Εκκλησία και θνησιμότητα κατά τον πρώτο χρόνο της πανδημίας

Η αυταπάτη της δεισιδαιμονίας

Μετά την 1η δημοσίευση του Ιουνίου για το θέμα αυτό, επανερχόμαστε με το τέλος του 2020 για να έχουμε μια καλύτερη εικόνα τού τι έχει συμβεί και για να απαντηθεί πλήρως η δεισιδαιμονία ότι στην “Εκκλησία κολλάς μόνο Χριστό”, περί θείας κοινωνίας κ.λπ. Επίσης, φαίνεται το πόσο εύκολα κολλάνε και πεθαίνουν οι ιερείς από μια μεταδοτική ασθένεια, ειδικά αυτές τις μέρες που οι συνθήκες είναι σχετικά ελεγχόμενες για μεγάλο πλήθος του κόσμου, αλλά και την τεράστια ευθύνη που έχουν για την διασπορά και τους θανάτους που την ακολουθούν.

ΔΕΣ: 

Ιατρική και Χριστιανισμός

Χριστιανισμός και σώμα

Ο Ιησούς δεν γνώριζε ότι τα άπλυτα χέρια είναι φορείς μικροβίων!

Μέχρι τον Ιούνιο, η χώρα μας τα πήγε σχετικά καλά και αυτό γιατί ο αρχικός φόβος κράτησε την κυβέρνηση και τους πολίτες αρκετά συμμαζεμένους. Μετά ήρθε το καλοκαίρι και τα πάντα χαλάρωσαν, είτε λόγω κούρασης, είτε στην προσπάθεια να υπάρξει μια στοιχειώδης τουριστική και οικονομική κίνηση, αλλά από εκεί και πέρα τα πράγματα εξελίχθηκαν ιδιαίτερα δύσκολα, κάτι που φάνηκε μέσα στο φθινόπωρο.

Σημαντικά στοιχεία διασποράς πέρα από τα εισερχόμενα μέσω του τουρισμού και των μετακινήσεων, ήταν τα πανηγύρια του Δεκαπενταύγουστου, που απαγορεύτηκαν μεν, αλλά όλο και κάποιοι πανηγύρισαν. Αλλά η μεγάλη καμπή έγινε από την γιορτή του Αγίου Δημητρίου στην Θεσσαλονίκη και μετά, μαζί με τα συλλαλητήρια για την Χρυσή Αυγή, το Πολυτεχνείο κ.λπ., την ίδια ακριβώς εποχή. Από εκεί και πέρα είχαμε μια τεράστια αύξηση των θυμάτων, φθάνοντας στο τέλος του χρόνου στους 5 χιλιάδες νεκρούς. Θα δούμε την συμμετοχή της Εκκλησίας σε αυτή την αναζωπύρωση.

Η Εκκλησία έφερε βαρέως την απαγόρευση του Πάσχα και μόλις τα μέτρα χαλάρωσαν ξεσάλωσε. Τα συνθήματα που πρόβαλλε ήταν ότι “μέσα στην Εκκλησία δεν κολλάς ιό αλλά Υιό ”, “δεν κολλάς από το φίλημα των εικόνων”, “δεν κολλάς από το χειροφίλημα στους παπάδες” (αφού ως γνωστόν έχουν την “θεία χάρη” και οι παπάδες λατρεύουν την εξουσία), “δεν κολλάς από την Θεία Κοινωνία”, αφού πάντα μετά την καταλύουν (όπως ισχυρίζονται) και δεν παθαίνουν τίποτα (όπως επίσης ισχυρίζονται). Φέρνουν επίσης υποτιθέμενα ιστορικά παραδείγματα για τον παπά που κοινωνούσε τους λεπρούς, ή αυτούς που πάνε στα νοσοκομεία και φυσικά την φανταστική στατιστική ενός παρελθόντος που είναι στο μυαλό τους και μόνο, με παπάδες που δεν παθαίνουν ποτέ τίποτα από ασθένειες, μόνο που το παρόν είναι εδώ μπροστά μας και τους διαψεύδει.

Με αφορμή μια δημοσίευση στην Καθημερινή από τον θεολόγο Βασίλη Θερμό, από τους λίγους συμπαθείς και διαλλακτικούς, σε αντίθεση με τον υφὲρποντα φονταμενταλισμό που έχει αρχίσει να διαφαίνεται στην Εκκλησία και σε κάποιους πιστούς, που δείχνουν να θέλουν να συναντήσουν τον “κύριό” τους νωρίτερα, όπως εκείνοι οι πρώτοι μάρτυρες. Η απάντηση με Δέκα ερωτήματα για τους επιστημονικούς και θεολογικούς κινδύνους της Μετάληψης (δες στο παράρτημα) διαλύει όλες τις ιδεοληψίες που ακούγονται κατά καιρούς για το θέμα αυτό.

Ο φανατισμός αυτός δεν είναι νέος, υπήρχε πάντα μέσα στην Εκκλησία και επηρεάζει άμεσα ένα ποσοστό της ελληνικής κοινωνίας που υπολογίζω πρόχειρα γύρω στο 10-20% του συνόλου.

Τώρα όμως επειδή έχουμε μια θεομηνία έπρεπε κάτι να γίνει, να φανεί ότι η πίστη τους είναι αρκετή για να ξεπεράσουν το πρόβλημα. Έχουμε το ίδιο φαινόμενο με την απότομη διάλυση των μεσσιανισμών του 1ου αιώνα, από την ρωμαϊκή καταστροφή. “Αφού η πίστη κινεί βουνά μπορεί να αντιμετωπίσει ένα τόσο δα μικροβιάκι” και η χρήση της μαγγανείας που θεωρούν ότι κάνει θαύματα “θα τους σώσει”. Βλέπουμε ότι είναι σημαντικό να θεωρούν ότι η πίστη τους είναι ανώτερη και από την επιστήμη και από όλες τις άλλες θρησκείες-ομολογίες, γιατί μόνο τότε έχει νόημα να πιστεύουν. Αυτό φυσικά σε έναν νουνεχή είναι προφανώς λάθος, αλλά εδώ μιλάμε για πολλούς συνανθρώπους μας που έχουν περιορίσει το λογικό τους, όντας όπως όλοι μας από μικροί σε μια λανθάνουσα θεοκρατική κοινωνία, που ακόμα δείχνει τα δόντια της.

Πριν προχωρήσω στα στοιχεία, αξίζει να σημειωθεί ότι η τεράστια αντίδραση της Εκκλησίας δεν προέρχεται τόσο από το ποίμνιο όπως αναλύει ο Αλ. Σακελλαρίου στο Θρησκεία και Πανδημία στην Ελληνική Κοινωνία (σ. 169), αλλά από τους ίδιους τους φορείς της, ιεράρχες, ιερείς, παρατρεχάμενους ναών, συλλόγους ιερωμένων, θρησκευτικές και παραθρησκευτικές οργανώσεις κ.λπ., αφού οι στατιστικές δείχνουν μείωση της επιρροής της Εκκλησίας στην κοινωνία μας (σ. 163). Στο ίδιο το δοκίμιο του κου Σακελλαρίου, αναφέρεται η υποκρισία της Εκκλησίας πρωτίστως αλλά και της Πολιτείας μας, ενώ πρακτικά η Εκκλησία αντιδρά και σύρεται με το ζόρι και με ιδιαίτερη δυσκολία να υπακούσει στους κανόνες που και αυτό, σε πλείστες περιπτώσεις δεν έγινε και πολλοί ιερείς έκαναν και κρυφές λειτουργίες, λιτανείες , μεταλήψεις, κηρύγματα ανυπακοής (ο μητροπολίτης Κέρκυρας Νεκτάριος είναι ένα παράδειγμα) κ.λπ., να φαίνεται και να πλασάρετε συνέχεια, ότι η Εκκλησία υπάκουσε την Πολιτεία και έχουν αγαστή συνεργασία. Από την άλλη, η Πολιτεία μας ήταν ιδιαίτερα διαλλακτική και υποχωρητική.

Στην πραγματικότητα η Εκκλησία υπάκουσε όσο το έκανε και αυτό, στην ανάγκη και στην Επιστήμη και όχι στην Πολιτεία, την οποία θεωρεί ακόμα φέουδό της. Αξίζει να σημειωθεί ότι πλήθος των μελών της Εκκλησίας, ίσως πολύ περισσότεροι από τους μισούς, είναι φιλικά διακείμενοι ή οι ίδιοι διασπείρουν εξωφρενικές απόψεις ή και συνωμοσίες για την πανδημία, και τους εμβολιασμούς, η θεωρούν την Εκκλησία υπό διωγμό.

Θα γίνει λοιπόν μια απλή αναφορά στο πόσοι και ποιοι αρχιερείς της Ορθοδοξίας πέθαναν εξ αιτίας της πανδημίας και θα ακολουθήσει μια καταγραφή της επικαιρότητας με σειρά χρονολογίας με όσα ορθόδοξα θύματα του ιού, μπόρεσα να συλλέξω τα οποία έφθασαν στην δημοσιότητα και σίγουρα δεν είναι όλα, γιατί υπάρχουν πολλές περιπτώσεις που κρύβονται τα ονόματα, όπως οι αγιοταφίτες, ή υπόλοιποι της Ιεράς Συνόδου που κόλλησαν στο γνωστό τραπέζι μαζί με τον αρχιεπίσκοπο, ή στις διάφορες μονές που επικρατεί ομερτά. Δηλαδή το αποτέλεσμα είναι χειρότερο από όσο μπορώ να σας δείξω με τα στοιχεία αυτά.

Έχουμε λοιπόν τρεις αρχιερείς της επίσημης Εκκλησίας στην Ελληνική επικράτεια που πέθαναν τους παρακάτω:

Μητροπολίτης Καστορίας, Σεραφείμ
Μητροπολίτης Λαγκαδά, Ιωάννης
πρώην Μητροπολίτης Τρίκκης και Σταγών, Αλέξιος

Έχουμε έναν αρχιερέα του Παλαιού Ημερολογίου:
Μητροπολίτης Βεροίας και Ναούσης, Ταράσιος

Ακολουθεί μια λίστα με επιπλέον όλους τους υπόλοιπους ορθόδοξους αρχιερείς που πέθαναν από την ίδια αιτία.

Επίσκοπος του Βάλιεβο Μιλούτιν, Αγάπιος (Σερβία)
Eπίσκοπος Ζελεζνόγκορσκ και Λογκόφσκ, Βενιαμίν (Ρωσία), που είχε δηλώσει «ότι ο ιός είναι έργο του διάβολου και αν δεν θέλει ο Θεός δεν παθαίνει κανείς τίποτα».
Μητροπολίτης πρώην Αστραχανίου και Καμιζιάκ, Ιωνάς. (Jonah – Karpuhkin) (Ρωσία)
Αρχιεπίσκοπος Σουτσεάβας και Ρανταούτι, Ποιμήν (Ρουμανία)
Μητροπολίτης Τσεμποξάρυ και Τσουβασίας, Βαρνάβας (Ρωσία)
Επίσκοπος Τζιατλώβου, Πέτρος (Ρωσία)
Επίσκοπος πρώην Αναδίρ και Τσουκότκας, Σεραφείμ (Ρωσία)
Μητροπολίτης Αικατερινοδάρ και Κουμπάν, Ισίδωρος (Ρωσία)
Μητροπολίτηςς Δοροστόλου και Τσερβένου, Αμβρόσιος Βουλγαρία)
Μητροπολίτης Καζάν και Μητροπολίτης Καζάν και Ταταρστάν, Θεοφάνης (Ρωσία)
Μητροπολίτης Μαυροβουνίου και Παραθαλασσίας, Αμφιλόχιος (Σερβίας)
Μητροπολίτης Lazar (Samadbegishvili) of Borjomi and Bakuriani (Γεωργίας)
Αρχιεπίσκοπος Ιπεκίου, Μητροπολίτης Βελιγραδίου και Καρλοβικίου και Πατριάρχης των Σέρβων Ειρηναίος (Σερβίας)
Μητροπολίτης πρώην Τσελιάμπινσκ και Ζλατούστ, Ιώβ (Ρωσία)

18 αρχιερείς (μαζί τον ανεπίσημο παλαιοημερολογίτη) πέθαναν από τον ιό μέσα στο 2020.

Συνολικά το 2020 πέθαναν 33+1=34 ορθόδοξοι αρχιερείς, άρα σε λίγο πάνω από τους μισούς ο θάνατος είχε σχέση με την πανδημία και δεν τους βοήθησε ούτε η πίστη ούτε οι θρησκευτικές μαγγανείες όπως θεωρούν και διασπείρουν οι φανατικοί μαζί και πάρα πολλοί ιερείς από άμβωνος.

Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις που αποδεδειγμένα είχαμε διασπορά και θανάτους από εκκλησίες, γάμους και ιερές εκδρομές. Τα πρώτα θύματα άλλωστε στην χώρα, ήσαν και προήλθαν από τις γνωστές εκδρομές στους Αγίους Τόπους.

Στο παρακάτω χρονολόγιο, αναφέρονται 124 διαφορετικές περιπτώσεις προσβολής του ιού, διασποράς και θανάτων (αναφέρονται εδώ 46 περιπτώσεις θανάτων) σε ανθρώπους της Εκκλησίας ή από αυτούς, συνοδευόμενες με τους σχετικούς συνδέσμους για την τεκμηρίωση τους. Κάποιοι από αυτούς τους συνδέσμους είναι διπλοί ή αρχειοθετημένοι.

Για βοήθεια και ταξινόμηση είναι σημειωμένοι με κόκκινο οι θάνατοι, με μπλε όπου έχουμε αναφερόμενη ή πιθανή διασπορά από την Εκκλησία και με πράσινο οι ιερές υποκρισίες.

Χρονολόγιο εκκλησιαστικής πανδημίας

Αρχές Μαρτίου 2020
Εκδρομές (ιερές) από Ηλεία και Ιωάννινα Μακεδονία
https://www.youtube.com/watch?v=Tilh-VQvLxg
και Χαϊδάρι
https://www.youtube.com/watch?v=BluQksdPM6E

5/3/2020
Το ταξίδι στους Αγίους Τόπους και ο Γολγοθάς με τα 23 ελληνικά κρούσματα
https://www.news247.gr/koinonia/koronoios-to-taxidi-stoys-agioys-topoys-kai-o-golgothas-me-ta-23-ellinika-kroysmata.7596420.html
ή
http s ://archive.fo/AUzzM
&
Κορωνοϊός: Ντόμινο κρουσμάτων μετά το ταξίδι στους Αγίους Τόπους- Κεντρικό Δελτίο 5/3/2020 | OPEN TV
https://www.youtube.com/watch?v=zsJS5EGZNr0

4/3/2020
Ηλεία: Νοσηλεύεται ο ιερέας που συνταξίδεψε με τον 66χρονο στο Σινά και έκανε δηλώσεις – «Οι μισοί είχαμε πυρετό και βήχα»
https://www.protothema.gr/greece/article/981303/koronoios-ileia-o-iereas-pou-sudaxidepse-me-ton-66hrono-sto-sina-ehei-dekata-kai-viha-kai-kanei-diloseis/
http://archive.fo/0GnML

29/3/2020
Κρήτη: Ιερέας το 12 ο κρούσμα κορωνοϊού στο νησί -Σε καραντίνα η οικογένειά του
https://www.iefimerida.gr/ellada/iereas-12o-kroysma-koronoioy-stin-kriti
ή
https://archive.fo/fIQOs

12/3/2020
Έφυγε από τη ζωή ο παλαιοημερολογίτης Μητροπολίτης Βεροίας και Ναούσης Ταράσιος
https://www.inveria.gr/2020/12/efyge-apo-ti-zoi-o-palaioimerologitis.html

13/3/2020
Στην εκκλησία μετέβη το περασμένο Σάββατο ο ιατρός του Γενικού Νοσοκομείο Λευκωσίας που διαγνώστηκε με κορωνοϊό. Όπως αναφέρουν επιβεβαιωμένες πληροφορίες του Omega, ο ιατρός πέραν από τη συμμετοχή στη θεία λειτουργία, έλαβε και τη θεία κοινωνία.
https://www.npress.gr/world/koronoios-koinonise-se-ekklisia-ston/
ή
https://archive.fo/qToRJ

16/3/2020
ΚΥΠΡΟΣ: Ιερέας και Ψάλτης κεντρικού ναού της Λάρνακας θετικοί στον κορωνοϊό – Σε καραντίνα δεύτερος ιερέας
Πηγή της διασποράς του ιού στην ενορία της Λάρνακας φαίνεται να είναι ιεροψάλτης που ταξίδεψε στην Κύπρο από το Λονδίνο.
https://orthodoxia.info/news/κυπροσ-ιερέας-και-ψάλτης-θετικοί-στον/
ή
https://archive.fo/wfbIP

28/3/2020
Στο ΑΧΕΠΑ νοσηλεύεται το πρώτο κρούσμα από το Άγιον Όρος
https://orthodoxia.info/news/στο-αχεπα-νοσηλεύεται-το-πρώτο-κρούσμ/
ή
https://archive.fo/50paL

30/3/2020
Σε καραντίνα 50 προσκυνητές μετά το κρούσμα στο Αγιον Ορος –
O 55χρονος μοναχός από το μοναστήρι της Ξενοφώντος που προσβλήθηκε από τον κορωνοϊό παραμένει σε ειδικό θάλαμο στο νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ με ήπια συμπτώματα.
https://www.ethnos.gr/ellada/97038_koronoios-se-karantina-50-proskynites-meta-kroysma-sto-agion-oros

30/3/2020
Επίσκοπος της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας πέθανε από κορωνοϊό – και δύο ιερείς με τους οποίους συλλειτουργούσε. – Επίσκοπος του Βάλιεβο Μιλούτιν
https://www.skai.gr/news/world/apeviose-episkopos-tis-servikis-orthodoksis-ekklisias-pou-eixe-prosvlithei-apo-koronoio
&
– μολύνθηκε κατά τη διάρκεια μιας πομπής πιστών
https://www.skai.gr/news/world/apeviose-episkopos-tis-servikis-orthodoksis-ekklisias-pou-eixe-prosvlithei-apo-koronoio

31/3/2020
Τέσσερα κρούσματα στο Άγιον Όρος – Σε καραντίνα η Μονή Ξενοφώντος
https://www.star.gr/eidiseis/ellada/495379/korwnoios-tessera-kroysmata-to-agion-oros

5/4/2020
Η Ελληνοαμερικανική Κοινότητα θρηνεί εννέα μέλη στον Κοραναϊό – 6 άτομα που παρευρίσκοντο συμπεριλαμβανομένων 2 ιερέων, ένα είναι κρίσιμο.
https://www.greeknewsonline.com/greek-american-community-mourns-nine-members-to-the-coronavirus-6-persons-attending-ordination-get-the-virus-including-2-priests-one-is-critical/

9/4/2020
Ουκρανία: Θετικοί στον κορωνοϊό 26 μοναχοί του Εξαρχάτου της Μόσχας
https://www.skai.gr/news/world/oukrania-thetikoi-ston-koronoio-26-monaxoi-tou-eksarxatou-tis-mosxas
&
https://www.skai.gr/news/world/oukrania-thetikoi-ston-koronoio-26-monaxoi-tou-eksarxatou-tis-mosxas
&
Ο κορωνοϊός ξεγυμνώνει τη ρωσική Ορθοδοξία με αυτοκτονία δόκιμου μοναχού
https://roides.wordpress.com/2020/05/06/6may20/

27/4/2020
Επίσκοπος της Ρωσικής Εκκλησίας πέθανε από κορωνοϊό – Eπίσκοπος Ζελεζνόγκορσκ και Λογκόφσκ κ. Βενιαμίν.
https://www.romfea.gr/patriarxeia-ts/patriarxeio-mosxas/36797-episkopos-tis-rosikis-ekklisias-pethane-apo-korono%CF%8Ao

28/4/2020
Εκοιμήθη ο διάκονος Νικηφόρος Οβτσινικοφ μετά από σύντομη μάχη με την ασθένεια. Nikifor (Ovchinnikov) of the Moscow dependency of the Solovki Monastery
https://orthochristian.com/130840.html

3/5/2020
Δύο ακόμα Ρώσοι κληρικοί απεβίωσαν εξαιτίας του κορωνοϊού, ο διάκονος Αντρέι Μολτσάνοφ (Andrei Molchanov) και ο πρωτοπρεσβύτερος Γιεβγκένι Κορτσουκόφ (Archpriest Evgeny Korchukov).
https://orthodoxia.info/news/κορονοϊοσ-νεκρός-ρώσος-επίσκοπος-πλη/

4/5/2020
Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης πρώην Αστραχανίου και Καμιζιάκ, Ιωνάς. (Jonah – Karpuhkin) (1941-2020) (Πατριαρχείο Ρωσίας). – Προσβληθείς από κορωνοϊό εκοιμήθη στη Μόσχα
http://markmarkou.sites.sch.gr/1992/new/ionas_karpuhin.htm

5/5/2020
Δήλωση του Επισκόπου Ζβενίγκοροντ Πιτιρίμ του Πατριαρχείου Μόσχας και Πρύτανη της Θεολογικής Ακαδημίας της Μόσχας, ο οποίος ασθένησε πρόσφατα από τον ιό Covid-19 και χρειάστηκε να νοσηλευτεί.
https://m.facebook.com/notes/dimitrios-maroulis/μάθημα-πανδημίας/10158914760492494/
&
https://orthodoxia.info/news/κορονοϊοσ-νεκρός-ρώσος-επίσκοπος-πλη/

8/5/2020
Κι άλλος Ρώσος υποκριτής παπάς προσβλήθηκε από κορωνοϊό –
Μισογύνης σεξιστής, που είχε χαρακτηρίσει τον ιό «εξαιρετικά χρήσιμο»
https://roides.wordpress.com/2020/05/12/12may20/

9/5/2020
Ρωσία – Εκοιμήθη ο ηγούμενος της Λαύρας του Αγίου Σεργίου από κορωνοϊό – αρχιμανδρίτη Τύχωνος (Μπαρσούκωφ)
https://orthodoxia.info/news/εκοιμήθη-ο-ηγούμενος-της-λαύρας-του-αγ/

10/5/20
Κορωνοϊός, Ρωσία: 12 ιερείς νεκροί από τον Covid 19 – Αιτία οι ανοιχτές εκκλησίες
https://www.flash.gr/world/1608306/koronoios-rosia-12-iereis-nekroi-apo-ton-covid-19-aitia-oi-anoixtes-ekklisies

15/5/2020
31 μοναχοί από τη Μονή Putna, διαγνώστηκαν με COVID-19 ROMANIA
https://www.corona24.news/c/2020/05/15/31-monks-from-putna-monastery-diagnosed-with-covid-19.html
ή
https://archive.fo/vDn2g

22/4/2020
Ουκρανική πόλη σφραγίστηκε μετά το ξέσπασμα του ιού σε μοναστήρι
Coronavirus: Ukrainian town sealed off after monastery outbreak
https://www.bbc.com/news/world-europe-52384575

6/5/2020
Συρορθόδοξος ιερέας στην ενορία του Αγίου Θωμά στο Harold Hill του Λονδίνου πέθανε από τον κορωνοϊό.
https://www.standard.co.uk/news/london/fleet-of-black-cabs-join-farewell-to-popular-driver-a4440611.html

20/5/2020
Ο Σεβασμιώτατος Αρχιεπίσκοπος Σουτσεάβας και Ρανταούτι, Ποιμήν. (1929-2020). (Πατριαρχείο Ρουμανίας). – Προσβληθείς από κορωνοϊό εκοιμήθη στο Βουκουρέστι
http://markmarkou.sites.sch.gr/1982/new/poimen_zainea.htm

28/5/2020
Τέσσερις (update-24.8, έξι) Ορθόδοξοι Επίσκοποι νεκροί από κορωνοϊό
https://roides.wordpress.com/2020/05/28/28may20/

1/6/2020
Third Russian Orthodox bishop died of COVID-19 related complications.Metropolitan Varnava of Cheboksary and Chuvashia – Βαρνάβας, Μητροπολίτης Τσεμποξάρυ και Τσουβασίας
https://orthodoxtimes.com/third-russian-orthodox-bishop-died-of-covid-19-related-complications/

6/6/2020
Ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Τζιατλώβου, Πέτρος. (1959-2020).
(Πατριαρχείο Ρωσίας). – Προσβληθείς από κορωνοϊό
http://markmarkou.sites.sch.gr/1992/new/petros_karpusiouk.htm

9/6/2020
Retired Russian Bishop Seraphim (Glushakov), a retired hierarch of the Russian Orthodox Church, reposed in the Lord – Seraphim’s repose is connected with the pandemic.
https://orthochristian.com/131805.html

15/7/2020
Λέσβος. Δυο καλόγεροι από τη βόρεια Ελλάδα έφεραν τον κορωνοϊό!
https://www.stonisi.gr/post/10075/dyo-kalogeroi-apo-th-voreia-ellada-eferan-ton-koronoio

28/07/2020
Κοροναϊός: Υπέκυψε Ιερέας από την Ξάνθη που νοσηλευόταν στην Αλεξ/πολη
https://xanthi2.gr/2020/07/28/κοροναϊός-υπέκυψε-ιερέας-από-την-ξάνθ/

8/8/2020
Αλεξανδρούπολη: Ιερέας θετικός στον κορωνοϊό
http://www.rthess.gr/article/110049/alexandroupoli-iereas-thetikos-ston-koronoio

8/8/2020
Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Αικατερινοδάρ και Κουμπάν, Ισίδωρος. (1941-2020). (Πατριαρχείο Ρωσίας). – Προσβληθείς από κορωνοϊό εκοιμήθη στο Κρασνοντάρ (Αικατερινοντάρ)
http://markmarkou.sites.sch.gr/1977/new/isidoros_kiritsenko.htm

09/8/2020
Λάρισα: Ιερέας που παραβρέθηκε σε γάμο, θετικός στον κορωνοϊό
https://www.iefimerida.gr/ellada/larisa-iereas-se-gamo-thetikos-ston-koronoio

12/08/2020
Θύμα του κορονοϊού ο αρχιμανδρίτης Αλέξιος Chehadeh, του Πατριαρχείου Αντιοχείας
https://orthodoxia.info/news/thyma-koronoioy-o-archimandritis-al/
http://archive.fo/7jjBg

15/8/2020
Εφιαλτική εξέλιξη. Με κορωνοϊό ιερέας – μεσήλικας ιερέας ναού της πόλης της Μυτιλήνης
https://www.stonisi.gr/post/10750/efialtikh-ekseliksh-me-koronoio-iereas-ypopto-kroysma-trofimos-ghrokomeioy-realtime

16/8/2020
Σε κατοίκους της Μεσαράς Ηρακλειου Κρήτης…ανάμεσά τους ένας ιερέας, η σύζυγός του και δύο ψάλτες εκκλησίας χωριού της περιοχής.
https://www.ant1news.gr/LocalNews/article/577091/koronoios-thetikoi-papas-papadia-kai-dyo-psaltes

18/8/2020
Βουλγαρία – Εκοιμήθη προσβεβλημένος από Covid-19 ο μητροπολίτης Δοροστόλου και Τσερβένου Αμβρόσιος
https://orthodoxia.info/news/ekoimithi-prosvevlimenos-covid-19-o-mitro/

20/8/2020
ΑΙΣΧΟΣ: Στοχοποιούν τη Θεία Κοινωνία για τα συμπτώματα σε γηροκομείο στη Θεσσαλονίκη
https://www.ekklisiaonline.gr/nea/eschos-stochopioun-ti-thia-kinonia-gia-ta-symptomata-se-girokomio-sti-thessaloniki/

25/8/2020
Θετικός στον κορωνοϊό αστυνομικός-ιερέας στο Μουζάκι
https://www.lawandorder.gr/Article/87149/astynomia/thetikos-ston-koronoio-astunomikos-sto-mouzaki

26/8/2020
Τους Αγιοταφίτες “χτύπησε” ο Covid-19.
7 συνολικά μέλη να είναι θετικά.
Συγκεκριμένα, εξ αυτών 4 Μητροπολίτες, 2 Αρχιμανδρίτες και ένας Διάκονος.
2 νοσηλεύονται στο Γαλλικό Νοσοκομείο Ιεροσολύμων, ενώ οι υπόλοιποι είναι ασυμπτωματικοί.
https://corfutvnews.gr/israil-tous-agiotafites-chtypise-o-covid-19/
ή
https://archive.fo/MFAFF

28/8/2020
Τρίκαλα. Θετικός στον κορωνοϊό ο πρωτοσύγκελλος της Μητροπόλεως Τρίκκης
https://orthodoxia.info/news/thetikos-ston-koronoio-o-protosygkell/
ή
https://archive.fo/LXMN7
Ο συγκεκριμένος είχε κάνει και δηλώσεις πριν για την θεία κοινωνία.
https://www.flash.gr/greece/1677327/mitropoli-trikkis-thetikos-ston-koronoio-protosygkelos-pou-elege-pos-den-kollaei-me-tin-koinonia

30/08/2020
Μυτιλήνη Δεκάδες κρούσματα covid-19 – προέκυψαν από τις εκκλησίες την περίοδο γύρω στον Δεκαπενταύγουστο.
https://agkidapress.gr/2020/08/30/δεκάδες-κρούσματα-covid-19-προέκυψαν-από-τις/

20/09/2020
Αν. Αττική: Ιερέας με κορωνοϊό έκανε αγιασμό σε Δημοτικό – Κινητοποίηση Τσιόδρα, κλείσιμο εκκλησιών
https://www.irafina.gr/an-attiki-iereas-me-koronoio-ekane-agiasmo-se-dimotiko-kinitopiisi-tsiodra-klisimo-ekklision/

21/9/2020
8 επιβεβαιωμένα κρούσματα στο Αγιον Ορος -Σε καραντίνα η Μονή Αγίου Παύλου
https://www.iefimerida.gr/ellada/koronoios-kroysmata-se-moni-toy-agioy-oroys
&
Αγωνία στο Άγιον Όρος μετά τα 13 κρούσματα – Ελέγχονται δεκάδες μοναχοί
https://www.in.gr/2020/09/23/greece/agonia-sto-agio-oros-meta-ta-13-krousmata-elegxontai-dekades-monaxoi/
&
Κορωνοϊός – Άγιον Όρος: Διασωληνώθηκε μοναχός – Το έντονο ενδιαφέρον Τσιόδρα
https://www.newsbomb.gr/ellada/story/1119895/koronoios-agio-oros-diasolinothike-monaxos-to-entono-endiaferon-tsiodra

23/09/2020
Θεσσαλονίκη: Θετικός στον κορωνοϊό ιερέας – Καταγγελία πως δεν έγινε ιχνηλάτιση
https://www.typosthes.gr/thessaloniki/228935_thessaloniki-thetikos-ston-koronoio-iereas-kataggelia-pos-den-egine-ihnilatisi
&
Θεσσαλονίκη: Iερέας νοσηλεύεται με κορωνοϊό σε κρίσιμη κατάσταση
https://www.makthes.gr/thessaloniki-iereas-nosileyetai-me-koronoio-se-krisimi-katastasi-314327

24/09/2020
Λάρνακα. Από μια βάπτιση μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο ο ιός-Η σημασία της τήρησης των πρωτοκόλλων
http://www.reporter.com.cy/local-news/article/726773/apo-mia-baptisi-metaferthike-sto-nosokomeio-o-ios-i-simasia-tis-tirisis-ton-protokollon

25/9/2020
Κορωνοϊός: Πέθανε 58χρονος ιερέας χωρίς υποκείμενα νοσήματα στην Θεσσαλονίκη.
https://www.newsit.gr/topikes-eidhseis/koronoios-pethane-58xronos-iereas-xoris-ypokeimena-nosimata-sto-axepa/3110113/
&
Θεσσαλονίκη: Κατέληξε 58χρονος ιερέας από κορωνοϊό- Συγκίνηση κι ανησυχία στα Μετέωρα
“ο ιερέας “κόλλησε” κορωνοϊό μετά από συνάντησή του με μοναχό του Αγίου Όρους στην Ιερισσό Χαλκιδικής, την οποία επισκέφτηκε με την σύζυγό του .”
https://www.makthes.gr/thessaloniki-katelixe-58chronos-iereas-apo-koronoio-sygkinisi-ki-anisychia-sta-meteora-314648

4/10/2020
Θετικοί ιερέας και ψάλτης στον Ιερό Ναό στον 'Αγιο Παντελεήμονα – O νοσηλευτής φερόμενος ως «ασθενής μηδέν» του γηροκομείου Αγ. Παντελεήμονα…. υποστηρίζοντας πως δεν είναι εκείνος ο ασθενής μηδέν που διέσπειρε τον ιό στους ηλικιωμένους του γηροκομείου (ο μόνος τρόπος να πάει από το γηροκομείο ο ιός στην Εκκλησία ήταν λογικά με την διαδικασία της θείας μετάληψης )
https://www.iefimerida.gr/ellada/koronoios-iereas-psaltis-agios-panteleimonas

8/10/2020
Θετικός στον κορωνοϊό ο Μητροπολίτης Μαυροβουνίου Αμφιλόχιος
https://www.pentapostagma.gr/ekklisia/6967541_thetikos-ston-koronoio-o-mitropolitis-mayroboynioy-amfilohios

1/10/2020
Έκλεισε ο Μητροπολιτικός Ναός της Κορίνθου
https://www.hlektra.gr/44396-2-koronoios-ekleise-o-mitropolitikos-naos-tis-korinthoy-meta-apo-kroysma/

5/10/2020
Αγωνία για τον Αρχιεπίσκοπο Κρήτης Ειρηναίο – Το νέο ιατρικό ανακοινωθέν
https://www.cnn.gr/ellada/story/237189/agonia-gia-ton-arxiepiskopo-kritis-eirinaio-to-neo-iatriko-anakoinothen
&
ΕΞΙΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟ ΚΡΗΤΗΣ ΕΙΡΗΝΑΙΟ – Νοσηλευόταν με κορωνοϊό
https://www.ekklisiaonline.gr/nea/exitirio-gia-ton-archiepiskopo-kritis-irineo/

15/10/2020
Στο Νοσοκομείο ο ιερέας που βγήκε θετικός στον κορωνοϊό – ιερέας από το Σιδάρι ήταν θετικός στον κορωνοϊό, όπως και η σύζυγος του.
https://www.corfupress.com/2020/ειδησεισ/ελευθερο/koinonia/στο-νοσοκομείο-ο-ιερέας-που-βγήκε-θετι/

20/10/2020
Θετικός στον κορωνοϊό βρέθηκε ένας ιερέας στην περιοχή της Αμαλιάδας που βρίσκεται αυτή την στιγμή σε κατ’ οίκον περιορισμό.
https://www.megatv.com/2020/10/20/amaliada-thetikos-ston-koronoio-iereas/

21/10/2020
Αχαΐα – κορωνοϊός: Μοναχός «θετικός» με όπλο την πίστη του!
http://www.pelop.gr/?page=article&DocID=599191

21/10/2020
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Θετικός στον κορωνοϊό ιερέας στο Ωραιόκαστρο
https://www.kathimerini.gr/society/561126364/thetikos-ston-koronoio-iereas-sto-oraiokastro/

22/10/2020
Αναστάτωση στην Ηλεία: Θετικοί στον κορωνοϊό ιερέας και η οικογένειά του
https://www.newsbeast.gr/greece/arthro/6752355/anastatosi-stin-ileia-thetikoi-ston-koronoio-iereas-kai-i-oikogeneia-toy

30/10/2020
Πέθανε από κορωνοϊό ο Μητροπολίτης Μαυροβουνίου και Παραθαλασσίας, Αμφιλόχιος
https://www.candiadoc.gr/2020/10/30/pethane-koronoio-o-mitropolitis-ma/
&
https://www.pentapostagma.gr/ekklisia/6971367_ekoimithi-o-mitropolitis-mayroboynioy-edine-mahi-me-ton-koronoio

30/10/2020
Εν τω μεταξύ, διασωληνωμένος στο νοσοκομείο (ΜΕΘ) παραμένει ο ιερέας από τη βόρεια Κέρκυρα,
https://www.corfupress.com/2020/ειδησεισ/ελευθερο/koinonia/πέθανε-βρετανίδα-που-νοσηλευόταν-με-κ/

1/11/2020
Θεσσαλονίκη: Θετικός στον κορωνοϊό ο Μητροπολίτης Ιερισσού, Αγίου Όρους και Αδραμερίου Θεόκλητος -Συμμετείχε στη δοξολογία στον Άγιο Δημήτριο
https://www.kathimerini.gr/society/561139777/thessaloniki-thetikos-ston-koronoio-o-mitropolitis-theoklitos-symmeteiche-sti-doxologia-ston-agio-dimitrio/
&
«Εγώ κοινώνησα, βλέπετε να έχω κορωνοϊό;», έλεγε ο Μητροπολίτης Θεόκλητος που κόλλησε τελικά
http://www.topontiki.gr/article/413463/ego-koinonisa-vlepete-na-eho-koronoio-elege-o-mitropolitis-theoklitos-poy-kollise

5/11/2020
Μια ωραία ιστορία κορονοϊού από την Νάξο – Δημήτρης Καμπουράκης
Άλλη μια ευσεβείς παρέα σε ιερό προσκύνημα από την Νάξο για τα Κύθηρα που διέσπειρε τον ιό σε όλο το νησί.
https://www.liberal.gr/apopsi/mia-oraia-istoria-koronoiou-apo-tin-naxo/333518

5/11/2020
Κορωνοϊός, Σερβία: Στο νοσοκομείο ο Πατριάρχης της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, Ειρηναίος
https://www.flash.gr/world/1715838/koronoios-servia-sto-nosokomeio-o-patriarxis-tis-servikis-orthodoksis-ekklisias-eirinaios

6/11/2020
Κέρκυρα: Πέθανε ο ιερέας που νοσηλευόταν με κορωνοϊό
https://www.aftodioikisi.gr/koinonia/kerkyra-pethane-o-iereas-poy-nosileyotan-me-koronoios/
&
Λαμία: Κατέληξε πριν από λίγο ο Ιερέας από την Βόρεια Κέρκυρα, ο οποίος νοσηλευόταν στην ΜΕΘ του Νοσοκομείου
https://www.lamiafm1.gr/κορωνοϊός-πέθανε-ο-ιερέας-που-νοσηλευ/

6/11/2020
Θετικοί στον κορωνοϊό τουλάχιστον 6 ιερείς στα Γιαννιτσά!
https://www.karatzova.com/2020/11/6.html

7/12/2020
Georgian priest who claimed pandemic was ‘fake’ dies of coronavirus
https://jam-news.net/in-georgia-a-priest-who-did-not-allow-to-disinfect-churches-died-of-coronavirus-news-pandemic/

7/11/2020
Και ο Τοποτηρητής της σερβικής Εκκλησίας του Μαυροβουνίου Ιωαννίκιος, με κορωνοϊό
https://roides.wordpress.com/2020/11/07/7oct20-3/

9/11/2020
Θετικός στον κορωνοϊό ο Ιερώνυμος Αιγιαλείας και Καλαβρύτων
https://dete.gr/thetikos-ston-koronoio-o-ieronymos-aigialeias-kai-kalavryton/
&
https://www.agriniopress.gr/thetikos-ston-koronoio-o-ieronymos-aigialeias-kai-kalavryton/

10/11/2020
Στο νοσοκομείο, αφού προσβλήθηκε από κοροναϊό, βρίσκεται ο 91χρονος Πατριάρχης Φιλάρετος της Ουκρανίας, ο οποίος είχε κατηγορήσει τους γκέι γάμους για την πανδημία
https://www.tovima.gr/2020/09/10/world/thetikos-ston-koronaio-o-patriarxis-filaretos/

10/11/2020
Συγκλονίζει ιερέας από την Κρήτη που νόσησε – “Να βλέπεις τον χάρο να έρχεται και να φεύγει”
https://www.thetoc.gr/koinwnia/article/koronoios-sugklonizei-iereas-apo-tin-kriti-pou-asthenise—na-blepeis-ton-xaro-na-erxetai-kai-na-feugei/

11/11/2020
Θετικός στον κορωνοϊό διαγνώστηκε ο επίσκοπος Ωλένης Αθανάσιος, βοηθός επίσκοπος της μητρόπολης Ηλείας.
https://orthodoxia.info/news/o-episkopos-olenis-athanasios-thetikos/

11/11/2020
Θετικός στον κοροναϊό ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Αναστάσιος – Μεταφέρεται με C-130 στην Αθήνα και σε ειδικό φορείο.
https://www.in.gr/2020/11/11/greece/thetikos-ston-koronaio-o-arxiepiskopos-alvanias-anastasios-metaferetai-c-130-stin-athina/

11/11/2020
Κορωνοϊός: Σε καραντίνα ο Αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος και όλα τα μέλη της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου!
https://www.newsit.gr/ellada/koronoios-se-karantina-o-arxiepiskopos-ieronymos-kai-ola-ta-meli-tis-diarkous-ieras-synodou/3139727/

12/11/2020
Κορωνοϊός: θετικοί τουλάχιστον 10 Μητροπολίτες
https://www.ant1news.gr/eidiseis/article/585849/koronoios-thetikoi-toylaxiston-10-mitropolites
&
κορωνοϊός Μητροπολίτες: Δύο Ιεράρχες κόλλησαν – Σε καραντίνα ο Αρχιεπίσκοπος
https://www.flash.gr/greece/1719979/koronoios-mitropolites-dyo-ierarxes-kollisan-se-karantina-o-arxiepiskopos

12/11/2020
Σε καραντίνα ο Μητροπολίτης Μυτιλήνης;
https://stonisi.gr/post/12883/se-karantina-o-mhtropoliths-mytilhnhs

14/11/2020
Ο Αμβρόσιος διαγνώστηκε θετικός στον κορωνοϊό
(Τον περασμένο Μάρτιο ο πρώην Αιγιαλείας και Καλαβρύτων, Αμβρόσιος, παρότρυνε τους πιστούς να ψεκάζονται με αγιασμό ως αποτελεσματικό φάρμακο κατά του κορωνοϊού)
https://www.athensvoice.gr/greece/690486_o-amvrosios-diagnostike-thetikos-ston-koronoio

15/11/2020
Θετικός στον κοροναϊό και ο Μητροπολίτης Βέροιας
https://www.in.gr/2020/11/15/greece/thetikos-ston-koronaio-kai-o-mitropolitis-veroias/
ή
https://archive.fo/L1DUi
&
Διαψεύδει ο Μητροπολίτης Βέροιας, Ναούσης και Καμπανίας Παντελεήμων την είδηση που δημοσιεύθηκε σε εκκλησιαστικές ιστοσελίδες και τον φέρει να έχει βρεθεί θετικός στον κορωνοϊό, αλλά και να βρίσκεται σε καραντίνα.
https://www.voria.gr/article/o-mitropolitis-verias-panteleimon-diapsevdi-oti-nosi-me-koronoio

15/11/2020
Εκοιμήθη ο Μητροπολίτης Λαγκαδά Ιωάννης, ήταν θετικός στον κορωνοϊό
https://www.iefimerida.gr/ellada/ekoimithi-o-mitropolitis-lagkada-ioannis-koronoios
&
Θυσίασε τη ζωή του για την Εκκλησία και την Πίστη: Συγκλονίζει ο γιατρός του Μητροπολίτη Λαγκαδά
https://www.ekklisiaonline.gr/nea/thysiase-ti-zoi-tou-gia-tin-ekklisia-ke-tin-pisti-sygklonizi-o-giatros-tou-mitropoliti-lagkada/
ή
https://archive.fo/OAHdY

16/11/2020
Θετικές στον κορωνοϊό εννέα μοναχές σε Μονή που είχαν επισκεφθεί ο Αμβρόσιος και ο Καλαβρύτων
http://www.topontiki.gr/article/415981/thetikes-ston-koronoio-ennea-monahes-se-moni-poy-eihan-episkefthei-o-amvrosios-kai-o
&
αυτη η είδηση διαψεύστηκε:
Βγάλανε θετικές στον κορωνοϊό μοναχές και το διαψεύδουν οι ίδιες.
https://www.agapwtonxristo.com/2020/11/blog-post_58.html

16/11/2020
Πάτρα: Ο κορωνοϊός τρύπωσε στην εκκλησία! Νόσησαν ο ιερέας, η παπαδιά και ο νεοκόρος
https://www.newsit.gr/topikes-eidhseis/patra-o-koronoios-trypose-stin-ekklisia-nosisan-o-iereas-i-papadia-kai-o-neokoros/3142336/

17/11/2020
Πέθανε από κορωνοϊό ο π. Χρήστος Γάλλος
https://newsique.gr/pethane-apo-koronoio-o-iereas-p-christos-gallos/

17/11/2020
ΚΟΡΟΝΟΪΟΣ: ΝΟΣΗΣΑΝ ΙΕΡΕΑΣ, ΠΑΠΑΔΙΑ ΚΑΙ ΝΕΟΚΟΡΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΑ
https://www.ekklisiaonline.gr/nea/koronoios-nosisan-iereas-papadia-ke-neokoros-stin-patra/
ή
https://archive.fo/X677Q

17/11/2020
Στην κλινική covid-19 νοσηλεύονται δυο κληρικοί της Μητροπόλεως Τρίκκης και Σταγών, εδώ και λίγες μέρες.
https://www.ekklisiaonline.gr/nea/koronoios-dyo-kliriki-tis-mitropolis-trikkis-thetiki/
ή
https://archive.fo/KG0Ms

17/11/2020
Καστοριά: Άλλος ένας θάνατος από κορωνοϊό στο Νεστόριο – Έφυγε από τη ζωή ο ιερέας της Καλλιθέας
https://www.kastorianiestia.gr/2020/11/allos-enas-thanatos-apo-koronoio-sto-nestorio-efyge-apo-ti-zoi-o-iereas-tis-kallitheas/
&
https://www.news.gr/ellada/article/2414518/koronaios-katelixe-49chronos-iereas-apo-tin-kastoria.html

17/11/2020
Θετικός στον κορωνοϊό ο επίσκοπος Αρούσας και Κεντρικής Τανζανίας, Αγαθόνικος
https://www.tribune.gr/religion/news/article/705733/thetikos-ston-koronoio-o-episkopos-tanzanias-agathonikos.html

17/11/2020
ΘΕΤΙΚΟΣ ΣΤΟΝ COVID-19 Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΚΙΤΡΟΥΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ –
α) Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης κ. Γεώργιος υποβλήθηκε σε τεστ μοριακού ελέγχου και βρέθηκε θετικός στον κορωνοϊό
γ) Ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Αρούσας και Κεντρικής Τανζανίας κ. Αγαθόνικος, αδελφός της Ιεράς Μονής Αγίου Διονυσίου Ολύμπου, εμφάνισε συμπτώματα κορονοϊού.
https://www.ekklisiaonline.gr/nea/thetikos-ston-covid-19-o-mitropolitis-kitrous-georgios/
ή
https://archive.fo/cQR5b

18/11/2020
ΑΠΕΒΙΩΣΕ ΑΠΟ ΚΟΡΩΝΟΪΟ ΥΠΑΛΛΗΛΟΣ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΥ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΥ
https://www.ekklisiaonline.gr/nea/apeviose-apo-koronoio-ypallilos-tou-ikoumenikou-patriarchiou

18/11/2020
Κύπρος – Θετικός στον κορωνοϊό ο Μητροπολίτης Κιτίου Νεκτάριος
https://www.reporter.com.cy/local-news/article/724340/thetikos-ston-koronoio-o-mitropolitis-kitioy-nektarios

19/11/2020
Νοσηλεύεται με κορωνοϊό ο Ιερώνυμος -Σε Μονάδα Αυξημένης Φροντίδας του «Ευαγγελισμού»
https://www.iefimerida.gr/ellada/me-koronoio-o-arhiepiskos-ieronymos-nosileyetai-ston-eyaggelismo

19/11/2020
Κορωνοϊός: Θετική μοναχή από Μονή των Μετεώρων – Μεταφέρθηκε στο Νοσοκομείο Τρικάλων
https://www.thetoc.gr/koinwnia/article/thetiki-ston-covid-19-monaxi-apo-moni-ton-meteoron/
&
https://www.thebest.gr/article/601088-aigialeia-mia-kalogria-enas-diakonos-kai-enas-dioikitikos-upallilos-tis-mitropolis-thetikoi-ston-koronoio

19/11/2020
Αλεξανδρούπολη: Νεκρή μοναχή από κορωνοϊό και πάνω από 20 κρούσματα στο Μοναστήρι της Μάκρης
https://www.evros-news.gr/2020/11/19/αλεξανδρούπολη-χαμός-νεκρή-μοναχή-κα/
ή
https://archive.fo/hLr4i

19/11/2020
Αιγιάλεια: Μια Καλόγρια, ένας διάκονος και ένας διοικητικός υπάλληλος της Μητρόπολης θετικοί στον κορωνοϊό
https://www.thebest.gr/article/601088-aigialeia-mia-kalogria-enas-diakonos-kai-enas-dioikitikos-upallilos-tis-mitropolis-thetikoi-ston-koronoio

20/11/2020
The Patriarchate of Georgia announced that Bishop Lazar (Samadbegishvili) of Borjomi and Bakuriani, passed away today, November 20, due to COVID-19 and other serious ailments.
https://orthodoxtimes.com/bishop-of-borjomi-and-bakuriani-reposed-in-the-lord-due-to-covid-19/

20/11/2020
Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Καζάν και Ταταρστάν, Θεοφάνης. (1947-2020)(Πατριαρχείο Ρωσίας). – Προσβληθείς από κορωνοϊό εκοιμήθη στο Καζάν
http://markmarkou.sites.sch.gr/2000/new/theofanis_azurkov.htm

20/11/2020
Απεβίωσε ο Αρχιεπίσκοπος Ιπεκίου, Μητροπολίτης Βελιγραδίου και Καρλοβικίου και Πατριάρχης των Σέρβων, Ειρηναίος από επιπλοκές του κορωνοϊού
https://www.naftemporiki.gr/story/1660608/apebiose-o-patriarxis-ton-serbon-eirinaios-apo-epiplokes-tou-koronoiou

20/11/2020
Τρεις μητροπολίτες της Βορείου Ελλάδας ασθενείς με κορωνοϊό, αλλά το κρύβουν
https://www.protagon.gr/epikairotita/treis-mitropolites-tis-voreiou-elladas-astheneis-me-koronoio-alla-to-kryvoun-44342170895
&
Αποκάλυψη: Το μυστικό κορονο-γεύμα των ιεραρχών με τον Αρχιεπίσκοπο στη Μονή Πετράκη – Ποιοι συμμετείχαν
https://www.newsitamea.gr/2020/11/20/apokalypsi-to-mystiko-korono-geyma-ton-ierarchon-ton-archiepiskopo-sti-moni-petraki-poioi-symmeteichan/

21/11/2020
Μαγνησία: Ιερέας βρέθηκε θετικός στον κορωνοϊό και ένα χωριό είναι… στο πόδι
https://www.ithessaly.gr/2020/11/blog-post_616.html

21/11/2020
Νάουσα: Πέθανε από κορωνοϊό 50χρονος ιερέας με υποκείμενα νοσήματα
https://www.naftemporiki.gr/story/1661098/thessaloniki-50xronos-iereas-pethane-apo-koronoio-sti-naousa

22/11/2020
Βελιγράδι – Στο νοσοκομείο με κορωνοϊό ο Μητροπολίτης Δαμπροβοσνίας Χρυσόστομος
https://www.tvopen.gr/watch/50030/stonosokomeiomekoronoioomhtropolithsxrysostomos

22/11/2020
Να συλλαμβάνονται οι ιερείς που αποκρύπτουν ότι έχουν κορωνοϊό
Η πιο τραγική και εξοργιστική πληροφορία όμως, την οποία μας μεταφέρουν μεγάλες εφημερίδες όπως το Βήμα και η Καθημερινή, είναι ότι αρκετοί κληρικοί πιστεύεται ότι αποκρύπτουν την ασθένειά τους.
https://www.larisacitynews.gr/2020/11/blog-post_943.html

26/11/2020
Καλαμάτα. κορωνοϊός: Πέθανε ιερέας λίγο μετά τη διασωλήνωσή του
https://newsique.gr/koronoios-pethanes-iereas-ligo-meta-ti-diasolinosi-tou/
&
https://newsique.gr/koronoios-pethanes-iereas-ligo-meta-ti-diasolinosi-tou/

26/11/2020
Κορωνοϊός: Διασπορά μετά τη διάσωση μοναχού στα Μετέωρα
https://www.ert.gr/eidiseis/ellada/kinonia/koronoios-diaspora-meta-ti-diasosi-monachoy-sta-meteora-video/

27/11/2020
Κορωνοϊός: Πέθανε 56χρονος Βολιώτης ιερέας – Ήταν πατέρας τεσσάρων παιδιών
“Σε ηλικία 56 ετών έφυγε από τη ζωή, από επιπλοκές του κορωνοϊού, ο εφημέριος του Ι.Ν. Ευαγγελιστρίας Γερακαρίου Αγιάς, π. Ιωάννης Πρασσάς, ο οποίος νοσηλευόταν στο Γενικό Νοσοκομείο Λάρισας.”
https://eleftherostypos.gr/ellada/666658-koronoios-pethane-56xronos-boliotis-iereas-%ce%aetan-pateras-tessaron-paidion/
&
Πέθανε από κορωνοϊό ο 56χρονος ιερέας της εκκλησίας στο Γερακάρι Αγιάς
https://www.onlarissa.gr/2020/11/27/pethane-apo-koronoio-o-iereas-tis-ekklisias-sto-gerakari-agias/

28/11/2020
Πέθανε ο αρχιμανδρίτης Λουκάς Λαλόπουλος από κορωνοϊό -Iεροκήρυξ της Μητροπόλεως Λαγκαδά
https://eretikos.gr/pethane-o-archimandritis-loykas-lalopoylos-apo-koronoio-ierokiryx-tis-mitropoleos-lagkada/370867

1/12/2020
Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης πρώην Τσελιάμπινσκ και Ζλατούστ, Ιώβ. (1938-2020).(Πατριαρχείο Ρωσίας). – Προσβληθείς από κορωνοϊό
http://markmarkou.sites.sch.gr/1975/new/iov_tivoniuk.htm

1/12/2020
Στο Τζάνειο εισήχθη ο μητροπολίτης Πειραιώς και Σαλαμίνος των Παλαιοημερολογίτων – κ. Γερόντιος
https://www.grtimes.gr/ellada/sto-tzaneio-eisichthi-o-mitropolitis-peiraios-ton-palaioimerologiton?_route_=ellada/sto-tzaneio-eisichthi-o-mitropolitis-peiraios-ton-palaioimerologiton

1/12/2020
Διασωληνώθηκε Αρχιμανδρίτης που κοινωνούσε πιστούς εν μέσω καραντίνας – της Ιεράς Μονής Αγίου Νεκταρίου στο Παλαιογράτσανο του δήμου Βελβεντού, Αυγουστίνος Μύρου.
https://www.pagenews.gr/2020/12/01/ellada/diasolinothike-arximandritis-pou-koinonouse-pistous-en-meso-karantinas/

1/12/2020
Θεσσαλονίκη: Εκοιμήθη ο αρχιμανδρίτης Λουκάς Λαλόπουλος – Νοσηλευόταν με κορωνοϊό
https://cityportal.gr/thessalonikh-ekoimhthh-o-arximandriths-loykas-lalopoylos-8211-noshleyotan-me-korwnoio,200977,1397,54,7

7/12/2020
Ροδόπολη Σερρών. Ο ιερομόναχος πατέρας Γαβριήλ, κατά κόσμον Μιχάλης Νικολαϊδης, 53 ετών πέθανε το μεσημέρι της Παρασκευής στη ΜΕΘ του νοσοκομείου Καβάλας, όπου νοσηλευόταν εδώ και μέρες με κορωνοϊό. Η κηδεία του έγινε χτες.
https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=2096866953776518&id=115879448541955&__cft__[0]=AZW79JrsCB1cbQi8kqwNPjaE0O34v5343LSOHKp62xIfz22BLqy8xtjfevUIVBy5cLoC_sttbG7H27q4QQHktyjdcOVw0htmFTbrsUWX-TyQL_60hBFghEi4cWowEfXYJfERqGRTwP0VsDlzBMT1Ny13&__tn__=%2CO%2CP-R
&
https://www.vimaorthodoxias.gr/nea/kavala-ekoimithi-sta-53-toy-o-p-michalis-nikola-dis-nosileyotan-stin-meth-me-koronoio

7/12/2020
Κορωνοϊός: Εκοιμήθη ο πρώην Μητροπολίτης Τρίκκης και Σταγών, Αλέξιος από επιπλοκές
https://www.ert.gr/frontpage/koronoios-ekoimithi-o-proin-mitropolitis-trikkis-kai-stagon-alexios-apo-epiplokes-video/

9/12/2020
Πέθανε μοναχός του Αγίου Όρους από κορωνοϊό – Έξι μονές σε καραντίνα
“Ένας μοναχός, στο Άγιο Όρος, κατέληξε από κορωνοϊό ενώ συνολικά έξι μονές βρίσκονται σε καραντίνα, η οποία οδεύει προς το τέλος της….νοσηλεύονται σε νοσοκομεία της Θεσσαλονίκης και του Πολυγύρου συνολικά επτά μοναχοί (τέσσερις στη Θεσσαλονίκη, τρεις στον Πολύγυρο), από τους οποίους ένας αντιμετωπίζει και υποκείμενα νοσήματα.”
https://www.npress.gr/greece/pethane-monachos-toy-agioy-oroys-apo-kor/
ή
https://archive.fo/muYxh
&
https://www.protothema.gr/greece/article/1073338/agion-oros-se-karadina-6-mones-enas-monahos-katelixe/

9/12/2020
Εκοιμήθη η Καθηγουμένη της Ι.Μ. Ρουσάνου Μετεὼρων, Φιλοθέη
https://www.romfea.gr/diafora/40919-ekoimithi-i-kathigoumeni-tis-im-rousanou-filothei

9/12/2020
Στο νοσοκομείο με κορωνοϊό ο Μητροπολίτης Καστοριάς Σεραφείμ
Καστοριά: Άλλοι πέντε ιερείς θετικοί στον κορωνοϊό
https://www.protothema.gr/koronoios-live/article/1073252/kastoria-alloi-pede-iereis-thetikoi-ston-koronoio/
&
Είχε κάνει δηλώσεις για την Θεία Κοινωνία
https://www.romfea.gr/pneumatika/35837-i-ellogos-pisti

10/12/2020
Λάρισα: Πέθανε από κορωνοϊό νεαρός ψάλτης
https://parallaximag.gr/epikairotita/larisa-pethane-apo-koronoio-nearos-psaltis

16/12/2020
Βελτιώνεται η υγεία του Μητροπολίτη – 2 αρχιμανδρίτες με covid π. Λούπος και π. Γεώργιος.
https://fouit.gr/2020/12/16/veltionetai-i-ygeia-toy-mitropoliti-pote-pairnei-exitirio/

19/12/2020
“Αμφιβάλετε ότι οι τόσο αγαπητοί πατέρες γνωστής σας μονής της Πελοποννήσου χτυπήθηκαν από τον κορονοιό και ένας έχασε την ζωή του;”
Ολοκληρωτισμοί και … «Ολοκληρωτισμοί» Του Μητροπολίτου Αργολίδος Νεκταρίου
https://www.neadrasis.gr/arthra/oloklirotismoi-kai-oloklirotismoi

21/12/2020
Λευκωσία. Θετικός στον κορωνοϊό ο Μητροπολίτης Τριμυθούντος Βαρνάβας.
http://larnakaonline.com.cy/2020/12/21/thetikos-ston-koronoio-o-mitropolitis-trimythountos-varnavas/

21/12/2020
Κύπρος – Θετικός διαγνώστηκε ο Επίσκοπος Μεσαορίας Γρηγόριος
https://m.kathimerini.com.cy/gr/kypros/synagermos-stin-arxiepiskopi-apo-kroysma-koronoioy

21/12/2020
Κορωνοϊός: Διασωληνωμένος στο Νοσοκομείο ο Μητροπολίτης Καστοριάς Σεραφείμ
https://eleftherostypos.gr/ellada/679902-diasolinomenos-sto-nosokomeio-o-mitropolitis-kastorias-serafeim/

25/12/2020
Κορωνοϊός: Εκοιμήθη ο πρωτοπρεσβύτερος της Μητρόπολης Φλωρίνης, Πρεσπών και Εορδαίας
https://www.iefimerida.gr/ellada/koronoios-ekoimithi-o-protopresbyteros-tis-mitropolis-florinis-prespon-kai-eordaias

28/12/2020
Πέθανε απο covid-19 ο Αρχιμανδρίτης Aυγουστίνος Μύρου – ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΣΕΡΒΙΩΝ ΚΑΙ ΚΟΖΑΝΗΣ
https://vetonews.gr/localnews/kozani/item/56936-pethane-apo-covid-19-o-archimandriths-aygoystinos-myroy

28/12/2020
Θετικός στον κορωνοϊό μετά από έλεγχο του ΕΟΔΥ, ο αρχιμανδρίτης Νικηφόρος Μανάδης και η 93χρονη μητέρα του – Ανακοίνωση της Ιεράς Μονής Κοσμά του Αιτωλού
https://kozanimedia.gr/archives/537377
&
Φόβοι για μεγάλη διασπορά του κορονοϊού μετά από χειροτονία σε Μονή σε χωριό της Κοζάνης. Πέντε ιερείς βρέθηκαν θετικοί στον ιό.
https://www.news247.gr/koinonia/synagermos-stin-kozani-thetikoi-pente-iereis-anisychia-gia-megali-diaspora.9100508.html
&
6 θετικά κρούσματα κορωνοϊού, σε επισκέπτες, προ εβδομάδος, της Ιεράς Μονής Κοσμά του Αιτωλού στην Άρδασσα Εορδαίας
https://kozan.gr/archives/322919

28/12/2020
Ο δαίμων Κοβίδιος δολοφόνησε δυο μεγάλες μορφές της Ορθοδοξίας – Εκοιμήθη εν Κυρίω ο πατήρ Πανάρετος Γρηγοριάτης, μοναχός της Ι.Μ. Οσίου Γρηγορίου του Αγίου Όρους
https://roides.wordpress.com/2020/12/29/29dec20/

30/12/2020
Κορωνοϊός στο Ανυφί: Με πυρετό ο παπάς στη Χριστουγεννιάτικη λειτουργία
https://anagnostis.org/article/koronoios-sto-anyfi-me-pyreto-o-papas-sti-hristoygenniatiki-leitoyrgia
&
Από τη χριστουγεννιάτικη λειτουργία κόλλησαν 15 κάτοικοι χωριού της Αργολίδας
https://www.in.gr/2020/12/29/greece/koronaios-apo-ti-xristougenniatiki-leitourgia-kollisan-15-katoikoi-xoriou-tis-argolidas/

30/12/2020
Μητροπολίτης Καστοριάς: Ο τρίτος ιεράρχης που χάνει τη ζωή του από κορωνοϊό σε δύο μήνες
https://www.newsbomb.gr/ellada/story/1152365/mitropolitis-kastorias-o-tritos-ierarxis-poy-xanei-ti-zoi-toy-apo-koronoio-se-dyo-mines
&
Εκοιμήθη ο μητροπολίτης Καστοριάς Σεραφείμ που νοσηλευόταν για κορωνοϊό
https://www.brakenews.gr/news-article.php?id=15036

31/12/2020
COVID 19: «Ξεφεύγει» η κατάσταση στον Δήμο Αλιάρτου, διασωληνώθηκε ιερέας
https://www.star.gr/video/eidiseis/ellada/374659?page=38
&
Δήμαρχος Αλιάρτου: Συρροή κρουσμάτων σε πιστούς που πήγαν σε εκκλησία τα Χριστούγεννα –
«Όλα ξεκίνησαν από τη συρροή πιστών στην ενορία του Αγίου Χαραλάμπους»,
https://www.ekklisiaonline.gr/nea/dimarchos-aliartou-syrroi-krousmaton-se-pistous-pou-pigan-se-ekklisia-ta-christougenna/

31/12/2020

Θετικός στον κορωνοϊό στον Άγιο Νεκτάριο Πατρών ο ιερέας, η παπαδιά ο πατέρας του τα 3 παιδιά του και ο νεοκόρος. Ο ναός μπήκε σε καραντίνα μαζί με τους υπόλοιπους ιερείς, ψάλτες και επιτρόπους. 

«Κλειστός» για τρεις μέρες Ναός της Πάτρας λόγω covid-19- Eντοπίστηκαν κρούσματα (thebest.gr)

Σχετικά:

Ο κορωνοϊός τράβηξε τη μάσκα της Ορθοδοξίας
https://roides.wordpress.com/2020/11/12/12nov20/

Εκοιμήθη αιφνιδίως ο Μητροπολίτης Πηλουσίου Νήφωνας
https://www.vimaorthodoxias.gr/nea/ekoimithi-aifnidios-o-mitropolitis-piloysioy-nifonas/

Θάνατοι ορθόδοξων αρχιερέων την τελευταία δεκαετία
2010 13
2011 13
2012 19
2013 15
2014 13
2015 14
2016 20
2017 22
2018 13
2019 21
ο μέσος όρος θανάτων της δεκαετίας είναι 16,3
2020 33, οι 17 από την πανδημία
https://markmarkou.sites.sch.gr/2020/koim2020.htm

Γιάννης Τριάντης, Η δεινή ήττα της Εκκλησίας , 2 / 1 / 2021
https://www.news247.gr/gnomes/giannhs-trianths/i-deini-itta-tis-ekklisias.9098417.html

Video
Υπερβολική θνησιμότητα ιερέων από κορωνοϊό
https://youtu.be/pL_CqirSCsE

Κοινωνούσε λεπρούς και ήταν υγιής! (Σπιναλόγκα)
https://youtu.be/IKLIp76jzm8

Παράρτημα

Στην εφημερίδα του καθημερνή δημοσιεύτηκε άρθρο ιερέα: «Βασίλειος Θερμός: Ωσμωση επιστήμης και θρησκείας». Ο ιερωμένος που είναι και παιδοψυχίατρος δεν ανήκει στις πολυπληθείς ιερατικές κατηγορίες, των αγράμματων ή των φανατικών ή των απατεώνων. Εκπροσωπεί την καλύτερη μερίδα του κλήρου και διατυπώνει ότι διαλλακτικότερο εκφράστηκε από ιερέα για την θεία μετάληψη, με εξαίρεση τη μόνη ορθολογική, ευαγγελικά (αλλά και αποστολικά, παραδοσιακά και «πατερικά») θεολογημένη και έντιμη άποψη που διατύπωσε ο γενναίος ιερέας Χαράλαμπος Κοπανάκης δηλώνοντας πως η Μετάληψη δεν σκοτώνει τους ιούς («Εξηγήσεις ζητά η Μητρόπολη από τον Κρητικό ιερέα»), τον οποίο βεβαίως η Ιεραρχία δεν τόλμησε να ακουμπήσει, γνωρίζοντας πως τότε η γελοιοποίηση και ο εξευτελισμός της Εκκλησίας θα ήταν η αναπόφευκτη συνέπεια, από τη δημόσια συζήτηση που θα άνοιγε, κάτι που για την Εκκλησία είναι ένας μόνιμος εφιάλτης.

Από το άρθρο του κ. Βασίλη Θερμού αντιγράφω το επίμαχο απόσπασμα: «Θεωρώ πως η στάση της επίσημης Εκκλησίας έπρεπε εξαρχής να είναι διαφορετική. Μια αντίδραση ανάλογη των περιστάσεων θα ήταν, κατ’ αρχάς, να διακηρύξει δημοσίως την ακράδαντη πεποίθησή της ότι διά της Θείας Κοινωνίας δεν μεταδίδονται λοιμώξεις, κάτι που περίτρανα φανερώνεται από τους χιλιάδες κληρικούς οι οποίοι ανά τους αιώνες «καταλύουν» το υπόλοιπο του Ποτηρίου, ακόμη και στα νοσηλευτήρια. Την ίδια στιγμή, όμως, θα δήλωνε ότι, σεβόμενη την αγωνία των μη πιστών, δεν προσδοκά να συμμερίζονται τη δική μας βεβαιότητα, και ως εκ τούτου αλλάζει τον τρόπο της Θείας Κοινωνίας. Για να ηρεμήσουν αυτοί και για να μη στοχοποιηθεί η Εκκλησία, δηλαδή τα μέλη της».

Ο κ. Θερμός δίνει στην Εκκλησία μια διπλωματική διέξοδο που θα έσωζε τα υποκριτικά προσχήματα, θα διατηρούσε με μικροτραύματα την ανίερη εξουσιαστική ισχύ του κλήρου πάνω στους κάθε λογής προβληματικούς, θα κρατούσε και την πίτα σωστή και τον σκύλο χορτάτο. Βεβαίως η διέξοδος είναι απόλυτα νόμιμη, αφού μειώνει δραστικά τον ιερό κίνδυνο για τη δημόσια Υγεία, πλην ανόητη στο, υποτιθέμενα στατιστικής υφής, επιχείρημά της.

Διεθνής διασυρμός της βαλκανικής Ορθοδοξίας με το κοινό κουτάλι. Ρουμανία: As Romania COVID-19 cases grow Priests give communion with shared spoon (euronews-24.3.2020)

Α. Από που γνωρίζει ο κ. Θερμός, πως «ανά τους αιώνες» ουδείς ιερέας δεν προσεβλήθη με λοίμωξη μέσω του Ποτηρίου ή της λαβίδας ή της εκπνοής του πιστού ή του ιερέα την ώρα της εγγύτατης επικοινωνίας;

Β. Από πού τεκμαίρεται πως χιλιάδες κληρικοί που διαθέτουν νου και λογική δεν έχυσαν και χύνουν το περιεχόμενο του Ποτηρίου στον πλησιέστερο νεροχύτη ή στην κοντινότερη γλάστρα;

Γ. Υπάρχει στατιστική η οποία βεβαιώνει πως ουδείς Ορθόδοξος ιερέας ανά τους αιώνες δεν προσεβλήθη από κάποια λοίμωξη; Ασφαλώς όχι, χιλιάδες έχουν νοσήσει.

Δ. Από που προκύπτει για παράδειγμα πως οι χιλιάδες ιερείς που έχουν προσβληθεί από λοιμώξεις δεν τις πήραν από τη διαδικασία της Μετάληψης;

Ε. Από πού προκύπτει ότι οι 14 νεκροί Ορθόδοξοι Επίσκοποι και οι 20 που ανακοινώθηκε πως ασθένησαν από κορωνοϊό (για τους 2- τουλάχιστον-του ασύδοτου πατριαρχείου Ιεροσολύμων δεν ανακοινώθηκαν ούτε τα ονόματά τους), για να μην επεκταθούμε στα κρυφά αρχιερατικά κρούσματα (δες παραπάνω) ή οι εκατοντάδες ανά τον κόσμο Ορθόδοξοι ιερείς, μοναχοί, μοναχές, ιδιαίτερα οι κρυπτόμενοι από τον επίσημο χάρτη της πανδημίας Αγιορείτες, που προσβλήθηκαν ή πέθαναν για να μην επεκταθούμε και στον απροσδιόριστο αριθμό πιστών, δεν κόλλησαν από τη θεία Κοινωνία;

Στ. Θα τολμούσαν οι απολογητές της Μετάληψης γιατροί-κληρικοί ή λαϊκοί γιατροί όπως η κες Λινού και Γιαμαρέλου, να εξέθεταν αυτές τις απόψεις σε κάποιο διεθνές ιατρικό συνέδριο χωρίς να καγχάσει το ακροατήριο;

Ζ. Επειδή πολλοί ρασοφόροι ηλίθιοι ή απατεώνες αναφέρονται συνεχώς στο βάκιλο της λέπρας που τάχα δεν έχει μεταδοθεί με την μετάληψη ασθενών σε ιερέα, πέρα από τα ανύπαρκτα στατιστικά στοιχεία αιώνων, πέρα από το αναπόδεικτο του ισχυρισμού πως όλοι οι ιερείς πίνουν, μετά, το περιεχόμενο του ποτηριού, πέρα από την ύπαρξη και ιερέων που νόσησαν από τη νόσο του Χάνσεν, κρύβουν από αυτούς που τους ακούνε, πως ο βάκιλος της λέπρας βρίσκεται στην τελευταία θέση της μεταδοτικότητας.

Η. Σε ποιο επιστημονικό ιατρικό σύγγραμμα, ελληνικό, ή ξένο ή έστω στη γλώσσα σουαχίλι, πιστοποιείται ή απλά υποστηρίζεται ή έστω καταγράφεται ο ισχυρισμός τους;

Θ. Γιατί καμία άλλη χριστιανική Εκκλησία, ούτε ο ίδιος ο πάπας που ηγείται του μέγιστου τμήματος της Χριστιανοσύνης, δεν διανοούνται να διεκδικήσουν για τη μετάληψή τους αυτήν την ιδιότητα, αλλά διακόπτουν την παραδοσιακή μετάδοσή της σε κάθε πανδημία, αν και χρησιμοποιούν πολύ λιγότερο μεταδοτικές μεθόδους από ότι το κοινό κουτάλι; (12.08.2009, «Ο ασεβής ιός» «Η νέα γρίπη των χοίρων…Διάφοροι καθολικοί Καρδινάλιοι όρισαν να γίνεται η θεία κοινωνία μόνο με τη στεγνή όστια»).

Ι. Τέλος ένα ερώτημα προς τις δυο αθεολόγητες θεούσες και εντελώς αντιεπιστημονικά ομιλούσες λοιμωξιολογίνες, που πήραν και θα πάρουν κόσμο στο λαιμό τους με τη φτηνή, άκαιρη και άτοπη, δημόσια επίδειξη φραστικής ανούσιας πίστης. Δεν γνωρίζουν ότι σύμφωνα με την Ομολογία πίστης που δίνουν στα τηλεοπτικά κανάλια (!) πως ο Παύλος προειδοποιεί με θάνατο αυτούς που δεν έχουν την πίστη της Μαρίας Σολωμού ή του Σταύρου Τζώρτζογλου και μεταλαμβάνουν ανάξια; «ο γαρ εσθίων και πίνων αναξίως κρίμα εαυτώ εσθίει και πίνει….δια τούτο εν υμίν πολλοί ασθενείς και άρρωστοι και κοιμώνται ικανοί».

ΤΟ "ΠΗΔΑΛΙΟΝ" ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΙΑ ΜΕΤΑΛΗΨΗ "ΕΝ ΚΑΙΡΩ ΠΑΝΩΛΗΣ"

Τo «Πηδάλιο» αποτελεί, ως γνωστόν, μια συλλογή κανόνων της Ορθόδοξης Εκκλησίας που εκπονήθηκε στα τέλη του 18ου αιώνα από τους λόγιους αγιορείτες μοναχούς Νικόδημο Αγιορείτη και Αγάπιο, σε δημώδη γλώσσα, και περιέχει παράθεση, ερμηνεία και «συμφωνία» των κανόνων των Αγίων Αποστόλων, των Οικουμενικών συνόδων, των τοπικών συνόδων και των Πατέρων της Εκκλησίας, με σκοπό, όπως εξαγγέλλεται στο προοίμιο του βιβλίου, να ωφεληθούν οι χριστιανοί. Στις εκτεταμένες υποσημειώσεις, οι δύο μοναχοί ασχολούνται με πολλά σύγχρονά τους θέματα και συνήθειες, που κάποιες φορές υπερβαίνουν το κείμενο του κανόνα. 

Το «Πηδάλιο» είναι ένα βιβλίο αναφοράς για την Εκκλησία, γέννημα της Τουρκοκρατίας. Αυτή η «σκοτεινή» περίοδος του Ελληνισμού, λόγω της σκλαβιάς, λησμονούμε πως μας έδωσε πολύ σημαντικά πονήματα, με τα οποία ασχολείται σήμερα ενδελεχώς η επιστημονική έρευνα.

 
Το «Πηδάλιο» έχει επικριθεί από πολλούς, ακόμα και θεολόγους, ως ένα «συντηρητικό και σχολαστικό» βιβλίο, που διέπεται από αυστηρό και νομικίστικο πνεύμα, αλλά σίγουρα θα πρέπει να το δούμε ως καρπό της εποχής του, μια συγκεκριμένης εποχής που ήταν η Τουρκοκρατία. 

Θυμήθηκα τώρα ότι το «Πηδάλιο» γιατί έχει ενδιαφέρουσες υποσημειώσεις σε σχέση με το θέμα των ημερών, δηλαδή την μετάδοση της Θείας Ευχαριστίας σε συνθήκες επιδημίας, βλ. κορωνοϊό, εν προκειμένω. 

Σε μια ερμηνευτική υποσημείωση, λοιπόν, πάνω στον ΚΗ΄ κανόνα της Στ’ Οικουμενικής Συνόδου, διαβάζουμε στο «Πηδάλιο» αυτολεξεί τα κάτωθι: 

"Όθεν και Ιερείς και Αρχιερείς πρέπει εν καιρώ πανώλης να μεταχειρίζωνται τρόπον εις το να μεταλαμβάνουν τους ασθενούντας, όστις να μη παραβαίνη τον Κανόνα τούτον, ουχί βάλλοντες μέσα εις σταφίδα τον άγιον Άρτον, αλλά εις τι αγγείον ιερόν, και εκείθεν να τον λαμβάνουν, ή οι μόρται (μόρτης: άνθρωπος που είχε πάθει ανοσία στην πανούκλα και προσέφερε τις υπηρεσίες του στην κοινότητα θάβοντας τους νεκρούς και περιθάλποντας τους ασθενείς), η οι ασθενείς, δια λαβίδος. Το δε αγγείον συν τη λαβίδι να βάνεται εις ξύδι, και το οξύδι να ρίπτηται εις το χωνευτήριον, ή με όποιον άλλον τρόπον δυνηθώσι ασφαλέστερον και κανονικόν".




Με άλλα λόγια οι ασθενείς από πανώλη δεν κοινωνούν από το κοινό άγιο ποτήριο, αλλά σε ξέχωρο σκεύος, στο οποίο δεν γίνεται κατάλυση από τον ιερέα και απλώς πλένεται με ξύδι. 

Άραγε γιατί αυτή η πρακτική; Δεν είναι προληπτική και αποτρεπτική; 

Στο πνεύμα, λοιπόν, της οικονομίας θα μπορούσε η Εκκλησία να βρει ένα τρόπο για να κατευνάσει τον λογισμό των πολλών, που την θεωρούν άκαμπτη και απροσάρμοστη στις σύγχρονες συνθήκες και απαιτήσεις. 

Στην λογική της προσαρμογής και της ευελιξίας κινείται η πρόσφατη εγκύκλιος του Αρχιεπισκόπου Αμερικής Ελπιδοφόρου, με αφορμή την εμφάνιση της πανδημίας Covid-19. 

Η ακαμψία και η ευκαιρία για «ομολογία πίστεως» είναι ανωφελείς και μάταιοι στην παρούσα συγκυρία.

Hegel: Η έννοια της ατομικότητας

Η απόλυτη αντί-θεση βρίσκεται σε ισχύ. Ένα είδος των αντι-θέσεων είναι η πολλότητα των ζωντανών όντων· τα ζωντανά όντα πρέπει να εξετάζονται ως οργανώσεις· η πολλότητα της ζωής τελεί σε αντί-θεση: ένα τμήμα της πολλότητας τούτης εξετάζεται απλώς ως ευρισκόμενο σε σχέση και έχει το Είναι του μόνο υπό τη μορφή της συνένωσης· ας σημειωθεί ότι αυτό το τμήμα είναι το ίδιο μια απέραντη πολλότητα, επειδή φέρνει μέσα του ζωή. Το άλλο τμήμα, το οποίο είναι επίσης απέραντη πολλότητα, δεν εξετάζεται παρά ως ευρισκόμενο σε αντί-θεση και έχει το Είναι του μόνο μέσα από τον χωρισμό του από το πρώτο τμήμα· κατά τον ίδιο τρόπο, το πρώτο τμήμα είναι κι αυτό προσδιορισμένο έτσι, ώστε να έχει το Είναι του μόνο μέσα από τον χωρισμό του από το δεύτερο τμήμα. Το πρώτο τμήμα δηλώνει μια οργάνωση, ένα άτομο. Από μόνο του γίνεται φανερό πως ετούτη η ζωή, της οποίας η πολλαπλότητα εξετάζεται μόνο υπό την ισχύ σχέσης και η σχέση τούτη αποτελεί το Είναι της, μπορεί συγχρόνως να εξετάζεται εν μέρει και ως εσωτερικά διαφορετική, ως απλή πολλότητα· η σχέση της δεν είναι περισσότερο απόλυτη απ’ ό,τι [ο] χωρισμός των σχετιζομένων τμημάτων· εν μέρει επίσης πρέπει να σκεπτόμαστε τη δυνατότητά της να έρχεται σε σχέση με το τμήμα που είναι αποκλεισμένο απ’ αυτή, τη δυνατότητα δηλαδή να απολέσει την ατομικότητά της ή να συνδεθεί με αυτό που είναι αποκλεισμένο. –Παρόμοια το πολλαπλό, το αποκλεισμένο από ένα οργανικό όλο, το οποίο έχει το Είναι του μόνο στην αντί-θεση, συγχρόνως πρέπει εν μέρει όχι [μόνο], ως διεαυτό, να κάνει αφαίρεση από εκείνη την οργάνωση και εντός εαυτού [=εσωτερικά] να είναι απόλυτα πολλαπλό, αλλά ως εντός εαυτού [=εσωτερικά] πολλαπλό να βρίσκεται συνάμα σε σχέση· εν μέρει επίσης πρέπει να συνδέεται με το αποκλεισμένο απ’ αυτό το πολλαπλό ζωντανό ον. Η έννοια της ατομικότητας κλείνει μέσα της αντί-θεση προς την απέραντη πολλαπλότητα και προς τη σύνδεση με αυτή την ίδια [την έννοια]· ένας άνθρωπος είναι μια ατομική ζωή, στο βαθμό που είναι μια ζωή διαφορετική από όλα τα στοιχεία και από την απεραντοσύνη των ατομικών ζωών που βρίσκονται έξω απ’ αυτήν. Ο άνθρωπος είναι μια ατομική ζωή μόνο, στο βαθμό που συνιστά ενότητα με όλα τα στοιχεία, με όλη την απεραντοσύνη των [ατομικών] ζωών που βρίσκονται έξω απ’ αυτόν. Ο άνθρωπος είναι [=υπάρχει] μόνο, στο μέτρο που το σύμπαν της ζωής διαιρείται: αυτός είναι το ένα τμήμα, όλα τα υπόλοιπα είναι το άλλο τμήμα· αυτός είναι μόνο, στο μέτρο που ο ίδιος δεν είναι κανένα τμήμα και δεν αποχωρίζει τίποτε απ’ αυτόν.

Εάν λάβουμε ως προϋπόθεση την αδιαίρετη ζωή, εάν τη δεχθούμε ως παγιωμένη, τότε μπορούμε να θεωρήσουμε τα ζωντανά όντα ως εξωτερικεύσεις της ζωής, ως παραστάσεις της. Συγχρόνως, η πολλαπλότητα αυτών των όντων, ακριβώς επειδή τίθενται ως εξωτερικεύσεις, είναι τεθειμένη ως απέραντη και τη στοχαζόμαστε εδραιωμένη υπό την εξής μορφή: ήρεμα, σταθερά υφιστάμενα σημεία, άτομα. Εάν λάβουμε ως προϋπόθεση ένα ζωντανό ον και μάλιστα εμάς που θεωρούμε το πράγμα, τότε βλέπουμε πως η ζωή, που είναι τεθειμένη έξω από τη δική μας περιορισμένη ζωή, είναι μια απέραντη ζωή απέραντης πολλαπλότητας, απέραντης αντίθεσης, απέραντης σχέσης· ως πολλότητα είναι μια απέραντη πολλότητα από οργανώσεις, από άτομα, ως ενότητα είναι ένα μοναδικό οργανωμένο, χωρισμένο και ενωμένο όλο, —είναι η φύση. Ετούτη είναι μια οντοθεσία της ζωής, γιατί ο αναστοχασμός έχει φέρει στη ζωή τις έννοιές του, αυτές δηλαδή της σχέσης και του χωρισμού, του ενικού όντος, ήτοι του ατόμου που υφίσταται για τον εαυτό του, και του καθολικού· επίσης του όντος που τελεί σε συνάφεια, του μεν ενικού όντος ως ενός περιορισμένου, του δε καθολικού ως ενός απεριόριστου. Έτσι ο αναστοχασμός έχει καταστήσει, μέσα από τη διαδικασία της οντοθεσίας, τη ζωή φύση.

ΠΛΑΤΩΝ: Πρωταγόρας (314c-316a)

[314c] Δόξαν ἡμῖν ταῦτα ἐπορευόμεθα· ἐπειδὴ δὲ ἐν τῷ προθύρῳ ἐγενόμεθα, ἐπιστάντες περί τινος λόγου διελεγόμεθα, ὃς ἡμῖν κατὰ τὴν ὁδὸν ἐνέπεσεν· ἵν᾽ οὖν μὴ ἀτελὴς γένοιτο, ἀλλὰ διαπερανάμενοι οὕτως ἐσίοιμεν, στάντες ἐν τῷ προθύρῳ διελεγόμεθα ἕως συνωμολογήσαμεν ἀλλήλοις. δοκεῖ οὖν μοι, ὁ θυρωρός, εὐνοῦχός τις, κατήκουεν ἡμῶν, κινδυνεύει δὲ [314d] διὰ τὸ πλῆθος τῶν σοφιστῶν ἄχθεσθαι τοῖς φοιτῶσιν εἰς τὴν οἰκίαν· ἐπειδὴ γοῦν ἐκρούσαμεν τὴν θύραν, ἀνοίξας καὶ ἰδὼν ἡμᾶς, «Ἔα,» ἔφη, «σοφισταί τινες· οὐ σχολὴ αὐτῷ·» καὶ ἅμα ἀμφοῖν τοῖν χεροῖν τὴν θύραν πάνυ προθύμως ὡς οἷός τ᾽ ἦν ἐπήραξεν. καὶ ἡμεῖς πάλιν ἐκρούομεν, καὶ ὃς ἐγκεκλῃμένης τῆς θύρας ἀποκρινόμενος εἶπεν, «Ὦ ἄνθρωποι,» ἔφη, «οὐκ ἀκηκόατε ὅτι οὐ σχολὴ αὐτῷ;» «Ἀλλ᾽ ὠγαθέ,» ἔφην ἐγώ, «οὔτε παρὰ Καλλίαν ἥκομεν οὔτε σοφισταί ἐσμεν. ἀλλὰ θάρρει· [314e] Πρωταγόραν γάρ τοι δεόμενοι ἰδεῖν ἤλθομεν· εἰσάγγειλον οὖν.» μόγις οὖν ποτε ἡμῖν ἅνθρωπος ἀνέῳξεν τὴν θύραν.Ἐπειδὴ δὲ εἰσήλθομεν, κατελάβομεν Πρωταγόραν ἐν τῷ προστῴῳ περιπατοῦντα, ἑξῆς δ᾽ αὐτῷ συμπεριεπάτουν ἐκ μὲν τοῦ ἐπὶ θάτερα Καλλίας ὁ Ἱππονίκου καὶ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ [315a] ὁ ὁμομήτριος, Πάραλος ὁ Περικλέους, καὶ Χαρμίδης ὁ Γλαύκωνος, ἐκ δὲ τοῦ ἐπὶ θάτερα ὁ ἕτερος τῶν Περικλέους Ξάνθιππος, καὶ Φιλιππίδης ὁ Φιλομήλου καὶ Ἀντίμοιρος ὁ Μενδαῖος, ὅσπερ εὐδοκιμεῖ μάλιστα τῶν Πρωταγόρου μαθητῶν καὶ ἐπὶ τέχνῃ μανθάνει, ὡς σοφιστὴς ἐσόμενος. τούτων δὲ οἳ ὄπισθεν ἠκολούθουν ἐπακούοντες τῶν λεγομένων τὸ μὲν πολὺ ξένοι ἐφαίνοντο —οὓς ἄγει ἐξ ἑκάστων τῶν πόλεων ὁ Πρωταγόρας, δι᾽ ὧν διεξέρχεται, κηλῶν τῇ φωνῇ ὥσπερ [315b] Ὀρφεύς, οἱ δὲ κατὰ τὴν φωνὴν ἕπονται κεκηλημένοι— ἦσαν δέ τινες καὶ τῶν ἐπιχωρίων ἐν τῷ χορῷ. τοῦτον τὸν χορὸν μάλιστα ἔγωγε ἰδὼν ἥσθην, ὡς καλῶς ηὐλαβοῦντο μηδέποτε ἐμποδὼν ἐν τῷ πρόσθεν εἶναι Πρωταγόρου, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ αὐτὸς ἀναστρέφοι καὶ οἱ μετ᾽ ἐκείνου, εὖ πως καὶ ἐν κόσμῳ περιεσχίζοντο οὗτοι οἱ ἐπήκοοι ἔνθεν καὶ ἔνθεν, καὶ ἐν κύκλῳ περιιόντες ἀεὶ εἰς τὸ ὄπισθεν καθίσταντο κάλλιστα.
«Τὸν δὲ μετ᾽ εἰσενόησα», ἔφη Ὅμηρος, Ἱππίαν τὸν [315c] Ἠλεῖον, καθήμενον ἐν τῷ κατ᾽ ἀντικρὺ προστῴῳ ἐν θρόνῳ· περὶ αὐτὸν δ᾽ ἐκάθηντο ἐπὶ βάθρων Ἐρυξίμαχός τε ὁ Ἀκουμενοῦ καὶ Φαῖδρος ὁ Μυρρινούσιος καὶ Ἄνδρων ὁ Ἀνδροτίωνος καὶ τῶν ξένων πολῖταί τε αὐτοῦ καὶ ἄλλοι τινές. ἐφαίνοντο δὲ περὶ φύσεώς τε καὶ τῶν μετεώρων ἀστρονομικὰ ἄττα διερωτᾶν τὸν Ἱππίαν, ὁ δ᾽ ἐν θρόνῳ καθήμενος ἑκάστοις αὐτῶν διέκρινεν καὶ διεξῄει τὰ ἐρωτώμενα.
Καὶ μὲν δὴ «καὶ Τάνταλόν γε εἰσεῖδον» —ἐπεδήμει [315d] γὰρ ἄρα καὶ Πρόδικος ὁ Κεῖος— ἦν δὲ ἐν οἰκήματί τινι, ᾧ πρὸ τοῦ μὲν ὡς ταμιείῳ ἐχρῆτο Ἱππόνικος, νῦν δὲ ὑπὸ τοῦ πλήθους τῶν καταλυόντων ὁ Καλλίας καὶ τοῦτο ἐκκενώσας ξένοις κατάλυσιν πεποίηκεν. ὁ μὲν οὖν Πρόδικος ἔτι κατέκειτο, ἐγκεκαλυμμένος ἐν κῳδίοις τισὶν καὶ στρώμασιν καὶ μάλα πολλοῖς, ὡς ἐφαίνετο· παρεκάθηντο δὲ αὐτῷ ἐπὶ ταῖς πλησίον κλίναις Παυσανίας τε ὁ ἐκ Κεραμέων καὶ μετὰ Παυσανίου νέον τι ἔτι μειράκιον, ὡς μὲν ἐγᾦμαι καλόν τε [315e] κἀγαθὸν τὴν φύσιν, τὴν δ᾽ οὖν ἰδέαν πάνυ καλός. ἔδοξα ἀκοῦσαι ὄνομα αὐτῷ εἶναι Ἀγάθωνα, καὶ οὐκ ἂν θαυμάζοιμι εἰ παιδικὰ Παυσανίου τυγχάνει ὤν. τοῦτό τ᾽ ἦν τὸ μειράκιον, καὶ τὼ Ἀδειμάντω ἀμφοτέρω, ὅ τε Κήπιδος καὶ ὁ Λευκολοφίδου, καὶ ἄλλοι τινὲς ἐφαίνοντο· περὶ δὲ ὧν διελέγοντο οὐκ ἐδυνάμην ἔγωγε μαθεῖν ἔξωθεν, καίπερ λιπαρῶς ἔχων ἀκούειν τοῦ Προδίκου —πάσσοφος γάρ μοι δοκεῖ ἁνὴρ [316a] εἶναι καὶ θεῖος— ἀλλὰ διὰ τὴν βαρύτητα τῆς φωνῆς βόμβος τις ἐν τῷ οἰκήματι γιγνόμενος ἀσαφῆ ἐποίει τὰ λεγόμενα.
Καὶ ἡμεῖς μὲν ἄρτι εἰσεληλύθεμεν, κατόπιν δὲ ἡμῶν ἐπεισῆλθον Ἀλκιβιάδης τε ὁ καλός, ὡς φῂς σὺ καὶ ἐγὼ πείθομαι, καὶ Κριτίας ὁ Καλλαίσχρου.

***

Από το σπίτι του Σωκράτη στο αρχοντικό του Καλλία.
[314c] Μείναμε σύμφωνοι και ξεκινήσαμε. Όταν φτάσαμε στο πρόθυρο, σταματήσαμε και συζητούσαμε για κάποιο θέμα, που το αρχίσαμε στο δρόμο μας· λοιπόν, για να μην τ᾽ αφήσουμε στη μέση, αλλά πρώτα να το ξεδιαλύνουμε και τότε να μπούμε, σταματήσαμε στο πρόθυρο και συζητούσαμε, ώσπου ο ένας ήρθε στα λόγια του άλλου. Που λες, φαίνεται ότι ο θυρωρός, κάποιος ευνούχος, μας κρυφάκουε· δεν αποκλείεται, [314d] επειδή το σπίτι γέμισε από σοφιστές, να του δίνουν στα νεύρα οι επισκέπτες. Τέλος πάντων, όταν χτυπήσαμε την πόρτα, άνοιξε και, μόλις μας είδε, είπε:
Νά τα μας, πάλι σοφιστές! Δεν έχει καιρό ο κύριος — και την ίδια στιγμή με τα δυο του χέρια πολύ ορμητικά μας βρόντησε την πόρτα μ᾽ όση δύναμη είχε. Και εμείς ξανά τη χτυπούσαμε, αλλά αυτός (κρατώντας την κλειστή) απαντώντας στα χτυπήματά μας είπε:
Άνθρωποι του θεού, δεν ακούσατε ότι ο κύριος δεν έχει καιρό;
Φίλε μου, του είπα, ούτε για τον Καλλία ήρθαμε ούτε σοφιστές είμαστε. Ησύχασε! [314e] Νά, ήρθαμε επειδή είναι ανάγκη να δούμε τον Πρωταγόρα· έλα, ανάγγειλέ μας.
Τότε, με δυσκολία, επιτέλους μας άνοιξε ο άνθρωπος την πόρτα.

Οι μεγάλοι σοφιστές και οι μαθητές τους.
Μπαίνοντας βρήκαμε τον Πρωταγόρα να κάνει περίπατο στο προστώο· στην ίδια σειρά μ᾽ αυτόν βάδιζαν από το ένα του χέρι ο Καλλίας, ο γιος του Ιππονίκου, και ο αδερφός του [315a] (από την ίδια μητέρα) ο Πάραλος, ο γιος του Περικλή, και ο Χαρμίδης, ο γιος του Γλαύκωνα, κι από το άλλο ο άλλος γιος του Περικλή, ο Ξάνθιππος, και ο Φιλιππίδης, ο γιος του Φιλομήλου, και ο Αντίμοιρος από τη Μένδη, το ξεφτέρι ανάμεσα στους μαθητές του Πρωταγόρα· αυτός μαθητεύει, για να ασκήσει το επάγγελμα, να γίνει σοφιστής. Οι πιο πολλοί απ᾽ όσους ακολουθούσαν από πίσω φαίνονταν ξένοι· αυτούς τους φέρνει μαζί του ο Πρωταγόρας από κάθε πόλη που περνά, μαγεύοντάς τους με την ομιλία του, [315b] όπως ο Ορφέας, κι αυτοί τον ακολουθούν δεμένοι από τα μάγια της ομιλίας του· ήταν όμως και μερικοί ντόπιοι στον όμιλό τους. Τον χάρηκε πολύ η καρδιά μου αυτό τον όμιλο· πόσο όμορφα πρόσεχαν μήπως καμιά στιγμή βρεθούν μπροστά στον Πρωταγόρα και τον εμποδίσουν. Κάθε φορά που εκείνος και οι διπλανοί του έκαναν μεταβολή, τούτοι οι ακροατές ωραία ωραία και με τάξη ανοίγονταν προς τα δεξιά και τ᾽ αριστερά και βαδίζοντας κυκλικά πάντοτε έπαιρναν θέση πίσω τους αρμονικότατα.
«Πήρε το μάτι μου πιο ύστερα αυτόν», για να θυμηθούμε τον Όμηρο, τον Ιππία [315c] τον Ηλείο, να κάθεται στο απέναντι μέρος του προστώου, σε θρόνο· γύρω του κάθονταν πάνω σε πάγκους ο Ερυξίμαχος, ο γιος του Ακουμενού, και ο Φαίδρος από τη Μυρρινούντα, και ο Άνδρων, ο γιος του Ανδροτίωνα, και ξένοι, συμπολίτες του οι πιο πολλοί και κάνα δυο από άλλα μέρη. Μου φάνηκε ότι ψιλορωτούσαν τον Ιππία πάνω στη φύση και τα ουράνια σώματα, προβλήματα αστρονομικά, και αυτός από το θρόνο του έδινε ορισμούς και πλατιές εξηγήσεις σ᾽ ό,τι τον ρωτούσαν.
«Αλήθεια, και τον Τάνταλο έπιασε η ματιά μου» — γιατί βέβαια στην πόλη μας βρισκόταν [315d] και ο Πρόδικος ο Κείος· ήταν σ᾽ ένα δωμάτιο που πρώτα το είχε για αποθήκη ο Ιππόνικος, τώρα όμως που το σπίτι γέμισε από φιλοξενουμένους το άδειασε κι αυτό ο Καλλίας και το έκανε κατάλυμα των ξένων. Λοιπόν ο Πρόδικος ήταν ακόμη ξαπλωμένος, σκεπασμένος με μερικές προβιές κι ένα σωρό σκεπάσματα, όπως φαινόταν. Δίπλα του, στα γειτονικά κρεβάτια, καθόταν ο Παυσανίας από το δήμο των Κεραμέων, και μαζί με τον Παυσανία ένα παλικαράκι, νεαρό ακόμα, [315e] προικισμένο με εξαιρετικά πνευματικά χαρίσματα, κατά τη γνώμη μου, και, χωρίς αμφιβολία, πολύ όμορφο. Σαν να πήρε τ᾽ αυτί μου πως το όνομά του είναι Αγάθων· και δε θα με παραξένευε, αν μάθαινα ότι είναι το αγαπημένο αγόρι του Παυσανία. Εκτός απ᾽ αυτό το παλικαράκι, ήταν κι οι δυο Αδείμαντοι, ο γιος του Κήπιδα κι ο γιος του Λευκολοφίδη· φαίνονταν και μερικοί άλλοι. Έτσι που βρισκόμουν απ᾽ έξω δεν μπορούσα να σχηματίσω ιδέα πάνω σε ποιά θέματα συζητούσαν, αν και τί δε θα ᾽δινα για ν᾽ ακούω τον Πρόδικο — γιατί μου φαίνεται ότι ο άνθρωπος αυτός είναι πάνσοφος [316a] και θεϊκός— αλλά δεν μπορούσα να καταλάβω τα λεγόμενά του, γιατί ένα βουητό γέμιζε το δωμάτιό του, καθώς έχει φωνή μπάσου.
Δεν είχαμε μπει εμείς ακόμα καλά καλά, και αμέσως κατόπι μας φάνηκε ο Αλκιβιάδης, ο ωραίος — όπως τον λες εσύ, κι εγώ δε λέω όχι— και ο Κριτίας, ο γιος του Καλλαίσχρου.

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ - Μήδεια (764-823)

ΜΗ. ὦ Ζεῦ Δίκη τε Ζηνὸς Ἡλίου τε φῶς,

765 νῦν καλλίνικοι τῶν ἐμῶν ἐχθρῶν, φίλαι,
γενησόμεσθα κἀς ὁδὸν βεβήκαμεν,
νῦν ἐλπὶς ἐχθροὺς τοὺς ἐμοὺς τείσειν δίκην.
οὗτος γὰρ ἁνὴρ ᾗ μάλιστ᾽ ἐκάμνομεν
λιμὴν πέφανται τῶν ἐμῶν βουλευμάτων·
770 ἐκ τοῦδ᾽ ἀναψόμεσθα πρυμνήτην κάλων,
μολόντες ἄστυ καὶ πόλισμα Παλλάδος.
ἤδη δὲ πάντα τἀμά σοι βουλεύματα
λέξω· δέχου δὲ μὴ πρὸς ἡδονὴν λόγους.
πέμψασ᾽ ἐμῶν τιν᾽ οἰκετῶν Ἰάσονα
775 ἐς ὄψιν ἐλθεῖν τὴν ἐμὴν αἰτήσομαι.
μολόντι δ᾽ αὐτῷ μαλθακοὺς λέξω λόγους,
ὡς καὶ δοκεῖ μοι ταῦτα καὶ καλῶς †ἔχει†
γάμους τυράννων οὓς προδοὺς ἡμᾶς ἔχει,
καὶ ξύμφορ᾽ εἶναι καὶ καλῶς ἐγνωσμένα.
780 παῖδας δὲ μεῖναι τοὺς ἐμοὺς αἰτήσομαι,
οὐχ ὡς λιποῦσ᾽ ἂν πολεμίας ἐπὶ χθονὸς
[ἐχθροῖσι παῖδας τοὺς ἐμοὺς καθυβρίσαι],
ἀλλ᾽ ὡς δόλοισι παῖδα βασιλέως κτάνω.
πέμψω γὰρ αὐτοὺς δῶρ᾽ ἔχοντας ἐν χεροῖν,
785 [νύμφῃ φέροντας, τήνδε μὴ φεύγειν χθόνα,]
λεπτόν τε πέπλον καὶ πλόκον χρυσήλατον·
κἄνπερ λαβοῦσα κόσμον ἀμφιθῇ χροΐ,
κακῶς ὀλεῖται πᾶς θ᾽ ὃς ἂν θίγῃ κόρης·
τοιοῖσδε χρίσω φαρμάκοις δωρήματα.
790 ἐνταῦθα μέντοι τόνδ᾽ ἀπαλλάσσω λόγον.
ᾤμωξα δ᾽ οἷον ἔργον ἔστ᾽ ἐργαστέον
τοὐντεῦθεν ἡμῖν· τέκνα γὰρ κατακτενῶ
τἄμ᾽· οὔτις ἔστιν ὅστις ἐξαιρήσεται·
δόμον τε πάντα συγχέασ᾽ Ἰάσονος
795 ἔξειμι γαίας, φιλτάτων παίδων φόνον
φεύγουσα καὶ τλᾶσ᾽ ἔργον ἀνοσιώτατον.
οὐ γὰρ γελᾶσθαι τλητὸν ἐξ ἐχθρῶν, φίλαι.
[ἴτω· τί μοι ζῆν κέρδος; οὔτε μοι πατρὶς
οὔτ᾽ οἶκος ἔστιν οὔτ᾽ ἀποστροφὴ κακῶν.]
800 ἡμάρτανον τόθ᾽ ἡνίκ᾽ ἐξελίμπανον
δόμους πατρῴους, ἀνδρὸς Ἕλληνος λόγοις
πεισθεῖσ᾽, ὃς ἡμῖν σὺν θεῷ τείσει δίκην.
οὔτ᾽ ἐξ ἐμοῦ γὰρ παῖδας ὄψεταί ποτε
ζῶντας τὸ λοιπὸν οὔτε τῆς νεοζύγου
805 νύμφης τεκνώσει παῖδ᾽, ἐπεὶ κακὴν κακῶς
θανεῖν σφ᾽ ἀνάγκη τοῖς ἐμοῖσι φαρμάκοις.
μηδείς με φαύλην κἀσθενῆ νομιζέτω
μηδ᾽ ἡσυχαίαν ἀλλὰ θατέρου τρόπου,
βαρεῖαν ἐχθροῖς καὶ φίλοισιν εὐμενῆ·
810 τῶν γὰρ τοιούτων εὐκλεέστατος βίος.
ΧΟ. ἐπείπερ ἡμῖν τόνδ᾽ ἐκοίνωσας λόγον,
σέ τ᾽ ὠφελεῖν θέλουσα καὶ νόμοις βροτῶν
ξυλλαμβάνουσα δρᾶν σ᾽ ἀπεννέπω τάδε.
ΜΗ. οὐκ ἔστιν ἄλλως· σοὶ δὲ συγγνώμη λέγειν
815 τάδ᾽ ἐστί, μὴ πάσχουσαν, ὡς ἐγώ, κακῶς.
ΧΟ. ἀλλὰ κτανεῖν σὸν σπέρμα τολμήσεις, γύναι;
ΜΗ. οὕτω γὰρ ἂν μάλιστα δηχθείη πόσις.
ΧΟ. σὺ δ᾽ ἂν γένοιό γ᾽ ἀθλιωτάτη γυνή.
ΜΗ. ἴτω· περισσοὶ πάντες οὑν μέσῳ λόγοι.
820 ἀλλ᾽ εἶα χώρει καὶ κόμιζ᾽ Ἰάσονα·
ἐς πάντα γὰρ δὴ σοὶ τὰ πιστὰ χρώμεθα.
λέξῃς δὲ μηδὲν τῶν ἐμοὶ δεδογμένων,
εἴπερ φρονεῖς εὖ δεσπόταις γυνή τ᾽ ἔφυς.

***
ΜΗ. Ω Ζευ, ω Δίκη, κόρη του Διός, ω φως του Ήλιου!
765 Τώρα θα συντρίψω, φίλες, τους εχθρούς, θα θριαμβεύσω·
πορεύομαι ήδη στου θριάμβου τον δρόμο.
Τώρα προσμένω να πληρώσουν οι εχθροί μου.
Τούτος ο άντρας, πάνω που πηγαίναμε να βουλιάξουμε,
πρόβαλε ωσάν λιμάνι για τα σχέδιά μου.
770 Από αυτόν θα δέσω το παλαμάρι της πρύμης,
όταν βρεθώ στην πόλη και στον βράχο της Παλλάδας.
Τώρα θα σου φανερώσω το σχέδιό μου, αρχή και τέλος.
Μόνο μην περιμένεις λόγια χαράς.
Θα στείλω ένα δούλο στον Ιάσονα
775 και θα του ζητήσω να έρθει να με δει.
Και όταν με το καλό θα ᾽ρθει, λόγια μειλίχια θα του πω:
πως τάχα έτσι σκέφτομαι κι εγώ, πως έπραξε άριστα
που με πρόδωσε για τον γάμο τον βασιλικό
και πως ό,τι αποφάσισε είναι για το καλό μας και είναι ορθό.
780 Θα του ζητήσω ακόμα να μείνουν εδώ τα παιδιά
— όχι πως θ᾽ άφηνα ποτέ τα παιδιά μου σε γη εχθρική,
[να τα ταπεινώνουν οι εχθροί μου,]
το θέλω μόνο για να θανατώσω με δόλο την κόρη του βασιλιά.
Θα στείλω σ᾽ αυτήν τα παιδιά με δώρα στα χέρια,
785 [να τα πάνε στη νύφη, να μην εξοριστούν από τούτη τη χώρα,]
λεπτότατο πέπλο και στεφάνι χρυσό.
Αν πάρει τα στολίδια και κοσμήσει το σώμα της,
κακό θάνατο θα λάβει, και αυτή και όποιος την αγγίξει.
Με τέτοιο φαρμάκι θα ποτίσω τα δώρα μου.
790 Εδώ τελειώνουν τα λόγια.
Όμως σπαράζω με την πράξη που έχω να πράξω μετά.
Τα παιδιά μου θα τα σκοτώσω.
Αυτός που θα τα σώσει από τα χέρια μου δεν υπάρχει.
Συντρίμμια θα σωριάσω συθέμελα το σπίτι του Ιάσονα
795 και ύστερα θα φύγω από τη χώρα, μακριά
από τον φόνο των παιδιών που τόσο αγάπησα,
αφού θα έχω αποτολμήσει έργο ανοσιότατο.
Να γελούν μαζί μου οι εχθροί δεν αντέχεται, φίλες.
[Ό,τι είναι να γίνει ας γίνει.
Ποιό το κέρδος να ζω; Δεν έχω πατρίδα
ούτε σπίτι ούτε καταφυγή στη δυστυχία μου.]
800 Έσφαλα όταν άφηνα το σπίτι του πατέρα μου
και πίστεψα τα λόγια ενός Έλληνα,
ενός που, αν θέλουν οι θεοί, θα πληρώσει.
Ούτε θα ξαναδεί ποτέ πια ζωντανά
τα παιδιά που έχει από μένα
805 ούτε θ᾽ αποχτήσει άλλα παιδιά από τη νεόνυμφη σύζυγο
— άθλια εκείνη, άθλιο θάνατο ανάγκη να λάβει
από το δικό μου το φαρμάκι.
Κανείς να μην πιστέψει πως είμαι άπραγη και αδύναμη
ούτε ήσυχη. Ο τρόπος ο δικός μου είναι ο αντίθετος:
ανελέητη με τους εχθρούς, φίλη με τους φίλους.
810 Μόνο τέτοιων ανθρώπων ο βίος αξιώνεται το μέγα κλέος.
ΧΟ. Μια και μοιράστηκες μαζί μου το σχέδιό σου,
εγώ, θέλοντας και να βοηθήσω εσένα
και τους νόμους των ανθρώπων να προασπίσω,
σε εξορκίζω να μην κάνεις αυτό που πας να κάνεις.
ΜΗ. Δεν γίνεται αλλιώς. Εσύ συγχωρείσαι να τα λες αυτά,
815 γιατί δεν υποφέρεις όπως εγώ.
ΧΟ. Και θα μπορέσεις να θανατώσεις, γυναίκα, το σπλάχνο σου;
ΜΗ. Έτσι θα πληγωθεί ο άντρας μου όπως δεν πληγώθηκε ποτέ.
ΧΟ. Και εσύ θα γίνεις η πιο δυστυχισμένη γυναίκα.
ΜΗ. Ό,τι είναι να γίνει, ας γίνει. Όλα τα λόγια ώς την πράξη περιττά.
(Απευθύνεται σε μία από τις υπηρέτριες που τη συνοδεύουν.)
820 Εσύ ωστόσο πήγαινε να φέρεις τον Ιάσονα
— όπου απαιτείται εμπιστοσύνη, εσένα έχω.
Μόνο μην πεις λέξη για τις αποφάσεις μου,
αν θες το καλό των κυρίων σου και είσαι γεννημένη γυναίκα.

Ιστορία της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας: Η Eλληνική γλώσσα και το αλφάβητο

5.8 Η Ελληνική αλφαβητική γραφή: από το ιδιωτικό στο δημόσιο

Τα πρώτα αυτά αλφαβητικά κείμενα της ελληνικής γλώσσας λες και διαλαλούν από μόνα τους, με τους ταπεινούς «συγγραφείς» τους και τα ταπεινά καθημερινά περιεχόμενά τους, τη δημοκρατία της γραφής και της πληροφορίας, που φέρνει η αλφαβητική επανάσταση. 

Σύντομα, βέβαια, η αλφαβητική γραφή θα κληθεί να υπηρετήσει τους θεσμούς της αρχαίας δημοκρατίας: νόμοι, ψηφίσματα, αποφάσεις αλλά και επιγραφές πάνω σε τάφους, επιγραφές που τιμούν τους θεούς. Και η αποκορύφωση αυτής της δημόσιας χρήσης συνδέεται με την πιο σημαντική δημοκρατία της αρχαιότητας, την Αθήνα. Από την Αθήνα της κλασικής εποχής (5ος-4ος αιώνας π.Χ.) προέρχεται το μεγαλύτερο μέρος των επιγραφών της αρχαιότητας που σώθηκε. 

Η αλφαβητική γραφή, που προσφέρεται για γενική χρήση γιατί μαθαίνεται εύκολα, θα γενικευθεί μέσα στις συνθήκες της αρχαίας δημοκρατίας: η υπόσχεση της δημοκρατίας της γραφής και της πληροφορίας, που κλείνει μέσα της η αλφαβητική γραφή, θα αρχίσει να εκπληρώνεται μέσα στις συνθήκες της αρχαίας πολιτικής δημοκρατίας .

De anima beata​ (Για μία ευτυχισμένη ψυχή)

«Όποιος έχει θέσει τον εαυτό του πέρα από κάθε επιθυμία, ποιά έλλειψη μπορεί να έχει; Και, αν κάποιος μέσα του έχει συγκεντρώσει όλα όσα είναι δικά του ποιά ανάγκη έχει από εξωτερική ενίσχυση;» -Σενέκας

Όλα τα μεγάλα πνεύματα έχουν καταλήξει στο ότι το να ζει κανείς είναι μια δύσκολη και επίπονη διαδικασία. Αυτό όμως το οδυνηρό της ζωής δεν είναι η φύση της τελευταίας ως φαινόμενο αυτό κάθε αυτό, αλλά η απουσία νοήματος, σκοπού και προορισμού. Είναι η πλεύση προς μια άγνωστη Ιθάκη μέσα στην απέραντη θάλασσα της ύπαρξης. Ένα ανθρώπινο όν μπορεί να πλησιάσει και να κατακτήσει την ευτυχία μόνο αν αναπτύξει μια "θεωρία του σκοπού της ζωής".

Ο σημερινός άνθρωπος απέχει πολύ από τη δημιουργία μια ολιστικής θεώρησης της ζωής, μιας ιδεολογικής προσέγγιση ικανή να μετατρέψει την ύπαρξη του από μηχανιστική σε εμπρόθετη. Αντίθετα, προτιμά να τη ναρκώνει, ευνουχίζοντας κάθε πνευματική ικανότητα βρίσκοντας καταφύγιο σε φαινομενικά επίπλαστες μορφές ευτυχίας. Χαμένος λοιπόν σε ένα ταξίδι δίχως προορισμό, θα αναζητήσει σκοπό στη συσσώρευση υλικών αγαθών ή θα εγκαταλείψει εντελώς τον αγώνα για σκοπό, μέσω της ταύτισης, εξομοίωσης και αλλοτρίωσης του από πολιτικά ή ηθικό-θρησκευτικά κινήματα.

Η στωική κοσμοθεωρία του σκοπού της ζωής θα μπορούσε να αποτελέσει την Ιθάκη του κάθε ορθής σκέψης ιχνηλάτη, μιας Ιθάκης της οποίας όμως προηγείται ένα μακρύ και δύσβατο ταξίδι. Για τον εραστή της στωικής φιλοσοφίας η ορθή σκέψη οδηγεί σε ένα ενάρετο και ευτυχισμένο βίο. Καλό, ηθικό και ωφέλιμο είναι ό,τι συνάδει και είναι εναρμονισμένο με τους νόμους τη φύσης. Θεμέλιος λίθος για μία ευτυχισμένη και εναρμονισμένη με τη φύση ζωής είναι ένα δυνατό, θαρραλέο και υγιές μυαλό (νους) το οποίο φροντίζει τις ανάγκες του σώματος.

Ο στωικός νους είναι γαλήνιος, απερίσπαστος και ελεύθερος. H στωική αταραξία είναι κάτι παραπάνω από την έλλειψη δυσφορίας, είναι ο αποχωρισμός από όλα όσα αναστατώνουν ή φοβίζουν τον ανθρώπινο νου. Όταν λοιπόν απογυμνωθεί από τις επίπλαστες απολαύσεις, το μίσος, το φόβο και κάθε είδους βλαβερή σκέψη, τότε ο άνθρωπος κατακτά τη πραγματική μεγαλοσύνη, την πραότητα και την ελευθερία. Βασική αρχή και προϋπόθεση για την κατάκτηση της αταραξίας είναι η πεποίθηση ότι το καθετί στη ζωή είναι ό,τι σκεφτόμαστε για αυτό. Για τους στωικούς, η κάθε κατάσταση και το κάθε γεγονός στη ζωή είναι ουδέτερα και αχρωμάτιστα. Ο τρόπος που σκεφτόμαστε για αυτά τα κάνει καλά ή κακά, ευχάριστα ή δυσάρεστα. Με άλλα λόγια η ευτυχία και η δυστυχία είναι καταστάσεις του νου και ο κάθε άνθρωπος είναι υπεύθυνος για το πώς επιλέγει να σκέφτεται. Η ποιότητα των σκέψεων του επηρεάζει την ποιότητα της ζωής του.

Ευτυχισμένος λοιπόν είναι αυτός ο οποίος περπατά στο ξέφωτο της αρετής, του ορθού λόγου και του ορθού τρόπου σκέψης. Αυτός, ο οποίος είναι άφθαρτος και απερίσπαστος από τις εξωτερικές επιδράσεις. Αυτός, που στο νου του δεν έχουν θέση η αγωνία, η κακία, ο φθόνος και ο φόβος. Αυτός, για τον οποίο το καλό ταυτίζεται με τον καλό του και το κακό με τον παρηκμασμένο νου. Αυτός, που δεν προσκολλάται σε απολαύσεις αλλά θεωρεί απόλαυση την περιφρόνηση όλων των απολαύσεων.

Αυτός, που ταυτίζει την ελευθερία και τη γαλήνη με την περιφρόνηση των κάθε είδους υλικών αγαθών. Αυτός που ζει με απλότητα και όπως μας λέει ο Μάρκος Αυρήλιος δεν οργίζεται με τους ανθρώπους “ούτε παρεκτρέπεται από τον δρόμο που οδηγεί στο τέλος της ζωής, όπου πρέπει να φθάσει καθαρός, ήρεμος, έτοιμος, αβίαστα προσαρμοσμένος με τη μοίρα του”.

Απειροφοβία: Ο παραλυτικός φόβος για το άπειρο

Η απειροφοβία, η ο φόβος του απείρου, είναι μια εξαιρετικά περίεργη φοβία που πολύ λίγοι άνθρωποι γνωρίζουν. Ωστόσο, πριν εξηγήσουμε τι είναι ακριβώς, χρειάζεται να υπενθυμίσουμε τι είναι μια φοβία.

Η φοβία είναι ένας έντονος και παράλογος φόβος συγκεκριμένων καταστάσεων, αντικειμένων, ανθρώπων ή δραστηριοτήτων. Το DSM-5 το κατηγοριοποιεί ως μια αγχώδη διαταραχή. Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά της φοβίας είναι η επιθυμία να αποφεύγουμε ή να ξεφεύγουμε από αυτό που μας φοβίζει για να μειώσουμε το άγχος και την αμηχανία που μας προκαλεί.

Υπό αυτή την έννοια, είναι σημαντικό να διαφοροποιήσουμε τη φοβία από το φόβο. Για να κατανοήσουμε τη διαφορά, πρέπει να λάβουμε υπόψη μας την ένταση του φόβου και τις συνέπειές του. Με αυτό κατά νου, πρέπει να παρατηρήσουμε αν ένας φόβος αρχίζει να αλληλοεπιδρά σημαντικά με τη ζωή μας. Επιπλέον, πρόκειται για φοβία αν εντείνεται και προκαλεί ακαθόριστες και ακραίες συμπεριφορές.

Αν και δεν υπάρχει συγκεκριμένη αιτία για την εμφάνιση μιας φοβίας, υπάρχουν ορισμένοι γενετικοί, κοινωνικοί παράγοντες που θα μπορούσαν αν συνδέονται. Οι τραυματικές παιδικές εμπειρίες έχουν επίσης μεγάλο μερίδιο ευθύνης. Για παράδειγμα, αν ένα παιδί δει ένα ντοκιμαντέρ για το πώς οι μαύρες τρύπες ρουφούν τα αστέρια στο σύμπαν, μπορεί να του δημιουργηθεί μια βαθιά φοβία ότι θα το ρουφήξει κι αυτό μια μαύρη τρύπα.

Τι είναι η απειροφοβία;

Απειροφοβία είναι ο υπερβολικός και παράλογος φόβος κατανόησης και αποδοχής της έννοιας του απείρου και της αιωνιότητας. Αυτός ο φόβος προκαλεί έντονη σωματική δυσφορία και μπορεί να εκδηλωθεί οποιαδήποτε στιγμή κατά τη διάρκεια της μέρας ή της νύχτας. Μια παρεμβαίνουσα σκέψη για το άπειρο μπορεί να προκαλέσει σοβαρή κρίση πανικού.

Γι’ αυτό και η ιδέα να έρθει κανείς σε επαφή με το άπειρο προκαλεί μια έντονη αίσθηση ιλίγγου. Οι άνθρωποι που εμφανίζουν αυτή τη φοβία αποφεύγουν καταστάσεις ή παράγοντες που ενεργοποιούν την αίσθηση του απείρου. Για παράδειγμα, ο ουρανός, ο ωκεανός ή οι ατέλειωτες αριθμητικές ακολουθίες. Επιπροσθέτως, αποφεύγουν επίσης τις δραστηριότητες ενδοσκόπησης και δεν φαντάζονται ποτέ την αιωνιότητα.

Όσοι εμφανίζουν απειροφοβία συχνά προσπαθούν να προβλέψουν όλη τη ζωή τους και να γνωρίζουν την κάθε επόμενη κίνηση. Κι αυτό το κάνουν αποφεύγοντας τις εμμονικές σκέψεις για το άπειρο ή το σύμπαν.

Αιτίες

Όπως όλες οι φοβίες, η απειροφοβία δεν έχει μια μοναδική αιτία. Κάποιοι ειδικοί έχουν συσχετίσει ορισμένους γενετικούς, περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς και φυσικούς παράγοντες με το φαινόμενο αυτό. Για παράδειγμα, ο Sigmund Freud, ο πατέρας της ψυχανάλυσης, ενδιαφερόταν για τις φοβίες. Συγκεκριμένα, ανέφερε ότι οι φοβίες είχαν δύο στάδια:

– Πρώτη φάση: Συμβαίνει ένα γεγονός που παράγει έντονο άγχος. Παράλληλα, το άτομο που αναπτύσσει τη φοβία, θεωρεί ότι ένα αντικείμενο από τον εξωτερικό κόσμο (όπως αράχνες, γάτες, άλογα ή το άπειρο ανάμεσα σε άλλα) είναι επικίνδυνο και αποτελεί απειλή.

– Δεύτερη φάση: Το άτομο αρχίζει να υπερασπίζεται τον εαυτό του και να αμύνεται με κάθε δυνατό τρόπο ώστε να αποφύγει τον κίνδυνο.

Από βιολογικής απόψεως, μια άλλη πιθανή εξήγηση για τη φοβία συνδυάζει παράγοντες όπως η κληρονομικότητα και η χημεία του εγκεφάλου. Αν αυτοί οι παράγοντες αλληλοεπιδράσουν με τις εμπειρίες, το άτομο μπορεί να αναπτύξει μια συγκεκριμένη φοβία, όπως η απειροφοβία.

Πώς να αναγνωρίσουμε μια φοβική αντίδραση

Μία φοβική αντίδραση ξεκινά όταν ένα άτομο εκτίθεται στο αντικείμενο ή την κατάσταση που έχει συσχετίσει με τον κίνδυνο. Για την ακρίβεια, αυτή η αντίδραση μπορεί να οδηγήσει σε κρίση πανικού. Κάποια συμπτώματα μπορεί να είναι:

– Ξηρότητα στο στόμα, δυσκολία στην αναπνοή, ναυτία, ταχυκαρδίες
– Τρεμάμενη φωνή, περίεργες εκφράσεις στο πρόσωπο, δυσκαμψία
– Αρνητική ερμηνεία της κατάστασης, αμφιβολίες για την ικανότητά του να διαχειριστεί την κατάσταση, φόβος θανάτου.

Χαρακτηριστικά της απειροφοβίας

Τα κύρια χαρακτηριστικά της απειροφοβίας είναι:

– Ένας παράλογος και δυσανάλογος φόβος κατανόησης της έννοιας του απείρου και της αιωνιότητας

– Άγχος όταν συνειδητοποιήσουμε ότι δεν μπορούμε να κατανοήσουμε πλήρως και ποτέ τις έννοιες της αιωνιότητας και του απείρου

– Μια μεγάλη ανάγκη να έχουμε τα πάντα υπό έλεγχο και σε απόλυτη τάξη.

– Τα άτομα που την εμφανίζουν μπορούν να την αναγνωρίσουν, αλλά όχι να την ελέγξουν.

– Υπάρχει μια ισχυρή επιθυμία να προβλέψουμε τα πάντα στη ζωή μας

– Συχνοί εφιάλτες ότι πέφτουμε στο κενό

– Αρνητικές σκέψεις για το άπειρο εμφανίζονται κατά τη διάρκεια ενδοσκόπησης, χαλάρωσης ή φαντασίας.

Θεραπεία της απειροφοβίας

Η απειροφοβία μπορεί να προκαλέσει έντονη δυσφορία. Γι’ αυτό το λόγο είναι σημαντικό να επισκεφθεί κανείς έναν ειδικό, αν αλληλοεπιδρά αρνητικά με την καθημερινότητά του. Οι εμμονικές συμπεριφορές καταναλώνουν πολλή ενέργεια.

Οι ανικανοποίητες ανάγκες μας

Δε πιστεύω πώς γεννιέται κανείς με δεδομένο το χάρισμα της Υπομονής…

Προκειμένου η σπουδαία τούτη αρετή να καλλιεργηθεί και να θεωρηθεί κεκτημένη, απαιτείται χρόνος και ώριμη ανοχή στη ματαίωση ή την όποια στέρηση επιβάλλεται από την πραγματικότητα και το περιβάλλον μας…

Οι ανάγκες μας – υλικές και συναισθηματικές – ζητούν ενίοτε άμεση ικανοποίηση, όχι «όποτε» αλλά «εδώ και τώρα»!

Η Πραγματικότητα, ωστόσο, πολλές φορές έρχεται για να στερήσει και να ορθώσει τείχη μπροστά στην κάλυψη διψασμένων ανικανοποίητων επιθυμιών…

Ο τρόπος που ο καθένας μας διαχειρίζεται τις ματαιώσεις της ζωής ενσαρκώνει ασυνείδητες άμυνες που «κάποτε» έδειχναν μάλλον λειτουργικές… Φαίνεται, ωστόσο, ότι τώρα η ενήλικη πράξη έχει άλλη αναγκαστική πορεία!

Θα περίμενε ίσως κανείς ότι άνθρωπος που λαχταρά για τρυφερότητα και στοργή, μάλλον δεν έλαβε αρκετή αγάπη «τότε», όταν ήταν παιδί, όταν ήταν βρέφος… Ότι τώρα αναζητά με «λύσσα» ό,τι έλειπε τότε…

Πολλές φορές, όμως, ανικανοποίητος μένει εν τέλει εκείνος που τότε μπορεί να δέχτηκε πολλή αγάπη, πολλά χάδια, πολλές αγκαλιές, υπερ-βολικές… Τώρα του λείπουν πολύ! Και τώρα όλα του μοιάζουν λίγα, μη αρκετά… Διψά..!

Και γι΄ αυτό αντιδρά και εξεγείρεται τόσο μπροστά στην αδυναμία του Άλλου να χωρέσει και να αγαπήσει, αλλά και μπροστά στην προσωπική του αδυναμία να παραδοθεί άνευ όρων και να αγαπηθεί…Θα αγαπηθεί..;

Όσο και αν μία πλευρά του εαυτού μας διψά για αγάπη και ένωση, άλλο τόσο μια άλλη πλευρά – πιο σκοτεινή – φοβάται μη χαθούν τα όρια, μη τυχόν και όλα γίνουν ένα και συγχρόνως τίποτα…Αφανισμός..!

Και όμως ενίοτε θυμώνουμε πολύ με τον σύντροφό μας, τον συνεργάτη ή τον εργοδότη μας, τους φίλους μας που δεν στέκονται εκεί, εξιδανικευμένοι και τέλειοι για να παρέχουν όσα τώρα τόσο απουσιάζουν…

Συχνά ζητάμε από ανθρώπους να σταθούν δίπλα μας, όπως όμως θα τους επιθυμούσαμε εμείς να είναι δίπλα μας..!

Κάποιες φορές, κάνουμε τα πάντα για να το καταφέρουμε τούτο! Εκδραματίσεις, αυτοκαταστροφές, καταθλίψεις….Και έρχεται η ματαιωτική πραγματικότητα για να μας προσγειώσει και να μας υπενθυμίσει ότι και ο Άλλος μπορεί να έχει τις ίδιες ανάγκες ή αδυναμίες με εμάς… Και ο Άλλος αγάπη και τρυφερότητα ψάχνει! Και ας μην το δείχνει, και ας μην το βλέπουμε…

Κάποιος θα αναρωτιέται εδώ εάν ο τρόπος που μεγάλωσε ο καθένας μας, παίζει τον βασικό ρόλο στον τρόπο που αναζητούμε συναισθηματική ικανοποίηση μέσα από τις σχέσεις μας… Φυσικά και παίζει ρόλο, αλλά όχι τον καταλυτικό! Άν αποδεχόμασταν ότι το «σωστό μεγάλωμα» ενός ανθρώπου καθορίζει αποκλειστικά και τις μετέπειτα ενήλικες σχέσεις του, τότε ίσως να μην πιστεύαμε ότι υπάρχουν πραγματικά όμορφες σχέσεις. Καθώς κανείς δε μεγάλωσε «σωστά»! Ποιος μπορεί άλλωστε να ορίσει με τόσο λογικούς όρους «σωστού ή λάθους» μια τόσο ενστικτώδη λειτουργία, όπως είναι η μητρική..;

Έτσι και αλλιώς, οι γονείς μας δε θα μπορούσαν ποτέ να είναι τέλειοι! Ακόμα και αν μπορούσαμε να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω, τίποτα δε θα μπορούσε να είναι…»ιδανικό»!

Και, όμως, το ψάχνουμε παντού αυτό το ιδανικό, λες και το γνωρίσαμε ποτέ στ΄ αλήθεια…

Φαίνεται πώς είναι το πεπρωμένο μας να αναζητάμε – διαρκώς και εναγωνίως – το Ανικανοποίητο. Να «τρωγόμαστε» μαζί του…Να μας υπενθυμίζει αυτό ακριβώς: ότι είναι εκεί και παραμένει ακόμα στερητικά ανικανοποίητο!

Εν τέλει, η αποδοχή του μη εφικτού είναι αυτή που θα προάγει την ικανοποίηση του εφικτού…

Το πέρασμα σε πένθη που θα φανερώσουν απωθημένα «μυστικά»…

…Όπως υπάρχει η Αγάπη, υπάρχει και το Μίσος.

…Όπως υπάρχει ο Θαυμασμός, υπάρχει και ο Φθόνος.

…Όπως υπάρχει η Χαρά, υπάρχει και η Θλίψη.

…Όπως υπάρχει η Τόλμη, υπάρχει και ο Φόβος.

…Όπως υπάρχει η Αλήθεια, υπάρχει και το Ψέμα.

…Όπως υπάρχει η Ελευθερία, υπάρχει και η Εξάρτηση.

…Όπως υπάρχει το Καλό, υπάρχει και το Κακό.

…Και όλα ζουν μέσα μας.

Όπως υπάρχω Εγώ, υπάρχει και ο Άλλος
με τις ίδιες ανάγκες, ανικανοποίητες και διψασμένες
με τις αρετές μας, όπως και τις αδυναμίες μας
με τα τραύματά μας
τα Πάθη μας.

Αυτός που δε ρισκάρει για σένα δεν είναι για σένα

Η ζωή, λένε, είναι το άθροισμα των επιλογών σου. Είναι συνάρτηση των όσων έκανες ή δεν έκανες. Για όσα έκανες δεν υπάρχει λόγος να μετανιώνεις, γιατί έστω και για κλάσματα του δευτερολέπτου ήταν αυτό που πραγματικά ήθελες. Να ανησυχείς, όμως, γι’ αυτά που δεν έκανες. Γι’ αυτά που φλυαρούσες, αλλά δε βρήκες ποτέ τα κότσια να τα πραγματοποιήσεις. Να μετανιώνεις για την αδυναμία που σε κατακυρίευσε, όταν έπρεπε με σθένος να πεις «Θα τολμήσω κι ας βγω χαμένος!». Να μετανιώνεις και να περιφρονείς τους έρωτες που δε ρίσκαραν για ‘σένα, που δεν τόλμησαν για ‘σένα, που δεν προσπάθησαν για ‘σένα.

Όταν ερωτεύεσαι είναι σαν να μπαίνεις σε ένα πεδίο μάχης, χωρίς πανοπλία. Το μοναδικό όπλο σου είσαι εσύ. Και για να αποφευχθούν τυχόν παρεξηγήσεις, ο αντίπαλός σου, δεν είναι ο άνθρωπος που ερωτεύεσαι, αλλά το σύνολο όλων αυτών που ονομάζεις εμπόδια και υποχρεούσαι να ξεπεράσεις. Είσαι διατεθειμένος να το κάνεις; Είσαι διατεθειμένος να φας τα μούτρα σου για τον έρωτα; Είσαι πρόθυμος να παλέψεις γι’ αυτόν;

Ας πούμε πως εσύ είσαι. Ο άλλος είναι; Αργά η γρήγορα θα το καταλάβεις. Θα καταλάβεις αν είναι αυτός ο άνθρωπος είναι για ‘σένα. Μην αναρωτιέσαι «πώς». Θα το νιώσεις. Θα το νιώσεις απ’ την πρώτη κιόλας στιγμή που θα τον δεις να ρισκάρει για πάρτη σου. Θα ρισκάρει για να είναι μαζί σου. Θα τολμήσει να ξεπεράσει ακόμη και τον ίδιο του τον εαυτό, τους φόβους ή τις ανασφάλειες για να σε έχεις δίπλα του. Έτσι είναι ο έρωτας, βίαιος, ακραίος, υπερβολικός κι απαιτητικός.

Αν δε ρισκάρει και σε συνεπαίρνει κι εσένα στη χλιαρότητα και την αδράνεια, μην το σκέφτεσαι, φύγε όσο μπορείς πιο μακριά! Φύγε απ’ αυτόν που προσπαθεί να σου πουλήσει φύκια για μεταξωτές κορδέλες. Φύγε απ’ αυτόν που είναι βολεμένος στην ασφάλεια των επιλογών του και δεν παίρνει την απόφαση να θέσει τον εαυτό του σε «κίνδυνο» για σένα. Φύγε απ’ αυτόν που δεν τα παρατάει όλα για να σε διεκδικήσει.

Δεν είναι για ‘σένα αυτός που υπολογίζει τα χιλιόμετρα κι όχι την αξία της στιγμής όταν βρεθεί μαζί σου. Τι να τον κάνεις αυτόν που φοβάται την κοινωνική κατακραυγή ή έστω το κράξιμο απ’ τον περίγυρό του και δεν τολμάει για ‘σένα; Γι’ αυτά φτιάχτηκες; Αυτά ονειρεύτηκες; Να είσαι ερωτευμένος με ένα άτομο άβουλο και συμβιβασμένο; Αν η απάντηση είναι θετική, τότε είσαι άξιος της μοίρας σου και κυρίως των επιλογών σου. Αν η απάντηση, απ’ την άλλη είναι «όχι», σήκω και φύγε!

Μακριά απ’ όσους δεν έκαναν ποτέ τα λόγια τους πράξεις. Μακριά απ’ αυτούς που φόρεσαν το πουκάμισο της δικαιολογίας και της εύκολης λύσης, δε γνωρίζουν μάλλον ότι ξεβάφουν στο πλύσιμο. Μακριά απ’ αυτούς που ένιωσες να σπαταλούν τον πολύτιμο χρόνο σου για μια ακόμη επιβεβαίωση του εγωισμού τους. Μακριά απ’ αυτούς που φοβούνται να γυρίσουν τον κόσμο ανάποδα μόνο και μόνο για ένα σου φιλί και μια αγκαλιά. Μακριά απ’ αυτούς που δεν πάνε κόντρα σε νόμους και κανόνες που τάχα τους έχουν επιβληθεί. Ο μόνος κανόνας στον έρωτα είναι ότι ο έρωτας δεν υπακούει σε κανόνες.

Ωμά και καθόλου ωραιοποιημένα, θα έλεγα πως αν ο άνθρωπος που ερωτεύθηκες είναι μια περιγραφή των όσων αναφέρθηκαν, τότε όχι μόνο δεν πάλεψε για τον έρωτα και κατ’ επέκταση για ‘σένα, αλλά δεν μπήκε καν στο πεδίο της μάχης. Θεατές υπάρχουν πολλοί. Ήρωες, όμως, που αντέχουν κι επιβιώνουν λίγοι. Μπες μες στη μάχη κι εσύ, τόλμησε και θα τους βρεις…

Η πιθανή αιτία για την απελπιστικά βραδύτατη πορεία του «εξανθρωπισμού» του ανθρώπου

Σήμερα τα 7,5 δισεκατομμύρια του πληθυσμού της γης ζούνε σε οργανωμένες κοινωνίες (με προοπτική την παγκοσμιοποιημένη κοινότητα των λαών) αλλά καμιά δεν είναι ευχαριστημένη από την κοινωνικοπολιτική οργάνωση, που την σχεδίασαν νομικοί, οικονομολόγοι, κοινωνιολόγοι, τεχνοκράτες, εμποριοκράτες, κεφαλαιοκράτες κι ένα σωρό άλλοι “ειδικοί” επιστήμονες. Γιατί όμως; Διότι από τους οργανωτές των κοινωνιών απουσίαζαν – σχεδόν ολωσδιόλου – αυτοί που μελετούν και γνωρίζουν καλύτερα απ’ όλους το “τι είναι ο άνθρωπος” δηλαδή οι βιολόγοι, οι ψυχολόγοι. ναι οι ανθρωπολόγοι.

Η μονόπλευρη ενατένιση του ανθρώπου ναι της κοινωνίας από ετερόκλιτες σκοπιές στάθηκε πηγή λαθών, κινδύνων και επαναλήψεων πολλών συνθηκών δυστυχίας. Ο μέγας ιστορικός Θουκυδίδης (470-397 π.Χ) που συνέγραψε την πλέον αντικειμενική και απροσωπόληπτη ιστορία των αιώνων (για τον Πελοποννησιακό πόλεμο), εμβαθύνοντας φιλοσοφικά και ψυχολογικά στα γεγονότα της καταστροφής της Μήλου από την “υπερδύναμη” των Αθηναίων (οι οποίοι σφάξανε όλους τους κατοίκους – από τους εφήβους κι απάνω) αποφαίνεται συμπερασματικά: “Όσο η φύση των ανθρώπων παραμένει διαχρονικά η ίδια, τα ίδια γεγονότα θα επαναλαμβάνονται έστω και με διαφορετική μορφή. Γενικά, είναι αδύνατο και πολύ ανόητος είναι εκείνος που νομίζει ότι μπορεί ν’ αποτρέψει την ανθρώπινη φύση όταν αυτή “ορμάει” να κάνει κάτι, με τη δύναμη των νόμων ή με οποιανδήποτε άλλη φοβέρα” (Θουκυδίδη: Ιστοριών Γ’ 45). Δυστυχώς οι αλήθειες αυτές αφορούν και τη σύγχρονη πραγματικότητα, όπου ολόκληρος ο ατομικός και οι κοινωνικός χώρος είναι σκεπασμένος με κάκτους και τις παραφυάδες των ταπεινών ενστίκτων και των άγριων παθών. 

Η ψυχολογία της ομάδας και η ψυχολογία του ατόμου, μας δίνουν ανεπιφύλακτα τη θλιβερή αυτή κατάθεση. Μια κατάθεση δυσοίωνη που στηρίζεται σε θεμέλια επιστημονικά, αντλώντας τα τεκμηριωμένα της πορίσματα από τους χώρους της Βιολογίας, της Κοινωνιολογία και της Κοινωνιοβιολογίας (Sociobiology). Η ψυχολογία (και η φιλοσοφία) της ανθρώπινης συμπεριφοράς ( (behavior) που τις τελευταίες δεκαετίες έχει να μας προσφέρει πολλές γνώσεις και αποκαλύψεις, έρχεται να μας βεβαιώσει για την απελπιστικά βραδύτατη πορεία του «εξανθρωπισμού» του ανθρώπου. Και σ’ αυτό ακριβώς το γεγονός οφείλεται η διάψευση των ελπίδων, ένα σωρό αισιόδοξων ανθρωπιστών, μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, που στάθηκε μια βαθύτατη τομή στην ιστορία του ανθρώπου. Υποθέσανε πολλοί, πως ύστερα από την τραγική κακομεταχείριση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και αξιών, σ’ αυτόν τον αδυσώπητο πόλεμο, θα φρονηματίζονταν οι λαοί, και οι πνευματικές αξίες θα γνώριζαν μια καινούρια άνθιση. Αλλά, διαψεύστηκαν οικτρά οι προσδοκίες τους.

Οι ανθρωπιστικές αξίες γνώρισαν καινούρια κακομεταχείριση στη διάρκεια πολλών θερμών και ψυχρών νέων πολέμων στον πλανήτη μας. Ο πόνος, η δυστυχία και η ντροπή, η ταπείνωση, η τρομοκρατία και η ανελευθερία στις χώρες του τρίτου κόσμου, στις κοινωνίες του πρώην «υπαρκτού σοσιαλισμού», αλλά και στην γηραιά ήπειρο της «πολιτισμένης» Ευρώπης, αντί να υποχωρούν, σημειώνουν έξαρση. Το άγχος του σύγχρονου ανθρώπου πολλαπλασιάζεται και όλα τα «σημεία των καιρών» τον ωθούν σ’ ένα απαισιόδοξο σκεπτικισμό. Γιατί όμως;

Ο προβληματισμός του κάθε βαθύτερα σκεπτόμενου, για την πορεία αυτή των ανθρωπίνων πραγμάτων, έκανε πολλούς ν’ ανατρέξουν στις προαιώνιες ρίζες της συμπεριφοράς, δηλαδή στη βιολογική δομή του ψυχικού οργάνου του ανθρώπου: τον εγκέφαλο. Και πραγματικά, εκεί βρέθηκε πως κρυβόταν το φοβερό μυστικό της κακοδαιμονίας του “homo sapiens”. Στον εγκέφαλο αυτόν, που ενώ μπορεί να λύσει δυσκολότατα τεχνολογικά-επιστημονικά προβλήματα (πυρηνικών διασπάσεων και διαπλανητισμού) δεν μπορεί ν’ αντιμετωπίσει τα εύκολα και απλά προβλήματα της αγάπης, της ειρήνης, της στοργής και της ανθρωπιάς. 

Μόλις πήγαινε να χαράξει η αυγή της λογικής διαχείρισης των επιτεύξεων του πολιτισμού, έτρεχαν τα μελανά σύννεφα των ενστικτωδών παρορμήσεων και σκέπαζαν την αιθρία, για να μετατρέψουν την ειρήνη και την ευτυχία σε βία και επιθετικότητα, σε εγωισμό και σύγκρουση. Και έτσι, δεν μπόρεσαν ποτέ να πραγματοποιηθούν οι λόγοι του Γοργία: «Στολισμός για το σώμα είναι το κάλλος για την ψυχή η σοφία, για την πράξη η αρετή, για τον λόγο η αλήθεια και για την πολιτεία η ειρήνη και η γενναιοφροσύνη». Και ενώ «ο άνθρωπος είναι το ανώτερο από τα όντα όταν φτάσει στην τελειότητά του, έτσι κι όταν διακόψει κάθε σχέση με την αρετή, το νόμο και τη δικαιοσύνη, γίνεται το χειρότερο απ’ όλα» (Αριστοτ. Πολιτικά Α’1). Γιατί το πνεύμα είναι «διπρόσωπο» σαν τον Ιανό, με την θετική και αρνητική του όψη. Αυτό είναι σκιαγραφικά το ανθρώπινο πνεύμα, ξεχωριστό και ιδιαίτερο στον κάθε ψυχισμό, με τα ξεχωριστά ναι ιδιαίτερα ψυχικά – «πνευματικά αποτυπώματα».

Έτσι παρά την παιδεία και τον πολιτισμό οι άνθρωποι είναι και θα παραμείνουν καλοί και κακοί, τίμιοι και άτιμοι, πλούσιοι και φτωχοί, τυχεροί και άτυχοι, αφέντες και υπηρέτες, ίσοι και άνισοι σε βιώματα και ευτυχία. Και η πιο σωστή εναρμόνιση της φύσης (δηλαδή της βιολογικής ανισότητας) και της κοινωνίας για μια καλή ανθρώπινη ζωή είναι η δίκαιη ανισότητα, βασισμένη σε μια προηγμένη ανθρωπιστική συνείδηση.

Τώρα όλοι γνωρίζουμε ότι έδρα όλων των ψυχικών λειτουργιών είναι ο εγκέφαλος και σ’ αυτόν βρίσκονται όλες οι βασικές δραστηριότητες της ύπαρξής μας όπως είναι: το ένστικτο, το αίσθημα, το συναίσθημα, η νόηση, η σκέψη, η φαντασία, η βούληση κ.λ.π.

Το ένστικτο είναι η φυσική (έμφυτη) παρόρμηση, αντίδραση και συμπεριφορά. Χαρακτηριστικό του είναι το αυτόματο και ασυνείδητο, που διαμορφώνουν και τις βαθύτερες επιθυμίες μας.

Βασικά ένστικτα είναι: της αυτοσυντήρησης, της αναπαραγωγής και της γονικής στοργής. Το Άλογο ένστικτο είναι ισχυρότερο απ’ τη Λογική σκέψη. Το ατομικό ένστικτο υπερτερεί του κοινωνικού ενστίκτου (που πολλοί αρνούνται). Τα ηθικά ενορμήματα, η ηθική συμπεριφορά, η εξιδανίκευση, το Υπερεγώ κ.ά., είναι επίκτητα ψυχικά ενορμήματα. Αν λείψει η ηθική αγωγή το άτομο παραμένει φυσικά: α-ήθικο (amoral) και κοινωνικά: αν-ήθικο (immoral). Το αγαθό ήθος δεν κληρονομείται και γι’ αυτό ο άνθρωπος διαμέσου των χιλιετηρίδων γεννιέται αήθικος και ανήθικος. Μόνον η διδαχή της αρετής σώζει.

Το συναίσθημα είναι η ενσυνείδητη γνωστική συμμετοχή του ψυχισμού μετά από κάποιο αίσθημα (προερχόμενο από τα αισθητήρια). Η ψυχική εντύπωση και εμπειρία απ’ τα γεγονότα (η ευχάριστη, η δυσάρεστη) που παραμένει στη συνείδηση.

Βασικά συναισθήματα είναι: της χαράς – λύπης, του φόβου – τόλμης, του θυμού – πραότητας, της εκδίκησης – συγνώμης, της ευθυμίας – δυσφορίας, του ενθουσιασμού – απάθειας, της φιλίας – εχθρότητας, της επιδοκιμασίας – ειρωνείας, κ.λ.π. Από το άπειρο βάθος της εσωτερικότητας το συναισθηματικό πάθος γίνεται το επίμονο κίνητρο και ο αόρατος ρυθμιστής όλης της ζωής, από το ζενίθ της αρετής έως το ναδίρ της κακότητας.

Η νόηση είναι η ψυχική λειτουργία απόκτησης γνώσεων. Με τον όρο νόηση εννοούμε την ορθή λογική σκέψη, την αντίληψη, τη διάνοια. Η νόηση περιλαμβάνει τη μνήμη, την κρίση, τον στοχασμό, τη μάθηση και τη σωστή θέληση για πράξη.

Η συνείδηση είναι η συν-επίγνωση των ψυχικών μας καταστάσεων, και η αντίληψη του εξωτερικού κόσμου (στη γνωσιολογική, ηθική και αισθητική τον διάσταση). Η συνείδηση εποπτεύει και ρυθμίζει το κοινωνικό συναίσθημα, δηλαδή την διαπροσωπική επαφή και συνεργατικότητα για την καλύτερη διαβίωση τον ατόμου.

Με το πέρασμα των αιώνων ο φιλοσοφικός στοχασμός για την αναζήτηση της αλήθειας στον φυσικό χώρο, έδωσε την σκυτάλη στην επιστημονική έρευνα και πειραματική επαλήθευση των ευρημάτων. ‘Έτσι, στον τομέα των Νευροεπιστημών την πρώτη θέση έχει ο εγκέφαλος. Ο ‘Έλληνας καθηγητής της Κβαντικής Φυσικής τον Πανεπιστημίου του Τέξας Δ. Νανόπουλος λέει ότι ο εγκέφαλος είναι πανομοιότυπος, αλλά πιο τέλειος από ένα κβαντικό βιολογικό (ηλεκτροχημικό) κομπιούτερ και η συνολική αποκρυπτογράφησή του είναι ζήτημα χρόνου. Ας κοιτάξουμε όμως πιο κοντά και πιο επιστημονικά την δομολογία και τη λειτουργικότητα αυτού του εκπληκτικού οργάνου (του τελειότερου όπου έφτασε η φυσική εξέλιξη) που λέγεται ανθρώπινος εγκέφαλος. ‘Έτσι ίσως μπορέσουμε να καταλάβουμε μερικά πράγματα για τα οποία η άγνοιά μας, μας αποπροσανατολίζει. Τα πορίσματα πολλών «συνεργαζόμενων» επιστημών συγκλίνουν σ’ αυτήν την αποκρυπτογράφηση του μυστηρίου.

Οι επιστήμες αυτές είναι η κοσμολογία, η παλαιοντολογία, η ζωολογία, η ανθρωπολογία, η βιολογία, η εμβρυολογία, η συγκριτική ανατομική, η ψυχιατρική, κ.ά. Η τελική ομόφωνη άποψη όλων αυτών των επιστημών είναι ο προσδιορισμός των τριών στρωμάτων με την ιδιαίτερη λειτουργικότητά τους το καθένα, που απαρτίζουν τον ανθρώπινο εγκέφαλο. Ας δούμε τα πράγματα αναλυτικά. Σ’ ένα Σύμπαν ηλικίας 15 δισεκατομμυρίων ετών περίπου (big) μέσα στο οποίο εντάσσεται και η γη, που πάνω της υπάρχει ζωή εδώ και 3,5 δισεκατομμύρια χρόνια, εμφανίστηκαν διαδοχικά τα ασπόνδυλα, κι έπειτα τα πρώτα σπονδυλωτά ζώα: τα ερπετά (πριν από 750 εκατομμύρια χρόνια), ύστερα τα θηλαστικά (πριν από 150 εκατομμύρια χρόνια) και μετά οι ανθρωποειδείς πίθηκοι (πριν από 20-50 εκατομμύρια χρόνια).

Ο άνθρωπος με την σημερινή του μορφολογία εμφανίζεται πριν από 500.000-50.000 χρόνια. Ωστόσο, ολόκληρη η ιστορία της εξέλιξής του στη ζωική κλίμακα είναι αποτυπωμένη στη δομή των οργάνων του. ‘Έτσι μελετώντας την εξελικτική διαστρωμάτωση του εγκεφάλου του, διαπιστώνουμε ότι αυτή είναι τριπλή – από κάτω προς τα πάνω:

Πρώτο στρώμα: Παλαιοεγκέφαλος ή αρχαιοεγχέφαλος (φυτοψυχή). Το κατώτερο αυτό τμήμα του εγκεφάλου αντιστοιχεί προς τον εγκέφαλο των ερπετών (που εμφανίστηκαν πριν από 750 εκατομμύρια χρόνια), γι’ αυτό και ονομάζεται «ερπετόμορφος εγκέφαλος». Αυτός δεν έχει βέβαια φλοιό με ανώτερα κέντρα, αλλά είναι η έδρα των ενστίκτων ναι εδώ βρίσκονται τα κέντρα της αναπνοής ναι της κυκλοφορίας του αίματος. Δηλαδή τα βασικά κέντρα της ζωής. (Το λεβητοστάσιο της ύπαρξής μας).

Δεύτερο στρώμα: Μεσεγκέφαλος ή διάμεσος εγκέφαλος (Θυμοψυχή). Το τμήμα αυτό αντιστοιχεί προς τον εγκέφαλο των κατώτερων θηλαστικών (που εμφανίστηκαν πριν από 150 εκατομμύρια χρόνια), γι’ αυτό και λέγεται «παλαιοθηλαστικός εγκέφαλος». Είναι η έδρα των συγκινήσεων και των συναισθημάτων (γι’ αυτό και μια άλλη ονομασία του είναι «θυμικό σύστημα»).

Τρίτο στρώμα: Νεοεγκέφαλος ή πρόσθιος εγκέφαλος (νοοψυχή). Το τελευταίο – στην εξέλιξη – τμήμα του εγκεφάλου, ο φλοιός του επικαλύπτει τα ημισφαίρια και περιέχει τα κέντρα της συνείδησης. Αντιστοιχεί προς τον εγκέφαλο των ανώτερων θηλαστικών που εμφανίστηκαν πριν από 2-25 εκατομμύρια χρόνια και του ανθρώπου γενικά, από την πρωτόγονη ακόμα κατάστασή του, δηλαδή από τα τρία εκατομμύρια χρόνια μέχρι 50.000 γι’ αυτό και λέγεται «νεοθηλαστικός εγκέφαλος». Ο εγκεφαλικός αυτός «νέο-φλοιός» ή «φαιά ουσία» έχει πάχος μόνο δύο χιλιοστά και είναι έδρα της συνείδησης του εξελιγμένου όντος, δηλαδή της νόησης, της μνήμης, της κρίσης, της μάθησης, της φαντασίας, της βούλησης, της εξελιγμένης συναισθηματικότητας, των πολιτιστικών εκδηλώσεων κλπ. 

Από αυτή την δομική στρωμάτωση του εγκεφάλου, καταλαβαίνουμε ότι ο εγκέφαλος είναι ένα πολύπλοκο όργανο, που αποτελείται υπό 100 δισεκατομμύρια νευρικά κύτταρα τα οποία, με ένα γιγαντιαίο πλέγμα, συνενώνουν τον παλαιοεγκέφαλο του ερπετού (των ενστίκτων), τον μεσεγκέφαλο του κατώτερου θηλαστικού (των συγκινήσεων, του ασυνείδητου και των φαντασιώσεων) και τον νεοεγκέφαλο (της «πολιτισμικής» φλοιοποίησης και του «πνεύματος»). Ο συντονισμός και η σωστή συνεργασία όμως των τριών επιπέδων και κυρίως, η επιβολή και επικράτηση του χρονικά νεότερου (Και πρόσφατα ανεπτυγμένου) νεοεγκέφαλου επί του παλαιοεγκεφάλου, δηλαδή του φλοιού επί των ενστίκτων, πολύ απέχει της επιθυμητής τελειότητας. Αυτό βέβαια, έχει ως συνέπεια τις διαταραχές της συμπεριφοράς (ψυχωτικές εκδηλώσεις, επιθετικότητα, σεξουαλικές εκτροπές, κλπ). Η εξέλιξη του εγκεφάλου δεν έχει φτάσει στην καθολική «νεοφλοιοποίηση», ώστε μια απόλυτη και πάνσοφη λογική να εξουδετερώσει τελείως την αρνητική (;) επιρροή των ενστίκτων (που συνήθως είναι η αιτία των παθών ναι της βάρβαρης συμπεριφοράς), καθώς και της φαντασίας που στον αρνητικό της ρόλο παραμορφώνει την πραγματικότητα και αποπροσανατολίζει.

Σ’ αυτήν λοιπόν την δομολογία του εγκεφάλου μπορούμε ν’ αποδώσουμε την κακοδαιμονία του ανθρώπου, με την οποιαδήποτε αντικοινωνική συμπεριφορά του, η οποία πηγάζει από τον άκρατο ατομικισμό που εκτρέφει την επιθετικότητα.

Αλλά, σ’ αυτήν επίσης την δομολογία βρίσκονται και όλα τα αγαθά κίνητρα για τον πολιτισμό του.

Υπάρχει λοιπόν ελπίδα! Και αυτή βρίσκεται στην διπλή σύνθεση της βιολογικής μας ύπαρξης: στον ενδογενή παράγοντα που κληρονομείται, δηλαδή στο DΝΑ και στον εξωγενή παράγοντα που επιδρά στο DΝΑ και είναι η πληροφόρηση (η αγωγή, η παιδεία).

Η ευτυχία είναι προσωπική ευθύνη του καθενός

Δεν βρίσκω κάποια αναγκαία σχέση ανάμεσα στις περιστάσεις της ζωής ενός ανθρώπου και τη βαθμίδα όπου βρίσκεται στην κλίμακα της ευτυχίας. Αν οι εξωτερικές περιστάσεις προσδιόριζαν από μόνες τους την ευτυχία, τότε το θέμα θα ήταν απλό (δεν θα ήταν τόσο περίπλοκο). Θα ήταν αρκετό, δηλαδή, να γνωρίζουμε τις εξωτερικές συνθήκες της ζωής ενός ανθρώπου για να ξέρουμε αν είναι ευτυχισμένος.

Μπορούμε να παίξουμε ένα παιχνίδι: να προβλέψουμε την ευτυχία σύμφωνα με δύο απλές αξιολογήσεις:

Αν στον άνθρωπο συμβαίνουν Καλά Πράγματα => Είναι Ευτυχισμένος.

Αν στον άνθρωπο συμβαίνουν Άσχημα Πράγματα => Είναι Δυστυχισμένος.

Απ’ αυτό θα μπορούσε κανείς να συμπεράνει- με δεδομένη την τυχαία κατανομή τουλάχιστον των κακών πραγμάτων-, ότι η ευτυχία είναι θέμα απλής συγκυρίας. Ένα συμπέρασμα λανθασμένο και παιδαριώδες ή, ακόμη χειρότερα, σχεδιασμένο κακοπροαίρετα για ν’ αποφύγει κανείς τις ευθύνες.

Ωστόσο, τίποτα δεν μπορεί να αναιρέσει το γεγονός ότι, αργά ή γρήγορα, θα πρέπει να δεχτούμε πως η ευτυχία είναι προσωπική ευθύνη του καθενός. Η πιο σημαντική ίσως απ’ όλες μας τις ευθύνες, αφού η αναζήτηση αυτή δεν αποτελεί απλώς αντικειμενικό σκοπό του ανθρώπου, αλλά είναι, επίσης, ένα από τα χαρακτηριστικά που τον προσδιορίζουν.

Άντρες και γυναίκες, σ’ όλα τα μήκη και πλάτη της γης, επιθυμούμε την ευτυχία. Προσπαθούμε με όλη μας τη δύναμη- και έχουμε κάθε δικαίωμα-, να καταφέρουμε να γίνουμε ευτυχισμένοι.

Ακόμη καλύτερα: έχουμε υποχρέωση να εμμένουμε σ’ αυτήν την επιδίωξη.

Ο παράγων Ε

Ένας δάσκαλος είπε ότι είναι πιο εύκολο- πολύ πιο εύκολο-, να είναι κανείς δυστυχισμένος, παρά ευτυχισμένος.

“Όταν αισθάνομαι δυστυχισμένος” τους εξηγούσε, “λέω στον εαυτό μου ότι ακολουθώ τον εύκολο δρόμο- αφήνω κάποια γεγονότα να με απομακρύνουν από τον στόχο μου.”

“Η ευτυχία, αντίθετα” συνέχιζε, “είναι κάτι για το οποίο πρέπει ν’ αγωνιστούμε- δεν είναι ένα απλό συναίσθημα που προέρχεται από το γεγονός ότι μας συνέβη κάτι καλό.”

Δεν μπορώ να σχολιάσω τη θέση του, συμφωνώ όμως απόλυτα με την άποψή του, ότι το αν θα είμαστε ή όχι ευτυχισμένοι φαίνεται πως εξαρτάται πολύ περισσότερο από εμάς τους ίδιους παρά από τα εξωτερικά γεγονότα.

Θα προσπαθήσω να δείξω πως ο καθένας μας είναι φορέας του βασικού (αν και όχι μοναδικού) παράγοντα που καθορίζει τον βαθμό της ευτυχίας του. Ενός παράγοντα μεταβλητού από άτομο σε άτομο, ο οποίος μεταβάλλεται επίσης σε διαφορετικές φάσεις της ζωής του ίδιου ανθρώπου, και τον οποίο θα ονομάσω, έτσι αυθαίρετα: Παράγοντα Ε.

Ακόμη και με κίνδυνο να τον απλοποιώ υπερβολικά, θα τον ορίσω, βασικά, ως το άθροισμα τριών σημαντικών στοιχείων:

Ι. Του ελέγχου- μέχρις ενός ορισμένου σημείου-, και της συνείδησης της αλληλεπίδρασης ανάμεσα σ’ εμένα και το περιβάλλον.

Δεν μπορώ να είμαι ευτυχισμένος αν δεν γνωρίζω ότι μετέχω ενεργά σε όλα όσα μου συμβαίνουν.

ΙΙ. Μιας ψυχικής στάσης που μου επιτρέπει να αποφεύγω την απογοήτευση και τη θλίψη.

Δεν μπορώ να είμαι ευτυχισμένος αν χάνω το θάρρος μου κι εγκαταλείπω την προσπάθεια στην πρώτη δυσκολία.

ΙΙΙ. Της προσπάθειας ν’ αποκτήσω γνώσεις και σοφία.

Δεν μπορώ να είμαι ευτυχισμένος αν καταφεύγω στην αμάθεια εκείνων που δεν θέλουν καν να ξέρουν ότι είναι αμαθείς.

Είναι προφανές, λοιπόν, πως αυτό το βιβλίο εστιάζει περισσότερο στην ιδέα της ευτυχίας ως στάση ζωής, παρά την ανάλυση του βαθύτερου συναισθήματος.

Θεωρώ σημαντικό να το ξεκαθαρίσω αυτό εξαρχής, γιατί ακούω ότι ο περισσότερος κόσμος μιλάει για να την ευτυχία σαν να ήταν συνώνυμο της χαράς, ενώ εγώ είμαι σίγουρος ότι δεν είναι έτσι.

Όταν η καρδιά κάποιου αρχίζει να γελάει, πολλές άλλες καρδιές επηρεάζονται- μερικές φορές ακόμη και οι μακρινές καρδιές

Αν όλο και περισσότεροι άνθρωποι γίνουν αντισυμβατικοί ο κόσμος μπορεί να σωθεί. Αν όλο και περισσότεροι άνθρωποι απομακρυνθούν από το παλιό μυαλό και τους τρόπους του, αν όλο και περισσότεροι άνθρωποι γίνουν στοργικοί, αν όλο και περισσότεροι άνθρωποι δεν είναι φιλόδοξοι, αν όλο και περισσότεροι άνθρωποι δεν είναι άπληστοι, αν όλο και περισσότεροι άνθρωποι δεν ενδιαφέρονται πια για την πολιτική εξουσίας, το κύρος, τον σεβασμό των άλλων…

Μπορούμε να αλλάξουμε όλο τον κόσμο, αλλά όχι με μάχη. Αρκετά! Πρέπει να αλλάξουμε αυτόν τον κόσμο γιορτάζοντας, χορεύοντας, τραγουδώντας, με μουσική, με διαλογισμό, με αγάπη, όχι με μάχη.

Η παλιά βεβαιότητα πρέπει να σταματήσει για να υπάρξει το καινούργιο, όμως σας παρακαλώ μην με παρερμηνεύσετε.

Σίγουρα το παλιό πρέπει να πάψει- όμως το παλιό βρίσκεται μέσα σας, όχι έξω. Δεν μιλάω για την παλιά δομή της κοινωνίας- μιλάω για την παλιά δομή του μυαλού σας που πρέπει να σταματήσει για να υπάρξει το καινούργιο. Και ένα άτομο που εγκαταλείπει την παλιά δομή του μυαλού δημιουργεί ένα τόσο μεγάλο χώρο για να αλλάξουν πολλοί τις ζωές τους ώστε είναι εκπληκτικό, αφάνταστο, απίστευτο. Ένα και μόνο άτομο που μεταμορφώνει τον εαυτό του γίνεται έναυσμα- μετά πολλοί ακόμη αρχίζουν να αλλάζουν. Η παρουσία του γίνεται ένας καταλυτικός παράγοντας.

Αυτή είναι η εξέγερση που διδάσκω: εγκαταλείπετε την παλιά δομή, εγκαταλείπετε την παλιά απληστία, εγκαταλείπετε τον παλιό ιδεαλισμό. Γίνεστε ένα σιωπηλό, διαλογιστικό, στοργικό άτομο- να χορεύετε περισσότερο, και μετά θα δείτε τί θα γίνει. Κάποιος, αργά ή γρήγορα, θα μπει αναπόφευκτα στον χορό μαζί σας, και μετά όλο και περισσότεροι άνθρωποι. Έτσι συνέβη εδώ.

Ο Λάο Τζου λέει ότι δεν χρειάζεται να βγείτε έξω από το δωμάτιό σας- τα πάντα μπορούν να συμβούν όταν ζείτε απλά και μόνο στο δωμάτιό σας. Όμως ο Λάο Τζου έπρεπε να βγει έξω. Συνήθιζε να καβαλάει τον βούβαλό του, και να μετακινείται από το ένα χωριό στο άλλο. Εγώ ακολούθησα τη συμβουλή του- δεν βγαίνω ποτέ από το δωμάτιό μου. Απλά ζω στο δωμάτιό μου, και έχετε έρθει όλοι από διαφορετικές γωνιές του κόσμου. Είναι ένα θαύμα!

Δεν κλίνω πουθενά πολιτικά. Είμαι απολύτως ενάντια στην πολιτική. Ναι, το παλιό πρέπει να σταματήσει για να υπάρξει το καινούργιο- αλλά το παλιό πρέπει να σταματήσει μέσα σας, και μετά το καινούργιο θα είναι εκεί. Και όταν το καινούργιο θα είναι μέσα σας, το καινούργιο είναι μολυσμένο, μεταδοτικό- αρχίζει να εξαπλώνεται σε άλλους ανθρώπους.

Η χαρά είναι μεταδοτική! Γελάστε, και θα δείτε και άλλους να αρχίζουν να γελάνε. Το ίδιο συμβαίνει και με τη θλίψη: αν είστε λυπημένος και κάποιος κοιτάξει το θλιμμένο σας πρόσωπο, ξαφνικά θα νιώσει κι εκείνος λυπημένος. Δεν είμαστε διαχωρισμένοι, είμαστε ενωμένοι, έτσι όταν η καρδιά κάποιου αρχίζει να γελάει, πολλές άλλες καρδιές επηρεάζονται- μερικές φορές ακόμη και οι μακρινές καρδιές.

Η καθαρή και απλή αλήθεια σπάνια είναι καθαρή και ποτέ δεν είναι απλή

Η αφετηρία των περισσότερων τριβών μεταξύ των ανθρώπινων πλασμάτων είναι ότι πιστεύουμε πως η αλήθεια μας είναι αλάνθαστη και βρίσκεται πάνω από την αλήθεια κάθε άλλου ανθρώπου. Η στάση αυτή μας κάνει να φερόμαστε με ακαμψία και να δείχνουμε ελάχιστη συναισθηματική κατανόηση για τους άλλους.

Το να βαδίζεις στη ζωή με βεβαιότητες είναι ο καλύτερος τρόπος να καταλήξεις θυμωμένος με όλο τον κόσμο.

Για να καταπολεμήσει τον πειρασμό της μονοσήμαντης σκέψης, ο διάσημος ψυχολόγος Έντουαρντ ντε Μπόνο μας προτείνει τα παρακάτω εργαλεία για να αναπτύξουμε την παράπλευρη σκέψη.

-Να αλλάξουμε την ορθολογική ανάλυση με πρόκληση. Αντί να εκτιμούμε πώς είναι τα πράγματα, ας παίξουμε με το πώς θα μπορούσαν να είναι αν…

-Να είμαστε αυθόρμητοι και να «ανοίγουμε τα φράγματα» για να μπαίνουν κάθε είδους ιδέες, όπως συμβαίνει σε μια συνεδρία brain–storming.

-Να αφήνουμε κατά μέρος τις παλιές εκτιμήσεις ή κρίσεις, δηλαδή: να παράγουμε ιδέες χωρίς προκαταλήψεις.

-Να αποδεχόμαστε όλους τους πιθανούς δρόμους και να αποφεύγουμε τις ετικέτες στην άσκηση της σκέψης.

Τι σημαίνει ο όρος «θύμα συναισθηματικού εκβιασμού»

Συναισθηματικός εκβιασμός: μία αόρατη μορφή κακοποίησης.

Τί είναι ο συναισθηματικός εκβιασμός;

Ο όρος συναισθηματικός εκβιασμός αναφέρεται σε μία μορφή ψυχολογικής χειραγώγησης που συμβαίνει μέσα στα πλαίσια στενών προσωπικών σχέσεων: μπορεί να είναι η σχέση ανάμεσα σε μία μητέρα και το παιδί της, η σχέση μεταξύ συζύγων, αδελφών, ακόμη και μεταξύ πολύ στενών φίλων. Σε αυτές τις σχέσεις, το ένα μέλος χρησιμοποιεί ψυχολογική πίεση προκειμένου να επιτύχει τους σκοπούς του, ενώ το άλλο μέλος υποχωρεί μπροστά στο φόβο των συνεπειών. Ο συναισθηματικός εκβιασμός είναι μία μορφή ψυχολογικής κακοποίησης με πολύ δυσάρεστες συνέπειες.

Πώς λειτουργεί;

Ο «συναισθηματικός εκβιαστής» προβάλλει τις απαιτήσεις του και τις ανάγκες του πάνω από οτιδήποτε άλλο: προκειμένου να βεβαιωθεί ότι θα πάρει αυτό που επιθυμεί χρησιμοποιεί ψυχολογική πίεση απειλώντας, άμεσα ή έμμεσα, ότι αν δε γίνει το δικό του θα υπάρξουν συνέπειες. Υπάρχουν διαφορετικές μορφές συναισθηματικού εκβιασμού. Ο εκβιαστής μπορεί να απειλεί ότι θα κάνει κακό στον εαυτό του (όχι απαραίτητα σωματικό), ότι θα τιμωρήσει το «θύμα» του αν δεν ανταποκριθεί ή μπορεί να παριστάνει το μάρτυρα προκαλώντας συναισθήματα ενοχής και οίκτου. Υπάρχουν επίσης εκείνοι που χρησιμοποιούν μία μορφή δωροδοκίας, υποσχόμενοι διάφορα ανταλλάγματα προκειμένου να επιτύχουν το σκοπό τους.

Παραδείγματα συναισθηματικού εκβιασμού.

Οι μάρτυρες. Σκεφτείτε μία μητέρα η οποία στερεοτυπικά όταν επιθυμεί κάτι, επαναλαμβάνει στα παιδιά της ότι «έκανε τα πάντα και ξόδεψε όλη της τη ζωή» για να τα μεγαλώσει σωστά ή ένα σύζυγο ο οποίος πάντα προβάλλει το γεγονός ότι εργάζεται σκληρά για να μη λείψει τίποτα στην οικογένειά του. Αυτοί οι άνθρωποι χρησιμοποιούν την ενοχή και την υποχρέωση σαν μοχλό για να επιτύχουν το σκοπό τους.

Οι τιμωροί. Οι τιμωροί χρησιμοποιούν απειλές και κυρώσεις για να πιέσουν τις καταστάσεις. Μπορεί να απειλούν ότι θα τους συμβούν επώδυνα πράγματα αν δεν τους βοηθήσουμε, ότι θα είναι δυστυχείς, ότι θα κινδυνέψουν ή ακόμα ότι θα μας κάνουν να υποφέρουμε αν δεν ενδώσουμε στις πιέσεις τους.

Οι δωροδοκούντες. Προκειμένου να αποσπάσουν αυτό που θέλουν από το «θύμα» του εκβιασμού τους, δίνουν υποσχέσεις και ανταλλάγματα: «Αν κάνεις αυτό που θέλω, θα συνεχίσω να σε φροντίζω».

Πώς αισθάνονται τα «θύματα» του συναισθηματικού εκβιασμού;

Οι συνέπειες του συνεχιζόμενου συναισθηματικού εκβιασμού είναι οδυνηρές για τον ψυχισμό των θυμάτων. Αισθάνονται ανασφαλείς, ασήμαντοι και έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση ενώ κάθε φορά που κάνουν κάτι για τον εαυτό τους νιώθουν εγωιστές. Τα κύρια συναισθήματα που εμπνέει ο συναισθηματικός εκβιασμός είναι φόβος, υποχρέωση και ενοχή. Το αποτέλεσμα είναι ότι το «θύμα» εμπλέκεται σε έναν ιστό από τον οποίο αισθάνεται αδύναμο ή ανίκανο να ξεφύγει.

Οι άνθρωποι που πέφτουν «θύματα» συναισθηματικού εκβιασμού είναι συνήθως άνθρωποι με έντονα αλτρουιστικά αισθήματα αλλά ταυτόχρονα φοβούνται και αποφεύγουν τη ρήξη, το θυμό και τη διαφωνία. Έχουν μεγάλη ανάγκη να τους αγαπούν, να τους αποδέχονται και να έχουν ανθρώπους γύρω τους. Γίνονται έτσι ευάλωτοι στις συναισθηματικές πιέσεις και εύκολα υπαναχωρούν με αποτέλεσμα να βάζουν πάντοτε τις ανάγκες τους σε δεύτερο πλάνο.

Είμαι «θύμα» συναισθηματικού εκβιασμού;

Παρόλο που πρόκειται για μία μορφή ψυχολογικής βίας και κακοποίησης, πολλές φορές οι άνθρωποι δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν ή να παραδεχτούν τι τους συμβαίνει. Οι συναισθηματικοί εκβιαστές:

– Σας απειλούν ότι θα σας εγκαταλείψουν αν δεν κάνετε αυτό που σας ζητούν.

– Όταν τους αρνηθείτε κάτι, σας κάνουν τη ζωή δύσκολη.

– Σας κατηγορούν ότι είστε εγωιστές, άπληστοι, ότι σκέφτεστε μόνο τον εαυτό σας.

– Σας δίνουν υποσχέσεις τις οποίες σπάνια τηρούν όταν τελικά πετύχουν αυτό που θέλουν.

– Αφήνουν να εννοηθεί ότι αν δεν τους βοηθήσετε θα τους συμβεί κάτι κακό.

– Επαναλαμβάνουν διαρκώς πόσο τους απογοητεύετε, πόσο δεν το περίμεναν αυτό από σας και πόσο τους πληγώνει η συμπεριφορά σας.

– Σας υπενθυμίζουν συχνά πόσα έχουν κάνει για σας και άρα, πόσο υποχρεωμένοι είστε.

– Σας λένε καλά λόγια και σας φέρονται καλά όσο τους δίνετε ό,τι σας ζητήσουν αλλά τα αναιρούν όλα και γίνονται σκληροί και επιθετικοί στο πρώτο όχι που θα πείτε.

– Χρησιμοποιούν τα χρήματα σαν απειλή ή σαν εργαλείο για να σας χειριστούν.

Πώς να το αντιμετωπίσετε.

Οι σχέσεις που βασίζονται σε μηχανισμούς συναισθηματικού εκβιασμού είναι συνήθως βαθειά ριζωμένες και αντιστέκονται σθεναρά στην αλλαγή.

Αναγνωρίστε τη μορφή του εκβιασμού. Παρόλο που ο συναισθηματικός εκβιασμός, ειδικά όταν συμβαίνει χρόνια, μας δημιουργεί σύγχυση και θολώνει τη σκέψη μας, είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζουμε τα κίνητρα της συμπεριφοράς μας. Νιώθετε ενοχή, φόβο και υποχρέωση;

Βάλτε όρια. Σπάστε το φαύλο κύκλο του εκβιασμού βάζοντας όρια και κρατήστε τα. Αυτό θα δώσει το μήνυμα ότι έχετε τη δύναμη να πείτε όχι σε κάτι που θεωρείτε παράλογο.

Φροντίστε τον εαυτό σας. Εξετάστε τις προσωπικές σας ανάγκες και επιθυμίες χωρίς να επηρεάζεστε από το φόβο της απειλής. Τι θα κάνατε για τον εαυτό σας αν είχατε απόλυτη ελευθερία;

Δείτε τον εαυτό σας από απόσταση. Πώς θα κρίνατε εσείς τον εαυτό σας; Τι ρόλο έχετε παίξει σε αυτή τη σχέση; Τι συμβουλή θα δίνατε σε έναν άνθρωπο που βρίσκετε στη θέση σας;

Ξεκινήστε με μικρές αλλαγές. Κάνοντας μικρές προσωπικές επιλογές σε καθημερινή βάση και υποστηρίζοντας τον εαυτό σας, θα σας βοηθήσει όχι μόνο να βάλετε όρια αλλά και να θυμηθείτε σταδιακά πώς είστε δυνατοί, αξιόλογοι και πως η αγάπη και η συντροφιά σας αξίζει, χωρίς να χρειάζεται να την «εξαγοράζετε» υποχωρώντας πάντα σε αυτό που σας ζητούν.

ΝΑSA: Τρία διαστημόπλοια θα «σαρώσουν» τον πλανήτη Άρη για μελέτες και εξωγήινη ζωή

Για τον «κόκκινο πλανήτη», η ανθρώπινη «εισβολή» έχει αρχίσει να λαμβάνει τον χαρακτήρα «κούρσας» για τους ισχυρούς τη Γης, καθώς οι προοπτικές φαίνεται πως είναι τεράστιες.

Ήδη, εκτός από τις ερευνητικές αποστολές που ήδη βρίσκονται σε εξέλιξη στον Άρη, άλλα τρία διαστημόπλοια βρίσκονται καθ' οδόν, έχοντας διανύσει το μισό της απόστασης προς τον «κόκκινο πλανήτη». Στόχος τους; Η μεγαλύτερη ανάλυση της ατμόσφαιρας του Άρη και η εξερεύνηση για εξωγήινη ζωή.

Τα διαστημόπλοια από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την Κίνα, καθώς και τη συνεργασία κινεζικών και αμερικανικών διαστημικών υπηρεσιών, αναμένεται να φτάσουν μέχρι τα μέσα Φεβρουαρίου στον «κόκκινο πλανήτη». Καθένα από τα σκάφη αυτά ταξιδεύουν στο διάστημα με ταχύτητα χιλιάδων μιλίων την ώρα, συλλέγοντας δεδομένα σχετικά με το διάστημα μεταξύ των δύο κόσμων.

Η αποστολή της NASA είναι η μεγαλύτερη, στέλνοντας την επόμενη γενιά rover που θα διαδεχθεί το Curiosity. Κάθε μία από τις αποστολές θα είναι πρόδρομος για μελλοντικά ταξίδια στον Άρη, με απώτερο στόχο να ανοίξει τον δρόμο στους ανθρώπους προς τον Κόκκινο Πλανήτη μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 2030.

Η επιδίωξη κάθε αποστολής

Κάθε μία από τις τρεις αποστολές είναι μοναδική, με διαφορετικές επιδιώξεις.

Η αποστολή Hope Mars είναι ο πρώτος αραβικός δορυφόρος που θα σταλεί σε έναν άλλο πλανήτη και θα στείλει τις καιρικές προβλέψεις του Άρη, καθώς θα παρακολουθεί έναν πλήρη κύκλο καιρού.

Το διαστημόπλοιο της Κίνας είναι η πρώτη αποστολή της μεγάλης ασιατικής δύναμης, συμπεριλαμβανομένης της εκτόξευσης με τον δικό του πύραυλο και θα είναι η δεύτερη χώρα που θα «ακουμπήσει» στην επιφάνεια του Άρη με rover μετά τις ΗΠΑ.

Το Perseverance rover της NASA είναι η επόμενη γενιά της σειράς αμερικανικών rover που έχουν σταλεί για να εξερευνήσουν τον Κόκκινο Πλανήτη, συμπεριλαμβανομένου του Curiosity, το οποίο έχει στείλει πολλές εκπληκτικές εικόνες πίσω στη Γη.

Εκτός από ένα πλήθος επιστημονικών οργάνων, το διαστημόπλοιο της NASA είναι «διακοσμημένο» με μια σειρά από «κρυμμένα πετράδια», συμπεριλαμβανομένων εικονιδίων που φέρουν τα ονόματα των 10,9 εκατομμυρίων ανθρώπων.

«Αυτά τα στολίδια προσθέτουν καλλιτεχνικά στοιχεία σε αποστολές που διαφορετικά υπόκεινται αποκλειστικά στην επιστήμη και την τεχνολογία», λέει ο Jim Bell του κρατικού πανεπιστημίου της Αριζόνα. Ο Bell είναι ο κύριος ερευνητής του Perseverance's Mastcam-Z, ένα ζευγάρι φωτογραφικών μηχανών με δυνατότητα μεγέθυνσης που θα καταγράφει πανέμορφες έγχρωμες πανοράματα της επιφάνειας του Άρη.

Μεγάλο μέρος της γιορτής στο rover εξυπηρετεί διπλό σκοπό, συμπεριλαμβανομένου του Mastcam-Z, το οποίο χρησιμεύει ως τα μάτια του rover και διπλασιάζεται ως «ηλιακό ρολόι».

Αυτά βοηθούν τους επιστήμονες να διασφαλίσουν ότι οι ρυθμίσεις χρώματος των καμερών να είναι σωστές, δεδομένου ότι η θέση του Ήλιου και η σκόνη του ουρανού μπορούν να επηρεάσουν τον φωτισμό των εικόνων.

Το διαστημόπλοιο περιλαμβάνει επίσης μια αναμνηστική πινακίδα για να τιμήσει τους πολλούς εργαζόμενους στον τομέα της υγείας που διακινδύνευαν τη ζωή τους βοηθώντας τους ανθρώπους που επλήγησαν από το Covid-19.

Ένας βασικός στόχος για την αποστολή του Perseverance στον Άρη είναι η αστροβιολογία, συμπεριλαμβανομένης της αναζήτησης σημείων αρχαίας μικροβιακής ζωής.

Το rover θα αναλύσει τη γεωλογία του πλανήτη και το κλίμα κατά το παρελθόν, θα ανοίξει το δρόμο για την ανθρώπινη εξερεύνηση του Κόκκινου Πλανήτη, και θα είναι η πρώτη αποστολή για τη συλλογή και την προσωρινή αποθήκευση πετρωμάτων και σκόνης από τον Άρη.

Μεταγενέστερες αποστολές, οι οποίες εξετάζονται επί του παρόντος από τη NASA σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος, θα στείλουν διαστημόπλοια στον Άρη για να συλλέξουν αυτά τα προσωρινά αποθηκευμένα δείγματα από την επιφάνεια και να τα επιστρέψουν στη Γη για εις βάθος ανάλυση.

Τον Δεκέμβριο, η NASA ενέκρινε σχέδια για την προσπάθεια πολλαπλής αποστολής του Mars Sample Return (MSR) για τη λήψη δειγμάτων, τα οποία θα συγκεντρωθούν από το Perseverance, έως το 2030. «Η επιστροφή δειγμάτων του Άρη στη Γη ήταν στόχος των επιστημόνων από τις πρώτες μέρες της διαστημικής εποχής», δήλωσε ο Thomas Zurbuchen, από τη NASA. «Το MSR είναι μια πολύπλοκη εκστρατεία και ενσωματώνει την ίδια την ουσία της πρωτοποριακής εξερεύνησης του διαστήματος, ενισχύοντας την κατανόησή μας για τη θέση μας στο σύμπαν».

Η αποστολή Mars 2020 είναι μέρος ενός μεγαλύτερου προγράμματος που περιλαμβάνει αποστολές στη Σελήνη ως τρόπο προετοιμασίας για την ανθρώπινη εξερεύνηση του Κόκκινου Πλανήτη. Επιφορτισμένος με την επιστροφή αστροναυτών στη Σελήνη έως το 2024, η NASA θα δημιουργήσει μια σταθερή ανθρώπινη παρουσία μέσα και γύρω από τη Σελήνη έως το 2028 μέσω των σεληνιακών εξερευνητικών σχεδίων της NASA.

Αυτά τα σχέδια θα μπορούσαν να στηριχθούν από τις πληροφορίες που θα συγκεντρωθούν για τις καιρικές συνθήκες στον Άρη για μια ολόκληρη μέρα, κάτι που θέλει να πετύχει η αποστολή EMM.

Η πρώτη αποστολή αραβικού κράτους

Είναι η πρώτη διαπλανητική αποστολή από ένα αραβικό έθνος και έχει πλέον ολοκληρώσει την τελική διόρθωση της τροχιάς πριν εισέλθει στην τροχιά του Άρη τον Φεβρουάριο.

Γνωστό ως Mars Hope, η άφιξη του ανιχνευτή και του Mars Orbit Insertion (MOI) στις 9 Φεβρουαρίου θα σημαίνει ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θα γίνουν το πέμπτο έθνος που θα φτάσει στον πλανήτη.

Ο Διευθυντής της αποστολής Omran Sharaf είπε ότι θα χρησιμοποιήσει τον ενσωματωμένο φασματογράφο για να κάνει πρώιμες παρατηρήσεις του εξωτερικού υδρογόνου του Άρη και να προσθέσει δεδομένα στη διαπλανητική μοντελοποίηση υδρογόνου.

Υπάρχουν πολύ λιγότερες διαθέσιμες στο κοινό πληροφορίες σχετικά με την κινεζική αποστολή Tianwen-1, που ξεκίνησε από την Εθνική Υπηρεσία Διαστήματος της Κίνας (CNSA) στις 23 Ιουλίου 2020.

Αναμένεται να φτάσει στον Κόκκινο Πλανήτη κάποια στιγμή τον Φεβρουάριο και περιλαμβάνει έναν τροχιά, έναν εκφορτωτή και έναν αναβάτη που θα αναζητήσει αρχαία σημάδια ζωής στον Άρη.

Η CNSA επιβεβαίωσε ότι ο εκφορτωτής θα βγει κάτω από την τεράστια λεκάνη κρούσης Utopia Planitia, στα νότια της περιοχής προσγείωσης Viking 2 της NASA και βορειοδυτικά του εκφορτωτή Mars InSight που έπεσε κάτω τον Νοέμβριο του 2018.

Ο Alfred McEwen, ένας πλανητικός επιστήμονας από το Πανεπιστήμιο της Αριζόνα, δήλωσε στο Space.com ότι ο ιστότοπος ήταν ως επί το πλείστον επίπεδος και ομαλός αλλά με κρατήρες και κορυφογραμμές.

Είπε ότι έχει «ερμηνευτεί ως καλυμμένο από ροές λάσπης» από ορισμένους επιστήμονες και έτσι θα μπορούσαν να υπάρχουν στοιχεία για τα αρχαία βαθιά υπόγεια ύδατα.

Είναι απίθανο να υπάρχει επιφανειακός πάγος εντός του εύρους του rover Tianwen-1, αλλά θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει ένα όργανο υπόγειου ραντάρ εξερεύνησης - που χρησιμοποιείται στην αποστολή Chang'e-4 για να κοιτάξει κάτω από την επιφάνεια της Σελήνης - για αναζήτηση υπόγεια πάγος.

Ενώ το διαστημόπλοιο Tianwen-1 θα φτάσει στην τροχιά του Άρη τον Φεβρουάριο, θα περάσουν τρεις μήνες πριν ξεκινήσει το rover για την επιφάνεια του πλανήτη.

Το CNSA θα χρησιμοποιήσει αυτή τη φορά για να χρησιμοποιήσει κάμερες υψηλής και μεσαίας ανάλυσης για να αξιολογήσει τον ιστότοπο και τις συνθήκες πριν αποφασίσει πότε θα ξεκινήσει η διαδικασία προσγείωσης.

Ο ιστότοπος προσγείωσης είναι χαμηλότερος από άλλα μέρη του Άρη λόγω του ότι βρίσκεται μέσα σε μια λεκάνη πρόσκρουσης, οπότε θα υπάρχει περισσότερος χρόνος για να επιβραδυνθεί η είσοδος στο διαστημόπλοιο.

Εάν είναι επιτυχής, θα λειτουργεί για 90 μέρες του Άρη - μία ημέρα του Άρη έχει περίπου 40 λεπτά μεγαλύτερη από μια ημέρα στη Γη, οπότε είναι περίπου 93 ημέρες στη Γη.

Η αναζήτηση ζωής στον Άρη

Οι τρεις αποστολές έχουν έναν παρόμοιο στόχο. Να κατανοήσουν καλύτερα τον πλησιέστερο πλανητικό γείτονά μας και να βοηθήσουν στην αναζήτηση πιθανών σημείων εξωγήινης ζωής.

Η δεκαετία του 2020 και του 2030 θα είναι οι δεκαετίες του Άρη, με πολλαπλές άτυπες αποστολές που πρόκειται να ξεκινήσουν αυτήν τη δεκαετία για να αναζητήσουν ζωή και ακόμη και να φέρουν πίσω δείγματα ροκ.

Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος Rosalind Franklin Rover θα κατευθυνθεί προς τον κόκκινο πλανήτη το 2023 και θα παρακολουθήσει τις αποστολές της NASA / ESA πριν από το 2030.

Η Κίνα, η Ιαπωνική Υπηρεσία Διαστήματος JAXA και μια κοινή αποστολή ESA και NASA έχουν προγραμματιστεί για αργότερα στη δεκαετία να επιστρέψουν δείγματα πετρωμάτων από τον Άρη στη Γη.

Στη δεκαετία του 2030, οι άνθρωποι θα περπατήσουν στον Κόκκινο Πλανήτη για πρώτη φορά ως μέρος της ευρύτερης αποστολής της Άρτεμις από τη NASA - που θα προσγειωθεί πρώτα τους αστροναύτες στη Σελήνη, προτού το χρησιμοποιήσει ως σημείο εκτόξευσης για μια αποστολή του Άρη.

Ο Elon Musk έχει επίσης τα βλέμματα του στον Άρη - με ένα φιλόδοξο σχέδιο να στείλει το μη λειτουργικό Starship του στον πλανήτη χωρίς πλήρωμα έως το 2024, καλύπτοντας το κόστος των ερευνών έως το 2027.

Η νέα εποχή ξεκινά τώρα. Το διάστημα και οι ανθρώπινες αποικίες σε Σελήνη και Άρη είναι το επόμενο βήμα. Τα οφέλη τεράστια για όλους, το κίνητρο μεγάλο και η αίσθηση ότι το μεγάλο αυτό στοίχημα θα ενώσει την ανθρωπότητα, σε πολύ υψηλά επίπεδα. Ενδεχομένως, η παγκόσμια κινητοποίηση και συνεργασία για την αντιμετώπιση της πανδημίας, να ήταν μία -δοθείσης της ευκαιρίας- άσκηση της ανθρωπότητας για το πώς μπορεί να συνεργαστεί. Η παραγωγή εμβολίου σε τόσο σύντονο χρονικό διάστημα, απέδειξε ότι ο άνθρωπος, ανεξάρτητα από το χρώμα, το φύλο, την εθνικότητα, τη γλώσσα, τη θρησκεία, τα ήθη και τα έθιμά του, μπορεί να ενώσει τις δυνάμεις του και πετύχει θαύματα. Η αποικία εκτός Γης, θα είναι ένα θαύμα, με ανυπολόγιστα οφέλη για τις μελλοντικές γενιές και μία αδιανόητη -μέχρι και πριν λίγα χρόνια- εμπειρία για τη δική μας γενιά. Η «εισβολή» στον Άρη ξεκίνησε...

O Hegel για τον Σωκράτη

1. «Ο Σωκράτης δεν είναι μόνο η πιο σπουδαία μορφή στην ιστορία της φιλοσοφίας –η πιο ενδιαφέρουσα στη φιλοσοφία της αρχαιότητας– αλλά επίσης και ένα κοσμοϊστορικό πρόσωπο».

2. «Κατ’ αρχάς προσέλαβε το αγαθό μόνο στην ιδιαίτερη σημασία του πρακτικού: πρέπει να επιδεικνύω φροντίδα για ό,τι οφείλει να αποτελεί για μένα την ουσία της πράξης».

3. «Υπό μια ανώτερη σημασία δέχτηκαν το αγαθό ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης: το αγαθό είναι το καθολικό, δεν είναι μόνο για μένα· δεν είναι παρά μια μορφή, ένας τρόπος της Ιδέας, η Ιδέα που καθοδηγεί τη βούληση. Σύμφωνα με τον Διογένη τον Λαέρτιο, οι Ίωνες επινόησαν τη φυσική φιλοσοφία, ο Σωκράτης την ηθική και ο Πλάτων προσέθεσε τη διαλεκτική».

4. «Η φιλοσοφική του δράση συνυφαίνεται στενά με τη ζωή του· το πεπρωμένο του είναι σε ενότητα με τις αρχές του και είναι ύψιστα τραγικό. Είναι τραγικό όχι με το επιφανειακό νόημα της λέξης, όπως αποκαλούμε τραγική εκείνη τη συμφορά, όταν κάποιος αποθνήσκει ή εκτελείται· τούτο είναι θλιβερό, αλλά όχι τραγικό».

5. «Ιδιαίτερα αποκαλούμε τραγικό αυτό, όταν η συμφορά, ο θάνατος πλήττει ένα αξιοσέβαστο άτομο, όταν ένα άτομο υφίσταται τα πάνδεινα ενώ είναι αθώο, όταν πέφτει θύμα αδικίας. Έτσι λέμε για τον Σωκράτη: αν και αθώος, καταδικάστηκε σε θάνατο· και αυτό είναι τραγικό.

6. «Το πεπρωμένο του δεν είναι απλώς το προσωπικό του, ατομικά ρομαντικό του πεπρωμένο, αλλά η τραγωδία της Αθήνας, η τραγωδία της Ελλάδας που παίζεται εδώ, που έρχεται να παρασταθεί στο πρόσωπο του Σωκράτη».

7. «Τις ως επί το πλείστον τυχαίες σχέσεις του προς το κράτος τις καλλιέργησε μόνο στα όρια της κοινής αίσθησης για τα καθήκοντά του ως πολίτη, χωρίς βέβαια να κάνει αυθόρμητα τις υποθέσεις του κράτους όντως κύρια απασχόλησή του και να συμπιεσθεί στην κορυφή των δημοσίων υποθέσεων. Η αυθεντική απασχόληση της ζωής του ήταν το κοινωνικά ηθικό φιλοσοφείν με τον καθένα που βρισκόταν στο δρόμο του».

8. «Έζησε ανάμεσα στους συμπολίτες του και στέκεται ενώπιόν μας απόλυτα συνεπής, όπως ένα τέλειο κλασικό έργο τέχνης που πέτυχε να φτάσει στο ύψος της τελειότητας. Τέτοια άτομα δεν κατασκευάζονται, αλλά έχουν αυτο-δια-μορφωθεί, σε αυτό που είναι, αυτόνομα· έχουν γίνει ό,τι θέλησαν να γίνουν και έμειναν πιστοί σ’ αυτό».

9. «Σε ένα αυθεντικό έργο τέχνης το χαρακτηριστικό σημείο είναι ότι έχει παραχθεί και παρασταθεί κάποια ιδέα, ένας χαρακτήρας, έτσι ώστε κάθε γνώρισμα να είναι προσδιορισμένο από την ιδέα τούτη· το έργο τέχνης, από τη μια πλευρά, είναι ζωντανό, από την άλλη ωραίο, γιατί η ύψιστη ομορφιά είναι ακριβώς η τελειότερη πραγματοποίηση όλων των πλευρών της ατομικότητας. Τέτοια έργα τέχνης είναι επίσης οι μεγάλοι άνδρες εκείνης της εποχής».

10. «Ο Σωκράτης ήταν ένα υπόδειγμα ηθικών αρετών: σοφία, σεμνότητα, εγκράτεια, μετριοπάθεια, δικαιοσύνη, ανδρεία, σθεναρότητα, σταθερή αίσθηση της νομιμότητας απέναντι στους τυράννους και τον δῆμο [ελλην. στο πρωτότυπο], μακριά από απληστία και αρχομανία. Ήταν ένα ήρεμο, ευσεβές σύμβολο αρετής».

11. «Η μετριοπάθεια που επιδείκνυε στη ζωή του είναι εξίσου δύναμη της συνείδησης· όχι μια αρχή που έχει κατασκευασθεί ή επινοηθεί, αλλά η εναρμόνισή του με τις περιστάσεις· στην παρέα ήταν αβροδίαιτος με τους άλλους. Η αυτοσυγκράτησή του ως προς το κρασί ηχεί καλύτερα στην περιγραφή που μας δίνει ο Πλάτων στο Συμπόσιο· σε μια πολύ χαρακτηριστική σκηνή βλέπουμε τι αποκαλούσε αρετή ο Σωκράτης».

12. «Στον Πλάτωνα εμφανίζεται ο Αλκιβιάδης σε ένα συμπόσιο που οργάνωσε ο Αγάθων με την ευκαιρία μιας νίκης της τραγωδίας του την προηγούμενη ημέρα στις γιορτές. Η συντροφιά είχε πιει πολύ τη δεύτερη ημέρα του συμποσίου. Γι’ αυτό, οι συγκεντρωμένοι φιλοξενούμενοι, μεταξύ των οποίων και ο Σωκράτης, πήραν την απόφαση αυτό το βράδυ, σε αντίθεση με το έθος των ελληνικών συμποσίων, να πιούν ελάχιστα. Ο Αλκιβιάδης που διαπιστώνει ότι βρέθηκε ανάμεσα σε νηφάλιους και πως κανείς δεν είχε την ίδια διάθεση με αυτόν, αναγορεύει τον εαυτό του σε άρχοντα του συμποσίου και προσφέρει στους άλλους το κύπελλο, για να τους φέρει στο ύψος της δικής του μέθης· αλλά για τον Σωκράτη λέει ότι δεν μπορεί να τον καταφέρει, γιατί παραμένει όπως είναι, ακόμη και αν πιει πολύ. Ύστερα, ο Πλάτων βάζει τον άνθρωπο που διηγείται τους λόγους του Συμποσίου να λέει ότι ο Αλκιβιάδης με τους άλλους στο τέλος αποκοιμήθηκαν στον καναπέ· όταν δε ξύπνησε το πρωί, ο Σωκράτης με το κύπελλο στο χέρι συζητούσε ακόμα με τον Αριστοφάνη και τον Αγάθωνα για την κωμωδία και την τραγωδία και για το εάν ένας άνθρωπος μπορεί να είναι συγχρόνως τραγωδοποιός και κωμωδιογράφος. Έπειτα πήγε τη συνηθισμένη ώρα στον δημόσιο τόπο, στο γυμνάσιο, σαν να μην είχε συμβεί τίποτα, και εκεί φιλοσόφησε όλη την ημέρα όπως πάντα».

13. «Αυτό δεν είναι μετριοπάθεια, που έχει να κάνει με τη λιγότερο πιθανή απόλαυση, ούτε μια σκόπιμη νηφαλιότητα και αυτοστέρηση, αλλά μια δύναμη της συνείδησης, που διατηρεί τον ίδιο τον εαυτό της σε ό,τι της επιβάλλει το σώμα. Από εδώ βλέπουμε πως δεν πρέπει να σκεφτόμαστε τον Σωκράτη ολοσχερώς με τον τρόπο της λιτανείας της ηθικής αρετής».

14. «Σχετικά με ό,τι αποκαλούμε συμπεριφορά ήταν όχι μόνο δίκαιη, αληθινή, ειλικρινής, έντιμη και χωρίς τραχύτητα, αλλά σ’ αυτόν αποτέλεσε κι ένα παράδειγμα της πιο ολοκληρωμένης αττικής ευγένειας. Στον Ξενοφώντα και ιδιαίτερα στον Πλάτωνα τον βλέπουμε να κινείται στις πιο ελεύθερες θέσεις, να έχει μια ανυπόκριτη ομιλητικότητα που είναι πάντοτε συνετή και η οποία, επειδή διακρίνεται για μια εσωτερική καθολικότητα, συγχρόνως καλλιεργεί πάντα τη σωστή, ζωντανή, ελεύθερη σχέση προς τα άτομα και προς την κατάσταση, εντός της οποίας λειτουργεί».

ΠΛΑΤΩΝ: Πρωταγόρας (313a-314c)

[313a] Καὶ ἐγὼ εἶπον μετὰ τοῦτο· Τί οὖν; οἶσθα εἰς οἷόν τινα κίνδυνον ἔρχῃ ὑποθήσων τὴν ψυχήν; ἢ εἰ μὲν τὸ σῶμα ἐπιτρέπειν σε ἔδει τῳ διακινδυνεύοντα ἢ χρηστὸν αὐτὸ γενέσθαι ἢ πονηρόν, πολλὰ ἂν περιεσκέψω εἴτ᾽ ἐπιτρεπτέον εἴτε οὔ, καὶ εἰς συμβουλὴν τούς τε φίλους ἂν παρεκάλεις καὶ τοὺς οἰκείους σκοπούμενος ἡμέρας συχνάς· ὃ δὲ περὶ πλείονος τοῦ σώματος ἡγῇ, τὴν ψυχήν, καὶ ἐν ᾧ πάντ᾽ ἐστὶν τὰ σὰ ἢ εὖ ἢ κακῶς πράττειν, χρηστοῦ ἢ πονηροῦ αὐτοῦ γενομένου, περὶ δὲ τούτου οὔτε τῷ πατρὶ οὔτε τῷ ἀδελφῷ [313b] ἐπεκοινώσω οὔτε ἡμῶν τῶν ἑταίρων οὐδενί, εἴτ᾽ ἐπιτρεπτέον εἴτε καὶ οὐ τῷ ἀφικομένῳ τούτῳ ξένῳ τὴν σὴν ψυχήν, ἀλλ᾽ ἑσπέρας ἀκούσας, ὡς φῄς, ὄρθριος ἥκων περὶ μὲν τούτου οὐδένα λόγον οὐδὲ συμβουλὴν ποιῇ, εἴτε χρὴ ἐπιτρέπειν σαυτὸν αὐτῷ εἴτε μή, ἕτοιμος δ᾽ εἶ ἀναλίσκειν τά τε σαυτοῦ καὶ τὰ τῶν φίλων χρήματα, ὡς ἤδη διεγνωκὼς ὅτι πάντως συνεστέον Πρωταγόρᾳ, ὃν οὔτε γιγνώσκεις, ὡς φῄς, οὔτε [313c] διείλεξαι οὐδεπώποτε, σοφιστὴν δ᾽ ὀνομάζεις, τὸν δὲ σοφιστὴν ὅτι ποτ᾽ ἔστιν φαίνῃ ἀγνοῶν, ᾧ μέλλεις σαυτὸν ἐπιτρέπειν; ― Καὶ ὃς ἀκούσας, Ἔοικεν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἐξ ὧν σὺ λέγεις. ― Ἆρ᾽ οὖν, ὦ Ἱππόκρατες, ὁ σοφιστὴς τυγχάνει ὢν ἔμπορός τις ἢ κάπηλος τῶν ἀγωγίμων, ἀφ᾽ ὧν ψυχὴ τρέφεται; φαίνεται γὰρ ἔμοιγε τοιοῦτός τις. ― Τρέφεται δέ, ὦ Σώκρατες, ψυχὴ τίνι; ― Μαθήμασιν δήπου, ἦν δ᾽ ἐγώ. καὶ ὅπως γε μή, ὦ ἑταῖρε, ὁ σοφιστὴς ἐπαινῶν ἃ πωλεῖ ἐξαπατήσῃ ἡμᾶς, ὥσπερ οἱ περὶ τὴν τοῦ σώματος τροφήν, ὁ [313d] ἔμπορός τε καὶ κάπηλος. καὶ γὰρ οὗτοί που ὧν ἄγουσιν ἀγωγίμων οὔτε αὐτοὶ ἴσασιν ὅτι χρηστὸν ἢ πονηρὸν περὶ τὸ σῶμα, ἐπαινοῦσιν δὲ πάντα πωλοῦντες, οὔτε οἱ ὠνούμενοι παρ᾽ αὐτῶν, ἐὰν μή τις τύχῃ γυμναστικὸς ἢ ἰατρὸς ὤν. οὕτω δὲ καὶ οἱ τὰ μαθήματα περιάγοντες κατὰ τὰς πόλεις καὶ πωλοῦντες καὶ καπηλεύοντες τῷ ἀεὶ ἐπιθυμοῦντι ἐπαινοῦσιν μὲν πάντα ἃ πωλοῦσιν, τάχα δ᾽ ἄν τινες, ὦ ἄριστε, καὶ τούτων ἀγνοοῖεν ὧν πωλοῦσιν ὅτι χρηστὸν ἢ πονηρὸν [313e] πρὸς τὴν ψυχήν· ὡς δ᾽ αὕτως καὶ οἱ ὠνούμενοι παρ᾽ αὐτῶν, ἐὰν μή τις τύχῃ περὶ τὴν ψυχὴν αὖ ἰατρικὸς ὤν. εἰ μὲν οὖν σὺ τυγχάνεις ἐπιστήμων τούτων τί χρηστὸν καὶ πονηρόν, ἀσφαλές σοι ὠνεῖσθαι μαθήματα καὶ παρὰ Πρωταγόρου καὶ παρ᾽ ἄλλου ὁτουοῦν· εἰ δὲ μή, ὅρα, ὦ μακάριε, [314a] μὴ περὶ τοῖς φιλτάτοις κυβεύῃς τε καὶ κινδυνεύῃς. καὶ γὰρ δὴ καὶ πολὺ μείζων κίνδυνος ἐν τῇ τῶν μαθημάτων ὠνῇ ἢ ἐν τῇ τῶν σιτίων. σιτία μὲν γὰρ καὶ ποτὰ πριάμενον παρὰ τοῦ καπήλου καὶ ἐμπόρου ἔξεστιν ἐν ἄλλοις ἀγγείοις ἀποφέρειν, καὶ πρὶν δέξασθαι αὐτὰ εἰς τὸ σῶμα πιόντα ἢ φαγόντα, καταθέμενον οἴκαδε ἔξεστιν συμβουλεύσασθαι, παρακαλέσαντα τὸν ἐπαΐοντα, ὅτι τε ἐδεστέον ἢ ποτέον καὶ ὅτι μή, καὶ ὁπόσον καὶ ὁπότε· ὥστε ἐν τῇ ὠνῇ οὐ μέγας ὁ [314b] κίνδυνος. μαθήματα δὲ οὐκ ἔστιν ἐν ἄλλῳ ἀγγείῳ ἀπενεγκεῖν, ἀλλ᾽ ἀνάγκη καταθέντα τὴν τιμὴν τὸ μάθημα ἐν αὐτῇ τῇ ψυχῇ λαβόντα καὶ μαθόντα ἀπιέναι ἢ βεβλαμμένον ἢ ὠφελημένον. ταῦτα οὖν σκοπώμεθα καὶ μετὰ τῶν πρεσβυτέρων ἡμῶν· ἡμεῖς γὰρ ἔτι νέοι ὥστε τοσοῦτον πρᾶγμα διελέσθαι. νῦν μέντοι, ὥσπερ ὡρμήσαμεν, ἴωμεν καὶ ἀκούσωμεν τοῦ ἀνδρός, ἔπειτα ἀκούσαντες καὶ ἄλλοις ἀνακοινωσώμεθα· καὶ γὰρ οὐ μόνος Πρωταγόρας αὐτόθι ἐστίν, [314c] ἀλλὰ καὶ Ἱππίας ὁ Ἠλεῖος —οἶμαι δὲ καὶ Πρόδικον τὸν Κεῖον— καὶ ἄλλοι πολλοὶ καὶ σοφοί.

***

Ενδεχόμενοι κίνδυνοι από τη διδασκαλία των σοφιστών.
[313a] Τότε του είπα κι εγώ: Λοιπόν, ξέρεις άραγε σε τί κίνδυνο πας να εκθέσεις την ψυχή σου; Αν ήταν να εμπιστευτείς σε κάποιον το σώμα σου, ριψοκινδυνεύοντας να γίνει γερό ή άρρωστο, θα γυρόφερνες το πράγμα πολλές φορές στο νου σου —αν πρέπει να το εμπιστευτείς ή όχι— και θα καλούσες τους φίλους και τους συγγενείς σου να σε συμβουλέψουν και θα το στοχαζόσουν μέρες πολλές. Όμως για κείνο που για σένα είναι ανώτερο από το σώμα, την ψυχή, και απ᾽ αυτό κρέμεται η ευτυχία σου ή η δυστυχία σου στο καθετί —ανάλογα αν γίνει γερό ή άρρωστο— γι᾽ αυτό λοιπόν δεν έκανες συζήτηση ούτε με τον πατέρα σου ούτε με τον αδερφό σου [313b] ούτε με κανέναν από εμάς τους φίλους σου· αποβραδίς το έμαθες, όπως λες, τα χαράματα κατέφτασες, κι ούτε κάνεις καμιά συζήτηση ούτε ζητάς συμβουλή πάνω σ᾽ αυτό — αν πρέπει να του εμπιστευτείς τον εαυτό σου ή όχι. Και είσαι πρόθυμος να ξοδέψεις και τα δικά σου και των φίλων σου τα χρήματα, σαν να το ᾽χεις κιόλας πάρει απόφαση ότι οπωσδήποτε πρέπει να μαθητεύσεις κοντά στον Πρωταγόρα — έναν άνθρωπο που, όπως ομολογείς, ούτε τον ξέρεις [313c] ούτε ποτέ ώς τώρα συζήτησες μαζί του· και τον αποκαλείς σοφιστή, βλέπεις όμως ότι δε ξέρεις τί είναι σοφιστής, αυτός δηλαδή που στα χέρια του πας να εμπιστευτείς τον εαυτό σου.
Άκουσε αυτός τα λόγια μου και είπε: Από τα λεγόμενά σου αυτό βγαίνει, Σωκράτη.
Λοιπόν, Ιπποκράτη, μήπως ο σοφιστής τυχαίνει να είναι κάτι σαν μεγαλέμπορος ή μικρέμπορος τροφίμων που τρέφουν την ψυχή; γιατί εμένα μια τέτοια εντύπωση μου δίνει.
Και με τί τρέφεται η ψυχή, Σωκράτη;
Με τί άλλο, είπα εγώ, με μαθήματα. Και μη μας γελάσει ο σοφιστής, φίλε μου, παινεύοντας την πραμάτεια του, όπως κάνουν αυτοί που έχουν να κάνουν με τις τροφές του σώματος, [313d] ο μεγαλέμπορος κι ο μικρέμπορος. Γιατί βέβαια κι αυτοί ούτε οι ίδιοι τους ξέρουν τί είναι ωφέλιμο και τί βλαβερό για το σώμα από τα φορτία που μεταφέρουν —κι όμως επαινούν όλα τα εμπορεύματά τους— ούτε οι πελάτες τους, εκτός αν τύχει και είναι κάποιος γυμναστής ή γιατρός. Ολόιδια κι αυτοί που σέρνουν μαζί τους τα μαθήματα από πόλη σε πόλη και τα πουλούν χοντρικά και λιανικά σ᾽ όποιον τα λαχταρά· παινεύουν βέβαια όλα όσα πουλούν, μπορεί όμως μερικοί, καλέ μου φίλε, να μη ξέρουν ποιό από τα όσα πουλούν είναι ωφέλιμο και ποιό βλαβερό [313e] για την ψυχή· το ίδιο κι οι πελάτες τους, εκτός πάλι αν τύχει κάποιος απ᾽ αυτούς να καταπιάστηκε με την υγεία της ψυχής. Λοιπόν, αν εσύ τυχαίνει να ᾽χεις ξεκαθαρισμένο ποιό απ᾽ αυτά είναι ωφέλιμο και ποιό βλαβερό, μπορείς άφοβα ν᾽ αγοράζεις μαθήματα και από τον Πρωταγόρα και απ᾽ όποιον άλλο· αλλιώς, πρόσεχε, ευλογημένε, [314a] μήπως παίζεις στα ζάρια ό,τι πολυτιμότερο έχεις, και το βάζεις σε κίνδυνο. Γιατί, εδώ που τα λέμε, είναι πολύ πιο μεγάλος ο κίνδυνος, όταν αγοράζεις μαθήματα απ᾽ ό,τι τρόφιμα. Γιατί, όταν αγοράσεις τρόφιμα και ποτά από τον μικρέμπορο και το μεγαλέμπορο, μπορείς να τα μεταφέρεις σε ξεχωριστά αγγεία και, πριν τα βάλεις στο σώμα σου τρώγοντας ή πίνοντάς τα, μπορείς να τ᾽ αποθηκέψεις στο σπίτι σου και να καλέσεις τον ειδικό να σου δώσει συμβουλή — τί τρώγεται ή τί πίνεται, και τί όχι, σε ποιά ποσότητα και πότε· έτσι, με το να τ᾽ αγοράσεις δεν κινδυνεύεις πολύ. [314b] Τα μαθήματα όμως δεν μπορείς να τα μεταφέρεις σε ξεχωριστό αγγείο· δε γίνεται αλλιώς: με το που πλήρωσες την αξία τους, δέχεσαι στην ίδια την ψυχή σου το μάθημα, το μαθαίνεις και γυρνάς στο σπίτι σου· η ωφέλεια ή η ζημιά έχει γίνει. Αυτά λοιπόν ας τα εξετάσουμε και με τους πιο ηλικιωμένους από μας· γιατί εμείς είμαστε ακόμη πολύ νέοι, για να λύσουμε ζήτημα τόσο σπουδαίο. Για την ώρα, μια και το πήραμε απόφαση, πάμε ν᾽ ακούσουμε τον άνθρωπο· τον ακούμε, και κατόπι το συζητούμε και με άλλους. Γιατί δε βρίσκεται μόνο ο Πρωταγόρας στην πόλη μας, [314c] αλλά και ο Ιππίας ο Ηλείος· σαν ν᾽ άκουσα ότι κι ο Πρόδικος ο Κείος και άλλοι, πολλοί και σοφοί.