Αν κάποιος είναι μωρός, όλα τα χρήματα του κόσμου δεν είναι ικανά να κάνουν το γήρας του ευκολότερο

Λαίλιος: Ίσως κάποιος υποθέσει ότι ο πλούτος, τα υλικά αγαθά και η κοινωνική θέση σου -προνόμια που λίγοι κατέχουν στη ζωή- είναι αυτά πού σε κάνουν να μεγαλώνεις με ευχαρίστηση.

Κάτων: Υπάρχει κάποια αλήθεια σε αυτό, Λαίλιε, αλλά υπάρχουν κι άλλες πλευρές. Θυμήσου την ιστορία με τον Θεμιστοκλή και τον άνδρα από τη Σέριφο.

Διαφωνούσαν κάποτε οι δυο τους και ο άνδρας από τη Σέριφο κατηγορούσε τον Θεμιστοκλή πως ήταν γνωστός μόνο λόγω της φήμης της πόλης του και όχι για τα δικά του επιτεύγματα.

«Μα τον Ηρακλή, είναι αλήθεια», είπε ο Θεμιστοκλής. «Ποτέ δεν θα είχα γίνει διάσημος αν καταγόμουν από τη Σέριφο – μα ούτε κι εσύ, αν καταγόσουν από την Αθήνα».

Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί και για τα γηρατειά. Δεν είναι ελαφρύ φορτίο όταν κάποιος, ακόμα κι ένας σοφός, είναι φτωχός. Αν όμως κάποιος είναι μωρός, όλα τα χρήματα του κόσμου δεν είναι ικανά να κάνουν το γήρας του ευκολότερο.

Τι θα μπορούσε, πράγματι, να είναι πιο ευχάριστο από τα γηρατειά όταν αυτά περιβάλλονται από τον ενθουσιασμό της νιότης; Γιατί σίγουρα πρέπει να συμφωνήσουμε πως οι πρεσβύτεροι έχουν τουλάχιστον τη δύναμη να διδάξουν τους νέους και να τους προετοιμάσουν για τα πολλαπλά καθήκοντα της ζωής. Ποια ευθύνη μπορεί να είναι πιο τιμητική από αυτή; Στ’ αλήθεια, μου φαίνεται, Σκιπίων, ότι ο Γναίος και ο Πόπλιος Σκιπίων, όπως και οι δύο παππούδες σου, ο Λεύκιος Αιμίλιος και ο Πόπλιος Αφρικανός, είχαν τη μέγιστη τύχη να συνοδεύονται πάντα από πλήθη ευγενών νέων ανδρών.

Και κανείς από όσους προσφέρουν ελεύθερη μάθηση στους άλλους δεν μπορεί να θεωρηθεί δυστυχής, ακόμα κι αν το σώμα του φθείρεται από το γήρας.

Οι κραιπάλες της νιότης συχνά είναι η αιτία της απώλειας της σωματικής πυγμής, περισσότερο απ’ ό,τι το γήρας. Η ακόλαστη και σπάταλη νιότη οδηγεί σε ένα φθαρμένο σώμα στη μεγάλη ηλικία.

Ο γηραιός Κύρος, σύμφωνα με τον Ξενοφώντα, δήλωνε ως ηλικιωμένος λίγο πριν πεθάνει ότι ποτέ δεν είχε νιώσει λιγότερο δραστήριος στα τελευταία του απ’ ό,τι στη νιότη του. Και επίσης θυμάμαι, παιδί ακόμα, που είδα τον Λεύκιο Μέτελλο, τέσσερα χρόνια μετά τη δεύτερη θητεία του ως υπάτου, να διορίζεται αρχιερέας και να παραμένει στη θέση αυτή για είκοσι δύο χρόνια. Ως το τέλος του ήταν τόσο δραστήριος που, παρά το προχωρημένο της ηλικίας του, δεν αισθάνθηκε ποτέ την απώλεια της νιότης. Δεν χρειάζεται να αναφέρω τον εαυτό μου από την ίδια άποψη, αν και οι ηλικιωμένοι σαν εμένα επιτρέπεται να καλομαθαίνουν τους εαυτούς τους.

Δεν βλέπετε στον Όμηρο πόσο συχνά ο Νέστορας εξυμνεί τα δικά του θαυμαστά προσόντα; Σε αυτό το σημείο της ζωής του είχε δει ήδη τρεις γενιές ανδρών, μα δεν φοβόταν μήπως φανεί υπερβολικά φλύαρος ή αλαζόνας όταν έλεγε την αλήθεια για τον εαυτό του. Γιατί, όπως λέει ο ‘Όμηρος: «Λόγια γλυκύτερα από μέλι έρεαν από τη γλώσσα τον». Τώρα, αυτή η γλυκύτητα δεν εξαρτιόταν σε καμία περίπτωση από τη σωματική του ρώμη – και επιπλέον ο Έλληνας ηγεμόνας Αγαμέμνων ποτέ δεν ευχήθηκε να είχε δέκα άνδρες σαν τον Αίαντα, μα δέκα άνδρες σαν τον Νέστορα. Γιατί χωρίς αμφιβολία, αν είχε τέτοιους άνδρες μαζί του, η Τροία θα έπεφτε στη στιγμή.

ΜΑΡΚΟΣ ΤΥΛΛΙΟΣ ΚΙΚΕΡΩΝ, ΤΟ ΔΩΡΟ ΤΗΣ ΩΡΙΜΟΤΗΤΑΣ

Οι παράγοντες που επηρεάζουν τη γήρανση

Αφήνοντας κατά μέρους μυθικές προσωπικότητες που λέγεται ότι έφτασαν σε πολύ μεγάλες ηλικίες μόνο ένα ελάχιστο ποσοστό ανθρώπων έχει ζήσει πολύ περισσότερο από τα 100 χρόνια. Φαίνεται πως το ανθρώπινο σώμα έχει εγγενείς περιορισμούς. Έχουν διεξαχθεί αρκετές μελέτες στην προσπάθεια να ανακαλυφθούν οι παράγοντες που επηρεάζουν ή προκαλούν τη γήρανση. Σε ορισμένες που έδωσαν ξεκάθαρα αποτελέσματα διερευνήθηκαν οι επιπτώσεις της πρόσληψης τροφής σε άλλες εξετάστηκε η δομή των χρωμοσωμάτων.

Όποιος τρώει λιγότερο, ζει περισσότερο;

Έρευνες σε αρουραίους και ποντίκια έδειξαν ότι ο περιορισμός της πρόσληψης θερμίδων, όχι όμως στα όρια του υποσιτισμού, μπορεί να αυξήσει τη διάρκεια ζωής- και σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και να τη διπλασιάσει. Σε έρευνα του 2014 διαπιστώθηκε ότι μια διατροφή περιορισμού θερμίδων είχε τα ίδια πλεονεκτήματα και στα θηλαστικά διπλάσιοι μακάκοι (rhesus macaques) έζησαν μέχρι την ηλικία των 35 ετών ακολουθώντας μια διατροφή περιορισμού θερμίδων απ’ ό,τι τη συνηθισμένη διατροφή τους (ομάδα ελέγχου). (Από τα αποτελέσματα της έρευνας εξαιρέθηκαν οι θάνατοι από αιτία που δεν σχετίζονταν με την ηλικία). Αυτό υποδηλώνει ότι ίσως μπορούμε να ζήσουμε περισσότερο αν τρώμε λιγότερο -και όχι απλώς όσο χρειάζεται για να μη γίνουμε υπέρβαροι ή παχύσαρκοι, αλλά ενδεχομένως λιγότερο κι απ’ ό,τι τρώμε συνήθως για να διατηρούμε ένα υγιές βάρος.

Η τροφή που κατανάλωναν οι μακάκοι μειώθηκε σταδιακά κατά 30% σε ένα διάστημα τριών μηνών, για να τους επιτραπεί να προσαρμοστούν στην αλλαγή. Υπάρχουν αρκετές πιθανές εξηγήσεις γιατί ο θερμιδικός περιορισμός μπορεί να ωφελεί το σώμα, αλλά ο ακριβής μηχανισμός δεν έχει κατανοηθεί ακόμη πλήρως. Τα πειράματα των διατροφών περιορισμού θερμίδων διεξάγονται υπό ελεγχόμενες συνθήκες και, γενικά, χορηγούνται στα ζώα διατροφικά συμπληρώματα ώστε να διασφαλιστεί ότι περιορίζονται μόνο οι θερμίδες και όχι άλλες βασικές θρεπτικές ουσίες. Πειράματα Θερμιδικού περιορισμού έχουν διεξαχθεί και σε ανθρώπους, αλλά με αμφιλεγόμενα αποτελέσματα. Δεν έχει διαπιστωθεί ακόμη κατά πόσο ο θερμιδικός περιορισμός είναι ωφέλιμος για το ανθρώπινο σώμα. Μη δοκιμάσετε μια διατροφή περιορισμού θερμίδων χωρίς την παρακολούθηση και τη συμβολή κάποιου ειδικού: Δεν είστε πειραματόζωο.

Πόσο υγιή είναι τα κύτταρά σας;

Στο πλαίσιο μιας άλλης προσέγγισης του τρόπου με τον οποίο εκφυλίζονται τα κύτταρα κατά τη γήρανση εξετάζονται η διαδικασία της κυτταρικής διαίρεσης και οι περιορισμοί της. Το σώμα μας ανανεώνεται συνεχώς παράγοντας νέα κύτταρα για να αντικαταστήσει εκείνα που φθείρονται ή καταστρέφονται. Προκειμένου να παραχθούν νέα κύτταρα, τα ήδη υπάρχοντα διαιρούνται στα δύο. Η διαδικασία της κυτταρικής διαίρεσης που παράγει νέα κύτταρα του ίδιου είδους ονομάζεται μίτωση. Κατά τη διάρκειά της, το κύτταρο διπλασιάζει το περιεχόμενό του, ύστερα τα δύο όμοια μέρη διαχωρίζονται και δημιουργείται μεταξύ τους ένα κυτταρικό τοίχωμα, που τα χωρίζει σε δύο ξεχωριστά κύτταρα.

Τα χρωμοσώματα είναι επιμήκεις κλώνοι DNA που κωδικοποιούν τις γενετικές οδηγίες για τη δημιουργία ενός οργανισμού (διαβάστε το κεφάλαιο με τίτλο Ποια είναι η διαφορά μεταξύ ενός ανθρώπου και ενός μαρουλιού; στη σελ. 284). Το DNA είναι ένα πολύ επίμηκες και πολύπλοκο μόριο το οποίο μοιάζει με σκάλα που έχει συστραφεί ελικοειδώς (διαβάστε το κεφάλαιο με τίτλο θα μπορούσαμε να αναβιώσουμε τους δεινόσαυρους στη σελ. 78). Τα «σκαλοπάτια» της σκάλας αποτελούνται από βάσεις. Όταν ετοιμάζεται να αντιγραφεί, το DNA χωρίζεται σε δύο μισά. Κάθε μισό ανασυντίθεται εύκολα αφού κάθε βάση πρέπει να συνταιριαχτεί με τη συνηθισμένη αντίστοιχή της. Το κύτταρο συνθέτει το άλλο μισό κάθε κλώνου και έπειτα διαθέτει δύο ζεύγη ταυτόσημων χρωμοσωμάτων. Μέχρι εδώ καλά. Εντούτοις κατά την εκτέλεση αυτής της αρκετά περίπλοκης διαδικασίας αποκόβεται ένα μικρό μέρος από το άκρο κάθε χρωμοσώματος. Αυτό σημαίνει ότι κάθε χρωμόσωμα μειώνεται σε μήκος κάθε φορά που αντιγράφεται. Αυτό θα μπορούσε να ήταν καταστροφικό, αλλά, ευτυχώς τα χρωμοσώματα είναι προετοιμασμένα. Καθένα διαθέτει ένα «κάλυμμα» μη κωδικοποιητικού υλικού στα άκρα του που ονομάζεται τελομερές. Αυτό προστατεύει το σημαντικό κωδικοποιητικό μέρος του χρωμοσώματος ώστε όλες οι πληροφορίες να μπορούν να μεταφερθούν αυτούσιες. Ωστόσο, κάθε φορά που το κύτταρο διαιρείται και τα χρωμοσώματα αντιγράφονται, μέρος του τελομερούς αποκόβεται.

Τελικά, μετά από πολλές αντιγραφές απομένει τόσο λίγο από το τελομερές που δεν μπορεί πλέον να προστατέψει το χρωμόσωμα.Τότε το κύτταρο γηράσκει ή πεθαίνει. Αν το κύτταρο συνέχιζε να διπλασιάζεται, το DNA θα καταστρεφόταν, κάτι που θα οδηγούσε σε δυσλειτουργικά κύτταρα που Θα ήταν επικίνδυνα για ολόκληρο τον οργανισμό. Μάλιστα, αν αυτό συμβεί και τα ελαττωματικά κύτταρα συνεχίσουν να διπλασιάζονται, υπάρχει ενδεχόμενο εμφάνισης καρκίνου.

Έτσι, όταν ένας οργανισμός γηράσκει, το μήκος των τελομερών μειώνεται. Αυτό είναι σχεδόν αυτονόητο -αν τα κύτταρα χάνουν ένα κομμάτι τους κάθε φορά που διαιρούνται, τότε όσο μεγαλύτερος σε ηλικία είναι ο οργανισμός τόσο περισσότερες σμικρύνσεις θα έχουν υποστεί τα τελομερή του. Είναι δυνατόν να μετρήσουμε τον ρυθμό γήρανσης ενός οργανισμού εξετάζοντας πόσο έχουν μειωθεί σε μήκος τα τελομερή του, αρκεί να γνωρίζουμε το αρχικό, ιδανικό μήκος τους. Στους νεαρούς ανθρώπους το μήκος τους είναι γύρω στα 10.000 νουκλεοτίδια. Το νουκλεοτίδιο είναι μια ομάδα από ζεύγη βάσεων· στα τελομερή, τα νουκλεοτίδια παρουσιάζουν πάντα τη διάταξη ΤΤΑΑΑGG (δηλαδή θυμίνη, θυμίνη, αδενίνη, αδενίνη, αδενίνη, γουανίνη, γουανίνη). Ο ρυθμός σμίκρυνσης διαφέρει· τα κύτταρα του ανθρώπινου ήπατος χάνουν περίπου 55 ζεύγη βάσεων τον χρόνο. (Αυτό σημαίνει ότι αν μπορούσατε να ζήσετε μέχρι τα κύτταρα του ήπατός σας να ξέμεναν από τελομερή, μπορεί να φτάνατε τα 180 έτη.) Άλλα κύτταρα χάνουν 25 ζεύγη βάσεων κατά μέσο όρο τον χρόνο. (Επομένως ίσως να μπορούσατε να ζήσετε μέχρι τα 400.)

«Στοπ» στη γήρανση

Σύμφωνα με τις έρευνες, το να έχει κανείς τελομερή με μήκος μικρότερο απ’ ό,τι είναι φυσιολογικό για την ηλικία του συνδέεται με μειωμένη διάρκεια ζωής και με πρώιμη εκδήλωση ασθενειών που συνδέονται με το γήρας όπως στεφανιαία νόσος, διαβήτης, οστεοπόρωση και καρδιακή ανεπάρκεια. Μεταξύ των ηλικιωμένων, όσοι έχουν τελομερή με μειωμένο μήκος συνήθως πεθαίνουν σε μικρότερη ηλικία.

Ευτυχώς, φαίνεται να υπάρχουν πράγματα που μπορείτε να κάνετε για να προστατέψετε τα τελομερή σας και να μειώσετε τον ρυθμό σμίκρυνσής τους. Και υπάρχουν πράγματα τα οποία αυξάνουν τον ρυθμό σμίκρυνσης των τελομερών και μπορείτε να αποφύγετε. Όπως πάντα, είναι οι συνήθεις ύποπτοι, που οδηγούν στις συνήθεις προειδοποιήσεις: να γυμνάζεστε, να τρώτε υγιεινά, να αποφεύγετε την υπερφαγία και να μην καπνίζετε.

Παχυσαρκία: Τα τελομερή είναι πολύ μικρότερα σε μήκος στους παχύσαρκους απ’ό,τι στους αδύνατους ανθρώπους της ίδιας ηλικίας. Το ηλικιακό κόστος της παχυσαρκίας ως αποτέλεσμα της σμίκρυνσης των τελομερών έχει υπολογιστεί στα 8,8 χρόνια.

Περιβαλλοντική μόλυνση: Η υπερβολική έκθεση σε ρυπαντικές ουσίες έχει συσχετιστεί με τη μείωση του μήκους των τελομερών, με τους αστυνομικούς της τροχαίας να έχουν μικρότερα τελομερή από υπαλλήλους γραφείου της ίδιας ηλικίας.

Στρες: Το συνεχές άγχος μπορεί να οδηγήσει σε μείωση του μήκους των τελομερών αντίστοιχη των δέκα ετών ζωής.

Άσκηση: Μειώνει τη σμίκρυνση των τελομερών -τουλάχιστον αν γυμνάζεστε πολύ.

Διατροφή: Η καλύτερη διατροφή για να διατηρήσετε το μήκος και την υγεία των τελομερών σας είναι -καλά μαντέψατε- μια διατροφή που είναι πλούσια σε φυτικές ίνες χαμηλή σε κορεσμένα λιπαρά και περιέχει λιπαρά οξέα ωμέγα-3 και αντιοξειδωτικά όπως βιταμίνη C, Ε και βήτα καροτίνη. Η περιορισμένη πρόσληψη πρωτεΐνης συνδέεται με τον μειωμένο ρυθμό ανάπτυξης τη μειωμένη όρεξη στους ενήλικες και τη μείωση της σμίκρυνσης των τελομερών.

Επεκτείνει, δε, τη διάρκεια ζωής έως και 66% στα πειραματόζωα. Αν έχει τα ίδια αποτελέσματα στους ανθρώπους αυτό θα μπορούσε να φτάσει τη διάρκεια ζωής μας στα 150 χρόνια. Παρ’ όλα αυτά, η πρωτεΐνη αποτελεί βασικό μέρος της διατροφής μας και οι ημερήσιες ανάγκες διαφέρουν από άτομο σε άτομο. Μην περιορίζετε την πρόσληψη πρωτεΐνης, τη δική σας ή των παιδιών σας χωρίς τη συμβουλή γιατρού.

‘Η μήπως όχι…

Σε μια μελέτη του 2014 προέκυψε το συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει συσχέτιση μεταξύ της σωματικής μάζας του καπνίσματος της συχνότητας άσκησης ή της κατανάλωσης αλκοόλ και της μείωσης του μήκους των τελομερών. Επομένως δεν έχει βγει ακόμη τελικό συμπέρασμα. Ωστόσο, κανείς δεν υπονοεί ότι η υγιεινή διατροφή και ο ενεργός τρόπος ζωής κάνουν κακό σε σας και τα τελομερή σας. Σε μια μελέτη που έγινε στο Τελ Αβίβ διαπιστώθηκε ότι η καφεΐνη αυξάνει τη σμίκρυνση των τελομερών, αλλά το αλκοόλ τη μειώνει, έτσι το ένα εξισορροπεί το άλλο. Όμως η μελέτη έγινε σε καλλιέργειες μαγιάς, οπότε τα αποτελέσματα μπορεί να μην ισχύουν για μας.

«Αναστροφή»

Φαίνεται ότι το ρολόι μπορεί να γυρίσει πίσω. Το ένζυμο τελομεράση κάνει τα τελομερή να ανανεώνονται. Κανονικά η τελομεράση συναντάται στα βλαστοκύτταρα (διαβάστε το κεφάλαιο με τίτλο Είναι τα βλαστοκύτταρα το μέλλον της ιατρικής στη σελ. 190), μεταξύ άλλων σε εκείνα στον μυελό των οστών που παράγουν αιμοσφαίρια. Τα βλαστοκύτταρα είναι τα βασικά κύτταρα από τα οποία προέρχονται όλα τα άλλα κύτταρα του σώματος. Η τελομεράση δεν είναι ενεργή στα σωματικά κύτταρα.

Αν η τελομεράση εισαχθεί σε κύτταρα των οποίων τα τελομερή έχουν μειωθεί σε μήκος από το πέρασμα του χρόνου, τότε τα τελομερή ξαναναπτύσσονται. Κάτι τέτοιο είναι δυνατόν να θεραπεύσει ή να καθυστερήσει την εκδήλωση των παθήσεων που σχετίζονται με τη γήρανση.

Οι πρώτες κλινικές δοκιμές είναι πιθανότερο να γίνουν σε άτομα με παθήσεις που προκαλούν επιταχυνόμενη πρώιμη γήρανση παρά σε άτομα που θα θέλουν να ζήσουν μέχρι τα 200 ή που κατέστρεψαν τα τελομερή τους τρώγοντας και καπνίζοντας υπερβολικά πολύ για χρόνια.

Σε ένα πείραμα που διεξήχθη το 2015, στο πανεπιστήμιο Stanford, στην Καλιφόρνια, οι επιστήμονες έκαναν τα κύτταρα να παραγάγουν τελομεράση και ανακάλυψαν ότι μπορούσαν να προσθέσουν (επαναφέρουν) 1.000 νουκλεοτίδια στα σμικρυμένα τελομερή -αυτό αντιστοιχεί σε πολλά επιπλέον χρόνια ζωής ίσως ένα 10% επιπλέον του προσδόκιμου ζωής. Τα κύτταρα του ανθρώπινου δέρματος που υποβάλλονται σε αυτή τη διαδικασία μπορούν να διαιρεθούν περίπου 40 φορές περισσότερο από τα κανονικά.

Ο Μετωνικός κύκλος της Σελήνης

Ο Μετωνικός Κύκλος

Περίπου το 432 π.Χ. από το Μέτωνα, έναν αστρονόμο Αθηναίο, έγινε η ανακάλυψη της περιόδου της Σελήνης που αποτελείται από 19 χρόνια, στης οποίας το τέλος, η Νέα Σελήνη γίνεται στην ίδια ημέρα του έτους. Ο κύκλος αυτός ονομάζεται ακόμα, “Μετωνικός ενιαυτός” και “η περί του Ηλίου περιφορών των εννεκαιδεκαετηρίδων”...

Πάνω σε αυτό τοποθέτησε ο Μέτωνας, εκ του ασφαλούς τις διορθώσεις του Σεληνιακού ημερολογίου. Υπολόγισε και απεικόνισε τα 19 χρόνια με 235 σεληνιακούς μήνες που συνίστανται από 6.939 μέρες και 16,5 ώρες. Αυτό το διαχώρισε σε 125 γεμάτους μήνες από 30 ημέρες και σε 110 ατελείς μήνες με σύνολο 29 ημέρες ο καθένας, που τους αποκάλεσε Σεληνιακούς μήνες. Οι 235 γεμάτοι μήνες με 30 μέρες ο καθένας δίνει συνολικό διάστημα 7050 μέρες, όθεν γίνεται αναγκαίο να συγκρατήσει 110 μέρες ή 1 μέρα κάθε 64 μήνες. Ως εκ τούτου ο μήνας ο οποίος περιλαμβάνει την 64η μέρα γίνεται ένας ελλιπής μήνας. Η χρονική περίοδος του Μετωνικού Κύκλου ξεκίνησε στις 15 Ιουλίου 432 π.Χ.

Όπως είναι γνωστό, η επιστήμη σήμερα απόδειξε ότι, η Σεληνιακή περίοδος είναι 6939 μέρες και 14,5 ώρες. Οι υπολογισμοί του Μέτωνα έδειξαν ένα διαχωρισμό μόνο δύο ωρών. Το έτος αρχίζει την 10 μοίρα του Αιγόκερω. Αρχίζοντας από την 10η χρειάζεται 19 μοίρες για φθάσει στο τέλος του ζωδίου. Από την πρώτη μοίρα του Αιγόκερω μέχρι την 11η μοίρα είναι 10 μοίρες απόσταση. 19 μοίρες και 10 μοίρες έχουν σύνολο 29 μοίρες.

Ο μέσος όρος του διαστήματος στον οποίο ένας σεληνιακός μήνας θα γίνει, μπορεί να υπολογιστεί έναν πίνακα που συσχετίζει τις θέσεις του Ήλιου με το Ημερολόγιο. Αυτός ο πίνακας ακολουθεί πιο κάτω.

Ο Χρυσός Αριθμός του Μετωνικού κύκλου είναι ο αριθμός από κάποιο έτος στο Μετωνικό Κύκλο των 235 Σεληνιακών μηνών που ισούται με 6939 μέρες και 16 ώρες και 31 λεπτά ή κατά προσέγγιση 19 έτη. Αυτό χρησιμεύει για να δώσει με ακρίβεια την ημερομηνία της ημέρας του Πάσχα. Ο κύκλος ξεκινά με το έτος στο οποίο ο σεληνιακός μήνας θα πέσει την 1η Ιανουαρίου στην 10η μοίρα του ζωδίου του Αιγόκερω, στην οποία ήταν η έναρξη της χριστιανικής περιόδου, 1 μ.Χ. Για να βρεις το Χρυσό Αριθμό σε κάποιο έτος, πρόσθεσε τον αριθμό 1 και διαίρεσε με το 19. Το υπόλοιπο θα δείχνει τον αριθμό του κύκλου. Αν δεν υπάρχει υπόλοιπο, ο Χρυσός Αριθμός είναι το 19. Το 1995 ξεκίνησε ένας νέος κύκλος, στην 1-1-1995 στις 11:56 π.μ ώρα Ελλάδας, για την πόλη των Αθηνών.

Επειδή, το σύνολο των ηλιακών και σεληνιακών ανομοιοτήτων μεταβάλλεται σε διαφορετικό έτος, το αντικείμενο του προσδιορισμού της ημερομηνίας και το γεωγραφικό μήκος μπορεί να είναι λάθος όπως μέχρι 2 ημέρες εκατέρωθεν, νωρίτερα ή αργότερα. Στη Γρηγοριανή Μεταρρύθμιση το 1582 αντικατέστησαν αυτό το λάθος από την παρεμβαλλόμενη ημέρα, ήτοι την 29 Φεβρουαρίου.

                                             Ο πίνακας του Μετωνικού κύκλου

Γιατί οι Έλληνες δεν θα γίνουν ποτέ οδηγοί F1

Απορούμε γιατί δεν έχει καταφέρει να διαγωνισθεί ποτέ κανείς Έλληνας στην Φόρμουλα 1. Για ξανασκεφτείτε το λίγο. Είναι πολύ λογικό. Η αδρεναλίνη που εκκρίνεται από τον Έλληνα οδηγό δεν συγκρίνεται με αυτή των πιλότων!

1. O Έλληνας δεν ξέρει να οδηγεί σε κανονικούς δρόμους (χωρίς λακκούβες, σαμαράκια, έργα της ΕΥΔΑΠ )

2. O Έλληνας δεν μπορεί να αποχωριστεί την κόρνα και η Φόρμουλα 1, δεν διαθέτει κόρνα.

3. Μαζί με την κόρνα έχουν «ξεριζώσει» και τασάκι, ράδιο, CD Player, υδραυλική φραπεδιέρα, θήκη για το κινητό και ειδική θήκη για τα γυαλιά ηλίου. Οδήγηση χωρίς νόημα δηλαδή.

4. Θες Φόρμουλα; Ξεχνάς το μαξιλαράκι που γράφει «I LOVE YOU», το αρκουδάκι που του χάρισε το μωρό του (αν και αυτό μάλλον δεν είναι και τόσο κακό), το μπρελόκ της ομαδάρας (όποια κι αν είναι αυτή), το αυτοκόλλητο που γράφει «Μπαμπά μην τρέχεις», το σκόρδο, τη χάντρα και κανά-δυο άλλα χαϊμαλιά που κρέμονται από τον καθρέφτη.

5. Κυκλοφορούν τόσα ελαφροντυμένα μοντέλα στην πίστα που η αγαπημένη του Έλληνα οδηγού θα του… βγάλει τα μάτια.

6. Υπάρχει μόνο ένα φανάρι. Το οποίο δεν επιτρέπεται να παραβιάσεις, ούτε να βρίσεις τον μπροστινό ότι δεν ξεκινάει εγκαίρως.

7. Δεν σε αφήνουν να ξεκινήσεις αν δεν βάλεις ζώνη (που τσαλακώνει το πουκάμισο) και κράνος (που χαλάει το μαλλί).

8. Από το pit stop πρέπει να βγεις προσεκτικά και όχι κομμάτια όπως θα έβγαινες ξεπαρκάροντας.

9. Δεν υπάρχουν διασταυρώσεις με προτεραιότητα για να τις παραβιάσεις. Κρίμα.

10. Μπορείς να πιεις μόνο μετά τον αγώνα και μόνο αν έχεις καταφέρει να πλασαριστείς στις τρεις πρώτες θέσεις.

Pasteur εναντίον Béchamp

Η κρίση του κορωνοϊού αναβιώνει μια αντιπαράθεση 150 ετών.

 

Δεν αντιλαμβάνομαι την κρίση του κορωνοϊού με τον ίδιο τρόπο όπως οι περισσότεροι άνθρωποι. Για μένα, είναι μάλλον μια ευκαιρία να ξανανοίξουμε μια 150χρονη επιστημονική διαμάχη, που οι περισσότερες δυτικές χώρες έχουν ξεχάσει.

 

Είναι γενικώς αποδεκτό ότι ο Γάλλος επιστήμονας Louis Pasteur (1822-1895) είναι «ο πατέρας της θεωρίας των παθογόνων μικροοργανισμών» – η ιδέα ότι αρρωσταίνουμε όταν εισβάλλουν στα σώματά μας ξένοι οργανισμοί όπως βακτήρια, μύκητες και φυσικά ιοί. Παρόλο που η ιδέα κυκλοφόρησε πολύ πριν γίνει διαπρεπής ο Παστέρ, η εργαστηριακή του δουλειά την δεκαετία του 1860 έδωσε την εντύπωση ότι παρείχε τα επιστημονικά στοιχεία που έλειπαν προηγουμένως.

 

Αυτό που είναι λιγότερο γνωστό, είναι ότι άλλοι Γάλλοι επιστήμονες που εργάζονταν εκείνη την εποχή στον ίδιο τομέα είχαν τουλάχιστον διαφορετικές πεποιθήσεις, γνωστές ως «θεωρίες του εδάφους (ή ιστού)». Θεωρούσαν ότι ο πιο σημαντικός παράγοντας που καθορίζει εάν ένα άτομο αρρωσταίνει ή όχι δεν εξαρτάται από την παρουσία ενός μικροβίου, αλλά βασίζεται στην ίδια την διάθεση του εσωτερικού περιβάλλοντος του σώματος (τοπική περιοχή ή έδαφος) ) να προετοιμάζεται για να απωθήσει ή να καταστρέψει το εν λόγω μικρόβιο.

 

ΔΕΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΠΑΣΤΕΡ

 

'Ενας από τους κύριους επιστήμονες για την θεωρία του εδάφους ήταν ο Antoine Béchamp (1816-1908). Οι Pasteur και Béchamp ήταν σκληροί αντίπαλοι γύρω από πολλά επιστημονικά ζητήματα. Το βιβλίο του R.B. Pearson, που εκδόθηκε το 1942, Pasteur: Plagiarist, Imposter (Παστέρ, πλαστογράφος, σφετεριστής), αναφέρει ακόμη ότι ο Pasteur αντέγραψε μέρος του έργου του Béchamp – γεγονός που αποτελεί για τον τελευταίο σημείο κατανοητής αμφισβήτησης και που τελικά πέθανε εντελώς λησμονημένος, ενώ ο Παστέρ κατάφερε να προωθήσει τον εαυτό του, σε σημείο που το όνομά του να γίνει κοινή λέξη πολύ πριν από το θάνατό του.

 

Ο Παστέρ, από την άλλη πλευρά, δεν προωθήθηκε μόνος του. Είχε μια έντονη αίσθηση των δημοσίων σχέσεων κι αν πάρουμε το πλαίσιο της εποχής όπου άνθισε επίσης η θεωρία της εξέλιξης του Δαρβίνου, μπορούμε να καταλάβουμε ότι ιδεολογικά ρεύματα είχαν –και εξακολουθούν να έχουν– πολύ συγκεκριμένα συμφέροντα για την προώθηση του Pasteur παρά του Béchamp.

 

Και οι δυο μαζί, Παστέρ και Δαρβίνος αποστείρωσαν κάθε αληθινή πνευματική έρευνα, περιορίζοντάς την σε υλιστικό και μηχανιστικό έδαφος. Μπορούμε επίσης να κάνουμε τον παραλληλισμό μεταξύ αυτών των «επιστημονικών» υλισμών και του φιλελεύθερου καπιταλισμού στον οποίο επιβάλλεται ο νόμος της αγοράς, περιορισμένος στο νόμο της ζούγκλας όπου μόνο ο ισχυρότερος μπορεί να επιβιώσει, ένας νόμος που διαχειρίζεται μόνο τις υλικές σχέσεις μεταξύ διαφορετικών ζωντανών οργανισμών. Θάνατος για τους αδύναμους, θάνατος στα άσχημα μικρόβια που μας επιτίθενται και που ωστόσο χωρίς πολλά από αυτά, δεν θα ήμασταν καν εδώ για να μιλήσουμε για αυτά.

 

Μπορούμε επίσης να αναρωτηθούμε για την ακριβή λειτουργία των μικροβίων στην πλανητική οικολογία και να διαπιστώσουμε ότι στην πραγματικότητα είναι απαραίτητα για την εξέλιξη της ζωής στην Γη. Καμία από αυτές τις απαντήσεις δεν μπορεί να βρεθεί στην Βιολογία του Παστέρ, η οποία είναι πλέον θρησκεία.

 

Ο άλλος μεγάλος υπερασπιστής της θεωρίας του εδάφους ήταν ο Claude Bernard (1813-1878), ο οποίος – παρά τις διαφορές τους στα επιστημονικά ζητήματα – ήταν στενός φίλος και συνεργάτης του Pasteur. Στο τέλος της ζωής του, ο Παστέρ φαίνεται ότι αναγνώρισε την σημασία αυτού που ο Bernard είχε προσπαθήσει να του πει, λέγοντας ότι «ο Bernard είχε δίκιο. Το μικρόβιο δεν είναι τίποτα, το έδαφος είναι το παν».

 

Το 1982, η Γαλλίδα ερευνήτρια Marie Nonclercq δημοσίευσε την διδακτορική της διατριβή για τον Béchamp, ισχυριζόμενη ότι ο Pasteur δεν ήταν μόνο λογοκλέφτης αλλά και απατεώνας και παραχαράκτης πειραματικών δεδομένων.

 

Αλλά όποια και αν είναι η προσωπικότητα του Παστέρ, και αν το έχει ή όχι παραδεχτεί στο τέλος της ζωής του, αυτό που μένει μετά από εκείνον είναι η κατάσταση του νου, η οποία είναι σαφώς ορατή στους περισσότερους επαγγελματίες και γραφειοκράτες της υγείας σήμερα, σύμφωνα με την οποία είναι το μικρόβιο –επίσημα γνωστό ως SARS-CoV-2 – που πρέπει να κυνηγηθεί, να απομονωθεί, να αποφευχθεί και να επαλειφθεί – και τίποτα άλλο δεν μετράει. Για τους συμβατικούς σύγχρονους στοχαστές, το «έδαφος» δεν είναι τίποτα.

 

Για παράδειγμα, στον ιστότοπο της κυβέρνησης του Οντάριο που λέει στους πολίτες τι πρέπει να κάνουν για να πολεμήσουν την Covid-19, οι συμβουλές που δίνονται αποτελούνται εξ ολοκλήρου από μέτρα για την αποτροπή της επαφής των ανθρώπων με τον ιό: μείνετε στο σπίτι, πλύνετε τα χέρια σας συχνά, μην αγγίζετε το πρόσωπό σας, κρατήστε μια φυσική απόσταση και φοράτε μάσκα όταν πρέπει να βγείτε έξω.

 

Δεν γίνεται καμία αναφορά στα μέτρα που μπορούσαν να πάρουν για να διασφαλίσουν ότι το ανοσοποιητικό τους σύστημα λειτουργεί με την μεγίστη αποτελεσματικότητά – ή όπως θα έλεγαν οι Γάλλοι επιστήμονες Béchamp και Bernard – ότι το έδαφος είναι καλά προετοιμασμένο για τη οργάνωση της ανοσολογικής άμυνας.

 

Είναι σχεδόν σαν η κυβέρνηση του Οντάριο να πιστεύει ότι οι άνθρωποι δεν έχουν ανοσοποιητικό σύστημα ή ότι το τελευταίο – εάν υπάρχει – δεν έχει καμία απολύτως χρησιμότητα. Η μόνη ελπίδα αυτής της κυβέρνησης βασίζεται στην ανακάλυψη – και προφανώς αμέσως μετά – στην κατοχύρωση των πνευματικών δικαιωμάτων ενός εμβολίου που θα αναπτυχθεί από φαρμακευτική εταιρεία, καθώς είναι – σύμφωνα με εκείνους – ο μόνος τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι μπορούν να αμυνθούν εναντίον ενός ιού.

 

Σε αυτήν την υλιστική προσέγγιση, το ανοσοποιητικό μας σύστημα θα ήταν «ηλίθιο, αφηρημένο και ασυνείδητο» που θα περίμενε εξωτερικούς παράγοντες μέσω του εμβολίου για να αντιδράσει, στερώντας του με αυτόν τον τρόπο την δυνατότητα να αντισταθεί, ενώ παράλληλα πρέπει να αποστειρωθεί το εξωτερικό περιβάλλον που αποτελείται από μικροοργανισμούς με «επιβλαβή» επίδραση.

 

Όμως, ποτέ δεν ξέρεις! Μερικές φορές κάποιοι ανάμεσα τους μας κάνουν πιο έξυπνους ή πιο δεκτικούς σε ορισμένες ιδέες ή πεποιθήσεις που βρίσκονται έξω από την γραμμή που χαράσσεται από εκείνες τις αρχές, που βασίζονται στην ιατρική παντοδυναμία, ωστόσο πολύ ανεπαρκείς για να διαφωτίσουν εκείνους που αναζητούν την αλήθεια.

 

Αυτό το περιορισμένο όραμα της ζωής είναι αποκλειστικώς γραμμικό, ανταγωνιστικό, ιατρογενές, αναποτελεσματικό και είναι το αντικείμενο μιας λατρείας που ισχυρίζεται ότι η ασθένεια είναι εξωτερική του οργανισμού και ότι δεν μπορεί ποτέ, με οποιονδήποτε τρόπο, να προκύψει από μια εσωτερική ανισορροπία.

 

Στην πραγματικότητα, ο Οντάριο και ο Καναδάς έχουν κάνει ό,τι μπορούσαν για να αποθαρρύνουν τους ανθρώπους να προσπαθήσουν να βρουν τρόπους να βοηθήσουν τον ίδιο τον εαυτό τους. Ο ιστότοπος του Οντάριο αναφέρει ότι «δεν υπάρχει συγκεκριμένη θεραπεία» για την Covid-19. Τέλος της ιστορίας.

 

Η δημόσια ραδιοτηλεοπτική εταιρεία του Καναδά, η CBC, δημοσίευσε πρόσφατα αυτό το άρθρο καταγγέλλοντας τα «ψευδή γιατροσόφια», ιδίως την βιταμίνη C, τον ψευδάργυρο, τα φαρμακευτικά μανιτάρια και το λάδι ρίγανης. Αυτή η επίσημη στάση είναι απολύτως παράλογη –υπάρχει πράγματι μια πληθώρα επιστημονικών αποδείξεων που υποστηρίζουν ότι διάφορα συμπληρώματα διατροφής βοηθούν στην προετοιμασία του ανοσοποιητικού συστήματος για την αντιμετώπιση των ιογενών λοιμώξεων.

 

Πάρτε για παράδειγμα τον ψευδάργυρο. Πολλοί ασθενείς με Covid-19 ανέφεραν απώλεια της όσφρησης και της γεύσης ως συμπτώματα. Σύμφωνα με το BBC, αυτά τα συμπτώματα επηρεάζουν έως και το 18% των ασθενών που έχουν προσβληθεί. Αυτό το άρθρο του CNN αναφέρει ότι θα χρειαστούν μέρες ή εβδομάδες για ορισμένους ανθρώπους να ξαναβρούν αυτές τις χαμένες αισθήσεις αφού επηρεαστούν από τον ιό, ενώ άλλοι θα χρειαστούν μήνες ή χρόνια.

 

Ο κατάλογος των συμπτωμάτων της Covid-19 συνεχίζει να μεγαλώνει, έχει γίνει πολύ βολικό σακίδιο για να διατηρεί έναν συνεχή και ατελείωτο φόβο. Κανείς δεν αμφιβάλλει ότι ο κατάλογος θα συνεχίσει να αυξάνεται, και δεν πειράζει εάν αυτό είναι εντελώς ασυνεπές, δεν πειράζει αν φτάσουμε στις κορυφές της βρόμικης και με κακή πρόθεση ηλιθιότητας, εν τω μεταξύ, το κράτος χτυπάει, τις ελευθερίες μας και ο κόσμος βυθίζεται στο χάος μιας νέας παγκόσμιας τάξης που επιταχύνει όλα τα προγράμματά της.
 

Αλλά η απώλεια αυτών των αισθήσεων είναι ένα πολύ γνωστό σύμπτωμα ανεπάρκειας ψευδαργύρου, γεγονός που δεν αναφέρεται σε κανένα από τα δύο προαναφερόμενα άρθρα, και το οποίο προφανώς δεν είναι γνωστό στην πλειονότητα της συμβατικής ιατρικής κοινότητας. Ωστόσο, μια μελέτη της PubMed θέτει μια σύνδεση μεταξύ της ανεπάρκειας ψευδαργύρου και των «διαταραχών της όσφρησης και της γεύσης». Εδώ είναι μια άλλη μελέτη που καθιερώνει μια συγκεκριμένη σχέση μεταξύ των «ηλικιωμένων ασθενών» και της ανεπάρκειας ψευδαργύρου που προκαλούν την απώλεια οξύτητας των αισθήσεων της γεύσης και της οσμής. Αυτές οι δύο μελέτες αναφέρουν επίσης ότι οι ελλείψεις ψευδαργύρου οδηγούν σε εξασθενημένη ανοσολογική λειτουργία ή σε αυξημένο κίνδυνο μόλυνσης. Δεν μπορούν οι «ειδικοί» και οι κυβερνήσεις να κάνουν την σύνδεση;

 

Αυτή η σύνδεση γίνεται όμως από άλλους, αλλά εκείνοι δεν αναφέρονται ως «ειδικοί». Ωστόσο, θεραπεύουν με επιτυχία ασθενείς με covid-19 με υδροξυχλωροκίνη, αζιθρομυκίνη και οροτικό ψευδάργυρο. Ολλανδός γιατρός αντιμετωπίζει ασθενείς με κοροναϊό, αλλά η ολλανδική κυβέρνηση είναι δυσαρεστημένη.

 

Ο Μπιλ Γκέιτς αρνείται να συστήσει καλή διατροφή (ψευδάργυρος, βιταμίνη D, βιταμίνη C) και επικεντρώνεται εξ ολοκλήρου στα εμβόλια και στην παρακολούθηση της κατάσταση από την αστυνομία. (sic)

 

Η βιταμίνη D είναι ένα άλλο θρεπτικό συστατικό – μια ορμόνη, στην πραγματικότητα– της οποίας οι επιστήμονες αναγνωρίζουν τα αντιικά οφέλη. Η Google Scholar απαριθμεί 3.670 ερευνητικές εκθέσεις που δημοσιεύθηκαν μόνο το 2020 και περιέχουν τις λέξεις «βιταμίνη D» και «ιός».

 

Αλλά αντί να προτείνει στους Καναδούς [ή στους Eλληνες] επαρκείς ποσότητες βιταμίνης D, η Health Canada [ή το ελληνικό υπουργείο Υγείας] έχει αποθαρρύνει για πολλά χρόνια τον πληθυσμό να πάρει συμπληρώματα διατροφής. «Οι περισσότεροι Καναδοί λαμβάνουν αρκετή βιταμίνη D» λέει αυτός ο ιστότοπος της κυβέρνησης, ο οποίος συνιστά στα άτομα άνω των 50 να λαμβάνουν μόνο την ελάχιστη ποσότητα 400 διεθνών μονάδων (IU) την ημέρα. Αλλες σελίδες της καναδικής κυβέρνησης προτείνουν λίγο περισσότερο. Αυτή, για παράδειγμα, υποδεικνύει ότι οι ενήλικες άνω των 70 ετών θα έπρεπε να λαμβάνουν έως 800 IU την ημέρα.

 

Οι συστάσεις τους δεν πλησιάζουν ποτέ αυτές της Εταιρίας της Βιταμίνης D, μια κοινοπραξία επιστημόνων που μελετούν αυτό το θέμα. Το φυλλάδιο FAQ τους προτείνει τουλάχιστον 4.000 IU την ημέρα για την διατήρηση επαρκούς επιπέδου ορού βιταμίνης D.

 

Αλλά υπάρχει χειρότερο. Η βιταμίνη D είναι στην ουσία δωρεάν, εάν οι άνθρωποι έβγαιναν έξω ακόμη μόνο και το καλοκαίρι και εκτίθενται σωστά στον Ηλιο μας. Σήμερα, υπάρχουν ακόμη και εφαρμογές για κινητά τηλέφωνα που σας λένε πότε ο Ηλιος βρίσκεται στην σωστή θέση στην τοποθεσία σας, πόσο καιρό πρέπει να μείνετε έξω και πόσο από το σώμα σας πρέπει να εκτεθεί για να πάρει την σωστή δοσολογία. Αυτές οι εφαρμογές μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για τον προσδιορισμό του τρόπου αποφυγής εγκαυμάτων.

 

Αντί να λένε στους Καναδούς πώς να αποκτήσουν αυτήν την δωρεάν προσβάσιμη βιταμίνη, η Health Canada τους λέει εδώ και χρόνια να κάνουν το ακριβώς αντίθετο: να φοράνε αντηλιακό κάθε φορά που βγαίνουν έξω το καλοκαίρι και να μην εκθέσουν το σώμα τους στον Ηλιο. Θα φτάναμε στο σημείο να πιστεύουμε ότι όλα όσα μας λένε αυτοί οι «ειδικοί» θα πρέπει να θεωρούνται ακριβώς αντίθετα! Τι μασκαράτα. Η γνώση προστατεύει… Πόσοι Καναδοί έχουν πεθάνει και θα συνεχίσουν να πεθαίνουν από παθολογικές νόσους – συμπεριλαμβανομένου της Covid-19 ή της γρίπης – επειδή η κυβέρνησή τους τούς έδωσε αυτή την εξαιρετικά κακή συμβουλή;

 

Οι Αμερικανοί δεν είναι καλύτεροι. Το ενημερωτικό δελτίο των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας (National Institutes of Health) για την Βιταμίνη D προτείνει το ίδιο μέγιστο των 800 IU με αυτό που συνίσταται ο Καναδάς. Και λέει: «Η Αμερικανική Ακαδημία Δερματολογίας συνιστά την λήψη μέτρων φωτο-προστασίας, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης αντηλιακού, κάθε φορά που εκτίθεστε στον 'Ηλιο.»

 

Δεν αποτελεί έκπληξη. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ είναι ακόμη πιο άνετη από την καναδική κυβέρνηση με τις φαρμακευτικές εταιρείες που θα έχουν τελικά την άδεια να παράγουν το ιερό εμβόλιο.

Αλλά, ενώ το πνεύμα της μικροβιακής θεωρίας του Pasteur κυριαρχεί στην διοίκηση, οι ενημερωμένοι καταναλωτές φαίνεται να ακολουθούν τον Béchamp και τον Bernard, χωρίς ίσως να τους έχουν ακούσει ποτέ.

 

Η βιταμίνη C, οι παστίλιες ψευδαργύρου και τα εξωτικά συμπληρώματα διατροφής όπως η μονολαυρίνη – ένα παράγωγο του ελαίου καρύδας το οποίο, σε εργαστηριακές δοκιμές, καταστρέφει το ιικό περίβλημα όπως το κάνει το σαπούνι – πωλούνται σαν ψωμάκια και εξαφανίζονται από τα ράφια των καταστημάτων. Οι διαδικτυακοί πωλητές πωλούν τόσο πολύ, που τα αποθέματά τους εξαντλούνται, καθώς πολλαπλασιάζονται οι άνθρωποι που εμπιστεύονται περισσότερο αυτούς παρά την κυβέρνησή τους.

 

Οι επιδημιολόγοι συζητούν ενεργά τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα του περιορισμού και των μασκών για τον έλεγχο της εξάπλωσης του ιού, αλλά δεν έχω δει ακόμα αναφορές από οποιονδήποτε που σκέφτηκε να συγκρίνει τα επίπεδα βιταμίνης D στον ορό σε εκείνους που έχουν πεθάνει, σε σύγκριση με εκείνους που έχουν αναρρώσει και σε σύγκριση με εκείνους που δεν έχουν μολυνθεί ποτέ. Αυτό είναι το είδος των δεδομένων που θα έπρεπε να εξετάζουν, αλλά εμποτισμένοι με την νοοτροπία της θεωρίας των μικροβίων, αφήνουν αυτές τις πολύτιμες πληροφορίες στην άκρη. Ελπίζω ότι αυτό το άρθρο θα σας βοηθήσει να την αλλάξετε.

Φιλοσοφία του Πολιτισμού

ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

 

1. Διαφοροποίηση κουλτούρας και πολιτισμού

 

• Η έννοια του πολιτισμού γενικώς είναι ενιαία και περιλαμβάνει τόσο τον τεχνικό όσο και τον πνευματικό πολιτισμό.
• Γι’ αυτό συχνά μιλάμε για ανθρώπινο πολιτισμό, ο οποίος πάντοτε συνδέεται και οφείλει να συνδέεται με την ευτυχία του ανθρώπου.
• Στους κόλπους αυτού του πολιτισμού γίνεται η διαφοροποίηση ανάμεσα στην κουλτούρα και στον πολιτισμό ως επί μέρους έκφραση του τεχνικού πολιτισμού.
• Η κουλτούρα διατηρεί πάντοτε τη χροιά της πνευματικής κουλτούρας ή του πνευματικού πολιτισμού.
• Ο πολιτισμός αφορά συνήθως τον υλικό και τεχνικό πολιτισμό.
• Θα μπορούσε κανείς να μιλήσει επίσης για υλικό και πνευματικό πολιτισμό.
• Ιστορικά αυτή η διαφοροποίηση θεμελιώνεται στο διαχωρισμό ανάμεσα στην εξωτερική τεχνική και την καθαρή θεωρία.
• Ο σύγχρονος πολιτισμός συνδέθηκε με την ανάπτυξη του πολιτισμού από την εποχή της βιομηχανικής επανάστασης και με την ανάπτυξη των πόλεων. Σήμερα κυριαρχεί μια κατάσταση ολοκληρωτικά και ανεξέλεγκτα διαμελισμένη: εξατομίκευση, απουσία εσωτερικής συνεννόησης και παράλληλα εγκαθίσταται η δύναμη του όχλου: «ο τύπος του σύγχρονου ανθρώπου του σπηλαίου» (Spengler).
• Κάθε περίοδος της κουλτούρας συνδέεται και με την πραγματική ζωή της κοινωνίας.

2. Είναι αναγκαίος ο διαχωρισμός σε κουλτούρα και πολιτισμό;

• Ο διαχωρισμός των δύο εννοιών σημαίνει ότι ο κόσμος διχοτομείται ανάμεσα στη θεωρία ή τις ιδέες (κουλτούρα) και στην ορατή υλικότητα του πολιτισμού.
• Η χαοτική όψη του σύγχρονου τεχνολογικού πολιτισμού δεν έλκει την καταγωγή της από την έννοια του πολιτισμού. Η τεχνική έχει αποκτήσει δομή και θέση άσχετη με τις ανάγκες των ανθρώπων.
• Η οικονομική παραφροσύνη τείνει να αυτονομήσει την τεχνολογία από την πνευματική υπόσταση του ανθρώπου και να προκαλέσει τόση σύγχυση, ώστε η αυξανόμενη αποβλάκωση να ονομάζεται πολιτισμός (Adorno).
• Ο πολιτισμός οφείλει να είναι ενιαίος, για να μπορεί να λειτουργεί απελευθερωτικά.
• Κάθε διαχωρισμός ή διχοτόμηση οδηγεί σε κατακερματισμό την ανθρώπινη ύπαρξη και τις αντίστοιχες κοινωνίες.
• Το αποτέλεσμα τότε είναι να υψώνεται πάνω από την ανθρώπινη κοινότητα μια απρόσωπη και στυγερή εξουσία, που με τη συνδρομή της τεχνολογίας, την ιδεολογική περιχαράκωση και μια αλλοτριωτική δημοκρατικοφάνεια παραλύει το ζωτικό πνεύμα του λαού και τον μετατρέπει σε όχλο.
• Το ζητούμενο πάντοτε είναι μια διαλεκτική ανάπτυξη του πνευματικού και του υλικού πολιτισμού.

ΠΛΑΤΩΝ: Ἀπολογία Σωκράτους (32a-33b)

Μεγάλα δ᾽ ἔγωγε ὑμῖν τεκμήρια παρέξομαι τούτων, οὐ λόγους ἀλλ᾽ ὃ ὑμεῖς τιμᾶτε, ἔργα. ἀκούσατε δή μοι τὰ συμβεβηκότα, ἵνα εἰδῆτε ὅτι οὐδ᾽ ἂν ἑνὶ ὑπεικάθοιμι παρὰ τὸ δίκαιον δείσας θάνατον, μὴ ὑπείκων δὲ ἀλλὰ κἂν ἀπολοίμην. ἐρῶ δὲ ὑμῖν φορτικὰ μὲν καὶ δικανικά, ἀληθῆ δέ. ἐγὼ γάρ, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ἄλλην μὲν ἀρχὴν ουδεμίαν
[32b] πώποτε ἦρξα ἐν τῇ πόλει, ἐβούλευσα δέ· καὶ ἔτυχεν ἡμῶν ἡ φυλὴ Ἀντιοχὶς πρυτανεύουσα ὅτε ὑμεῖς τοὺς δέκα στρατηγοὺς τοὺς οὐκ ἀνελομένους τοὺς ἐκ τῆς ναυμαχίας ἐβουλεύσασθε ἁθρόους κρίνειν, παρανόμως, ὡς ἐν τῷ ὑστέρῳ χρόνῳ πᾶσιν ὑμῖν ἔδοξεν. τότ᾽ ἐγὼ μόνος τῶν πρυτάνεων ἠναντιώθην ὑμῖν μηδὲν ποιεῖν παρὰ τοὺς νόμους καὶ ἐναντία ἐψηφισάμην· καὶ ἑτοίμων ὄντων ἐνδεικνύναι με καὶ ἀπάγειν τῶν ῥητόρων, καὶ ὑμῶν κελευόντων καὶ βοώντων, μετὰ τοῦ
[32c] νόμου καὶ τοῦ δικαίου ᾤμην μᾶλλόν με δεῖν διακινδυνεύειν ἢ μεθ᾽ ὑμῶν γενέσθαι μὴ δίκαια βουλευομένων, φοβηθέντα δεσμὸν ἢ θάνατον. καὶ ταῦτα μὲν ἦν ἔτι δημοκρατουμένης τῆς πόλεως· ἐπειδὴ δὲ ὀλιγαρχία ἐγένετο, οἱ τριάκοντα αὖ μεταπεμψάμενοί με πέμπτον αὐτὸν εἰς τὴν θόλον προσέταξαν ἀγαγεῖν ἐκ Σαλαμῖνος Λέοντα τὸν Σαλαμίνιον ἵνα ἀποθάνοι, οἷα δὴ καὶ ἄλλοις ἐκεῖνοι πολλοῖς πολλὰ προσέταττον, βουλόμενοι ὡς πλείστους ἀναπλῆσαι αἰτιῶν. τότε μέντοι ἐγὼ
[32d] οὐ λόγῳ ἀλλ᾽ ἔργῳ αὖ ἐνεδειξάμην ὅτι ἐμοὶ θανάτου μὲν μέλει, εἰ μὴ ἀγροικότερον ἦν εἰπεῖν, οὐδ᾽ ὁτιοῦν, τοῦ δὲ μηδὲν ἄδικον μηδ᾽ ἀνόσιον ἐργάζεσθαι, τούτου δὲ τὸ πᾶν μέλει. ἐμὲ γὰρ ἐκείνη ἡ ἀρχὴ οὐκ ἐξέπληξεν, οὕτως ἰσχυρὰ οὖσα, ὥστε ἄδικόν τι ἐργάσασθαι, ἀλλ᾽ ἐπειδὴ ἐκ τῆς θόλου ἐξήλθομεν, οἱ μὲν τέτταρες ᾤχοντο εἰς Σαλαμῖνα καὶ ἤγαγον Λέοντα, ἐγὼ δὲ ᾠχόμην ἀπιὼν οἴκαδε. καὶ ἴσως ἂν διὰ ταῦτα ἀπέθανον, εἰ μὴ ἡ ἀρχὴ διὰ ταχέων κατελύθη. καὶ
[32e] τούτων ὑμῖν ἔσονται πολλοὶ μάρτυρες.
Ἆρ᾽ οὖν ἄν με οἴεσθε τοσάδε ἔτη διαγενέσθαι εἰ ἔπραττον τὰ δημόσια, καὶ πράττων ἀξίως ἀνδρὸς ἀγαθοῦ ἐβοήθουν τοῖς δικαίοις καὶ ὥσπερ χρὴ τοῦτο περὶ πλείστου ἐποιούμην; πολλοῦ γε δεῖ, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι· οὐδὲ γὰρ ἂν ἄλλος
[33a] ἀνθρώπων οὐδείς. ἀλλ᾽ ἐγὼ διὰ παντὸς τοῦ βίου δημοσίᾳ τε εἴ πού τι ἔπραξα τοιοῦτος φανοῦμαι, καὶ ἰδίᾳ ὁ αὐτὸς οὗτος, οὐδενὶ πώποτε συγχωρήσας οὐδὲν παρὰ τὸ δίκαιον οὔτε ἄλλῳ οὔτε τούτων οὐδενὶ οὓς δὴ διαβάλλοντες ἐμέ φασιν ἐμοὺς μαθητὰς εἶναι. ἐγὼ δὲ διδάσκαλος μὲν οὐδενὸς πώποτ᾽ ἐγενόμην· εἰ δέ τίς μου λέγοντος καὶ τὰ ἐμαυτοῦ πράττοντος ἐπιθυμοῖ ἀκούειν, εἴτε νεώτερος εἴτε πρεσβύτερος, οὐδενὶ πώποτε ἐφθόνησα, οὐδὲ χρήματα μὲν λαμβάνων
[33b] διαλέγομαι μὴ λαμβάνων δὲ οὔ, ἀλλ᾽ ὁμοίως καὶ πλουσίῳ καὶ πένητι παρέχω ἐμαυτὸν ἐρωτᾶν, καὶ ἐάν τις βούληται ἀποκρινόμενος ἀκούειν ὧν ἂν λέγω. καὶ τούτων ἐγὼ εἴτε τις χρηστὸς γίγνεται εἴτε μή, οὐκ ἂν δικαίως τὴν αἰτίαν ὑπέχοιμι, ὧν μήτε ὑπεσχόμην μηδενὶ μηδὲν πώποτε μάθημα μήτε ἐδίδαξα· εἰ δέ τίς φησι παρ᾽ ἐμοῦ πώποτέ τι μαθεῖν ἢ ἀκοῦσαι ἰδίᾳ ὅτι μὴ καὶ οἱ ἄλλοι πάντες, εὖ ἴστε ὅτι οὐκ ἀληθῆ λέγει.

***
Εγώ λοιπόν θα σας φέρω μεγάλες αποδείξεις, όχι λόγια αλλά εκείνο που εκτιμάτε εσείς, έργα. Ακούστε αυτά που μου συνέβηκαν, για να μάθετε πως σε κανέναν δεν υποχώρησα μπροστά στο δίκαιο, από τον φόβο του θανάτου, αν και ήξερα πως, αν δεν υποχωρούσα, θα χανόμουν. Και θα σας πω πράγματα φορτικά και δικανικά, μ᾽ αληθινά. Γιατί εγώ, ω άνδρες Αθηναίοι, άλλο υπούργημα κανένα
[32b] δεν έλαβα στην πολιτεία, παρά μόνο στη βουλή των πεντακοσίων. Έτυχε να πρυτανεύει τότε η Αντιοχίς φυλή η δική μας, την εποχή που εσείς αποφασίσατε να δικάσετε τους δέκα στρατηγούς, που δεν είχανε σηκώσει τους νεκρούς της ναυμαχίας, όλους μαζί, παράνομα, όπως το είδατε και μόνοι σας ύστερα. Τότε μονάχος εγώ από τους πρυτάνεις εναντιώθηκα να μην κάνουνε τίποτε εναντίο στους νόμους και έδωκα αντίθετη ψήφο· και, ενώ οι ρήτορες ήσαν έτοιμοι να με καταγγείλουν και να με στείλουν στο δικαστήριο, και σεις τους παρακινούσατε με φωνές,
[32c] εγώ νόμισα πως έπρεπε μάλλον να διακινδυνεύσω μαζί με τους νόμους και το δίκαιο, παρά από φόβο φυλακής ή θανάτου να ᾽ρθω με το μέρος το δικό σας, που δεν σκεπτόσαστε δίκαια πράγματα. Και αυτά όταν ο τόπος είχε ακόμα δημοκρατία. Μα όταν έγινε ολιγαρχία, οι τριάκοντα με προσκάλεσαν με τέσσερες άλλους στον Θόλο κι επρόσταξαν να φέρουμε από τη Σαλαμίνα τον Λέοντα τον Σαλαμίνιο, για να τον θανατώσουν, κι έδωκαν κι άλλες πολλές παρόμοιες προσταγές γι᾽ άλλους, θέλοντας να ενοχοποιήσουν όσους μπορούσαν περισσότερους. Τότε λοιπόν εγώ,
[32d] όχι με λόγια αλλά με έργα απόδειξα πως εμένα δεν με μέλει για τον θάνατο, να το πούμε έτσι χονδρά χονδρά, ουδέ τόσο δα, αλλά με μέλει προπάντων να μην κάνω τίποτε άδικο· όταν όμως βγήκαμε από τον Θόλο, οι άλλοι τέσσερες έφυγαν για τη Σαλαμίνα και φέρανε τον Λέοντα, μα εγώ έφυγα και πήγα στο σπίτι μου. Και γι᾽ αυτό το πράγμα ίσως θα θανατωνόμουν, αν γρήγορα δεν έπεφταν από την εξουσία. Κι
[32e] αυτά είναι πολλοί που μπορούνε να σας τα μαρτυρήσουν.
Νομίζετε λοιπόν πως θα μπορούσα εγώ να ζήσω τόσα χρόνια, αν επολιτευόμουν, και, όπως οφείλει να κάνει κάθε καλός άνθρωπος, βοηθούσα πάντα τους δίκαιους και είχα, όπως πρέπει, μόνη μου φροντίδα αυτή; Κάθε άλλο, ω άνδρες Αθηναίοι, ούτε άλλος
[33a] κανένας σαν κι εμένα. Εγώ όμως σε όλη μου τη ζωή, αν πολιτεύθηκα ποτέ καμιά φορά, και σαν ιδιώτης, τέτοιος κι ο ίδιος πάντα θα φανώ, πως δηλαδή σε κανέναν δεν συχώρεσα τίποτε εναντίο στη δικαιοσύνη, ούτε σε άλλον, ούτε σε κανέναν απ᾽ αυτούς, που, για να με διαβάλουν, τους λένε μαθητές μου. Εγώ δάσκαλος ποτέ μου σε κανέναν δεν έγινα· κι αν κανένας θέλει να μ᾽ ακούσει όταν μιλώ και κάνω το έργο μου, είτε νεότερος είτε γεροντότερος, σε κανέναν δεν αρνήθηκα ποτέ μου. Ούτε πάλι όταν παίρνω χρήματα
[33b] μιλώ και όταν δεν παίρνω όχι, αλλά και σε πλούσιους και σε φτωχούς πρόθυμος είμαι πάντα να με ρωτούν και αν θέλει κανένας ν᾽ ακούσει αυτά που λέω και να μου αποκρίνεται. Και είτε γίνει κανένας καλός είτε όχι, δεν είναι δίκαιο να έχω την ευθύνη εγώ, που μήτε υποσχέθηκα ποτέ μου σε κανέναν να διδάξω τίποτε, μήτε δίδαξα. Και αν λέει κανένας πως έμαθε ποτέ τίποτε από μένα ή άκουσε ιδιαιτέρως, που δεν το ᾽χουν ακούσει και όλοι οι άλλοι, μάθετε καλά πως δεν λέει αλήθεια.

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ - Ἡλέκτρα (1051-1101)

ΧΟ. δίκαι᾽ ἔλεξας, ἡ δίκη δ᾽ αἰσχρῶς ἔχει.
γυναῖκα γὰρ χρὴ πάντα συγχωρεῖν πόσει,
ἥτις φρενήρης· ἧι δὲ μὴ δοκεῖ τάδε,
οὐδ᾽ εἰς ἀριθμὸν τῶν ἐμῶν ἥκει λόγων.
1055 ΗΛ. μέμνησο, μῆτερ, οὓς ἔλεξας ὑστάτους
λόγους, διδοῦσα πρὸς σέ μοι παρρησίαν.
ΚΛ. καὶ νῦν γέ φημι κοὐκ ἀπαρνοῦμαι, τέκνον.
ΗΛ. ἆρ᾽ ἂν κλύουσα, μῆτερ, εἶτ᾽ ἔρξαις κακῶς;
ΚΛ. †οὐκ ἔστι, τῆι σῆι δ᾽ ἡδὺ προσθήσω φρενί†.
1060 ΗΛ. λέγοιμ᾽ ἄν· ἀρχὴ δ᾽ ἥδε μοι προοιμίου·
εἶθ᾽ εἶχες, ὦ τεκοῦσα, βελτίους φρένας.
τὸ μὲν γὰρ εἶδος αἶνον ἄξιον φέρειν
Ἑλένης τε καὶ σοῦ, δύο δ᾽ ἔφυτε συγγόνω,
ἄμφω ματαίω Κάστορός τ᾽ οὐκ ἀξίω.
1065 ἡ μὲν γὰρ ἁρπασθεῖσ᾽ ἑκοῦσ᾽ ἀπώλετο,
σὺ δ᾽ ἄνδρ᾽ ἄριστον Ἑλλάδος διώλεσας,
σκῆψιν προτείνουσ᾽ ὡς ὑπὲρ τέκνου πόσιν
ἔκτεινας· οὐ γάρ ‹σ᾽› ὡς ἔγωγ᾽ ἴσασιν εὖ.
ἥτις, θυγατρὸς πρὶν κεκυρῶσθαι σφαγάς,
1070 νέον τ᾽ ἀπ᾽ οἴκων ἀνδρὸς ἐξωρμημένου,
ξανθὸν κατόπτρωι πλόκαμον ἐξήσκεις κόμης.
γυνὴ δ᾽ ἀπόντος ἀνδρὸς ἥτις ἐκ δόμων
ἐς κάλλος ἀσκεῖ, διάγραφ᾽ ὡς οὖσαν κακήν.
οὐδὲν γὰρ αὐτὴν δεῖ θύρασιν εὐπρεπὲς
1075 φαίνειν πρόσωπον, ἤν τι μὴ ζητῆι κακόν.
μόνην δὲ πασῶν οἶδ᾽ ἐγὼ σ᾽ Ἑλληνίδων,
εἰ μὲν τὰ Τρώων εὐτυχοῖ, κεχαρμένην,
εἰ δ᾽ ἥσσον᾽ εἴη, συννέφουσαν ὄμματα,
Ἀγαμέμνον᾽ οὐ χρήιζουσαν ἐκ Τροίας μολεῖν.
1080 καίτοι καλῶς γε σωφρονεῖν παρεῖχέ σοι·
ἄνδρ᾽ εἶχες οὐ κακίον᾽ Αἰγίσθου πόσιν,
ὃν Ἑλλὰς αὑτῆς εἵλετο στρατηλάτην·
Ἑλένης δ᾽ ἀδελφῆς τοιάδ᾽ ἐξειργασμένης
ἐξῆν κλέος σοι μέγα λαβεῖν· τὰ γὰρ κακὰ
1085 παράδειγμα τοῖς ἐσθλοῖσιν εἴσοψίν τ᾽ ἔχει.
εἰ δ᾽, ὡς λέγεις, σὴν θυγατέρ᾽ ἔκτεινεν πατήρ,
ἐγὼ τί σ᾽ ἠδίκησ᾽ ἐμός τε σύγγονος;
πῶς οὐ πόσιν κτείνασα πατρώιους δόμους
ἡμῖν προσῆψας, ἀλλ᾽ ἐπηνέγκω λέχει
1090 τἀλλότρια, μισθοῦ τοὺς γάμους ὠνουμένη,
κοὔτ᾽ ἀντιφεύγει παιδὸς ἀντὶ σοῦ πόσις
οὔτ᾽ ἀντ᾽ ἐμοῦ τέθνηκε, δὶς τόσως ἐμὲ
κτείνας ἀδελφῆς ζῶσαν; εἰ δ᾽ ἀμείψεται
φόνον δικάζων φόνος, ἀποκτενῶ σ᾽ ἐγὼ
1095 καὶ παῖς Ὀρέστης πατρὶ τιμωρούμενοι.
εἰ γὰρ δίκαι᾽ ἐκεῖνα, καὶ τάδ᾽ ἔνδικα.
ὅστις δὲ πλοῦτον ἢ εὐγένειαν εἰσιδὼν
γαμεῖ πονηρὰν μῶρός ἐστι· μικρὰ γὰρ
μεγάλων ἀμείνω σώφρον᾽ ἐν δόμοις λέχη.
1100 ΧΟ. τύχη γυναικῶν ἐς γάμους. τὰ μὲν γὰρ εὖ,
τὰ δ᾽ οὐ καλῶς πίπτοντα δέρκομαι βροτῶν.

***
ΧΟΡ. Δίκαια μίλησες, ωστόσο τέτοιο δίκιο
φέρνει ντροπή. Γιατί πάντοτε πρέπει
τον άντρα της να συχωράει η γυναίκα,
αν είναι γνωστικιά. Κι όποια δεν έχει
αυτή τη γνώμη, δεν τη λογαριάζω.
ΗΛΕ. Μάνα, θυμήσου τα στερνά σου λόγια.
Να σου μιλήσω λεύτερα μου είπες.
ΚΛΥ. Πάλι το λέω, παιδί μου, δεν τ᾽ αρνιέμαι.
ΗΛΕ. Κατόπι, όταν μ᾽ ακούσεις, θα με βλάψεις;
ΚΛΥ. Όχι. Καλόδεχτα τη γνώμη σου θ᾽ ακούσω.
1060 ΗΛΕ. Μιλάω· κι αρχή στον πρόλογό μου βάζω τούτη.
Μακάρι να ᾽χες πιο καλά μυαλά, μητέρα.
Εσέ και την Ελένη βέβαια δίκαια
σας επαινούνε για την ομορφιά σας.
Μα οι δυο σας γεννηθήκατε απερίσκεπτες
κι ανάξιες αδερφές του Κάστορα είστε.
Γιατί κλέφτηκε θέλοντας η μία
κι εχάθηκε, κι εσύ τον πρώτο της Ελλάδας
σκότωσες άντρα, βάζοντας αιτία
πως για το τέκνο σου τον έχεις σφάξει.
Όπως εγώ κανένας δεν σε ξέρει
τόσο καλά. Εσύ και πριν ακόμα
της κόρης σου η σφαγή αποφασιστεί,
κι ενώ μόλις ο άντρας σου είχε φύγει
1070 από το σπίτι του, μπρος στον καθρέφτη
εχτένιζες τα ολόξανθα μαλλιά σου.
Δεν είναι τίμια η γυναίκα εκείνη,
που, ενώ απ᾽ το σπιτικό της λείπει ο άντρας,
αυτή κοιτάει την ομορφιά της μόνο.
Γιατί δεν της χρειάζεται να δείχνει
έξω από την πόρτα την ωραία θωριά της,
αν δεν ζητάει κάποιο κακό να κάνει.
Και ξέρω πως εσύ μονάχα απ᾽ όλες
τις Ελληνίδες ένιωθες μεγάλη
χαρά, οι Τρωαδίτες αν νικούσαν,
κι αν έχαναν, συννέφιαζε η θωριά σου,
γιατί δεν ήθελες να ᾽ρθει απ᾽ την Τροία
ο Αγαμέμνονας. Μα είχες κάθε λόγο
1080 φρόνιμη να ᾽σαι, γιατί ο άντρας σου ήταν
πιο καλός απ᾽ τον Αίγισθο κι η Ελλάδα
τον διάλεξε για πρώτο στρατηγό της.
Έπειτα, αφού είχε κάνει η αδερφή σου
η Ελένη τέτοια σφάλματα, μπορούσες
εσύ μεγάλη δόξα ν᾽ αποκτήσεις·
γιατί για τους καλούς οι άνομες πράξεις
γίνονται μάθημα κι έτσι τους κάνουν
τον εαυτό τους να εξετάζουν. Κι άμα,
καθώς μας λες, την κόρη σου ο γονιός μας
έσφαξε, εγώ σε τί κι ο αδερφός μου
σε αδικήσαμε; Όταν σκότωνες τον άντρα,
γιατί σε μας το πατρικό παλάτι
δεν έδωσες, παρά σαν προίκα σου στον γάμο
1090 χάρισες στον καλό σου ξένα πλούτη;
Κι ούτε εξορίστηκε ο καινούριος σου άντρας,
την εξορία του γιου σου να πληρώσει,
κι ούτε σκοτώθηκεν αντί για μένα,
που με θανάτωσε διπλά, παρόλο
που ζω, και πιο σκληρά απ᾽ την αδερφή μου.
Άμα προστάξει η Δίκη ν᾽ ακλουθήσει
ο φόνος άλλο φόνο, εγώ κι ο Ορέστης
θα σε σκοτώσουμε, εκδικώντας έτσι
τη σφαγή του πατέρα μας· γιατί αν ήταν
η πρώτη πράξη δίκια, τότε θα ᾽ναι
και τούτη. Όποιος κοιτάζοντας τα πλούτη
ή την καλή γενιά, κακιά γυναίκα
πάρει, μυαλό δεν έχει. Μες στο σπίτι
πιότερο αξίζει η φρόνιμη γυναίκα,
κι ας μη βαστάει από μεγάλο σόι,
από μιαν άλλη αρχοντογεννημένη.
ΧΟΡ. Το τί λογής γυναίκα θα σου λάχει
1100 το κανονίζει η τύχη· γιατί βλέπω
άλλους από γάμο ευτυχισμένους
κι άλλους να ζουν δυστυχισμένα.

Η Αρχαία Ελληνική Τέχνη και η Ακτινοβολία της, 1. Η τέχνη στην Ελλάδα κατά τους «Σκοτεινούς Αιώνες» και τη γεωμετρική περίοδο

1.5. Το εμπόριο, ο πρώτος αποικισμός και οι σχέσεις με την Εγγύς Ανατολή

Μια άλλη διαπίστωση που προκύπτει από την αρχαιολογική έρευνα είναι ότι η οικονομία των οικισμών στην περίοδο που εξετάζουμε δεν βασιζόταν μόνο στη γεωργία και στην κτηνοτροφία, αλλά επίσης (και ίσως ακόμη περισσότερο) στο εμπόριο, και μάλιστα το θαλάσσιο, η σημασία του οποίου αυξήθηκε ραγδαία από τον 9ο αιώνα και έπειτα. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του οικισμού της Ζαγοράς στη δυτική ακτή της Άνδρου, που είναι χτισμένος σε μια μικρή χερσόνησο περιτριγυρισμένη από θάλασσα, χωρίς εύκολη πρόσβαση σε καλλιεργήσιμη γη ή βοσκοτόπια. Η έκταση και η σημασία του εμπορίου γίνονται φανερές από την ανεύρεση σε οικισμούς και ιερά της ηπειρωτικής και της νησιωτικής Ελλάδας αντικειμένων που προέρχονται από περιοχές όπως η Συρία, η Φοινίκη και η Αίγυπτος. Ενδεικτικό είναι επίσης το γεγονός ότι γύρω στα εκατό αττικά αγγεία του τέλους του 10ου και του 9ου αιώνα βρέθηκαν σε τάφους στην Κνωσό της Κρήτης.

 

Το κυριότερο όμως τεκμήριο για τη βαθμιαία ανάπτυξη οργανωμένου εμπορίου είναι η παρουσία αντικειμένων από χρυσό, η ανάπτυξη της κατεργασίας μετάλλων που συχνά έρχονται από μακρινές περιοχές (όπως ο χαλκός, ο σίδηρος και ακόμη περισσότερο ο κασσίτερος) καθώς και η εμφάνιση σπάνιων και πολύτιμων υλικών, όπως το ελεφαντόδοντο. Τα πολύτιμα υλικά έρχονταν κυρίως από την Ανατολή, τη Μεσοποταμία και τη Συρία. Οι έμποροι που τα μετέφεραν ήταν συχνά Φοίνικες (που αναφέρονται ήδη στην Οδύσσεια), αλλά πιθανόν και Έλληνες που έφταναν με τα πλοία τους ως τις ακτές της Συρίας. Εκεί, στις εκβολές του ποταμού Ορόντη, στη σημερινή Al Mina, έχει ανασκαφεί μια εγκατάσταση που, όπως δείχνουν τα ευρήματα, ίσως ήταν εμπορικός σταθμός Ελλήνων. Σημαντικό ρόλο στις εμπορικές επαφές με την Ανατολή έπαιζε η Κύπρος, όπου οι Έλληνες είχαν εγκατασταθεί από το τέλος του 12ου αιώνα π.Χ. Τη γνώση της κατεργασίας των μετάλλων και του ελεφαντόδοντου οι Έλληνες πρέπει να τη χρωστούσαν σε μεγάλο βαθμό στις στενές επαφές τους με τεχνίτες της Ανατολής. Οι επαφές αυτές οδήγησαν άλλωστε και σε μιαν άλλη εξαιρετικά σημαντική εξέλιξη, τη δημιουργία της ελληνικής αλφαβητικής γραφής.

 

Ανάμεσα σε αυτούς που ασχολούνταν συστηματικά με το εμπόριο και τη ναυτιλία στα πρώιμα αυτά χρόνια σημαντική θέση φαίνεται ότι κατείχαν οι Ευβοείς. Δεν είναι τυχαίο ότι αντικείμενα συριακής και αιγυπτιακής προέλευσης του 9ου και του 8ου αιώνα π.Χ. έχουν βρεθεί στην Εύβοια. Δεν αποκλείεται οι πρώτοι Ίωνες που γνώρισαν οι λαοί της Ανατολής και έδωσαν το όνομά τους σε όλους τους Έλληνες (Jaunas, Junani κτλ.) να ήταν Ευβοείς και όχι Ίωνες της Μικράς Ασίας, όπως υπέθεταν παλαιότερα. Έχουμε επίσης λόγους να πιστεύουμε ότι οι Ευβοείς ήταν οι πρώτοι που ξεκίνησαν τον αποικισμό, σε μια εποχή παλαιότερη από εκείνη στην οποία αναφέρεται, όπως είδαμε, ο Θουκυδίδης. Πρόσφατες αρχαιολογικές έρευνες έδειξαν ότι ο αποικισμός της βόρειας ακτής του Αιγαίου και ειδικότερα της Χαλκιδικής άρχισε ήδη τον 11ο αιώνα π.Χ. και ίσως ακόμη παλαιότερα. Οι πρώτοι ιδρυτές αποικιών στην περιοχή φαίνεται ότι ήταν Ευβοείς. Η εγκατάστασή τους αποσκοπούσε πιθανότατα στην εκμετάλλευση εμπορεύσιμων πρώτων υλών που ξέρουμε ότι διέθετε η Χαλκιδική, ιδιαίτερα οικοδομήσιμη και ναυπηγήσιμη ξυλεία καθώς και μεταλλεύματα.

Πολλοί μπαίνουν στην ωριμότητα πολύ νωρίς, αλλά και βγαίνουν από πολύ νωρίς

Τώρα που μεγαλώνω, συγκρίνω τις δυσκολίες της παιδικής μου ηλικίας, με τις δυσκολίες της ενήλικης ζωής, γενικά αρχίζω να βλέπω καθαρά τη φοβερή προσπάθεια του ανθρώπου να προσαρμοσθεί συνεχώς σε νέες καταστάσεις για τις οποίες όλοι δεν είναι πλασμένοι.

Υπάρχουν παιδιά που με δυσανασχέτηση υποφέρουν την παιδική τους ηλικία, όντας ώριμοι άνδρες ή γυναίκες ήδη από πέντε χρονών, και τα ίδια αυτά παιδιά, όταν αρχίζουν να γερνάνε, βλέπουν με θυμό να τους αφαιρείται σιγά-σιγά κάτι τι που, από βρέφη, ήταν βέβαιοι πως θα τους ανήκει αιωνίως!

Η ανδρική ωριμότης και μεστότης, ειδική για τους ανθρώπους της δράσεως.

Μια ωριμότης πρόωρα αποχτημένη και κρατημένη με πείσμα όσο το δυνατόν πιο πολύ.

Πολλοί μπαίνουν στην ωριμότητα πολύ νωρίς, αλλά και βγαίνουν από πολύ νωρίς, γινωμένοι, ειρηνικοί γέροι.

Έχοντας ζήσει, έστω σε λίγο χρονικό διάστημα, αλλά τέλεια, την ωριμότητά τους.

Υπάρχουν και παιδιά που είναι εξαιρετικά έξυπνα και πρόωρα, με βαθύτητα όση θέλετε, και ευαισθησία άλλη τόση, αλλά που αργούν πολύ να φτάσουν στην ωριμότητα.

Τι δυστυχία η παιδική ηλικία γι’ αυτά τα παιδιά, και ακόμα μεγαλύτερη συμφορά η εφηβική τους ηλικία.

Η ηλικία της ωριμότητος, όσο πλησιάζει χωρίς αυτοί να είναι προετοιμασμένοι, και καταλαβαίνοντας ότι θ΄ αργήσουν να προετοιμαστούν, δεν είναι προσμονή καθαρή και αισιόδοξη, αλλά ένας τρόμος αβάσταχτος μιας άγνωστης καταστάσεως, που την περιμένουν με ταραχή, όπως άλλοι περιμένουν τα θάνατο απροετοίμαστοι.

Τα παιδιά αυτά φτάνουν στην ωριμότητα αργά, σε μια ωριμότητα απίστευτη, νεανική, ασυμβίβαστη με τη μεγάλη τους ηλικία, που συμπίπτει λόγω της ηλικίας τους με την προετοιμασία για το θάνατο.

Νομίζω, πως αυτά τα παιδιά τροφοδοτούν τις τέχνες και είναι αυτοί οι άνθρωποι που ονομάζουμε τραγικούς ή πνευματικούς, γιατί είναι υποχρεωμένοι να εκφράσουν εν πνεύματι μιαν ισορροπία, με μια μορφή τέχνης – ό,τι η ανωμαλία της ζωής τους δεν τους επιτρέπει να πραγματοποιήσουν στην πράξη.

Αστρική Προβολή, Μόρα και Υπνική Παράλυση

Αστρική Προβολή, Μόρα και Υπνική Παράλυση: Τι συμβαίνει στα φωτεινά όνειρα που εμπεριέχουν μέσα τους κάτι «φωτεινότερο» από την συνήθη εμπειρία ενός φωτεινού ονειρέματος; Εκείνα που είναι σχεδόν αληθινά, αντικατοπτρίζοντας σχεδόν πλήρως το πραγματικό φυσικό περιβάλλον, φαίνεται πως αποκαλύπτουν την διεργασία της μετατόπισης της Συνειδητότητας από το Φυσικό σώμα σε ένα «λεπτοφυές» πεδίο.

Αυτή η υπόθεση εμπεριέχεται στις διδαχές της Θεοσοφικής Παράδοσης και των πιό σύγχρονων μορφών της, συμπεριλαμβάνοντας τον Robert Monroe καθώς και άλλους Συγγραφείς: Η Συνειδητότητα όντως αποχωρίζεται το σώμα αναφέρουν, κατά κάποιο τρόπο μετουσιωμένη σε αιθερική ή αστρική ουσία που σχηματίζεται από μία φίνα ύλη μεταξύ της φυσικής ύλης και της ενέργειας. Είναι μία πεποίθηση που προέρχεται από τους αρχαίους πολιτισμούς και τον Μυστικισμό της Ελλάδας, της Αιγύπτου καθώς και της ύστερης Ευρωπαϊκής Λαογραφίας με την μορφή ενός αποσπώμενου πνευματικού διπλού.

Η Λογοτεχνία και τα συγγράμματα για την Αστρική Προβολή διαθέτει αρκετά αξιόλογα βιβλία, και ίσως ένα από τα καλύτερα να είναι το κλασικό The Projection of the Astral Body του 1929 που έγραψαν οι Sylvan Muldoon και Hereward Carrington, μία εξαιρετική συνεργασία μεταξύ ενός ανθρώπου που είχε πολύ συχνές εμπειρίες Αστρικής Προβολής και ενός Ψυχικού ερευνητή που ταξινόμησε και κατέγραψε τις αστρικές εμπειρίες σε ένα θεωρητικό αλλά και επιστημονικό πλαίσιο. Φυσικά όμως υπάρχουν πολλά ακόμη (και πιο σύγχρονα) αξιόλογα βιβλία πάνω στο ζήτημα, με τον οδηγό του Robert Bruce “Astral Dynamics” να παρέχει χρήσιμες πρακτικές πληροφορίες για όποιον ενδιαφέρεται να εντρυφήσει στο ζήτημα της Αστρικής προβολής.

Φαίνεται λοιπόν πως κατά την (τυχαία ή όχι) διάρκεια αυτής της εξαιρετικής εμπειρίας αρκετοί βιώνουν το απεχθές αίσθημα της Υπνικής παράλυσης, μία άκρως τρομακτική εμπειρία που στοιχειώνει συχνά ακόμα και ανθρώπους που κατά τα άλλα έχουν μία φυσιολογική ζωή που δεν ερευνά την μεταφυσική πλευρά και εμπειρίες όπως τα αστρικά ταξίδια. Πως συνδέονται όμως η Εμπειρία του Φωτεινού Ονειρέματος και του Αστρικού Ταξιδιού με την Υπνική παράλυση;

Για να προχωρήσουμε παρακάτω θα πρέπει να γνωρίζουμε τι ακριβώς είναι η Υπνική Παράλυση: Ο Όρος Υπνική παράλυση αναφέρεται στην αίσθηση της ανικανότητας της κίνησης του ανθρώπινου σώματος κατά την διάρκεια του ύπνου (Σε ένα στάδιο που αποκαλείται Υπναγωγικό) ή κατά την διάρκεια του ξυπνήματος (στο Υπνοπομπικό Στάδιο). Αν και αρκετοί άνθρωποι έχουν την αίσθηση πως αυτή η τρομακτική εμπειρία διαρκεί αρκετή ώρα, είναι γεγονός πως δεν κρατά παραπάνω από μερικά μόλις δευτερόλεπτα, που μοιάζουν όμως με αιωνιότητα. Η Υπνική Παράλυση, αν και δεν είναι ασυνήθιστο φαινόμενο είναι αρκετά παρεξηγημένη. Άτομα που βιώνουν την εμπειρία περιγράφουν συνδυαστικά τον τρόμο που επέρχεται τις στιγμές εκείνες. Το φαινόμενο όμως είναι πρακτικά ακίνδυνο και δεν μπορεί να επιφέρει βλάβες στην υγεία του ανθρώπου. Η μόνη αρνητική επίδραση που μπορεί να συμβεί είναι ο ψυχολογικός αντίκτυπος που μπορεί να επέλθει από την άγνοια και τον φόβο ή τις διεργασίες που σχετίζονται με την εμπειρία της Υπνικής Παράλυσης, που προηγείται συνήθως της εμπειρίας που αποκτά το άτομο μέσα από την Αστρική Προβολή. Ένα φαινόμενο (Υπνική Παράλυση) που μπορεί να διεγείρει τον φόβο για τον θάνατο ή την φοβία ύπαρξης και στοιχειώματος από «Δαιμονικές Οντότητες».

Υπνική Παράλυση & Μόρα: Η Σύνδεση με την Αστρική Προβολή

H Αστρική Καταληψία (Η αίσθηση της Παράλυσης) εμφανίζεται όταν το άτομο κατανοεί πως το αστρικό του σώμα αποχωρίζεται ή επιστρέφει στο φυσικό σώμα, ή και κατά την διάρκεια που τα δύο σώματα παύουν να είναι πλήρως ευθυγραμμισμένα. Σε αυτή την περίπτωση το άτομο αισθάνεται πως βρίσκεται μέσα στο σώμα όμως το Φυσικό σώμα δεν ανταποκρίνεται στις εντολές του Νου λόγω της απώλειας ευθυγράμμισης. Φαίνεται πως ο καλύτερος τρόπος για να εξομαλύνουμε αυτή την τρομακτική εμπειρία της Υπνικής Παράλυσης είναι να εκμεταλλευτούμε την ευκαιρία που παρουσιάζεται μέσα από την έλλειψη ευθυγράμμισης των δύο σωμάτων για να απελευθερώσουμε πλήρως το αστρικό σώμα από το φυσικό, βιώνοντας την Αστρική Προβολή. Κάτι τέτοιο θα επιτρέψει στο άτομο να κατανοήσει μερικές πτυχές της Μη – Φυσικής Πραγματικότητας, παρέχοντας επίσης ένδειξης ύπαρξης ζωής πέρα από την ύπαρξη του Φυσικού Σώματος.

Αυτό το τρομερό αίσθημα της Υπνικής παράλυσης έχει απεικονιστεί (μεταφέροντας επίσης τους φόβους περί δαιμονικής κατάληψης) από το Ζωγραφικό έργο του 1781 “The Nightmare” από τον Gothic Ζωγράφο Fuseli που απεικόνισε ένα δαιμονικό άλογο που παρακολουθεί ένα incubus να κάθεται πλακώνοντας το στήθος μίας αβοήθητης γυναίκας. Στην Ελλάδα το φαινόμενο προσδίδεται στην εμφάνιση της Σκοτεινής Μόρας (Που συνδέεται με την εμπειρία της Υπνικής Παράλυσης μα διαθέτει και άλλες σκοτεινές προεκτάσεις, συνδεόμενοι με τις παραφυάδες που απορρέουν από τις πύλες των παράλληλων διαστάσεων και τους Σκιανθρώπους) αλλά πρόκειται για ένα παγκόσμιο γεγονός, παρακολουθώντας τις λαογραφικές παραδόσεις ανά τον κόσμο. Στην Τουρκία αποκαλείται «Το Σκοτεινό Πιεστήριο» στην Αφρική «Ο Διάβολος που καβαλά την πλάτη σου», «Kanashibari» στην Ιαπωνία, με τις αναφορές να συνεχίζουν σχεδόν σε όλα τα κράτη της υφηλίου.

Αστρική Προβολή & Αστρική Καταληψία

Ενώ ένας αριθμός περιπτώσεων Υπνικής παράλυσης σχετίζονται με την ασθένεια της Ναρκοληψίας (Μία νευρολογική κατάσταση κατά την οποία ο ασθενής πέφτει σε ύπνωση δίχως να το επιδιώξει), ένας σχετικά μεγάλος αριθμός παραμένει ανεξήγητος επιστημονικά. Είναι εκείνες οι περιπτώσεις που ενδιαφέρουν τους ερευνητές της Αστρικής Προβολής, και που έχουν εδραιώσει την πεποίθηση πως η Υπνική Παράλυση είναι μία εμπειρία που συχνά επέρχεται με τον διαχωρισμό του Αστρικού σώματος από το φυσικό.

Ο Τεχνικός όρος για αυτό το αίσθημα της ακινησίας που δεν σχετίζεται με την Παθολογική Καταληψία και συνδέεται με την Αστρική Προβολή ονομάζεται Αστρική Καταληψία. Η Αστρική Καταληψία είναι ένα φαινόμενο που έχει την δυνατότητα να καταλύσει τις υπεραισθητικές αντιλήψεις του ατόμου. Μερικοί άνθρωποι που βιώνουν συχνά αυτή την εμπειρία την έχουν χρησιμοποιήσει προς όφελός τους για να επιτύχουν την συνειδητή Αστρική Προβολή.

Μία παγκόσμια έρευνα σχετικά με την Αστρική Προβολή που διεξήχθη από την Διεθνή Ακαδημία Συνειδητότητας (IAC), ενός οργανισμού δηλαδή που εξειδικεύεται στο πεδίο των Εξωσωματικών εμπειριών και τις παραφυσικές εμπειρίες, αποκάλυψε πως το 52.57% των ατόμων που επιτυγχάνουν Αστρική Προβολή, βιώνουν ταυτόχρονα και Υπνική Παράλυση.

Κλείνοντας το άρθρο για αυτό το μεγάλο ζήτημα της σύνδεσης της Αστρικής προβολής με την Υπνική παράλυση αξίζει να σημειώσουμε πως οι περιπτώσεις εκείνες που σχετίζονται με την Ναρκοληψία αφορούν την πραγματική ανικανότητα κίνησης του Φυσικού Σώματος, ενώ στην Αστρική Καταληψία η παράλυση που βιώνεται δεν είναι πραγματική, μα μονάχα η αίσθηση της ανικανότητας κίνησης του Φυσικού Σώματος, στοιχείο που είναι χρήσιμο για εκείνους που βιώνουν το τρομερό συναίσθημα της Υπνικής Παράλυσης δίχως να έχουν διερευνήσει ακόμη τα αίτια εμφάνισής του…

Η ευτυχία είναι μέσα μας

Σαν ένα ταξίδι είναι η ζωή μας, που έχει αρχή και τέλος. Κάθε λεπτό που περνάει από τη ζωή, μας φέρνει πιο κοντά στην ωριμότητα, πιο κοντά στην προσπάθεια μας να μάθουμε τον εαυτό μας. Ζούμε μια ζωή που στην αρχή της είμαστε ανυπόμονοι, τα θέλουμε όλα εδώ και τώρα, βλέπουμε το κάθε τι με θαυμασμό. Νιώθουμε εντυπωσιασμένοι, μαγεμένοι από τα πιο απλά πράγματα. Από την τόσο δα, παραμικρή λεπτομέρεια. Μετά μαθαίνουμε να περιμένουμε για να ικανοποιήσουμε τις ανάγκες μας, να βρούμε τις κατάλληλες συνθήκες. Γινόμαστε πιο απαιτητικοί ως προς το τι μπορεί να μας προσφέρει ευτυχία. Επενδύουμε σε άλλα πράγματα.

Μερικοί όμως άνθρωποι, είναι τόσο τυχεροί γιατί μπορούν να νιώσουν την ευτυχία ακόμα από τα απλά μικρά θαύματα! Είναι τόσο τυχεροί γιατί δεν έχουν πάψει να θαυμάζουν όλα αυτά τα μικρά καθημερινά πραγματάκια. Πολλοί άνθρωποι πάλι, συνήθως αυτοί που δεν μπόρεσαν για κάποιους λόγους να βιώσουν την ευτυχία από αυτά τα απλά καθημερινά, προσπαθούν να τραβήξουν την προσοχή. Σαν μικρά ακόμη παιδιά, που κάποιοι τα αγνοούν. Εντυπωσιάζονται από ότι τραβάει την προσοχή. Από όλα αυτά που φτιάχνει ο άνθρωπος για να έχει να παρηγορεί την μοναξιά του.

Έχουν πέσει θύματα ,χωρίς να το ξέρουν, του συστήματος που σε θέλει πάντα πελάτες του. Μας προτιμάει εργάτες ,που δουλεύουν και ακριβοπληρώνουν το κάθε τι σαχλό που μπορεί να σκεφτεί ο νους σου. Μα πως είναι δυνατόν! Γιατί δεν είμαι ευτυχισμένος μέσα στα ακριβά μου σπίτια και αυτοκίνητα; Γιατί ενώ έχω πετύχει όλους τους στόχους μου παραμένω και πάλι δυστυχισμένος;
Γιατί πολύ απλά η ευτυχία που αναζητάμε εκεί έξω δεν υπάρχει. Η ευτυχία είναι μέσα μας. Δεν μπορεί να μας την δώσει κανένας σύντροφος ,αν εμείς οι ίδιοι δεν είμαστε έτοιμοι για να την δεχτούμε. Και οποιοδήποτε ακριβό αυτοκίνητο κάποια στιγμή θα πάψει να μας εντυπωσιάζει.

Αυτό που ποτέ δεν μπορεί να πάψει να μας εντυπωσιάζει, είναι το δυνατό άρωμα από άνθη λεμονιάς κάποιο Ανοιξιάτικο πρωί, η τρυφερή συντροφική αγκαλιά όταν όλα είναι δύσκολα, η δροσιά της θάλασσας το καλοκαίρι, μια μουσική που μας αρέσει και οτιδήποτε συνεχίζει ακόμα να μας εντυπωσιάζει, σαν να είμαστε ακόμα μικρά παιδιά. Αν όλα αυτά δεν μας λένε και τίποτα, ίσως θα πρέπει να αναθεωρήσουμε λίγο τους στόχους μας, γιατί ίσως έχουμε απομακρυνθεί από την φύση μας που όσο και αν προσπαθούμε να την αλλάξουμε ,αυτή θα υπάρχει και θα μας αγαπάει.

Η ευτυχία που έχουν τα παιδιά έχει να κάνει και με την τάση που έχουν να είναι στο εδώ και στο τώρα. Απουσιάζει από το μυαλό τους το τι θα κάνουν στο μέλλον, δεν επικεντρώνουν την σκέψη τους τόσο στο τι έγινε εχθές.

Αυτή η υπερανάλυση που χαρακτηρίζει μερικές φορές κάποιους ανθρώπους ,είναι η μεγαλύτερη παγίδα που μας οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στο να απομακρυνθούμε από την ευτυχία μας. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος μπορεί να εκπαιδευτεί σε κάποιο βαθμό! Μπορούμε να απομακρυνθούμε από τις ψυχοφθόρες σκέψεις μας που μας εμποδίζουν να βιώσουμε την ευτυχία στο τώρα μας. Μας κάνουν απλά παρατηρητές της ζωής μας. Σκέψεις που βασανίζουν το μυαλό μας, ατελείωτες ώρες, μέρες. Έστω και μια μικρή αρνητική σκέψη που κάνουμε συνέχεια μας αποδυναμώνει, μας γεμίζει αρνητικότητα.

Ένα πολύ δυνατό εργαλείο για να αντιμετωπίσουμε αυτή την κατάσταση είναι το mindfulness. Η ενσυνειδητότητα (ελληνικός όρος), μπορεί να μας βοηθήσει να ξεπεράσουμε το άγχος που βιώνουμε από τις αρνητικές σκέψεις μας. Να μας βοηθήσει να έρθουμε πιο κοντά με τις αισθήσεις μας, πιο κοντά στην πραγματικότητά μας. Να μας απογειώσει σαν να ήμασταν κάποιο αεροπλάνο, πάνω από τα σύννεφα, πάνω από τις αστραπές και τις βροντές. Να συνεχίσουμε γαλήνιοι εκεί το ταξίδι μας για λίγο. Αυτό το λίγο, αρκεί για να μας χαρίσει την ψυχική ηρεμία ,όταν θα επιστρέψουμε στην πραγματικότητα μας.

Θα μας βοηθήσει να έρθουμε πιο κοντά στο εδώ και στο τώρα μας, με πιο καθαρή σκέψη. Και δεν μιλάμε για αποφυγή της πραγματικότητας. Για αδυναμία να αλλάξουμε την ζωή μας, αλλά για το αντίθετο! Μιλάμε για μια τεχνική που μας αλλάζει τον τρόπο που βλέπουμε τη ζωή. Όταν αλλάξεις τον τρόπο που βλέπεις τα πράγματα, τότε τα πράγματα που βλέπεις ,δεν μπορεί πια να είναι τα ίδια! Η ψυχική δύναμη είναι το μόνο όπλο για να μπορέσουμε να αλλάξουμε τα άσχημα από τη ζωή μας. Και αυτό απαιτεί, προσπάθεια, σεβασμό στον εαυτό μας και ευγνωμοσύνη σε όλα αυτά τα «μικρά» που μας χαρίζονται έτσι απλόχερα.

Σκεπτικοί και Σκεπτικισμός

Ο Σκεπτικισμός αποτελεί κριτική στάση απέναντι στη δυνατότητα κατάκτησης βέβαιης γνώσης του κόσμου. Οι Σκεπτικοί υποστηρίζουν ότι οι αισθήσεις και η νόηση παριστάνουν τα πράγματα όχι όπως είναι πραγματικά, αλλά όπως φαίνονται. Η γνώση δεν είναι βέβαιη και το ίδιο ισχύει και στην περιοχή της ηθικής, όπου το «καλό» και το «κακό» είναι «θέσει» και όχι «φύσει».

Ο Σκεπτικισμός συνδέεται με τη διδασκαλία του Πύρρωνα (360-270 πΧ) από την 'Ηλιδα, που ήταν σύγχρονος του Αριστοτέλη. Για να επιτευχθεί η ευτυχία, σύμφωνα με αυτόν, δεν πρέπει να έχουμε πεποιθήσεις, γνώμες, κλίσεις, αλλά να τηρούμε την «εποχή», δηλαδή να μην εκφέρουμε κρίση. Στον 3ο και τον 2ο αιώνα πΧ ο Σκεπτικισμός υιοθετείται και μεταφέρεται στην πλατωνική Ακαδημία από τον Αρκεσίλαο (316-242 πΧ) και τον Καρνεάδη (214-129 πΧ). Αναζωπύρωση στον Σκεπτικισμό δίνει στους πρώτους χριστιανικούς χρόνους ο Αινησίδημος (1ος αι πΧ) ο οποίος προβάλλει το πρότυπο του σοφού, που ζει ευτυχισμένος, κατανοώντας πως ούτε από τις αισθήσεις ούτε από τον νου μπορούμε να έχουμε βέβαιη γνώση. Ο Σέξτος ο Εμπειρικός στο έργο του Πυρρώνειαι Υποτυπώσεις διασώζει τα επιχειρήματα των προηγούμενων Σκεπτικών, κυρίως τη διδασκαλία του Πύρρωνα.

Οι σκεπτικοί φιλόσοφοι αμφισβητούν τη δυνατότητα βέβαιης γνώσης και ορθής πράξης. Συνιστούν την εποχή, δηλ. την αναστολή της κρίσης, ως στάση ζωής, που είναι ανάλογη την απραξία των Επικουρείων και την απάθεια των Στωικών. Ο Σκεπτικισμός υπήρξε μια γόνιμη φιλοσοφική κίνηση που πρότεινε την αμφιβολία ως θεραπευτική αγωγή των ανθρώπων, όταν βρίσκονται σε αμηχανία μπροστά στα δύσκολα προβλήματα της ζωής. Πολέμησε τον δογματισμό, δηλαδή την τάση των ανθρώπων, να δέχονται χωρίς συζήτηση ιδέες και θεωρίες, και προώθησε την κριτική σκέψη.

Πολλές πεποιθήσεις και λίγη Γνώση

Πολλοί άνθρωποι κουβαλάνε πολλές πεποιθήσεις και λίγη Γνώση. Σταχυολογούν από εκείνες τις «γνώσεις» που ταιριάζουν και επιβεβαιώνουν τις πεποιθήσεις τους, παρά το αντίθετο, δηλαδή, να διαμορφώνουν πεποιθήσεις σύμφωνα με την Γνώση που έχουν την τύχη να αποκτούν.

Οι «γνώσεις», δηλαδή βιβλιογραφία, υπάρχουν για όλα τα γούστα, όλα τα χούγια ή για κάθε ανασφάλεια. Θες να πιστεύεις στον θεό, στην πρώτη Αιτία, σε κάτι τέλος πάντων; Δεν φθάνουν τρεις ζωές για να διαβάσεις τα συγγράμματα που συμφωνούν, δηλαδή επιβεβαιώνουν, με την προδιάθεσή σου. Θες να είσαι άθεος; Χιλιάδες σοφοί σου παρέχουν τα διανοητικά βόλια να οχυρωθείς πίσω από την πεποίθησή σου.

Λίγες φορές όμως θα υποψιαστείς ότι το να πιστεύεις σε ένα θεό, ή σε οτιδήποτε (ακόμα και στην μη ύπαρξή του) δεν είναι παρά οι δύο όψεις του ίδιου μεταφυσικού νομίσματος. Που το χρησιμοποιείς για να αγοράσεις λίγη γαλήνη και βεβαιότητα σε ένα κόσμο αταξίας και φόβου. Και ίσως είναι φρόνιμο να κατανοείς ότι αυτό σου γίνεται και να μην δίνεις στα γιατρικά του φόβου σου αξία που δεν έχουν. Και αν πάλι έχουν, κι έχεις εσύ το δίκιο και το όραμα, δείξε σε αυτόν που τυραννιέται την συμπόνια και την μεγαλοψυχία αυτουνού που του δωρήθηκε η Γνώση.

Είσαι ένα παζάρι από μόνος σου και ένα σωρό φωνές φωνάζουν μέσα σου

Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΕΙΝΑΙ ΔΙΧΑΣΜΕΝΟΣ. Ο διχασμός έχει γίνει φυσική κατάσταση του ανθρώπου, τουλάχιστον για την ώρα.

Μπορεί να μη συνέβαινε το ίδιο στον πρωτόγονο κόσμο, αιώνες καταβολών όμως, πολιτισμού και πνευματικής καλλιέργειας έχουν κάνει κάθε άνθρωπο να είναι ένα ολόκληρο πλήθος – διχασμένος, χωρισμένος, αντιφατικός.

Το ένα του κομμάτι πηγαίνει από ‘δω, το άλλο πηγαίνει από ‘κει, στον διαμετρικά αντίθετο δρόμο και είναι σχεδόν ανέφικτο να κρατήσει κανείς τον εαυτό του συγκροτημένο.

Και μόνο το γεγονός ότι ο άνθρωπος εξακολουθεί να υπάρχει, είναι ένα θαύμα. Θα μπορούσε να είχε εξαφανιστεί εδώ και πολύ καιρό.

Επειδή όμως αυτός ο διχασμός είναι αντίθετος με τη φύση του, κάπου κρυμμένη στο βάθος εξακολουθεί να επιβιώνει η ενότητα. Επειδή η ψυχή του ανθρώπου είναι μία, όλες οι καταβολές και οι επιρροές καταστρέφουν κυρίως την περιφέρειά του. Το κέντρο όμως παραμένει ανέγγιχτο.

Γι’ αυτό ο άνθρωπος καταφέρνει να εξακολουθεί να ζει. Η ζωή του όμως έχει γίνει κόλαση. Όλη η προσπάθεια είναι το πώς να εξαλείψει αυτόν το διχασμό, αυτή τη διχασμένη προσωπικότητα, τον χωρισμένο άνθρωπο, πώς να γίνεις ολοκληρωμένος, κεντραρισμένος, αποκρυσταλλωμένος.

Έτσι όπως είσαι, δεν μπορείς να πεις ότι υπάρχεις. Δεν έχεις ύπαρξη. Είσαι ένα παζάρι από μόνος σου και ένα σωρό φωνές φωνάζουν μέσα σου.

Αν θέλεις να πεις ‘ναι’, αμέσως εμφανίζεται το ‘όχι’. Δεν μπορείς ούτε να ξεστομίσεις τη λέξη ‘ναι’, ολοκληρωτικά.

Παρατήρησέ το, λες ‘ναι’ και από το βάθος ανασύρεται μαζί και το ‘όχι’. Ούτε μπορείς να πεις την απλή λέξη ‘όχι’, χωρίς να νιώθεις αντιφατικά την ίδια στιγμή. Μ’ αυτόν τον τρόπο, δεν είναι εφικτή η ευτυχία. Η δυστυχία είναι το φυσικό επακόλουθο της διχασμένης προσωπικότητας.

Δυστυχία, γιατί βρίσκεσαι συνεχώς σε διαμάχη με τον εαυτό σου. Δεν είναι ότι πολεμάς με τον κόσμο, μα κάθε στιγμή πολεμάς με τον ίδιο σου τον εαυτό.

Πως μπορεί μ’ αυτόν τον τρόπο να υπάρξει ειρήνη;
Πως μπορεί μ’ αυτόν τον τρόπο να υπάρξει σιωπή;
Πως μπορείς να ησυχάσεις έστω και για μία μόνη στιγμή;

Δεν έχεις ησυχία ούτε στιγμή. Ακόμα κι όταν κοιμάσαι, ονειρεύεσαι χίλια δυο πράγματα. Ακόμα κι όταν κοιμάσαι, σκαρώνεις ένα σωρό πράγματα – μια διαρκής διαμάχη. Έχεις γίνει πεδίο μάχης.

Έχουμε συναισθήματα δεν σημαίνει ότι είμαστε συναισθηματικοί

Πρέπει να κατορθώσουμε να εκτονώσουμε την ενέργειά μας, έτσι ώστε να βρούμε το χρόνο ν’ ασχοληθούμε με πιο σημαντικά, εποικοδομητικά και ουσιαστικά σχέδια. Η ενέργεια, για την οποία μιλώ, συνδέεται με τα μικρά εκείνα συναισθήματα που νιώθουμε κατά τη διάρκεια της ημέρας. Συναισθήματα που άλλοτε τα θεωρούμε ασήμαντα για να μας απασχολήσουν ιδιαίτερα και άλλοτε δεν τα αντιλαμβανόμαστε καν. Τι θα συμβεί όμως αν, αντί να εμποδίσουμε τα μικρά αυτά συναισθήματα να εκφραστούν, αντί να τα αφήσουμε να μεγαλώσουν και, ενδεχομένως, να εκραγούν, τα αναγνωρίσουμε και τα απελευθερώσουμε;

Οι δυνατές επιλογές είναι δύο: ή ν’ ακολουθήσουμε το τρομερό και συνεχές ρεύμα των συναισθημάτων μας, τα οποία αποτελούν κομμάτι της ίδιας μας της ζωής, ή να εναντιωθούμε σε αυτό. Καλό είναι να μη λέμε «όχι» στα συναισθήματά μας και να μην τα αγνοούμε. Όταν συμβαίνει αυτό, οι συνέπειες για εμάς, τους φίλους μας, τους συναδέλφους μας, αλλά και τους «εχθρούς» μας, είναι μεγάλες. Εξίσου μεγάλες είναι και οι συνέπειες για τους αθώους ανθρώπους που μας περιβάλλουν, όπως είναι τα παιδιά, για τα οποία οι επιπτώσεις των «τετριμμένων», «παθητικών» συναισθημάτων μοιάζουν μ’ εκείνες του «παθητικού» καπνίσματος.

Αν είμαστε άνθρωποι που αντιστέκονται στα συναισθήματά τους, αν τα αντιμετωπίζουμε μονάχα ορθολογικά ή αν δεν διαθέτουμε ένα συναισθηματικό λεξιλόγιο, τότε κάποιος κάπου θα -κάποιος κάπου πρέπει να- πληρώσει για τα συναισθήματά μας, για τη συσσωρευμένη ενέργεια και για το γεγονός ότι συχνά κάποιος δεν ενδιαφέρεται για το πώς νιώθουμε. Μπορούμε ν’ αποκτήσουμε συνείδηση του τρόπου με τον οποίο μεταβιβάζουμε τα συναισθήματά μας στους άλλους, ανεξάρτητα από το αν είναι ξένοι ή παιδιά. Μπορούμε να μάθουμε να χρησιμοποιούμε τα συναισθήματά μας εποικοδομητικά, έτσι ώστε να παίρνουμε περισσότερα από αυτό που θέλουμε και το ίδιο να συμβαίνει και μ’ εκείνους που μας ξέρουν.

Αν είμαστε άνθρωποι που δεν αντιστέκονται στα συναισθήματά τους, θα έχουμε συνείδηση της ψυχικής μας κατάστασης. Θ‘ αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά μας, αλλά και τα μηνύματα που εκείνα μάς στέλνουν. Θ’ απολαμβάνουμε τη σαφήνεια μιας φράσης, όπως αυτή που ακολουθεί: «θυμώνω, όταν κάποιος μου κλείνει το δρόμο με τ’ αυτοκίνητό του και όχι γιατί τα παιδιά μου γελάνε δυνατά, όταν οδηγώ». Όταν νιώθουμε ένα συναίσθημα, το εντοπίζουμε και, αντιλαμβανόμενοι το μήνυμά του, απελευθερώνουμε την ενέργεια που συνδέεται με αυτό. Μπορούμε να μιλάμε στα παιδιά μας χωρίς να φωνάζουμε. Δεν θυμώνουμε κάθε φορά που μας διακόπτουν και δεν λέμε με οργή: «Τι στο καλό συμβαίνει;» Όταν αναλαμβάνουμε την ευθύνη των συναισθημάτων μας, το γεγονός που τα προκάλεσε, η συναισθηματική μας αντίδραση σε αυτό και η απελευθέρωση ενέργειας έχουν τελειώσει σχεδόν πριν ξεκινήσουν. Είναι τόσο απλό;

Έχουμε συναισθήματα δεν σημαίνει ότι είμαστε συναισθηματικοί

Το γεγονός ότι είμαστε άνθρωποι σημαίνει ότι έχουμε συναισθήματα. Αλλά αυτό δεν μας κάνει απαραίτητα συναισθηματικούς. Ακόμα κι αν νιώθουμε ότι ταυτιζόμαστε με το θυμό μας, όταν λέμε πως είμαστε θυμωμένοι, αυτό δεν είναι αλήθεια. Πρέπει να καταλάβουμε ότι νιώθουμε διάφορα συναισθήματα στο πλαίσιο όλων των άλλων πραγμάτων που είμαστε. Δεν λέμε «Είμαι παντρεμένος», θεωρώντας ότι αυτό αρκεί για να περιγράψει την ταυτότητά μας. Το ίδιο ισχύει και για τα συναισθήματα, τα οποία απλώς βιώνουμε. Είναι υγιές να έχουμε συναισθήματα, να τα νιώθουμε, να μαθαίνουμε από αυτά και να τα χρησιμοποιούμε για να ξέρουμε ποιοι πραγματικά είμαστε, αλλά και για να συγκεντρώνουμε πληροφορίες για τον κόσμο. Είναι αφύσικο να μην έχουμε συναισθήματα. Αλλά το να έχουμε συναισθήματα και το να ενδίδουμε σε αυτά είναι δυο διαφορετικά πράγματα.

Όταν μας στερούν ή και στερούμε εμείς οι ίδιοι από τον εαυτό μας την ελευθερία να νιώσουμε τα συναισθήματά μας, να τα εκφράσουμε λεκτικά και να αναλάβουμε την ευθύνη γι’ αυτά, συσσωρεύουμε μέσα μας ενέργεια. Η μη αναγνώριση της αληθινής φύσης των συναισθημάτων μας οδηγεί στον εγκλωβισμό τους. Όταν κάποια στιγμή τα συναισθήματα και η ενέργειά τους εκτονώνονται, ορισμένοι άνθρωποι γίνονται βίαιοι και βάναυσοι. Κάποιοι άλλοι γίνονται υβριστές, μετατρέποντας τη συσσωρευμένη ενέργεια σε βαριές κουβέντες. Αυτού του είδους οι αντιδράσεις ούτε λύνουν το πρόβλημα ούτε διοχετεύουν την εγκλωβισμένη ενέργεια προς τη σωστή κατεύθυνση.

Δείτε τη διαφορά ανάμεσα στη λεκτική έκφραση ενός συναισθήματος και την εξωτερίκευσή του μέσω διάφορων ενεργειών και πράξεων. Για να εκφράσουμε ένα συναίσθημα, χρησιμοποιούμε λέξεις και φράσεις, όπως: «Είμαι θυμωμένος» ή «Λυπάμαι». Η εξωτερίκευση όμως ενός συναισθήματος μέσω διάφορων ενεργειών και πράξεων ισοδυναμεί με το να κάνουμε κάτι για ν’ απαλλαγούμε από την ενέργεια που το συνοδεύει. ‘Η λοιπόν θα ενεργήσουμε βάσει του συναισθήματος ή θα παραφερθούμε. Η μη λεκτική εξωτερίκευση ενός συναισθήματος μπορεί να είναι ένα κλάμα, ένας μεγάλος περίπατος, μια συζήτηση, η αλλαγή της συμπεριφοράς μας ή και ολόκληρης της ζωής μας. Απελευθερώνουμε την ενέργεια των συναισθημάτων μας χωρίς να βλάπτουμε ή να μεταβιβάζουμε την ενέργειά μας στους άλλους. Ωστόσο πολλοί νομίζουν ότι τόσο η λεκτική όσο και η μη λεκτική έκφραση των συναισθημάτων μας ταυτίζονται με την παραφορά. Όταν παραφερόμαστε, ενδέχεται να χτυπήσουμε κάποιον, να του βάλουμε τις φωνές ή να τον βρίσουμε και ταυτόχρονα να θεωρήσουμε λογική τη συμπεριφορά μας, λέγοντας ότι έτσι νιώθουμε.

Δεν είμαστε τα συναισθήματά μας. Τα βιώνουμε – αποτελούν κομμάτι του εαυτού μας. Είμαστε υπεύθυνοι για την αναγνώρισή τους, αλλά δεν πρέπει να τα χρησιμοποιούμε ως δικαιολογίες.

Η στάση μας απέναντι στον κίνδυνο

Η στάση μας απέναντι στον κίνδυνο όταν αξιολογούμε τις εναλλακτικές λύσεις είναι διαφορετική. Κάποιοι παίρνουν μεγάλο ρίσκο και κάποιοι μικρό. Η δική µου άποψη είναι ότι πρέπει να παίρνουμε πάντα υπολογισμένο-λογικό ρίσκο. Επειδή, αν δεν πάρουμε ρίσκο στη ζωή, δεν μπορούμε να πάρουμε πρωτοβουλίες, να πειραματιστούμε, να δοκιμάσουμε νέες ιδέες, να καινοτομήσουμε. Αν πάρουμε μεγάλο ρίσκο, μπορεί να έχουμε πολύ δυσάρεστες συνέπειες. Συνεπώς είμαι οπαδός του υπολογισμένου ρίσκου, που πρακτικά θα μπορούσα να το ορίσω µε δύο απλά κριτήρια: πρώτον, το να έχω τις περισσότερες πιθανότητες να βγω κερδισμένος από την επιλογή µου και, δεύτερον, αν τα πράγματα δεν έρθουν όπως τα έχω υπολογίσει µε βάση τις πιθανότητες, να έχω σκεφτεί πώς θα τα αντιμετωπίσω (πιθανά εναλλακτικά σχέδια), ώστε να µην έχω πολύ αρνητικές ή και καταστροφικές συνέπειες. Σημαντικό επίσης στοιχείο, όταν αξιολογώ τις εναλλακτικές µου επιλογές και τις πιθανότητες του οφέλους και του κόστους, είναι να λαμβάνω υπόψη µου ως κριτήριο το κατά πόσο µια επιλογή µου, που πιθανόν να µην έχει τα αποτελέσματα που προσδοκώ, αποκλείει ή δεν αποκλείει τις επόμενες επιλογές µου. Για παράδειγμα, αν σπουδάσω γιατρός και δε βρω δουλειά, είναι πολύ δύσκολο να κάνω κάτι άλλο. Αντίθετα, αν σπουδάσω μαθηματικά, μπορώ να έχω περισσότερες επιλογές, κάνοντας κάποιο εξειδικευμένο μεταπτυχιακό ή ακολουθώντας διαφορετικές επαγγελματικές διαδρομές.

Τις επιλογές κάνει και τις λύσεις δίνει το μυαλό µας. Αν το αντικείμενο της επιλογής είναι το αν θα πιείτε τον καφέ σας ζεστό ή κρύο, τότε ξεχάστε όσα προαναφέρθηκαν, καθώς το ζήτημα δεν αξίζει τον κόπο και τον χρόνο να το σκεφτείτε τόσο διεξοδικά. Αν, όμως, ένα πρόβλημα αξίζει τον κόπο να το σκεφτείτε έστω δεκαπέντε λεπτά, τότε αφιερώστε τα πρώτα λίγα λεπτά για να το ορίσετε όσο γίνεται καλύτερα, κατόπιν μερικά λεπτά για να βρείτε όσο περισσότερες και πιο έξυπνες εναλλακτικές λύσεις γίνεται και, στη συνέχεια, λίγα λεπτά για να τις αξιολογήσετε και να επιλέξετε την καλύτερη. Τρίτον, στη ζωή υπάρχουν μερικά προβλήματα ή ζητήματα που δεν μπορούμε να τα προσεγγίσουμε µε τη συγκεκριμένη διαδικασία, επειδή δε διαθέτουμε τις αναγκαίες πληροφορίες ή υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα ή τα προβλήματα είναι ασαφή και αδόμητα.

Δεν είδατε την ψυχή μου ποτέ, αλλά γνωρίζατε πως ήταν μέσα στο σώμα μου, από τις πράξεις που είχα κάνει

ΚΙΚΕΡΩΝ:
Είχα ακουστά πως ο Πυθαγόρας και οι μαθητές του -πρακτικά φίλοι συμπατριώτες μας, αφού ήταν γνωστοί ως οι «Ιταλοί φιλόσοφοι»- δεν αμφέβαλαν ποτέ πως οι ψυχές μας προέρχονται από μια θεϊκή, συμπαντική νοημοσύνη. Είχα ακόμα μπροστά μου τις διαφωνίες σχετικά με την αθανασία της ψυχής που είχε ο Σωκράτης την τελευταία μέρα της ζωής του – και τον χρησμό του Απόλλωνα που τον ανακήρυσσε ως τον σοφότερο ανάμεσα στους ζώντες.

Γιατί να πω περισσότερα; Θεωρώ και είμαι πεπεισμένος πως, από τη στιγμή που οι άνθρωποι λειτουργούν με ταχύτητα αστραπής, έχουν μια αξιοθαύμαστη μνήμη του παρελθόντος και γνώση των πραγμάτων που θα συμβούν μελλοντικά και καταπληκτική ικανότητα στην τέχνη, την επιστήμη και τη δυνατότητα της ανακάλυψης, η φύση των ψυχών τους δεν μπορεί να είναι θνητή. Επιπρόσθετα, εφόσον οι ανθρώπινες ψυχές είναι διαρκώς σε μια αυτοδημιούργητη κίνηση, δεν μπορεί να υπάρχει τέλος στην κίνηση αυτή ούτε μπορεί ποτέ η κίνηση αυτή να σταματήσει. Ακόμα, από τη στιγμή που η ψυχή είναι μονοδιάστατη και δεν αναμειγνύεται με τίποτε άλλο, δεν μπορεί να διαχωριστεί, οπότε ούτε και να αφανιστεί. Άλλο ένα σοβαρό επιχείρημα είναι πως η γνώση μας σε πολλά θέματα υπήρχε ακόμα και πριν γεννηθούμε και, παρεμπιπτόντως, αυτό αποδεικνύεται όταν τα παιδιά μπορούν να μελετήσουν και να τελειοποιήσουν γρήγορα δύσκολα θέματα σαν να μην τα μαθαίνουν για πρώτη φορά, αλλά σαν να ανακαλούν αυτά τα οποία ήδη γνωρίζουν. Αυτή είναι η άποψη του Πλάτωνα.

Στον Ξενοφώντα, ο Κύρος ο Πρεσβύτερος πεθαίνοντας λέει τα εξής: «Πολυαγαπημένοι μου γιοι, μη νομίσετε πως όταν αποχωρήσω από εσάς θα πάψω να υπάρχω. Ακόμα και όσο ήμουν μαζί σας, δεν είδατε την ψυχή μου ποτέ, αλλά γνωρίζατε πως ήταν μέσα στο σώμα μου, από τις πράξεις που είχα κάνει.

Δεν μπορώ να πιστέψω πως η ψυχή είναι ανίκανη να σκεφτεί όταν αποχωρεί από ένα άβουλο σαρκίο. Αντιθέτως, όταν απελευθερώνεται από τα δεσμά του σώματος, τότε μόνο μπορεί να γίνει αγνή, άσπιλη και πραγματικά σοφή. Μπορούμε να καταλάβουμε πως, όταν ένα σώμα πεθαίνει και αποσυντίθεται, όλα τα συστατικά του επανέρχονται στον αρχικό προορισμό τούς. Μόνο η ψυχή παραμένει αόρατη τόσο όταν το σώμα είναι εν ζωή όσο και όταν έχει πεθάνει.

Μπορείτε να δείτε πως τίποτε δεν μοιάζει πιο πολύ με τον θάνατο απ’ ό,τι ο ύπνος, όμως, είναι κατά τη διάρκεια του ύπνου που οι ψυχές μας αποκαλύπτουν σαφέστατα τη θεϊκή φύση τους. Όταν η ψυχή είναι ελεύθερη και αποδεσμευμένη στον ύπνο, τότε είναι που μπορεί να δει ξεκάθαρα στο μέλλον. Αυτό μας δίνει ένα στοιχείο του τι είναι ικανές να κάνουν οι ψυχές μας όταν δεν θα είναι πια δεσμευμένες στο σώμα.

Και -για να ευλογήσω λίγο τα γένια μου, όπως συχνά κάνει ένας ηλικιωμένος- πιστεύετε πως θα είχα μοχθήσει τόσο σκληρά μέρα και νύχτα, στο σπίτι μου αλλά και σε πολέμους στο εξωτερικό, εάν πίστευα πως το τέλος της επίγειας αυτής ζωής θα έθετε το όριο της φήμης μου; Αν ίσχυε αυτό, σίγουρα θα ήταν καλύτερο να είχα επιλέξει μια ήσυχη και ειρηνική ζωή απαλλαγμένη από κόπο και διαμάχες. Αλλά με κάποιο τρόπο η ψυχή μου, ορθώνοντας το ανάστημά της, πάντα με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον, γνώριζε πως η πραγματική ζωή θα αρχίσει μόνο μετά τον θάνατό μου. Αν η ψυχή δεν ήταν αθάνατη, γιατί οι καλύτεροι άνδρες μας να μοχθούν τόσο σκληρά για δόξα;

Τι υπέροχη μέρα θα είναι όταν αποχωρήσω για να συντροφεύσω αυτή τη θεϊκή συνάθροιση ψυχών και να αφήσω πίσω μου αυτόν τον κόσμο του πόνου και της ρύπανσης.

ΜΑΡΚΟΣ ΤΥΛΛΙΟΣ ΚΙΚΕΡΩΝ, ΤΟ ΔΩΡΟ ΤΗΣ ΩΡΙΜΟΤΗΤΑΣ

Πόσο αμβλύνοες είναι εκείνοι που δεν έχουν διόλου υπομονή

Η υπομονή είναι ένα πολύ σημαντικό στοιχείο στη διαδικασία της εξέλιξης τόσο του φυσικού κόσμου όσο και του προσωπικού μας κόσμου. Αν, λόγου χάρη, γδάρω το χέρι μου ή πάθω κάποιο κάταγμα, η διαδικασία της ίασης θα προχωρήσει αποκλειστικά και μόνο με τον δικό της ρυθμό, ανεξάρτητα από την όποια άποψη μπορεί να έχω εγώ σχετικά με το θέμα. Αυτή είναι στην πράξη η λειτουργία του φυσικού κόσμου. Η επιθυμία μου για ταχεία επανόρθωση της βλάβης δεν έχει την παραμικρή σημασία. Παρομοίως, αν δείξω αντίστοιχη ανυπομονησία στον προσωπικό μου κόσμο, θα τον εμποδίσω να θεραπευτεί πλήρως, όπως μας συμβούλεψε ο Κομφούκιος εδώ και περισσότερούς από είκοσι πέντε αιώνες. Ο Σαίξπηρ εναρμονίστηκε με τη σοφία εκείνου του αρχαίου Κινέζου προκατόχου του όταν έγραφε: «Πόσο αμβλύνοες είναι εκείνοι που δεν έχουν διόλου υπομονή! Ποια πληγή γιατρεύτηκε ποτέ μεμιάς κι όχι σταδιακά;»

Θυμάμαι πως, κάποιο παιδί, κάποια άνοιξη είχε φυτέψει σπόρους από ραπανάκια. Στις αρχές του καλοκαιριού, παρατήρησα πως είχαν ξεφυτρώσει από το έδαφος πράσινα βλαστάρια. Τα παρακολουθούσε να αναπτύσσονται λίγο λίγο μέρη με τη μέρα, μέχρι που τελικά η υπομονή του εξαντλήθηκε κι άρχισε να τραβά τα βλαστάρια θέλοντας να τα κάνει να αναπτυχθούν ταχύτερα. Δεν είχε μάθει ακόμη πως η φύση μάς αποκαλύπτει τα μυστικά της σύμφωνα με το δικό της χρονοδιάγραμμα. Έτσι όπως τραβούσε τα βλαστάρια, οι ρίζες ξεπρόβαλαν από το έδαφος χωρίς ραπανάκια και η παιδική του ανυπομονησία να επιταχύνει τα πράγματα ματαίωσε κάθε ελπίδα.

Τώρα λοιπόν, όταν με ρωτούν αν νιώθω απογοήτευση επειδή κάποιο από τα άρθρα μου δεν εμφανίστηκε στη λίστα των μπεστ σέλερ όπως τα προηγούμενα, σκέφτομαι άλλη μια σοφή κουβέντα του Κινέζου στοχαστή: «Τα σπουδαία έργα δεν φοβούνται τον χρόνο». Και πόσο μεγάλος έπαινος είναι αυτός για τη μεγαλοφυΐα του ίδιου του Κομφούκιου, αφού τα λόγια του εξακολουθούν να παρατίθενται και οι γνώσεις του να εφαρμόζονται είκοσι πέντε περίπου αιώνες μετά την αναχώρησή του από αυτόν εδώ τον κόσμο! Εγώ, από την πλευρά μου, γράφω για εκείνες τις ψυχές που ακόμη δεν έχουν πραγματώσει την ύπαρξή τους, και αν αυτό σημαίνει πως θυσιάζω το ασήμαντο πλεονέκτημα μιας διακεκριμένης θέσης σε κάποια λίστα σήμερα, νιώθω ικανοποιημένος, παρόλο που το ανυπόμονο εγώ μου δυσκολεύεται να το κατανοήσει!

Στο άρθρο μου Μαθήματα Θαυμάτων υπάρχει μια αράδα που μπερδεύει όλους όσοι ζουν φυλακισμένοι μέσα στο εγώ τους, επειδή φαινομενικά μοιάζει αντιφατική. Πρόκειται για την εξής φράση: «Η απεριόριστη υπομονή παράγει άμεσα αποτελέσματα», και στην πραγματικότητα αντηχεί της ηλικίας είκοσι πέντε αιώνων συμβουλή στην οποία αναφέρομαι εδώ. Η απεριόριστη υπομονή περιγράφει την κατάσταση της πίστης ή της απόλυτης γνώσης. Αν γνωρίζεις δίχως αμφιβολία ότι αυτό το οποίο πράττεις βρίσκεται σε συμφωνία με τον σκοπό της ζωής σου και ότι μετέχεις στην ολοκλήρωση ενός σπουδαίου έργου, τότε είσαι συμφιλιωμένος με τον εαυτό σου και εναρμονισμένος με την ίδια σου την ηρωική αποστολή. Αυτή η αίσθηση γαλήνης είναι και το άμεσο αποτέλεσμα που απολαμβάνεις, ενώ συγχρόνως συνιστά μια κατάσταση φωτισμένης ευδαιμονίας. Κι έτσι, η απεριόριστη αυτή υπομονή σε εξυψώνει σε ένα τέτοιο επίπεδο πίστης όπου δεν σε ενδιαφέρει καθόλου να επιταχύνεις την πορεία των πραγμάτων. Απομακρύνεσαι από την ανάγκη να δεις τα αποτελέσματα εδώ και τώρα, όπως ακριβώς γνωρίζεις ότι τα τραύματά σου, τα γδαρσίματα και οι πληγές σου θα ιαθούν με τον ρυθμό που υπαγορεύει η φύση και όχι το ανυπόμονο εγώ σου.

Αυτού του είδους η γνώση με έχει βοηθήσει πάρα πολύ τόσο στο συγγραφικό έργο μου όσο και σε ολόκληρο το έργο της ζωής μου. Στη σχέση μου με το παιδί μου, δεν είμαι διαρκώς αγχωμένος με κάποια χαμηλή επίδοσή τους όπως εμφανίζεται σε μια δεδομένη στιγμή, καθώς μπορώ να δω την ευρύτερη εικόνα στη ζωή τους. Όπως ακριβώς λέει εκείνη η παροιμία της Ανατολής, πιθανώς εμπνευσμένη από τα διδάγματα του Κομφούκιου, «με τον χρόνο και την υπομονή, το φύλλο της μουριάς γίνεται μεταξωτό ένδυμα», έτσι κι εγώ σκέφτομαι το παιδί μου σαν το μετάξι που θα προκύψει μέσα από μια εξελικτική διαδικασία η οποία ήδη συμβαίνει. Φυσικά, γευόμαστε και τις μικρές χαρές του εδώ και του τώρα. Όμως γνωρίζω συγχρόνως ότι ακόμη και οι πρόσκαιρες αναποδιές μάλλον θα ενδυναμώσουν το μεγαλείο του παιδιού μου αντί να το αμαυρώσουν.

Η ανυπομονησία γεννά τον φόβο, το άγχος και την αποθάρρυνση. Η υπομονή εκδηλώνεται μέσα από την εμπιστοσύνη, την αποφασιστικότητα και μια αίσθηση γαλήνιας ικανοποίησης. Καθώς αναλογίζεστε την ίδια σας τη ζωή, διερευνήστε πόσο συχνά απαιτείτε μια άμεση ένδειξη επιτυχίας, για τον εαυτό σας και για τους άλλους, κι έπειτα προσπαθήστε, αντί γι’ αυτό, να δείτε τη συνολική εικόνα. Όταν είστε εστιασμένοι στον σκοπό σας και βλέπετε την ευρύτερη εικόνα, είστε πια σε θέση να απελευθερωθείτε από την τάση σας ν’ αναζητάτε την καταξίωση με τη μορφή παρασήμων και άμεσων επευφημιών.

Η προσωπική μου εμπειρία από τους εθισμούς και την υπέρβασή τους ίσως σας θυμίσει καταστάσεις και της δικής σας ζωής. Όσο επικεντρωνόμουν στις μικρές εκείνες νίκες, εμπόδιζα το πραγματικό έργο να ολοκληρωθεί. Μόνο όταν καλλιέργησα και ανέπτυξα τελικά το προτέρημα της απεριόριστης υπομονής με τον εαυτό μου, άφησα το ζήτημα στην εξέλιξή του και θυμήθηκα πόσο τέλεια είχε ολοκληρωθεί μαζί μου, ακόμη και στις πιο άσχημες στιγμές μου. Όντας πια εφοδιασμένος με απεριόριστη υπομονή, μπορούσα να δω ξεκάθαρα ότι οι τοξικές ουσίες επιδρούσαν αρνητικά στον υψηλότερο σκοπό μου και στην αποστολή μου στη ζωή, κι έτσι άφησα πίσω μου όλους εκείνους τους εθισμούς.

Δίχως αμφιβολία, όλες οι σκέψεις μου για απαλλαγή από τους εθισμούς μου, όλες οι προσπάθειες και όλες οι αποτυχίες μου -όλα εκείνα τα «μικρά οφέλη», όπως τα αποκαλεί ο Κομφούκιος-, αποτελούσαν μέρος της διαδικασίας κάθαρσης. Όντας όμως υπομονετικός με τον εαυτό μου, μπορούσα πια να μένω υπομονετικός και απέναντι σε όλες τις μικρές νίκες μου, και μόνο έτσι εκείνες δεν με καθυστέρησαν από την εκπλήρωση του μεγαλύτερου έργου μου. Επέτρεψα στη διαδικασία να εξελιχθεί με τον δικό της ρυθμό, και σήμερα μπορώ πια να δω πολύ καθαρά πώς η απαλλαγή μου από τη ανυπομονησία μού έδωσε τη δυνατότητα να προχωρήσω σ’ ένα επίπεδο που ουδέποτε είχα φανταστεί τότε που συνήθιζα να συγχαίρω τον εαυτό μου για τις μικρές νίκες του κι αμέσως μετά να ενδίδω πάλι. Αν εκτιμάτε το παράδοξο στοιχείο σε αυτή την κατάσταση, τότε θα απολαύσετε και αυτές τις δύο παράδοξες ρήσεις: «Η απεριόριστη υπομονή παράγει άμεσα αποτελέσματα» και «Μία μέρα τη φορά παράγει αιώνια αποτελέσματα».

Για να δείτε τον παράλογο χαρακτήρα της ανυπομονησίας στη ζωή σας, ρυθμίστε μερικές ώρες μπροστά το ρολόι σας και σκίστε αρκετές σελίδες από το ημερολόγιο τοίχου σας. Και μετά πείτε μου αν έτσι κατορθώσατε να προχωρήσετε τον χρόνο! Οι αποτυχίες και οι διαψεύσεις, μαζί με τις άμεσες επιτυχίες, αποτελούν βασικό κομμάτι της τελειότητας όλης αυτής της πορείας. Παρατηρώντας τη φύση -τόσο τη δική σας φύση όσο και τον φυσικό κόσμο που σας περιβάλλει- θα διαπιστώσετε ότι πρέπει να δίνετε πάντοτε σε μια πληγή τον χρόνο να γιατρεύεται με τον δικό της ρυθμό· για να φάτε ένα σύκο, πρέπει πρώτα να αφήσετε να γεννηθεί το άνθος, μετά να δέσει ο καρπός και τέλος να ωριμάσει. Εμπιστευθείτε την ίδια σας τη φύση και παραιτηθείτε από την επιθυμία σας να εξαναγκάσετε τα πράγματα να γίνουν πιο γρήγορα.