διαμόρφωση μιας φιλοσοφικής ηθικής.

 

    Με τους σοφιστές πραγματικά το οικοδόμημα του αρχαϊκού κόσμου και της ηθικής του αρχίζει την αυτοκριτική του. Οι έννοιες της φύσης και του νόμου, που με τον κοινό νόμο και λόγο ταυτίζονται στον Ηράκλειτο, διαχωρίζονται ριζικά και παραπέμπουν στη διάσταση υποκειμενικού-αντικειμενικού που πολώνει έκτοτε την ηθική φιλοσοφία. Ο αγνωστικισμός και ο σχετικισμός αρχίζουν να γίνονται φιλοσοφικές κατηγορίες. Είτε συντάσσονται με το νόμο (τη συμβατικότητα) είτε με τη φύση (την αντικειμενική αναγκαιότητα), οι σοφιστές κληροδοτούν στους μεταγενέστερους σπέρματα ηθικών θεωριών και εναύσματα κατεξοχήν ηθικών διερευνήσεων. Η αισιοδοξία τους για μια δημοκρατική συμμετοχή στα κοινά εκφράζεται με την πεποίθηση ότι η αρετή, ως πολιτική τέχνη και επιτυχής διεξαγωγή του «έργου» του ανθρώπου-πολίτη, είναι διδακτή, ένα πρόβλημα που βασάνισε τον Σωκράτη και απαντήθηκε ριζικά αλλά διαφορετικά από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη. Για τους «ανθρώπους του νόμου», όπως ο Πρωταγόρας, οι «ηθικές αρχές» αποτελούν συμβάσεις αποδεκτές από την κοινότητα για όσο διάστημα την εκφράζουν. Για τους «ανθρώπους της φύσης», όπως ο Αντιφών και ο Ιππίας, αυθεντική πηγή ηθικής συμπεριφοράς είναι η φύση, περιοχή ελευθερίας και ισότητας. Ο νόμος άλλοτε τίθεται στην υπηρεσία του δυνατού (Θρασύμαχος) και άλλοτε του αδύνατου (Καλλικλής), οπότε το δίκαιο της φύσης είναι το δίκαιο του ισχυρού γιατί η φύση επιτάσσει ό,τι είναι προς το συμφέρον μας. Ο ανθρωποκεντρισμός του Πρωταγόρα και η διακήρυξη μέσα από το γνωστό πλατωνικό μύθο, ότι η «αιδώς» και η «δίκη» αποτελούν κοινή θεϊκή δωρεά στον άνθρωπο και προϋπόθεση για τη ζωή του στην κοινωνία, έχουν στην εποχή μας εκτιμηθεί ιδιαίτερα στα πλαίσια της κοινωνικής φιλοσοφίας, της φιλοσοφίας της δικαιοσύνης και των δικαιωμάτων. Το σοφιστικό κίνημα υπήρξε εξαιρετικά γόνιμο θετικά και αρνητικά για πολλές ενοράσεις της ηθικής φιλοσοφίας όπως τη συναντάμε στον Σωκράτη και στον Πλάτωνα¹⁴.

 

    Είναι γνωστές οι δυσκολίες για μια σχηματική προπαντός αποτίμηση της σωκρατικής ηθικής. Σύγχρονοι φιλόσοφοι αρχίζουν την προβληματική τους πάνω στην κανονιστική ηθική με τα ηθικά διλήμματα του Σωκράτη που σταχυολογούμε στον πλατωνικό Κρίτωνα¹⁵. Άλλοι¹⁶ ξεκινούν τη μεταηθική τους διερεύνηση από τον πλατωνικό Ευθύφρονα, που αντιμετωπίζει το πρόβλημα αν αγαθό είναι αυτό που προστάζει ο θεός ή αν αυτό αποτελεί θεϊκή επιταγή επειδή είναι αγαθό καθαυτό. Αν και ο Σωκράτης δεν έδωσε απάντηση στα περισσότερα ηθικά ερωτήματα, είναι πριν από τον Moore ο σπουδαιότερος «ερω-τητής» στην ιστορία της ηθικής φιλοσοφίας. Πρώτος ο Σωκράτης αναζήτησε το νόημα ηθικών όρων, λ.χ. των αρετών: Τί είναι ανδρεία (Λάχης), τί είναι σωφροσύνη (Χαρμίδης), τί είναι οσιότητα (Ευθύφρων), τί είναι φιλία (Λύσις), τί είναι αρετή (Πρωταγόρας - Μενών), τί είναι δικαιοσύνη (Πολιτεία) κλπ., όπως γνωρίζουμε όχι μόνο από τον Πλάτωνα αλλά και από τον Ξενοφώντα. Απασχολούσαν, δηλαδή, τον Σωκράτη προβλήματα όπως πώς εννοούμε τις έννοιες που χρησιμοποιούμε, πόσο συνεπείς είμαστε στη χρήση τους, ποια είναι τα κριτήρια σωστής εφαρμογής τους, πώς προχωρούμε από τα συγκεκριμένα σε γενικές αρχές, πώς αιτιολογούμε ορθολογικά τη συμπεριφορά κ.λπ. Η απροθυμία (;) του ή η στρατηγική του να μη δίνει θετικές τελικές απαντήσεις ερμηνεύεται από μερικούς σύγχρονους ίσως ως προϊδεασμός της δυσκολίας της μετάβασης από εμπειρικά, ηθικώς ουδέτερα, γεγονότα σε ηθικά συμπεράσματα ή ορισμούς, που αιώνες αργότερα έθεσε ο Hume.

 

    Από τον Αριστοτέλη μαθαίνουμε ότι η σωκρατική συμβολή συνίσταται κυρίως στην εισαγωγή της επαγωγής και του «ορίζεσθαι καθόλου»¹⁷. Ακόμη, ότι ο Σωκράτης δεν χαρακτήριζε τις καθολικές έννοιες ως χωριστά είδη όπως ο Πλάτων και ότι θεωρούσε τις αρετές «επιστήμες» και «λόγους», κάτι με το οποίο ο Αριστοτέλης διαφωνούσε. Η θεμελιακή πρόσφατη μελέτη του G. Vlastos ανέδειξε τον Σωκράτη ως κατεξοχήν ηθικό φιλόσοφο και ειρωνευτή¹⁸, που προβληματίστηκε ιδιαίτερα για τη σχέση αρετής και ευδαιμονίας.

 

    Δεν είμαστε σε θέση να γνωρίσουμε επακριβώς πώς ο Σωκράτης εννοούσε το γνωστό «σωκρατικό παράδοξο» ότι «η αρετή είναι γνώση». Την απάντηση την έδωσε αργότερα ο Πλάτων: «γνώση της ιδέας του αγαθού»¹⁹. Και ίσως δεν είναι απίθανο ακριβώς γι' αυτό το λόγο να άφησε αδιευκρίνιστη ως ένα βαθμό αυτή την ετυμηγορία του δασκάλου του στους σωκρατικούς διάλογους του. Ο κάποιος ηδονισμός που αποδίδεται στον Σωκράτη με βάση τον πλατωνικό Πρωταγόρα δεν τεκμηριώνεται επαρκώς²⁰. Και δεν επιτρέπει το σχήμα αυτής της σύντομης ιστορικής αναδρομής να σχολιαστούν άλλα σωκρατικά «παράδοξα», όπως το «ουδείς εκών κακός» και η πρωτοποριακή για την εποχή της σωκρατική αντίληψη για τη δικαιοσύνη.

 

    Ο σωκρατικός διάλογος, ορθολογική συζήτηση ηθικών προβλημάτων με αρχές τη συνέπεια και την εξάλειψη των αντιφάσεων, δεν έπαψε ποτέ να αποτελεί μεθοδολογική αρχή της φιλοσοφικής δραστηριότητας γύρω από την ηθική. Το κριτικό πνεύμα εξάλλου με το οποίο ο Σωκράτης ήλεγχε τις κοινές ηθικές ενοράσεις αποτελεί πρότυπο αρκετών σύγχρονων θεωρητικών της φιλοσοφικής ηθικής.

 

    Η ηθική του Πλάτωνα μπορεί να ιδωθεί ως απάντηση σε πολλά σημεία στα ερωτήματα που έθεσαν οι σοφιστές και ο Σωκράτης και ως κάλυψη κενών της σωκρατικής ηθικής, σχετικά προπαντός με τη διανοητική βάση της ηθικής. Μια συνόψιση της πλατωνικής ηθικής δεν είναι εύκολη υπόθεση. Τούτο μαρτυρείται και από τις διαφορετικές εκθέσεις της από τη δοξογραφική παράδοση και τις αναγνώσεις του Πλάτωνα από την ύστερη αρχαιότητα. Σύμφωνα με τον Διογένη τον Λαέρτιο, λ.χ., σκοπός της ζωής κατά τον Πλάτωνα είναι «ὁμοίωσις Θεῷ» από τα γνωστά χωρία του Θεαίτητου και του Φαίδρου²¹. Επίσης ως ιδεώδες εξαίρεται η ψυχική υγεία και κάποτε το αγαθό ταυτίζεται με το θεό. Στον Γοργία (499e) ορίζει ο Πλάτων, όπως αργότερα και ο Αριστοτέλης, «τέλος ἁπαςῶν τῶν πράξεων τό ἀγαθόν». Εκεί θέτει τα κατεξοχήν ερωτήματα της κανονιστικής ηθικής «πῶς βιωτέον» (492d) και το «ὅν τινά χρή τρόπον ζῆν» (500c), και εκεί συναντάμε τα πρώτα επιχειρήματα στην ιστορία της ηθικής φιλοσοφίας κατά του ηδονισμού, που μετριάζονται αργότερα στον Φίληβο όπου στην ερώτηση «τί τῶν ἀνθρωπίνων κτημάτων ἄριστον» (19a) προκρίνεται ο μικτός βίος από φρόνηση και ηδονή, με τη ρητή όμως διαβεβαίωση ότι «οὐ ταὐτόν ἡδονή καί ἀγαθόν» (22a). Πάντως, ενώ ο Πλάτων είναι απερίφραστα αντι-ηδονιστής και αντιωφελιμιστής, έχει αποδεχθεί τις πιο διαφορετικές ετικέτες ως προς το εποικοδομητικό μέρος της ηθικής θεωρίας του. Η ηθική του χαρακτηρίζεται από άλλες σκοπιές ως ηθική της αυτοτελείωσης, από άλλες ως ενορασιοκρατική ηθική, ακόμη ως θεονομική, «αγαθοκεντρική», μεταφυσική, αλλά οπωσδήποτε ευδαιμονιστική ηθική. Γιατί σε τελική ανάλυση για τον Πλάτωνα η «δικαιοσύνη ανταμείβει»²². Με την ιδέα του αγαθού, ως σύνοψη των ηθικών κατηγοριών και αρχών, η ηθική γνώση, που είναι ανώτερη και από τη μαθηματική γνώση, είναι η υπέρτατη και αυστηρότερη μορφή γνώσης, συνάγεται από αυτονόητα αξιώματα μαθηματικού τύπου και προϋποθέτει εξαιρετικά αφαιρετική ικανότητα: «ἐν τῷ γνωστῷ τελευταία ἡ τοῦ ἀγαθοῦ ἰδέα... ὁρᾶται» (517b). To αγαθό είναι «επέκεινα της ουσίας» (509b), αιτία γνώσης και ύπαρξης όλων των «γνωστών» (508e). Σωστά ο Πλάτων θεωρείται πρόσφατα πρόδρομος του ηθικού ρεαλισμού. Το διανοητικό όραμα της ιδέας του αγαθού αποτελεί το τέρμα της ανοδικής διαλεκτικής, το «μέγιστον μάθημα», αλλά, όπως παρατήρησε ο Αριστοτέλης, ένα αγαθό «χωριστόν αὐτό καθ' ἑαυτό» δεν είναι πρακτό και δεν μπορεί ο άνθρωπος να το αποκτήσει²³.

 

    Σκοπός της ηθικής για τον Σταγιρίτη δεν είναι η γνώση αλλά η πράξη. Σ’ αυτό έγκειται η βασική διαφορά του Αριστοτέλη από τον Πλάτωνα: Το αγαθό, δηλαδή η ευδαιμονία, αποτελεί το «ανθρώπινο αγαθό», το «τέλος των πρακτών» και την επιδίωξη της ηθικής, πιο συγκεκριμένα της «πολιτικής επιστήμης ή δυνάμεως». Η αριστοτελική ηθική εξετάζει προβλήματα που έχουν να κάνουν με το χαρακτήρα και αποσκοπεί στο πώς θα κάνει τον άνθρωπο καλύτερο· όχι καλύτερο ηθικά, όπως το εννοούμε σήμερα, αλλά πώς θα κάνει να λειτουργήσει καλύτερα το «ανθρωπεύεσθαι», το έργο του ανθρώπου, πώς θα παιχθεί αρτιότερα ο ρόλος του. Η αριστοτελική ηθική αρχίζει με το αγαθό που για τον άνθρωπο είναι η ευδαιμονία με περιεκτική σημασία και καταλήγει στη «θεωρία» ως δεσπόζον στοιχείο της ευδαιμονίας για τους εκλεκτούς. Πρόκειται για ένα επιχείρημα που αναπτύσσεται σε δέκα βιβλία: Ξεκινά από το αγαθό και την ευδαιμονία, περνά στην αρετή γενικά ως μέσον για την απόκτηση της ευδαιμονίας· από εκεί στην ηθική αρετή που ορίζεται ως μεσότητα ανάμεσα στην έλλειψη και την υπερβολή σε σχέση με την ηδονή και τον πόνο, από εκεί στην πράξη και τους παράγοντες της, το εκούσιο και την «προαίρεση», στις επιμέρους ηθικές αρετές και ιδιαίτερα στη δικαιοσύνη. Στη συνέχεια προχωρεί στις διανοητικές αρετές με κέντρο τη «φρόνηση» και παρέκβαση το φαινόμενο της ακρασίας ή της αδυναμίας της θέλησης, από εκεί περνά στη φιλία, την πιο σημαντική μαζί με τη δικαιοσύνη κοινωνική αρετή, έρχεται κατόπιν στην ηδονή και καταλήγει και πάλι στην ευδαιμονία ως ενέργεια της υψίστης αρετής, της σοφίας στα Ηθικά Νικομάχεια και της «καλοκαγαθίας» στα Ηθικά Ευδήμια²⁴.

 

    Πιο συγκεκριμένα, το επιχείρημα αυτό χωρίς τις παρεκβάσεις του διαρθρώνεται στο πρώτο και τελευταίο βιβλίο των Ηθικών Νικομαχείων κατά μια σύντομη περίληψη του ως εξής: Ο Αριστοτέλης ξεκινά την έρευνα του αγαθού με δεδομένη αξιωματικά την πεποίθηση ότι κάθε έλλογη δραστηριότητα αποσκοπεί σε κάποιο αγαθό (Α Ι). Μεταξύ των αγαθών που εκπληρώνουν τους σκοπούς του ανθρώπου υπάρχει ιεράρχηση και έσχατο «τέλος» των πράξεων είναι το ύψιστο αγαθό (Π). Το «ανθρώπινο» αγαθό ως «κοινό» και «πολιτικό» αποτελεί αντικείμενο της «πολιτικής», που είναι η «κυβερνητική» επιστήμη και περιλαμβάνει την ηθική, αλλά δεν είναι τόσο ακριβής όσο οι θεωρητικές επιστήμες. Η πολιτική έχει ιδιαίτερη μέθοδο, που δεν είναι αποδεικτική και απαιτεί κάποια γενική γνώση και βιοτική εμπειρία (III). Σκοπός της «πολιτικής» και τελικό αγαθό των πράξεων είναι κατά γενική παραδοχή η ευδαιμονία. Υπάρχει όμως διχογνωμία για το νόημα και τη φύση της. Συνήθως ταυτίζεται με την ηδονή, με την τιμή, με τον πλούτο και με άλλα «αγαθά» κατά τις περιστάσεις, ή με το «αγαθό καθαυτό». Πιστεύεται ότι αξίζει να εξετασθούν προσεκτικά οι επικρατέστερες και ευλογότερες απόψεις, δηλαδή οι γενικά παραδεκτές πεποιθήσεις και οι προσωπικές επιλογές και αρχές. Οι σωστές έξεις αποτελούν μια καλή αφετηρία για τη φιλοσοφική διασάφηση του προβλήματος του αγαθού και της σωστής συμπεριφοράς (IV). Οι τρέχουσες απόψεις μπορούν να αναχθούν στους τρεις τυπικούς «βίους»: τον απολαυστικό, τον πολιτικό και το θεωρητικό. Οι «πολλοί» ανάγουν την ευδαιμονία στην ηδονή, οι πιο «εκλεπτυσμένοι» στην πολιτική ζωή. Η υπεροχή του θεωρητικού βίου καταδείχνεται στη συνέχεια (V). Η πλατωνική ιδέα του αγαθού δεν προσφέρει μια σωστή βάση για το αγαθό ως αντικείμενο της ηθικής. Ένα υπερβατικό αγαθό δεν είναι πρακτό και η γνώση του είναι άχρηστη στην περιοχή της πράξης (VI). Το «ανθρώπινο αγαθό» ως έσχατο «τέλος» της ανθρώπινης ζωής είναι η ευδαιμονία, γιατί είναι αιρετή καθαυτή και εξασφαλίζει μια τέλεια αυτάρκη ζωή. Η φύση της ευδαιμονίας μπορεί να διακριβωθεί από την επισκόπηση του «έργου» του ανθρώπου, απ' ό,τι δηλαδή διακρίνει τον άνθρωπο από τα λοιπά ζώα: την πρακτική ζωή του λογικού του, την έλλογη ενέργεια της ψυχής του. Το ανθρώπινο αγαθό ορίζεται ως «ψυχῆς ἐνέργεια κατά λόγον ἤ μή ἄνευ λόγου» και ως «ψυχῆς ἐνέργεια κατ' ἀρετήν, εἰ δέ πλείους κατά τήν ἀρίστην καί τελειοτάτην» και μάλιστα σε μια ολοκληρωμένη ζωή (VII). Τούτο επικυρώνεται και με εμπειρικά δεδομένα: Σύμφωνα με την καθιερωμένη τριπλή διάκριση των αγαθών σε «αγαθά εκτός», αγαθά της ψυχής και αγαθά του σώματος, τα αγαθά της ψυχής θεωρούνται τα ανώτερα. Η ευδαιμονία είναι συνάρτηση των πράξεων και των ενεργειών της ψυχής. Είναι περισσότερο ενέργεια παρά έξη· για τούτο και είναι εγγενώς ευχάριστη. Η ευδαιμονία, λοιπόν, που είναι «τό ἄριστον καί κάλλιστον καί ἥδιστον», έγκειται στην «άριστη» ενέργεια της ψυχής. Χρειάζεται ωστόσο και τα εξωτερικά αγαθά ως εργαλεία, καθώς και ορισμένα σωματικά αγαθά (VIII). Και εγείρεται το πρόβλημα: Πώς αποκτάται η ευδαιμονία; Με άσκηση και εθισμό, με μάθηση, από θεϊκή δωρεά ή από τύχη; Οπωσδήποτε όχι από τύχη, έστω κι αν αυτό συμβαίνει κάποτε, γιατί τότε δεν θα ήταν «πολύκοινη». Ούτε τα ζώα ούτε τα παιδιά είναι ευδαίμονα. Για την ευδαιμονία απαιτείται τέλεια αρετή και ολοκληρωμένη ζωή (IX). Τούτο δεν σημαίνει βέβαια ότι ευδαίμων είναι ο νεκρός, γιατί η ευδαιμονία ορίζεται ως ενέργεια. Και δεν εξαρτάται από τη μεταβολή της τύχης, γιατί κύριες είναι οι κατ' αρετήν ενέργειες. Η ευδαιμονία είναι αυτοσκοπός και όχι μέσο για κάτι άλλο. Τούτο φαίνεται και από το γεγονός ότι δεν επαινείται ο ευδαίμων (όπως ο ενάρετος), αλλά μακαρίζεται. Συνεπώς η ευδαιμονία είναι ανώτερη απ' όσα επαινούνται, δηλαδή από τις αρετές, και για χάρη της πράττονται όλα τα άλλα.

 

    Η συζήτηση για την ευδαιμονία ως «καθ' ἑαυτήν αἱρετόν », «αὔταρκες» και «τίμιον», ολοκληρώνεται στο Κ΄ βιβλίο (VI-VIII) όπου ως «ἐνέργεια κατ' ἀρετήν», κατά τις πράξεις της αρετής και ως «τέλος» διακρίνεται από την «παιδιάν» (VI). Και εφόσον ορίζεται ως «ἐνέργεια κατ' ἀρετήν τελείαν», είναι φυσικό να είναι ενέργεια «κατά τήν κρατίστην ἄρετήν» και μάλιστα κατά την αρετή του «αρίστου μορίου» της ψυχής, δηλαδή του νου, που είναι το «άρχον» και το θεϊκό στοιχείο στον άνθρωπο, ο αυθεντικός εαυτός του. Η τέλεια λοιπόν ευδαιμονία είναι η «οικεία» ενέργεια του νου, η «θεωρητική» ενέργεια. Γιατί είναι «κρατίστη» και «συνεχεστάτη» και «ἡδίστη», και εξασφαλίζει τη μεγαλύτερη αυτάρκεια. Μόνο η θεωρητική ενέργεια που προϋποθέτει «σχολή» αποτελεί αυτοσκοπό. Είναι η τέλεια ευδαιμονία που σε μια ολοκληρωμένη ζωή επιφυλάσσει ένα θεϊκό βίο, μια μακαριότητα που ξεπερνά τα ανθρώπινα μέτρα: Γιατί ο άνθρωπος «οὐ γάρ ἧ ἄνθρωπος ἐστίν οὕτω βιώσεται, ἀλλ' ᾖ θεῖον τι ἐν αὐτῷ ὑπάρχει» (Η.Ν. 1177 b 27). Κατά τον Αριστοτέλη «οὐ χρή ...ἀνθρώπινα φρονεῖν ἄνθρωπον ὄντά οὐδέ θνητά τόν θνητόν, ἀλλ' ἐφ' ὅσον ἐνδέχεται ἀθανατίζειν καί πάντα ποιεῖν πρός τό ζῆν κατά τό κράτιστον τῶν ἐν αὐτῷ» (Η.Ν. 1177 b 33-34). Αυτή η ευδαιμονία αρμόζει στον άνθρωπο, εφόσον «μάλιστα άνθρωπος» είναι ο νους και ευτυχέστατος είναι αυτός που ζει κατά την ενέργεια του (VII). Μόνο «δευτέρως» ευδαίμων είναι ο βίος «ὁ κατά τήν ἄλλην ἀρετήν» με τις «ανθρωπικές» ενέργειες της. Γιατί η φρόνηση και η ηθική αρετή έχουν να κάνουν με τα πάθη και έχουν περισσότερη ανάγκη τα εξωτερικά αγαθά απ' ό,τι η «θεωρία». Μόνον ως άνθρωπος θα πράξει ο σοφός κατά την ηθική αρετή, ενώ η θεωρητική ενέργεια προσεγγίζει τον άνθρωπο με το θείο, γιατί η θεωρία είναι κατεξοχήν «θεού ενέργεια». Είναι λοιπόν για τον Αριστοτέλη η ευδαιμονία «θεωρία τις» και μόλις χρειάζεται κάποια μέτρια χορηγία. Και είναι «ὁ κατά νοῦν ἐνεργῶν [δηλαδή ό σοφός] καί τοῦτον θεραπεύων καί διακείμενος ἄριστα καί θεοφιλέστατος» (VIII1179 a 23-24).

 

    Στον αριστοτελικό ευδαιμονισμό ο ρόλος της αρετής γενικώς και των επιμέρους αρετών είναι κεντρικός. Η αρετολογία καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος των ηθικών του πραγματειών και είναι το στοιχείο που προβάλλει ιδιαίτερα η κίνηση του «νεο-αριστοτελισμού». Η αρετή είναι η κατηγορία της ηθικής που έχει λιγότερο συζητηθεί τα νεότερα χρόνια και παραπέμπει σε μια ηθική που λειτουργεί αποτελεσματικά στα πλαίσια μιας ηθικής κοινότητας. Πραγματικά, οι αριστοτελικές περιγραφές των ανθρώπων που ενσαρκώνουν τις ηθικές και τις διανοητικές αρετές αντανακλούν τους ενάρετους τύπους της εποχής του σύμφωνα με τα συγκεκριμένα κριτήρια της «ηθικής συνείδησης» της ελληνικής κοινότητας. Ο Αριστοτέλης δεν είναι ριζοσπαστικός στις ηθικές αντιλήψεις του, δεν προτείνει νέα κριτήρια αξιολόγησης ούτε κάποιο καινούργιο κώδικα ηθικής συμπεριφοράς²⁵. Με αφετηρία τα «ένδοξα», τις ηθικές ενοράσεις των γνωστικών ανθρώπων, προχωρεί από το «ότι» στο «διότι», διορθώνει και εκλογικεύει την τρέχουσα ηθική. Και όπου την υπερβαίνει, με την κορυφαία ιεράρχηση της ύψιστης διανοητικής αρετής, της «σοφίας», και την αναγωγή της ευδαιμονίας στη «θεωρία» για τους εκλεκτούς, δικαιώνει τη θεωρητική ενασχόληση των διανοούμενων, των «σοφών» της εποχής του, ακολουθώντας ίσως το δάσκαλο του τον Πλάτωνα. Γιατί, πέρα από το «ανθρωπεύεσθαι», περιμένει τον εκλεκτό το «αθανατίζειν».

 

    Η ηθική κατά τον Αριστοτέλη εμπιστεύεται αλλά και ελέγχει κριτικά τις κοινές ενοράσεις για την επίτευξη του ανθρώπινου και του πολιτικού αγαθού, που είναι «το δίκαιον καΐ το κοινή συμφέρον», και την εκπλήρωση του έργου του ανθρώπου, που ορίζεται ως «ψυχής ενέργεια κατά λογον ή μη άνευ λόγου». Σκοπός της αριστοτελικής ηθικής δεν είναι, όπως ειπώθηκε, να ερμηνεύσει τον κόσμο, αλλά να τον αλλάξει. Και μ' αυτή την έννοια είναι «επιτακτική»²⁶. Αποσκοπεί στο πώς θα ασκήσει κανείς καλύτερα την «τέχνη» του ανθρώπου, στο πώς θα βελτιώσει το χαρακτήρα του, που αποτελεί το πεδίο καλλιέργειας της ηθικής και ορίζεται ως «ψυχῆς κατά ἐπιτακτικόν λόγον δυναμένη ἀκολουθεῖν τῷ λόγῳ ποιότης» (Η.Ε. 1220 b 5-6). Ο Αριστοτέλης θεωρεί τις αρετές «προαιρέσεις» ή «ουκ άνευ προαιρέσεως», δίνει προτεραιότητα στο ήθος του πράττοντος και κάνει τις αξιολογήσεις του όχι τόσο από την ποιότητα ή τις συνέπειες της πράξης, όσο από το «πῶς ἔχων πράττει» το ηθικό υποκείμενο, το οποίο πρέπει να ενεργεί συνειδητά, να αποφασίζει ελεύθερα, να επιλέγει σταθερά και να είναι αδιάσειστο στις πεποιθήσεις του.

 

    Παρ’ όλα αυτά, η ηθική αρετή του Αριστοτέλη είναι ελάχιστα προδρομική της νεότερης έννοιας της ηθικής αγαθότητας. Ο Moore έλεγε, και σωστά, ότι ο Αριστοτέλης δεν κάνει ηθική, με την έννοια της εμπλοκής με την ηθική υποχρέωση, αλλά ηθική φιλοσοφία, με το νόημα της πραγμάτευσης της εγγενούς αξίας²⁷. Ο καλός άνθρωπος κατά τον Αριστοτέλη δεν είναι ο ηθικά καλός με την αποφασιστική για τα νεότερα χρόνια καντιανή σημασία του ηθικού, αλλά, όπως ειπώθηκε, ο επιτυχημένος, ο κατεξοχήν άνθρωπος, αυτός που έχει εκπληρώσει το «ανθρωπεύεσθαι» στο έπακρο, ασκώντας τις αρετές του χαρακτήρα του και έσχατα του πνεύματος του. Η ηθική αρετή, που δεν είναι διδακτή όπως η διανοητική, αλλά προϊόν εθισμού και θετικών φυσικών καταβολών, είναι «ἕξις ... περί ἡδονάς καί λύπας τῶν βελτίστων πρακτική» (1104 b 27-28) και ορίζεται ως «ἕξις προαιρετική ἐν μεσότητι οὖσα τῇ προς ἡμᾶς, ὡρισμένη λόγῳ καί ᾦ ἄν ὁ φρόνιμος ὁρ-σειεν» (1106 b 36-1107 a 2). Πρόκειται για μια σταθερή έξη που σχηματίζεται από τις πράξεις που είναι σύμφωνες με τον ορθό λόγο κατά την κρίση του «φρόνιμου» και με την τήρηση του σωστού μέσου σε σχέση με την ευχαρίστηση και τον πόνο. Η ηθική γνώση, το ενδιαφέρον για τον άλλο και κάποια έννοια ηθικής υποχρέωσης ελάχιστα απασχολούν τον Αριστοτέλη στα συμφραζόμενα αυτά. Ενάρετος είναι όποιος εκτελεί με το πρέπον φρόνημα το έργο του ανθρώπου, χαίρει και λυπάται σωστά. Η ηθική αρετή κορυφώνεται στη συμμόρφωση με τις επιταγές της φρόνησης, της κατεξοχήν πρακτικής και «πολιτικής» αρετής, που όμως διασφαλίζει την ευδαιμονία «δευτέρως». Κορυφαίο έργο του ανθρώπου, αν και όχι «πολύκοινο», που με την αυτάρκεια που διασφαλίζει τον προσεγγίζει στο θεό, είναι η σχεδόν αισθητική απόλαυση της γνώσης, η «θεωρία», το επιστέγασμα της άσκησης της «σοφίας» στο έπακρο, που επιτυγχάνει το «τέλος τό ἀκρότατον», «τήν πέραν ἤ κατ' ἄνθρωπον εὐδαιμονίαν». Δεν έχουμε ίσως να κάνουμε εδώ με ένα «φωτισμένο εγωισμό», όπως υποστηρίχθηκε, αλλά μάλλον με μια θεωρία «αυτοτελείωσης», ή «αυτοπραγμάτωσης» όπως επίσης έχει χαρακτηριστεί η αριστοτελική ηθική²⁸.

 

    Στη σύγχρονη κίνηση του «νεοαριστοτελισμοΰ», στο αίτημα δηλαδή της αναβίωσης της «αριστοτελικής παράδοσης» όπως εκφράστηκε κατεξοχήν από τον Alasdair Maclntyre, αλλά και ως ένα σημείο από τους Philippa Foot, Stuart Hampshire, Elisabeth Anscombe, Peter Geach και άλλους, εξαίρεται η λειτουργική σημασία των εννοιών του αγαθού και του ανθρώπου στον Αριστοτέλη, που εύστοχα παρακάμπτει το πρόβλημα της μετάβασης από «το είναι στο πρέπει», η τελεολογική φύση κάθε ανθρώπινης ενέργειας και η ανάγκη της αρετολογίας, ενώ θεωρείται κάπως δεδομένη η «αριστοτελική παράδοση». Παρά το γεγονός ότι οι ενοράσεις αυτές του Αριστοτέλη αποτελούν αδιαμφισβήτητη συμβολή στην ηθική φιλοσοφία, η λογική εγκυρότητα τους και η ιστορική πραγματικότητα μιας παράδοσης του είδους αυτού αμφισβητούνται με ισχυρά επιχειρήματα. Περισσότερο φιλοσοφικό ενδιαφέρον για τη σύγχρονη ηθική φιλοσοφία παρουσιάζουν ίσως κάποιες «μεταηθικές» απόψεις του στα πλαίσια κυρίως της κριτικής του της πλατωνικής ιδέας του αγαθού, ο προβληματισμός του Αριστοτέλη με τα μεθοδολογικά προβλήματα της ηθικής έρευνας και η θεώρηση της ηθικής ως ενός διαφορετικού είδους πιθανοκρατικής επιστήμης, λιγότερο ακριβολογι-κής από τα μαθηματικά, χωρίς καθολικές αρχές και τιμές αλήθειας των ηθικών κρίσεων αλλά με τη δυνατότητα γενικεύσεων από την εμπειρία. Επίσης, η προβληματική του σχετικά με το οντολογικό και επιστημολογικό καθεστώς του αγαθού - όχι μόνο στα Ηθικά Νικομάχεια -, κάποια θεωρία νοήματος και κριτηρίων των αξιολογικών περισσότερο παρά ηθικών όρων και οι εννοιολογικές αναλύσεις του²⁹. Παραλλαγή της «διαλεκτικής» μεθόδου του επιβιώνει στη θεμελιωτική της ηθικής προσπάθεια του Alan Gewirth και η θεωρία του για τον πρακτικό συλλογισμό αποτελεί αφετηρία για τη δεοντολογική συλλογιστική του R.M. Hare, του Η.-Ν. Castaρeda και άλλων. Ίσως δεν είναι υπερβολική η διαπίστωση ότι κυρίως στην ηθική «στις μέρες μας η Οξφόρδη φιλοσοφεί μαζί με τον Αριστοτέλη». Αλλά και μερικές εντελώς πρόσφατες αναθεωρητικές τάσεις στην περιοχή της ηθικής φιλοσοφίας πιστεύεται ότι βρίσκουν στον Αριστοτέλη ένα μακρινό πρόδρομο³⁰.

---

4. Βλ. A.W.H. Adkins, Merit and Responsibility: A Study in Greek Values, Oxford, Clarendon 1962. Πρβλ. Cairus Douglas, Aidos, The Psychology of Ethics of Honour and Shame in Ancient Greek Literature, Oxford, Clarendon 1993.

5. Maclntyre,/! Short History of Ethics 1 επ.

6. Βλ. J.M. Rist, Human Value: A Study in Ancient Philosophical Ethics, Leiden, Brill 1982.

7. Βλ. Maclntyre, After Virtue και όλη την κίνηση του νεο-Αριστοτελισμοΰ. Πρβλ. Williams, Ethics and the Limits of Philosophy 117.

8. Βλ. Prior, ό.π. 5-37.

9. Βλ. Eric A. Havelock, The Greek Concept of Justice: From its Shadow in Homer to its Substance in Plato, Harvard U.P. 1978,12,173-79,201-285.

10. Βλ. Θεόφιλου Βεικου, Αρχαίος Ελληνικός Διαφωτισμός, Ιωάννινα 1978.

11. Βλ. Θεόφιλου Βεικου, Οι Προσωκρατικοί, Αθήνα, ΟΕΔΒ 1985,48 επ.

12. Βλ. Β 23,28, 94,102 DK.

13. Βλ. Huby, ό.π. 13-14.

14. Βλ. G. Kerferd, The Sophistic Movement, Cambridge U.P. 1981,101.

15. Βλ. λ.χ. Frankena, Ethics 2-9, πρβλ. Prior, ό.π. 67 επ. και Sahakian, ό.π. 9-12.

16. Βλ. λ.χ. για τον Wittgenstein στη συζήτηση που παραθέτει ο Friedrich Waiss-mann, "Notes on Talks with Wittgenstein", The Philosophical Review, 74 (1965) 15-16.

17. Βλ.Μεταφ. 1078ο17επ.

18. Βλ. Gregory Vlastos, Socrates: Ironist and Moral Philosopher, Cambridge U.P. 1992 (ελλ. μετάφρ. Παύλου Καλλιγά, Αθήνα, Εστία 1994).

19. Βλ. Huby, ό.π. 23,28.

20. Huby, ό.π. 20. Πρβλ. J.P. Sullivan, "The Hedonism in Plato's Protagoras", PhronesisVl(196l).

21. Αυτή η θεολογική πλευρά τονίστηκε ιδιαίτερα από το Μέσο Πλατωνισμό. Βλ. Myrto Dragona-Monachou, "Divine Providence in the Philosophy of the Empi-K",ANRW36,1 Berlin, De Gruyter 1994,4417-4490.

22. Βλ. Gregory Vlastos, "Justice and Happiness in the Republic" στον τόμο του, Platonic Studies, Princeton U.P. 1981 (1973) 111-140.

23. Βλ. την εργασία "Ανθρώπινο και πολιτικό αγαθό στον Αριοτοτελη", ΕΕΠΑΣΠΕ, Αθήνα 1981, 111-124. Πρβλ. Θ. Σκαλτσά, Ο Χρυσούς αιών της αρετής: Αριστοτελική ηθική, Αθήνα, Αλεξάνδρεια 1993, 21-37.

24. Βλ. σχετικά την εργασία "Σχόλια στις ηθικές πραγματείες του Αριστοτε'λη: Λΰνει ο Kenny ή ξαναθετει το «αριστοτελικό πρόβλημα»;", Αρετής Μνήμη, Αφιέρωμα «εις μνήμην» του Κωνσταντίνου Ι. Βουρβέρη, Αθήνα 1983, 143-172. Για τις πρόσφατες απόψεις του Kenny για τη σχέση των πραγματειών βλ. το βιβλίο τον, Aristotle on the Perfect Life, London, Duckworth 1992. Βλ. ακόμη J.O. Urmson, Aristotle's Ethics, Oxford, Blackwell 1988 και Sarah Broddie, Ethics after Aristotle, Oxford U.P. 1991.

25. Βλ. Maclntyre,y4 Short History of Ethics 60,66,80.

26. Βλ. Aristotle, Ethics, Introduction by Jonathan Barnes, Harmondsworth, Penguin 1976, 32-33. Βλ. και Ηθικά Ενόήμια 1228 b 5-6. Πρβλ. Michael Woods, Aristotle's Eudemian Ethics, Oxford, Clarendon 1982.

27. Στη διάλεξη του "The Nature of Moral Philosophy" δημοσιευμένη στο Philosophical Studies, ελλ. μετάφρ. Καλλιρρόης Τζιώτη στον τόμο του Κ. Βουδούρη (επ.), Ανθολόγιο Αναλυτικών Φιλοσόφων, Αθήναι 1977,63-86.

28. Βλ. Barnes, ό.π. 33,40.

29. Barnes, ό.π. 19-26, Hubby, ό.π. 43-58.

30. Βλ. Στέλιου Βιρβιδάκη, "Η αριστοτελική ηθική και οι σύγχρονες αναθεωρητικές τάσεις στο χώρο της ηθικής φιλοσοφίας", ό.π. 314-333. Πρβλ. Ν. Sherman, The Fabric of'Character: Aristotle's Theory of Virtue, Oxford, Clarendon 1989 και Γ. Σάντα, "Είναι η Ηθική του Αριστοτέλη αρεταϊκή;", Ανδριόπουλου (επ.), Αριστοτέλης 70-117. Βλ. και τα άρθρα για τον Αριστοτέλη στο περιοδικό Δευκαλίων 11/3,1993. Πρβλ παραπάνω υποσ. 24 εργασία μου σ. 146, υποσ. 4.