Παρασκευή 8 Ιανουαρίου 2021

ΠΛΑΤΩΝ: Πρωταγόρας (313a-314c)

[313a] Καὶ ἐγὼ εἶπον μετὰ τοῦτο· Τί οὖν; οἶσθα εἰς οἷόν τινα κίνδυνον ἔρχῃ ὑποθήσων τὴν ψυχήν; ἢ εἰ μὲν τὸ σῶμα ἐπιτρέπειν σε ἔδει τῳ διακινδυνεύοντα ἢ χρηστὸν αὐτὸ γενέσθαι ἢ πονηρόν, πολλὰ ἂν περιεσκέψω εἴτ᾽ ἐπιτρεπτέον εἴτε οὔ, καὶ εἰς συμβουλὴν τούς τε φίλους ἂν παρεκάλεις καὶ τοὺς οἰκείους σκοπούμενος ἡμέρας συχνάς· ὃ δὲ περὶ πλείονος τοῦ σώματος ἡγῇ, τὴν ψυχήν, καὶ ἐν ᾧ πάντ᾽ ἐστὶν τὰ σὰ ἢ εὖ ἢ κακῶς πράττειν, χρηστοῦ ἢ πονηροῦ αὐτοῦ γενομένου, περὶ δὲ τούτου οὔτε τῷ πατρὶ οὔτε τῷ ἀδελφῷ [313b] ἐπεκοινώσω οὔτε ἡμῶν τῶν ἑταίρων οὐδενί, εἴτ᾽ ἐπιτρεπτέον εἴτε καὶ οὐ τῷ ἀφικομένῳ τούτῳ ξένῳ τὴν σὴν ψυχήν, ἀλλ᾽ ἑσπέρας ἀκούσας, ὡς φῄς, ὄρθριος ἥκων περὶ μὲν τούτου οὐδένα λόγον οὐδὲ συμβουλὴν ποιῇ, εἴτε χρὴ ἐπιτρέπειν σαυτὸν αὐτῷ εἴτε μή, ἕτοιμος δ᾽ εἶ ἀναλίσκειν τά τε σαυτοῦ καὶ τὰ τῶν φίλων χρήματα, ὡς ἤδη διεγνωκὼς ὅτι πάντως συνεστέον Πρωταγόρᾳ, ὃν οὔτε γιγνώσκεις, ὡς φῄς, οὔτε [313c] διείλεξαι οὐδεπώποτε, σοφιστὴν δ᾽ ὀνομάζεις, τὸν δὲ σοφιστὴν ὅτι ποτ᾽ ἔστιν φαίνῃ ἀγνοῶν, ᾧ μέλλεις σαυτὸν ἐπιτρέπειν; ― Καὶ ὃς ἀκούσας, Ἔοικεν, ἔφη, ὦ Σώκρατες, ἐξ ὧν σὺ λέγεις. ― Ἆρ᾽ οὖν, ὦ Ἱππόκρατες, ὁ σοφιστὴς τυγχάνει ὢν ἔμπορός τις ἢ κάπηλος τῶν ἀγωγίμων, ἀφ᾽ ὧν ψυχὴ τρέφεται; φαίνεται γὰρ ἔμοιγε τοιοῦτός τις. ― Τρέφεται δέ, ὦ Σώκρατες, ψυχὴ τίνι; ― Μαθήμασιν δήπου, ἦν δ᾽ ἐγώ. καὶ ὅπως γε μή, ὦ ἑταῖρε, ὁ σοφιστὴς ἐπαινῶν ἃ πωλεῖ ἐξαπατήσῃ ἡμᾶς, ὥσπερ οἱ περὶ τὴν τοῦ σώματος τροφήν, ὁ [313d] ἔμπορός τε καὶ κάπηλος. καὶ γὰρ οὗτοί που ὧν ἄγουσιν ἀγωγίμων οὔτε αὐτοὶ ἴσασιν ὅτι χρηστὸν ἢ πονηρὸν περὶ τὸ σῶμα, ἐπαινοῦσιν δὲ πάντα πωλοῦντες, οὔτε οἱ ὠνούμενοι παρ᾽ αὐτῶν, ἐὰν μή τις τύχῃ γυμναστικὸς ἢ ἰατρὸς ὤν. οὕτω δὲ καὶ οἱ τὰ μαθήματα περιάγοντες κατὰ τὰς πόλεις καὶ πωλοῦντες καὶ καπηλεύοντες τῷ ἀεὶ ἐπιθυμοῦντι ἐπαινοῦσιν μὲν πάντα ἃ πωλοῦσιν, τάχα δ᾽ ἄν τινες, ὦ ἄριστε, καὶ τούτων ἀγνοοῖεν ὧν πωλοῦσιν ὅτι χρηστὸν ἢ πονηρὸν [313e] πρὸς τὴν ψυχήν· ὡς δ᾽ αὕτως καὶ οἱ ὠνούμενοι παρ᾽ αὐτῶν, ἐὰν μή τις τύχῃ περὶ τὴν ψυχὴν αὖ ἰατρικὸς ὤν. εἰ μὲν οὖν σὺ τυγχάνεις ἐπιστήμων τούτων τί χρηστὸν καὶ πονηρόν, ἀσφαλές σοι ὠνεῖσθαι μαθήματα καὶ παρὰ Πρωταγόρου καὶ παρ᾽ ἄλλου ὁτουοῦν· εἰ δὲ μή, ὅρα, ὦ μακάριε, [314a] μὴ περὶ τοῖς φιλτάτοις κυβεύῃς τε καὶ κινδυνεύῃς. καὶ γὰρ δὴ καὶ πολὺ μείζων κίνδυνος ἐν τῇ τῶν μαθημάτων ὠνῇ ἢ ἐν τῇ τῶν σιτίων. σιτία μὲν γὰρ καὶ ποτὰ πριάμενον παρὰ τοῦ καπήλου καὶ ἐμπόρου ἔξεστιν ἐν ἄλλοις ἀγγείοις ἀποφέρειν, καὶ πρὶν δέξασθαι αὐτὰ εἰς τὸ σῶμα πιόντα ἢ φαγόντα, καταθέμενον οἴκαδε ἔξεστιν συμβουλεύσασθαι, παρακαλέσαντα τὸν ἐπαΐοντα, ὅτι τε ἐδεστέον ἢ ποτέον καὶ ὅτι μή, καὶ ὁπόσον καὶ ὁπότε· ὥστε ἐν τῇ ὠνῇ οὐ μέγας ὁ [314b] κίνδυνος. μαθήματα δὲ οὐκ ἔστιν ἐν ἄλλῳ ἀγγείῳ ἀπενεγκεῖν, ἀλλ᾽ ἀνάγκη καταθέντα τὴν τιμὴν τὸ μάθημα ἐν αὐτῇ τῇ ψυχῇ λαβόντα καὶ μαθόντα ἀπιέναι ἢ βεβλαμμένον ἢ ὠφελημένον. ταῦτα οὖν σκοπώμεθα καὶ μετὰ τῶν πρεσβυτέρων ἡμῶν· ἡμεῖς γὰρ ἔτι νέοι ὥστε τοσοῦτον πρᾶγμα διελέσθαι. νῦν μέντοι, ὥσπερ ὡρμήσαμεν, ἴωμεν καὶ ἀκούσωμεν τοῦ ἀνδρός, ἔπειτα ἀκούσαντες καὶ ἄλλοις ἀνακοινωσώμεθα· καὶ γὰρ οὐ μόνος Πρωταγόρας αὐτόθι ἐστίν, [314c] ἀλλὰ καὶ Ἱππίας ὁ Ἠλεῖος —οἶμαι δὲ καὶ Πρόδικον τὸν Κεῖον— καὶ ἄλλοι πολλοὶ καὶ σοφοί.

***
Ενδεχόμενοι κίνδυνοι από τη διδασκαλία των σοφιστών.
[313a] Τότε του είπα κι εγώ: Λοιπόν, ξέρεις άραγε σε τί κίνδυνο πας να εκθέσεις την ψυχή σου; Αν ήταν να εμπιστευτείς σε κάποιον το σώμα σου, ριψοκινδυνεύοντας να γίνει γερό ή άρρωστο, θα γυρόφερνες το πράγμα πολλές φορές στο νου σου —αν πρέπει να το εμπιστευτείς ή όχι— και θα καλούσες τους φίλους και τους συγγενείς σου να σε συμβουλέψουν και θα το στοχαζόσουν μέρες πολλές. Όμως για κείνο που για σένα είναι ανώτερο από το σώμα, την ψυχή, και απ᾽ αυτό κρέμεται η ευτυχία σου ή η δυστυχία σου στο καθετί —ανάλογα αν γίνει γερό ή άρρωστο— γι᾽ αυτό λοιπόν δεν έκανες συζήτηση ούτε με τον πατέρα σου ούτε με τον αδερφό σου [313b] ούτε με κανέναν από εμάς τους φίλους σου· αποβραδίς το έμαθες, όπως λες, τα χαράματα κατέφτασες, κι ούτε κάνεις καμιά συζήτηση ούτε ζητάς συμβουλή πάνω σ᾽ αυτό — αν πρέπει να του εμπιστευτείς τον εαυτό σου ή όχι. Και είσαι πρόθυμος να ξοδέψεις και τα δικά σου και των φίλων σου τα χρήματα, σαν να το ᾽χεις κιόλας πάρει απόφαση ότι οπωσδήποτε πρέπει να μαθητεύσεις κοντά στον Πρωταγόρα — έναν άνθρωπο που, όπως ομολογείς, ούτε τον ξέρεις [313c] ούτε ποτέ ώς τώρα συζήτησες μαζί του· και τον αποκαλείς σοφιστή, βλέπεις όμως ότι δε ξέρεις τί είναι σοφιστής, αυτός δηλαδή που στα χέρια του πας να εμπιστευτείς τον εαυτό σου.
Άκουσε αυτός τα λόγια μου και είπε: Από τα λεγόμενά σου αυτό βγαίνει, Σωκράτη.
Λοιπόν, Ιπποκράτη, μήπως ο σοφιστής τυχαίνει να είναι κάτι σαν μεγαλέμπορος ή μικρέμπορος τροφίμων που τρέφουν την ψυχή; γιατί εμένα μια τέτοια εντύπωση μου δίνει.
Και με τί τρέφεται η ψυχή, Σωκράτη;
Με τί άλλο, είπα εγώ, με μαθήματα. Και μη μας γελάσει ο σοφιστής, φίλε μου, παινεύοντας την πραμάτεια του, όπως κάνουν αυτοί που έχουν να κάνουν με τις τροφές του σώματος, [313d] ο μεγαλέμπορος κι ο μικρέμπορος. Γιατί βέβαια κι αυτοί ούτε οι ίδιοι τους ξέρουν τί είναι ωφέλιμο και τί βλαβερό για το σώμα από τα φορτία που μεταφέρουν —κι όμως επαινούν όλα τα εμπορεύματά τους— ούτε οι πελάτες τους, εκτός αν τύχει και είναι κάποιος γυμναστής ή γιατρός. Ολόιδια κι αυτοί που σέρνουν μαζί τους τα μαθήματα από πόλη σε πόλη και τα πουλούν χοντρικά και λιανικά σ᾽ όποιον τα λαχταρά· παινεύουν βέβαια όλα όσα πουλούν, μπορεί όμως μερικοί, καλέ μου φίλε, να μη ξέρουν ποιό από τα όσα πουλούν είναι ωφέλιμο και ποιό βλαβερό [313e] για την ψυχή· το ίδιο κι οι πελάτες τους, εκτός πάλι αν τύχει κάποιος απ᾽ αυτούς να καταπιάστηκε με την υγεία της ψυχής. Λοιπόν, αν εσύ τυχαίνει να ᾽χεις ξεκαθαρισμένο ποιό απ᾽ αυτά είναι ωφέλιμο και ποιό βλαβερό, μπορείς άφοβα ν᾽ αγοράζεις μαθήματα και από τον Πρωταγόρα και απ᾽ όποιον άλλο· αλλιώς, πρόσεχε, ευλογημένε, [314a] μήπως παίζεις στα ζάρια ό,τι πολυτιμότερο έχεις, και το βάζεις σε κίνδυνο. Γιατί, εδώ που τα λέμε, είναι πολύ πιο μεγάλος ο κίνδυνος, όταν αγοράζεις μαθήματα απ᾽ ό,τι τρόφιμα. Γιατί, όταν αγοράσεις τρόφιμα και ποτά από τον μικρέμπορο και το μεγαλέμπορο, μπορείς να τα μεταφέρεις σε ξεχωριστά αγγεία και, πριν τα βάλεις στο σώμα σου τρώγοντας ή πίνοντάς τα, μπορείς να τ᾽ αποθηκέψεις στο σπίτι σου και να καλέσεις τον ειδικό να σου δώσει συμβουλή — τί τρώγεται ή τί πίνεται, και τί όχι, σε ποιά ποσότητα και πότε· έτσι, με το να τ᾽ αγοράσεις δεν κινδυνεύεις πολύ. [314b] Τα μαθήματα όμως δεν μπορείς να τα μεταφέρεις σε ξεχωριστό αγγείο· δε γίνεται αλλιώς: με το που πλήρωσες την αξία τους, δέχεσαι στην ίδια την ψυχή σου το μάθημα, το μαθαίνεις και γυρνάς στο σπίτι σου· η ωφέλεια ή η ζημιά έχει γίνει. Αυτά λοιπόν ας τα εξετάσουμε και με τους πιο ηλικιωμένους από μας· γιατί εμείς είμαστε ακόμη πολύ νέοι, για να λύσουμε ζήτημα τόσο σπουδαίο. Για την ώρα, μια και το πήραμε απόφαση, πάμε ν᾽ ακούσουμε τον άνθρωπο· τον ακούμε, και κατόπι το συζητούμε και με άλλους. Γιατί δε βρίσκεται μόνο ο Πρωταγόρας στην πόλη μας, [314c] αλλά και ο Ιππίας ο Ηλείος· σαν ν᾽ άκουσα ότι κι ο Πρόδικος ο Κείος και άλλοι, πολλοί και σοφοί.

Δεν υπάρχουν σχόλια :

Δημοσίευση σχολίου