Κβαντική Φυσική και αρχαίες διδασκαλίες

Εδώ και τριάντα χρόνια, ορισμένοι επιστήμονες έχουν συνειδητοποιήσει και δηλώσει με διάφορους τρόπους πως οι ανακαλύψεις της κβαντικής φυσικής ομοιάζουν σε μεγάλο βαθμό με τις αρχαίες πνευματικές διδασκαλίες – ειδικά αυτές της Ελλάδας και της Ινδίας.

Ποιες είναι αυτές οι αλήθειες;

1. Ύλη και ενέργεια εναλλάσσονται. Η ύλη μπορεί να γίνει ενέργεια και η ενέργεια μπορεί να γίνει ύλη σύμφωνα με την φόρμουλα του Αϊνστάιν Ε=mc2, όπως στην πυρηνική ενέργεια και στην ατομική βόμβα.

Δηλαδή το περιοδικό που κρατάτε στο χέρι σας είναι μια λεπτή μορφή ενέργειας που έχει πάρει την μορφή της ύλης που κρατάτε. Το σώμα σας είναι η ίδια ενέργεια που έχει πάρει την μορφή του σώματος σας. Όλη η ύλη είναι και ενέργεια. Η δομή του κάθε ατόμου ή μορίου είναι, τελικά, ενέργεια.

2. Σωματίδια μπορούν να φαίνονται σαν ύλη ή/και σαν κύματα. Μπορεί κάτι να συμπεριφέρεται τώρα σαν σωματίδιο και μετά σαν κύμα απλωμένο μέσα στο χώρο. Όταν παρατηρούμε φωτόνια και ηλεκτρόνια αλλάζουν συμπεριφορά. Μια στιγμή είναι σαν ύλη και μετά από λίγο είναι σαν απλωμένα κύματα ενέργειας.

3. Ο παρατηρητής επιδρά στο παρατηρούμενο. Η αρχή του Χαϊζενμπεργκ είναι ότι δεν μπορούμε να ορίσουμε ταυτόχρονα τη θέση και την ταχύτητα ενός σωματιδίου. Μπορεί να μετρήσουμε είτε το ένα είτε το άλλο. Ο Γ. Βίγκνερ θεωρεί ότι όταν παρατηρούμε ένα σωματίδιο επιδρούμε στην συμπεριφορά του.

Δεν μπορούμε να παρατηρούμε κάτι ή κάποιον χωρίς να επιδρούμε σε αυτό. Αυτό σημαίνει ότι σαν παρατηρητές έχουμε μια αλληλοεπίδραση σε όλα που υπάρχουν γύρω μας.

Μπορούμε να κάνουμε μια ψυχολογική παρομοίωση εδώ, λέγοντας ότι οι πεποιθήσεις, τα συναισθήματα οι προσδοκίες και οι προκαταλήψεις μας έχουν μεγάλη επίδραση στους γύρω μας. (Δεν θα συμφωνήσουν όλοι οι επιστήμονες με αυτό.)

Μπορούμε να φανταστούμε τους άλλους σαν κύματα πιθανοτήτων που μπορούνε να συμπεριφέρονται με διάφορους τρόπους και ότι ο καθένας, ανάλογα με δικά του συναισθήματα και προκαταλήψεις, έλκει από αυτά τα άτομα διαφορετικές συμπεριφορές.

Με άλλα λόγια, αν εγώ περιμένω απόρριψη, επιθετικότητα ή αδιαφορία από τους άλλους, σαν παρατηρητής θα έλκω ακριβώς αυτά και επίσης θα τα «βλέπω» ακόμα και όταν δεν υπάρχουν. Θα προβάλω επάνω στους άλλους και τη ζωή αυτά που περιμένω και αυτά που αντιστοιχούν στους φόβους και στις προσκολλήσεις μου.

Έτσι θα μπορούσε κάνεις να συμπεραίνει ότι σύμφωνα με την Κβαντική φυσική έχουμε πολύ περισσότερη αλληλοεπίδραση με το περιβάλλον μας σε σύγκριση με την Νευτώνεια φυσική όπου η «πραγματικότητα» ήταν έξω από μας και αυτά που γίνονταν ήταν πάντα ανεξάρτητα από το τι πιστεύουμε εμείς και πως νιώθουμε.

Στην Κβαντική αντίληψη, ο παρατηρητής δεν είναι ποτέ ανεξάρτητος από αυτά που παρατηρεί.

4. Αυτό που αντιλαμβανόμαστε σαν πυκνή και αδιαπέραστη ύλη είναι στην πραγματικότητα κενό – μεγάλα πεδία (σύννεφα) ηλεκτρονίων με ελάχιστη ύλη ή συμπαγή ενέργεια στο κέντρο.

Ζούμε σε ένα σύμπαν δημιουργημένο από «αντικείμενα» που είναι στην πραγματικότητα 99% κενό.

Τελικά η ύλη όπως την γνωρίζουμε είναι μια κατασκευή των ανθρωπίνων αισθήσεων. Παρόλο που είναι 99.99 κενή, συμφωνούμε όλοι υποσυνείδητα να είναι «στερεή» και μπορούμε να στηριχτούμε πάνω της, δεν μπορούμε να περάσουμε μέσα από αυτή, ούτε να δούμε μέσα από αυτή (εκτός από διαφανή ύλη – όπως ένα τζάμι).

Η αλήθεια ότι η ύλη είναι άδεια και τελικά μια ομαδική συνδημιουργία της ανθρώπινης συνειδητότητας, επαναλαμβάνεται συνεχεία στο έργο: «Τι στο…. Μπίιιπ Ξέρουμε» και επίσης στις εκπομπές: «Το Σύμπαν που Αγάπησα.».

Φαίνεται ότι σαν ψυχές στην εξέλιξη έχουμε συμφωνήσει να δημιουργήσουμε αυτή την υλική τρισδιάστατη πραγματικότητα που είναι απλώς μια από πολλές πιθανές διαμορφώσεις της οικουμενικής ενέργειας ή της απεριόριστης άμορφης ενέργειας του κενού.

Έχουμε συμφωνήσει σε αυτό το πείραμα, δηλ. στην υλοποίηση, μάθηση και εξέλιξη και συμφωνούμε να βιώσουμε την «ύλη» μας σαν στέρεη παρόλο που είναι 99.99 % κενή. Σε άλλα μέρη του σύμπαντος τα άτομα είναι λιγότερα κενά – όπως κοντά σε μια μαύρη τρύπα όπου υπολογίζουν ότι ένα κυβικό εκατοστό ύλης θα ζυγίσει 10.000.000.000 κιλά

Έτσι ο ανθρώπινος νους δημιουργεί την ψευδαίσθηση της στέρεης ύλης και των ξεχωριστών αντικείμενων με το σκοπό να δημιουργήσει ένα πλαίσιο για την εξέλιξη μέσα από τις ψευδαισθήσεις αυτές.

5. Έχει παρατηρηθεί ότι ένα σωματίδιο μπορεί να εμφανιστεί από το κενό και να ξαναχαθεί εκεί. Είναι εκεί και μετά δεν είναι εκεί, και μετά πάλι είναι εκεί. Φαίνεται ότι το κενό και η ύλη είναι ένα και το αυτό.

Η ύλη τελικά είναι απλώς ενέργεια που έχει δεχτεί πληροφορίες που την διαμορφώνουν σε υλικά σωματίδια που μπορούν επίσης να γυρίσουν στην αρχική τους κατάσταση μέσα στο «κενό» που είναι γεμάτο με σχεδόν απεριόριστη άμορφη ενέργεια. Οι σκέψεις και τα συναισθήματα μας δίνουν μορφή σε μια άμορφη ενέργεια κάνοντας την να γίνεται το σώμα μας και ακόμα (ομαδικά) τα αντικείμενα και το περιβάλλον γύρω μας.

Σύμφωνα με το φυσικό Fritzjof Capra στο βιβλίο του Tο Ταό της Φυσικής: «Aυτά τα δυναμικά σχέδια από ενεργειακές δέσμες σχηματίζουν τις σταθερές, πυρηνικές, ατομικές και μοριακές δομές που συγκροτούν την ύλη και της δίνουν τη μακροσκοπική στέρεη όψη της, κάνοντάς μας έτσι να πιστεύουμε πως είναι φτιαγμένη από κάποια υλική ουσία.

Στο μακροσκοπικό επίπεδο αυτή η ένδειξη ουσίας είναι μία χρήσιμη προσέγγιση, αλλά στο ατομικό επίπεδο δεν έχει πια νόημα. Tα άτομα αποτελούνται από σωμάτια κι αυτά τα σωμάτια δεν είναι φτιαγμένα από κάποια υλική ουσία. Όταν τα παρατηρούμε, δε βλέπουμε ποτέ ουσία. Αυτό που παρατηρούμε είναι δυναμικοί διασχηματισμοί, που αλλάζουν ο ένας μέσα στον άλλον – ένας συνεχής χορός ενέργειας».

6. Ακόμη πιο περίεργο είναι ότι ένα σωματίδιο, μπορεί να εμφανιστεί συγχρόνως, σε πάνω από μία θέση. Σ’ ένα πείραμα ένα σωματίδιο εμφανίστηκε σε 3000 μέρη συγχρόνως.

Εδώ σηκώνουμε τα χέρια μας ψηλά. Πως να εξηγήσουμε το γεγονός ότι οι επιστήμονες φωτογραφίζουν ένα σωματίδιο που φαίνεται να είναι σε πολλά μέρη συγχρόνως; Η μονή λύση είναι να αλλάξουμε την αντίληψη μας για το τι είναι ύλη και τι είναι χώρος και χρόνος. Τα αποτελέσματα αυτά – που δεν τα αμφισβητεί κανένας επιστήμονας – ίσως να εξηγούνται, εγκαταλείποντας τα στενά όρια που έχουμε για το χώρο και το χρόνο.

Οι επιστήμονες, δεν διστάζουν να δηλώσουν επανειλημμένα ότι στην αλήθεια ο χρόνος και χώρος όπως τα βιώνουμε δεν υπάρχουν – είναι ψευδαισθήσεις του ανθρώπινου νου και των ανθρώπινων αισθήσεων. Ίσως εδώ βρίσκεται το κλειδί και η απάντηση στο φαινόμενο ότι ένα σωματίδιο φαίνεται σε πολλά μέρη συγχρόνως.

7. Εμπλοκή – μη τοπική επίδραση, κατά την οποία ένα σωματίδιο μπορεί να έχει μία εμπλοκή με ένα άλλο, έτσι ώστε να μπορούμε να επιδρούμε στο σωματίδιο αυτό, όταν επηρεάζουμε ένα άλλο σωματίδιο που είναι μακριά από αυτό, αλλά με το οποίο βρίσκεται κατά κάποιο τρόπο, σε αόρατη σύνδεση, όχι φυσική .

Πάλι δεν καταλαβαίνουμε το μηχανισμό της άμεσης αλληλοεπίδρασης μεταξύ σωματιδίων που είναι μακριά το ένα από το άλλο.

Φαίνεται ότι πάλι υπάρχει ανάγκη να αναθεωρήσουμε τα στεγανά του χώρου και χρόνου – επειδή πιθανές εξηγήσεις θα ήταν ότι δεν υπάρχει χώρος μεταξύ των σωματιδίων αυτών – παρόλο που φαίνεται να είναι μακριά το ένα από το άλλο.

Αν στην αλήθεια δεν υπάρχει χώρος, τότε είναι φυσικό ότι το ένα επηρεάζεται από το άλλο.

Τέτοια φαινόμενα όμως συμβαίνουν συχνά σε ψυχολογικό και πνευματικό επίπεδο. Ανθρωποι με «εμπλοκή», όπως δίδυμα αδέλφια, γονείς και παιδιά, σύντροφοι, μπορεί να βιώνουν αυτό που συμβαίνει στον άλλον παρόλο που ο αλλος είναι χιλιόμετρα μακριά.

8. Κβαντικά άλματα. Τα ηλεκτρόνια μπορούν να αλλάζουν θέση, στιγμιαία. Ξαφνικά εμφανίζονται σε μια άλλη τροχιά με ανώτερη ή χαμηλότερη ενέργεια ή απόσταση από τον πυρήνα.

Η κβαντική αλλαγή έχει γίνει σύνθημα της εποχής μας. Χρησιμοποιείται για να εννοεί μια αλλαγή που δεν παίρνει χρόνο αλλά που γίνεται άμεσα, στιγμιαία, ακαριαία. Υπάρχουν και νέες εναλλακτικές θεραπείες που βασίζονται στην δυνατότητα της άμεσης – χωρίς χρόνο και διαδικασία – αλλαγής ή θεραπείας.

9. Time Reversal Symmetry – Υπάρχει μια αντίληψη στην Κβαντική μηχανική που λέει ότι πρέπει να υπάρχει αντίστροφη συμμετρία σε όλες τις διαδικασίες του χρόνου, σε κάθε τι που συμβαίνει. Έτσι θεωρητικά δεν υπάρχει λόγος ο χρόνος να μην πάει προς τα πίσω, όπως πάει προς τα εμπρός. Επίσης ότι θα μπορούσαμε να έχουμε γνώση του μέλλοντος όπως έχουμε για το παρελθόν.

Μια άλλη πιθανή λογική της ιδέας αυτής είναι ότι το μέλλον μπορεί να είναι αυτό που διαμορφώνει το παρόν, όπως το διαμορφώνει το παρελθόν. Με την ιδέα αυτή, αυτό που μια μέρα θα γινόμαστε (με την αντίληψη του χρόνου που έχουμε τώρα) μπορεί να είναι η αίτια αυτού που είμαστε τώρα, όπως είναι και αυτό που ήμασταν κάποτε. Ο νόμος αυτός αλλάζει εντελώς την αντίληψη μας για τα αίτια και τα αποτελέσματα. Μέχρι τώρα στο νου μας το παρελθόν ήταν πάντα η αιτία του παρόντος.

Με το νέο αυτό τρόπο σκέψης, θα μπορούμε να αλλάξουμε το παρελθόν αλλάζοντας το παρόν. Και βέβαια αλλάζουμε το μέλλον αλλάζοντας το παρόν και το παρελθόν. Είστε αρκετά μπερδεμένοι ακόμα; Σήμερα τέτοιες σκέψεις είναι τροφή για πολλά έργα επιστημονικής φαντασίας – αλλά που ίσως δεν είναι τελικά φαντασία.

10. Κβαντικά πεδία πιθανοτήτων, όπου υπάρχει μια «εσωτερική» αόρατη τάξη, σύμφωνα με τον Ντέϊβιντ Μπόμ, (μαθητή του Αϊνστάιν) όπου όλα τα σωματίδια και κύματα του σύμπαντος αλληλοαγγίζονται και αλληλοεπιδρούν ανεξαρτήτως χώρου και χρόνου. Τίποτα δεν είναι ξεχωριστό. Υπάρχει μόνο ένα αδιαφοροποίητο πεδίο από ανεκδήλωτες, ακόμη, πιθανότητες.

Μερικοί αντιλαμβάνονται το πεδίο αυτό σαν την πρωταρχική συνειδητότητα. Αυτό το πεδίο εκδηλώνεται σαν εξωτερική ορατή τάξη ή κόσμος όντων, αντικείμενων και γεγονότων μόλις αρχίσουμε να το παρατηρούμε και, στην πραγματικότητα, να το δημιουργούμε με την παρατήρηση μας, μέσω των υποσυνείδητων πεποιθήσεων.

11. Σ’ αυτό το επίπεδο της ύπαρξης, που ονομάζεται εσωτερική τάξη, κβαντικό πεδίο ή πρωταρχική συνειδητότητα

α) Όλα τα σωματίδια και κύματα αλληλοσυνδέονται, ανεξαρτήτως χώρου και χρόνου.

β) Δεν υπάρχει χώρος, επειδή ένα σωματίδιο μπορεί να βρίσκεται σε πάνω από ένα σημείο συγχρόνως και επηρεάζεται από τις επιρροές που δέχεται ένα άλλο σωματίδιο, με το οποίο δεν είναι φανερά συνδεδεμένο.

γ) Δεν υπάρχει χρόνος, επειδή δεν χρειάζεται χρόνος για ένα σωματίδιο προκειμένου να εμφανιστεί σε άλλη θέση και μπορεί να εμφανιστεί σε πάνω από μία θέση συγχρόνως.

δ) Ένα αποτέλεσμα δεν εξαρτάται αποκλειστικά και μόνο από μια τοπική αιτία, εφόσον όλα είναι συνδεδεμένα μέσα σε ένα ενιαίο χώρο και χρόνο και συνεπώς κάθε τι επιδρά πάνω σε κάθε τι και όλα επηρεάζονται από κάθε τι- μέσα στον ενιαίο χώρο και χρόνο.

ε) Δεν υπάρχουν ξεχωριστά όντα, αντικείμενα, γεγονότα ή καταστάσεις. Όλα αυτά αντιστοιχούν στον συγκεκριμένο παρατηρητή του οποίου γίνονται αντικείμενα παρατήρησης.

12. Σύμφωνα με ορισμένους ερευνητές, το αντικείμενο της παρατήρησης ξεπηδάει από το κβαντικό πεδίο, παίρνοντας συγκεκριμένη μορφή και μετρήσιμη υπόσταση, μόνο όταν ο παρατηρητής το παρατηρήσει.

Μπορούνε να παρομοιάσουμε το κβαντικό πεδίο, σημείο μηδέν ή οικουμενική συνειδητότητα, με το αγνό άσπρο φως της τηλεόρασης πριν να μορφοποιηθεί από εντολές ή πληροφορίες από κάποιο σταθμό. Όταν δέχεται πληροφορίες, μορφοποιείται – αλλά η αληθινή φύση του στην οποία γυρίζει ξανά και ξανά είναι το λευκό αγνό φως. Όλες οι εικόνες που εμφανίζονται στην οθόνη αποτελούνται από το ένα φως.

Αν υπάρχει μια σκηνή με αγάπη, έρωτα, βία, κωμωδία ή σύγκρουση, όλοι και όλα, και οι αλληλοεπιδράσεις μεταξύ τους που εμφανίζονται στην οθόνη, αποτελούνται από το ένα αγνό αρχικό φως.

Με την ίδια έννοια, φαίνεται ότι όλη η ύλη γύρω μας – άνθρωποι, ζώα, φυτά, περιβάλλον και αντικείμενα είναι προσωρινές εκφράσεις της μιας οικουμενικής συνειδητότητας ή του ενός κβαντικού πεδίου ή υπονοούμενη τάξη του Ντέϊβιντ Μπόμ.

Σε αυτό το πεδίο όλα είναι ένα. Μερικοί φυσικοί συμφωνούν ότι είναι η συλλογική συνειδητότητα των όντων που διαμορφώνει την αγνή οικουμενική συνειδητότητα στις μορφές που προσωρινά παίρνει και μέσω των οποίων μορφών εκδηλώνεται.

Με άλλα λόγια, αν όντως ο παρατηρητής κάνει το πεδίο πιθανοτήτων να πραγματοποιείται σαν μια μόνο πραγματικότητα στην δική μας υλική υπόσταση, τότε είναι μάλλον οι συγκεκριμένες πεποιθήσεις, συναισθήματα, προσδοκίες και προκαταλήψεις μας που συντονίζονται με, ή έλκουν από, ή διαμορφώνουν το πεδίο πιθανοτήτων, ώστε να γίνει η δική μας συγκεκριμένη προσωπική και ομαδική πραγματικότητα.

Επομένως εμείς τελικά δημιουργούμε την πραγματικότητα μας, κυριολεκτικά με τις πεποιθήσεις, συναισθήματα προκαταλήψεις και στάση ζωής. Επίσης έλκουμε καταστάσεις που ευνοούν τα μαθήματα και την εξέλιξη μας.

Παρόλο που αυτές οι καταστάσεις μας δίνουν την ευκαιρία της εξέλιξης και την απελευθέρωση από την άγνοια και τη δυνατότητα να δημιουργήσουμε μια πολύ πιο όμορφη πραγματικότητα για μας και τους άλλους, συχνά δεν τα βλέπουμε έτσι και σαν προσωπικότητες νιώθουμε φόβο, αδικία και θυμό για τις ευκαιρίες αυτές. Αυτό που θέλει η ψυχή για την εξέλιξη της, δεν αρέσει πάντα στην προσωπικότητα που έχει άγνοια της αληθινής μας φύσης και φοβάται την αλλαγή.

Τι σημαίνουν όλα αυτά στην ψυχολογική και πνευματική μας ζωή.Χρειάζεται να αλλάξουμε τις κοινά αποδεκτές πεποιθήσεις και παγιωμένες αντιλήψεις (σκεπτομορφές) σχετικά με την φύση της πραγματικότητας από την φυσική του Νεύτωνα, που όντα και πράγματα είναι ξεχωριστά, χωρίς έλεγχο στις δυνάμεις που τα κυβερνάνε, στην νέα κβαντική αντίληψη της πραγματικότητας, σύμφωνα με την οποία όλοι προερχόμαστε από μία πηγή και είμαστε οι πραγματικοί δημιουργοί της πραγματικότητας μας.

Η Κβαντική φυσική δεν ακυρώνει τους νόμους του Νεύτωνα σε σχέση με τα αντικείμενα και τα γεγονότα, απλώς εξηγεί ότι οι νόμοι αυτοί δεν ισχύουν στο υποατομικό επίπεδο της δημιουργίας, από το οποίο όλα τα αντικείμενα, όντα και γεγονότα αποτελούνται.

1. Πολλοί πνευματικοί δάσκαλοι και ορισμένοι επιστήμονες ταυτίζουν το κβαντικό πεδίο με το πεδίο της πρωταρχικής συνειδητότητας, που περιέχει όλες τις πιθανότητες από τις οποίες όλα εκδηλώνονται. Είμαστε όλοι εκφράσεις μιας οικουμενικής συνειδητότητας.

Αυτό σημαίνει ότι και τα παιδιά σας, ο σύντροφος, οι γονείς, οι φίλοι και οι συνεργάτες, και ακόμα οι Τούρκοι, Αλβανοί, Αμερικάνοι, Αφρικανοί, Χριστιανοί, Μουσουλμάνοι, Εβραίοι, Βουδιστές, Μαύροι, Λευκοί, Κίτρινοι, φτωχοί και πλούσιοι και ακόμα αυτοί που δεν μας αρέσουν και όλα τα άλλα όντα που μοιράζονται τον πλανήτη ή και το σύμπαν μαζί μας, είναι εκφράσεις αυτής της οικουμενικής συνειδητότητας.

2. Το σώμα και ο νους μας είναι οι πιο περιορισμένες όψεις της πραγματικότητας μας. Στο βαθύτερο επίπεδο του εαυτού μας είμαστε ενέργεια – κενό – συνειδητότητα.

3. Οι προγραμματισμοί, οι ιδέες και οι πεποιθήσεις μας, μας αναγκάζουν να διαμορφώσουμε την προσωπική, υποκειμενική και μοναδική έκφανση του κβαντικού πεδίου – πρωταρχικής συνειδητότητας, που εμείς ονομάζουμε «σώμα», «ζωή» και «πραγματικότητά» μας.

4. Βασικά αντιλαμβανόμαστε και δημιουργούμε μια πραγματικότητα, που βασίζεται στις εμπειρίες, στους προγραμματισμούς, στις πεποιθήσεις, στα συναισθήματα και στις προσδοκίες μας. Είμαστε θύματα του παρελθόντος μας. Αφήνουμε τις εμπειρίες και συμπεράσματα του παρελθόντος μας να περιορίζουν την αντίληψη τις πεποιθήσεις και την πραγματικότητα του παρόντος.

5. Μπορούμε να δημιουργήσουμε μια νέα πιο ευτυχισμένη, πιο αρμονική πραγματικότητα αν αλλάξουμε τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας, τους άλλους και τη ζωή.

6. Επιδρούμε στους άλλους και στον κόσμο γύρω μας θετικά και αρνητικά με τους τρόπους που σκεφτόμαστε, νιώθουμε και συμπεριφερόμαστε. Οι άνθρωποι και η ζωή γενικά είναι ένα καθρέφτισμα που καθρεφτίζει σε μας τον τρόπο που σκεφτόμαστε – και ειδικά αυτά που φοβόμαστε, απορρίπτουμε, μισούμε και γενικά δεν αγαπάμε.Καθρεφτίζει επίσης αυτά που αγαπάμε και αυτά που θέλουμε.

7. Ο παρατηρητής, το παρατηρούμενο, η διαδικασία της παρατήρησης είναι όλα ένα και έχουν την πηγή τους στο κβαντικό πεδίο / ανεκδήλωτη συνειδητότητα. Εμείς και αυτό που βλέπουμε και ακόμα η διαδικασία να βλέπουμε, είναι όλα τελικά ένα – εκφράσεις μιας συνειδητότητας.

Αρνητικές σκέψεις και υπερανάλυση του παρελθόντος: Ένας φαύλος κύκλος πόνου

Το παρελθόν ζωντανεύει κάθε φορά που μια κατάσταση, μια συμπεριφορά, ένα δυσάρεστο συναίσθημα, μια εμμονή ή ακόμη και μια αίσθηση που συμβαίνουν στο τώρα έχουν συσχετισθεί με αυτό. Ατενίζουμε το μέλλον μας με καθρέφτη το παρελθόν. Η συναισθηματική μνήμη, δηλαδή οι αναμνήσεις που έχουν συνδεθεί με εμπειρίες όπου βιώσαμε έντονα συναισθήματα (παραμέληση, μοναξιά, εγκατάλειψη, προδοσία, απογοήτευση, θυμός), είναι πολύ πιο ισχυρή από την λογική. Οι αναμνήσεις έρχονται και παρέρχονται, αποτυγχάνουμε να αποδεχτούμε τι έγινε, να συγχωρέσουμε τους άλλους ή τον εαυτό μας, να επεξεργαστούμε το μερίδιο ευθύνης που είχαμε, να δούμε ρεαλιστικά τον εαυτό μας, και τελικά το αποτέλεσμα είναι μια τοξική ντροπή, ενοχές, και μια συνείδηση που διαρκώς κατηγορεί τον εαυτό της.

Το γνωστικό λάθος πίσω από την υπερανάλυση

Ποιο είναι το παράδοξο που κάνουμε όταν υπεραναλύσουμε το παρελθόν;

Η βαθιά επιθυμία μας είναι να το ‘ξεχάσουμε’ ή καλύτερα να το ξεπεράσουμε. Να θυμόμαστε το παρελθόν αλλά να έχουμε τη δυνατότητα να το διαχειριστούμε, να γίνουμε κυρίαρχοι πάνω του. Στην προσπάθεια μας κάθε φορά να το ‘ξεπερνούμε’, γινόμαστε αυστηροί και υπεραναλύουμε ‘πόσο λάθος ήμουν, γιατί να μην έπραττα διαφορετικά, τι γνώμη θα έχουν οι άλλοι για εμένα, αν δε γινόταν δεν θα ένιωθα έτσι, δεν ήμουν αρκετά καλός’.

Η υπερανάλυση είναι ένας μηχανισμός που έρχεται για να αποκαταστήσουμε την αρχική εμπειρία που βιώσαμε. Προσπαθούμε κάθε φορά να αναδομήσουμε την ύπαρξή μας, την αξία μας, τον χαρακτήρα μας μέσα από αυτήν την εμπειρία. Όσο περισσότερο λοιπόν λειτουργούμε ως αυστηροί κατήγοροι του εαυτού μας, τόσο περισσότερο δίνουμε αξία σε ότι έγινε, η αυτοεκτίμησή μας μειώνεται, οι ενοχές μεγαλώνουν, νιώθουμε ένα ανυπόφορο βάρος από ευθύνες, το σώμα μας βαραίνει, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που δε λύνει κανένα πρόβλημα. Το παράδοξο είναι ότι χρησιμοποιούμε την υπερανάλυση για να αποκαταστήσουμε την αλήθεια αλλά μόνο επιδεινώνει τον ψυχισμό μας.

Ταυτίζοντας τον εαυτό μας με τον παρελθοντικό εαυτό

Άλλο ένα γνωστικό λάθος που κάνουμε, ειδικά όταν είμαστε συναισθηματικά φορτισμένοι, είναι να ταυτίζουμε τις παρελθοντικές συμπεριφορές ή επιλογές μας με το ποιοι είμαστε. ‘Έκανα ένα λάθος, σημαίνει ότι είμαι σκέτη αποτυχία’, ‘απίστησα, άρα είμαι ανήθικος’, ‘αποτυγχάνω στις σχέσεις μου, άρα είμαι ανάξιος σύντροφος’, ‘καμία σχέση μου ως τώρα δεν ήταν σταθερή και μόνιμη, άρα θα είμαι για πάντα μόνος μου’.

Όλες αυτές οι δηλώσεις είναι διαστρεβλωμένες. Γιατί είναι παράλογο κάποιες πράξεις μας ή επιλογές να ορίζουν το ποιοι είμαστε πραγματικά. Να εξετάσουμε τις συνθήκες, την συναισθηματική κατάσταση που είχαμε, τις επιθυμίες και ανάγκες μας, τους φόβους που είχαμε ώστε να πάρουμε μια απόφαση. Επίσης, ρεαλιστικά, ποιες είναι οι αποδείξεις που αποδεικνύουν το αντίθετο; Ότι δηλαδή είμαι ένας άξιος άνθρωπος, ποιες είναι αρετές μου, ποια είναι τα επιτεύγματα που έχω έως τώρα, τι έχω διαχειριστεί με επιτυχία μέχρι τώρα, ποια είναι τα θετικά χαρακτηριστικά μου, ποια στοιχεία αποδεικνύουν ότι είμαι επαρκής και ικανός, ποιες είναι δεξιότητές μου;

Ακόμη, τείνουμε να γενικεύουμε, να σκεφτόμαστε με απόλυτους όρους, όπως ‘ποτέ δεν θα γίνει αυτό, κανένας δεν …. , όλοι είναι…., είμαι κακός, είμαι απορριπτέος, δεν αξίζω καθόλου κτλ.). Σκεφτόμαστε έτσι, επειδή κανένας δεν βρέθηκε ίσως να μας δείξει τον τρόπο να σκεφτόμαστε ευέλικτα και με ισορροπία. Το να σκεφτόμαστε τον εαυτό μας με ‘όλα ή τίποτα’, δεν προσδίδει την προοπτική ότι μπορούμε να δούμε τα πράγματα και τις εμπειρίες μας εναλλακτικά, σαν να είμαστε καταδικασμένοι ή στο απόλυτα καλό ή στο απόλυτα κακό.

Τίποτα δεν είναι σταθερό…στον εαυτό

Επομένως, το είναι μας, ο εαυτός μας ότι εμπειρίες και αν έχει βιώσει, είναι ένα πνεύμα σε εξέλιξη, τίποτα δε είναι σταθερό, εξελισσόμαστε κάθε μέρα που περνάει, εφόσον αναγνωρίσουμε τα δυσλειτουργικά μοτίβα ζωής και μάθουμε τρόπους να τα διαχειριζόμαστε. Δεν γίνεται όταν κάνουμε μια καλή πράξη να αξίζουμε και λόγω μας άλλης να μην αξίζουμε. Η αξία, όπως και όλες οι πλευρές του εαυτού μας βρίσκονται σε μια εξέλιξη, δεν είναι ποτέ σταθερά.

Ακόμη και αν κάτι ισχύει ρεαλιστικά, πχ έχω πάρει κιλά, είμαι χοντρός’, απευθείας οραματίζομαι τον μελλοντικό μου εαυτό ως για πάντα χοντρό, χωρίς σύντροφο, με χαμηλή αυτοπεποίθηση και ντροπή για την εικόνα του σώματος’. Ξεχνάμε να εστιάζουμε στο εδώ και τώρα, γιατί αυτήν την στιγμή μπορεί όντως να έχω παραπάνω κιλά, αλλά σε 2 μήνες, δεν ξέρω πως θα είμαι, σε 6 μήνες επίσης, σε 2 χρόνια πως είμαι; Το μέλλον κανείς δεν μπορεί να το προβλέψει, συνεπώς τέτοιου είδους σκέψεις είναι άχρηστες και αποδιοργανωτικές.

Οι επιπλοκές της υπερανάλυσης

Η υπερανάλυση πολλές φορές έρχεται μέσα από χρόνιο συναισθηματικό πόνο, μέσα από τραυματικές εμπειρίες που έχουν απωθηθεί, μέσα από μια ανεπαρκή, ασταθή προσκόλληση με τους οικείους μας. Με την υπερανάλυση προσπαθούμε υποσυνείδητα να δαμάσουμε τον εσωτερικευμένο θυμό, ο οποίος μακιγιάρεται αρκετές φορές και από άλλες συνοδές συμπεριφορές εκτός της υπερανάλυσης, όπως η χρήση ουσιών, το αλκοόλ, οι παρορμητικές συμπεριφορές.

Η υπερανάλυση επανατραυματίζει τον εαυτό, τον εγκέφαλο, θέτει τον εαυτό σε μια επαγρύπνιση, σε μια συχνή ανάγκη για απάντηση στο στρες, χανόμαστε στις σκέψεις, αγχωνόμαστε, παθαίνουμε κατάθλιψη, νιώθουμε αβοήθητοι κα ανήμποροι σαν να βρισκόμαστε σε τούνελ χωρίς διέξοδο και φως. Νιώθουμε παγιδευμένοι, και πολλές φορές όταν αυτό γίνει συνήθεια απλά ζούμε μια παθητική πραγματικότητα, πιστεύοντας ότι πια έτσι θα είμαστε εμείς, έτσι θα είναι η ζωή μας, δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα για να αλλάξουμε. Η παραίτηση από τη ζωή και την αισιοδοξία δηλώνει ότι έχουμε χάσει τις ελπίδες μας.

Όταν το σώμα καθρεφτίζει τα συναισθήματα και τις σκέψεις

Λόγω της άρρηκτης σύνδεσης νου~σώματος, η αναβίωση των παρελθοντικών αναμνήσεων και εμπειριών είναι ένα δυνατό στρες και για το σώμα. Είναι σύνηθες να προκαλούνται πονοκέφαλοι, ημικρανίες, να σφίγγεται το στομάχι μας ή να παθαίνουμε έλκος γιατί αδυνατούμε να επεξεργαστούμε σωστά και να ‘χωνέψουμε’ τις σκέψεις μας. Μπορεί να έχουμε την τάση για έμετο, αισθανόμενοι πολλά διαφορετικά συναισθήματα για μια κατάσταση. Η δυσκολία με το αποδεχτούμε μια κατάσταση, η καταπίεση των συναισθημάτων και των σκέψεων, και η παραμέληση των αληθινών μας αναγκών συχνά προκαλούν ευερέθιστο έντερο.

Ίσως, ένα από τα πιο ακουστά συμπτώματα είναι η δύσπνοια, ένα σύμπτωμα του άγχους, όταν νιώθουμε συναισθηματικό εγκλωβισμό, περιορισμούς, και αυτό μεταφράζεται στο σώμα με το ‘θέλω να πάρω αέρα, δεν μπορώ να αναπνέυσω, μου κόβεται η ανάσα’.

Καταλαβαίνουμε ότι η υπερανάλυση και οι συνοδές χρόνιες συναισθηματικές καταστάσεις μας επιβαρύνουν τόσο νοητικά και συναισθηματικά όσο και σωματικά.

Μπορώ να ελευθερωθώ;

Και μπορεί να μας φαίνoνται λογικά όλα αυτά όταν τα βιώνουμε στο έπακρο, αλλά γιατί να αποδεχτούμε την ματαιότητα από την στιγμή που μπορούμε να αποδεχτούμε ότι τα λάθη μας, οι παρελθοντικές πράξεις, η αυτοεκτίμησή μας είναι πράγματα που κατασκευάστηκαν και διαμορφώθηκαν μέσα από τις εμπειρίες μας. Και κυρίως να αναλογιστούμε τι μερίδιο ευθύνης είχαμε σε αυτές τις εμπειρίες. Μπορούσαμε να επιλέξουμε σε ποια οικογένεια να μεγαλώσουμε; Ρωτηθήκαμε ποτέ πως θέλουμε να μας μιλούν οι άλλοι και πως να συμπεριφέρονται όταν ήμασταν ακόμη παιδιά; Θα μπορούσαμε να ελέγχουμε καταστάσεις και δεν το κάναμε; Ποιον βλάψαμε σκόπιμα για τιμωρούμε σήμερα τον εαυτό μας τόσο αυστηρά;

Επιπλέον, η διαχείριση των αρνητικών σκέψεων, η εκπαίδευση στο να σκεφτόμαστε τον εαυτό μας και τους άλλους εναλλακτικά, αισιόδοξα, και όχι αρνητικά και μονόπλευρα, το να μάθουμε καινούργιους τρόπους να διαχειριζόμαστε τα έντονα δυσάρεστα συναισθήματα και να καταργήσουμε την υπερανάλυση ως συμπεριφορά αντικαθιστώντας την με άλλες συμπεριφορές, πιο υγιείς και λειτουργικές, αποτελούν τις κατάλληλες θεραπευτικές μέθοδοι για την καταπολέμηση της υπερανάλυσης.

Η αποδοχή του παρελθόντος και ο επαναπροσδιορισμός του εαυτού μας συνιστούν μια διαδικασία που ωφείλουμε στον εαυτό μας. Δεν είναι αναγκαία πεποίθηση ότι το παρελθόν μας ορίζει, εκτός αν το πιστέψουμε. Δεν είμαστε οι συμπεριφορές μας ούτε οι σκέψεις μας πολλές φορές. Το παρελθόν είναι αυτό που είναι, ότι έγινε έγινε, είναι έα κομμάτι της ζωής μας, αλλά για να ονειρευτούμε το πως θέλουμε να είμαστε στο μέλλον, θα κριθεί από το τι θα κάνω στο παρόν.

Το Κοινωνικό Συμβόλαιο – Ζαν Ζακ Ρουσσώ

“Οι φορείς της εκτελεστικής εξουσίας δεν είναι αφέντες του λαού, μα υπάλληλοί του. Ο λαός πρέπει να μπορεί να τους διορίζει και να τους απολύει όποτε θέλει. Δεν υπάρχει θέμα να συμβληθούν με το λαό, πρέπει να τον υπακούσουν.” Jean J. Rousseau

Ο Ζαν Ζακ Ρουσσώ (Jean J. Rousseau, 1712-1778) ήταν Ελβετός φιλόσοφος, συγγραφέας, πολιτικός θεωρητικός, και αυτοδίδακτος συνθέτης στην περίοδο του Διαφωτισμού. Οι πολιτικές ιδέες του Ρουσσώ επηρέασαν την γαλλική επανάσταση, την ανάπτυξη της κομμουνιστικής και σοσιαλιστικής θεωρίας και την ιδεολογία του εθνικισμού.

Μια από τις πιο δημιουργικές και περισπούδαστες προσωπικότητες του Γαλλικού Διαφωτισμού με το έργο του επηρέασε σύγχρονους και μεταγενέστερους περισσότερο ίσως από οποιονδήποτε άλλον εκφραστή του Διαφωτισμού και ίσως αυτό δεν οφείλεται μόνο στην δύναμη του λόγου του αλλά και στο ότι το έργο του Ρουσσώ ενσαρκώνει πλούσιο συναισθηματισμό και συχνά φαίνεται να ακολουθεί ή μάλλον να ανοίγει δρόμους αντίθετους προς εκείνους όπου κινούνται οι σύγχρονοί του.

Εκείνοι ενθουσιάζονταν με την ανακάλυψη του λογικού και την πρόοδο των επιστημών και την κριτική των φεουδαρχικών θεσμών και της Εκκλησίας που τους στήριζε ο Ρουσσώ χρησιμοποίησε την δύναμη του λόγου για να κρίνει και τους θεσμούς εκείνους αλλά και τον πολιτισμό για ό,τι αρνητικό φέρνει μαζί του για τα ήθη και το ήθος του ανθρώπου. Όλη η φιλοσοφία του Ρουσσώ στρέφεται γύρω από τις ακόλουθες τρεις προτάσεις:

– Η φύση γέννησε τον άνθρωπο “καλό” και η πολιτισμένη κοινωνία καλλιεργεί μέσα του την κακότητα.
– Η φύση γέννησε τον άνθρωπο “ελεύθερο”, η κοινωνία του τον μεταμορφώνει σε σκλάβο.
– Η φύση γέννησε τον άνθρωπο “ευτυχισμένο”, μέσα στην πολιτισμένη κοινωνία του γίνεται δυστυχισμένος.

Η φήμη του Ρουσσό ως στοχαστή – συγγραφέα άρχισε απότομα με τη βράβευση (από την Ακαδημία της Ντιζόν) του δοκιμίου με το οποίό είχε λάβει μέρος σε ομώνυμο διαγωνισμό: Λόγος για τις επιστήμες και τις τέχνες (1750). Εκεί έχει διατυπώσει τη γνώμη ότι “Προτού η τέχνη διαμορφώσει τους τρόπους μας και μάθει στα πάθη μας να μιλούνε γλώσσα επιτηδευμένη, τα ήθη μας ήταν άξεστα μα φυσικά …”. Ο Ρουσσώ συγκέντρωσε επαίνους, θαυμασμό, λατρεία. Αλλά η ίδια Ακαδημία αντιμετώπισε με πολλή επιφύλαξη τη δεύτερη συμμετοχή του Ρουσσό σε νεότερο διαγωνισμό με το δοκίμιο: Λόγος για τις πηγές της ανισότητας των ανθρώπων (1753). Τώρα πια δεν είναι ο ρομαντικός κριτής του πολιτισμού και της χλιδής, αλλά κοινωνικός ανατόμος για τις πηγές της ανισότητας, της αδικίας, της κακοδαιμονίας και δυστυχίας. Οι ακαδημαίκοί φοβήθηκαν διαβάζοντας απόψεις ανατρεπτικές, επαναστατικές, επικίνδυνες για την ιθύνουσα κοινωνική τάξη.

Ούτε λίγο ούτε πολύ ο ορμητικός συγγραφέας υποστηρίζει ότι ο θεσμός της ατομικής ιδιοκτησίας είναι η πηγή αναρίθμητων δεινών. Και γράφει:

“Ο πρώτος που έφραξε ένα κομμάτι γης και σκέφτηκε να πει: “αυτό είναι δικό μου” και βρήκε άλλους ανθρώπους τόσο απλοϊκούς ώστε να τον πιστέψουν, αυτός στάθηκε ο πραγματικός ιδρυτής της “πολιτισμένης” κοινωνίας. Από πόσα εγκλήματα, πόσους πολέμους, πόσους φόνους, πόσες αθλιότητες και φόβους θα είχε γλιτώσει το ανθρώπινο γένος εκείνος που, ξεριζώνοντας τους πασάλους και φράζοντας την τάφρο, θα φώναζε στους ομοίους του: “Μην ακούτε αυτόν τον απατεώνα. Χαθήκατε αν ξεχάσετε πως οι καρποί ανήκουν σε όλους, πως η γη δεν είναι κανενός».”

Εύκολα αναγνωρίζει κανείς μέσα σ’ αυτά τα σύντομα παραθέματα έναν βαθυστόχαστο ερευνητή των κοινωνικών πραγμάτων και πρόδρομο των ιδεών ενός Φρόυντ (“ο πολιτσμός πηγή δυστυχίας”) ή ενός Έγκελς (Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του Κράτους). Από την πλευρά του ο Ρουσσώ έγραψε δύο έργα, για να προσφέρει λύσεις στα δεινά που έχει επισωρεύσει στον άνθρωπο η κατάκτηση της πολιτισμένης κοινωνικής ζωής και δεν πρόκειται για έργα άρνησης του πολιτισμού, αλλά για προτάσεις οργάνωσης της κοινωνίας του ανθρώπου και της παιδείας ‘του, ώστε να ξαναβρεί την ελευθερία του και την ευτυχία του μέσα στην κοινωνία.

Αναφερόμαστε βέβαια στο σύγγραμμά με τίτλο: “Το Κοινωνικό Συμβόλαιο” (που αρχίζει με την αποφθεγματική διαπίστωση: ”ο άνθρωπος γεννήθηκε [από τη φύση] ελεύθερος, μα είναι παντού αλυσοδεμένος” [από την κοινωνία, μέσα στην κοινωνία]) και “Στον Αιμίλιο” (1760). Τούτο το έργο μαζί με τη Νέα Ελοίζα (1761) αποτελούν την παιδαγωγική προσφορά του Ρουσσώ.

Η άποψή του είναι ότι με καλή παιδεία ο άνθρωπος μπορεί να αναπτύξει τις δυνατότητες που του χαρίζει η φύση και να διατηρήσει την ελευθερία του. Ο Ρουσσώ υπερασπίζει την αγωγή που αποσκοπεί να πλάθει “κεφάλια καλά οργανωμένα, όχι καλά γεμισμένα”.

Το Κοινωνικό Συμβόλαιο

Ο Ζαν-Ζακ Ρουσσώ είναι ένας από τους πιο ένθερμους επικριτές της θεωρίας των κοινωνικών συμβολαίων. Είναι επίσης ένας από τους πιο παθιασμένους υποστηρικτές της. Εν αντιθέσει με όσα πιστεύουν πολλοί, αυτό δεν είναι καθόλου αντιφατικό καθότι ασκεί κριτική στις θεωρίες των προκατόχων του (Χομπς, Λοκ), αλλά προτείνει το δικό του κοινωνικό συμβόλαιο το οποίο κατά την άποψη του μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να απελευθερωθεί από την υποδούλωση που δημιουργεί η κοινωνία.

Σε αντίθεση με τον Χομπς, ο Ρουσσώ πιστεύει πως η ‘φυσική κατάσταση‘, η κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο άνθρωπος πριν αναπτύξει κοινωνικές δομές, προσφέρει υλική αφθονία. Χάρη σε αυτή την αφθονία, ο άνθρωπος δεν έχει λόγο να φοβάται τον θάνατο και είναι ένα φιλήσυχο και φιλειρηνικό ον. Σε αντίθεση με τον Λοκ, ο Ρουσσώ πιστεύει πως η ιδιοκτησία είναι κοινωνικό δημιούργημα και δεν ανήκει στην φυσική κατάσταση. Επιπροσθέτως, πιστεύει πως η ιδιοκτησία δημιουργεί ανισότητες.

Η κοινωνία δημιουργήθηκε χάρη στην τεχνολογία, και συγκεκριμένα (πιθανώς) χάρη στην ανάπτυξη της μεταλλουργίας και της γεωργίας, που δημιούργησαν έναν καταμερισμό της εργασίας ο οποίος επέτρεψε στους λίγους να εξουσιάζουν τους πολλούς. Αυτή η ανισότητα θεσμοθετήθηκε μέσω του ‘κακού συμβολαίου’, στο οποίο είχαν δώσει οι πολλοί την συγκατάθεση τους. Για να αντιμετωπίσει τις συνέπειες αυτού του συμβολαίου, ο Ρουσσώ προτείνει ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο το οποίο θα φέρει ισότητα και θα απελευθερώσει τους ανθρώπους από την υποδεέστερη θέση τους.

Το νόημα της έννοιας της ‘φυσικής κατάστασης’, σύμφωνα με τον Ρουσσώ, είναι το να παρουσιάσει με ακρίβεια το πώς ήταν η ζωή των ανθρώπων χωρίς τα στοιχεία που απορρέουν από την δημιουργία της κοινωνίας. Πιστεύει πως οι προκάτοχοι του λανθασμένα αποδίδουν στην φυσική κατάσταση στοιχεία που προέρχονται από την κοινωνία. Διαφωνεί θεμελιωδώς με τον Χομπς, ο οποίος πιστεύει πως οι άνθρωποι είναι από την φύση τους βίαια ζώα.

Ο Ρουσσώ πιστεύει πως στην φυσική κατάσταση επικρατούν ειρήνη και ηρεμία. Ο άνθρωπος είναι ένα ον με πολύ απλές ανάγκες : φαγητό, σεξ, στέγη και αποφυγή πόνου. Η φυσική κατάσταση καλύπτει στο μέγιστο αυτές τις ανάγκες. Επομένως, δεν υπάρχει λόγος ένας άνθρωπος να φοβάται τους υπόλοιπους, καθότι η ευημερία του ενός δεν εμποδίζει την ευημερία ενός άλλου. Ο άνθρωπος ενδιαφέρεται απλά για την φροντίδα του εαυτού του (αγάπη για τον εαυτό). Σε αντίθεση με τον Λοκ, πιστεύει ότι η ιδιοκτησία δημιουργεί ανισότητες αλλά ανήκει στην κοινωνία και όχι στην φυσική κατάσταση. Αν λοιπόν η φυσική κατάσταση είναι τόσο καλή, τότε πως προέκυψαν η κοινωνία και η ανισότητα;

Σύμφωνα με τον Ρουσσώ, οι άνθρωποι δεν δημιούργησαν την κοινωνία με την βούληση τους. Η κοινωνία δημιουργήθηκε από την τυχαία ανακάλυψη της γεωργίας και της μεταλλουργίας. Με αυτές τις ανακαλύψεις, δημιουργήθηκε ένας καταμερισμός της εργασίας. Οι άνθρωποι διαχωρίστηκαν σε αυτούς που μπορούσαν να εργαστούν στην μεταλλουργία και στην γεωργία, και σε αυτούς που δεν μπορούσαν. Αυτός ο καταμερισμός της εργασίας οδήγησε στην δημιουργία της ιδιοκτησίας, η οποία επέφερε ανισότητες. Η συσσώρευση της ιδιοκτησίας είχε ως αποτέλεσμα την διεύρυνση της ανισότητας. Επίσης, η ιδιοκτησία δημιούργησε μία υπερβολικά εγωιστική αγάπη του εαυτού και την ανάγκη επίδειξης ενός ανώτερου κοινωνικού στάτους (φιλαυτία).

Γιατί λοιπόν οι πολλοί δεν αρπάζουν την ιδιοκτησία από τους λίγους; Για να απαντήσει σ’ αυτήν την ερώτηση, ο Ρουσσώ χρησιμοποιεί την έννοια του “κακού συμβολαίο”’. Για να προστατεύσουν την ιδιοκτησία τους, οι πλούσιοι, που είναι λίγοι σύναψαν ένα συμβόλαιο με τους φτωχούς, που είναι πολλοί. Το συμβόλαιο θεσμοθέτησε την ιδιοκτησία και κατά συνέπεια την ανισότητα. Γι’ αυτό και ο Ρουσσώ αποκαλεί αυτό το συμβόλαιο ‘κακό’. Επομένως, οι ίδιοι οι άνθρωποι ευθύνονται για τον πόνο τους.

Επιπλέον, το συμβόλαιο αυτό ‘νομιμοποιεί’ την ανισότητα στα μάτια των φτωχών. Θα μπορούσε λοιπόν να ισχυριστεί κανείς πως ο Ρουσσώ είναι ένας πρώιμος σοσιαλιστής, καθότι ενοχοποιεί την ιδιοκτησία για τις ανισότητες. Επίσης, η άποψη του πως το κακό συμβόλαιο νομιμοποιεί ηθικά την ανισότητα στα μάτια των φτωχών συνάδει με την θεωρία του Μαρξ περί ιδεολογίας και της διαιώνισης της ανισότητας. Φαίνεται πως ο Μαρξ επηρεάστηκε βαθύτατα από τα γραπτά του Ρουσσώ. Για να βγάλει λοιπόν τους ανθρώπους από αυτήν την δυσχέρεια, ο Ρουσσώ δημιουργεί το δικό του κοινωνικό συμβόλαιο.

Με το κοινωνικό του συμβόλαιο, ο Ρουσσώ προσπαθεί να συμφιλιώσει την φυσική ελευθερία με την κοινωνία και την πολιτική τάξη. Το κάνει αυτό με το ‘συμβόλαιο μετατροπής’. Με αυτό το συμβόλαιο, όλοι οι άνθρωποι στην φυσική κατάσταση δέχονται να παραχωρήσουν τα δικαιώματα και τις ελευθερίες τους σε όλους τους άλλους. Με αυτόν τον τρόπο, ο άνθρωπος μετατρέπεται από ένα εγωιστικό ον σε ένα αλτρουιστή πολίτη. Σύμφωνα με τον Ρουσσώ, οι άνθρωποι πρέπει να παραδώσουν τις ελευθερίες τους σε μία κυρίαρχη δύναμη, μία μορφή εξουσίας. Σε αυτήν την περίπτωση, όμως, αυτή η μορφή εξουσίας είναι το σύνολο των πολιτών.

Επομένως, όταν κάποιος παραδίδει τις ελευθερίες του, λαμβάνει πίσω ακριβώς αυτό που έδωσε. Με αυτόν τον τρόπο, οι άνθρωποι απολαμβάνουν την προστασία του συνόλου ενώ ταυτόχρονα διατηρούν την ελευθερία τους. Σε αντίθεση με τον Χομπς και τον Λοκ, λοιπόν, ο Ρουσσώ πιστεύει πως η φυσική κατάσταση χαρακτηρίζεται από ειρήνη και αρμονία, και δεν αποδίδει σε αυτήν κοινωνικά χαρακτηριστικά. Επίσης, ενώ ο Χομπς θέλει η εξουσία να ανήκει είτε σε έναν ισχυρό άνδρα είτε σε έναν μικρό αριθμό ανδρών και ο Λοκ θέλει η εξουσία να ανήκει σε μία κυβέρνηση της οποίας η δουλειά θα είναι να ρυθμίζει τις διαμάχες και τις διαφορές, ο Ρουσσώ θέλει η εξουσία να ανήκει στο σύνολο των ανθρώπων· μηδενός εξαιρουμένου.

Αιθερικό Στοιχειό

Πνεύμα – Στοιχειό, που κατοικείς στα σπλάχνα της πιο βαθιάς μου αλήθειας, έλα κοντά μου και περικύκλωσέ με την αύρα σου, που είναι πλεγμένη απο νερό, και γη, φωτιά και αέρα. Φύσηξε επάνω στο πρόσωπό μου την ιστορία αυτού του τόπου που μαρτυρά τη γέννησή μου χιλιάδες χρόνια πριν … Ταξίδεψέ με με το απαλό φτερό του ανέμου, σκόρπισε τη λήθη μου στα τρυφερά των ποταμών ρυάκια και άσε τα πέλματα των ποδιών μου να απλώσουν ρίζες μακριές μέσα στη Μάνα-Γη. Προστάτεψέ με απ΄ τη φωτιά που κατακαίει και παίξε με την εκστατική φλογέρα σου στους Ουρανούς να μου επιτρέψουν να την πλησιάσω, και να την συγκρατήσω ζωντανή μέσα στα πύρινα δώματα της ουσίας μου. Όχι, μην με απομακρύνεις απο τη μαγεία της. Παίξε, παίξε, μονάχα, με την φλογέρα σου … Η μουσική της την ξυπνά, την ανυψώνει πέρα απο τους ήλιους και τις σελήνες του Βορρά. Την οδηγεί ψηλά στα αστέρια. Και ύστερα, σαν ηφαίστειο ενεργό, που ταξιδεύει αιώνες τώρα, απ’ τα κατώτερα στρώματα της γης, με σπρώχνει έξω και πέρα απο την ίδια την ύπαρξή μου ….

Παίξε φλογέρα το τραγούδι σου… Αυτό που εξυμνεί ετούτο εδώ το πνεύμα, που, σαν στοιχειό ατίθασο και ορμητικό, με συνεπήρε στην μανία του … Ας είναι το τραγούδι σου θυσία στην φωτιά μου που με καίει δίχως να με θυσιάζει. Ας είναι το τραγούδι σου επίκληση της εύνοιας Της, της άπειρης και ατέρμονης ευσπλαχνίας Της και της συμπόνοιάς Της που δεν λυπάται, μονάχα αφουγκράζεται και δίνει. Ας είναι τρόπαιο της νίκης του Μεγάλου Ήλιου που δε διστάζει να συγχωνευθεί με εξαίσια συμμετρία με την πανέμορφη Θεά Σελήνη. Παίξε και κίνησε τα αστρικά νήματα του ουρανού να πλέξουν και να υφάνουν το φόρεμα της Μητέρας Γης, της Βασίλισσας που κυβερνά τη Γη και τον Αιθέρα. Κάνε τις νότες σου ελεύθερο ρυάκι την αυγή και άστρο περιπλανώμενο που σιγοτραγουδάει μια προσευχή ιερή τα βράδια. Ας είσαι, πάντα, τραγούδι στη σιωπή, κι η σιωπή σου ας τραγουδάει δυνατά μες στα απόκρυφα της συνείδησης λιβάδια …

Ένδυε τη ψυχή σου με φύλλα της παρθένας γης και δώσε της να ξεδιψάσει απο το δροσερό νερό της. Και σαν η μελωδία του πνεύματος σου σμίξει ιερά με τα στοιχειά του αγέρα, άδειασε εντελώς, αν θέλεις να γεμίσεις. Άσε το πνεύμα σου να γίνει ένα με το δικό Του. Εκεί μέσα στην φλύαρη σιωπή, που δε λέει να σωπάσει… Γίνε Ύδωρ, γίνε Γη. Γίνε Φωτιά και Αγέρας. Και έπειτα, αφού ενδυθείς στην αύρα σου όλα τα χρώματα της δύσης και της αυγής, γίνε μονάχα Αιθέρας… Και σαν καπνός που ελευθερώνεται απ’ τη φωτιά του, θα καις, μα δε θα καίγεσαι, θα είσαι, μα δε θα είσαι. Θα υπάρχεις δίχως να υπάρχεις. Η Φλόγα σου έγινε Αιθέρας…

Τι θέλουν να μας πουν οι αναστεναγμοί μας

Λένε πως ο αναστεναγμός είναι ένα απόθεμα αέρα που έχουμε για κάποιον που μας λείπει. Οι αναστεναγμοί λένε πολλά για την συναισθηματική ζωή μας. Είναι μια καθημερινή συνήθεια που μας επιτρέπει να απελευθερώσουμε τις ταλαιπωρίες του πόνου μας σαν κάποιον που αφήνει όλο τον πόνο της ψυχής του, που προσπαθεί να βρει ανακούφιση σε μια φευγαλέα παρηγοριά όταν όλα πονάνε τόσο πολύ.

Αυτό που λένε ότι οι αναστεναγμοί είναι η φυσιολογική κάθαρση των συναισθηματικών προβλημάτων μας; μόνο εν μέρει. Οι άνθρωποι αναστενάζουν όταν αγχώνονται, όταν απογοητεύονται ή όταν η θλίψη τους βασανίζει σαν μαύρο σύννεφο. Είναι τότε που το υποσυνείδητό μας, ως αντανακλαστικό ψάχνει το κουμπί επαναφοράς για να πάρει φρέσκο αέρα, για να απελευθερωθούμε από τον πόνο της στιγμής.

Λένε πως οι αναστεναγμοί είναι η απάντηση σε όλες τις ερωτήσεις που κολλάνε στο μυαλό και υπάρχουν αναστεναγμοί που περιέχουν περισσότερη αγάπη από κάθε φιλί. Ωστόσο, οι άνθρωποι επίσης αναστενάζουν για ένα πολύ συγκεκριμένο λόγο: Για να μην πεθάνουν.

Θα μπορούσαμε επομένως να υποθέσουμε πως οι άνθρωποι πραγματοποιούν αυτή την βιολογική αντίδραση απλώς για την συναισθηματική απελευθέρωση. Ωστόσο, αυτό δε συμβεί πάντα, επειδή, στην πραγματικότητα αν οι άνθρωποι δεν αναστέναζαν θα πέθαναν. Επειδή ένας αναστεναγμός είναι ένας συγκεκριμένος τύπος αναπνοής τον οποίο κάνουμε χωρίς την θέληση μας κατά την διάρκεια της ημέρας.

Με κάθε ηχηρή εκπνοή που αφήνουμε, επανεκκινούμε τον κύκλο της ζωής μας. Είναι κάτι και περίεργο και όμορφο που θέλουμε να μοιραστούμε μαζί σας.

Ό ακούσιος αναστεναγμός, η ζωτική αναπνοή

Υπάρχουν και εκούσιοι και ακούσιοι αναστεναγμοί. Ο τελευταίος στην πραγματικότητα αποτελεί μια υποστηρικτική διαδικασία για την υγεία μας και για να συντηρήσουμε τα πνευμόνια μας. Ο τρόπος με τον οποίο αυτό το αντανακλαστικό λειτουργεί στο σώμα μας υπακούει σε μια συναρπαστική ακολουθία.

Σύμφωνα με μια μελέτη που διεξήχθη στο Πανεπιστήμιο του Standford στο τμήμα ιατρικής ( Ηνωμένες Πολιτείες), ο εγκέφαλος μας «επιλέγει» τι είδους αναπνοή χρειάζεται κάθε στιγμή. Το μέρος του εγκεφάλου στο οποίο διεξήχθη αυτό το ευαίσθητο έργο περιέχει δύο συγκεκριμένους τύπους νευρώνων που βρίσκονται στο στέλεχος του εγκεφάλου, τα οποία οι επιστήμονες ονομάζουν «κουμπιά των αναστεναγμών».

Αυτό το γεγονός είναι πολύ περίεργο: Υπάρχουν στιγμές στις οποίες οι κυψελίδες μας καταρρέουν. Όταν αυτό συμβαίνει, η ικανότητα των πνευμόνων να ανταλλάσσουν το οξυγόνο με το διοξείδιο του άνθρακα βρίσκεται σοβαρά σε κίνδυνο. Οπότε ποια είναι η λύση; τότε τα
«κουμπιά των αναστεναγμών» αναλαμβάνουν δράση δίνοντας την εντολή να αναστενάξουμε ώστε να ανοίξουμε τις κυψελίδες επιτρέποντας την διπλή συμβατική ένταση αέρα μιας κανονικής αναπνοής να εισέλθει.

Είναι ένας μηχανισμός επιβίωσης που το κάνουμε χωρίς να το συνειδητοποιούμε γύρω στις 12 φορές την ώρα. Απίστευτο και θαυμάσιο χωρίς αμφιβολία.

Συναισθηματικοί αναστεναγμοί: Τι χάνουμε

Ο Karl Teigen είναι ένας διάσημος επιστήμονας από το Πανεπιστήμιο Ψυχολογίας στο Όσλο ο οποίος έχει κερδίσει βραβεία για τις μελέτες του που αποκαλούνται «συναισθηματικοί αναστεναγμοί». Κατά τη διάρκεια του 2010 έκανες αρκετές έρευνες στις οποίες έδειξε τα ακόλουθα:

● Οι άνθρωποι είναι πολύ δεκτικοί στους αναστεναγμούς των άλλων. Σχεδόν αμέσως συμπάσχουμε με αυτόν που αφήνει ένα βαθύ αναστεναγμό.

● Ωστόσο εδώ έρχεται το πιο ενδιαφέρον κομμάτι: αυτή η σύνδεση είναι τόσο «έντονη» επειδή γενικά συνδέουμε αυτή την πράξη με τον συναισθηματικό πόνο.

● Οι εκούσιοι αναστεναγμοί ερμηνεύονται από τον εγκέφαλο μας ως απελευθέρωση της απογοήτευσης, του πόνου, της ήττας, επειδή κάποιος μας λείπει ή λόγω της λαχτάρας. Επίσης σχεδόν αμέσως ρωτάμε: «τι έχεις; τι σκέφτεσαι; γιατί ανησυχείς;»

Οι άνθρωποι συμπάσχουν πολύ περισσότερο με τον πόνο των άλλων πάρα με τις στιγμές ευτυχίας. Είναι ένας ενστικτώδης και ευφυής μηχανισμός που βοηθά το είδος μας να επιβιώσει σε μια κοινωνική ομάδα εδώ και πολύ καιρό. Επειδή το να ξέρουμε πως να διαβάσουμε τις ανάγκες των άλλων είναι απαραίτητο για να μπορέσουμε να προσφέρουμε υποστήριξη.

Οι αναστεναγμοί μεταδίδουν ότι χρειαζόμαστε ψυχική και φυσική επανεκκίνηση

Τώρα ξέρουμε πως οι αναστεναγμοί είναι ζωτικοί για να συντηρήσουμε τον κύκλο της ζωής στους πνεύμονες. Μια έμπιστη και τέλεια σύνδεση ανάμεσα στον εγκέφαλο και στο αναπνευστικό σύστημα. Αλλά επίσης, μια έρευνα που διεξήχθη στο Πανεπιστήμιο της Lovaina έδειξε πως λαμβάνουμε σπουδαία οφέλη αν κατά τη διάρκεια της ημέρας βρούμε διαφορετικές στιγμές για να χαλαρώσουμε και απλώς να αναπνεύσουμε.

Το γεγονός αυτό δεν είναι ούτε νέο ούτε παράξενο. Η επιστήμη του να αναπνέουμε αργά και βαθιά χωρίς αμφιβολία συνδέει πολλές τεχνικές χαλάρωσης, γιόγκα και ασκήσεις του μυαλού. Σύμφωνα με τους συγγραφείς αυτής της μελέτης θα ήταν ενδιαφέρον να ακολουθήσουμε την ακόλουθη πρακτική:

● Βρείτε ένα ήσυχο μέρος όπου μπορείτε να χαλαρώσετε ψυχικά.

● Να κάθεστε με ευθεία την πλάτη

● Αναπνεύστε βαθιά από τη μύτη για 4 δευτερόλεπτα. Κρατήστε την αναπνοή σας για ακόμα 4 δευτερόλεπτα και μετά αφήστε μια μακριά ηχηρή εκπνοή για 7 δευτερόλεπτα.

Αυτή η απλή πρακτική καθώς και η χαλάρωση μας δίνει την δυνατότητα να είμαστε περισσότερο παρόντες σε αυτά που συμβαίνουν γύρω μας, στο να βελτιώσουμε τις γνωστικές μας ικανότητες και να απενεργοποιήσουμε τον ενοχλητικό ψυχικό θόρυβο. Έτσι, όπως βλέπουμε, ένας αναστεναγμός περιέχει απίστευτες πτυχές που καθορίζουν το πως δουλεύουμε, τι αισθανόμαστε και ακόμα πως αλληλεπιδρούμε με το περιβάλλον γύρω μας.

Μην διστάζετε να αναστενάζετε καθημερινά και κάθε στιγμή για να επανεκκινείτε τον θαυμάσιο κύκλο της ζωής και της ευτυχίας.

ΦΙΛΟΚΛΕΩΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΒΔΕΛΥΚΛΕΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗ

Αγάπη ή βδελυγμία για τον Κλέωνα;

Όλες οι κωμωδίες που ο Αριστοφάνης διδάσκει στην πρώτη επταετία της καριέρας του (427-421 π.Χ.) μπορούν να χαρακτηριστούν «πολιτικές», αφού ακόμη και εκείνες που έχουν εκ πρώτης όψεως θέματα παρμένα από την «ιδιωτική» ζωή των αστών (αν και η έννοια του ιδιωτικού στην αρχαιότητα δεν ταυτίζεται με τη σύγχρονη) ή που διακωμωδούν – και πάλι prima vista – το πνευματικό περιβάλλον της εποχής, είναι βαθιά πολιτικές, με την έννοια ότι εν τέλει και αυτές αγγίζουν την ουσία του ερωτήματος «τι είναι αυτό που κάνει μια κοινωνία και μια πολιτεία υγιή». Για να κατανοήσουμε λοιπόν τους Σφήκες, πρέπει να αντιληφθούμε το πολιτικό περιβάλλον στο οποίο η κωμωδία διδάσκεται και κυρίως την αλλαγή του πολιτικού παραδείγματος που επέρχεται στην Αθήνα μετά τον θάνατο του Περικλή.

Περικλής και “Δημαγωγοί”

Ο Περικλής υπήρξε ένα από τα θύματα του μεγάλου λοιμού της Αθήνας. Πεθαίνει το 429 π.Χ. Μπορεί μεν η εικόνα που έχουμε για τον Αθηναίο πολιτικό να είναι κάπως εξιδανικευμένη (ακόμη και στον Θουκυδίδη διαφαίνονται ψήγματα κριτικής), η παρουσία του όμως στην αθηναϊκή ηγεσία για σχεδόν τρεις δεκαετίες αποτελούσε στοιχείο σταθερότητας. Ο Περικλής ήλεγχε απόλυτα το αθηναϊκό κράτος (σε σημείο που ο Θουκυδίδης, θαυμαστής του κατά τα άλλα, μίλησε για ενός ἀνδρός ἀρχήν). Εκπροσωπούσε επίσης ένα είδος συνέχειας και αρμονίας ανάμεσα στο δημοκρατικό πολίτευμα και τις παλαιές, αριστοκρατικές οικογένειες, ενώ η στάση του τόσο έναντι των Σπαρτιατών όσο και έναντι των συμμάχων (στην ουσία, υποτελών) της Αθήνας ήταν σαφώς πιο μετριοπαθής και φρόνιμη συγκριτικά με ό,τι ακολούθησε τον θάνατό του.

Με τον θάνατο του Περικλή εκλείπει από την Αθήνα ο «προφανής» ηγέτης. Στο προσκήνιο έρχονται πολιτικοί, τους οποίους οι σύγχρονές τους (συντηρητικές) πηγές – συμπεριλαμβανομένου του Αριστοφάνη, αλλά και του Θουκυδίδη – χρωματίζουν αρνητικά. Είναι οι γνωστοί «δημαγωγοί».

Ο όρος δεν είχε τη σημερινή του χροιά. Κυριολεκτικά σήμαινε «λαϊκοί ηγέτες». Αν και η περιγραφή δημαγωγός μπορούσε να αποδοθεί και στον ίδιο τον Περικλή ή άλλους μετριοπαθείς πολιτικούς της εποχής, όπως ο Νικίας, κατέληξε να περιγράφει κυρίως ανθρώπους που δεν προέρχονταν από τις παραδοσιακές οικογένειες, είχαν έρθει στο πολιτικό προσκήνιο χάρη στην οικονομική τους δύναμη και που χρησιμοποιούσαν ποικίλα μέσα που θα χαρακτηρίζαμε «λαϊκιστικά», προκειμένου να εξασφαλίζουν την εύνοια των μαζών και να προωθούν πολιτικές, μεταξύ των οποίων και ο ίδιος ο πόλεμος με τη Σπάρτη αλλά και η απάνθρωπη συχνά σκληρότητα κατά των υπολοίπων μελών της Δηλιακής Συμμαχίας, οι οποίες – και πάλι σύμφωνα με τους ιδεολογικούς και πολιτικούς αντιπάλους τους – σκοπό δεν είχαν την εξυπηρέτηση των αθηναϊκών συμφερόντων αλλά τη διαιώνιση της δικής τους πολιτικής κυριαρχίας, η οποία ήταν για τους ίδιους πηγή εξουσίας και πλούτου.

Οι δύο κατεξοχήν δημαγωγοί είναι ο Κλέων και ο Υπέρβολος. Οι τρεις από τις τέσσερις παλαιότερες σωζόμενες κωμωδίες του Αριστοφάνη (Αχαρνείς, Ιππείς, Σφήκες) σχετίζονται με την επιρροή που ασκούν (και τη βλάβη που προκαλούν) στην Αθήνα οι δημαγωγοί και ιδίως ο Κλέων. Στους μεν Αχαρνείς ο Αριστοφάνης εξετάζει την καπήλευση του πολέμου, δηλαδή την υποταγή της εξωτερικής πολιτικής της Αθήνας στις ποταπές επιδιώξεις των ολίγων, στους δε Σφήκες τη διάβρωση της ίδιας της εσωτερικής λειτουργίας του κράτους και κατ᾽ επέκταση του δημοκρατικού πολιτεύματος.

Ο ΚΛΕΩΝ

Ο Κλέων καταγόταν από οικογένεια βυρσοδεψών. Δηλαδή, ήταν μεν πλούσιος, αλλά δεν προερχόταν από την παλαιά γαιοκτημονική τάξη, όπως ο Περικλής. Όσο ζούσε ο Περικλής, ο Κλέων, σύμφωνα με τον Πλούταρχο (μεταγενέστερη, αλλά αξιόπιστη πηγή), λειτουργούσε ως ένας από τους πρωτοστάτες της αντιπολίτευσης. Συγκεκριμένα, ο Κλέων εναντιωνόταν στην πολιτική της σχετικά παθητικής αντίστασης στους Σπαρτιάτες, που εκπροσωπούσε ο Περικλής και που οδήγησε στην καταστροφή της αττικής υπαίθρου (γεγονός το οποίο επικρίνουν καυστικά οι Αχαρνείς) αλλά είχε και ως παράπλευρη συνέπεια τον λοιμό που αφαίρεσε τη ζωή του μεγάλου πολιτικού ανδρός.

Η πρώτη σημαντική ηγετική παρουσία του Κλέωνα στην αθηναϊκή πολιτική συνδέεται με ένα έγκλημα πολέμου, το οποίο αποφεύχθηκε την τελευταία στιγμή: στα 427, ο Κλέων έπεισε την Εκκλησία να καταστρέψει τη σύμμαχο πόλη Μυτιλήνη, που στασίασε, και να υποδουλώσει τους κατοίκους της. Το ψήφισμα ευτυχώς ακυρώθηκε μια μέρα μετά, εφόσον επικράτησαν ψυχραιμότερες φωνές. Παρόμοιο ψήφισμα ο Κλέων πρότεινε και κατά της Σκιώνης το 423 π.Χ., το οποίο υλοποιήθηκε με την άλωση της πόλης στα 421, αφού ο ίδιος ο Κλέων είχε σκοτωθεί.

Ο Κλέων έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο στα γεγονότα της Σφακτηρίας (425 π.Χ.), τη σημαντικότερη ίσως επιτυχία των Αθηναίων κατά των Σπαρτιατών κατά τον Αρχιδάμειο Πόλεμο, γεγονός που αύξησε το κύρος και την επιρροή του στην πόλη. Πιθανότατα πρωτοστάτησε και στην επιτυχή ψήφιση του νόμου που διπλασίασε τον φόρο των συμμάχων στα 424 π.Χ. Ο Κλέων σκοτώθηκε στη μάχη της Αμφίπολης το 422 π.Χ. Στην ίδια μάχη σκοτώθηκε και ο Σπαρτιάτης στρατηγός Βρασίδας, επίσης υπέρμαχος του πολέμου μέχρις εσχάτων. Οι θάνατοι των δύο κατέστησαν εφικτή τη λεγόμενη «Ειρήνη του Νικία» στα 421 π.Χ.

ΚΛΕΩΝ ΚΑΙ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ

Τόσο ο Αριστοφάνης όσο και ο Θουκυδίδης περιγράφουν τον Κλέωνα ως ικανό, αλλά τραχύ και χυδαίο ρήτορα, που επιδιδόταν σε ακρότητες τόσο ως προς τις υποσχέσεις του προς τον λαό όσο και ως προς τις κατηγορίες που εξακόντιζε κατά των αντιπάλων του.

Οι Σφήκες είναι το δεύτερο κατά σειρά έργο του Αριστοφάνη στο οποίο μετά βεβαιότητας ο ποιητής επιτίθεται κατά του Κλέωνα. Το πρώτο ήταν οι Ιππείς του 424 π.Χ., στο οποίο ο Κλέων «κρυβόταν» (όχι και τόσο καλά J ) πίσω από τον Παφλαγόνα, τον δούλο που παρέσυρε το αφεντικό του, τον Δήμο, σε ένα σωρό λανθασμένες ενέργειες και αποφάσεις. Η χαμένη κωμωδία του Αριστοφάνη Βαβυλώνιοι (426 π.Χ.) είχε ήδη προκαλέσει το ενδιαφέρον του Κλέωνα, ο οποίος, σύμφωνα με τη μαρτυρία του ιδίου του ποιητή, τον έσυρε στα δικαστήρια κατηγορώντας τον ότι συκοφάντησε με το έργο του το αθηναϊκό κράτος. Δεν είναι βέβαιο αν στους Βαβυλωνίους πρωταγωνιστούσε ο ίδιος ο Κλέων, αν και αναφορές σε αυτόν προφανώς γίνονταν.

ΦΙΛΟΚΛΕΩΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΒΔΕΛΥΚΛΕΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΟΥΣ ΣΦΗΚΕΣ

Η σύγκρουση μεταξύ Φιλοκλέωνα και Βδελυκλέωνα στους Σφήκες μπορεί να διαβαστεί σε ποικίλα επίπεδα: ως οικογενειακή διαμάχη πατέρα και γιου, ως έκφανση του περίφημου «χάσματος των γενεών», ως ταξική σύγκρουση, εφόσον ο Βδελυκλέων κινείται ανάμεσα στην ελίτ και υιοθετεί τους τρόπους της, ενώ ο Φιλοκλέων είναι αμετανόητα «λαϊκός» και, όπως αποδεικνύεται, αθεράπευτα «αγροίκος». Παρά ταύτα ο Αριστοφάνης, με τρόπο που μας εκπλήσσει, αφού στον Πρόλογο δηλώνει εμφατικά ότι η κωμωδία του αυτή «δεν θα πετσοκόψει πάλι το ίδιο πρόσωπο», την παρουσιάζει ως σύγκρουση ανάμεσα σε έναν άνθρωπο «που αγαπά τον Κλέωνα» και κάποιον «που τον βδελύσσεται».

Ο λόγος βεβαίως είναι αυτός: η στάση έναντι του Κλέωνα εκφράζει συνεκδοχικά την τοποθέτηση του καθενός Κωμικού Ήρωα στους τρεις πιο πάνω άξονες. Η στάση έναντι του Κλέωνα είναι στάση ζωής, στάση πολιτικής και στάση ηθικής. Ο Κλέων ήταν «ο βιαιότερος Αθηναίος της εποχής του» και ως εκ τούτου άνθρωπος εξορισμού διχαστικός. Τόσο η εσωτερική του πολιτική, η στάση του απέναντι στους πολιτικούς του αντιπάλους, όσο και η εξωτερική του πολιτική, η τοποθέτησή του έναντι των Λακεδαιμονίων και του πολέμου, παρήγαν σκληρές διενέξεις και βαθιά ρήγματα. Τη διχαστικότητα του Κλέωνα και των ομοίων του αποτυπώνει η διαίρεση που ο Κλέων επιφέρει όχι πλέον σε επίπεδο πόλεως αλλά σε επίπεδο οἴκου, δηλαδή στην πυρηνική μονάδα της πόλης. Αυτή η διάσπαση, η διασάλευση της τάξης, καθιστά τον Κλέωνα, αν και ο ίδιος δεν εμφανίζεται ως χαρακτήρας στο έργο, ως τον βασικό Ανταγωνιστή, τον κύριο εχθρό της Κωμωδίας, που από τη φύση της προωθεί τη σύνθεση, την αναγέννηση, την αρμονία.

Σχηματικά μεν αλλά χαρακτηριστικά, ο Κλέων παρουσιάζεται να διεκδικεί ως οπαδούς (και κατ᾽ ουσίαν ως θύματά του) ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας, κατώτερης τάξεως και χαμηλότερου μορφωτικού επιπέδου. Οι φτωχοί γέροντες, που τους αρέσει η μουσική του παλαιού τραγικού ποιητή Φρύνιχου, είναι περήφανοι που «δεν ξέρουν να παίζουν την κιθάρα» ή να φέρονται κομψεπίκομψα στο συμπόσιο, δηλαδή που δεν γνωρίζουν τους τρόπους της ελίτ, αποτελούν εύκολη λεία για τον Κλέωνα, καθώς δελεάζονται από τις παροχές που τους εξασφαλίζει (όπως είναι το δικαστικό αντιμίσθιο) – ελάχιστες παροχές σε σχέση με τα οφέλη που αποκομίζει ο ίδιος ο Κλέων.

Επιπρόσθετα, αν και αυτό δεν καθίσταται εντελώς σαφές στους Σφήκες (το αντιλαμβανόμαστε, όμως, αν κάνουμε τους απαραίτητους συσχετισμούς π.χ. με τους Αχαρνείς), οι γέροντες, που συμβατικά τοποθετούνται στη γενιά των «Μαραθωνομάχων» (δηλαδή είναι περίπου 80 χρόνων), βλέπουν στον Κλέωνα τον άνθρωπο που δείχνει να έχει αυτό που ο χορός ονομάζει «κεντρί», δηλαδή με τον «δυναμισμό», το «σφρίγος» και την «ορμή» του μπορεί να προστατεύσει τα συμφέροντα του αθηναϊκού κράτους έναντι των εσωτερικών και εξωτερικών του εχθρών, όπως η «Σπουδαιότερη Γενιά» των Αθηνών προστάτευσε την Αθήνα έναντι των βαρβάρων και επεξέτεινε την αθηναϊκή επιρροή σε ολόκληρο τον ελληνικό κόσμο.

Πάνω από όλα, όμως, ο «φιλοκλεωνισμός» παρουσιάζεται ως σύμπτωμα μιας βαθύτερης παθολογίας που ρίζωσε στην πόλη της Αθήνας και που δεν είναι εύκολο να την ξεριζώσει η κωμωδία, όπως σημειώνει ο Βδελυκλέωνας στον Επιρρηματικό Αγώνα. Ο φιλοκλεωνισμός οφείλεται στην αδυναμία των Αθηναίων να κρίνουν, να συγκρίνουν και να διακρίνουν – κεντρικό και επανερχόμενο θεματικό ρεύμα στις κωμωδίες που γράφει ο Αριστοφάνης κατά τη διάρκεια του Αρχιδαμείου Πολέμου. Ο Φιλοκλέων είναι ο μέσος Αθηναίος και ο φιλοκλεωνισμός η ασθένειά του.

Εδώ αντιλαμβανόμαστε και τη σύνδεση ανάμεσα στην Παράβαση και την πλοκή της κωμωδίας. Ο φιλοκλεωνισμός είναι παθολογία και μεταποιητικής φύσεως. Οι Αθηναίοι που δεν μπορούν να αντιληφθούν την αξία του Αριστοφάνη και να τον τοποθετήσουν εκεί που αξίζει στη συνείδηση τους (και στους δραματικούς αγώνες) είναι οι ίδιοι άνθρωποι που αντί να επιλέξουν τους κατάλληλους πολιτικούς ως κυβερνήτες στο καράβι της πολιτείας (την εικόνα αυτή προτάσσει ο δούλος Ξανθίας στον πρόλογο του έργου), επιλέγουν το αρπακτικό θηρίο που φωνασκεί περισσότερο.

Βέβαια, δεν πρέπει να φανταστούμε ότι ο «βδελυκλεωνισμός» προτάσσεται ως το απόλυτο πολιτικό ιδεώδες στους Σφήκες. Είναι ίδιον του Αριστοφάνη ως κωμικού ποιητή να κατευθύνει και προς τις δύο αντιτιθέμενες πλευρές τα βέλη της ειρωνείας του, να υποσκάπτει δηλαδή και τον χαρακτήρα (ή τις δυνάμεις) που φαίνεται να εκπροσωπούν το «Καλό» στο έργο.

Ο Βδελυκλέωνας απορρίπτει – και δικαίως – την κατηγορία ότι έχει τυραννικές βλέψεις. Δεν μπορεί όμως να αποσείσει εύκολα τη μομφή ότι είναι άνθρωπος ἔχων τρόπους φρυαγμοσεμνάκους, παραείναι δηλαδή φουσκωμένα τα μυαλά του και επιτηδευμένοι οι τρόποι του. Δεν μπορεί επίσης να διαλύσει τις υποψίες μας ότι, όσο κι αν τα κίνητρά του είναι αγαθότερα από τα κίνητρα του Κλέωνα, και αυτός επιζητεί να ελέγξει και να καθυποτάξει τον Φιλοκλέωνα ως την προσωποποίηση του αθηναϊκού δήμου. Η απόπειρα του Βδελυκλέωνα να αλλάξει τον πατέρα του εξαναγκάζοντάς τον να υιοθετήσει τους τρόπους της ελίτ, που είναι ξένοι προς τη φύση και την ιδιοσυγκρασία του γέροντα, αποτυγχάνει στο τέλος. Ο γέρος αποσπά από τη «μαθητεία» αυτή ό,τι του είναι ωφέλιμο: αποκτά και πάλι σφρίγος και ορμή νεανική (όσο κι αν ξεφεύγει λίγο – μάλλον πολύ).

Στο τέλος της κωμωδίας, όσο κι αν ο Βδελυκλέων τον κλείνει και πάλι βιαίως στο σπίτι, ο γέρος παραμένει εξίσου ανεξάρτητος (ή ανεξέλεγκτος!) όσο ήταν στην αρχή, αποδεικνύοντας στον γιο του πως όσα είπε στον Αγώνα δεν ήταν παντελώς αβάσιμα: μπορεί να παρασύρθηκε από τις υποσχέσεις του Κλέωνα και από την ελλιπή εικόνα που είχε για τα πράγματα· μπορεί η επιλογή του να ακολουθήσει τον δημαγωγό να ήταν πεπλανημένη και η αίσθηση ότι ασκούσε εξουσία υπερβολική ή και φαινομενική· εντούτοις, όμως, δεν ήταν ποτέ «δούλος» του Κλέωνα. Έπραττε όπως έκρινε πως τον συνέφερε να πράξει. Αυτό ακριβώς θα κάνει και τώρα!

Τώρα ξέρω τι σημαίνει φθήνια στην ψυχή

Δεν πονάει τόσο η απουσία σου τελικά. Νόμιζα πως θα δεν θα αντέξω, αλλά συνειδητοποιώ ότι η παρουσία σου ήταν αυτή που με πόναγε. Ναι, όπως ακριβώς σου τα λέω είναι. Μια παρουσία τοξική στη ζωή μου, που το φινάλε ήταν να χάσω εμένα.

Το μόνο που με θύμιζε ήταν η μορφή μου, όταν κοιταζόμουν στον καθρέφτη. Εξωτερικά ήμουν η ίδια. Εσωτερικά όμως είχα αλλάξει. Μου το έλεγαν αλλά δεν άκουγα, δεν το πίστευα. Θεωρούσα πως όλοι τους ήταν τρελοί, υπερβολικοί. Που πήγε το γέλιο σου, μου έλεγαν. Εσύ, ένα παιδί έξω καρδιά, πως κατάντησες έτσι;

Γελούσα μόνο όταν ήμασταν μαζί, γιατί τις υπόλοιπες ώρες ή μέρες κατά ένα περίεργο τρόπο φρόντιζες το γέλιο μου να το μετατρέπεις σε λύπη. Άραγε αυτή είναι η αγάπη που μου έταξες; Αν ναι, τότε χαίρομαι αφάνταστα που σου την έδωσα πίσω, γιατί τέτοια αγάπη εγώ δεν τη θέλω. Δεν είναι έτσι η αγάπη που ονειρεύομαι, η αγάπη που θέλω. Το μόνο που θα ήθελα ήταν να μπορούσα να γυρίσω τον χρόνο πίσω. Τον χρόνο που σπατάλησα τόσο άδικα. Το χρόνο που αφιέρωσα σε σένα και μόνο σε σένα. Αλλά αυτό βλέπεις δεν είναι εφικτό. Σε κρατάω πλέον σαν γερό μάθημα που πέρασα με άριστα.

Επέζησα.. Βλέπεις τώρα βρήκα τον εαυτό μου πάλι. Τώρα χαμογελάω πιο συχνά, χωρίς να σκέφτομαι τι θα βρεις πάλι να μου χαλάσεις το κέφι. Χαμογελάω και με αναγνωρίζουν οι δικοί μου άνθρωποι. Αυτοί που ήξεραν και ξέρουν τι είμαι.

Τώρα όμως ξέρω κι εγώ.
Τώρα ξέρω τι σημαίνει φθήνια στην ψυχή.
Τώρα ξέρω, πως ότι ό,τι λάμπει δεν είναι χρυσός.
Τώρα ξέρω, ότι δεν πρέπει να δίνεις χίλια πράγματα σε ανθρώπους, που ξέρουν να μετρούν μέχρι το δέκα.
Τώρα ξέρω, πως η μιζέρια δεν έχει χώρο στη ζωή μου, πόσο μάλλον οι μίζεροι άνθρωποι, που δεν θέλουν να χαρούν τη ζωή.
Τώρα ξέρω, πως τα μεγάλα λόγια κρύβουν μεγάλες απογοητεύσεις.
Τώρα ξέρω, πως οι κενοί άνθρωποι δεν γεμίζουν με τίποτα.
Τώρα ξέρω, πως πρέπει να απορρίπτω συμπεριφορές που με θίγουν.
Τώρα ξέρω, πως όσο πιο πολύ ταΐζεις έναν αχάριστο, τόσο πιο πολύ πεινάει.

Όσο για την αγάπη, έμαθα πως προϋποθέτει να έχεις καρδιά.

Τώρα ξέρω πως η αγάπη είναι για δυνατούς παίκτες και δίπλα μου θέλω άξιο συμπαίκτη.
Τώρα ξέρω ότι πλάι μου θέλω να περπατούν άνθρωποι που δεν μου στερούν το χαμόγελο.
Τώρα ξέρω ότι όταν μου λένε σε αγαπώ, να το δέχομαι μόνο όταν συνοδεύεται από πράξεις.
Και έμαθα πια στον κόσμο μου να επιτρέπω να μπαίνουν άνθρωποι με Α κι όχι ανθρωπάκια.

Ν. Καζαντζάκης: Πειθαρχία, να η Ανώτατη αρετή

Ήσυχα, καθαρά, κοιτάζω τον κόσμο και λέω: ‘Όλα τούτα πού θωρώ, γρικώ, γεύουμαι, οσφραίνουμαι κι αγγίζω είναι πλάσματα τού νου μου.

Ο ήλιος ανεβαίνει, κατεβαίνει μέσα στο κρανίο μου. Στο Ένα μελίγγι μου ανατέλνει ο ήλιος, στο άλλο βασιλεύει ο ήλιος.

Τ άστρα λάμπουν μέσα στο μυαλό μου, οι Ιδέες, οι άνθρωποι και τα ζώα βόσκουν μέσα στο λιγόχρονο κεφάλι μου, τραγούδια και κλάματα γιομώνουν τα στρουφιχτά κοχύλια των αυτιών μου και τρικυμίζουν μια στιγμή τον αγέρα.

Σβήνει το μυαλό μου, κι όλα, ουρανός και γη, αφανίζουνται.

«Εγώ μονάχα υπάρχω!» φωνάζει ο νους.

«Μέσα στα κατώγια μου, οι πέντε μου ανυφάντρες δουλεύουν, υφαίνουν και ξυφαίνουν τον καιρό και τον τόπο, τη χαρά και τη θλίψη, την ύλη και το πνέμα.

«Όλα ρέουν τρογύρα μου σαν ποταμός, χορεύουν, στροβιλίζουνται, τα πρόσωπα κατρακυλούν σαν το νερό, το χάος μουγκρίζει.

«Μα Εγώ, ο Νους, με υπομονή, με αντρεία, νηφάλιος μέσα στον ίλιγγο, ανηφορίζω. Για να μην τρεκλίσω να γκρεμιστώ, στερεώνω απάνω στον ίλιγγο σημάδια, ρίχνω γιοφύρια, ανοίγω δρόμους, οικοδομώ την άβυσσο.

«Αργά, με αγώνα, σαλεύω ανάμεσα στα φαινόμενα πού γεννώ, τα ξεχωρίζω βολικά, τα σμίγω με νόμους και τα ζεύω στις βαριές πραχτικές μου ανάγκες.

«Βάνω τάξη στην αναρχία, δίνω πρόσωπο, το πρόσωπό μου, στο χάος.

«Δεν ξέρω αν πίσω από τα φαινόμενα ζει και σαλεύει μια μυστική, ανώτερή μου ουσία. Κι ούτε ρωτώ, δε με νοιάζει. Γεννοβολώ τα φαινόμενα, ζωγραφίζω με πλήθια χρώματα φανταχτερό, γιγάντιο να παραπέτασμα μπροστά από την άβυσσο. Μη λες:

«Αναμέρισε το παραπέτασμα, να δω την εικόνα!» Το παραπέτασμα, αυτό είναι η εικόνα.

«Είναι ανθρώπινο έργο, πρόσκαιρο, παιδί δικό μου, το βασίλειό μου ετούτο. Μα είναι στέρεο, άλλο στέρεο Δεν υπάρχει, και μέσα στην περιοχή του μονάχα μπορώ γόνιμα να σταθώ, να χαρώ και να δουλέψω.

«Είμαι ο αργάτης της άβυσσος. Είμαι ο θεατής της άβυσσος. Είμαι η θεωρία κι η πράξη. Είμαι ο νόμος. Όξω από μένα τίποτα δεν υπάρχει.»

Χωρίς μάταιες ανταρσίες να δεις και να δεχτείς τα σύνορα του ανθρώπινου νου, και μέσα στ’ αυστηρά τούτα σύνορα αδιαμαρτύρητα, ακατάπαυτα να δουλεύεις — να ποιο είναι το πρώτο σου χρέος.

Με αντρεία, με σκληρότητα στερέωσε απάνω στο σαλευόμενο χάος το καταστρόγγυλο, το καταφώτιστο αλώνι του νου, ν’ αλωνίσεις, να λιχνίσεις, σα νοικοκύρης, τα σύμπαντα.

Καθαρά να ξεχωρίσεις κι ηρωικά να δεχτείς τίς πικρές γόνιμες τούτες, ανθρώπινες, σάρκα από τη σάρκα μας, αλήθειες:

α) Ο νους του ανθρώπου φαινόμενα μονάχα μπορεί να συλλάβει, ποτέ την ουσία·

β) κι όχι όλα τα φαινόμενα, παρά μονάχα τα φαινόμενα της ύλης

γ) κι ακόμα στενώτερα: όχι καν τα φαινόμενα τούτα της ύλης, παρά μονάχα τούς μεταξύ τους συνειρμούς-

δ) κι οι συνειρμοί τούτοι δεν είναι πραγματικοί, ανεξάρτητοι από τον άνθρωπο· είναι κι αυτοί γεννήματα του Ανθρώπου· ε)και Δεν είναι οι μόνοι δυνατοί ανθρώπινοι· παρά μονάχα οι πιο βολικοί για τις πραχτικές και νοητικές του ανάγκες.

Μέσα στα σύνορα τούτα, ο νους είναι ο νόμιμος Απόλυτος μονάρχης. Καμία άλλη εξουσία στο βασίλειό του Δεν υπάρχει.

Αναγνωρίζω τα σύνορα τούτα, τα δέχουμαι μ’ εγκαρτέρηση, γενναιότητα κι αγάπη, κι αγωνίζουμαι μέσα στην περιοχή τους άνετα σα να ’μουν ελεύτερος.

Υποτάζω την ύλη, την Αναγκάζω να γίνει καλός αγωγός του μυαλού μου. Χαίρουμαι τα φυτά, τα ζώα, τούς Ανθρώπους, τούς θεούς σαν παιδιά μου. Όλο το Σύμπαντο το νιώθω να σοφιλιάζει απάνω μου και να με ακλουθάει σα σώμα.

Σέ άξαφνες φοβερές στιγμές Αστράφτει μέσα μου: «Όλα τούτα είναι παιχνίδι σκληρό και μάταιο, δίχως αρχή, δίχως τέλος, δίχως νόημα». Μα ξαναζεύουμαι, πάλι, γοργά στον τροχό της Ανάγκης, κι όλο το Σύμπαντο ξαναρχινάει γύρα τρογύρα μου την περιστροφή του.

Πειθαρχία, να η Ανώτατη αρετή. Έτσι μονάχα σοζυγιάζεται η δύναμη με την επιθυμία και καρπίζει ή προσπάθεια του Ανθρώπου.

Να πως με σαφήνεια και με σκληρότητα να καθορίζεις την παντοδυναμία του νου μέσα στα φαινόμενα και την Ανικανότητα του νου πέρα από τα φαινόμενα — πρί να κινήσεις για τη λύτρωση. Αλλιώς δεν μπορείς να λυτρωθείς.

Ν. Καζαντζάκης, Ασκητική 

Βίκινγκς: Πώς κυριάρχησαν από τη Βόρεια Θάλασσα μέχρι τη Μεσόγειο

Οι Βίκινγκς ήταν στην κυριολεξία επιδρομείς. Το ουσιαστικό Viking στη μεσαιωνική γλώσσα της Σκανδιναβίας είχε την έννοια της πειρατείας ή της πειρατικής επιδρομής, ενώ ο όρος Viking προσδιόριζε τον πειρατή ή τον επιδρομέα

Αρχικά ο κόσμος των Βίκινγκς εξαπλωνόταν στις απέραντες εκτάσεις της Σκανδιναβίας. Αργότερα όμως απέκτησαν και υπερπόντιες αποικίες, με τις οποίες συνδέονταν διά θαλάσσης.

Εγκαταστάσεις των Βίκινγκς έχουν εντοπιστεί από τη Νέα Γη (Νew Foundland) του Καναδά μέχρι το Νοβγκορόντ της Ρωσίας και από το βόρειο ακρωτήριο της Νορβηγίας έως τη Νορμανδία της Γαλλίας.

Η περίοδος των Βίκινγκς άρχισε όταν αυτοί επιδόθηκαν σε πειρατείες τις τελευταίες δύο δεκαετίες του 8ου αιώνα μ.Χ. Οι επιδρομές συνεχίστηκαν τον 9ο και 10ο αιώνα, ενώ λιγόστεψαν τον 11ο αιώνα, όταν οι Βίκινγκς άρχισαν να εκχριστιανίζονται. Κατά τη διάρκεια αυτών των τριών αιώνων, πολλοί κάτοικοι της Σκανδιναβίας παρέμειναν γεωργοί, κυνηγοί, ψαράδες και τεχνίτες. Όμως και αυτοί συνέβαλαν στην πραγματοποίηση των υπερπόντιων πειρατικών επιχειρήσεων.

Για την εκτέλεση των επιδρομών έπρεπε να ναυπηγηθούν πλοία και να κατασκευαστούν όπλα. Επίσης, έπρεπε να συγκεντρωθούν τρόφιμα κατά τη διάρκεια του χειμώνα, πολλές άλλες προμήθειες, καθώς και τα είδη που απαιτούντο για τις εμπορικές συναλλαγές.

Η οικονομία των σκανδιναβικών χωρών δεν ήταν ίδια σε όλες τις χώρες. Η Δανία, η οποία σήμερα αποτελείται από τη χερσόνησο της Γιουτλάνδης και τα μεγάλα νησιά Σγάελαντ και Φιν, κατά την περίοδο των Βίκινγκς περιλάμβανε και τις νότιες επαρχίες της Σουηδίας Σκάνε, Χάλαντ και Μπλέκινγκε. Τότε, η χώρα καλυπτόταν από πυκνά δάση βαλανιδιάς και οξιάς. Μόνο λίγα εδάφη της Δανίας ήταν κατάλληλα για αγροτικές καλλιέργειες.

Οι Δανοί βασιλείς κατοικούσαν στο Ρόσκιλντε που βρίσκεται στο έφορο νησί Σγάελαντ. Επειδή οι αγροτικές καλλιέργειες δεν επαρκούσαν για όλους, οι Δανοί στράφηκαν στη θάλασσα.

Το εμπόριο με τη Γερμανία γινόταν μέσω των κοινών συνόρων, εκεί όπου συνδέεται η χερσόνησος της Γιουτλάνδης με τη βόρεια Γερμανία.

H Σουηδία, από την πλευρά της, διέθετε μεγάλη ποικιλία εδαφών, με διαφορετικό γεωγραφικό ανάγλυφο και κυμαινόμενες κλιματολογικές συνθήκες.

Βόρεια της επαρχίας Σκάνε, η χαμηλή πεδιάδα της Σμάλαντ δεν προσφερόταν για καλλιέργειες, ήταν αραιοκατοικημένη και αποτελούσε το φυσικό σύνορο με τη Δανία της περιόδου των Βίκινγκς. Στην κεντρική Σουηδία, η οποία καλύπτεται μέχρι σήμερα από μεγάλα δάση και διαθέτει γόνιμα εδάφη, κατοικούσαν οι Σβέαρ και οι Γκοετάρ.

Οι πρώτοι κατοικούσαν στην επαρχία Ούπλαντ και είχαν πρωτεύουσα την παλιά Ουπσάλα. Οι Γκοετάρ ζούσαν ανατολικά της λίμνης Βαενέρ. Κατά την περίοδο που έδρασαν οι Βίκινγκς άκμασε και το νησί Γκότλαντ, το οποίο βρίσκεται στη Βαλτική Θάλασσα.

Στη Φινλανδία, η οποία εκτείνεται ανατολικά της Βαλτικής, στην αρχή της περιόδου των Βίκινγκς άρχισαν να εγκαθίστανται και Σουηδοί.

Η Φινλανδία χαρακτηρίζεται από 55.000 λίμνες, οι οποίες συνδέονται μεταξύ τους, ενώ το μεγαλύτερο μέρος των εδαφών της καλύπτεται από δάση. Στην πεδιάδα που βρίσκεται κατά μήκος του Βοθνικού κόλπου και του κόλπου της Φινλανδίας είχαν εγκατασταθεί παλαιότερα οι Φινλανδοί, με τους οποίους αναμίχθηκαν οι Σουηδοί άποικοι.

Στη Νορβηγία, τα βουνά που ξεκινούν και υψώνονται από τις ακτές των φιόρδ αναγκάζουν τους λίγους κατοίκους της χώρας να στραφούν προς τη θάλασσα. Οι εγκαταστάσεις των Νορβηγών περιορίζονται στις μικρές ζώνες των γόνιμων εδαφών στον μυχό των φιορδ, τα οποία σχηματίστηκαν από τις αποθέσεις των ποταμών που εκβάλουν εκεί. Το μεγάλο φιόρδ Όσλοφιορδ ή Βίκιν διαθέτει δύο σχεδόν επίπεδες λεκάνες απορροής, την Όστερνταλ και την Γκούντμπραντσνταλ.

Στα βόρεια αυτών των πεδιάδων βρίσκεται η πλούσια αγροτική περιοχή Τρόντελαγκ, η οποία έπαιξε σημαντικό ρόλο κατά την περίοδο των Βίκινγκς.

Το ποικιλόμορφο γεωγραφικό ανάγλυφο της Σκανδιναβίας καθόρισε και την πορεία των μετακινήσεων των Βίκινγκς.

Οι Νορβηγοί στράφηκαν προς τη Δύση και έφθασαν στα νησιά Σέτλαντ, Όρκνυ και στις ακτές της Σκωτίας. Από εκεί μετακινήθηκαν προς τις Εβρίδες (στις δυτικές ακτές της Σκωτίας), την Ιρλανδία και την Ισλανδία.

Οι Σουηδοί, όπως και μερικοί Δανοί, κινήθηκαν προς ανατολάς και εγκαταστάθηκαν στις ανατολικές ακτές της Βαλτικής. Με αυτό τον τρόπο ήλθαν σε επαφή με τον μουσουλμανικό κόσμο της Ανατολής διαμέσου του ποταμού Βόλγα.

Το κύριο ρεύμα των Δανών μετακινήθηκε προς τις νότιες ακτές της Βόρειας Θάλασσας και κυρίως προς τα μέρη όπου ζούσαν οι Φρίσιοι. Τα πλούτη που διέθεταν οι Φρίσιοι παρακίνησαν τους Δανούς Βίκινγκς να αρχίσουν τις επιδρομές και να λεηλατήσουν πολλές φορές την πρωτεύουσα της Φρισίας, Ντόρεσταντ. Συνεχίζοντας τις επιδρομές προς δυσμάς, λεηλάτησαν τις ακτές της Γαλλίας, της Αγγλίας και της Ιρλανδίας.

Η κύρια περιοχή στην οποία εγκαταστάθηκαν οι Δανοί ήταν η ανατολική Αγγλία.

Οι λόγοι για τους οποίους οι Σκανδιναβοί ξεχύθηκαν από την πατρίδα τους προς την Ευρώπη, την Ασία και την Αμερική είναι άγνωστοι. Πιθανότατα η αναζήτηση πλούτου με τη μορφή πολύτιμων μετάλλων, δούλων, αγαθών ή εκτάσεων γης.

Επίσης, η αύξηση του πληθυσμού στη Σκανδιναβία, ενδεχομένως να εξανάγκασε τους Βίκινγκς να στραφούν προς το εξωτερικό. Αλλά και δυναστικές έριδες καθώς και η εγκαθίδρυση της βασιλικής ισχύος, ίσως να υποχρέωσαν κάποιους δυσαρεστημένους να αναζητήσουν την τύχη τους στα ξένα. Ωστόσο, η καλή ποιότητα των πλοίων τους ήταν αυτή που τους παρακίνησε να αναλάβουν αυτές τις ριψοκίνδυνες επιχειρήσεις.

Από την πρώτη στιγμή που οι Βίκινγκς άρχισαν τις επιδρομές, έφεραν σε απόγνωση τα θύματά τους. Στην Αγγλία ονομάζοντο «σφήκες με κεντριά» και «φοβεροί λύκοι», ενώ στην Ιρλανδία τους θυμόντουσαν ως «ανελέητους, καταραμένους, απόκοσμους και άθεους».

Οι Βίκινγκς επέπεσαν με μένος εναντίον της πλούσιας Εκκλησίας και οι κύριοι στόχοι τους ήταν τα μοναστήρια.

Τα μοναστήρια είχαν συγκεντρώσει εκκλησιαστικούς θησαυρούς και πολύτιμα αναθήματα. Επίσης, οι μονές διέθεταν τρόφιμα και κρασί. Εκτός αυτού διέθεταν μεγάλο πληθυσμό, οι δε μοναχοί, οι μοναχές και οι επίσκοποί τους, εάν αιχμαλωτίζονταν μπορούσαν να καταβάλουν λύτρα για να απελευθερωθούν.

Όπως είπαμε όμως η επιτυχία των επιδρομών των Βίκινγκς οφείλεται κατά κύριο λόγο στις εξαιρετικές ιδιότητες των πλοίων τους αλλά και στη ναυτοσύνη των ανδρών. Επιπρόσθετα, κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεών τους είχαν στη διάθεσή τους όπλα εξαιρετικής ποιότητας και αποδοτικότητας.

Τα όπλα των Βίκινγκς

Τα όπλα που χρησιμοποιούσαν οι Βίκινγκς στις επιθέσεις τους ήταν το σπαθί, το τσεκούρι, το δόρυ, το τόξο και τα βέλη. Από αυτά, το σπαθί και το τσεκούρι αποτελούσαν το καμάρι των Βίκινγκς και δεν τα αποχωρίζονταν ποτέ.

Γνωρίζουμε το είδος του σπαθιού που χρησιμοποιούσαν από τις αρχαιολογικές ανασκαφές στη Σκανδιναβία.

Ενώ όμως στη Σουηδία και τη Νορβηγία τα ευρήματα σε οπλισμό είναι πολυάριθμα, στη Δανία έχουν βρεθεί μόνο λίγα σπαθιά.

Επειδή τα όπλα αυτά βρέθηκαν σε τάφους, εικάζεται ότι ο μικρός αριθμός τους σχετίζεται με τις δοξασίες της χριστιανικής θρησκείας, η οποία είχε διαδοθεί νωρίτερα στη Δανία και σύμφωνα με την οποία απαγορευόταν η ταφή των νεκρών μαζί με τα όπλα τους.

Το σπαθί ήταν ασφαλώς το κύριο όπλο, που συνοδευόταν από το τσεκούρι. Λίγο πριν από την περίοδο των Βίκινγκς, το πλέον διαδεδομένο είδος σπαθιού, ειδικά στη Νορβηγία, ήταν το σπαθί με μία κόψη.

Ωστόσο οι Βίκινγκς προτιμούσαν το μακρύ σιδερένιο σπαθί με δύο κόψεις, του οποίου η λαβή απετελείτο από τέσσερα μέρη. Η λάμα συχνά έφερε εγχάρακτη και σπανιότερα ένθετη διακόσμηση από διαφορετικό μέταλλο. Συχνά, το σπαθί των Βίκινγκς ήταν ένα όπλο μεγαλείου και δόξας.

Οι ίδιοι αγαπούσαν την πολύχρωμη διακόσμηση των όπλων, της ιπποσκευής και των ενδυμάτων τους. Οι θήκες των σπαθιών τους αποτελούν σπάνια ευρήματα.

Έχουν βρεθεί τριγωνικές πτέρνες των θηκών, από ορείχαλκο. Τα πρώτα σπαθιά των Βίκινγκς ήταν απλά, αργότερα όμως είχαν μεγαλύτερους προφυλακτήρες, απ’ όπου άρχιζε η λαβή και πολύπλευρο σφαίρωμα.

Τα σπαθιά των Βίκινγκς διακρίνονται σε είκοσι κατηγορίες. Κάποιες από αυτές είναι οι ακόλουθες: δανικά, σουηδικά, νορβηγικά, απλά σκανδιναβικά, παλαιά και νέα. Επίσης, σπαθιά των Βίκινγκς έχουν βρεθεί και στα μέρη όπου αυτοί έδρασαν, όπως στην Αγγλία, στη Γαλλία, στην Ιρλανδία και την Ρωσία.

Όσον αφορά την προέλευση των σπαθιών, αυτά διακρίνονται σε σκανδιναβικά σπαθιά και σε σπαθιά εισαγωγής. Η κατασκευή ενός σπαθιού ήταν πολύπλοκη διαδικασία. Συχνά δεν ήταν έργο ενός μόνο τεχνίτη, αλλά περισσοτέρων.

Πιθανότατα υπήρχαν ειδικοί για τις λάμες και άλλοι για τις λαβές και τη διακόσμηση. Πολλά σπαθιά με διακόσμηση είχαν εισαχθεί στη Σκανδιναβία από διάφορα μέρη της Ευρώπης. Σπαθιά, τα οποία φέρουν την υπογραφή του εργαστηρίου κατασκευής, όπως ULFBERTH ή INGELRI, έχουν παραχθεί στο εξωτερικό (πιθανότατα στη Γαλλία).

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι οι σιδηρουργοί της Σκανδιναβίας είχαν τις απαιτούμενες γνώσεις για την κατασκευή καλών σπαθιών.

Οι μεγάλες ποσότητες σιδήρου και εργαλείων σιδηρουργικής που βρέθηκαν στις περιοχές των Βίκινγκς και ειδικότερα στη Νορβηγία αποδεικνύουν ότι η ειδικότητα αυτή της σιδηρουργίας ήταν πολύ προχωρημένη στη Σκανδιναβία. Ωστόσο, τα καλύτερα σπαθιά κατασκευάζοντο από τους Φράγκους. Υπάρχουν προς τούτο γραπτές αποδείξεις.

Οι αυτοκράτορες Καρλομάγνος και Κάρολος ο Φαλακρός είχαν επιβάλει εμπάργκο στην εξαγωγή σπαθιών και άλλων όπλων από το κράτος τους, οι δε παραβάτες τιμωρούντο με θάνατο.

Η απαγόρευση εξαγωγής όπλων επί Καρλομάγνου ίσχυε για τους γείτονες του κράτους του στην Ανατολή και τον Βορρά, δηλαδή τους Αβάρους και τους Βίκινγκς. Από τις απαγορευτικές διαταγές προς τους ιερωμένους, προκύπτει ότι οι Φράγκοι μοναχοί κατασκεύαζαν σπαθιά σε μυστικά σιδηρουργεία των μονών, τα οποία μεταπουλούσαν στους εχθρούς.

Η απαγόρευση του Κάρολου του Φαλακρού ίσχυε ειδικά για την αγορά όπλων από τους Βίκινγκς. Ο Κάρολος απορούσε γιατί οι τεχνίτες του βασιλείου του έπρεπε να προμηθεύουν τους αιμοσταγείς ληστές με τα καλύτερα σπαθιά του κόσμου.

Απόδειξη της καλύτερης ποιότητας των φράγκικων σπαθιών σε σχέση με τα σπαθιά των Βίκινγκς, μας παρέχεται στο έργο Gesta Caroli Magni (Ιστορία του Καρλομάγνου).

Σε αυτό εξιστορείται το ανέκδοτο του Φράγκου αυτοκράτορα, Λουδοβίκου του Γερμανού, ο οποίος, καθήμενος στον θρόνο του, δεχόταν δώρα υποτελείας από τους βασιλιάδες της Νορμανδίας.

Ανάμεσα στα δώρα ήταν και «σπαθιά της Σκανδιναβίας». Όταν ο αυτοκράτορας Λουδοβίκος τα έλεγξε με το έμπειρο χέρι του, μόνο ένα από τα σπαθιά θεωρήθηκε ότι άξιζε να το δεχθεί ως δώρο και έτσι δεν αποδέχθηκε τα υπόλοιπα σπαθιά που τα απέρριψε ως απαράδεκτα. Μολονότι αυτό το ανέκδοτο μπορεί να είναι φανταστικό, μας παρέχει την άποψη που είχαν οι Φράγκοι για τα σπαθιά των Σκανδιναβών.

Μια άλλη μαρτυρία περιλαμβάνεται στην έκθεση του Άραβα απεσταλμένου Ιμπν Φαντλάν, ο οποίος εκτός των άλλων έγραψε τις παρατηρήσεις του για το είδος των σπαθιών που έφεραν Ρώσοι έμποροι στη Βουλγαρία: «Τα σπαθιά είχαν φαρδιές επίπεδες λάμες, με εγχάρακτο διάκοσμο, σύμφωνα με τα φραγκικά πρότυπα».

Η περιοχή του ποταμού Ρήνου και της Κολωνίας ειδικότερα, φημιζόταν για την κατασκευή εξαιρετικής ποιότητας όπλων. Αναφέρεται ότι η Αγγλία εισήγαγε «σπαθιά Κολωνίας καλής ποιότητας». Άλλοι Άραβες περιηγητές και συγγραφείς αναφέρουν την εισαγωγή σπαθιών στην Ανατολή από την Ρωσία και τη Γαλλία (Φραγκία), διαμέσου Εβραίων εμπόρων.

Επίσης, οι Άραβες συγγραφείς αναφέρουν ότι οι μουσουλμάνοι πολλές φορές προέβαιναν στη σύληση των τάφων Ρώσων πολεμιστών για να αποκτήσουν τα υπέροχα σπαθιά που ήταν θαμμένα μαζί τους. Από τη διήγηση του Άραβα Ιμπν Φαντλάν συμπεραίνεται ότι πιθανότατα τα σπαθιά που εισάγοντο από την Ρωσία και τα σπαθιά των ρωσικών τάφων ήταν φράγκικης προέλευσης.

Οι Άραβες, που ήταν και αυτοί έξοχοι σιδηρουργοί και οπλουργοί, δεν θα υμνούσαν τόσο πολύ τα σκανδιναβικά σπαθιά (που ωστόσο ήταν φράγκικα), εάν αυτά δεν αποτελούσαν αντικείμενα θαυμασμού. Οι υποθέσεις αυτές έχουν και αρχαιολογική βάση.

Στην περιοχή Όλαντ της Βαλτικής βρέθηκαν πέντε σπαθιά με δαμασκηνή τεχνοτροπία, η οποία συνίστατο στην ένθετη διακόσμηση της σιδηράς λάμας του σπαθιού, δηλαδή με σφυρήλατο σύρμα αργύρου, χρυσού ή χαλκού εντός εγχάρακτων αυλακωτών περιγραμμάτων. Τα σπαθιά έφεραν την υπογραφή του κατασκευαστή ULFBERTH.

Πιθανότατα τα σπαθιά αυτά είχαν κατασκευαστεί από Φράγκους και είχαν εισαχθεί στη Βαλτική, προκειμένου να κατασκευαστούν οι λαβές τους στη Σουηδία, η οποία φημιζόταν για την κατασκευή εγχάρακτων ή αυλακωτών λαβών για σπαθιά. Μολονότι το σπαθί ήταν κοινό όπλο όλων των κρατών κατά την περίοδο που έδρασαν οι Βίκινγκς, το τσεκούρι είναι το ιδιαίτερο όπλο της Σκανδιναβίας.

Την εποχή των Βίκινγκς, το πολεμικό τσεκούρι ήταν ένα όπλο το οποίο, εάν δεν είχε καταργηθεί στην υπόλοιπη Ευρώπη, ήταν τουλάχιστον ξεπερασμένο για πολεμική χρήση και είχε εξελιχθεί σε ένα όπλο εραλδικό, τελετουργικό ή διακοσμητικό. Όμως στις χώρες της βόρειας Ευρώπης το πολεμικό τσεκούρι γνώρισε μια περίοδο αναγέννησης, όταν άρχισε να χρησιμοποιείται από τους Βίκινγκς.

Για τους λαούς της δυτικής Ευρώπης, που υπέφεραν τα πάνδεινα από τις επιδρομές των βορείων γειτόνων τους, το τσεκούρι με τη μακρά χειρολαβή και την πλατιά κόψη απετέλεσε το χαρακτηριστικό γνώρισμα των αιμοβόρων Βίκινγκς. Το γλυπτό από το νησί Λίντισφαρν της Αγγλίας παριστάνει μια ομάδα Βίκινγκς να πορεύεται με υψωμένα τα χέρια, στα οποία κρατούσαν τα δύο κυριότερα όπλα τους: το τσεκούρι και το σπαθί.

Το τσεκούρι αυτό είχε πολλές παραλλαγές, όμως διακρίνονται δύο χαρακτηριστικοί τύποι. Το παλαιότερο, που ονομαζόταν Skeggoex (τσεκούρι-γένι) αποτελούσε κληρονομιά του 8ου αιώνα, ενώ το πλατύ τσεκούρι με τις εκτεταμένες γωνίες και την καμπύλη πλατιά κόψη ήταν ένας νεωτερισμός, που διαδόθηκε γύρω στο έτος 1000 μ.Χ.

Η πλατιά κόψη του τσεκουριού κατασκευαζόταν συχνά από σίδηρο που είχε σκληρυνθεί και επικολληθεί κατόπιν στο όπλο. Αμφότεροι οι τύποι ήταν διακοσμημένοι με εγχάρακτα σχέδια και ένθετες αργυρές προσθέσεις. Ένα πολύ ωραίο τσεκούρι της εποχής των Βίκινγκς βρέθηκε στο δανικό φρούριο του Τρέλεμποργκ της νότιας Σουηδίας.

Είναι χαρακτηριστική η περιγραφή του Βυζαντινού ιστοριογράφου Μ. Ψελλού για τους Βαράγγους, οι οποίοι υπηρετούσαν ως βασιλικοί φρουροί στην Κωνσταντινούπολη. Ο Ψελλός, αναφερόμενος στο τελετουργικό της βασιλείας, όταν στον θρόνο του Βυζαντίου είχαν ανέλθει η Ζωή και η Θεοδώρα το 1042, λέγει τα εξής:

«Οι δύο αδελφές κράτησαν τη μορφή που είχαν θεσπίσει οι προγενέστεροι αυτοκράτορες. Και όταν αυτές κάθονταν στο θρόνο, δίπλα τους παρατάσσονταν οι ραβδούχοι, οι σπαθάριοι και το σώμα των βαρβάρων που κρατούν τον πέλεκυ στο δεξί τους ώμο». Οι βάρβαροι με τα τσεκούρια ήταν οι Βαράγγοι, όπως απεκαλούντο οι Βίκινγκς στο Βυζάντιο.

Το δόρυ ήταν ένα άλλο όπλο των Βίκινγκς και μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελούσε το τρίτο όπλο τους μετά το σπαθί και το τσεκούρι. Από τα όπλα αυτά δεν έχουν βρεθεί τα ξύλινα κοντάρια, αλλά μόνον οι μεταλλικές αιχμές. Αυτές είναι ωραία κατασκευάσματα, με μια οπή στη βάση για το κοντάρι. Η βάση της αιχμής πολλές φορές φέρει λοβούς, μια λεπτομέρεια χαρακτηριστική των Φράγκων οπλουργών.

Οι αιχμές των δοράτων αργότερα διακοσμήθηκαν με εγχάρακτα γεωμετρικά σχέδια. Τα δόρατα αυτά υποτίθεται ότι επιστρέφονταν μετά τη μάχη στον ιδιοκτήτη τους, εάν βέβαια αυτός επέστρεφε σώος.

Τέλος, οι Βίκινγκς χρησιμοποιούσαν τόξα και βέλη, τα οποία συνηθίζονταν και παλαιότερα. Σύμφωνα με τα σκανδιναβικά έπη, τα όπλα αυτά έπαιζαν σημαντικό ρόλο στις μάχες.

Ωστόσο, έως σήμερα δεν έχουν βρεθεί τόξα ή βέλη, παρά μόνο αιχμές των βελών. Αυτές έχουν βρεθεί σε πολλούς τάφους των Βίκινγκς, ακόμη και σε τάφους γυναικών.

Οι αιχμές αυτές είναι ισχυρές και επικίνδυνες, είχαν δε μεγάλη διατρητική ικανότητα, εάν τα βέλη εκτοξεύονταν από ισχυρό τόξο.

Έχουν βρεθεί δέσμες βελών που φθάνουν μέχρι τα είκοσι, συνήθως δε τοποθετούνταν σε κυλινδρικές φαρέτρες.

Ένα άλλο όπλο των Βίκινγκς, που χρησιμοποιείτο και ως εργαλείο, ήταν το μαχαίρι. To μαχαίρι, που είχε μια κόψη και λαβή από ξύλο ή κόκαλο, το έφεραν οι άνδρες στη ζώνη τους, ενώ οι γυναίκες το κρεμούσαν με μια αλυσίδα στον λαιμό τους. Αυτό αναφέρεται από τον Άραβα Ιμπν Φαντλάν στην περιγραφή του για τον Βόλγα. Σε τάφους της περιόδου των Βίκινγκς έχουν βρεθεί σκελετοί γυναικών με ένα μαχαίρι στο στήθος ή στη μέση.

Τα πιο σπουδαία αμυντικά όπλα των Βίκινγκς ήταν η ξύλινη ασπίδα, η μεταλλική θωράκιση και το σιδερένιο κράνος. Από τα όπλα αυτά έχουν βρεθεί ελάχιστα.

Όμως είναι γνωστά από περιγραφές σε κείμενα και από σκίτσα. Η ασπίδα ήταν στρογγυλή, επίπεδη και είχε μικρό πάχος. Συχνά ήταν διακοσμημένη, στο δε κέντρο ήταν ενισχυμένη με στρογγυλό μεσομφάλιο από σίδηρο. Ασπίδες αυτού του τύπου κρέμονταν από την κουπαστή του νορβηγικού τύπου πλοίου των Βίκινγκς, όπως αυτό που βρέθηκε στο Γκόκσταντ.

Η σιδερένια θωράκιση και το κράνος ανήκαν στον εξοπλισμό των ευγενών. Σε διάφορες παραστάσεις οι Βίκινγκς φέρουν κωνικά κράνη, κατασκευασμένα από δέρμα. Το σχήμα αυτό πιθανότατα είναι αντιγραφή κρανών ανατολικής προέλευσης. Πλεκτά που βρέθηκαν στην ανασκαφή του νορβηγικού πλοίου Όσεμπεργκ παριστάνουν άνδρες με λευκή θωράκιση, η οποία καλύπτει όλο το σώμα, επιπλέον δε φέρει και κουκούλα.

Από μια μελέτη για το είδος των όπλων που αποκαλύφθηκαν στους τάφους των Βίκινγκς, προκύπτει ότι στους περισσότερους από αυτούς υπήρχαν μόνο ένα ή δύο από τα κυρίως επιθετικά όπλα και μόνον σε έναν τάφο βρέθηκαν όλα τα όπλα μαζί (σπαθί, τσεκούρι, δόρυ, τόξο, βέλη και ασπίδα).

Ο πολεμιστής των Βίκινγκς που τον ονόμαζαν «Berserk», αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση. Ήταν ένας βίαιος, μισότρελος αγωνιστής, που διέθετε φοβερή δύναμη και κατεχόταν από πολεμικό πυρετό γνωστό ως «berserksgangr». Όταν έπαυε να βρίσκεται υπό την επίδραση αυτού του πυρετού και της καταστροφικής μανίας, τότε αποβλακωνόταν και έπεφτε σε λήθαργο!

Στο έπος Ynglinga Saga παρέχεται η πληροφορία, ότι ο πολεμιστής «Berserk», όταν συμμετείχε σε μάχη βρισκόταν υπό την επίδραση της μανίας του θεού Οντίν: «Ο θεός Οντίν, κατά τη διάρκεια της μάχης, κατόρθωνε να κατακεραυνώσει τους εχθρούς του με τύφλωση, κώφωση ή φόβο, με αποτέλεσμα τα όπλα τους να μην μπορούν να κόψουν περισσότερο από ραβδιά.

Οι δικοί του πολεμιστές δεν έφεραν θωράκιση και πολεμούσαν σαν λυσσασμένα σκυλιά ή λύκοι, που δάγκωναν τις άκρες των ασπίδων τους. Είχαν τη δύναμη βουβαλιών ή αρκούδων. Έσφαζαν τον εχθρό δίχως να πτοούνται από τη φωτιά ή τα σιδερένια όπλα».

Ο όρος «berserk» έχει την έννοια της γυμνής σάρκας (bare sark), δηλαδή δίχως θωράκιση ή και την έννοια της σάρκας της αρκούδας (bear sark), επειδή οι Βίκινγκς πίστευαν ότι ο άνθρωπος μπορούσε να πάρει τη μορφή των ζώων, όπως και τη δύναμή τους.

Εκτός από τους «Berserk» υπήρχαν και οι «Ulfhednar», δηλαδή αυτοί με το δέρμα λύκου, οι λυκάνθρωποι.

Αυτοί οι φανατικοί πολεμιστές μπορεί να θεωρηθούν ότι ήταν ψυχοπαθείς που του επέλεγαν για την εξαιρετική τους δύναμη και τη θηριωδία τους, ανήκαν δε σε μια ιδιαίτερη μονάδα, η οποία ενεργούσε επιθέσεις για λογαριασμό ενός φύλαρχου ή του βασιλιά. Έτσι, κατά τη διάρκεια μιας μάχης μπορούσαν να μεταδώσουν τη μανία τους στους υπόλοιπους συναγωνιστές τους.

Οι Βίκινγκς χρησιμοποιούσαν και άλογα, που ήταν τα αγαπημένα τους ζώα. Συχνά το άλογο και το σκυλί του πολεμιστή ακολουθούσαν τον κύριό τους και στον τάφο. Τα εξαρτήματα του αλόγου προσφέρονταν για λεπτομερή διακόσμηση.

Ο ιππέας των Βίκινγκς ήταν άξιος θαυμασμού. Στον λαιμό του αλόγου βρισκόταν η ξύλινη σαγή διακοσμημένη με ορείχαλκο.

Η σέλα του ζώου ήταν από ξύλο και τοποθετείτο αρκετά μπροστά, με αποτέλεσμα τα πόδια του αναβάτη να βλέπουν προς τα εμπρός. Οι αναβολείς, οι οποίοι είχαν εφευρεθεί στις στέπες τις Ασίας, στη Σκανδιναβία της περιόδου των Βίκινγκς διακρίνονταν σε δύο διαφορετικούς τύπους. Ο ένας τύπος είναι η σιδερένια παραλλαγή του απλού λουριού και ο άλλος αποτελείται από σιδερένιο κρίκο με διακόσμηση.

Επίλογος

Οι επιδρομές των Βίκινγκς στις οποίες αυτοί χρησιμοποίησαν τα φονικά τους όπλα, δεν σχετίζονται με τις μεταναστεύσεις των λαών, που πραγματοποιήθηκαν μετά από εξωτερικές πιέσεις. Από το 800 έως το 1100 δεν υπήρξε καμία πίεση στη Σκανδιναβία που θα κατέληγε στη μαζική έξοδο των κατοίκων του Βορρά.

Στη δυτική Ευρώπη, οι επιδρομές των Βίκινγκς είχαν μόνιμες επιδράσεις. Οι Βίκινγκς, μαζί με τους Κέλτες, τους Ρωμαίους, τους Σάξονες και τους Νορμανδούς συνέβαλαν στη διαμόρφωση του αμαλγάματος που χαρακτηρίζει τον βρετανικό λαό.

Η επίδραση των Βίκινγκς στην Ρωσία είναι μικρότερης σημασίας, επειδή ο αριθμός των Σουηδών που έδρασαν εκεί ήταν αμελητέος σε σχέση με τον γηγενή πληθυσμό.

Η επίδραση των Βίκινγκς στην κεντρική και νότια Ευρώπη είναι ανύπαρκτη. Το εμπόριο των Ρως (Βίκινγκς της Ρωσίας) κατά μήκος του Βόλγα και η συμμετοχή των Βαράγγων στην αυτοκρατορική φρουρά του Βυζαντίου δεν άλλαξε την ιστορία της περιοχής.

H κληρονομιά των Βίκινγκς περιορίζεται στην Dona Danaorum, δηλαδή στην καταστροφή, τη λεηλασία, την τρομοκρατία, τους βιασμούς, τις απαγωγές και την αγοραπωλησία ωραίων γυναικών, καθώς και τις δολοφονίες. Αργότερα κατανάλωσαν την ενέργειά τους στον αποικισμό.

Από αυτούς οι Ευρωπαίοι έμαθαν την κτηνωδία και την απληστία που τους διέκρινε.

Αντίθετα, οι Βίκινγκς έμαθαν πολλά από τα θύματά τους, μολονότι απαιτήθηκαν τριακόσια χρόνια για να εγκαταλείψουν την πρωτόγονη θρησκεία τους και τα βάρβαρα έθιμά τους, και να αποδεχθούν τον ακόμα πιο βάρβαρο χριστιανισμό.

Τα παιδιά των φιλοσόφων

Οι περισσότεροι από τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους ασκούσαν το ίδιο επάγγελμα: ήταν δάσκαλοι. Η σχέση τους με τους μαθητές τους σε πολλές περιπτώσεις διαρκούσε καθ’ όλη τη διάρκεια του βίου τους. Τι συνέβη όμως με τα δικά τους παιδιά; Τους δίδαξαν τη φιλοσοφία τους; Το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον αν ρίξουμε φως στη ζωή των φιλοσόφων που θεωρούσαν εαυτούς καθοδηγητές του βίου, σε εκείνους που διαμόρφωσαν μία θεωρία για την ευδαιμονία ως σκοπό της ζωής, που τη δίδαξαν με το υπόδειγμα του δικού τους βίου.

Ένας από τους πρώτους φιλοσόφους, τον 6ο π.Χ. αιώνα, ο Πυθαγόρας ο Σάμιος, ενάντια στην αυστηρότητα και μυστικοπάθεια της φιλοσοφίας του, νυμφεύτηκε τη Θεανώ. Φαίνεται ότι έζησαν ευτυχισμένοι μαζί με τα παιδιά τους, φιλοσοφώντας. Ο Πυθαγόρας παρέδωσε τη διεύθυνση της σχολής στη γυναίκα του, Θεανώ, για να την παραδώσει και αυτή με τη σειρά της στα παιδιά της. Ο Διογένης Λαέρτιος επικαλείται μία επιστολή όπου η κόρη του Πυθαγόρα, Δαμώ, επαινείται, καθώς ακολούθησε την εντολή του πατέρα της να «μην βγουν από το σπίτι τα υπομνήματα του Πυθαγόρα, ενώ θα μπορούσε να το κάνει κερδίζοντας πολλά χρήματα». Όπως σχολιάζει στη συνέχεια «η ίδια θεωρούσε την πενία και τις πατρικές εντολές πολυτιμότερες από τον χρυσό, παρά το γεγονός ότι ήταν γυναίκα» (8.42). Αλλά και ο γιος του Πυθαγόρα, Τηλαύγης, διαδέχθηκε τον ίδιο στη σχολή και υπήρξε δάσκαλος του μεγάλου Εμπεδοκλή. Ο πρώτος ιδρυτής ολόκληρης σχολής λοιπόν δημιούργησε μία οικογενειακή παράδοση – τη συνέχεια της οποίας δε γνωρίζουμε. Η αρχή όμως έχει γίνει. Γυναίκες μπορούν να διοικούν σχολές και να κρατούν κρυφά τα διδάγματα. Τι γίνεται όμως στη συνέχεια;

Πολλοί φιλόσοφοι δεν νυμφεύτηκαν (Πλάτωνας, Επίκουρος, Ζήνων ο Κιτιεύς). Η φιλοσοφία χρειάζεται ελεύθερο χρόνο. Η διαλεκτική συζήτηση, η μελέτη των έργων, η έρευνα της φύσης δεν απαιτούν απλώς χρόνο, αλλά την αφοσίωση του φιλοσόφου. Η φιλοσοφία και η ζωή είναι ένα. Βέβαια, κανείς δεν περιμένει από έναν άντρα να ασχοληθεί με το μεγάλωμα των παιδιών τον 5ο και τον 4ο π.Χ. αιώνα. Ίσως όμως με την ανατροφή των παιδιών; Εξάλλου, στις τόσες θεωρίες που διαμόρφωσαν η παιδεία αποτελεί πάντοτε το επίκεντρο. Οι φιλόσοφοι αρχίζουν να εργάζονται κυρίως ως δάσκαλοι. Ακόμη και οι σχολάρχες διδάσκουν. Τον 4ο π.Χ. αιώνα, όποιος ήθελε να θεωρείται μορφωμένος έπρεπε να φοιτήσει σε μία φιλοσοφική σχολή.

Μέσα σ’ αυτό το κλίμα, περιφέρεται ο Σωκράτης στην αγορά της Αθήνας. Η περίπτωσή του είναι πρωτόγνωρη. Δε χρειάζεται τίποτε το υλικό, ούτε καν πληρώνεται για τα μαθήματά του. Και όμως. Οι πλουσιότεροι και πιο δημοφιλείς νέοι της εποχής τον ακολουθούν πιστά, για να διδαχθούν από αυτόν. Η συνέχεια είναι γνωστή. Ο Σωκράτης καταδικάζεται σε θάνατο, στα 70 του χρόνια, και αφήνει πίσω του την οικογένειά του, τη σύζυγό του (παντρεύτηκε δύο φορές) και τα τρία του παιδιά. Στην πλατωνική «Απολογία» ο κατηγορούμενος Σωκράτης, αστειευόμενος, αναφέρεται στα παιδιά του, τα οποία ουδέποτε χρησιμοποίησε «για να τον λυπηθούν» οι Αθηναίοι ώστε να επηρεάσει την ετυμηγορία του δικαστηρίου:

«Γιατί εγώ, καλέ μου, έχω τους δικούς μου ανθρώπους. Και αυτό γιατί δεν φύτρωσα από δρυ ή από πέτρα αλλά από ανθρώπους, ώστε να έχω και συγγενείς και γιους, ω άνδρες Αθηναίοι. Ο ένας είναι νεαρός ήδη και τα άλλα δύο παιδιά. Αλλά κανένα από αυτά δεν έφερα εδώ για να σας παρακαλέσω να με αθωώσετε» Πλάτωνας, Απολογία Σωκράτους, 34d

Τι απέγιναν τα παιδιά του Σωκράτη; Ο Αριστοτέλης τα χρησιμοποιεί ως παράδειγμα ανοησίας, όταν στη Ρητορική του αναφέρεται στα «εκτός αγαθά», και ειδικότερα στην ευγενική καταγωγή που βασίζεται στην καταγωγή (ἡ δ᾽ εὐγένεια ἐντιμότης προγόνων ἐστίν):

«Οι απόγονοι των προικισμένων οικογενειών εκφυλίζονται σε μορφές παραφροσύνης (εἰς μανικώτερα ἤθη), όπως για παράδειγμα τα παιδιά του Αλκιβιάδη και του Διονύσιου του πρεσβύτερου· ενώ, οι απόγονοι των μετρημένων οικογενειών σε μορφές ανοησίας και νωθρότητας, όπως τα παιδιά του Κίμωνα, του Περικλή και του Σωκράτη» Αριστοτέλης, Ρητορική 1390b

Την ίδια εποχή με τον Σωκράτη, η Αρήτη, η κόρη του Αρίστιππου (ιδρυτή της Ηδονιστικής σχολής) διδάσκει στην Αθήνα τη θεωρία που έχει διδαχθεί από τον πατέρα της (την οποία θα κληροδοτήσει στον γιο της που θα ονομαστεί «μητροδίδακτος»). Τα παιδιά των φιλοσόφων μπορούν να διδαχθούν. Αρκεί οι γονείς τους να βρουν χρόνο. Τον χρόνο που αφιερώνουν στους μαθητές τους.

Πώς να γίνεις αθόρυβα αποτελεσματικός

Ποτέ δεν θα κερδίσεις αν έχεις ανάγκη να αποδεικνύεις ότι ανήκεις στους κερδισμένους. Αυτό είναι περίπου το μήνυμα του κεφαλαίου αυτού, που σας συμβουλεύει πώς να γίνετε αθόρυβα αποτελεσματικοί στις επιδιώξεις της ζωής σας. Οι απαντήσεις σας στο παρακάτω τεστ θα σας δείξουν πόσο αθόρυβα αποτελεσματικοί είσαστε τώρα.

1. Εκνευρίζεσαι όταν δεν καταφέρνεις να εξηγήσεις κάτι στους άλλους;
2. Νιώθεις υποχρεωμένος να αναγγείλεις τα επιτεύγματά σου στους άλλους;
3. Νιώθεις υποχρεωμένος να πεις στους άλλους ότι νίκησες κάποιον σε κάτι;
4. Θίγεσαι εύκολα από τα λόγια και τη συμπεριφορά των άλλων;
5. Δυσκολεύεσαι να πεις ψέματα, ακόμα κι αν αυτό είναι πιο λογικό ή πρακτικό;
6. Σου είναι δύσκολο να διεκδικήσεις το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή, χωρίς να νιώθεις ενοχή;
7. Νιώθεις να σε παρασύρει η κακή διάθεση των άλλων;
8. Σου συμβαίνει συχνά να λες ή να σκέφτεσαι; «Αυτός/αυτή δε με καταλαβαίνει»;
9. Νιώθεις ότι ο πόνος είναι κάτι φυσικό, ότι πρέπει να υποφέρεις σ’ αυτή τη γη;
10. Δυσκολεύεσαι ν’ απομακρυνθείς από ανθρώπους που θεωρείς ενοχλητικούς, όπως είναι οι μεθυσμένοι, οι φλύαροι κ.λπ.;
11. Συνήθως εξηγείς υπερβολικά τον εαυτό σου και θυμώνεις που είσαι υποχρεωμένος να το κάνεις;
12. Καταναλώνεις πολύ χρόνο αναλύοντας τις σχέσεις σου με τους φίλους και τους συγγενείς σου;

Οι καταφατικές απαντήσεις δείχνουν περιοχές θυματοποίησης, στην εξάλειψη των οποίων μπορείς να ασκηθείς. Αν πρέπει να εξηγείσαι στους άλλους, να τους κάνεις συνεχώς να σε καταλάβουν ή αν προσπαθείς πάντα ν’ αποδείξεις την αξία σου με τη συμπεριφορά και τα λόγια σου, τότε πάσχεις από την ασθένεια «έλλειψη αθόρυβης αποτελεσματικότητας».

ΠΩΣ ΝΑ ΓΙΝΕΙΣ ΑΘΟΡΥΒΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΣ

Τι σημαίνει αθόρυβα αποτελεσματικός; Η λέξη που υπογραμμίζεται εδώ είναι το αθόρυβα, αφού έχουμε μιλήσει λεπτομερώς σε άλλα μέρη του βιβλίου, για την αποτελεσματικότητα. Το να είσαι αθόρυβα αποτελεσματικός, σημαίνει να μη χρειάζεται να αναγγέλεις στους άλλους τις νίκες σου για να αποκτήσουν νόημα για σένα. Συχνά, βέβαια, είναι χρήσιμο να μιλάς στους άλλους για τα γεγονότα της ζωής σου θα γίνεις, όμως, ένα θύμα αν έχεις ανάγκη να πληροφορείς τους άλλους για να νιώσεις ικανοποίηση. Μόλις βάλεις τη λέξη ανάγκη στο λεξιλόγιό σου, θα βρεθείς στο έλεος των άλλων κι αν για οποιοδήποτε λόγο, αυτοί αρνηθούν ν’ αναγνωρίσουν την αξία ή τα επιτεύγματά σου, τότε εσύ θα καταρρεύσεις κι εκείνοι θα κινούν τα νήματά σου.

Η αθόρυβη αποτελεσματικότητα σημαίνει ακόμη ότι δε χρειάζεται να βομβαρδίζεις τους άλλους με τις νίκες σου. Αν έχεις ανάγκη να το κάνεις αυτό, θα δεις ότι οι άλλοι αντεπιτίθενται και προσπαθούν να σε υποβιβάσουν με κάποιο τρόπο. Κλειδί της αθόρυβης αποτελεσματικότητας είναι το πώς νιώθεις εσύ. Αν έχεις αυτοπεποίθηση, τότε θα σου αρκεί να είσαι εσύ ικανοποιημένος, γιατί ο εαυτός που ευχαριστείς έχει αξία. Αν, όμως, δεν έχεις αρκετή αυτοεκτίμηση, τότε θα ζητάς από τους άλλους να σε τροφοδοτούν με την εκτίμηση τους· κι εδώ αρχίζουν τα προβλήματα. Αν είσαι αναγκασμένος να αντλήσεις αυτή την ενθάρρυνση απ’ έξω, γίνεσαι εθελοντικά θύμα.

Ένα τυπικό παράδειγμα «φωναχτής μη-αποτελεσματικότητας» ήταν ο Ν., ένας έξυπνος τριαντάρης φίλος μου, που είχε χάσει τη δουλειά του πριν από μερικά χρόνια, όταν η εταιρεία του χρεοκόπησε. Ήρθε να με συμβουλευτεί γιατί δεν τα κατάφερνε να βρει δουλειά κι είχε φτάσει να μη βγάζει ούτε τα απαραίτητα. Όπως το τοποθέτησε ο ίδιος: «Για κάποιο λόγο δεν καταφέρνω να κάνω τις σωστές επαφές και φοβάμαι πως μπορεί να συνεχίσω να ψάχνω για πάντα».

Στις φιλικές συμβουλευτικές συναντήσεις μας γρήγορα φάνηκε πως ο Ν. ήταν ο πιο ανεξέλεγκτος επιδειξίας γνωριμιών στον κόσμο. Του ήταν αδύνατο να πει δυο λόγια χωρίς ν’ αναφέρει τις σχέσεις του με τον ένα ή τον άλλο μεγαλόσχημο, σχέσεις που στην πλειοψηφία τους ήταν φανταστικές. Ένα άλλο πράγμα που έκανε ο Ν., ήταν να περηφανεύεται παντού για τα κατορθώματά του και, όταν δεν είχε αρκετά, να φτιάχνει ψεύτικες ιστορίες. Με άλλα λόγια, ο Ν. δυσκολευόταν να κρατήσει κάτι μυστικό ή να αισθανθεί την έννοια της εσωτερικής περηφάνιας. Χρειαζόταν την αναγνώριση των άλλων, αλλιώς δεν ένιωθε καλά.

Όταν ο Ν. άρχισε να εξετάζει την ανάγκη του να είναι σημαντικός στα μάτια των άλλων, διαπίστωσε ότι η ανάγκη του αυτή οφειλόταν σε ένα πραγματικό αίσθημα απαξίας, που είχε προέλθει από το χάσιμο της δουλειάς του και την εντύπωση του αποτυχημένου, που είχε για τον εαυτό του. Είχε πιστέψει τόσο πολύ ότι η αξία του βασιζόταν στην επίδοσή του, ώστε όταν έπαψε να έχει επίδοση μόνο και μόνο επειδή η εταιρεία του -ο εργοδότης του- χρεοκόπησε, η αξία του εξαφανίστηκε. Προσπάθησε να εξισορροπήσει τα πράγματα, αποδεικνύοντας σε όλους πόσο «σπουδαίος ήταν». Όλοι, όμως, τον έπαιρναν είδηση και γρήγορα έγινε θύμα της χαμηλής του αυτοεκτίμησης. Όταν αναφερόταν στις υψηλές του γνωριμίες, οι φίλοι του απλώς τον αγνοούσαν. Όταν καυχιόταν, οι συγγενείς και φίλοι του ψυχραίνονταν. Άρχισε να βγαίνει απ’ την παγίδα αυτή μαθαίνοντας να κρατάει τις νίκες του για τoν εαυτό του και προσπαθώντας συνειδητά ν’ αποφύγει τον κομπασμό, τα μεγάλα λόγια και την επιδειξιομανία. Όταν υποχώρησαν αυτές οι συμπεριφορές, έγινε πιο ευχάριστος στους γύρω του, άρχισε να έχει περισσότερη αυτοπεποίθηση και, πάνω απ’ όλα, έπαψε να θυματοποιείται από την ίδια του τη στάση και τη συμπεριφορά.

ΔΥΟ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΖΩΗ

Όταν αρχίσεις να αναπτύσσεις την αυτοπεποίθηση σου, θα πάψεις να ζητάς από τους άλλους να ακούν πρόθυμα τις ιστορίες σου και θα βρίσκεις τη μοναξιά πιο παραδεκτή. Η προσωπική σου ζωή είναι σημαντικό μέρος της ύπαρξής σου και απαραίτητη για την αίσθηση της εσωτερικής σου ισορροπίας. Το να θέλεις να καταλαβαίνουν όλοι και να μοιράζονται οτιδήποτε σκέφτεσαι, νιώθεις, λες ή κάνεις, είναι μια αυτοθυματοποιητική στάση.

Επιπλέον, όταν δεν προσπαθείς πάντα να σε καταλαβαίνουν οι άλλοι και κρατάς κάποια πράγματα για σένα, αποφεύγεις να παρασύρεσαι από τους άλλους. Αυτό που συμβουλεύουμε δεν είναι μια στάση ερημίτη· σας προκαλούμε μόνο να θυμηθείτε πως έχετε το δικαίωμα της προσωπικής ζωής, καθώς και να προσέξετε αυτούς που είναι έτοιμοι να σας θυματοποιήσουν, εισβάλλοντας στις προσωπικές σας περιοχές ή, ακόμα χειρότερο, αρνούμενοι το δικαίωμά σας σε μια ιδιωτική ζωή. Ο Χένρι Ντέιβιντ Θορώ, που έζησε γύρω στα δύο χρόνια μόνος του στη λίμνη Γουόλντεν, έγραψε γι’ αυτό το συναίσθημα της προσωπικής ζωής στο έργο του Γουόλντεν:

Συχνά μου λένε: «Θα πρέπει να νιώθεις μοναξιά εδώ κάτω και να επιθυμείς να ‘σαι πιο κοντά με ανθρώπους»… Θα ‘θελα να τους πω τότε: «Γιατί να νιώσω μοναξιά; Δεν είναι ο πλανήτης μας στο Γαλαξία; Είναι καλό να είναι κανείς μόνος τον περισσότερο καιρό. Η συντροφιά με άλλους ανθρώπους, ακόμη και με τους καλύτερους, σύντομα σε κουράζει και σε ξεστρατίζει. Μ’ αρέσει να είμαι μόνος».

Βέβαια δε μπορούμε να είμαστε όλοι Θορώ, κι αυτός εδώ είναι ο εικοστός αιώνας παρ’ όλα αυτά οι παρατηρήσεις του ισχύουν και σήμερα. Δε χρειάζεται να βρίσκεσαι περιτριγυρισμένος από ανθρώπους ή να ζητάς πάντα να σε καταλαβαίνουν οι άλλοι για να νιώθεις ολοκληρωμένος. Αντίθετα, αν έχεις τέτοιες προσδοκίες ή αν αφήσεις τους άλλους να έχουν τέτοιες προσδοκίες από σένα, θα γίνεις θύμα. Χρειάζεται κάποιο θάρρος για να επιμείνεις στην προσωπική σου ζωή, κυρίως αν οι άλλοι επιμένουν ότι η επιθυμία σου για προσωπική ζωή ισοδυναμεί με απόρριψή τους. Είναι ανώφελο να το εξηγήσει κανείς αυτό στους περισσότερους ανθρώπους. Η μόνη λύση είναι να ασκήσεις το δικαίωμά σου πρακτικά. Κάνοντας το αυτό αρκετά συχνά, θα τους διδάξεις πώς θέλεις να σου φέρονται. Αν αποπειραθείς να μιλήσεις γι' αυτό, όσο περισσότερο το αναλύεις, τόσο πιο πολύ θα νιώθεις θυματοποιημένος και θα καταλήξεις να παραιτηθείς από την προσωπική σου ζωή.

A. SCHOPENHAUER: Ο κόσμος μας είναι ο χειρότερος όλων των δυνατών κόσμων

Διάλογος ανάμεσα στον Arthur Schopenhauer και τον Γάλλο δημοσιογράφο, συγγραφέα και θεωρητικό Frederic Morin (Μάρτιος 1858)

Σοπενχάουερ – Α , βλέπω πιστεύετε αφελώς στις λαϊκές επαναστάσεις. Δύσκολα θα συνεννοηθούμε. Η επανάστασή σας είχε υπέροχες εξάρσεις κι ίσως γι' αυτό να απέτυχε. Εκείνη που επιχειρήσαμε εμείς εδώ, πριν από δέκα χρόνια, ήταν, θεωρώ, αρκετά κουτή, αρκετά αστική για να πετύχει: όλοι – το ξέρετε ήδη- τη λοιδόρησαν, ακόμα κι ο Μαντόυφφελ.

Ο χαρακτήρας των ατόμων δεν αλλάζει – ηθικά – ποτέ, πώς λοιπόν ν’ αλλάξει των λαών;

Ας αφήσουμε όμως τις ανθρωπιστικές προσδοκίες, που ‘χουν το πλεονέκτημα να δίνουν κίνητρο για ζωή, και ας έρθουμε σε κάτι πιο σοβαρό. Πιστεύετε, όπως ο Λάιμπνιτζ, ότι ο πραγματικός κόσμος είναι ο καλύτερος των δυνατών κόσμων;

Morin – Δυσκολεύομαι πολύ να γνωρίσω, έστω και στο ελάχιστο, τον πραγματικό κόσμο και δεν έχω την τιμή να γνωρίζω τους δυνατούς κόσμους. Δεν μπορώ επομένως να ξέρω, αν κατέχουμε στην ιεραρχία τους, την πρώτη ή τη δεύτερη θέση, ούτε αν σχηματίζουν καν ιεραρχία ή κλίμακα, όπως το ονειρεύτηκε ο Λάιμπνιτζ. Δεν είμαι ούτε αισιόδοξος ούτε απαισιόδοξος: αγνοώ.

Σοπενχάουερ – Ε, λοιπόν , εγώ είμαι πιο προχωρημένος ή λιγότερο σκεπτικιστής από εσάς και διακηρύσσω ότι ο κόσμος μας είναι ο χειρότερος των δυνατών κόσμων.

Morin – Και οι αποδείξεις σας παρακαλώ;

Σοπενχάουερ – Πιστεύετε ότι με φέρνετε σε αμηχανία; Καθόλου. Έχω ένα επιχείρημα ατράνταχτο. Κοιτάξτε εκεί, στην προβλήτα, απ’ το παράθυρο. Βλέπετε να περνούν πολυάσχολοι αστοί και σκυφτοί εργάτες με τα εργαλεία τους. Πείτε μου, τι στριφογυρνάει στα σκοτεινά βάθη του μυαλού τους; Βρίσκετε περίπλοκη την ερώτησή μου; Ε, μα τον Θεό, όχι! Η έγνοια που τους φέρει – την ξέρετε καλά όσο κι εγώ -, που τους ζεύει στη δουλειά απ’ το πρωί ίσαμε το σούρουπο, που τους τρυπάει αδιάκοπα το μυαλό – όσων βέβαια έχουν – είναι, απλούστατα και πεζά, να ζήσουν. Ναι, για ένα κομμάτι ψωμί, όλοι – ή σχεδόν όλοι – εξαντλούνται, στραγγίζουν μέχρι σταγόνας τις δυνάμεις τους.

Α, μου μιλούσατε πρωτίτερα για ποια κι εγώ δεν ξέρω υπέροχη αναζήτηση ενός υπέρτατου σκοπού δικαιοσύνης κι ελευθερίας! Παιδί μου, επιτέψτε μου να σας αποκαλώ έτσι, αφού θα μπορούσα να είμαι παππούς σας -, παιδί μου, αυτό πάντα το ζήτημα στ' ανθρώπινα, το καθολικό κι αμείλικτο, που από παντού ορθώνεται: πώς θα φάμε, εγώ κι οι δικοί μου;

Επιστήμη, πολιτική, βιομηχανία, γεωργία, πόλεμος, διπλωματία, όλα λίγο- πολύ σχετίζονται μ’ έναν χυδαίο και συνάμα τρομακτικό σκοπό: το φαΐ – για να μην πω το μασούλημα.

Η ανθρωπότητα, με τα εκατομμύρια χέρια της και τη βοήθεια των εκατομμυρίων μηχανών της, αγωνίζεται όλες τις ώρες, κάτω απ’ όλους τους ήλιους, ενάντια στην ανυπότακτη φύση, για να της αποσπάσει τι; Μια φορβή, που με το ζόρι φτάνει – όπως όπως- για το μισό του ανθρώπινου είδους, και σαν βρεθεί, το μεγάλο κοπάδι ορμάει λαίμαργο, τρελαμένο, έξαλλο, απειλώντας καθένας με το τσιγκέλι τον βιαστικό γείτονά του. “Δικό μου το χοιρομέρι τούτο – πρέπει να φάω!” ουρλιάζει κάθε έθνος και να: ο πόλεμος, ο γιος της ανάγκης, αιώνιος σαν την πείνα.

Και στο εσωτερικό κάθε έθνους: επαρχίες, τάξεις, πόλεις, οικογένειες υπακούν στην ίδια βίαιη βουκέντρα της κοιλιάς! Ω – malesuada fames! -, θα ‘θελαν όλοι να ριχτούν, όπως τα έθνη, ο ένας στον άλλον, μα αφού δεν μπορούν να σφαχτούν ανοιχτά, αλληλισκοτώνονται, θα λέγαμε, μυστικά, με μιαν αμοιβαία εκμετάλλευση, όπου καθένας θέλει να ζει από την ψίχα του διπλανού του. “Και υπάρχουν ανάμεσά τους”, λέει η Γραφή, “εκείνοι που τρώνε τους ανθρώπους όπως εμείς το ψωμί”.

Πάρτε τώρα το ζωικό βασίλειο: κι εκεί ο ίδιος φρικτός νόμος. Όλη η ύπαρξη του ζώου είναι στα τέσσερα τούτα: να σκοτώνεις, να τρως, να χωνεύεις και να κοιμάσαι. Να κοιμάσαι, δηλαδή να ανακτάς τις δυνάμεις της προηγουμένης ώστε την επομένη να σκοτώνεις. Όσο για το φυτό – παρά τη φαινομενική του αθωότητα – είναι ακόμα χειρότερο. Δεν μετακινείται, δεν έχει αισθήσεις. Συνεχώς καταναλώνει, τρώει, δηλαδή καταστρέφει, ασταμάτητα, γιατί δεν έχει παρά μόνο μία και μοναδική λειτουργία: τη θρέψη, καθώς η αναπαραγωγή είναι, κατά βάθος, μια μορφή της θρέψης.

Και μη νομίζετε αγαπητέ μου κύριε, ότι τα λέω όλα αυτά ως ελεγεία. Βλέπω την παγκόσμια εκμετάλλευση, την εκμετάλλευση όλων απ’ τον καθένα και του καθενός απ’ όλους. Όμως, δεν διαμαρτύρομαι. Το ξαναλέω: είναι αναπόφευκτο φαινόμενο της φύσης των πραγμάτων. Όλα τα ζωικά και φυτικά είδη, συμπεριλαμβανομένου και του ανθρώπινου, δεν έχουν τα μέσα για να είναι αυτάρκη- καταδικασμένα σε ορέξεις και βάσανα, αγωνίζονται αναγκαστικά για να αποσπάσει το ένα απότο άλλο, με νύχια και με δόντια, το δικό του κομμάτι ζωής.

Κι ο πόλεμος δεν είναι μόνο ανθρώπου με άνθρωπο και ζώου με ζώο – όχι: Στο ήρεμο δάσος που μοιάζει να ονειρεύεται πέρα μακριά στο λιβάδι που γαληνεύει το βλέμμα του ποιητή, τα πάντα είναι πόλεμος, αδυσώπητη εξόντωση δέντρου από δέντρο, βλασταριού από βλαστάρι, ανθού από ανθό.Κάθε ρίζα εκτείνεται σιωπηλάκαι υπόγεια για να κλέψει την τροφή από την διπλανή της. Τα βρύα κι κισσόςσφιχταγκαλιάζονται γύρω απ’τη βαλανιδιά για να ρουφήξουν τον χυμό της. Κοιτάξτε το κακόμοιρο ξεραμένο αυτό φυτό. Όσα το περιστοιχίζουν το ‘χουν πνίξει με τη ζήλεια τους – το ‘χουν σκοτώσει. Α, αγαπητέ μου κύριε, τα φυτά είναι πιο ανελέητα απ’ τον άνθρωπο. Δεν μπορώ να διασχίσω τα δάση χωρίς φρίκη …