Κυριακή 15 Ιουλίου 2018

Παράλληλα Σύμπαντα

Αποτέλεσμα εικόνας για la vuelta al día en ochenta mundos. tomo i by julio cortazarΞΕΚΛΕΙΔΩΝΟΝΤΑΣ ΤΙΣ ΠΥΛΕΣ ΤΩΝ ΠΑΡΑΛΛΗΛΩΝ ΣΥΜΠΑΝΤΩΝ

Incunabula, μια λέξη αινιγματική, που προκαλεί μια γκριμάτσα απορίας σ’ όσους δεν την έχουν ξανακούσει, μια λέξη κωδική που το άκουσμά της κάνει να γυρνούν απότομα και τρομαγμένα τα κεφάλια εκείνων που την ξέρουν, «Incunabula», η απαγορευμένη λέξη που λέγεται μόνο ψιθυριστά, γιατί πολλές φορές σέρνει μαζί της ακόμα και τον θάνατο, το σύνθημα που ανοίγει μυστικές πόρτες που οδηγούν σε παράλληλους κόσμους και άγνωστες διαστάσεις, εκεί που δεν επιτρέπεται να ταξιδεύουν οι κοινοί θνητοί!

«Ιν-κούνα-μπούλα» από το λατινικό «incunabulum», που κυριολεκτικά σημαίνει «κούνια», ή «κουκούλι», ή «εμβρυακό στάδιο» και που έδωσε την ονομασία της σ’ όλα τα βιβλία προγενέστερα του 1501, της πρώιμης δηλαδή εποχής της τυπογραφίας, που έχουν τυπωθεί χωρίς την χρήση κινητών στοιχείων «Ινκουναμπούλα» κατ’ επέκταση συνηθίζεται να ονομάζονται κι όλα τα παλιά ή σπάνια βιβλία, εκείνα που συνήθως αποσύρονται αμέσως από την κυκλοφορία ή εξαφανίζονται κάπου μεταξύ των εκδοτικών οίκων και των σημείων διανομής.

Με τον ίδιο αυτόν όρο βαφτίστηκε πριν από δέκα περίπου χρόνια κι ένας συγκεκριμένος κατάλογος που κυκλοφορούσε χέρι με χέρι, μια λίστα βιβλίων, φυλλαδίων και συγγραμμάτων, τα περισσότερα άγνωστα στο ευρύ κοινό, αρκετά δυσεύρετα και έχοντα πρώιμα αποσυρθεί απ’ την κυκλοφορία, είκοσι επτά στον αριθμό έργα που εκείνη την εποχή πωλούνταν κυρίως απ’ τον δημιουργό του καταλόγου ταχυδρομικά κι από συνεχώς μεταβαλλόμενες διευθύνσεις. Φυσικά όλα αυτά τα έργα ήταν απαγορευμένα. Κι όλα αυτά τα έργα είχαν κάτι κοινό… Πραγματεύονταν το ίδιο ακριβώς θέμα, την ύπαρξη παράλληλων συμπάντων, κι όλα μαζί κρύβουν μέσα τους πληροφορίες που συνθέτουν ένα πολύτιμο ψηφιδωτό, έναν μυστικό χάρτη που αποκαλύπτει την μέθοδο της πρακτικής προσέγγισης αυτών των άγνωστων κόσμων!

Εμπνευστής αυτού του καταλόγου, εμφανίζεται ο αινιγματικός Έμορυ Κράνστον, τον οποίο φαίνεται πως όλοι αναζητούν, άλλοι για να έρθουν σε επαφή με μια απ’ τις λατρευτικές ομάδες «Ταξιδευτών» κι άλλοι για να τον εξοντώσουν, ένα όνομα σχεδόν μυθικό, που θυμίζει τόσο πολύ τον «Μορφέα» του Matrix, που πιθανότατα να αποτέλεσε το πρότυπο για την δημιουργία του κινηματογραφικού χαρακτήρα!

Εναλλακτικές πραγματικότητες που έχουν ήδη ξεκλειδωθεί, μυστικοί υπερκόσμοι στους οποίους κάποιοι κατάφεραν να διεισδύσουν και τώρα σιωπηλά εξερευνούν, σκοτεινές οργανώσεις που έχουν εξαπολύσει ανελέητο κυνηγητό και προσπαθούν με μανία να τους σταματήσουν, κ.ο.κ… Ναι, θα μπορούσε κάλλιστα να πρόκειται για το σενάριο μιας ταινίας επιστημονικής φαντασίας, ή ενός παιχνιδιού ρόλων ή μιας περιπέτειας του Χ. Φ. Λάβκραφτ, ή του Κάρλος Καστανέντα (άλλωστε οι δύο τελευταίοι φαίνεται πως είχαν συχνά διεισδύσει στους κόσμους που περιγράφονται στις σελίδες της «Ινκουναμπούλα» και στα έργα που περιλαμβάνει η λίστα!). Η ιστορία που πλαισιώνει τον απαγορευμένο κατάλογο, δεν έχει τίποτα να ζηλέψει απ’ όλα αυτά… μόνο που εμφανίζεται ως αληθινή!

Ο άνθρωπος-κλειδί της ιστορίας είναι ο Τζόζεφ Μάθενυ, ένας ανεξάρτητος ρεπόρτερ, που έχοντας τυχαία πάρει στα χέρια του το μυστικό κατάλογο, θα χριστεί αυτεπάγγελτα ο διαδικτυακός αγγελιοφόρος του Κράνστον, και θα είναι ο κυρίως υπαίτιος για την διοχέτευση τόσο του ίδιου του καταλόγου, όσο και άλλων σχετικών πληροφοριών στο διαδίκτυο (ορισμένοι ισχυρίζονται ότι ο Μάθενυ και ο Κράνστον είναι το ίδιο πρόσωπο, αλλά αυτό έχει ελάχιστη σημασία μπροστά στην ουσία της ιστορίας…)

Κατά τα πρώιμα κι εμβρυακά (incunabulum) ακόμα στάδια του διαδικτύου, ο Μάθενυ θα προκαλέσει με την ιστοσελίδα του, μέσα απ’ την οποία αναδημοσιεύεται η «Ινκουναμπούλα», με τη συνοδεία αποκαλυπτικών άρθρων, που σκιαγραφούν τις κύριες γραμμές της ιστορίας. Βασικοί πρωταγωντιστές της: ερμητικές ομάδες επιστημόνων, που αφού ανακάλυψαν τον τρόπο να ταξιδεύουν στις λεγόμενες «άλλες διαστάσεις» (ή με κβαντικούς όρους, «παράλληλα σύμπαντα»), έχουν συστήσει λατρευτικές ομάδες «Ταξιδευτών», με σκοπό την εξερεύνηση και τον αποικισμό αυτών των κόσμων, που έχει ήδη ξεκινήσει, παρά τηςν αντίδραση του συστήματος και τις αλλεπάλληλες απόπειρες διάλυσης αυτών των ομάδων.

Ακολουθώντας τα χνάρια του Κράντστον, ο Μάθενυ θα προσπαθήσει (και όπως ο ίδιος ισχυρίζεται, θα καταφέρει) να τον εντοπίσει, κι εν συνεχεία να έρθει σε επαφή μ’ αυτά τα γκρουπ, αποκαλύπτοντας καθ’ οδόν σημαντικές πληροφορίες, που σταδιακά, κατά την διάρκεια των εννέα περίπου χρόνων ζωής της, θα εξελίξουν την ιστοσελίδα-φάντασμα, καταλήγοντας σήμερα σ’ ένα ιδιαίτερα εντυπωσιακό αποτέλεσμα από πλευράς γραφικών, που ωστόσο διατηρεί τον αρχικό underground χαρακτήρα του και εκτός των άλλων περιλαμβάνει αρχεία συνεντεύξεων και αποκαλυπτικό οπιτικοακουστικό υλικό.

Ταξιδιώτες που μιλούν για τις εμπειρίες τους από τη Γη-2, μαρτυρίες από κάποιους επιζώντες μιας κρυφής αστυνομικής επιχείρησης με σκοπό τη σάρωση μιας συγκεκριμένης επιστημονικής κοινότητας, φωτογραφίες μιας ειδικής συσκευής που μοιάζει με «αυγό» και χρησιμοποιείται για διαλογισμό, περιγραφές για ένα άλλο μεγαλύτερο «Αυγό», που αντιστοιχεί σε μεταγενέστερο στάδιο, τροφοδοτείται από την ενέργεια που εκλύεται κατά τη διάρκεια της ερωτικής πράξης και φημολογείται ότι ανοίγει μυστικές πόρτες (κάτι σαν το παζλ, στο Χελλρέιζερ, του Κλάιβ Μπάρκερ). Επίπονες αναλύσεις πολύπλοκων νόμων και παρουσίαση πρωτοποριακών θεωριών, εκεί που Κβαντική Μηχανική και η μαθηματική θεωρία του Χάους, συναντούν την Ταντρική Φιλοσοφία, σε μια Μεγα-συνομωσία που επίσης σχετίζεται με τα Πειράματα ταξιδιών στο χρόνο, της Φιλαδέλφειας και του Μοντώκ!… Αυτά είναι ορισμένα μόνο από τα θέματα μορφής της ιστοσελίδας του Μάθενυ (incunabula.org).

Για να εμβαθύνουμε όμως στην Ινκουναμπούλα και στα περιεχόμενα του μυστικού καταλόγου, πρέπει πρώτα να αναφερθούμε στην ιστορία ενός μικρού χωριού στα βουνά Πάιν Μπάρρενς του Νιού Τζέρσεϋ, το Ονγκς Χατ. Αλλά ας πάρουμε καλύτερα τα πράγματα από την αρχή…

Η ιστορία μας πάει πίσω στις αρχές του εικοστού αιώνα, στην Moorish Orhodox Church, ένα παρακλάδι της πρώτης αιρετικής ισλαμικής σέκτας στην Αμερική, που ιδρύθηκε το 1913, απ’ τον μάγο Νομπλ Ντρου Αλί. Μισό αιώνα αργότερα, η εκκλησία θα δεχτεί τις έντονες επιρροές του ψυχεδελικού ρεύματος και για ένα διάστημα θα συμμετάσχει στο κοινόβιο του Τίμοθι Λήρυ, στο Μίλλμπρουκ της Νέας Υόρκης. Ο Γουώλ Φαρντ, ένα μέλος της εκκλησίας, αφού ταξίδεψε για αρκετά χρόνια στην Ασία, όπου μυήθηκε σε ταντρικά, σουφικά και ισμαϊλιστικά μυστήρια, το 1978 θα επιστρέψει στην Αμερική και θα εγκατασταθεί στα βουνά Πάιν Μπάρρενς, του Νιού Τζέρσεϋ, σ’ ένα κομμάτι γης στην άκρη του εγκαταλειμμένου χωριού, Ονγκς Χατ.

Εκεί λέγεται ότι κάποτε ένας αγρότης πέταξε ψηλά στον αέρα το καπέλο του κι αυτό δεν ξανάπεσε ποτέ στη γη, έτσι το μέρος ονομάστηκε «Το καπέλο του Ονγκ». Σ’ αυτό το μέρος ο Φαρντ, μαζί με ορισμένα άλλα μέλη, ίδρυσαν την ομάδα Moorish Science Ashram (που λίγο αργότερα μετονομάστηκε σε Ινστιτούτο Ερευνών του Χάους), που σύντομα άρχισε να δέχεται σχεδόν κάθε λογής «κατατρεγμένους», και μαζί μ’ αυτούς, λαμπρούς επιστήμονες, που το σύστημα είχε φροντίσει να αποβάλει, αφού σταδιακά τους είχε εξωθήσει στο περιθώριο.

Ήταν η εποχή που η θεωρία του Χάους είχε πρωτοαναστατώσει τους επιστημονικούς κύκλους, η εποχή που χαρακτηρίστηκε απ’ το σλόγκαν «Τάξη μέσα απ’ το Χάος», διχάζοντας την επιστημονική μερίδα σε απόψεις που συγκεντρώνονταν γύρω από δύο αντίθετους πόλους. Οι μεν ντετερμινιστές, υποστήριξαν την «Τάξη» και θεώρησαν το Χάος ως τον Μεγάλο Αντίπαλο, που έπρεπε με κάθε τρόπο να εξοντωθεί, ενώ οι άλλοι δέχτηκαν το Χάος στην όποια μορφή του, ως την Αιώνια Αρχή της Δημιουργίας, τον κόλπο απ’ όπου ξεπηδά η ζωή.

Φυσικά η δεύτερη άποψη είναι αυτή που πολεμήθηκε, επιχειρήθηκε να καταπνιγεί και υποχρεώθηκε να εξελίσσεται μόνο ως «υπόγειο» ρεύμα, χωρίς καμία σημαντική ενίσχυση από μεγάλες οικονομικές πηγές. Κάποιοι από τους επιστήμονες που υποστήριξαν αυτήν την δεύτερη άποψη, συνέχισαν να πειραματίζονται με τις απαγορευμένες θεωρίες τους, που σε πολλές περιπτώσεις, είχαν ως αποτέλεσμα τη διαγραφή ή την απόλυσή τους από μεγάλα ερευνητικά κέντρα και πανεπιστήμια, και δεν πρόδωσαν τις αξίες τους ούτε όταν αυτό είχε ως συνέπεια την περιθωριοποίησή τους. Κάποιοι μάλιστα κατάφεραν να συσπειρωθούν σχηματίζοντας μικρές ομάδες.

Ένας τέτοιος σημαντικός πυρήνας επιστημόνων δημιουργήθηκε στο Ονγκς Χατ. Η περιγραφή των πρώτων προσπαθειών φέρνει στο νου όλα τα χαρακτηριστικά της γενιάς των χίπις, σας θυμίζω άλλωστε ότι μιλάμε για τα τέλη της δεκαετίας του ’70, με τους ερευνητές κάτω από την επήρεια παραισθησιογόνων ουσιών και πειραματικών ψυχοτροπικών μηχανημάτων (συσκευών προγονικών των σύγχρονων μοντέλων εικονικής πραγματικότητας) να προσπαθούν να εστιάσουν σε «αλλοδιαστατικές» εικόνες και να εμβαθύνουν σε οράματα που έμοιαζαν να ξετυλίγουν μια ευρύτερη πλευρά συνειδητότητας.

Αλλά κι οι ίδιες οι περιαματικές συσκευές που χρησιμοποιήθηκαν («Πύλες») πέρασαν από διάφορες εξελικτικές γενιές, κατά τη διάρκεια των οποίων, με τη βοήθειά τους, οι ερευνητές κατάφεραν να καταδύονται ολοένα και σε πιο μικροκοσμικά επίπεδα. Με τον τρόπο αυτό σταδιακά ήρθαν αντιμέτωποι με ευρύτερα πεδία αντίληψης, φτάνοντας τελικά στο απώτερο κβαντικό επίπεδο, όπου ο Παρατηρητής αποτελεί ζευγάρι (δυάδα) με το αντικείμενο που παρατηρεί, άρα γίνεται συνδημιουργός του αντικειμένου, εκείνη ακριβώς την οριακή στιγμή προτού η «κυματοσυνάρτηση καταρρεύσει» και καθώς το κύμα-κβάντα ταλαντεύεται μεταξύ μιας ασταθούς σχέσης από κατάσταση ενέργειας σε κατάσταση υλικού σωματιδίου, τότε που η Πύλη που ενώνει τους δύο και κατ’ επέκταση κάθε εναλλακτικό κόσμο (πιθανοτήτων;) είναι για λίγο ανοικτή.

Ακολουθώντας την κυματοσυνάρτηση σε ιλιγγιώδεις διαδρομές, σαν το τρενάκι του λούνα παρκ, οι ερευνητές κατάφεραν να κάνουν σημαντικές παρατηρήσεις, που αποτέλεσαν τη βάση κατασκευής του «Αυγού» της τέταρτης γενιάς, δηλαδή της συσκευής που τελικά οδήγησε στο λεγόμενο «Πέρασμα»! Όπως επιμένει το διαφημιστικό έντυπο του Ιδρύματος (Νο 13 του καταλόγου Ινκουναμπούλα), εκείνο το πρώτο πείραμα είχε μεγάλη επιτυχία. Τόσο η συσκευή, όσο και ο χειριστής της εξαφανίστηκαν απ’ το εργαστήριο για ένα διάστημα επτά λεπτών. Όταν επανήλθαν, ο ταξιδευτής εξήγησε ότι το κύμα τον είχε οδηγήσει σ’ ένα άλλο σύμπαν, το οποίο παρατήρησε και «έμαθε» τη διεύθυνσή του. Ο δρόμος είχε ανοίξει! Σύντομα ανακαλύφθηκαν κι άλλα σύμπαντα (λέγεται μάλιστα ότι ήδη έχουν γίνει γνωστά επτά συνολικά), ενώ ακολούθησαν κι άλλες ομάδες. Μαζί άρχισε και ο αποικισμός…

Σε κάποια ανύποπτη στιγμή όμως, όχι πολύ καιρό αργότερα, το Ονγκς Χατ δέχτηκε την ξαφνική επιδρομή μιας άγνωστης στρατιωτικής δύναμης. Ένας αριθμός ελικοπτέρων, με στρατιώτες ειδικών δυνάμεων ντυμένους με παράξενες στολές, κατεβαίνουν γλιστρώντας με σχοινιά και βάζουν φωτιά στα σπίτια και τις εγκαταστάσεις. Η σαρωτική επιχείρηση που φυσικά ποτέ δεν έλαβε δημοσιότητα, είχε ολοκληρωθεί σε λιγότερο από μια μέρα. Τουλάχιστον επτά άτομα έχασαν τη ζωή τους, ενώ οι υπόλοιποι, είτε οι ίδιοι οι επιστήμονες είτε οι οικογένειές τους, συγκεντρώθηκαν για λίγο σε μικρές ομάδες, και τελικά (ύστερα ίσως από κάποια συμφωνία) τους επιτράπηκε να φύγουν. Στο τέλος της ημέρας, το χωριό και μαζί κι οι εγκαταστάσεις είχαν ισοπεδωθεί!

Τι σχέση έχει τώρα το Ονγκς Χατ με την «Ινκουναμπούλα»;
Μεγάλη. Ορισμένα από τα έργα που περιλαμβάνονται στον κατάλογο, περιγράφουν τις έρευνες που διεξήχθησαν στα εργαστήρια της επιστημονικής κοινότητας, ενώ κάποια μνημονεύουν και το παραπάνω περιστατικό. Αλλού πάλι η ομάδα αυτή, υπό την διεύθυνση του Προέδρου του Ινστιτούτου και πρώην ερευνητή της ΙΒΜ, Δρος Κ. Σοχραβάρντι εμφανίζεται να έχει ως έδρα τη Νέα Υόρκη. Σχολιάζοντας τη διαφημιστική μπροσούρα του Ινστιτούτου , στον αρχικό κατάλογο, ο ίδιος ο Κράντστον αμφιβάλλει έντονα για το ότι υπήρξε ποτέ κάποια επιστημονική κοινότητα στο Ονγκς Χατ και ισχυρίζεται ότι τα ονόματα και οι τοποθεσίες έχουν μάλλον ηθελημένα παραποιηθεί.

Από έρευνα πάντως σχετικά με το θέμα, προκύπτει ότι από τα τέλη κιόλας της δεκαετίας του ’50 (δηλαδή είκοσι περίπου χρόνια νωρίτερα απ’ ότι αναφέρει το έντυπο του Ιδρύματος) πράγματι μια μυστική επιστημονική ομάδα είχε την έδρα της στο Ονγκς Χατ. Εξάλλου, από κάποια άλλα έργα και την περιγραφή τους που συνοδεύει τη μυστική λίστα, φαίνεται πως πέρα από την ομάδα αυτή, υπήρχαν δύο ακόμη σύγχρονοι πυρήνες: ο ένας στην Καλιφόρνια κι ο άλλος (-…απ’ όλα τα μέρη της γης-) στην Ιάβα της Ινδονησίας, με ηγέτη κάποιον Δρα. Πακ Χαρτζιάντο, που μάλιστα λέγεται πως είχε καταφέρει ταυτόχρονα, αν όχι νωρίτερα, να πετύχει το προσδοκώμενο αποτέλεσμα!…

Τόσο στις περιπτώσεις των ομάδων της Αμερικής, όσο και της Ινδονησίας, οι κόσμοι στους οποίους οι πρωτοπόροι εξερευνητές διείσδυσαν ήταν ακατοίκητοι, αλλά, ενώ η πλευρά της Αμερικής βρέθηκε σ’ έναν πρωτόγονο και άγριο καταπράσινο κόσμο, αντίθετα, οι ταξιδιώτες από την Ιάβα, εξερεύνησαν μια πανάρχαια πόλη, που ονόμασαν «Ουρκάλυα» (Hurqalya), μια πόλη εγκαταλειμμένη, με ερείπια αγνώστων τεχνοτροπιών και με περιγραφές που θυμίζουν έντονα τις έρημες ονειρικές πόλεις όπου κάποτε περπάτησε ο Ράντολφ Κάρτερ (ένας ήρωας πολλών διηγημάτων του Λάβκραφτ), αναζητώντας τους Ξεχασμένους Θεούς. Άλλωστε το ίδιο το Λαβκραφτικό ερώτημα τίθεται κι εδώ. Που πήγαν αυτοί που άφησαν τα ίχνη αυτού του πολιτισμού;

Κάποιοι από την ομάδα της Ινδονησίας εικάζουν, ότι οι αρχαίοι αυτοί «Λεμούριοι» χάθηκαν πέρα από τα γνωστά σύμπαντα, ή ταξίδεψαν σε κάποιον άλλο χρόνο, μπροστά, ή ακόμα και πίσω, δημιουργώντας τον ανθρώπινο πολιτισμό. Κάποιοι άλλοι μιλούν για «φαντάσματα», ή παρουσίες που φαίνεται να στοιχειώνουν τους άγνωστους ακόμα κόσμους. Σε κάποια πρόσφατη συνέντευξη του Μάθενυ στη συγγραφέα Αλεξάνδρα Μπρους αναφέρεται ότι έχει ήδη πραγματοποιηθεί επαφή μεταξύ ταξιδευτών και Αρχαίων…

Τι απ’ όλα αυτά είναι αλήθεια και τι όχι;
Είναι μάλλον δύσκολο να πει κανείς! Σε μια δεκαετία περίπου ζωής στο διαδίκτυο, η ιστοσελίδα του Μάθενυ έχει προκαλέσει την απορία που έκτοτε έχει απασχολήσει πολυάριθμα γκρουπ συνομιλητών: Είναι δυνατόν η ιστορία που διαφαίνεται να είναι πραγματική; Κατάφερε λοιπόν στ’ αλήθεια ο άνθρωπος να διακτινίζεται σαν τον Δρα. Σποκ στο Έντερπράϊζ και με τέτοια άνεση να ταξιδεύει ανάμεσα στους κόσμους, ή μήπως όλα αυτά δεν είναι τίποτε άλλο παρά μόνο μια κακόγουστη (ή καλόγουστη) φάρσα; Δεν είναι λίγοι αυτοί που προσπάθησαν να δώσουν απάντηση σ’ αυτό. Εκείνοι που σκοντάφτουν πάνω στην ιστοσελίδα του Μάθενυ για πρώτη φορά –ή τουλάχιστον, οι ήδη μια φορά «καμένοι»- ισχυρίζονται ότι πίσω απ’ όλα αυτά κρύβεται η ομάδα του …Blair Witch!

Οι περισσότεροι βέβαια στη συνέχεια μαγεύονται από το μέγεθος των αποκαλύψεων, και καταλήγουν να καταδύονται σχεδόν εκστασιασμένα στα βαθύτερα links, αναζητώντας ολοένα και πιο απόρρητες πληροφορίες. Μια ελαφρά πιο σχολαστική μελέτη των δεδομένων, εμφανίζει κάποια κενά, που πάντως θα μπορούσαν εύκολα να ‘χουν συγκαλυφθεί, ενώ σε ορισμένα σημεία η αίσθηση της «κατασκευασμένης» πληροφορίας, είναι ιδιαίτερα έντονη – ίσως όμως να πηγάζει από τη διαρκή αίσθηση καχυποψίας, που ακολουθεί σαν πιστό σκυλί τον αρχικά ανυποψίαστο περιστασιακό επισκέπτη, κατά τη σταδιακή του μεταμόρφωση σε αδηφάγο κυνηγό απαγορευμένων πληροφοριών.

Το ότι κάποιες απ’ αυτές τις πληροφορίες είναι σκάρτες, δε σημαίνει ότι η ιστορία είναι αναληθής. Κι απ’ την άλλη πάλι, τόσο ο Κράντστον όσο και ο Μάθενυ, συχνά επιμένουν ότι πολλά από τα ονόματα που αναφέρονται στον κατάλογο δεν είναι πραγματικά και προειδοποιούν πως υπάρχουν και ορισμένες ανακριβείς πληροφορίες-παγίδες μέσα σ’ αυτές τις σελίδες. Κάποιοι παρ’ όλα αυτά επιμένουν να κατηγορούν ευθέως τον Μάθενυ ως μυθοπλάστη κι απατεώνα –οπότε σ’ αυτή την περίπτωση ο Τζόζεφ Μάθευνυ διεκδικεί τον τίτλο του δημιουργού του πρώτου «δια-δικτυακού μύθου» (κάτι αντίστοιχο των «αστικών μύθων»)!

Τι συμβαίνει επιτέλους με την Ινκουναμπούλα, την ιστορία που έχει σχολιαστεί από πολλά περιοδικά του χώρου, έχει γίνει αφορμή να φιλοξενηθεί ο Μάθενυ στην έγκυρη εκπομπή Coast to Coast, έχει εμπνεύσει ένα μυθιστόρημα του Stefan Craig, με θέμα και ομώνυμο τίτλο, το Ονγκς Χατ, αναμφισβήτητα έχει επηρεάσει (και έχει επίσης επηρεαστεί από) ταινίες όπως το the Matrix, ή το λιγότερο γνωστό Frequency, ενώ ήδη ολοκληρώνεται το αμφίδρομο φιλμ με τίτλο Ong’s Hat, που θα κυκλοφορήσει σε dvd-rom από την εταιρία immersion;

Μια σοβαρή ερευνητική ομάδα επιστημόνων, που μάλιστα αυτοτιτλοφορείται ως η «αληθινή ομάδα της θεωρίας Ινκουναμπούλα», ορκίζεται …αντιμαθενική και παρουσιάζει μια συνέντευξή του, στην οποία ο ίδιος παραδέχεται ότι είναι οπαδός της δημιουργίας ψευδοσυνωμοσιών. Αλλά είναι τόσο περίεργα όλα αυτά. Ο Μάθενυ, που ποτέ δεν λάνσαρε τον εαυτό του ως «υπερ-ήρωα» (αυτοί άλλωστε ταιριάζουν μόνο σε μυθιστορήματα) έχει ήδη παραδεχτεί πως κάποια στιγμή ο κλοιός γύρω του είχε σφίξει τόσο πολύ, που υπό την άμεση απειλή της ζωής του, αναγκάστηκε να αποκηρύξει δημόσια την ιστορία ως φάρσα, προκειμένου να θολώσει τα νερά εκείνων που τον καταδίωκαν.

Το παράδοξο είναι πως κι αυτοί ακόμα που κατηγορούν τον Μάθενυ ως «τσαρλατάνο» και μυθομανή, εντούτοις υποστηρίζουν ακράδαντα ότι τόσο τα έργα που περιλαμβάνονται στον κατάλογο (τουλάχιστον κατά το μεγαλύτερο μέρος τους), όσο κι οι περισσότερες πληροφορίες που δίνονται μέσα απ’ τη σελίδα του, είναι πραγματικές και πως το «αλλοκοσμικό» ταξίδι είναι δυνατό, μέσα από την θεωρία των «Πολλών Κόσμων», ένα από τα πολλά παρακλάδια – ερμηνείες της Κβαντικής Μηχανικής. Άλλωστε πολλά από τα έργα του θρυλικού καταλόγου, σήμερα πλέον κυκλοφορούν και πάλι ελεύθερα από τα μεγαλύτερα ηλεκτρονικά βιβλιοπωλεία (η γνωστή σύγχρονη μέθοδος συγκάλυψης της αξίας ενός έργου: αντί να το απαγορεύεις και να κάνεις τους πάντες να το αναζητούν, το αφήνεις ελεύθερα να κυκλοφορήσει, …ανάμεσα σε εκατοντάδες χιλιάδες άλλα, οπότε περνάει απαρατήρητο).

Έργα όπως αυτά του εισηγητή του όρου «Κβαντικό Τάντρα», Νικ Χέμπερτ, που εκτός των άλλων παρουσιάζεται ως ο πρώτος σύνδεσμος μεταξύ του Μάθενυ και του Κράντστον! Δύο απ’ τα σημαντικότερα έργα της Ινκουναμπούλα, είναι τα Quantum Reality (1986) (ένας αρκετά πλήρης οδηγός για τις επικρατέστερες κβαντικές θεωρίες και την σχέση τους με την πραγματικότητα) και Alternate Dimensions (1989), που επίσης έγραψε ο Χέμπερτ με το ψευδώνυμο του μεγάλου σουφιστή, Jabir Ibn Hayyan, και για το οποίο ο Έμορυ Κράντστον ισχυρίζεται πως ο ίδιος αναγκάστηκε να κλέψει το πρωτότυπο έργο, απ’ τα γραφεία του εκδοτικού οίκου που είχε αναλάβει να το «θάψει» αντί να το κυκλοφορήσει!

Εξίσου σημαντικό έργο για την κβαντική, θεωρείται το Parallel Universes: The search for other worlds (1988) του Φρεντ Άλαν Γουλφ (Νο 1 της λίστας), ενώ η αποκάλυψη της συνωμοσίας, που θέλει να διατηρήσει μυστική την κατάκτηση των διασυμπαντικών ταξιδιών, κυρίως αποδίδεται στο Escape from Earth Prime! (1986) του φερόμενου ως μετέπειτα αγνοούμενου Χάρολντ Μπάλκομπ. Ο ίδιος νωρίτερα είχε επίσης γράψει το Drug Lords From The Hollow Earth (όπου ισχυριζόταν πως η κοκαϊνη και το LSD, δόθηκαν στη CIA από τους …Ντέρος της Κούφιας Γης, δια μέσου της ναζιστικής βάσης της Ανταρκτικής).

Αξίζει φυσικά να σημειωθεί ότι και δύο ακόμη ονόματα που αναφέρονται στις σελίδες της Ινκουναμπούλα, σχετίζονται και με το ζήτημα της Κούφιας Γης. Ο μαθηματικός Ρούντυ Ρούκερ, τους οποίου το έργο The Cat Was Alive, But Looked Scared As Hell (1989) (αναφορικά με τον κβαντικό γρίφο που αναρωτιέται αν η διάσημη γάτα του Σρέντιγκερ, κατά την έξοδό της από το κουτί, θα είναι ζωντανή ή νεκρή) καταλαμβάνει τον αριθμό 21 στη λίστα, αλλά ο Ρούκερ την ίδια εποχή έγραφε και το μυθιστόρημα The Hollow Earth, στο οποίο κάποια στιγμή ο πρωταγωνιστής Έντγκαρ Πόε, έρχεται πρόσωποι με πρόσωπο με τον Έντγκαρ Πόε-2, σε μια Γη-2, όπου περνάει δια μέσου της Κούφιας Γης!

Ομοίως και ο Χακίμ Μπέυ, σύγχρονος εκπρόσωπος της Moorish Othodox Church, του οποίου το όνομα έχει συνδεθεί με την ιστοσελίδα του Μάθενυ, έχει επίσης γράψει μια μελέτη με θέμα την Κούφια Γη. Όμως είναι φυσικό αυτές οι θεωρίες διασταυρώνονται, αφού τουλάχιστον μια πτυχή της Κούφιας Γης, σχετίζεται άμεσα με την ύπαρξη «Πυλών» σε υπόγειους χώρους (ιερά σπήλαια, ονειρομαντεία, νεκρομαντεία, κλπ…) που επιτρέπουν την επικοινωνία ανάμεσα σε παράλληλα σύμπαντα. Σας θυμίζω δε την συχνή παρουσία των παράξενων λίθινων «ομφαλών», σ’ αυτούς ακριβώς τους χώρους, εκείνων των πανάρχαιων σκουρόχρωμων πλίνθων, με τα αινιγματικά πλέγματικά σκαλίσματα, ωοειδούς σχήματος!…

Και βέβαια μπορεί τελικά τα «Κοσμικά Αυγά» να ήταν γνωστά από την αρχαιότητα, όμως σύμφωνα με νεώτερες αποκαλύψεις του Έμορυ Κράντστον, η τεχνολογία μετά την σφαγή τους Ονγκς Χατ δεν σταμάτησε να εξελίσσεται. Έτσι τα ταξίδια χωρίς Αυγά έχουν ήδη αρχίσει να πραγματοποιούνται, ενώ κάποιες (φυλασσόμενες) Πύλες σε συγκεκριμένα μέρη του πλανήτη είναι πλέον μονίμως ανοικτές, ώστε να επιτρέπουν το πέρασμα ακόμα και αμύητων επισκεπτών.

Όλα αυτά ίσως φαντάζουν εξωπραγματικά, σαν ένα περίτεχνα σχεδιασμένο σενάριο, όμως μήπως είναι πρώτη φορά που ακούμε κάτι τέτοιο;… Που βρίσκονται όλες αυτές οι Μυστικές Πόλεις των Θεών, οι Μαγικοί Τόποι της Μυθολογίας ο mundus imaginalis των αποκρυφιστών; …Που είναι η Άσγκαρντ του Βορρά, οι Νήσοι των Μακάρων και τα Ηλύσια πεδία των αρχαίων Ελλήνων, η αγέραστη Τιρ’να Ν’Ουγκ των Κελτών, η Ουράνια και Γήινη Σαμπάλα των βουδιστών; Που είναι ο Παράδεισος των χριστιανών; Στο εσωτερικό της γης; Σε κάποιο άλλο πλανήτη; Σε μιαν άλλη διάσταση;

Ο Γάλλος ερευνητής Ζακ Μπεργκιερ, στο δυσεύρετο σήμερα βιβλίο Visa Pour Une Autre Terre (1974, αγγλικός τίτλος: Secret Doors Of the Earth), αναφέρει ότι κάποιος ανταποκριτής του μέσα από Κέντρο Διαστημικών Ερευνών της Αμερικής, το Μάιο του 1970, του έκανε μια συναρπαστική αποκάλυψη. Από 250,000 φωτογραφίες της Γης που πάρθηκαν σε μια συγκεκριμένη περίοδο από δορυφόρο, μόλις σε ….μία απεικονίζονταν ίχνη ανθρώπινης δραστηριότητας!!!

Το ίδιο γεγονός κάπου αλλού επιβεβαιώνει κι ο Άρθουρ Κλαρκ, αλλά ούτε η NASA το αρνήθηκε, που μάλιστα κυκλοφόρησε σχετικό έντυπο με τον τίτλο Are There Traces of Life on Earth? Αυτές οι φωτογραφίες, είναι αναμφισβήτητα πραγματικές και ούτε λίγο, ούτε πολύ, φαίνεται ότι απλά αποκαλύπτουν έναν άλλο γήινο κόσμο, όπως παρουσιάζεται από ένα άλλο οπτικό πεδίο, μέσα από μια άλλη ίσως διάσταση! Για να εξηγήσει ο Μπέργκιέρ το φαινόμενο, μας παραπέμπει στο μοτίβο που μαθηματικοί ονομάζουν «επιφάνειες Ρήμαν» (Riemann Surfaces).

Πρόκεται για επιφάνειες που εμφανίζονται σε πολλά στρώματα, που δεν βρίσκονται το ένα πάνω ή κάτω απ’ το άλλο, αλλά καταλαμβάνουν τον ίδιο ακριβώς χώρο, με την θέση της κάθε επιφάνειας να καθορίζεται από κάποιες κοινές σταθερές και μια πολύπλοκη μεταβλητή. Αν, για παράδειγμα, εστιάσουμε στο μέρος του Πλανητικού μας Συστήματος που βρίσκεται η Γη, και παραβλέποντας τους εξωγενείς παράγοντες, αν θεωρήσουμε ότι ο χώρος της Γης προσδιορίζεται από τις τρεις γνωστές διαστάσεις (σταθερές) και την μεταβλητή του χρόνου, τότε δύο ή περισσότερες φωτογραφίες της Γης, τραβηγμένες σε διάφορες χρονικές περιόδους, θα παριστάνουν επιφάνειες Ρήμαν.

Όλα αυτά τα στρώματα (ας πούμε, η Γη-1959, η Γη-2001, κ.οκ….) καταλαμβάνουν τον ίδιο ακριβώς χώρο, χωρίς ωστόσο να συναντιούνται ποτέ. Ας πούμε τώρα ότι ο χρόνος είναι επίσης μια σταθερή, ότι δηλαδή οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν συνεχόμενα και με αμελητέα διαφορά η μια με την άλλη (όπως άλλωστε συνέβη το Μάιο του 1970), κι ωστόσο οι δύο –ή περισσότερες- επιφάνειες, αν και εντελώς διαφορετικές μεταξύ τους, εξακολουθούν φαινομενικά να καταλαμβάνουν τον ίδιο χώρο (η Γη που ξέρουμε και η Γη-2, που εμφανίστηκε στις 249.999 φωτογραφίες)…Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει κάποια άλλη άγνωστη διάσταση, που λειτούργησε και λειτουργεί ως ρυθμιστική παράμετρος!

Εντάξει, σταματώ. Νομίζω ότι όλα αυτά περί φυσικής και μαθηματικών θα γυρίζουν τώρα για λίγο στο κεφάλι σας, δίνοντάς σας μια περίεργη αίσθηση déjà vu (μάλλον δεν είναι τίποτα παραπάνω από μια μακρινή ανάμνηση, από τις ξορκισμένες εποχές των μαθητικών σας χρόνων). Ελπίζω να μη σας μπέρδεψα. Και προς Θεού …μη φανταστείτε ότι επιδιώκω να σας πείσω ότι είμαι κανένας «ειδήμων» στα μαθηματικά, αντίθετα, ομολογώ ότι γνωρίζω ελάχιστα για το θέμα. Ούτε πιστεύω ότι χρειάζεται κανείς να κάνει διατριβή στις θετικές επιστήμες, προκειμένου να κατανοήσει τη δυνατότητα ύπαρξης παράλληλων κόσμων. Νομίζω ότι απλά αρκεί να μπορεί κανείς να δει τα πράγματα με μια πιο ευρεία αντίληψη, με μια… «Μη-Ευκλείδεια Γεωμετρία», όπως θα ‘λεγε κι ο Χάουαρντ Φίλλιπς Λαβκραφτ…

Θες να κάνεις τα ίδια λάθη με τους γονείς σου;

Η γονεϊκή μας συμπεριφορά χτίζεται πριν αποκτήσουμε συνείδηση. Η άδηλη μας μνήμη γνωστή ως ασυνείδητη μνήμη τίθεται σε λειτουργία τη στιγμή της γέννησης.
 
Η άδηλη μνήμη δεν εμπεριέχει την ανάκληση της μνήμης, ωστόσο, συμπεριλαμβάνει την σωματική μνήμη. Στην άδηλη μνήμη δεν εμπλέκεται ο ιππόκαμπος. Ο ιππόκαμπος είναι υπεύθυνος για την κωδικοποίηση της μακροπρόθεσμης μνήμης του ανθρώπου.
 
Συνθέτοντας ιστορίες από τη ζωή μας κατανοούμε καλύτερα το πως ζήσαμε κάποια γεγονότα. Σε όλη μας τη ζωή θα ακούσουμε πολλές ιστορίες και θα αφηγηθούμε άλλες τόσες. Οι αυτοβιογραφικές αφηγήσεις μας βοηθούν να ανακαλύψουμε το νόημα της ζωής μας. Ο τρόπος που αφηγούμαστε την ζωή μας αποκαλύπτει αν και κατά πόσο έχουμε κατανοήσει τη ζωή μας. Μεγάλη σημασία έχει αυτό το βίωμα που έρχεται στην επιφάνεια όταν μιλάμε για όσα μας έχουν συμβεί. Αν την ώρα που διηγούμαστε μια προσωπική ιστορία που βιώσαμε νιώθουμε ένα κόμπο στον λαιμό και ένα σφίξιμο στο στομάχι ενδεχομένως αυτό να σημαίνει πως αυτό που διηγούμαστε δεν το έχουμε ξεπεράσει. Συνήθως η επαναδιήγηση μιας δύσκολης προσωπικής εμπειρίας ξανά και ξανά μειώνει την ένταση του συναισθήματος μας, βοηθά τον εγκέφαλο μας να επεξεργαστεί νοητικά το βίωμα και μας βοηθά να βγούμε από το γνωστικό και συναισθηματικό αδιέξοδο.

Οι ιστορίες που αφηγούμαστε δεικνύουν το πώς και το πόσο το παρελθόν μας έχει διαμορφώσει το τώρα μας. Το γλωσσικό στυλ αφήγησης, η έμφαση που δίνουμε, η γλώσσα του σώματος την ώρα της αφήγησης αποκαλύπτουν το πως κατανοούμε τον εαυτό μας και τον κόσμο. Ο τρόπος που βιώσαμε κάποια γεγονότα, οι αντιδράσεις της οικογένειας μας σε αυτά τα βιώματα, ο βαθμός που αυτά τα βιώματα καθόρισαν την ζωή μας συνθέτουν τον τρόπο που συμπεριφερόμαστε.
 
Ωστόσο αν δεν έχουμε συναισθηματική επίγνωση δυσκολευόμαστε να καταλάβουμε πως η συμπεριφορά μας είναι λανθασμένη. Κάθε φορά που πνιγόμαστε από σφόδρα συναισθήματα ή βυθιζόμαστε σε ανομολόγητες μνήμες οδυνηρών γεγονότων ή ανείπωτων απωλειών απλά επαναβιώνουμε ανεπεξέργαστα παλιά τραύματα. Όταν τα παιδικά τραύματα γράφουν την ιστορία της ζωής μας είναι προφανές πως εμείς απλά λειτουργούμε σαν συνεχιστές ακατανόητων, για μας, διαγενεακών λαθών.
 
Θέλετε να επαναλάβετε τα λάθη των προγόνων σας; Θέλετε να δείτε την ζωή των γονιών σας σε επανάληψη;
 
Αν όχι, γνωρίστε τον εαυτό σας! Παρατηρήστε την συμπεριφορά σας, τις αντιδράσεις σας, καταγράψτε όσα αισθάνεστε, ακολουθήστε την διαδρομή των σκέψεων σας!

Ρητορεία και ρητορική: Η σοφιστική κίνηση

Μέχρι την εποχή που εκδηλώνεται στον ελλαδικό χώρο η εκπαιδευτική επανάσταση που είναι γνωστή ως «σοφιστική κίνηση», η Ελλάδα δεν είχε γνωρίσει άλλους παιδαγωγούς από τους προπονητές αγώνων, τους αρχιτεχνίτες εργαστηρίων και τους απλούς δασκάλους του αλφάβητου. Από τα μέσα όμως του 5ου αι. π.Χ. αναπτύσσεται -κυρίως στην Αθήνα, που μετά τους Περσικούς Πολέμους αναδεικνύεται σε κυρίαρχη ελληνική δύναμη- μια νέα εκπαιδευτική τάση με πρωταγωνιστές άνδρες ευφυείς και εύγλωττους, τους σοφιστές. Η σοφιστική κίνηση στηρίζεται βέβαια σε μια πλούσια πνευματική παράδοση, κυρίως αυτή των προσωκρατικών φιλοσόφων, με την οποία βρίσκεται σε κριτικό διάλογο. Οι καινοτομίες των σοφιστών και οι πρωτότυπες θέσεις τους γεννιούνται μέσα από αυτή τη γόνιμη αντιπαράθεση.
 
Είναι αλήθεια πως ό,τι γνωρίζουμε για το κίνημα των σοφιστών το οφείλουμε σε ελάχιστα αποσπάσματα και κυρίως σε δοξογραφικές καταγραφές, στοιχεία που έχουν μάλλον περιορισμένο κύρος, για να μπορεί κανείς να τα αντιτάξει στις γοητευτικές, αλλά μάλλον παραπλανητικές, σατιρικές εικόνες της αρχαίας κωμωδίας και στην αρνητική εντύπωση που προκαλεί η επικριτική παρουσίαση αυτών των ανδρών από τον Πλάτωνα. Πάντως, στις δημηγορίες του Θουκυδίδη, που απεικονίζουν τα είδη των επιχειρημάτων που ήταν σε χρήση τον πέμπτο αιώνα, αποτυπώνονται πιθανόν και οι τεχνικές των σοφιστών. Είναι όμως πολύ δύσκολο, αν είναι γενικά δυνατό, να σχηματίσουμε μια ιστορικά ακριβή εικόνα για τη συγκεκριμένη πνευματική κίνηση.
 
Μπορεί ο σύγχρονος όρος σοφιστής να έχει, κυρίως στον προφορικό λόγο και στη σκιά της αντίληψής του από τον Πλάτωνα, αρνητική σημασία, αφού χαρακτηρίζει μειωτικά εκείνον που χρησιμοποιεί λογικά παιχνίδια που παγιδεύουν τον συνομιλητή σε αναληθή συμπεράσματα (σοφιστείες), στην αρχαιότητα όμως ο ίδιος όρος σημαίνει καταρχήν αυτόν που κατέχει σε βάθος τη σοφία ή μια τέχνη, επομένως τον επιδέξιο και ευφυή άνθρωπο· επιπλέον, τον συνετό πολιτικό. Ο Ηρόδοτος χρησιμοποιεί τον όρο για μάντεις (2.49), ο Πίνδαρος για ποιητές (Ἴσθμια 5.36), κάποιοι δραματικοί ποιητές για μουσικούς (βλ. π.χ. Ευριπίδη, Ρῆσος 924). Ωστόσο, από την εποχή του Πλάτωνα και μετά, ο όρος σημαίνει τον δάσκαλο της ρητορικής, της γραμματικής, της πολιτικής, κάποτε όμως και των μαθηματικών, της μουσικής και της αστρονομίας, όπως και των φυσικών επιστημών, που αμείβεται κατά κανόνα αδρά για τις παραδόσεις του (Ξενοφών, Ἀπομνημονεύματα 1.6.13). Παιδεύειν ἀνθρώπους είναι εξάλλου ο ορισμός που δίνει στο έργο των σοφιστών, κατά τον Πλάτωνα, ο Πρωταγόρας, ένας από τους σημαντικότερους εκπροσώπους του κινήματος (Πρωταγόρας 317b4-5). Ο σοφιστής οφείλει μάλιστα να είναι σε θέση να μιλά για το καθετί με τρόπο πειστικό και αποτελεσματικό, συνθήκη που προϋποθέτει εντυπωσιακή ευρυμάθεια ακόμη και σε τομείς που απέχουν από τη ρητορική ή την εριστική - ο Ιππίας ο Ηλείος, για παράδειγμα, φημιζόταν για την πολυπραγμοσύνη του και την ιδιαίτερη αγάπη του για τις μαθηματικές τέχνες, την αριθμητική, τη γεωμετρία, την αστρονομία.
 
Η σοφιστική κίνηση γεννήθηκε μαζί με τη ρητορική. Και οι δύο συνδέονται χρονικά και αιτιακά με συνθήκες επαναστατικών αλλαγών: η ρητορική με την ανατροπή του πολιτικού καθεστώτος της τυραννίας· η σοφιστική κίνηση με τον κλονισμό των πολιτικών και ιδεολογικών δομών της αριστοκρατίας και επιπλέον με την ισχυρή αμφισβήτηση των παραδοσιακών κοινωνικών και θρησκευτικών αντιλήψεων. Απέναντι στον πολιτισμό, τη γλώσσα, τη θρησκεία, το κράτος, την ηθική, το δίκαιο, την κοινωνία οι σοφιστές υιοθετούν στάση κριτική. Έτσι προωθούν μέσα στον 5ο αι. π.Χ. τη σκέψη για ηθικές και πολιτικές έννοιες που απασχολούν αυτή την εποχή τους διανοητές -όπως προκύπτει από την ιστοριογραφία του Θουκυδίδη αλλά και τους διαλόγους του Πλάτωνα-, με τρόπο πρωτόγνωρο. Παράλληλα υπηρετούν τις νέες ανάγκες: υπόσχονται -ως μεταλαμπαδευτές μιας ανώτερης παιδείας- ότι μπορούν να διδάξουν όποιον το επιθυμεί -και, φυσικά, είναι σε θέση να εξασφαλίσει τα δίδακτρα των μαθημάτων, συχνά ιδιαιτέρως υψηλά- πώς να αναδειχθεί, αξιοποιώντας τους πολιτικούς θεσμούς και στηριγμένος στις πνευματικές του δυνάμεις, σε άνδρα που διαθέτει πολιτικήν ἀρετήν, σε άριστο πολίτη δηλαδή, που είναι σε θέση να διοικεί με τον καλύτερο τρόπο τα του οίκου του και τα της πόλεως. Βλ. την απάντηση του Πρωταγόρα στο ερώτημα του Σωκράτη τι θα κατακτήσει ως γνώση και τέχνη ο Ιπποκράτης μέσα από την καθημερινή συναναστροφή του με τον δάσκαλό του (Πρωταγόρας 318e5-319a2): τὸ δὲ μάθημά ἐστιν εὐβουλία περὶ τῶν οἰκείων, ὅπως ἂν ἄριστα τὴν αὑτοῦ οἰκίαν διοικοῖ, καὶ περὶ τῶν τῆς πόλεως, ὅπως τὰ τῆς πόλεως δυνατώτατος ἂν εἴη καὶ πράττειν καὶ λέγειν. (Η διδασκαλία μου σε κάνει μυαλωμένο για τις υποθέσεις του σπιτιού σου (πώς να κυβερνάς με τον καλύτερο τρόπο το νοικοκυριό σου), και για τις υποθέσεις της πολιτείας (πώς να γίνεις ασυναγώνιστος πολιτικός και στα έργα και στους λόγους).
 
Οι σοφιστές εκπαίδευαν τους μαθητές τους στη σύνθεση λόγου παρέχοντάς τους προς μίμηση υποδειγματικές ομιλίες. Για να προβάλουν την τέχνη τους και να γίνουν γνωστοί, μετακινούνταν από τόπο σε τόπο και έδιναν διαλέξεις (ἐπιδείξεις) είτε στις πόλεις όπου αποφάσιζαν να εγκατασταθούν είτε σε κάποιο πανελλήνιο ιερό. Σε αυτά τα μέρη συνέρρεαν Έλληνες από διάφορες περιοχές στο πλαίσιο των εορτών που διοργανώνονταν εκεί. Οι λόγοι των σοφιστών είχαν τον χαρακτήρα επιμελημένων ή αυτοσχέδιων ομιλιών. Οι ομιλητές μιλούσαν με ύφος ειδικού, παίρνοντας επίσημη στάση. Εκφωνούσαν τους λόγους τους από υψηλό βάθρο, φορώντας μάλιστα τα θριαμβικά ρούχα των ραψωδών. Η εμφάνιση αυτή είναι βέβαιο ότι εντυπωσίαζε τους νέους και ερέθιζε τις φιλοδοξίες τους - αντίδραση απολύτως ευπρόσδεκτη γι' αυτούς τους πρώτους «εμπόρους» της γνώσης.
 
Στις εξειδικευμένες εκτενείς διαλέξεις τους ανέπτυσσαν το θέμα τους με βάση γενικές κρίσεις και τα δεδομένα της εμπειρίας. Αξιοποιούσαν μάλιστα ρητορικά σχήματα και χρησιμοποιούσαν λεξιλόγιο αρκετά εξεζητημένο. Τα λογικά άλματα κάθε άλλο παρά αποκλείονταν, όπως άλλωστε και η χρήση όρων και εννοιών που φαίνεται να συγγενεύουν σημασιολογικά σα να πρόκειται για συνώνυμα, δεν έχουν όμως στην πραγματικότητα ακριβώς το ίδιο λογικό εύρος.
 
Στις μεθόδους των σοφιστών συγκαταλέγονταν εξάλλου ο μύθος και η ερμηνεία ποιημάτων. Ο μύθος βέβαια, που χρησιμοποιείται κιόλας στον Όμηρο για να ενισχύσει την πειθώ του λόγου (Ἰλιάς, Ι 529-600, μύθος του Μελέαγρου· Ω 602-618, μύθος της Νιόβης), αναμφίβολα μέσο τέρψης του αναγνώστη-ακροατή, παρουσιάζει σοβαρά μειονεκτήματα ως όργανο λογικής διερεύνησης ενός ζητήματος, αφού στηρίζεται στην εμπειρία και στην απλούστευση. Ωστόσο, είναι βέβαιο ότι οι σοφιστές κατέβαλαν σοβαρή προσπάθεια, για να περιορίσουν αυτές τις αδυναμίες. Ο ποιητικός λόγος εξάλλου, λόγος συγκινησιακός, συχνά μεταφορικός, και ως εκ τούτου σκοτεινός, δεν μπορεί να θεωρηθεί το πλέον αξιόπιστο μέσο αναζήτησης της αλήθειας.
 
Από τον 4ο αι. π.Χ. οι μέχρι τότε μετακινούμενοι σοφιστές ιδρύουν σχολές με σταθερή έδρα, μεταξύ των οποίων αναπτύσσεται σκληρός ανταγωνισμός.
 
Οι σημαντικότεροι εκπρόσωποι αυτής της πνευματικής κίνησης είναι ο Γοργίας ο Λεοντίνος, ο Θρασύμαχος ο Χαλκηδόνιος, ο Πρόδικος ο Κείος, ο Πρωταγόρας ο Αβδηρίτης, ο Ιππίας ο Ηλείος (Κικέρων, Brutus 8.30, Κοϊντιλιανός, Institutio oratoria 3.1.8-13). Ανάμεσά τους εξέχουσα θέση κατέχουν ο Γοργίας και ο Πρωταγόρας.
 
Πρωταγόρας - Δισσοί λόγοι
 
Ο πρώτος σοφιστής που κατά την παράδοση πρόσφερε διδασκαλία επί πληρωμή ήταν ο Πρωταγόρας (Πλάτων, Ἱππίας Μείζων 282d4-5). Γεννήθηκε στα Άβδηρα, την πατρίδα του Δημόκριτου, πιθανότατα όχι μετά το 490, και πέθανε γύρω στα 420 (ίσως σε ναυάγιο κατά τη φυγή του προς τη Σικελία ύστερα από την καταδίκη του στην Αθήνα για ασέβεια προς τους θεούς, Διογένης Λαέρτιος, 9.55). Για τα μαθήματά του λέγεται πως ζητούσε το ποσό των 2.000 δραχμών - δύο χιλιάδες φορές το ημερομίσθιο ενός εργάτη! Αν και συνήθιζε να μετακινείται από πόλη σε πόλη, έμεινε για μεγάλα χρονικά διαστήματα στην Αθήνα, όπου απέκτησε ιδιαίτερα μεγάλη φήμη και απήλαυσε τη δημόσια αναγνώριση. Μάλιστα με εντολή του Περικλή συνέταξε στα 444/443 τη νομοθεσία της πανελλήνιας αποικίας των Θουρίων στη Σικελία (Διογένης Λαέρτιος, 9.50).
 
Στον ομώνυμο πλατωνικό διάλογο ο Πρωταγόρας αναγνωρίζει ως κύριο έργο των σοφιστών την εκπαίδευση των πολιτών (Πρωταγόρας 317b4-5). Σύμφωνα με την ίδια πηγή, στόχος της διδασκαλίας του ήταν να κατακτήσουν οι μαθητές του την πολιτική αρετή, ώστε να σκέφτονται σωστά και να δρουν άριστα ως ιδιώτες και ως πολίτες (318a6-9, 318e5-319a2:
 
τὸ δὲ μάθημά ἐστιν εὐβουλία περὶ τῶν οἰκείων, ὅπως ἂν ἄριστα τὴν αὑτοῦ οἰκίαν διοικοῖ, καὶ περὶ τῶν τῆς πόλεως, ὅπως τὰ τῆς πόλεως δυνατώτατος ἂν εἴη καὶ πράττειν καὶ λέγειν., «Η διδασκαλία μου σε κάνει μυαλωμένο για τις υποθέσεις του σπιτιού σου (πώς να κυβερνάς με τον καλύτερο τρόπο το νοικοκυριό σου), και για τις υποθέσεις της πολιτείας (πώς να γίνεις ασυναγώνιστος πολιτικός και στα έργα και στους λόγους»).
 
Σε κάθε περίπτωση η φράση που του αποδίδεται πάντων χρημάτων μέτρον ἐστὶν ἄνθρωπος, τῶν μὲν ὄντων ὡς ἔστιν, τῶν δὲ οὐκ ὄντων ὡς οὐκ ἔστιν («ο άνθρωπος αποτελεί το μέτρο που κρίνει το καθετί, γι' αυτά που υπάρχουν ότι υπάρχουν, ενώ γι' αυτά που δεν υπάρχουν ότι δεν υπάρχουν» (DK 80 B 1 = Σέξτος Εμπειρικός, Πρὸς Μαθηματικούς 7.60 (Πρὸς Λογικούς 1.60), Πλάτων, Θεαίτητος 151e9-152a4· η φράση αποδίδεται στα λατινικά με την επιγραμματική διατύπωση homo mensura), τον κάνει να προβάλλει ως εκπρόσωπος ενός «σχετικιστικού ανθρωπισμού». (Η φράση αυτή εμφανιζόταν στην αρχή του έργου Καταβάλλοντες (λόγοι) (διερευνήσεις και αντίκρουση παλαιότερων λανθασμένων κρίσεων και θέσεων). Βεβαίως, ήδη ο Ξενοφάνης ο Κολοφώνιος (περ. 570-467 π.Χ.) είχε υποστηρίξει ότι δεν υπάρχει αντικειμενική γνώση, ότι η γνώση είναι μόνο υποκειμενική και στηρίζεται στην υπόθεση (DK 21 B 34).
 
Ο ίδιος πάντως ανέδειξε σε ακρογωνιαίο λίθο του ἐπαγγέλματός του (της τέχνης του) την αρχή τὸν ἥττω λόγον κρείττω ποιεῖν (την παρουσίαση μιας ανίσχυρης θέσης -του κατώτερου επιχειρήματος- ως ισχυρής και πειστικής), που στηρίζεται στο ευλογοφανές (τò φαινόμενον εἰκός) (Αριστοτέλης, Ῥητορική 2.1402a23-28) και είναι ιδιαίτερα σημαντική για τη δικανική ρητορεία. (  Ο Αριστοφάνης παρουσιάζει στις Νεφέλες του (1038-1040) τον Ἄδικον Λόγον να αποδίδει την πατρότητα του υποτιμητικού χαρακτηρισμού του ίδιου ως ἥττονος λόγου στους φιλοσόφους (φροντισταί), γιατί, όπως ισχυρίζεται ο ίδιος, «ήταν ο πρώτος που τόλμησε να μιλήσει ενάντια στους νόμους και τη δικαιοσύνη».) Λέγεται άλλωστε πως ήταν ο πρώτος που δίδαξε ότι μπορεί κανείς να πραγματευτεί κάθε θέμα τόσο από τη θετική όσο και από την αρνητική του πλευρά, να το επαινέσει και να το ψέξει. Μάλιστα συνέθεσε Ἀντιλογίας/'Αντιλογικά και ανέπτυξε την «εριστική» μέθοδο συζήτησης, την αντιπαράθεση στο πλαίσιο του διαλόγου, για την οποία στηρίχθηκε στη διαλεκτική μέθοδο του Ζήνωνα του Ελεάτη. (Ο Διογένης Λαέρτιος 9.55 αναφέρει ότι ο Πρωταγόρας συνέθεσε δύο βιβλία Ἀντιλογιῶν.)
 
Στον Πρωταγόρα αποδίδονταν εξάλλου, στην εποχή του Κικέρωνα ακόμη (1ος αι. π.Χ.), οι ρητορικές πραγματεύσεις σπουδαίων θεμάτων, οι οποίες χαρακτηρίζονταν ως κοινοὶ τόποι (loci communes) (Κικέρων, Brutus 12.46).
 
To πνεύμα των Ἀντιλογιῶν φαίνεται πως ακολουθούν οι Δισσοί λόγοι, μια ανώνυμη πραγματεία που συντάχθηκε περί τα τέλη του 5ου αι. π.Χ. πιθανόν από κάποιον μαθητή του Πρωταγόρα. Το συγκεκριμένο έργο προσφέρει εξαιρετικά σύντομα παραδείγματα θεώρησης ενός θέματος από δύο αντίθετες μεταξύ τους πλευρές (ότι, π.χ., το ίδιο πράγμα είναι καλό αλλά και κακό -ανάλογα με το πρόσωπο που αφορά ή την κατάσταση αυτού του προσώπου-, τιμητικό αλλά και ατιμωτικό, δίκαιο αλλά και άδικο, ψευδές αλλά και αληθές). Οι ασθένειες, για παράδειγμα, είναι κακό για εκείνους που αρρωσταίνουν, αλλά καλό για τους γιατρούς· η νίκη είναι καλή για τους νικητές, αλλά κακή για τους ηττημένους. Εν τέλει παρουσιάζεται μέσα από παραδείγματα και η παραδοξότητα αυτής της ταύτισης (εν είδει αντιλογίας, θα έλεγε κανείς, προς την αποδοχή της): αν, για παράδειγμα, το κακό είναι το ίδιο με το καλό, τότε σε αυτόν που σου έχει κάνει μεγάλο καλό, οφείλεις μεγάλο κακό.
 
Τέτοιου είδους αντιπαραθέσεις μάς είναι άλλωστε γνωστές από τους αγώνες λόγων στις τραγωδίες του Ευριπίδη ή την ἀντιλογίαν μεταξύ Δικαίου και Ἀδίκου Λόγου στις Νεφέλες του Αριστοφάνη (961-1104). Ζεύγη αντίθετων λόγων είναι εξάλλου διάσπαρτα στις Ιστορίες του Θουκυδίδη.
 
Ο Πρωταγόρας ασχολήθηκε επιπλέον συστηματικά, όπως προκύπτει από τις αρχαίες μαρτυρίες, με θέματα γλώσσας και γραμματικής. Διέκρινε τύπους/είδη προτάσεων (εὐχωλή, ἐρώτησις, ἀπόκρισις, ἐντολή, Διογένης Λαέρτιος 9.53-54), που αντιστοιχούν σε συγκεκριμένες πράξεις λόγου (ό,τι χαρακτηρίζουν οι σύγχρονοι γλωσσολόγοι ως "Sprechakten") και διαίρεσε τα ονόματα σε τρία γένη (Αριστοτέλης, Ῥητορική 3.5.1407b6-8). Επιπλέον, μίλησε κατά μια μαρτυρία για χρονικές ενότητες (μέρη χρόνου: Διογένης Λαέρτιος, 9.52). Έτσι άνοιξε τον δρόμο για τη γλωσσική ανάλυση. Μάλιστα ο Πλάτωνας τον παρουσιάζει να αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην ερμηνεία του λόγου των ποιητών και στην κριτική της ορθότητάς του (Πρωταγόρας339a1-6). Είναι εξάλλου πιθανό ότι η ὀρθοέπεια(η ορθή χρήση των λέξεων, η ορθότητα του ύφους), στην οποία αναφέρεται στον Φαίδρο του (267c6-7), ήταν τίτλος ενός έργου του Πρωταγόρα. Από αυτήν την άποψη, θα ήταν δίκαιο να αναγνωρίσουμε στον συγκεκριμένο σοφιστή τον πρόδρομο της φιλολογίας, που, βέβαια, ως αυτόνομη επιστήμη θα γεννηθεί και θα ανθίσει πολύ αργότερα, στην Αλεξάνδρεια των ελληνιστικών χρόνων.
 
Γοργίας
 
Σύμφωνα με τον Φιλόστρατο (170 - >215 μ.Χ.) ο Γοργίας από τους Λεοντίνους (περ. 480 με 380 π.Χ.) ήταν ο «πατέρας της σοφιστικής» (Βίοι Σοφιστῶν 1.481)· ο ίδιος όμως αυτοπροσδιοριζόταν κατά τον Πλάτωνα ως ῥήτωρ (Γοργίας 449a2-8). Υπήρξε μαθητής του Εμπεδοκλή (Διογένης Λαέρτιος, 8.58, Κοϊντιλιανός, Institutio οratoria 3.1.8) και ήρθε στην Αθήνα το 427 π.Χ., στις αρχές του Πελοποννησιακού Πολέμου, ως ἀρχιπρεσβευτής της πόλης του. Δεν πετυχαίνει απλώς τη χορήγηση βοήθειας, αλλά επιπλέον καταφέρνει να εντυπωσιάσει τους Αθηναίους κυρίως με τον ανοίκειο τρόπο της ομιλίας του (Διόδωρος Σικελιώτης, Βιβλιοθήκη ἱστορική12.53.2-4). Ο ρυθμός και ο ήχος, η αισθητική πλευρά της γλώσσας, οι άλογες επιδράσεις της αποτελούσαν κύριο μέλημά του.
 
Τα λεγόμενα γοργίεια σχήματα, στοιχεία ύφους που μαγεύουν τον ακροατή, προσδίδουν στον πεζό λόγο την πνοή της ποίησης - ο Αριστοτέλης κάνει λόγο για την ποιητικήν λέξιν του Γοργία (Ῥητορική 3.1.1404a25-26)· έχουν άλλωστε ποιητική προέλευση. (Γοργίεια σχήματα μπορούμε να εντοπίσουμε στα αποσπάσματα του Αναξαγόρα, του Ηράκλειτου, του Δημόκριτου, του Παρμενίδη, του Εμπεδοκλή. Ο Γοργίας μετέφερε αυτά τα σχήματα στην περιοχή της δημόσιας ρητορείας) Οι βασικές νοηματικές ενότητες του λόγου (περίοδοι) διακρίνονται από την επανάληψη γλωσσικών δομών (ἰσόκωλα, πάρισα, παράλληλα, ἀντιθέσεις), ηχητικών στοιχείων, φθόγγων, λέξεων ή συνόλων λέξεων (παρηχήσεις, συνηχήσεις, ὁμοιοτέλευτα, ὁμοιόαρκτα). Έτσι ο Γοργίας γίνεται ο εισηγητής του έντεχνου πεζού λόγου και του ρητορικού ύφους.
 
Οι ανακαλύψεις και τα επιτεύγματά του τον οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι η δύναμη του λόγου δεν γνωρίζει φραγμούς (ως ηθικά απαράδεκτο μέσο χειραγώγησης του κοινού αναγνωρίζεται μόνο η βία) και πως αν χειρίζεται κανείς τον λόγο κατάλληλα, μπορεί να πετύχει τα πάντα (Ἑλένης ἐγκώμιον13-14). Άλλωστε, ως σχετικιστής, αναγνωρίζει στα φαινόμενα και τη δόξαν, την αντίληψη, τις θεμελιώδεις αρχές που διέπουν την ανθρώπινη ύπαρξη. Στο έργο του Περὶ φύσεως (με υπότιτλο Περί τοῦ μὴ ὄντος) φαίνεται πως υποστήριζε ότι ο πραγματικός κόσμος αποτελεί μια ψευδαίσθηση, επομένως δεν υπάρχει, και ότι εάν υπάρχει, είναι αδύνατο να τον αντιληφθούμε με τις αισθήσεις μας· επιπλέον ότι, αν μπορούσε να γίνει αντιληπτός, η γνώση όσων υπάρχουν δεν θα μπορούσε να μεταδοθεί από άτομο σε άτομο.
 
Από το έργο του σώζονται σπαράγματα αλλά και ακέραιες συνθέσεις - είναι ο πρώτος σοφιστής από τον οποίο έχουν διασωθεί ολόκληρα κείμενα. Από τον Ὀλυμπικόν και τον Πυθικόν του λόγο, το Ἐγκώμιον εἰς Ἡλείους, έναν Ἐπιτάφιον και το φιλοσοφικό έργο Περὶ φύσεως (Περὶ τοῦ μὴ ὄντος) έχουμε αποσπάσματα και μαρτυρίες. Δύο ομιλίες γύρω από φανταστικά θέματα, η Ὑπὲρ Παλαμήδους ἀπολογία και το Ἑλένης ἐγκώμιον, που πιθανόν αποτελούσαν τμήματα της Ῥητορικῆς που ξέρουμε ότι έγραψε, σώζονται ακέραιες.
 
Οι δύο αυτοί λόγοι χρησιμοποιούνταν πιθανότατα ως δείγματα για τη διδασκαλία της τέχνης του λόγου: πραγματεύονται θέματα από τη μυθολογία και μέσω της τέχνης της πραγμάτευσης αναδεικνύουν ποιες είναι οι δυνατότητες του έξοχου ρήτορα. Η Ἑλένη διακρίνεται από τόλμη. Εδώ ο Γοργίας προσπαθεί να απαλλάξει την πιο αξιόμεμπτη γυναίκα της ελληνικής μυθολογίας από τις κατηγορίες και τις ενοχές που της αποδίδονται. «Χρησιμοποιεί γι' αυτόν τον σκοπό από τη μια μια συγκεκριμένη τεχνική επιχειρηματολογίας και από την άλλη ένα απολύτως συμπαγές ρεπερτόριο από μέσα ύφους. Η λογική ή ψευδο-λογική τεχνική των επιχειρημάτων θα πρέπει να δαμάσει τη νόηση του ακροατή, ενώ τα σχήματα λόγου να παρασύρουν την αίσθησή του σαγηνεύοντάς τον».

Σάββατο 14 Ιουλίου 2018

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΙΣΧΥΛΟΣ - Εὐμενίδες (179-212)

ΕΠΕΙΣΟΔΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ


ΑΠ. ἔξω, κελεύω, τῶνδε δωμάτων τάχος·
180 χωρεῖτ᾽, ἀπαλλάσσεσθε μαντικῶν μυχῶν,
μὴ καὶ λαβοῦσα πτηνὸν ἀργηστὴν ὄφιν,
χρυσηλάτου θώμιγγος ἐξορμώμενον,
ἀνῇς ὑπ᾽ ἄλγους μέλανα πλευμόνων ἀφρόν,
ἐμοῦσα θρόμβους οὓς ἀφείλκυσας φόνου.
185 οὔτοι δόμοισι τοῖσδε χρίμπτεσθαι πρέπει·
ἀλλ᾽ οὗ καρανιστῆρες ὀφθαλμωρύχοι
δίκαι σφαγαί τε, σπέρματός τ᾽ ἀποφθορᾷ
παίδων κακοῦται χλοῦνις, ἠδ᾽ ἀκρωνίαι
λευσμοί τε, καὶ μύζουσιν οἰκτισμὸν πολὺν
190 ὑπὸ ῥάχιν παγέντες. ἆρ᾽ ἀκούετε
οἵας ἑορτῆς ἔστ᾽ ἀπόπτυστοι θεοῖς
στέργηθρ᾽ ἔχουσαι; πᾶς δ᾽ ὑφηγεῖται τρόπος
μορφῆς. λέοντος ἄντρον αἱματορρόφου
οἰκεῖν τοιαύτας εἰκός, οὐ χρηστηρίοις
195 ἐν τοῖσδε πλησίοισι τρίβεσθαι μύσος.
χωρεῖτ᾽ ἄνευ βοτῆρος αἰπολούμεναι.
ποίμνης τοιαύτης δ᾽ οὔτις εὐφιλὴς θεῶν.
ΧΟ. ἄναξ Ἄπολλον, ἀντάκουσον ἐν μέρει.
αὐτὸς σὺ τούτων οὐ μεταίτιος πέλῃ,
200 ἀλλ᾽ εἷς τὸ πᾶν ἔπραξας ὡς παναίτιος.
ΑΠ. πῶς δή; τοσοῦτο μῆκος ἔκτεινον λόγου.
ΧΟ. ἔχρησας ὥστε τὸν ξένον μητροκτονεῖν.
ΑΠ. ἔχρησα ποινὰς τοῦ πατρὸς πρᾶξαι. τί μήν;
ΧΟ. κἄπειθ᾽ ὑπέστης αἵματος δέκτωρ νέου.
205 ΑΠ. καὶ προστραπέσθαι τούσδ᾽ ἐπέστελλον δόμους.
ΧΟ. καὶ τὰς προπομποὺς δῆτα τάσδε λοιδορεῖς;
ΑΠ. οὐ γὰρ δόμοισι τοῖσδε πρόσφοροι μολεῖν.
ΧΟ. ἀλλ᾽ ἔστιν ἡμῖν τοῦτο προστεταγμένον—
ΑΠ. τίς ἥδε τιμή; κόμπασον γέρας καλόν.
210 ΧΟ. τοὺς μητραλοίας ἐκ δόμων ἐλαύνομεν.
ΑΠ. τί γὰρ γυναικὸς ἥτις ἄνδρα νοσφίσῃ;
ΧΟ. οὐκ ἂν γένοιθ᾽ ὅμαιμος αὐθέντης φόνος.

***
ΑΠΟΛΛΩΝΑΣ
Έξω, προστάζω, γρήγορ᾽ απ᾽ αυτά τα σπίτια
180 τραβάτε, αδειάζετε τη μαντική την έδρα,
μήπως σου ερθεί λευκόφτερο κανένα φίδι
απ᾽ το χρυσόδετο δοξάρι αμολημένο
κι ο πόνος μαύρο αφρό σε κάμει να ξεράσεις
κι αίμα πηχτό που ρούφηξες απ᾽ τους ανθρώπους.
Σ᾽ αυτά τα σπίτια δε σου πρέπει να ζυγώνεις,
μα όπου σφαγές και δίκες κεφαλιών κομμένων,
ματιών βγαλμένων και γι᾽ αφανισμό του γένους
των παιδιών στίβουν τον αφρό κι ακρωτηριάζουν,
καταπετρώνουν και σπαραχτικά μουγκρίζουν
190 οι καρφωμένοι στα παλούκια. Τάχ᾽ ακούτε
γιατί σας αποστρέφονται οι θεοί, που τέτοια
στρέγετε πανηγύρια; κι όλος της μορφής σας
το δείχνει ο τρόπος· μέσα σε σπηλιά να ζείτε
πρέπει αιμοβόρου λιονταριού κι όχι σε τέτοια
λαμπρά μαντεία να τρίβετε το μόλυσμά σας.
σύρτε, δίχως βοσκό να περιβοσκηθείτε·
κανείς θεός δεν τ᾽ αγαπά τέτοιο κοπάδι.
ΧΟΡΟΣ
Βασιλιά Απόλλων᾽ άκου μου και στη σειρά μου·
εσύ ᾽σαι όχι συνένοχος, να πεις, σε τούτα,
200 μα όλως διόλου μόνο εσέ βαραίν᾽ η αιτία.
ΑΠΟΛΛΩΝΑΣ
Πώς δα; αυτό μόνο να μου πεις καιρό σου δίνω.
ΧΟΡΟΣ
Συ του ᾽δωκες χρησμό τη μάνα του να σφάξει·
ΑΠΟΛΛΩΝΑΣ
Να πάρει του πατρός του εκδίκηση· πώς όχι;
ΧΟΡΟΣ
Κι αίμα νωπό υποσχέθηκες να προστατεύσεις.
ΑΠΟΛΛΩΝΑΣ
Κι άσυλο του ᾽πα στο ναό μου εδώ πως θά ᾽βρει.
ΧΟΡΟΣ
Τότε, τη συνοδειά του εμάς γιατί μας βρίζεις;
ΑΠΟΛΛΩΝΑΣ
Δεν είστε σεις να μπαίνετε σε τέτοια σπίτια.
ΧΟΡΟΣ
Όμως είναι για μας το χρέος αυτό ορισμένο.
ΑΠΟΛΛΩΝΑΣ
Και ποιά ᾽ν᾽ αυτή η ωραία τιμή που έτσι καυχιέσαι;
ΧΟΡΟΣ
210 Να διώχνουμε τους μητροκτόνους απ᾽ τα σπίτια.
ΑΠΟΛΛΩΝΑΣ
Και μια γυναίκα που τον άντρα της σκοτώσει;
ΧΟΡΟΣ
Το ίδιο δεν είναι κι όποιος χύσει αίμα δικού του.

Κάνε τη ζωή σου μάθημα, όχι διήγηση

Αποτέλεσμα εικόνας για ερεβοκτονος Όποιος δίνει μεγάλη αξία στη γνώμη των ανθρώπων τους τιμά περισσότερο από όσο θα ‘πρεπεΤην ιστορία της ζωής σου, όχι μην την πιστεύεις! Αν μείνεις μόνο στα γεγονότα αυτά, θα πιστέψεις πως μόνο αυτό συμβαίνει στη ζωή σου, και θα το επαναλαμβάνεις συνέχεια. Κάθε δάκρυ που χύνεις για το παρελθόν σου προετοιμάζει το δάκρυ που θα συναντήσεις στο μέλλον σου. Αν δεν έχεις τη δύναμη να είσαι ένας απλός αφηγητής, αλλά εμπλέκεσαι συναισθηματικά με την ιστορία σου, μην την πιστεύεις. Αλλιώς θα τη βρίσκεις συνέχεια μπροστά σου και θα την επιβεβαιώνεις.

Αν μου την αφηγηθείς και την χρωματίσω με το ισχυρό συναίσθημα που θα μου έχεις μεταδώσει, αυτό θα θεωρήσω ως τελεσίδικο για σένα και θα έχω τις ανάλογες προσδοκίες για το μέλλον σου. Έτσι θα ποτίζω και εγώ την ιστορία σου μέχρι να ενδυναμωθεί πλήρως, να μεγαλώσει και άλλο, να ταυτιστεί το παρόν με το παρελθόν και θα γίνει πολύ δύσκολο να ξεφύγεις από τον ιστό αυτό. Και μετά θα λες ότι όλο τα ίδια συναντάς στη ζωή σου.

Η ιστορία σου ανήκει στο παρελθόν. Καλώς ή κακώς έτσι έγινε. Τίποτα άλλο δεν ήταν καταλληλότερο για σένα για τότε. Όμως μην μείνεις σε αυτό. Κάθε άνθρωπος έχει τη δύναμη να χαράξει τη δική του ιστορία, να επέμβει και να αλλάξει τη ροή της, να διαμορφώσει καινούριες και πιο επιθυμητές καταστάσεις, να σταματήσει να ζωντανεύει ένα παρελθόν προσδοκώντας από το μέλλον του να του κλείσει πληγές, να γίνει αρχιτέκτονας και πρωταγωνιστής της ζωής του.


Αρκεί να πάρει την απόφαση και να τολμήσει. Να συγχωρέσει και να ζητήσει να συγχωρεθεί. Να παρατηρήσει το μάθημα, να το καταλάβει και να θελήσει να προχωρήσει στο επόμενο βήμα. Να ξεκινήσει αντί κολλημένος να μοιρολατρεί.


Αν την ιστορία της ζωής σου μπορείς να τη διηγηθείς αφηγηματικά χωρίς να την ξαναζείς καθώς τη λες, τότε για κάπου θετικότερα βαδίζεις.

Η ευφυΐα είναι «χειροποίητη»

H νοημοσύνη είναι η ιδιότητα εκείνη του εγκεφάλου που βοηθάει το άτομο να προσαρμοστεί στο περιβάλλον εξοπλίζοντάς το με γνωστικές λειτουργίες και την ευκαιρία χειρισμών ώστε να εξασφαλιστεί η επιβιώσή του.
 
Μικρός, διαφωνούσα με τη μητέρα μου καθημερινά. Εκείνη ήθελε να διαβάζω....
 
Η συμβουλή της μητέρας μου ήταν τόσο απαραίτητη όσο ολότελα αντιπαιδαγωγική ήταν η μέθοδος που χρησιμοποιούσε.
 
Αγνοούσε την ύπαρξη εγκεφαλικών κέντρων, ομάδων νευρικών κυττάρων, που «εντέλλουν» τον άνθρωπο να λειτουργεί ή να απεργεί: Συγγραφείς μοίρας ατόμων και σκηνοθέτες πεπρωμένου λαών. Κέντρα ηδονών και παθών, που πλειστάκις αναποδογυρίζουν τύχες εθνών και ατόμων μεταξύ «τραπέζης και κλίνης».
 
Ο άνθρωπος γεννιέται ηδονοθήρας και ενεργοποιείται σωματικά ή πνευματικά όταν προκαταβολικά, αυθαίρετα και παρορμητικά πιστέψει ότι η πληροφορία-γνώση είναι δελεαστική, χρήσιμη και ευχάριστη σ' αυτόν.
 
Όλοι διαθέτουμε ικανότητες επεξεργασίας και απομνημόνευσης πληροφοριών, αρκεί η πνευματική τροφή να διεγείρει ευχάριστα τις πιο μύχιες επιθυμίες μας.
 
Πρακτικά, καταλαβαίνουμε, κινούμαστε και σκεφτόμαστε με γνώμονα το απόλυτα προσωπικό και άμεσο συμφέρον.
 
Η μητέρα μου δεν θα νοιαζόταν να διαβάσω, επειδή θα διάβαζα πρόθυμα και εθελοντικά αν είχε ανακαλύψει τα μύχια ενδιαφέροντά μου.
 
Είναι παγκόσμιο λάθος κάθε μάνας.
Αγωνιούν να βρει το παιδί τους ένα καλό ταίρι. Να έχει μια καλή τύχη.
 
Ο μόνος χώρος όπου το άτομο μπορεί να νιώσει ανεξάρτητος, ελεύθερος και άνθρωπος-ευτυχισμένος είναι η επαγγελματική του αρένα όταν είναι κατάλληλα εξοπλισμένος.
 
Λεύτερος άνθρωπος είναι μόνον ο δουλευτής που γνωρίζει και εκτελεί την εργασία του σωστά. Η μόρφωση είναι προσωπική μας ευθύνη. Εμείς αποφασίζουμε να την αποκτήσουμε και να γυμνάσουμε με «όπλα» το μυαλό μας.
 
Ο εκπαιδευμένος εγκέφαλος είναι το μοναδικό αήττητο μηχάνημα στη γη. Η παιδεία δεν είναι ελεημοσύνη της πολιτείας που παράγει «αγράμματους» πτυχιούχους.
 
Η ζωή είναι ροή. Και η τέχνη της επιβίωσης «επιστήμη» ρέουσα.
 
Επιβιώνει πάντα ο προσαρμοστικότερος, δηλ. αυτός που αποκτά την ικανότητα να μεταλλάσσεται.
Μόνον οι ανδριάντες μένουν ακίνητοι, γι' αυτό ο λαός που κάποτε περνούσε από κάτω και τους χαιρετούσε ανεβαίνει επάνω και τους θρυμματίζει.
 
Ο σύγχρονος άνθρωπος πρέπει να μαθαίνει, να μαθαίνει, να μαθαίνει... H νοημοσύνη καλλιεργείται με την εκπαίδευση πάνω στη φυσική πνευματικότητα.
 
Η καινοτομία δεν είναι παιδί ενός, είναι γέννημα ώριμων εκπαιδευμένων κοινωνιών. Η πρόοδος είναι προσωπική και ακολούθως κοινωνική υπόθεση.
 
Η ευφυΐα είναι «χειροποίητη».
Η μακρόχρονη μνήμη, δηλ. η μάθηση, αντιστοιχεί βιολογικά στη «συναπτογένεση», στη μόνιμη μεταβολή των συνδέσεων νευρωνικών κυκλωμάτων, τη δημιουργία νέων ισχυρών επαφών όπου οι συνάψεις ενισχύονται μόνιμα. Η λειτουργία αυτή των συνάψεων γίνεται με τη βοήθεια αμινοξέων της τροφής, διεγερτικών ή ανασταλτικών.
 
Όλα αυτά έγιναν γνωστά με τη βοήθεια της λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας. Και μια απλή παρατήρηση: 'Οσα αμινοξέα και αν παίρνουμε με την τροφή μας, αυτά θα περάσουν από τις συνάψεις και θα φύγουν ως άχρηστα σκουπίδια αν το χέρι της ψυχής δεν τα πάρει και τα χτίσει επιμελώς στη θέση τους.
 
Σήμερα, ο εγκέφαλος δεν πάσχει από υλικά. Υπάρχει, όμως ένδεια εμψυχωμένων «εργατών» να εμφυτεύσουν τα αμινοξέα στις συνάψεις.
 
Ένα οπτικό σήμα, π.χ., παραλαμβάνεται από τον αμφιβληστροειδή και διαχέεται μέσα στον εγκέφαλο. Εκεί, μεταφράζεται στη γλώσσα των κυττάρων του. Αυτόματα αξιολογείται, βαθμολογείται στον «οπτικό φλοιό» και λαμβάνονται αντανακλαστικές (μη πλήρως συνειδητοποιημένες) αποφάσεις και αντιδράσεις. Όλα τα μηνύματα περνάνε από τα κέντρα αυτά· αν έχουν συναισθηματική φόρτιση, αξιοποιούνται ακολούθως ανάλογα και στα άλλα κέντρα.
 
Στη λειτουργία της αμυγδαλής υπάρχει μια σημαντική παρατήρηση: Ο αρχικός ερεθισμός ανάλογα με το «χαρακτηρισμό» –π.χ. αν θεωρείται σήμα κινδύνου– ενδέχεται να προκαλέσει μια αιφνίδια έκρηξη αντανακλαστικών.
 
Αυτά είναι ταχύτατα, αλλά λιγότερο εύστοχα. Πρακτικά, η αμοιβή μπορεί να προκαλεί μια αντίδραση, συναισθηματική ή κινητική, πριν τα κέντρα του φλοιού κατανοήσουν πλήρως το συμβάν. 'Οπως όταν ο οδηγός αιφνιδιάζεται και αντανακλαστικά στρίβει δεξιά προτού σκεφτεί αν αυτή ήταν η ορθή απόφαση.
 
Άρα, πριν πλησιάσει μια πληροφορία το φλοιό του εγκεφάλου του μαθητή, για να είναι αποτελεσματική πρέπει να έχει πάρει την κατ' αρχήν έγκριση των κέντρων που εξουσιάζουν απόλυτα (ίσως λανθασμένα) τις νοητικές λειτουργίες του.
 
Ο Τσόρτσιλ έλεγε ότι τα χειρότερα χρόνια του ήταν στο σχολείο· ο πετυχημένος πολιτικός ήταν κουμπούρας. Τον Ρούσβελτ, στα 55 του μια πάθηση που τον άφησε παράλυτο από τη μέση και κάτω τον έβαλε στο αναπηρικό καροτσάκι και του είπε να «τρέξει» την αμερικανική οικονομία. Ο Αϊνστάιν δεν μπορούσε να τακτοποιήσει ποτέ τα οικονομικά του. Το χρήμα δεν διέγειρε τα δικά του κέντρα ηδονών και παθών. Κάποτε, έχασε ένα βιβλίο και όταν το βρήκε, λένε, χάρηκε πολύ, αν και έλειπε ένα χαρτί που του χρησίμευε ως σελιδοδείκτης. Ήταν μια τραπεζική επιταγή, ο μηνιαίος μισθός του.
 
Ο εγκέφαλος «ρουφάει» ό,τι επιθυμεί, ενώ με πολύ κόπο μαθαίνει θέματα που θεωρεί κατά τη δική του κρίση ανεπιθύμητα. Η μάθηση είναι ψυχή. Το ίδιο και η μνήμη που την υπηρετεί.
 
Η δύναμη αυτών των λειτουργιών είναι μαγική, διαφεύγει όμως της προσοχής μας επειδή είναι υποσυνείδητη.
 
Η Ψυχιατρική υποστηρίζει ότι κανένας άντρας δεν λησμονεί το όνομα μιας ωραίας νέας κοπέλας. Ο ιππόκαμπος είναι ένα από τα όργανα που αποφασίζουν την ποιότητα και την ποσότητα του μορφωτικού φορτίου που θα απομνημονεύσει ο εγκέφαλος. Δίπλα του σχεδόν και σε απόλυτη σύνδεση βρίσκεται η αμυγδαλή, το ίδιο και ο υποθάλαμος. Τα κέντρα αυτά συστρατεύονται και κινητοποιούν όλο το νευρικό σύστημα.
 
Μερικές φορές, κατά τρόπο αυθαίρετο και αδικαιολόγητο συγκριτικά με το μέγεθος του αρχικού ερεθίσματος, προκαλούν έναν αδικαιολόγητο συναγερμό που εκδηλώνεται ως κρίση πανικού. Η αμυγδαλή, ως συναισθηματικός φρουρός, χρωματίζει τη λειτουργική απόδοση του εγκεφάλου δημιουργώντας συναισθήματα και αγάπες ανάλογων αποκλίσεων.
 
Το συναίσθημα υπερισχύει της λογικής και το άτομο παίρνει ατελέσφορες και ασύμφορες αποφάσεις. Αγοράζει πανάκριβα δώρα σε μια ωραία κυρία. Οι άνθρωποι σκέπτονται λογικά, αλλά δρουν συναισθηματικά.
 
Το συναίσθημα έχει τη δική του λογική. Ό,τι είναι αρεστό ενδέχεται να μην είναι ωφέλιμο και τούμπαλιν. Κάποιες θολές συναισθηματικές μνήμες, μάλιστα, σκηνοθετούν παράλογες πράξεις.
 
Ο εγκέφαλος αδυνατεί να έχει καθαρή κρίση. Πάντα κάνει συγκρίσεις και ανάλογα αξιολογεί. Στη νηπιακή ηλικία, ακατέργαστες και αμοντάριστες εικόνες αποθηκεύονται, και επί αυτών των βουβών πανίσχυρων προσχεδίων συναισθηματικής ζωής χτίζεται ο ψυχικός κόσμος του μικρού ανθρωπάκου.
 
Αυτά τα αμοντάριστα βουβά πλάνα συνεχίζουν χρόνια αργότερα να αναγνωρίζουν ότι μόνον το στιφάδο της μαμάς είχε το μοναδικό άρωμα ή ότι η Ανάσταση στο χωριό προσέφερε ανείπωτη ευφορία. Το συναίσθημα καρφώνει τον άνθρωπο πάνω στη γη του, όχι η βαρύτητα.
 
Σύμφωνα με την Ιατρική, στους μηχανισμούς ενδυνάμωσης της δημιουργικής νοημοσύνης τρεις προκρίνονται: Ο βαθύς ύπνος, το ευτυχισμένο σεξ και η συχνή γυμναστική (3-5 φορές την εβδομάδα, 30´-50´). Έρευνες με μαγνητική λειτουργική τομογραφία (FMRI) έδειξαν ότι με συστηματική εξάμηνη άσκηση οι γυμναζόμενοι παρουσίασαν σημαντική αύξηση της λειτουργικότητας του ιππόκαμπου και της αμυγδαλής. Το γεγονός αποδόθηκε στην ενδυνάμωση των οργάνων με τη γυμναστική. Η ανάγκη της λειτουργικότητας του εγκεφάλου στους αστροναύτες επέβαλε τα μηχανήματα γυμναστικής στο διαστημόπλοιο. Αν και οι πάντες συμφωνούν ότι το συναίσθημα είναι απαραίτητο για να κινητοποιηθούν τα πάντα.

Οι όμορφοι άνθρωποι δεν προκύπτουν τυχαία

Τι κάνει έναν άνθρωπο όμορφο στην ψυχή; Η ταπεινότητα...
 
Πρόκειται για μία ταπεινή αρετή; Μέχρι του σημείου να αμφιβάλλει για το αν είναι αρετή...   
 
Μία διακριτική λοιπόν αρετή, που περνά σχεδόν απαρατήρητη, ενώ σήμερα πλέον με βεβαιότητα, αγνοείται.
 
Τώρα πρέπει να σας πω γιατί επέλεξα να προσεγγίσω την εν λόγω θεματική. Ο Ζανκελεβίτς παρατηρεί πως οι Έλληνες σχεδόν δικαίως, αγνοούσαν αυτή την αρετή, καθώς σχεδόν πάντα ιστορικά, υπήρξαν έρμαια του μεγαλείου τους. Μήπως λοιπόν αν δώσουμε στον άνθρωπο έναν αρκετά μεγάλο Θεό, τότε και μόνο τότε γίνεται φανερή η μικρότητά του;
 
Ασυνειδησία; Μάλλον ακραία συνειδητοποίηση των ορίων αυτής και του εαυτού.
 
Πρόκειται για την περιφρόνηση του εαυτού, χωρίς όμως να τον υποτιμά. Χωρίς να πρόκειται για άγνοια του τι είμαστε, αντιθέτως, σηματοδοτεί τη γνώση και την αναγνώριση όλων όσων δεν είμαστε. Είναι η αρετή του ανθρώπου που ξέρει ότι δεν είναι.
 
Στην προσπάθεια να αποδώσω τον ορισμό της, ανακαλώ τη φράση του Σπινόζα: «Πρόκειται για τη θλίψη που γεννιέται απ' ό,τι ο άνθρωπος θεωρεί αδυναμία και ανημπόρια του» και πιθανολογώ ότι αναφέρεται σε διάθεση και όχι σε κατάσταση. Όποιος δύναται να αναλογιστεί την προσωπική του ανημπόρια, νιώθει την ψυχή του να θλίβεται, γι' αυτό και θεωρείται παράλογο να εκλάβουμε την κατάσταση αυτή ως δύναμη. Ο Σπινόζα άλλωστε καταλήγει στο ότι οι αρετές είναι πάντα ευφρόσυνες, κατά συνέπεια, η ταπεινοφροσύνη δεν συγκαταλέγεται σε αυτές.
 
Στον Αριστοτέλη, η ταπεινότητα ταυτίζεται με τη μικροψυχία... την ποταπότητα. Για τον ίδιο, κάθε αρετή είναι μία κορυφή ανάμεσα σε δύο αβύσσους, κάτι που όμως ισχύει και για τη μεγαλοψυχία. Όποιος απομακρύνεται και τείνει προς την υπερβολή ξεπέφτει προς την αλαζονεία. Όποιος έχει μικρή ψυχή, προσεγγίζει στη μικροψυχία, στη μικρότητα. Με απλά λόγια, το να νιώθει κανείς ταπεινός, σημαίνει ότι στερείται αυτό που δικαιούται, σημαίνει ότι παραγνωρίζει την πραγματική του αξία, σε σημείο να στερεί από τον εαυτό του, επειδή θεωρεί πως είναι ανάξιος και πως κάθε πράξη είναι κάπως υψηλότερη.
 
Ορμώμενη θεωρητικά, διακρίνω πως η θλίψη μπορεί ενίοτε να γίνει εσωτερική δύναμη και να μας κινητοποιήσει, κάτι που άλλωστε μας διδάσκει η εμπειρία και οι καταστάσεις που μας έχουν πονέσει, μεγαλώνοντας. Η ταπεινότητα ως αρετή ταυτίζεται με την αληθινή θλίψη για το ότι δεν είμαστε τίποτε άλλο, παρά ο εαυτός μας. Θα μπορούσαμε να είμαστε κάτι άλλο; Να είσαι ευχαριστημένος με τον εαυτό σου... διδάσκει η μεγαλοθυμία... και ξάφνου προβάλλει η έπαρση. Το να είσαι ευχαριστημένος με τον εαυτό σου, είναι στην πραγματικότητα ό,τι περισσότερο μπορεί να ελπίζει ένας άνθρωπος, το υψηλότερο αντικείμενο των προσδοκιών του.
 
Το πρόβλημα πλέον γίνεται ορατό: αν η ταπεινότητα είναι άξια θαυμασμού ή σεβασμού δεν υποκύπτει σε σφάλμα προοπτικής, του να είναι δηλαδή ταπεινή; Κι αν από την άλλη έχει λόγους να είναι ταπεινή, τότε πώς δικαιολογείται ο θαυμασμός μας; Διαφαίνεται τότε πως πρόκειται για μία αντιφατική αρετή, που δεν μπορεί να δικαιωθεί παρά από την ίδια της την απουσία, ή που στο βαθμό που καταξιώνεται, ακυρώνεται.
 
«Είμαι πολύ ταπεινός;» Αυτοαντίφαση
 
«Μου λείπει η ταπεινότητα;» Να ένα πρώτο βήμα.
 
Και τώρα το παράδοξο: πώς είναι εφικτό να μάχεται κανείς για την αξία του, απαξιώνοντας τον ίδιο του τον εαυτό; Στην Πραγματεία περί αρετής, ο Καντ, αναφέρεται στο καθήκον του σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας του εαυτού μας, ως ηθικού υποκειμένου. Για τον Καντ, η ταπεινότητα ισούται με την ταπεινοφροσύνη, η οποία σηματοδοτείται από τη συνείδηση και το αίσθημα του λίγου, του ανεπαρκούς της προσωπικής ηθικής αξίας, σε σύγκριση με το νόμο. Αυτός που μεταμορφώνεται σε σκουλήκι, δεν πρέπει έπειτα να παραπονιέται πως τον ποδοπατούν, γράφει περήφανα ο Καντ.
 
Όσο για τον Νίτσε, αν τον πιάσουμε, δεν θα τελειώσουμε ποτέ αυτή την παρουσίαση. Μπορεί να αμφισβητήσει κανείς ότι στην ταπεινότητα ενυπάρχει συχνά μια γερή δόση μηδενισμού ή ενοχής; Δεν είναι λίγοι εκείνοι που απαρνούνται τον εαυτό τους, μόνο και μόνο από ανικανότητα να τον υπερασπιστούν και να πράξουν το παραμικρό. Ο Νίτσε αναφέρεται και στο σκουλήκι του Καντ. Όταν το πατάμε – λέει χαρακτηριστικά – αυτό ζαρώνει, μία πράξη γεμάτη σοφία, καθώς μειώνει τις πιθανότητες να το λιώσουμε. Και στη γλώσσα της ηθικής, αυτό ακριβώς λέγεται ταπεινότητα.
 
Ο Καρτέσιος – που καμία σχέση δεν είχε με σκουλήκια – γράφει πως οι μεγαλόψυχοι συνήθως είναι οι πιο ταπεινοί.
 
Ας μη συγχέουμε λοιπόν την ταπεινότητα με την ένοχη συνείδηση, τις τύψεις και τη θλίψη. Το θέμα σ' αυτή τη ζωή δεν είναι να κρίνουμε τι έχουμε κάνει, αλλά το τι είμαστε. Και πραγματικά... είμαστε τόσο «λίγοι».
 
Η ταπεινότητα ισοδυναμεί με την αλήθεια, θα πει ο Ζανκελεβίτς, τη σεμνότητα που προκύπτει από την ειλικρίνεια. Κι αν για τον Φρόιντ, το Εγώ χάνει το θρόνο του, θέτει το δίλημμα ξεκάθαρα, καθώς κάθε γνώση είναι κι ένα πλήγμα κατά του ναρκισσισμού...
 
Αγαπάμε ή την Αλήθεια ή τον Εαυτό μας.
Τόσο απλά. Από την εμπειρία μου λοιπόν, αποκόμισα τον ακόλουθο ορισμό:
Όταν ο Εαυτός αποπειράται ή παλεύει να απελευθερωθεί από τις αυταπάτες γύρω του, τότε διαλύεται εκ των έσω... καταλύεται... κι εκτιθέμενος αναζητά τον πυρήνα του.
 
Πλέον...
κατανοώ τον πόνο ψυχής που απαιτείται για να ξεκινήσεις πάλι από την αρχή
σέβομαι τον άνθρωπο που γνωρίζει πότε να χαμηλώσει το βλέμμα του
αγκαλιάζω την κίνηση που έρχεται αβίαστα, όταν το έχω ανάγκη
λυγίζω στο σθένος εκείνου που παλεύει, όταν η ζωή δεν του χαρίζεται
αναπνέω με όλο μου το είναι, όταν η συγνώμη είναι αληθινή
... γιατί δέχομαι με ταπεινότητα αυτό που είναι, όχι σαν αυτολύπηση, αλλά σαν ζωντανή πρόκληση.

Κάθε τέλος σηματοδοτεί και μια αρχή

Τα «αντίο» είναι αναπόφευκτα• είναι αλήθεια ότι έρχονται λίγο καιρό μετά από ένα ελπιδοφόρο «Γεια σου». Είναι σαν πάνω από κάθε αρχή να αιωρείται και ένα τέλος.

Εδώ και αρκετό καιρό υπενθυμίζω στον εαυτό μου ότι όλα τα πράγματα έρχονται και φεύγουν, ειδικά οι άνθρωποι. Η μόνη διαφορά ανάμεσά τους είναι η διάρκεια της παραμονής τους – μία εβδομάδα, ένας μήνας, ένας χρόνος. Όταν είμαι τυχερή, κάποιοι στέκονται ακόμα εδώ, δίπλα μου, αλλά τον περισσότερο καιρό αυτοί που φεύγουν από τη ζωή μου είναι αυτοί στους οποίους έχω μεγαλύτερη αδυναμία.

Ενθαρρύνω τον εαυτό μου επίσης συχνά να πιστέψει ότι δεν πειράζει που συμβαίνει αυτό – ότι το να μείνω μόνη μου αποτελεί κι αυτή μια συνηθισμένη κατάσταση. Κι ότι ακόμα κι αν έβαλες τα δυνατά σου να τους κάνεις να μείνουν, πρέπει και πάλι εσύ να κρατάς την πόρτα ανοιχτή για εκείνους.

Μα ποιον κοροϊδεύω; Κάθε αντίο εμπεριέχει και πόνο. Σε αφήνει να αναρωτιέσαι για την αυτο-αξία σου και τη σημασία σου στη ζωή τους. Σε κάνει να αναρωτιέσαι γιατί είναι τόσο εύκολο γι’ αυτούς να σε αφήσουν, γιατί δεν κοίταξαν πίσω τους όταν έφευγαν και γιατί δεν επιστρέφουν. Φυσικά και πειράζει. Και πάντα θα πειράζει. Θα πειράζει να τους αφήνεις να σε πείθουν με αυτό τον τρόπο και ύστερα να σε κάνουν να νιώθεις έναν ασύγκριτο πόνο.

Αλλά πρέπει επίσης να θυμάσαι ότι πειράζει όταν αφήνεις αυτές τις συνθήκες να εμποδίζουν την ευτυχία σου. Χρειάζεται να θυμάσαι ότι μετά από κάθε τέλος έρχεται μια νέα αρχή. Το σύμπαν επιτρέπει στα πράγματα να συμβούν για κάποιο λόγο. Μπορεί να μην τον γνωρίζουμε τώρα, αλλά σύντομα, θα αποκαλυφθεί μπροστά στα μάτια μας ο λόγος για όλα αυτά τα αντίο.

Και ρίξε μια ματιά γύρω σου. Δεν σε έχουν αφήσει όλοι – εκείνοι που πραγματικά αξίζουν είναι ακόμα στο πλευρό σου. Ίσως δεν τους πρόσεξες, επειδή ήσουν απασχολημένος κυνηγώντας ανθρώπους που ποτέ δεν είχαν πρόθεση να μείνουν στη ζωή σου για πολύ καιρό.

Αναμφίβολα το τέλος πονά, αλλά με τον καιρό, θα προχωρήσεις. Δεν θα γίνεται πάντα εύκολα και γρήγορα, αλλά θα γίνεται. Θα πάρει εβδομάδες, μήνες, ακόμα και χρόνια, αλλά στο τέλος, θα μάθεις να ζεις χωρίς την παρουσία τους.

Η ζωή έχει τόσα να προσφέρει, συμπεριλαμβανομένων των ανθρώπων που προσφέρουν απλόχερα τον χρόνο και την προσπάθεια για να μείνεις στη δική τους ζωή. Ήρθε η ώρα να ανοίξεις τα μάτια και την καρδιά σου σε αυτούς που νοιάζονται αυθεντικά για εσένα και να μην σπαταλάς τον χρόνο σου στην ύφανση μιας ιστορίας, ενός χαρακτήρα, που ποτέ δεν θα έχει το θάρρος να είναι μέρος της ιστορίας και να φτάσει μέχρι το τέλος της.

Ιάπωνες δημιούργησαν βιώσιμη εφημερίδα που μετατρέπεται σε φυτό

Στην Ιαπωνία, μια πολύ δημοφιλής εθνική εφημερίδα εφηύρε μια 100% βιώσιμη εφημερίδα. Αν την φυτέψετε στη γλάστρα ή στον κήπο σας, ανθίζει!

Η Ιαπωνία για άλλη μια φορά αποδεικνύει πόσο ανεπτυγμένη είναι σαν χώρα. Η τελευταία της εφεύρεση πρόκειται για μια εφημερίδα, η οποία δημιουργήθηκε από ανακυκλωμένο χαρτί προερχόμενο από λαχανικά. Αφού την διαβάσετε, μπορείτε να την φυτέψετε.

Ονομάζεται «Πράσινη Εφημερίδα» και την εφηύρε ο εκδότης της δημοφιλούς Ιαπωνικής εφημερίδας, The Mainichi Shimbunsha.

Το χαρτί που μπορεί να φυτευτεί βέβαια δεν είναι κάτι καινούριο. Υπάρχει στην αγορά εδώ και κάποια χρόνια και αποτελεί μείγμα ανακυκλωμένου χαρτιού, νερού και μικρών λουλουδιών ή σπόρων από βότανα (μπορείτε να το φτιάξετε ακόμα και στο σπίτι).

Και μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί με έναν δημιουργικό τρόπο: μόλις τελειώσετε με αυτό, δεν το πετάτε. Το σκίζετε σε μικρά κομμάτια, το φυτεύετε και το ποτίζετε και μέσα σε λίγες εβδομάδες θα έχετε νέα φυτά και λουλούδια.

Η ιδέα προήλθε από ένα από τα μεγαλύτερα διαφημιστικά πρακτορεία της Ιαπωνίας, η οποία συνεργάζεται με την εφημερίδα «The Mainichi Shimbunsha». Η πράσινη εφημερίδα δεν είναι η πρώτη βιώσιμη, εναλλακτική πρόταση από την Ιαπωνικό εκδοτικό οίκο.

Η αφοσίωση των εργαζομένων και των εργοδοτών του στην προστασία του περιβάλλοντος είναι ήδη γνωστή χάρη σε μια προηγούμενη διαφημιστική καμπάνια για δωρεές νερού σε πληθυσμούς που υποφέρουν από τη δίψα. «Η εφημερίδα μας δεν λαμβάνει δράση μόνο μέσω της πληροφορίας, αλλά και μέσω λύσεων σε παγκόσμια προβλήματα».

Η οικολογική εφημερίδα είχε μεγάλη επιτυχία, πούλησε πάνω από τέσσερα εκατομμύρια αντίτυπα την ημέρα σε όλη τη χώρα και απέφερε έσοδα σχεδόν 700.000 δολάρια. Η πρωτοβουλία περιλαμβάνει επίσης και σχολεία, με στόχο να ευαισθητοποιήσει και τα παιδιά σε περιβαλλοντικά ζητήματα και να τα διδάξει τη σημασία της ανακύκλωσης. Καθώς για να μειώσουμε τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, που παράγονται από τα συστήματα διαχείρισης αποβλήτων, χρειάζεται να ανακυκλώνουμε αυτά τα απόβλητα, μα κυρίως το χαρτί.

Η τέχνη της κωμωδίας επιτυγχάνει βαθειά διείσδυση στην κοινωνική συνείδηση

Στην πραγματεία του Το ευφυολόγημα και η σχέση του με το ασυνείδητο (1905) ο Φρόυντ έγραφε: «Ο αστεϊσμός μας επιτρέπει να αξιοποιήσουμε κάποιο καταγέλαστο στοιχείο του αντιπάλου μας το οποίο θα ήταν αδύνατον να θίξουμε ευθέως ή συνειδητά, ένεκα κωλυμάτων που μεσολαβούν». Με το πρόσχημα της χαριτολογίας, συνέχιζε, τα επικριτικά μας μηνύματα «δύνανται να αποσπάσουν την προσοχή του ακροατή σε βαθμό που θα ήταν ανεπίτευκτος με διαφορετικό τρόπο… [και γι’ αυτό] το ευφυολόγημα προτιμάται ιδιαιτέρως κατά την επίκριση επιφανών προσώπων».

Έστω κι έτσι, όμως, κωμική μεταχείριση δεν επιδέχονται όλοι οι διαπρεπείς. Σπάνια γελάμε μ’ ένα γιατρό που καταγίνεται με μια σημαντική χειρουργική επέμβαση. Μπορεί ωστόσο να γελάσουμε μαζί του αν, ύστερ’ από την εγχείριση, γυρίζει σπίτι του και κάνει το σπουδαίο στη σύζυγο και στις κόρες του, μιλώντας τους με στομφώδη ορολογία. Γελάμε με το αδικαιολόγητο και με το δυσανάλογο.

Γελάμε με τους βασιλιάδες που έχουν υπερβολικά μεγάλη ιδέα για τον εαυτό τους σε σχέση με την αληθινή τους αξία, γελάμε σε βάρος αυτών που ισχυροποιούνται χωρίς να γίνονται καλύτεροι. Γελάμε με τους φορείς γοήτρου που έχουν ξεχάσει την ανθρωπιά τους και κάνουν κατάχρηση των προνομίων τους. Περιγελάμε, και μέσω του γέλιου μας επικρίνουμε, τις κατάφωρες ενδείξεις αδικίας και υπερβολής.

Στα χέρια των καλύτερων κωμικών, επομένως, το γέλιο αποκτά ηθική σκοπιμότητα· αξιοποιούν το αστείο για να μας παρακινήσουν να αλλάξουμε χαρακτήρα ή συνήθειες. Το ευφυολόγημα είναι ένας τρόπος να σκιαγραφηθεί αδρά κάποιο πολιτικό ιδεώδες, να δημιουργηθεί ένας κόσμος πιο δίκαιος, πιο λογικός. Όπως έλεγε και ο Σάμιουελ Τζόνσον, η σάτιρα δεν είναι παρά μία ακόμη μέθοδος, και μάλιστα ιδιαίτερα αποδοτική, προς «επίπληξιν της μωρίας και της αφροσύνης», ενώ σύμφωνα και με τον Τζον Ντράυντεν, «αληθής σκοπός της σάτιρας είναι η αναμόρφωσις των ελαττωμάτων».

Η αναδίφηση της Ιστορίας αποκαλύπτει ότι ανέκαθεν κυκλοφορούσαν αστεία που προέτρεπαν τους ισχυρούς να διορθώσουν τα ελαττώματά τους και να αποσείσουν την υποκρισία ή την ατιμία τους.
Προς τα τέλη του 18ου αιώνα στην Αγγλία έγινε της μόδας μεταξύ των πλουσίων κυριών να φορούν περούκες κολοσσιαίων διαστάσεων. Οι γελοιογράφοι, ενοχλημένοι από την παράλογη αυτή τάση, έσπευσαν να προσφέρουν καρικατούρες που, τελικά, δεν ήταν παρά ένας ασφαλής τρόπος για να ειπωθεί στις γυναίκες εκείνες να έλθουν στα συγκαλά τους – ένα μήνυμα που, όπως παραδέχτηκε και ο Φρόυντ, πολύ δύσκολα θα μπορούσαν οι ίδιοι άνθρωποι να το θέσουν ευθέως στις αποδέκτριες της κριτικής του, οι οποίες διαφέντευαν εκτενή τμήματα του βασιλείου.

ΑΛΑΙΝ ΝΤΕ ΜΠΟΤΤΟΝ, Περί του κοινωνικού status

Τι είμαι; Είμαι το σώμα μου; Τι;

Ο νους συγχέει τις ανάγκες του σώματος με τις δικές του γιατί έχει ανάγκη να ξέρει: Τι είμαι; Ζούμε σε αυτόν τον κόσμο της ψευδαίσθησης και δεν έχουμε ιδέα τι είμαστε. Έτσι, ο νους μας δημιουργεί όλες αυτές τις ερωτήσεις. Το ερώτημα «Τι είμαι;» γίνεται το μεγαλύτερο μυστήριο και οποιαδήποτε απάντηση ικανοποιεί την ανάγκη μας για ασφάλεια. Ο νους λέει: «Είμαι το σώμα. Είμαι αυτό που βλέπω, αυτό που σκέφτομαι, αυτό που αισθάνομαι. Πονάω- αιμορραγώ».

Η συνάφεια μεταξύ νου και σώματος είναι τόσο στενή που ο νους πιστεύει ότι είναι το σώμα. Το σώμα έχει ανάγκη και είναι ο νους που λέει «Έχω ανάγκη». Ο νους παίρνει τα του σώματος προσωπικά γιατί προσπαθεί να απαντήσει στο ερώτημα «Τι είμαι;». Έτσι, είναι εντελώς φυσιολογικό από ένα σημείο και μετά ο νους να παίρνει τον έλεγχο του σώματος. Και ζείτε έτσι, μέχρι που συμβαίνει κάτι που σας ταρακουνά και σας δείχνει τι δεν είστε. Και όταν δείτε τι δεν είστε, όταν ο νους σας αρχίσει να συνειδητοποιεί ότι δεν είναι το σώμα σας, αρχίζετε να αποκτάτε επίγνωση. Ο νους λέει: «Τότε, τι είμαι; Είμαι το χέρι; Αν κόψω το χέρι μου, είμαι ακόμη εγώ. Τότε, δεν είμαι το χέρι μου». Αφαιρείτε όλα όσα δεν είστε, μέχρι που στο τέλος το μόνο που απομένει είναι αυτό που είστε πραγματικά. Για να βρει ο νους την ταυτότητά του, απαιτείται μια μακρά διαδικασία, κατά τη διάρκεια της οποίας αφήνετε πίσω σας την προσωπική σας ιστορία, όσα σας δημιουργούν ασφάλεια, μέχρι που τελικά κατανοείτε ποιοι είστε πραγματικά.

Διαπιστώνετε ότι δεν είστε αυτοί που πιστεύατε, γιατί δεν επιλέξατε ποτέ τις πεποιθήσεις σας. Αυτές οι πεποιθήσεις υπήρχαν πριν γεννηθείτε. Διαπιστώνετε ότι δεν είστε ούτε το σώμα σας, γιατί αρχίζετε να λειτουργείτε χωρίς το σώμα σας. Αρχίζετε να παρατηρείτε ότι δεν είστε το όνειρο, ότι δεν είστε ο νους. Αν πάτε βαθύτερα, αρχίζετε να παρατηρείτε ότι δεν είστε ούτε η ψυχή. Αυτό που ανακαλύπτετε έπειτα είναι εκπληκτικό. Ανακαλύπτετε ότι στην πραγματικότητα είστε μια δύναμη – μια δύναμη που δίνει ζωή στο σώμα σας, που δίνει τη δυνατότητα στον νου σας να ονειρεύεται.

Χωρίς εσάς, χωρίς αυτή τη δύναμη, το σώμα σας θα κατέρρεε. Χωρίς εσάς, το όνειρό σας θα έσβηνε. Αυτό που πραγματικά είστε είναι η δύναμη της Ζωής. Αν κοιτάξετε στα μάτια κάποιου, θα δείτε την αυτεπίγνωσή του, την εκδήλωση της Ζωής, να λάμπει στα μάτια του. Η Ζωή δεν είναι το σώμα, δεν είναι ο νους, δεν είναι η ψυχή. Είναι η δύναμη. Μέσω της δύναμης ένα νεογέννητο μωρό γίνεται παιδί, έφηβος, ενήλικας· αναπαράγεται και γερνά. Όταν η Ζωή αφήνει το σώμα, το σώμα αποσυντίθεται και γίνεται σκόνη.

Είστε Ζωή που δίνει πνοή στο σώμα, τον νου και την ψυχή σας. Μόλις το διαπιστώσετε αυτό, όχι με τη λογική, όχι με την ευφυΐα σας, αλλά επειδή νιώθετε τη Ζωή, διαπιστώνετε ότι είστε η δύναμη που κάνει τα λουλούδια να ανοίγουν και να κλείνουν, που κάνει το κολιμπρί να πετά από λουλούδι σε λουλούδι. Διαπιστώνετε ότι είστε σε κάθε δέντρο, σε κάθε ζώο, σε κάθε φυτό, σε κάθε βράχο. Είστε η δύναμη που κινεί τον άνεμο και διαποτίζει το σώμα σας. Όλο το σύμπαν είναι ένα ζωντανό ον που κινείται από αυτή τη δύναμη και αυτό είστε κι εσείς. Είστε Ζωή.

DON MIGUEL RUIZ, ΜΑΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΓΑΠΗ

Όποιος δίνει μεγάλη αξία στη γνώμη των ανθρώπων τους τιμά περισσότερο από όσο θα ‘πρεπε

ΑΥΤΟ το πώς είμαστε κατά τη γνώμη των άλλων, εξαιτίας μιας ιδιαίτερης αδυναμίας της φύσης μας, παίρνει σε κάθε περίπτωση υπερβολική βαρύτητα, παρόλο που λίγη μόνο σκέψη και περισυλλογή θα μας δίδασκε ότι για την ευτυχία μας δεν έχει καμία σημασία. Είναι επομένως δύσκολο να εξηγηθεί το ότι κάθε άνθρωπος χαίρεται μέσα του τόσο πολύ και νιώθει να κολακεύεται η ματαιοδοξία του όταν αντιληφθεί σημάδια ευνοϊκής γνώμης από τους άλλους και αντίστροφα, είναι ν’ απορεί κανείς πόσο πολύ κάθε αμφισβήτηση της φιλοδοξίας του με οποιαδήποτε έννοια, σε οποιονδήποτε βαθμό και σχέση, κάθε υποτίμηση, υποβάθμιση, έλλειψη εκτίμησης βρίσκει τον στόχο της με βεβαιότητα, τον πληγώνει και συχνά τον πονάει βαθιά. Εφόσον σε τούτη την ανθρώπινη ιδιότητα βασίζεται το αίσθημα της τιμής, μπορεί να είναι χρήσιμη και παραγωγική για τη συμβατική καλή συμπεριφορά πολλών σαν υποκατάστατο της ηθικής τους, αλλά στην ευτυχία του ανθρώπου, και ιδίως στην τόσο ουσιαστικής σημασίας για την ευτυχία του ψυχική ηρεμία και ανεξαρτησία, δεν συμβάλει, πιο πολύ τη διαταράσσει και δημιουργεί προσκόμματα. Γι' αυτό μέσα από τους ενδεδειγμένους συλλογισμούς και τη σωστή εκτίμηση των αγαθών θα συμβουλεύαμε να μετριάσει κανένας κατά το δυνατόν εκείνη τη μεγάλη ευαισθησία απέναντι στην ξένη γνώμη, τόσο εκεί που κολακεύεται όσο και εκεί που πληγώνεται γιατί και τα δύο κρέμονται από την ίδια κλωστή. Διαφορετικά μένει κανείς δούλος της ξένης γνώμης και των ξένων σκέψεων:

Sic leve, sic parvum est, animum quod laudis avarum Subruit ac reficit.
[Τόσο μικρό, τόσο ασήμαντο είναι αυτό που ρίχνει κάτω και που ανυψώνει εκείνον που διψάει για εγκώμια.]
Οράτιος, Epistulae 2, 1, 179


Εκτός αυτού, ό,τι διαδραματίζεται σε μια ξένη συνείδηση, καθαυτό, για εμάς είναι αδιάφορο, και επίσης κι εμείς σιγά σιγά θα γινόμαστε αδιάφοροι, όταν αποκτήσουμε αρκετή γνώση του επιφανειακού και ρηχού των σκέψεων, της πνευματικής στενότητας των εννοιών, της μικροπρέπειας του φρονήματος, του στρεβλού των απόψεων και του πλήθους των πλανών στα περισσότερα κεφάλια, κι ακόμα μάθουμε από προσωπική πείρα με πόση υποτίμηση μιλάει κανένας συχνά για κάποιον όταν δεν έχει να φοβηθεί τίποτε από αυτόν ή νομίζει πως δεν θα φτάσει στ’ αφτιά του. Ιδιαίτερα όμως, αφού μια φορά θα ακούσουμε με πόση περιφρόνηση μιλάνε μερικοί ηλίθιοι για τους μεγαλύτερους άντρες. Τότε θα καταλάβουμε πως όποιος δίνει μεγάλη αξία στη γνώμη των ανθρώπων τους τιμά περισσότερο από όσο θα ‘πρεπε.

Πράγματι, η αξία που δίνουμε στη γνώμη των άλλων και η διαρκής έγνοια μας γι’ αυτή υπερβαίνει κατά κανόνα κάθε λογικό όριο, έτσι που να μπορεί να θεωρηθεί σαν ένα είδος γενικά εξαπλωμένης ή πιο πολύ έμφυτης μανίας. Σε όλα όσα χάνουμε ή αποφεύγουμε πρώτα πρώτα σκεφτόμαστε την ξένη γνώμη, και από την έγνοια μας γι’ αυτή, με μια ακριβέστερη εξέταση διαπιστώνουμε πώς έχει προέλθει σχεδόν το μισό από όλες τις στενοχώριες και τους φόβους που έχουμε νιώσει ποτέ. Γιατί βρίσκεται πίσω από κάθε συναίσθημα μείωσης, πίσω από όλες τις φιλαρέσκειες και τις αλαζονείες, την επιδεικτικότητα και την καυχησιολογία. Χωρίς αυτή την έγνοια και μανία η πολυτέλεια και η χλιδή θα έχαναν τα εννιά δέκατα της αξίας τους. Κάθε αλαζονική υπερηφάνεια, όσο διαφορετικού είδους και περιοχής και αν είναι, κάθε έπαρση βασίζεται σε αυτή – και τι θυσίες απαιτεί πολλές φορές!

ARTHUR SCHOPENHAUER,Το ασήμαντο αιώνια επαινούν

ΛΟΥΚΙΑΝΟΣ: ΟΝΕΙΡΟΝ Ή ΑΛΕΚΤΡΥΩΝ

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Τόσο φιλόχρυσος και φιλόπλουτος είσαι, Μίκυλλε, και μόνο αυτό θαυμάζεις περισσότερο απ’ όλα και πιστεύεις πως αποτελεί ευτυχία, το να κατέχεις πολύ χρυσάφι;

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Δεν είμαι μόνο εγώ που το πιστεύω αυτό, Πυθαγόρα, αλλά κι εσύ ο ίδιος, τότε που ήσουν Εύφορβος, πήγαινες να πολεμήσεις τους Αχαιούς έχοντας χρυσάφι και ασήμι κρεμασμένο στις μπούκλες σου· και στον πόλεμο, όπου θα ήταν καλύτερο να είσαι σιδεροφορεμένος, εσύ ακόμη και τότε ήθελες να πολεμάς έχοντας τα μαλλιά σου πιασμένα με χρυσάφι.

Συνεπώς τι λόγος υπάρχει να σου πω επιπλέον κι άλλα, πόσες δηλαδή ανάγκες καλύπτει το χρυσάφι και πώς αυτούς που το έχουν τους αναδεικνύει και ωραίους και σοφούς και ισχυρούς, προσδίδοντάς τους τιμή και δόξα, και μερικές φορές από άσημους και άδοξους τους κάνει μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα αξιοθαύμαστους και ξακουστούς; Γνωρίζεις ασφαλώς τον γείτονα και ομότεχνό μου, τον Σίμωνα, που πριν λίγο καιρό είχε δειπνήσει σπίτι μου, τότε που έβρασα τη φάβα στα Κρόνια, κι έβαλα μέσα και δύο φέτες από αλλαντικό.

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Τον γνωρίζω· αυτόν με την πλακουτσωτή μύτη, τον κοντούλη, που έφυγε μετά το δείπνο παίρνοντας κρυφά κάτω από τη μασχάλη του την πήλινη γαβάθα μας, η οποία ήταν και η μόνη που είχαμε.
Τον είδα ο ίδιος, Μίκυλλε.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Εκείνος λοιπόν το έκλεψε, κι έπειτα ορκίστηκε για το αντίθετο επικαλούμενος τόσους θεούς. Κι εσύ, πετεινέ μου, γιατί δεν έβαλες τότε τις φωνές να με ειδοποιήσεις, βλέποντας ότι μας λήστευαν;
ΠΕΤΕΙΝΟΣ

 Λάλησα, κι αυτό ήταν το μόνο που μπορούσα τότε να κάνω. Τι όμως συνέβη στον Σίμωνα; Φαινόταν πως κάτι θα έλεγες γι’ αυτόν.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Είχε έναν εξάδελφο υπερβολικά πλούσιο, που λεγόταν Δριμύλος. Αυτός όσο ζούσε, δεν έδωσε στον Σίμωνα ούτε έναν οβολό – και πώς να του ’δινε, αφού ούτε και ο ίδιος δεν άγγιζε τα χρήματα; Από τότε όμως που πέθανε, πριν από λίγο καιρό, όλα εκείνα ανήκουν στον Σίμωνα, σύμφωνα με τους νόμους, και τώρα εκείνος που ντυνόταν με βρώμικα ρούχα, που καθάριζε τη γαβάθα γλείφοντάς την, βγαίνει τώρα χαρούμενος με την άμαξα, ντυμένος με ρούχα ολοπόρφυρα και κατακόκκινα, έχοντας υπηρέτες και χρυσά κύπελλα και τραπέζια με πόδια από ελεφαντόδοντο, κι όλοι τον προσκυνούνε, κι εμάς ούτε που γυρίζει να μας κοιτάξει άλλο πια. Τις προάλλες τον είδα εγώ να πλησιάζει και του είπα ‘γεια σου, Σίμωνα’, αυτός όμως απάντησε αγανακτισμένος: “Πέστε σ’ αυτόν τον πάμφτωχο να μη μου υποβιβάζει το όνομα· δεν ονομάζομαι Σίμωνας, αλλά Σιμωνίδης”. Και το σημαντικότερο, ήδη τον έχουν ερωτευτεί και οι γυναίκες, αλλά αυτός κάνει τον δύσκολο και σ’ εκείνες και τις περιφρονεί, και άλλες τις δέχεται κοντά του και είναι καταδεκτικός, ενώ άλλες απειλούν πως θα κρεμαστούνε, επειδή δεν τους δίνει σημασία. Βλέπεις λοιπόν πόσα καλά προέρχονται από το χρυσάφι, αφού μεταμορφώνει ακόμη και τους ασχημότερους, μετατρέποντάς τους σε αξιαγάπητους, σαν εκείνη την ποιητική κεντημένη ζώνη. Έχεις ακούσει τους ποιητές να λένε:
χρυσάφι, πάντα ευπρόσδεκτο κι ωραίο (ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ, ΔΑΝΑΗ)

Αλλά γιατί γέλασες, ενώ μιλούσα, πετεινέ μου;

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Επειδή από άγνοια, Μίκυλλε, έχεις εξαπατηθεί κι εσύ, όπως ακριβώς και οι περισσότεροι άνθρωποι, σχετικά με τους πλούσιους. Να ξέρεις όμως καλά πως αυτοί ζούνε μια ζωή πολύ πιο αξιολύπητη από τη δική σας. Και σου το λέω αυτό, επειδή πολλές φορές έγινα και φτωχός και πλούσιος, κι έχω εμπειρίες από κάθε είδος ζωής. Μετά από λίγο μάλιστα κι εσύ ο ίδιος θα τα γνωρίσεις όλα, το καθένα χωριστά.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Μα τον Δία, είναι πια καιρός κι εσύ να πεις ποιες αλλαγές σου συνέβηκαν και τι έμαθες σε κάθε ζωή σου.

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Άκου λοιπόν, γνωρίζοντας εκ των προτέρων μόνο αυτό: Δεν έχω δει κανέναν να ζει τη ζωή του πιο ευτυχισμένος από σένα.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Από μένα, πετεινέ μου; Το ίδιο να συμβεί και σ’ εσένα! Μα, με προκαλείς να σε καταριέμαι. Πες μου όμως, αρχίζοντας από τον Εύφορβο, πώς μετατράπηκες σε Πυθαγόρα, κι έπειτα όλα με τη σειρά, μέχρι που έγινες πετεινός. Είναι βέβαια φυσικό να υπήρχε μεγάλη ποικιλία σε όσα είδες και έπαθες μέσε σε τόσο ποικιλόμορφα είδη ζωής.

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Το πώς πέταξε η ψυχή μου για πρώτη φορά από τον Απόλλωνα στη γη και μπήκε σε ανθρώπινο σώμα, και ποια καταδίκη έπρεπε να υποστεί, θα έπαιρνε πολύ χρόνο να το διηγηθώ. Άλλωστε τέτοια πράγματα δεν είναι σωστό ούτε εγώ να τα πω ούτε εσύ να τα ακούσεις.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Άραγε εγώ ποιος ήμουν προηγουμένως, αξιοθαύμαστε φίλε μου; Αυτό πες μου πρώτα, αν μεταβλήθηκα κι εγώ κάποτε, όπως κι εσύ.

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Και βέβαια.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Ποιος λοιπόν ήμουν, αν μπορείς να μου το πεις; Θα ήθελα αυτό να το ξέρω.

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Εσύ; Ινδικό μυρμήγκι, από αυτά που σκάβουν και βγάζουν το χρυσάφι.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Καλά, και δεν νοιάστηκα, ο κακότυχος, να έρθω σ’ αυτή τη ζωή φέρνοντας μαζί μου από την προηγούμενη έστω λίγη χρυσόσκονη; Πες μου όμως, τι θα γίνω μετά; Φυσικό είναι να ξέρεις. Γιατί αν είναι κάτι καλό, θα σηκωθώ αμέσως και θα κρεμαστώ από το ξυλοκάρφι στο οποίο εσύ στέκεσαι.

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
 Δεν πρόκειται να το μάθεις αυτό με κανέναν τρόπο. Λοιπόν, όταν έγινα Εύφορβος – ξαναγυρνώ πάλι σ’ εκείνα – πολέμησα στην Τροία και, αφού με σκότωσε ο Μενέλαος, μπήκα στον Πυθαγόρα ύστερα από καιρό.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Κι όταν ξεντύθηκες τον Πυθαγόρα, ποιανού ρούχο φόρεσες μετά απ’ αυτόν;

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Της Ασπασίας, της εταίρας από τη Μίλητο.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Πω πω, τι λόγια! Και η γυναίκα έγινε μαζί με όλα τα άλλα ο Πυθαγόρας, και υπήρξε κάποτε καιρός που κι εσύ γεννούσες αβγά, εξοχότατε πετεινέ μου, και συνευρισκόσουν με τον Περικλή, όντας Ασπασία, κι είχες μείνει έγκυος απ’ αυτόν, και λανάριζες το μαλλί και έγνεθες το νήμα και φερόσουν ως γυναίκα όπως οι εταίρες;

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Όλα αυτά τα έκανα όχι μόνο εγώ, αλλά και ο Τειρεσίας πριν από μένα, και ο γιος του Ελάτου, ο Καινέας. Συνεπώς για οτιδήποτε κοροϊδέψεις εμένα, θα είναι σαν να έχεις απευθύνει κοροϊδία και σ’ εκείνους.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Και λοιπόν; Πιο ευχάριστη ήταν η ζωή σου όταν ήσουν άντρας ή όταν ο Περικλής κοιμότανε μαζί σου;

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Βλέπεις τώρα τι είναι αυτό που ρώτησες; Η αντίστοιχη απάντηση δεν ωφέλησε ούτε τον Τειρεσία.
ΜΙΚΥΛΛΟΣ

 Αλλά κι αν ακόμη δεν το πεις εσύ, ο Ευριπίδης έκανε μια ξεκάθαρη διάκριση για τέτοια ζητήματα, λέγοντας πως θα προτιμούσε να βρεθεί τρεις φορές σε πόλεμο κρατώντας ασπίδα, παρά να γεννήσει μια φορά.
Και μετά την Ασπασία ποιος άντρας ή γυναίκα αναδείχτηκες πάλι;

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Ο κυνικός Κράτης.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Διόσκουροί μου, τι ανομοιότητα! Από εταίρα φιλόσοφος.

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Έπειτα βασιλιάς, έπειτα φτωχός, και μετά από λίγο σατράπης, έπειτα άλογο και καλιακούδα και βάτραχος και χίλια δυο άλλα· θα έπαιρνε πολύ καιρό να τα απαριθμήσω ένα-ένα. Και τώρα τελευταία πετεινός πολλές φορές, γιατί το ευχαριστήθηκα αυτό το είδος της ζωής. Κι αφού υπηρέτησα πάρα πολλούς άλλους, βασιλιάδες και φτωχούς και πλούσιους, τώρα τελευταία βρίσκομαι και μαζί σου και γελώ σε βάρος σου, καθώς καθημερινά κλαίγεσαι και θρηνολογείς για τη φτώχεια σου, και θαυμάζεις τους πλούσιους, επειδή δεν ξέρεις μέσα σε τι συμφορές ζουν εκείνοι. Αν όμως ήξερες τις έγνοιες που έχουνε, θα γελούσες πρώτα απ’ όλα με τον εαυτό σου, που φαντάστηκες πως ο πλούσιος είναι πάντοτε τρισευτυχισμένος.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Λοιπόν, Πυθαγόρα μου – αλήθεια, πώς σου αρέσει περισσότερο να σε φωνάζουνε, για να μην φέρνω σύγχυση στο λόγο μου αποκαλώντας σε άλλοτε αλλιώς;

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Δεν θα διαφέρει σε τίποτε, είτε με φωνάζεις Εύφορβο είτε Πυθαγόρα είτε Ασπασία ή Κράτη, γιατί όλα αυτά είμαι εγώ. Θα ήταν όμως καλύτερα να με αποκαλείς μ’ αυτό που τώρα φαίνεται, δηλαδή πετεινό, για να μην υποτιμάς ένα πουλί που φαίνεται πως είναι ασήμαντο, και μάλιστα ενώ έχει μέσα του τόσες ψυχές.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Λοιπόν, πετεινέ μου, αφού ήδη έχεις εμπειρία από όλες σχεδόν τις ζωές και γνωρίζεις τα πάντα, θα μπορούσες τώρα πια να μιλήσεις ξεκάθαρα, χωριστά για τη ζωή των πλουσίων, πώς διαμορφώνεται, και χωριστά για τη ζωή των πάμφτωχων, για να καταλάβω αν είναι αλήθεια αυτά που λες παρουσιάζοντας με πιο ευτυχισμένο από τους πλούσιους.

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Να λοιπόν, εξέτασέ το από αυτή την οπτική γωνία, Μίκυλλε: Εσένα δεν σε απασχολεί ιδιαίτερα ούτε ο πόλεμος, αν ακούγεται πως οι εχθροί πλησιάζουν, ούτε σε νοιάζει μήπως μπούνε στο χωράφι σου και κόψουν τα σπαρτά ή μήπως τσαλαπατήσουνε τον κήπο σου ή λεηλατήσουνε το αμπέλι σου, αλλά και μόνο που θα ακούσεις τη σάλπιγγα, αν χρειαστεί, κοιτάζεις ολόγυρά σου κι αναρωτιέσαι προς ποια κατεύθυνση θα πρέπει να στραφείς, για να σωθείς και να ξεφύγεις από τον κίνδυνο. Αντίθετα, αυτοί φοβούνται βέβαια και για τον εαυτό τους, στεναχωρούνται όμως βλέποντας από τα τείχη να καταστρέφονται όσα είχαν στα χωράφια. Κι αν χρειαστεί να γίνει κάποια συνεισφορά, μόνο αυτοί καλούνται να πληρώσουν, κι αν χρειαστεί να εκστρατεύσουν, είναι οι πρώτοι που ορμούν στον κίνδυνο ως στρατηγοί ή ίππαρχοι. Ενώ εσύ κρατώντας μια ψάθινη ασπίδα, ελαφρά οπλισμένος και ευκίνητος, για να μπορείς να γλυτώνεις, είσαι έτοιμος να παρευρεθείς στο νικητήριο γλέντι, όταν ο στρατηγός προσφέρει θυσία μετά τη νίκη του.

Σε καιρό ειρήνης πάλι, εσύ, ένας απλός πολίτης, παίρνεις τον λόγο στην εκκλησία του δήμου και καταδυναστεύεις τους πλούσιους, κι αυτοί ανατριχιάζουν και ζαρώνουν και προσπαθούν να σε εξευμενίσουν με παροχές. Εκείνοι κοπιάζουνε για να ’χεις διαρκώς λουτρά και θεάματα και όλα τα άλλα, ενώ εσύ εξεταστής και ελεγκτής αυστηρός σαν αφεντικό, χωρίς να τους δίνεις ούτε καν το δικαίωμα να μιλήσουν μερικές φορές, κι αν το αποφασίσεις, τους λιθοβολείς ρίχνοντας σαν χαλάζι πέτρες επάνω τους ή τους δημεύεις τις περιουσίες. Επίσης εσύ ο ίδιος δεν φοβάσαι ούτε συκοφάντη ούτε ληστή, μήπως σου αρπάξει το χρυσάφι πηδώντας πάνω από το φράχτη ή σκάβοντας μια τρύπα στον τοίχο, ούτε και έχεις προβλήματα κάνοντας λογαριασμούς ή απαιτώντας χρέη ή λογομαχώντας με τους καταραμένους διαχειριστές και γεμάτος άγχος μέσα σε τόσες έγνοιες.

Αντίθετα εσύ τελειώνεις μια αρβύλα και παίρνεις αμοιβή επτά οβολούς, σηκώνεσαι αργά το απόγευμα και λούζεσαι, αν θέλεις, αγοράζεις μια ρέγκα ή μερικές αντσούγιες ή λίγα κεφαλάκια κρεμμύδι, και το ευχαριστιέσαι τραγουδώντας τις περισσότερες φορές και φιλοσοφώντας παρέα μαζί με την αξιότιμη Φτώχεια.

Επομένως γι’ αυτό είσαι υγιής και με ρωμαλέο σώμα κι έχεις μεγάλη αντοχή στο κρύο. Οι κακουχίες σε σκληραγωγούν και σε αναδεικνύουν αντίπαλο καθόλου ευκαταφρόνητο σ’ εκείνα που οι άλλοι τα θεωρούν ακαταμάχητα.

Εκείνους όμως τους καημένους και ποια συμφορά δεν τους βρίσκει από την αχαλίνωτη ζωή τους, ποδάγρες και φυματιώσεις και πνευμονίες και υδρωπικίες; Γιατί αυτά είναι τα επακόλουθα των πολυτελών εκείνων δείπνων.

Συνεπώς μερικοί απ’ αυτούς, όπως ο Ίκαρος, ανεβάζουνε πολύ ψηλά τον εαυτό τους και πλησιάζουνε τον ήλιο, χωρίς να γνωρίζουν πως τα φτερά τους είναι συγκολλημένα με κερί, με αποτέλεσμα μερικές φορές να κάνουν πολύ μεγάλο θόρυβο πέφτοντας με το κεφάλι μέσα στη θάλασσα.

Θα μπορούσες να δεις πόσο τραγικά είναι τα ναυάγια, όταν ο Κροίσος, με μαδημένα τα φτερά, προκαλεί το γέλιο στους Πέρσες ανεβαίνοντας στην πυρά, ή όταν ο Διονύσιος, μετά την κατάλυση της τυραννίδας του, εμφανίζεται στην Κόρινθο ως γραμματοδιδάσκαλος, να διδάσκει συλλαβισμό στα παιδιά, μετά από την άσκηση τόσο μεγάλης εξουσίας.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Πες μου, όμως, πετεινέ μου, τότε που εσύ ήσουν βασιλιάς – γιατί λες πως κάποτε βασίλεψες κιόλας – τι λογής ζωή ήταν εκείνη που έζησες; Μήπως ήσουν τρισευτυχισμένος, έχοντας το αποκορύφωμα όλων των αγαθών που υπάρχουν;

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Ούτε να μου το θυμίζεις, Μίκυλλε· τόσο τρισάθλιος ήμουνα τότε. Σε όλους τους έξω, όπως είπες, έδινα την εντύπωση πως ήμουν τρισευτυχισμένος, ενώ μέσα συζούσα με μυριάδες στενοχώριες.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Ποιες εννοείς; Λες πράγματα παράξενα και όχι και πολύ αξιόπιστα.

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Εξουσίαζα σε μια χώρα όχι μικρή, Μίκυλλε, εξαιρετικά εύφορη και αξιοθαύμαστη, ανάμεσα στις πιο λαμπρές, και για το πλήθος των ανθρώπων της και για την ομορφιά των πόλεών της. Τη διέσχιζαν πλωτά ποτάμια και διέθετε θάλασσα με φυσικά λιμάνια. Υπήρχε μεγάλο στράτευμα και συγκροτημένο ιππικό και όχι μικρή σωματοφυλακή και τριήρεις και αναρίθμητο πλήθος χρημάτων και πάμπολλα χρυσά σκεύη, και όλη η υπόλοιπη μεγαλοπρέπεια της εξουσίας ήταν υπερβολικά εντυπωσιακή, ώστε κάθε φορά που έβγαινα, οι περισσότεροι με προσκυνούσαν, και νόμιζαν πως έβλεπαν κάποιον θεό μπροστά τους, κι έτρεχαν και στριμώχνονταν ο ένας πλάι στον άλλο για να με δούνε, ενώ κάποιοι άλλοι ανέβαιναν στις στέγες, και το θεωρούσαν μεγάλη υπόθεση να παρατηρήσουνε προσεκτικά το ζευγάρι των αλόγων, τον μανδύα, το διάδημα, τους προδρόμους και τους ακολούθους μου. Εγώ πάλι, γνωρίζοντας πόσα με στενοχωρούσαν και με ταλαιπωρούσαν, από τη μια έδειχνα κατανόηση για την ανοησία εκείνων, κι από την άλλη λυπόμουνα τον εαυτό μου.

Για ποια να σου πρωτοπώ, Μίκυλλε; Για τους φόβους και τις ανησυχίες και τις υποψίες και το μίσος αυτών που συναναστρέφονταν και τις ραδιουργίες, και – εξαιτίας όλων αυτών – για τον λίγο ύπνο, κι εκείνον ελαφρύ, και για τα γεμάτα ταραχή όνειρα και τις περίπλοκες σκέψεις και την προσδοκία πάντοτε πως θα συμβεί κάτι κακό; Ή μήπως για την υπεραπασχόληση και τις οικονομικές συναλλαγές και τις δίκες και τις εκστρατείες και τις διαταγές και τα συνθήματα και τους υπολογισμούς; Με όλα αυτά ούτε ένα γλυκό όνειρο δεν μπορείς να απολαύσεις, αλλά χρειάζεται μόνος σου να εξετάζεις διεξοδικά τα πάντα και να έχεις μυριάδες προβλήματα.

Επιπλέον όμως στενοχώριες προκαλούν και τα εξής: ο αγαπημένος που συζεί μαζί σου από ανάγκη, και η παλλακίδα που συμπαθεί κάποιον άλλο, και μερικοί φημολογείται πως ετοιμάζουν εξέγερση, και δύο ή τέσσερις σωματοφύλακες που ψιθυρίζουν κρυφά μεταξύ τους. Και το σημαντικότερο, πρέπει κανείς να φυλάγεται περισσότερο από τους πιο αγαπημένους του και να περιμένει πάντοτε πως από κείνους θα του έρθει κάτι κακό.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Μακριά από μένα! Είναι φοβερά αυτά που λες, πετεινέ μου. Για μένα είναι πραγματικά πολύ πιο ασφαλές να είμαι σκυμμένος πάνω από το δέρμα που κόβω για να φτιάξω παπούτσια, παρά να πίνω από χρυσή κούπα για χάρη της φιλίας ένα ποτό ανακατεμένο με κώνειο ή με ακόνιτο. Γιατί βέβαια ο κίνδυνος για μένα, αν γλιστρήσει κάπως το κοπίδι και αποτύχει να κάνει ίσια τομή στο δέρμα, είναι να μου σχίσει και να μου ματώσει λίγο τα δάχτυλα.

Εκείνοι όμως, όπως λες, γλεντούν θανατηφόρα, και μάλιστα ενώ ζούνε μέσα σε μυριάδες συμφορές.

Έπειτα, όταν πέσουν, φαίνονται εξαιρετικά όμοιοι με τους ηθοποιούς τραγωδιών, πολλούς από τους οποίους μπορεί κανείς να τους δει προηγουμένως να είναι τάχα Κέκροπες ή Σίσυφοι ή Τήλεφοι, και να έχουν διαδήματα και ξίφη με ελεφαντοστέινη λαβή και μαλλιά κυματιστά και χλαμύδα χρυσοποίκιλτη, αν όμως, όπως συμβαίνει πολλές φορές, πατήσει κάποιος απ’ αυτούς στο κενό και σωριαστεί κάτω στη μέση της σκηνής, τότε βέβαια προκαλεί πολύ γέλιο στους θεατές, καθώς τσακίζεται το προσωπείο του μαζί με το διάδημα, γεμίζει αίματα το πραγματικό κεφάλι του ηθοποιού και ξεγυμνώνονται ως επάνω τα σκέλη του, με αποτέλεσμα να φαίνεται και ότι κάτω από τη στολή υπάρχουν άθλια κουρέλια, και ότι τα ξυλοπάπουτσα που φοράει είναι πολύ άσχημα και όχι ανάλογα με το πόδι του.

Βλέπεις πως ήδη με δίδαξες ακόμη και να απεικονίζω, αξιότιμε πετεινέ μου;

Η κυρίαρχη εξουσία λοιπόν φάνηκε ξεκάθαρα πως είναι κάτι τέτοιο.

Κάθε φορά όμως που γινόσουν άλογο ή σκύλος ή ψάρι ή βάτραχος, πώς αντιμετώπιζες εκείνη τη μορφή ύπαρξης;

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Αυτό που αρχίζεις τώρα είναι ένα μεγάλο ζήτημα, και όχι κατάλληλο γι’ αυτή την περίσταση.
Ωστόσο με δύο λόγια, δεν υπήρξε καμιά μορφή ζωής που να μη μου φάνηκε πιο ξένοιαστη από την ανθρώπινη, μια και περιοριζόταν μόνο στις φυσικές επιθυμίες και ανάγκες. Γιατί σ’ εκείνες τις ζωές δεν πρόκειται να δεις άλογο τελώνη ή βάτραχο συκοφάντη ή καλιακούδα σοφιστή ή κουνούπι αρχιμάγειρα ή πετεινό ομοφυλόφιλο και όλα τα άλλα που εσείς συνηθίζετε να κάνετε.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Ίσως αυτά να είναι αληθινά, πετεινέ μου.
Εκείνο όμως που εγώ έχω πάθει δεν ντρέπομαι να το πω σ’ εσένα: Ποτέ ως τώρα δεν μπόρεσα να αποβάλω την επιθυμία που είχα από παιδί να γίνω πλούσιος, αλλά πραγματικά και το όνειρο στέκεται ακόμη μπροστά στα μάτια μου παρουσιάζοντάς μου το χρυσάφι, και πολύ περισσότερο με πνίγει το γεγονός ότι ο καταραμένος ο Σίμωνας γλεντοκοπάει μέσα σε τόσα αγαθά.

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Εγώ θα σε θεραπεύσω, Μίκυλλε. Και μια που είναι ακόμη νύχτα, σήκω επάνω κι ακολούθα με. Θα σε πάω σ’ εκείνον ακριβώς τον Σίμωνα και στα σπίτια των άλλων πλουσίων, για να δεις τι λογής είναι αυτά που ζούνε.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Και πώς θα γίνει αυτό, αφού οι πόρτες είναι κλεισμένες; Εκτός βέβαια αν εσύ με αναγκάσεις να ανοίξω τρύπα στον τοίχο.

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Όχι βέβαια, αλλά ο Ερμής, στον οποίο είμαι αφιερωμένος, μου έδωσε το εξής εξαιρετικό δώρο: Αν κάποιος το μεγαλύτερο φτερό της ουράς μου, το δεξιό λοιπόν, σε όποιον εγώ επιτρέψω να μου το βγάλει και να το κρατάει, αυτός μπορεί, για όσον καιρό θέλω, και να ανοίγει κάθε πόρτα και να βλέπει τα πάντα χωρίς ο ίδιος να είναι ορατός.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Δεν είχα καταλάβει, πετεινέ μου, πως κι εσύ είσαι μάγος. Ας πάμε, όμως.

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Να πάμε πρώτα στον Σίμωνα ή σε κάποιον άλλο πλούσιο;

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Όχι βέβαια, αλλά στον Σίμωνα, που αντί για δισύλλαβος έχει την αξίωση, επειδή πλούτισε, να είναι τώρα πια τετρασύλλαβος. Να ’μαστε, φτάσαμε και στην πόρτα. Τι λοιπόν να κάνω μετά απ’ αυτό;

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Βάλε το φτερό στην κλειδαριά.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Να λοιπόν. Ηρακλή μου, η πόρτα άνοιξε διάπλατα, σαν να είχαμε κλειδί.

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Προχώρα μπροστά. Τον βλέπεις αυτόν που μένει ξάγρυπνος και κάνει υπολογισμούς;

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Τον βλέπω, μα τον Δία, κοντά σε ένα διψασμένο λυχνάρι που τρεμοσβήνει, και είναι χλωμός, δεν ξέρω γιατί, πετεινέ μου, κι έχει μείνει μόνο πετσί και κόκαλο έχοντας λιώσει εντελώς, προφανώς από τις έγνοιες· γιατί δεν έχει ακουστεί να έχει κάποια άλλη αρρώστια.

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Άκου τι λέει· θα καταλάβεις γιατί βρίσκεται σ’ αυτή την κατάσταση.

ΣΙΜΩΝΑΣ
Λοιπόν, εκείνα τα εβδομήντα τάλαντα είναι ασφαλή, θαμμένα κάτω από το κρεβάτι μου, και κανένας άλλος δεν το ξέρει, ενώ τα άλλα δεκαέξι με είδε, νομίζω, ο ιπποκόμος μου ο Σωσύλος να τα καταχωνιάζω κάτω από το παχνί. Βρίσκεται συνεχώς γύρω από το στάβλο, χωρίς να είναι γενικότερα ούτε πολύ επιμελής ούτε και φιλόπονος.

Ασφαλώς μου έχουν αρπάξει πολύ περισσότερα απ’ αυτά, αλλιώς πώς μπόρεσε ο Τίβειος να ψωνίσει χθες για τον εαυτό του ένα τόσο μεγάλο παστό ψάρι, όπως λέγανε, ή να αγοράσει για τη γυναίκα του ένα σκουλαρίκι αξίας πέντε ολόκληρων δραχμών; Τα λεφτά τα δικά μου, του κακόμοιρου, τα σπαταλούν αυτοί. Ούτε όμως και τα κύπελλά μου, που είναι τόσο πολλά, φυλάγονται σε ασφαλές μέρος. Πραγματικά φοβάμαι μήπως κάποιος ανοίξει τρύπα στον τοίχο και τα πάρει. Πολλοί με ζηλεύουν και ραδιουργούν εναντίον μου, και ιδιαίτερα ο γείτονάς μου ο Μίκυλλος.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Ναι, μα τον Δία. Όμοιος σου είμαι εγώ, και φεύγω παίρνοντας κρυφά κάτω από τη μασχάλη μου τις γαβάθες.

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Σώπα, Μίκυλλε, να μην ανακαλύψει πως είμαστε εδώ.

ΣΙΜΩΝΑΣ
Πάντως το καλύτερο είναι να μείνω ο ίδιος ξάγρυπνος και να τα φυλάγω. Θα σηκωθώ και κάθε τόσο θα κάνω έναν γύρω σ’ ολόκληρο το σπίτι.

Ποιος είναι αυτός; Σε βλέπω, λωποδύτη – Μα τον Δία, ευτυχώς που είσαι κολόνα. Θα ξεθάψω πάλι το χρυσάφι, για να το ξαναμετρήσω, μήπως κάτι μου ξέφυγε προηγουμένως. Να, κάποιος έκανε πάλι θόρυβο, ασφαλώς εναντίον μου. Με πολιορκούνε και ραδιουργούν όλοι εναντίον μου. Πού είναι το ξίφος μου; Αν πιάσω κανέναν – Ας θάψουμε πάλι το χρυσάφι.

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Τέτοια λοιπόν είναι, Μίκυλλε, η κατάσταση του Σίμωνα. Πάμε όμως και σε κάποιον άλλο, όσο μας μένει ακόμη ένα μικρό υπόλοιπο της νύχτας.

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Ο καημένος, τι ζωή είναι αυτή που ζει! Έτσι να συμβεί να πλουτίσουν οι εχθροί μου.
Κι εμείς πάμε, αν συμφωνείτε, στον Γνίφωνα τον δανειστή. Δεν μένει μακριά κι αυτός. Άνοιξε κι αυτή η πόρτα μπροστά μας.

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Τον βλέπεις κι αυτόν να μένει ξάγρυπνος από τις έγνοιες, να ξαναμετράει τους τόκους και να έχει μαραζωμένα δάχτυλα, ενώ μετά από λίγο θα χρειαστεί να τα εγκαταλείψει όλα αυτά και να γίνει κατσαρίδα ή σκνίπα ή σκυλόμυγα;

ΜΙΚΥΛΛΟΣ
Βλέπω έναν κακόμοιρο και ανόητο άνθρωπο, που ούτε και τώρα δεν ζει πολύ καλύτερα από κατσαρίδα ή σκνίπα. Πώς έχει λιώσει κι αυτός ολόκληρος από τους υπολογισμούς!

ΠΕΤΕΙΝΟΣ
Τώρα όμως έχει αρχίσει ήδη να ξημερώνει η μέρα, κι είμαστε γύρω στο χάραμα. Ας επιστρέψουμε λοιπόν πίσω στο σπίτι μας.

Τα υπόλοιπα θα τα δεις άλλη φορά, Μίκυλλε.

ΛΟΥΚΙΑΝΟΣ, ΣΑΤΙΡΑ ΑΠΛΗΣΤΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΤΑΙΟΔΟΞΙΑΣ

Ο σπειροειδής ραβδωτός Γαλαξίας μας

Ο Γαλαξίας μας αποτελείται κυρίως από ένα πυρήνα του οποίου το σχήμα είναι φακοειδές, πολύ πεπλατυσμένο. Από δύο εκ διαμέτρου αντίθετα άκρα του φακοειδούς αυτού πυρήνα εκφύονται οι δύο κύριοι βραχίονές (σπείρες), που ελίσσονται γύρω από το κύριο σώμα του μια εγκάρσια ράβδο μήκους 25. 000 ετών φωτός, πλάτους 4.000 ετών φωτός και πάχους 650 ετών φωτός περίπου. Η ράβδος αυτή, στην οποία οφείλεται το συνθετικό » ραβδωτός » στο όνομα του Γαλαξία μας, φιλοξενεί περίπου το 1/3 από τα 600.000 γηραιά αστέρια που κατοικούν συνολικά στο κεντρικό γαλαξιακό εξόγκωμα. 

Ο κύριος δίσκος του Γαλαξία μας έχει διάμετρο από 80.000 μέχρι 100.000 έτη φωτός, περίμετρο περίπου 250 ως 300 χιλιάδες έτη φωτός και πάχος γύρω στα 1.000 έτη φωτός. Αποτελείται από 200 μέχρι 400 δισεκατομμύρια άστρα. Αν ορίσουμε μια φυσική κλίμακα και θεωρήσουμε ότι ο Γαλαξίας μας είχε διάμετρο 130 χιλιόμετρα, τότε το Ηλιακό Σύστημα θα είχε μήκος 2 χιλιοστά.  Η συνολική μάζα του είναι περίπου 600 ως 3.000 δισεκατομμύρια ηλιακές μάζες.
 
Πολλοί αστρονόμοι πιστεύουν ότι ο Γαλαξίας κινείται στο διάστημα με ταχύτητα γύρω στα 600 km το δευτερόλεπτο σε σχέση με τους διπλανούς γαλαξίες.[Οι τελευταίες εκτιμήσεις μιλούν για ένα εύρος ταχύτητας από 130 μέχρι 1.000 χλμ/δευτερόλεπτο. Αν όντως ο Γαλαξίας κινείται με 600 km/sec, ταξιδεύουμε 51,84 εκατομμύρια χιλιόμετρα την ημέρα, ή περισσότερο από 19,9 δις km το χρόνο. Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης, αυτό σημαίνει πως ταξιδεύουμε περίπου 4,5 φορές την απόσταση που απέχει ο Πλούτωνας από τη Γη (όταν βρίσκεται στο κοντινότερο σημείο). Ο Γαλαξίας θεωρείται πως κινείται στην κατεύθυνση του αστερισμού Ύδρα.
 
Η ηλικία του Γαλαξία μας εκτιμάται περίπου στα 13,6 δισεκατομμύρια χρόνια, διάρκεια που είναι κοντά στην ηλικία του Σύμπαντος. Η εκτίμηση αυτή βασίζεται στη μέτρηση για πρώτη φορά του βηρυλλίου που περιέχεται σε δύο αστέρες του αστρικού σμήνους NGC 6397. Έτσι υπολόγισαν τον χρόνο ανάμεσα στη δημιουργία της πρώτης γενιάς των αστέρων του Γαλαξία μας και στη δημιουργία της πρώτης γενιάς αστέρων του σμήνους, σε 200 με 300 εκατομμύρια χρόνια. Συμπεριλαμβάνοντας την ηλικία των αστέρων στο σφαιρωτό σμήνος (13,4 ± 0,8 δις χρόνια), εκτίμησαν την ηλικία του Γαλαξία στα 13,6 ± 0,8 δις χρόνια.
 
Μετρήσεις δείχνουν ότι ο Γαλαξίας της Ανδρομέδας μάς πλησιάζει με ταχύτητα 300 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο και μπορεί να συγκρουστεί με τον Γαλαξία μας σε 3 ως 4 δις χρόνια. Αν συγκρουστούν, πιστεύεται ότι ο Ήλιος αλλά και άλλοι αστέρες μάλλον δεν θα συγκρουστούν με αστέρες της Ανδρομέδας, αλλά οι δύο γαλαξίες θα σχηματίσουν έναν ενιαίο ελλειπτικού σχήματος γαλαξία. Η διαδικασία της ένωσης αυτής εκτιμάται ότι θα διαρκέσει 1 δις χρόνια.
 
Ο  καλύτερος χάρτης του Γαλαξία μας που έχει παραχθεί ποτέ. Η νέα εικόνα παρουσιάζει τον σπειροειδή Γαλαξία μας όπως θα φαίνεται σε έναν πολύ μακρινό παρατηρητή. Ο χάρτης είναι βασισμένος στα συμπεράσματα για τη δομική εξέλιξη του.
 
Ο Γαλαξίας αποτελείται από τέσσερις κύριους βραχίονες που κάμπτονται γύρω από το κέντρο του – οι αστρονόμοι μέτρησαν την απόσταση από τη Γη σε μια περιοχή όπου διαμορφώνονται τα αστέρια, που αποκαλείται W3OH μέσα στο βραχίονα του Περσέως. Άλλοι βραχίονες είναι του Τοξότη, της Τροπίδας, του Ωρίωνα (που ανήκει και το ηλιακό μας σύστημα), της Ασπίδας, του Κανόνα, του Νότιου Σταυρού, των 3 Κιλοπαρσέκ και τέλος ο Εξωτερικός Βραχίονας.

Κοντά στο Γαλαξιακό Κέντρο βρίσκεται μαζεμένη όλη σχεδόν η μεσογαλαξιακή σκόνη, που απορροφά το ορατό φως. Γι' αυτό και το Γαλαξιακό Κέντρο είναι ουσιαστικά αόρατο. Μόνο με τις υπέρυθρες ακτίνες και τα ραδιοκύματα μπορούμε να συλλάβουμε τι υπάρχει εκεί. Επίσης, στο Κέντρο του Γαλαξία μας υπάρχει η πολύ μεγάλης μάζας μαύρη τρύπα (3,7 εκατομμύρια ηλιακές μάζες) σε έκταση όση η απόσταση της Γης από τον Ήλιο (2 αστρονομικές μονάδες). Το Γαλαξιακό Κέντρο στον ουρανό βρίσκεται ανάμεσα στους αστερισμούς του Τοξότη και Σκορπιού.