Η ΑΠΟΝΟΜΗ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ: Η ΔΙΑΙΤΗΣΙΑ

I. Γενικά

 

Η διαιτησία[1], δημόσια ή ιδιωτική, ήταν ένας θεσμός πανελλήνιος. Ίσχυε στην Αθήνα όπως και σε πολλές άλλες ελληνικές πόλεις, θεσμοί αντίστοιχοι της αθηναϊκής διαιτησίας συναντώνται στη Μικρά Ασία, κυρίως στην Έφεσο, και στα νησιά του Αιγαίου, με διαφορετικές επωνυμίες. Στη Στυμφαλία οι διαιτητές ονομάζονται συλλύται, στην Αρκεσίνη της Αμοργού, στη Μυτιλήνη και στη Θάσο διαλλακταί και στη Λάμψακο επιγνώμονες. Διαιτηταί όμως ήταν η πιο γνωστή επωνυμία και περιλάμβανε τόσο τους ιδιωτικούς όσο και τους δημόσιους διαιτητές. Οι δημόσιοι διαιτητές ονομάζονταν επίσης «διαιτηταί αιρετοί» ή «κληρωτοί»[2].

 

Διαιτηταί συναντώνται και στον ελληνιστικό κόσμο, με τη διαφορά ότι οι αλεξανδρινοί διαιτηταί ήταν κοινοί τακτικοί δικαστές. Προφανώς η ονομασία τους πέρασε από τη διαιτητική δικαιοσύνη στην τακτική δικαιοσύνη της πόλης της Αλεξάνδρειας[3].

 

Πλην της ιδιωτικής και της δημόσιας διαιτησίας υπήρχε και η διεθνής διαιτησία, θεσμός ιδιαίτερα σημαντικός στις σχέσεις μεταξύ δύο πόλεων[4]. Οι ελληνικές πόλεις πραγματοποιούσαν επίσης μεταξύ τους συμφωνίες (σύμβολα) και σε θέματα δικαστικής προστασίας των πολιτών τους[5].

 

Από τον 3ο π.Χ. αιώνα παρατηρείται το φαινόμενο προσκλήσεως ξένων δικαστών/διαιτητών από μια πόλη σε άλλη συνήθως για να βοηθήσουν στη διεκπεραίωση πολλών συσσωρευμένων υποθέσεων. Έχουν βρεθεί πολλές επιγραφές με τιμητικά ψηφίσματα για τους δικαστές που βοήθησαν και συνήθως βλέπουμε να είναι δύο ή τρεις δικαστές/διαιτητές με ένα γραμματέα. Επίσης όταν ανέκυπταν διαφορές μεταξύ δύο πόλεων ή μεταξύ μιας πόλεως και ενός ιδιώτη, η υπόθεση παραπεμπόταν στο δικαστήριο μιας τρίτης πόλεως[6]. Ένα θέμα που απασχόλησε τους ιστορικούς του αρχαίου ελληνικού δικαίου ήταν το πότε εμφανίστηκε ο θεσμός της διαιτησίας και αν προηγήθηκε ή όχι της πολιτειακής δικαιοσύνης. Σύμφωνα με την εξελικτική θεωρία της δικαιοσύνης, που είχε διατυπώσει ο Jhering και είχε ιδιαίτερη απήχηση στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, η «ιδιωτική» δικαιοσύνη προηγήθηκε της πολιτειακής[7]. Η άποψη αυτή δημιούργησε κάποια σύγχυση, διότι «σύστημα ιδιωτικής δικαιοσύνης» δεν υπήρξε ποτέ.

 

Με βάση τη θεωρία αυτή επικρατούσε η άποψη ότι η πολιτειακή δικαιοσύνη προήλθε από τη διαιτησία. Δηλαδή η διαιτησία και η απονομή της δικαιοσύνης από όργανα της πολιτείας ήταν δύο στάδια στην πορεία της απονομής της δικαιοσύνης που το ένα διαδέχθηκε το άλλο και προηγήθηκε η διαιτητική δικαιοσύνη. Η θεωρία ότι η διαιτησία υπήρξε πρόδρομος της πολιτειακής δικαιοσύνης αμφισβητήθηκε. Υποστηρίχθηκε, ορθά, η άποψη ότι η διαιτησία και η πολιτειακή δικαιοσύνη συνυπήρξαν χρονικά. Ήταν δύο διαφορετικές μορφές επίλυσης διαφορών με πολλά κοινά σημεία, αλλά παρέμειναν πάντοτε δύο παράλληλες διαδικασίες[8].

 

II. Η λειτουργία της διαιτησίας

 

Μεταξύ της ιδιωτικής και της δημόσιας διαιτησίας υπήρχαν πολλά κοινά σημεία, αλλά και αρκετές σημαντικές διαφορές. Δημόσιοι και ιδιωτικοί διαιτητές είχαν το ίδιο όνομα και η απόφαση που εξέδιδαν ονομαζόταν και στις δύο περιπτώσεις «δίαιτα». Στον ιδιωτικό διαιτητή, δηλαδή σ’ έναν αμερόληπτο τρίτο, κατέφευγαν συνήθως δύο πρόσωπα προκειμένου να επιλύσουν μια ιδιωτική τους διαφορά. Οι δημόσιοι όμως διαιτητές αποτελούσαν ένα δημόσιο θεσμό και είχαν δικαιοδοσία για πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις.

 

Οι ιδιωτικοί διαιτητές επιλέγονταν ελεύθερα από τους ενδιαφερόμενους, συνήθως από το φιλικό και συγγενικό κύκλο, και μπορούσαν να είναι Αθηναίοι πολίτες, μέτοικοι ή ξένοι. Η ιδιότητα του Αθηναίου πολίτη δεν ήταν απαραίτητη προϋπόθεση για να ορισθεί κάποιος ιδιωτικός διαιτητής. Αντίθετα, η επιλογή των δημόσιων διαιτητών δεν ήταν ελεύθερη. Δημόσιοι διαιτητές ορίζονταν υποχρεωτικά μόνο Αθηναίοι πολίτες που περιλαμβάνονταν σ’ ένα συγκεκριμένο ετήσιο κατάλογο.
 

Το έργο της διαιτησίας (δημόσιας ή ιδιωτικής) πραγματοποιείτο σε δύο στάδια. Το πρώτο στάδιο ήταν αυτό της απόπειρας συμφιλίωσης των δύο αντίθετων μερών (διαλλάττειν, διαλύειν) και το δεύτερο στάδιο αυτό της επίλυσης της διαφοράς, αν η απόπειρα συμφιλίωσης αποτύγχανε.

 

Έργο του διαιτητή ήταν να οδηγήσει τα δύο μέρη σε διακανονισμό και, αν ήταν εξουσιοδοτημένος, να εκδώσει ο ίδιος απόφαση. Στην περίπτωση του ιδιωτικού διαιτητή η εξουσιοδότηση έπρεπε να προέρχεται από τα δύο αντίδικα μέρη τα οποία συμφωνούσαν γραπτά η προφορικά εκ των προτέρων[9].

 

Στην περίπτωση του δημόσιου διαιτητή, η εξουσιοδότηση προερχόταν από την ίδια την πόλη.

 

Η απόφαση των διαιτητών (δίαιτα) είχε δυο πολύ ιδιαίτερα χαρακτηριστικά:
 

   α) μπορούσε να μην ακολουθεί αυστηρά τους κανόνες του δικαίου, σε αντίθεση με τη δικαστική απόφαση και
 

   β) έπρεπε να γίνει αποδεκτή και από τα δύο μέρη, για να έχει ισχύ και να καταστεί έτσι τελεσίδικη.

 

Στην ιδιωτική διαιτησία, τα δύο μέρη δεσμεύονταν εκ των προτέρων να σεβαστούν (ἐμμένειν) την απόφαση του διαιτητού (δίαιτα). Η διαιτητική απόφαση με τον τρόπο αυτό καθίστατο οριστική και χωρίς δυνατότητα εφέσεως, παραπομπής δηλαδή στα τακτικά δικαστήρια. Συνεπώς καθίστατο τελεσίδικη και εκτελεστή, όπως και μια απόφαση δικαστηρίου.

 

Στη δημόσια διαιτησία, όταν η απόφαση γινόταν αποδεκτή και από τα δυο μέρη, καθίστατο επίσης τελεσίδικη. Αν όμως δεν γινόταν αποδεκτή και ασκείτο έφεση, τότε η υπόθεση δικαζόταν από τα τακτικά δικαστήρια. Στην περίπτωση αυτή το έργο ίου δημόσιου διαιτητή μπορεί να συγκριθεί με το ανακριτικό έργο που διενεργούσαν οι αξιωματούχοι πριν να εισαγάγουν μια υπόθεση στο δικαστήριο[10].

 

      Α. Η δημόσια διαιτησία

 

Η εισαγωγή της αρχής των δημόσιων διαιτητών, όπως και η εισαγωγή της αρχής των Τεσσαράκοντα[11], αποσκοπούσε κυρίως στην απαλλαγή του δικαστηρίου της Ηλιαίας από τη συσσώρευση μεγάλου αριθμού υποθέσεων, ιδίως κάποια εποχή που φαίνεται ότι υπήρξε υπερβολικός φόρτος εργασίας. Η επίλυση περισσότερων, κατά το δυνατόν, ιδιωτικών διαφορών από τα δύο αυτά δικαστικά σώματα είχε επίσης το πλεονέκτημα (τόσο για την πόλη όσο και για τους διαδίκους) ότι παρέκαμπτε την πολύπλοκη και δαπανηρή απονομή της δικαιοσύνης από τα ηλιαστικά δικαστήρια.

 

Έχουν γίνει πολλές συζητήσεις μεταξύ των ιστορικών για το χρόνο εισαγωγής του θεσμού της δημόσιας διαιτησίας, αν δηλαδή ο θεσμός εισήχθη στην Αθήνα το 453 π.Χ. ή αργότερα, περί το 403 π.Χ. (που είναι και η κρατούσα άποψη), διότι για το διάστημα αυτού του μισού περίπου αιώνα δεν έχουμε επαρκείς πληροφορίες[12].

 

Η κρατούσα άποψη συνδυάζει την εμφάνιση του θεσμού των δημοσίων διαιτητών με την εμφάνιση του θεσμού των Τεσσαράκοντα. Είναι πιθανόν οι «δικασταί κατά δήμους» ως περιοδεύοντες δικαστές από δήμο σε δήμο να κάλυπταν αρχικά οι ίδιοι το έργο που αργότερα ανέλαβαν οι διαιτητές. Όταν τα τριάντα μέλη των δικαστών κατά δήμους σταμάτησαν να περιοδεύουν, αυξήθηκαν κατά δέκα μέλη και εξελίχθηκαν σε «αρχή» της πόλης με το όνομα Τεσσαράκοντα, τότε παρατηρείται μια απόλυτα συγχρονισμένη και άμεση συνεργασία τους με το σώμα των δημοσίων διαιτητών. Οι Τεσσαράκοντα παρελάμβαναν και προανέκριναν υποθέσεις τις οποίες στη συνέχεια μεταβίβαζαν - αν χρειαζόταν - στους διαιτητές. Αν σε κάποια διαιτητική απόφαση ασκείτο έφεση, η υπόθεση επέστρεφε στους Τεσσαράκοντα και αυτοί την εισήγαν στο δικαστήριο. Αυτή όλη η συνεργασία δείχνει ότι είναι πολύ πιο πιθανή η εκδοχή να θεσπίστηκαν συγχρόνως οι δύο αρχές, αυτή των δημοσίων διαιτητών και η νέα αρχή των Τεσσαράκοντα.

 

Κάθε Αθηναίος πολίτης, που δεν είχε στερηθεί τα πολιτικά του δικαιώματα, τον τελευταίο χρόνο της στρατεύσιμης ηλικίας του, δηλαδή στην ηλικία των εξήντα ετών, ήταν υποχρεωμένος από το νόμο να υπηρετήσει για ένα χρόνο ως δημόσιος διαιτητής[13].

 

Οι ικανοί να φέρουν όπλα Αθηναίοι είχαν υποχρέωση επί σαράντα δύο χρόνια (από το δέκατο όγδοο έτος της ηλικίας τους έως το εξηκοστό) να παρέχουν στην πόλη τις στρατιωτικές τους υπηρεσίες σε περίπτωση πολέμου. Από τα σαράντα δύο αυτά χρόνια, τα δύο πρώτα (18-20 ετών) υπηρετούσαν την «εφηβεία» τους (είδος στρατιωτικής εκπαίδευσης) και το τελευταίο υπηρετούσαν ως διαιτητές. Οι πολίτες των δεκαοκτώ έως εξήντα ετών ήταν διαιρεμένοι σε σαράντα δύο σειρές (κλάσεις) ανάλογα με την ηλικία τους. Όταν κηρυσσόταν πόλεμος, η επιστράτευση μέχρι το δεύτερο περίπου ήμισυ του 4ου π.Χ. αιώνα ήταν είτε γενική (πανδημεί) είτε μερική, βάσει καταλόγου κατά περίπτωση (εκ καταλόγου). Από το δεύτερο ήμισυ του 4ου π.Χ. αιώνα (πριν από τη μάχη της Μαντινείας το 362 π.Χ.) η επιστράτευση άρχισε να γίνεται κατά ηλικίες (ἐν τοῖς ἐπωνύμοις). Δηλαδή καλείτο ένα αριθμός σειρών χωρίς καμιά επιλογή, καλούνταν για παράδειγμα οι σειρές της ηλικίας των είκοσι έως τριάντα ετών ή των τριάντα έως τριάντα πέντε κ.λπ.[14]. Σε εκστρατείες έξω από τα σύνορα της Αττικής καλούνταν μόνο οι σειρές των είκοσι έως πενήντα ετών. Οι υπόλοιποι χρησίμευαν για την άμυνα κυρίως της Αττικής.

 

Καθεμία από τις σαράντα δύο σειρές ηλικιών (κλάσεις) που υπήρχαν στην Αθήνα ξεχώριζε από τις υπόλοιπες με το όνομα ενός από τους σαράντα δύο «επωνύμους ήρωες των ηλικιών». Κάθε νέα σειρά, που ήταν αυτή των νέων εφήβων των δεκαοκτώ ετών, έπαιρνε το διαθέσιμο όνομα του επωνύμου ήρωα, που ήταν εκείνο της τελευταίας σειράς των διαιτητών. Το όνομα δηλαδή του επωνύμου ήρωα της σειράς των διαιτητών που τελείωναν τη θητεία τους ήταν διαθέσιμο για τους ενηλικιούμενους νέους Αθηναίους πολίτες, που εγγράφονταν στους καταλόγους του δήμου και άρχιζαν την θητεία της «εφηβείας» τους.

 

Την εποχή του Αριστοτέλη οι κατάλογοι των εφήβων χαράσσονταν επάνω σε χάλκινες στήλες και τοποθετούνταν μπροστά από το Βουλευτήριο. Δηλαδή, υπήρχαν στο σημείο εκείνο σαράντα δύο χάλκινες στήλες, μία για κάθε έτος ηλικίας (18-60), που περιλάμβαναν τα ονόματα όλων των Αθηναίων που ήταν ικανοί να υπηρετήσουν στο στρατό.

 

Τα ονόματα κάθε στήλης είχαν στην αρχή το όνομα του επωνύμου άρχοντα[15] και επίσης το όνομα του «επωνύμου ήρωα των ηλικιών». Όταν παρίστατο ανάγκη επιστράτευσης, αρκούσε να κληθούν με βάση το όνομα του επωνύμου ήρωα (ἐν τοῖς ἐπωνύμοις), που σήμαινε ότι καλούνταν όλοι όσοι ήταν γραμ­μένοι στη στήλη που έφερε το όνομά του. Αυτοί οι «επώνυμοι ήρωες των ηλι­κιών», εκτός από την πρόσκληση για επιστράτευση, χρησίμευαν και για την ανάδειξη των δημοσίων διαιτητών κάθε έτους. Οι Αθηναίοι δηλαδή που ήταν γραμμένοι στην τελευταία, την 42η χάλκινη στήλη, αποτελούσαν αυτοδίκαια τον κατάλογο των δημοσίων διαιτητών.

 

Έχουν γίνει πολλές συζητήσεις για την ακριβή ηλικία των διαιτητών, αν δηλαδή διήνυαν το 59ο ή το 60ο έτος της ηλικίας τους. Η υπηρεσία των Αθηναίων ως διαιτητών σηματοδοτούσε την έξοδό τους από τη στρατεύσιμη περίοδο των σαράντα δύο χρόνων. Επομένως, το θέμα συνδέεται με τον ακριβή χρόνο ενηλικίωσης και πρώτης εγγραφής των Αθηναίων στο ληξιαρχικόν γραμματείον του δήμου και στους καταλόγους των εφήβων. Αν δεχτούμε ότι η εγγραφή λάμβανε χώρα όταν διένυαν το 17ο προς το 18ο έτος της ηλικίας τους, τότε θα μπορούσαμε να πούμε ότι και οι διαιτητές αντίστοιχα θα έπρεπε να είχαν συμπληρώσει το 59ο έτος της ηλικίας τους. Αν δεχτούμε ότι η εγγραφή των νέων γινόταν όταν διένυαν το 18ο προς το 19ο έτος της ηλικίας τους, τότε και οι διαιτητές ανάλογα είχαν συμπληρώσει το 60ο της ηλικίας τους[16].

 

Σε περίπτωση αρνήσεως κάποιου Αθηναίου να υπηρετήσει ως διαιτητής προβλεπόταν η ποινή της ατιμίας. Εξαιρούνταν από την υπηρεσία αυτή μόνο όσοι την ίδια αυτή χρονική περίοδο είχαν αναλάβει κάποιο δημόσιο αξίωμα ή έλειπαν από την Αθήνα για δημόσια υπόθεση (πόλεμο, αποστολή με πρεσβεία κτλ.).

 

Οι δημόσιοι διαιτητές φαίνεται ότι στην αρχή του έτους διαιρούνταν σε δέκα τμήματα, ώστε να αντιστοιχεί ένα τμήμα σε καθεμία από τις δέκα φυλές. Έτσι, κάθε φυλή είχε τους δικούς της διαιτητές για όλη τη διάρκεια του έτους. Η εγγραφή ενός διαιτητή στο τμήμα μιας φυλής ήταν τυχαία και ανεξάρτητη από την καταγωγή του. Η φυλή και το τμήμα των διαιτητών της είχε σημασία μόνο για τον εναγόμενο. Κάθε υπόθεση υπαγόταν υποχρεωτικά στους διαιτητές της φυλής του εναγομένου. Ο ορισμός ενός από τους διαιτητές του τμήματος της φυλής που θα αναλάμβανε κάθε συγκεκριμένη υπόθεση γινόταν με κλήρωση που διενεργούσαν οι Τεσσαράκοντα.

 

Σε επιγραφές του 4ου αιώνα π.Χ. (371-325 π.Χ.) έχουν διασωθεί κατάλογοι με ονόματα διαιτητών. Ένας κατάλογος διαιτητών του έτους 325 π.Χ. περιλαμβάνει 103 ονόματα. Αν και ο MacDowell σχολιάζει ότι ο αριθμός αυτός ήταν μικρός[17], οι άνω των εξήντα ετών Αθηναίοι δεν πρέπει να αποτελούσαν μικρό αριθμό, διότι αλλιώς για ποιο λόγο χωριζόταν ο κατάλογος των διαιτητών σε δέκα τμήματα, ένα για κάθε φυλή; Ένας μικρός αριθμός ατόμων δεν υπήρχε λόγος να χωριστεί σε δέκα τμήματα, πολλώ μάλλον που η υπαγωγή ενός διαιτητή σε ένα ορισμένο τμήμα δεν αφορούσε τη σχέση του ίδιου με τη φυλή που ανήκε, αλλά τη σχέση του εναγομένου με τη φυλή.

 

Η αποζημίωση των διαιτητών ήταν μία δραχμή ανά αντίδικο την ημέρα. Αν λόγω αναβολής απαιτούνταν επιπλέον ημέρες, καταβαλλόταν μία ακόμη δραχμή για κάθε επιπλέον ημέρα.

 

Ο θεσμός των δημοσίων διαιτητών λειτουργούσε σε συνδυασμό με τους Τεσσαράκοντα. Δημόσιοι διαιτητές και Τεσσαράκοντα δίκαζαν ίδιας φύσεως υποθέσεις. Στη δικαιοδοσία των Τεσσαράκοντα[18] υπάγονταν οι ιδιωτικές διαφορές πολιτών, μετοίκων και ξένων που η αξία του επιδίκου αντικειμένου δεν υπερέβαινε τις δέκα δραχμές. Αν τις υπερέβαινε, ήταν υποχρεωμένοι να παραπέμψουν την υπόθεση σε δημόσιο διαιτητή[19]. Οι υποθέσεις μοιράζονταν στους διαιτητές κάθε φυλής από τους Τεσσαράκοντα με κλήρο. Επομένως, οι δημόσιοι διαιτητές εξέταζαν τις ίδιες υποθέσεις που ενέπιπταν στην αρμοδιότητα των Τεσσαράκοντα, αν η αξία του επιδίκου αντικειμένου ήταν ανώτερη των δέκα δραχμών. Από τις ιδιωτικές διαφορές, που τον 4ο π.Χ. αιώνα υπάγονταν στη δημόσια διαιτησία, εξαιρούνταν οι έμμηναι δίκαι και οι διαδικασία που αφορούσαν κυρίως κληρονομικές υποθέσεις, και υπάγονταν στα «τακτικά» δικαστήρια, σύμφωνα με την γενικώς αποδεκτή άποψη.

 

Ο αρμόδιος διαιτητής, αυτός της φυλής του εναγομένου, όταν μια υπόθεση έφθανε ενώπιον του, όφειλε να ακούσει και τα δύο αντίδικα μέρη (ίσχυε δηλαδή η «αρχή της εκατέρωθεν ακροάσεως» που ισχύει και σήμερα) και στη συνέχεια έκανε προσπάθεια συμβιβασμού και συμφιλίωσης των αντιδίκων μερών. Αν αποτύγχανε το στάδιο αυτό της συμβιβαστικής λύσης της διαφοράς, τότε καθόριζε την ημέρα που θα ανακοίνωνε την απόφασή του. Αν κάποιο από τα μέρη είχε κώλυμα την ημέρα εκείνη, μπορούσε να εγείρει ένσταση και να ζητήσει αναβολή.

 

Η απόφαση του διαιτητή, εφόσον γινόταν δεκτή, καθίστατο τελεσίδικη. Στη συνέχεια ο διαιτητής γνωστοποιούσε την απόφασή του και μεταβίβαζε ολόκληρο το «φάκελο» της υπόθεσης, όπως θα λέγαμε σήμερα, στους Τεσσαράκοντα, συγκεκριμένα στην ομάδα των τεσσάρων δικαστών της φυλής του εναγομένου. Στο «φάκελο», δηλαδή σε ένα είδος κιβωτίου ή πήλινου δοχείου (ἐχίνος), τοποθετείτο, για κάθε διάδικο χωριστά, όλο το σχετικό με την υπόθεση υλικό, δηλαδή η απόφαση καθώς και τα πρακτικά της ακρόασης. Ο διαιτητής που είχε χειριστεί την υπόθεση δεν κρατούσε το «φάκελο», γιατί η ετήσια θητεία του σύντομα θα έληγε, ενώ οι Τεσσαράκοντα αποτελούσαν μία μόνιμη αρχή που προφανώς διατηρούσε αρχείο των υποθέσεων.

 

Η επικοινωνία μεταξύ των δύο σωμάτων είναι εμφανής: οι Τεσσαράκοντα όριζαν το διαιτητή και ο διαιτητής που επέλυε τη διαφορά έστελνε το «φάκελο» της υπόθεσης πίσω στους Τεσσαράκοντα.

 

Στην περίπτωση που η διαιτητική απόφαση δεν γινόταν δεκτή από τα αντίδι- κα μέρη, τότε ο διαιτητής έπρεπε και πάλι να διαβιβάσει όλο το υλικό (έγγραφα, μαρτυρίες, καθώς και την απόφαση που δεν έγινε δεκτή) στο σώμα των τεσσάρων δικαστών της φυλής του εναγομένου. Οι τελευταίοι εισήγαν την υπόθεση ενώπιον του δικαστηρίου της Ηλιαίας και προήδρευαν σ’ αυτό.

 

Το δικαστήριο της Ηλιαίας συγκροτείτο από 201 ή 401 δικαστές, ανάλογα με τη σπουδαιότητα και την αξία του επιδίκου αντικειμένου (201 δικαστές για αντικείμενα έως 1000 δραχμές και 401 δικαστές για αντικείμενα πάνω από 1000 δραχμές).

 

Εφόσον είχε ασκηθεί έφεση κατά της διαιτητικής απόφασης, η υπόθεση στο δικαστήριο δεν κρινόταν εκ νέου, αλλά κρινόταν πλέον κατ’ ουσίαν. Αυτό σήμαινε ότι το πρώτο στάδιο της αποτυχημένης συμφιλίωσης ή της μη δεκτής διαιτητικής απόφασης μαζί με το δεύτερο στάδιο της εκδικάσεως στο δικαστήριο αποτελούσαν ένα όλον. Το δικαστήριο της Ηλιαίας που θα δίκαζε μια τέτοια υπόθεση δεν άρχιζε εκ νέου τη διαδικασία. Οι αντίδικοι δεν μπορούσαν να παρουσιάσουν άλλες μαρτυρίες ή να επικαλεστούν άλλους νόμους, παρά μόνο ό, τι υπήρχε στο «φάκελο» που είχε διαβιβαστεί από το διαιτητή. Η υπόθεση τελεσιδικούσε με την απόφαση του δικαστηρίου της Ηλιαίας.

 

Όσο για τη συμπεριφορά των διαιτητών έπρεπε να είναι δίκαιη και νόμιμη, διότι προβλεπόταν ο αυστηρός έλεγχός της. Όποιος θεωρούσε ότι αδικήθηκε από την απόφαση ενός διαιτητή, είχε τη δυνατότητα να στραφεί εναντίον του με την αυστηρή διαδικασία της εισαγγελίας[20].

 

Β. Ο διαιτητικός νόμος και η ιδιωτική διαιτησία

 

Στον κατά Μειδίου λόγο του Δημοσθένη, ο οποίος αφορά μια δημόσια διαιτησία, έχει παρεμβληθεί ένας νόμος, «ό των διαιτητών νόμος», που αναφέρεται στην ιδιωτική διαιτησία. Λόγω συγχύσεως μεταξύ των δύο μορφών διαιτησίας πιθανότατα, παρεμβλήθηκε από κάποιον γραφέα μεταγενέστερης ενδεχομένως εποχής.

 

Ο νόμος είχε ως εξής: «Εάν κάποιοι έχουν μία διαφορά ο ένας κατά του άλλου σχετική με κάποιες ιδιωτικές συμφωνίες και αν θέλουν να επιλέξουν έναν οποιονδήποτε διαιτητή, να τους επιτρέπεται να επιλέξουν αυτόν που θέλουν ως διαιτητή[21]. Όταν τον επιλέξουν από κοινού, πρέπει, σύμφωνα με τη συμφωνία τους, να σεβαστούν την απόφαση που θα πάρει και να μη μεταφέρουν την ίδια υπόθεση ενώπιον κάποιου άλλου δικαστηρίου καταφεύγοντας σε αγωγή (δηλαδή να μην ασκήσουν έφεση στο δικαστήριο), αλλά η απόφαση του διαιτητή να παραμείνει κυρία (δηλαδή τελεσίδικη)»[22].

 

Στο κείμενο του πιο πάνω νόμου υπάρχουν πολλές γλωσσικές δυσκολίες, που δεν επιτρέπουν να τον χρονολογήσουμε στον 4ο π.Χ. αιώνα[23]. Ορισμένοι γραμματικοί τύποι και εκφράσεις παραπέμπουν σε κείμενο μεταγενέστερης εποχής και συγκεκριμένα της ελληνιστικής. Ειδικότερα:

 

α) ο ρηματικός τύπος μενέτωσαν (μενέτωσαν ἐν τοῖς ὑπό τούτου διαγνωσθεῖσι) του ρήματος μένειν είναι ο ελληνιστικός τύπος μιας μεταγενέστερης μορφής της προστακτικής. Στην Αθήνα του 4ου π.Χ. αιώνα θα έγραφαν μενόντων. Ακόμη ο τύπος μένειν ἐν τοῖς, δηλαδή η σύνταξη του μένειν με δοτική είναι επίσης ελληνιστικός. Ο τύπος του 4ου π.Χ. αιώνα θα ήταν ἐμμένειν με δοτική.
 

β) στην ίδια πιο πάνω πρόταση χρησιμοποιείται ο τύπος διαγνωσθεῖσι αντί του γνωσθεῖσι.
 

γ) ο ρηματικός τύπος μεταφερέτωσαν (μεταφερέτωσαν ἀπό τούτου ἐφ’ ἕτερον δικαστήριον) έχει επίσης την ελληνιστική κατάληξη -έτωσαν. Αλλά και ολόκληρη η έκφραση μεταφερέτωσαν ἀπό τούτου ἐφ’ ἕτερον δικαστήριον δεν αποτελεί τη σωστή νομική ορολογία και δείχνει κάποιον που δεν γνωρίζει το μηχανισμό της έφεσης. Το ορθό θα ήταν ἐφιέναι ἡ ἔφεσις οὐκ ἔξεστι.
 

δ) στην ίδια προαναφερόμενη έκφραση, ἀπό τούτου ἐφ’ ἕτερον δικαστήριον, η λέξη «ἕτερον» χρησιμοποιείται μάλλον με μια επιρρηματική έννοια, δηλαδή του επιπλέον δικαστηρίου, και όχι με την έννοια «σε ένα άλλο δικαστήριο»,

ε) προκειμένου για την απόφαση του διαιτητού, αναγράφεται τα κριθέντα αντί για το ορθό δίαιτα, όπως ονομάζεται η διαιτητική απόφαση.

 

Όλα τα παραπάνω δείχνουν ότι το κείμενο είναι μεταγενέστερο και παρεμβλήθηκε στο δημοσθενικό κείμενο με τις αλλοιώσεις της εποχής του, αλλά βέβαια αυτό δεν θίγει την αξία του σ’ ό, τι αφορά το περιεχόμενό του.

 

Επομένως, μπορεί κανείς να συγκροτήσει από το κείμενο την αρχή ότι μια υπόθεση μπορούσε να κριθεί από ιδιωτικούς δικαστές και, εφόσον οι διάδικοι δεσμεύονταν να σεβαστούν την απόφαση του διαιτητή, η υπόθεση έκλεινε οριστικά, χωρίς να υπάρχει δυνατότητα έφεσης.

 

Η συμφωνία των αντιδίκων μερών μπορούσε να είναι γραπτή ή προφορική και η επίλυση της διαφοράς τους να ανατεθεί σε έναν ή περισσότερους διαιτητές της επιλογής τους, που θεωρούσαν πρόσωπα αμερόληπτα[24].

 

Τα στάδια της διαδικασίας φαίνεται πως ήταν δυο, τόσο στην δημόσια όσο και στην ιδιωτική διαιτησία, όπως προκύπτει από μια μαρτυρία του Ισαίου, δηλαδή ο διαιτητής όφειλε πρώτα να προβεί σε μια προσπάθεια συμφιλίωσης (διαλλαγής) και κατόπιν, εφόσον αποτύγχανε στην προσπάθειά του αυτή, προέβαινε στην επίλυση της διαφοράς απαγγέλλοντας την απόφασή του[25].

 

Στο δεύτερο στάδιο, και πριν ν’ απαγγείλει την απόφασή του, ο διαιτητής έδινε όρκο, αν και τα σχετικά με την ιδιωτική διαιτησία κείμενα δεν κάνουν αναφορά σε ρητή ορκοδοσία[26]. Πάντως, η διαιτητική διαδικασία, λόγω του πιο προσωπικού της χαρακτήρα, διεξαγόταν «κεκλεισμένων των θυρών» και λάμβανε χώρο συνήθως σε ιερά.

 

Εκείνο όμως που είχε ιδιαίτερη σημασία στη διαιτησία ήταν να συμφωνήσουν οι διάδικοι να σεβαστούν την απόφαση του διαιτητή. Το γεγονός αυτό έδινε στο διαιτητή μια σχετική ελευθερία. «Μόνο αν οι διάδικοι μας επιτρέψουν να αποφασίσουμε για το συμφέρον όλων», είπαν οι διαιτητές στον «Περί Μενεκλέους κλήρου» του Ισαίου, «θα προβούμε στη διαιτησία». Επομένως, οι διαιτητές δεν δέχονταν την εντολή να διαιτητεύσουν, αν δεν ήταν βέβαιοι ότι η προς το συμφέρον όλων απόφασή τους θα γινόταν σεβαστή και επομένως θα μπορούσε να είναι εκτελεστή. Η αναφορά στο «συμφέρον όλων» δείχνει πως, αν δεν είχαν την εκ των προτέρων συναίνεση των μερών, η απόφασή τους θα έπρεπε να ακολουθήσει πιστά το νόμο, ενώ με την πρότερη συναίνεσή τους άφηναν στο διαιτητή το περιθώριο να μην ακολουθήσει στενά το γράμμα του νόμου και αυτό ήταν προς το συμφέρον τους.

 

Ο διαιτητής με τον όρκο του δεν υποσχόταν να δικάσει μόνο με βάση τους νόμους της πόλης, αλλά «τά δίκαια διαγνῶναι»[27]. Η διαιτητική διαδικασία μπορούσε επομένως να ξεφύγει από το στενό γράμμα του νόμου και οι διαιτητές μπορούσαν και όφειλαν να δικάζουν με επιείκεια. Αυτός ήταν άλλωστε και ο λόγος που, κατά τον Αριστοτέλη, οι Αθηναίοι θα έπρεπε να προτιμούν την επίλυση μιας διαφοράς τους από διαιτητή παρά από τους δικαστές, διότι ο διαιτητής «τό ἐπιεικές ὁρᾷ»[28]. Προφανώς στο σημείο αυτό ο Αριστοτέλης αναφέρεται στους ιδιωτικούς διαιτητές[29]. Αυτό δεν σήμαινε ότι οι διαιτητές δίκαζαν με γνώμονα την επιείκεια, αλλά ότι δίκαζαν με βάση τις αρχές τις δικαιοσύνης, με βάση το περί δικαίου αίσθημα της συλλογικής συνείδησης των πολιτών, και αυτό τους επέτρεπε να μην ακολουθούν αυστηρά το γράμμα του νόμου, όσο αυτό ασφαλώς ήταν δυνατόν[30].

 

Βέβαια, η διαιτητική διαδικασία μπορούσε να μην ακολουθήσει πιστά και ορισμένους δικονομικούς κανόνες, όπως για παράδειγμα την σειρά των αγορεύσεων ενάγοντος και εναγομένου. Ο διαιτητής, στους Επιτρέποντες του Μενάνδρου, δίνει το λόγο πρώτα στον Σμικρίνη που ήταν εναγόμενος. Νομίζω ότι μπορούμε να επαναλάβουμε αυτό που χαρακτηριστικά, αλλά με κάποια δόση υπερβολής βέβαια, ανέφερε ο Louis Gemet για τους δημόσιους διαιτητές, ότι δηλαδή η διαιτησία ήταν η παραβίαση του νόμου[31].

 

      III. Η φύση της διαιτησίας

 

Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον το γεγονός ότι η διαιτητική δικαιοσύνη διατήρησε πολλά στοιχεία από την απονομή της δικαιοσύνης της αρχαϊκής περιόδου. Ανάμεσα στα στοιχεία αυτά είναι ο όρκος των διαιτητών και δύο από τα αποδεικτικά μέσα, ο όρκος και η μαρτυρική κατάθεση των δούλων, η οποία έπρεπε να γίνει κατόπιν βασανισμού.

 

      Α. Ο όρκος των δημοσίων διαιτητών

 

Ο Αριστοτέλης στην Αθηναίων Πολιτεία αναφερόμενος γενικά στις ορκοδοσίες κάνει λόγο για έναν «λίθο» επί ίου οποίου ορκίζονταν οι δημόσιοι διαιτητές πριν να ανακοινώσουν την απόφασή τους[32]. Δηλαδή οι δημόσιοι διαιτητές δεν έδιναν όρκο όταν αναλάμβαναν τα καθήκοντά τους, όπως γινόταν με τους δικαστές της Ηλιαίας, αλλά ορκίζονταν πριν από την πιο σοβαρή στιγμή της διαδικασίας, τότε που έπρεπε να «κρίνουν» την υπόθεση απαγγέλλοντας την απόφασή τους. Ο όρκος επομένως αποτελούσε ένα θρησκευτικό εχέγγυο της εγκυρότητας της απόφασής τους[33]. Αυτή είναι μια απόδειξη διατήρησης στοιχείων από την αρχαϊκή απονομή ιης δικαιοσύνης στη διαιτησία του 4ου π.Χ. αιώνα, η οποία αποτελούσε διαδικασία παράλληλη της πολιτειακής δικαιοσύνης.

 

      Β. Τα αποδεικτικά μέσα στη διαιτησία (δημόσια και ιδιωτική)

 

Στοιχεία που διατηρήθηκαν από την αρχαϊκή απονομή της δικαιοσύνης βρίσκουμε και στην αποδεικτική διαδικασία της διαιτησίας. Το σύστημα των αποδείξεων παρουσιάζει μια εξελικτική πορεία από τα αρχαϊκά προς τα κλασικά χρόνια. Διαπιστώνεται ότι ο διαιτητής του 4ου π.Χ. αιώνα εκτιμούσε πλέον ελεύθερα τα αποδεικτικά μέσα, ήτοι τις μαρτυρίες, τα έγγραφα, αλλά και τους ίδιους τους νόμους[34]. Σε δύο όμως αποδεικτικά μέσα είναι εμφα­νή τα ίδια χαρακτηριστικά της αρχαϊκής δικαιοσύνης. Δηλαδή, ο διαιτητής δεν μπορούσε να εκτιμήσει ελεύθερα τον όρκο και τη μαρτυρία των δούλων, ακριβώς διότι τα δύο αυτά αποδεικτικά μέσα διατήρησαν μια αδιαμφισβήτητη αποδεικτική δύναμη, ίδια με αυτήν που είχαν στην αρχαϊκή απονομή της δικαιοσύνης.

 

Στον όρκο ακολουθείτο πρώτα η διαδικασία της «πρόκλησης». Ερωτάτο (προκαλείτο) ο αντίδικος αν επιθυμούσε να δώσει όρκο («Επιθυμείς να ορκιστείς;»). Στην «τακτική» δικαιοσύνη η άρνηση σε μια τέτοια πρόκληση για ορκοδοσία είχε αντίκτυπο μόνο σε ψυχολογικό επίπεδο, δηλαδή θα είχε ενδεχομένως επίπτωση στην κρίση και απόφαση των δικαστών. Ενώπιον όμως των διαιτητών η άρνηση αυτή αποτελούσε αυτόματη ομολογία, που έδινε το προβάδισμα στον αντίπαλο.

 

Αν ο αντίδικος δεχόταν την πρόκληση και έδινε όρκο, τότε οι ισχυρισμοί του γίνονταν υποχρεωτικά δεκτοί και ο διαιτητής δεν εξέταζε την υπόθεση στην ουσία της, εφόσον ο όρκος θεωρείτο επιβεβαίωση ακριβώς της αλήθειας των ισχυρισμών του.

 

Για το βασανισμό των δούλων απαιτείτο ομοίως μια «πρόκλησις εις βάσανον», δηλαδή ερώτηση εκ μέρους του αντιδίκου προς τον κύριο του δούλου, αν επιθυμούσε να προσφέρει το δούλο του προς βασανισμό για να καταθέσει. Στις υποθέσεις ενώπιον της «τακτικής» δικαιοσύνης η πρόκληση εκ μέρους του διαδίκου γινόταν εξωδικαστικά. Η απόδειξη που προέκυπτε κατ’ αυτόν τον τρόπο δεν είχε υποχρεωτικό χαρακτήρα. Αντίθετα, στη διαιτησία η «πρόκλησις», η ερώτηση προς τον κύριο του δούλου, λάμβανε χώρα ενώπιον του διαιτητού και η απόδειξη είχε υποχρεωτικό χαρακτήρα, ήταν αναγκαστικής δηλαδή ισχύος. Αν ο προκαλούμενος αντίδικος αρνείτο την πρόκληση να παραδώσει το δούλο του προς βασανισμό, ο αντίδικος του αυτόματα κέρδιζε την υπόθεση.

 

Για ορισμένα επομένως θέματα η διαιτησία αποτελούσε ένα είδος «θεοδικίας», μιας απονομής δικαιοσύνης που είχε θεϊκή προέλευση.

 

Συμπερασματικά μπορούμε να πούμε ότι η διαιτησία είχε όλα τα χαρακτηριστικά μιας δικαιοσύνης για ανθρώπους που κατοικούσαν κυρίως στην ύπαιθρο και ήταν δύσκολο να μετακινούνται προς τα δικαστήρια της πόλης. Ήταν μια δικαιοσύνη προσαρμοσμένη στα μέτρα του καθενός σε αντίθεση με αυτή των δικαστηρίων της πόλης, που ήταν σαφώς απρόσωπη, με την έννοια ότι δεν ήταν προσαρμοσμένη σε κάποιες ιδιαίτερες ομάδες. Το αποδεικτικό επί­σης σύστημα στη διαιτητική διαδικασία ταίριαζε καλύτερα στη νοοτροπία των διαδίκων της υπαίθρου. Οι κάτοικοι της αττικής υπαίθρου, απομακρυσμένοι από το άστυ και ενδεχομένως δύσπιστοι προς τη δικαιοσύνη του, προφανώς προτιμούσαν να λύνουν με διαιτησία τις διαφορές τους.

 

Διαιτητική δικαιοσύνη και πολιτειακή δικαιοσύνη λειτουργούσαν παράλληλα και γι’ αυτό βλέπουμε τη διαιτησία άλλοτε να λειτουργεί δίπλα στην πολιτειακή δικαιοσύνη, άλλοτε στη θέση της και άλλοτε απέναντι της. Ήταν δηλαδή ένα σύστημα επικουρικό της τακτικής δικαιοσύνης, αλλά μπορούσε ταυτόχρονα να είναι και ανταγωνιστικό.
-----------------

[1] Για ιη δημόσια και ιην ιδιωτική διαιτησία βλ. R. ]. Bonner, «The jurisdiction of Athenian arbitrators», CP 2 (1907), σελ. 407-418, Ιδίου, «The institution of Athenian arbitrators», CP 11 (1916), σελ. 191-195, H. C. Harrell, Public Arbitration in Athenian Law, The University of Missouri Studies, t. 11 (1936), I. Gemet, «L’institution des arbitres publiques a Athenes», (REG, 1939, σελ. 389 επ.), Droit et societe dans la Grece ancienne, Sirey, Paris 1955, σελ. 103-119, M. Just, «Le role des diaitetai dans Isee 12, 11», RIDA 15 (1968), σελ. 107-118, MacDowell, To δίκαιο της Αθήνας των κλασικών χρόνων, ό.π., σελ. 321-324, Ν. Andriolo, «Dieteti», Atti del XI Congresso Intemazionale di Epigrafia Greca e Latina I, Roma, 18-24 settembre 1997, Roma 1999, σελ. 167-176, /. Velissaropoulos-Karakostas, «L’arbitrage dans la Grece antique, fipoque archa'ique et classique», Revue de l’arbitrage 46, Paris 2000, σελ. 3-26, D. Roebuck, «Best to reconcile. Mediation and arbitration in the ancient Greek world», Arbitration 66 (2000), 275-287, Ιδίου, Ancient Greek Arbitration, Holo Books, The Arbitration Press, Oxford 2001, Σ. Σιεφανόπουλος, Ελλήνων θέσμια, σελ. 533- 535, Kaja Harter-Uibopuu, «Ancient Greek Approaches Towards Alternative Dispute Settlement. Arbitration and Mediation in Private and Public Law», Willamette Journal of International Law and Dispute Resolution (2002), σελ. 47-69, E. Karabelias, «L’arbitrage prive dans l’Athenes classique», Symposion 1995, σελ. 135-149 (αναι. Recueils de la societe Jean Bodin 63, L’assistance dans la resolution des conflits, σελ. 9-35), Φ. Δεκάζου-Στεφανοπούλου, «Επιτρέποντας. Η ιδιωτική διαιτησία στον Μένανδρο», Εηετηρίς του Κέντρου Ερεύνης της Ιστορίας του Ελληνικού Δικαίου, 40 (2007), Ακαδημία Αθηνών, σελ. 29-53. 

[2] Δημοσθένης(29), Προς Άφοβον, 58: ἐπί τόν κληρωτόν δέ διαιτητήν ἐλθών. 

[3] P. Hamb. II 168 a. Πρβλ. Μ. Meleze-Modrzejewski, La justice grecque. Etat, societe et sanction du droit dans la Grece classique et dans le monde hellenistique. Recueil de textes avec commentaires, Paris, Universite de Paris II, 1973-1974, ιδ. κείμενο 42. 

[4] Πρβλ. J.Gaudemet, «L’arbitrage dans les conflits territoriaux entre cites dans l’Antiquite greco-romaine. Le principe du status quo et l’uti possidetis», Recueils de la societe Jean Bodin 63 (L’assistance dans la resolution des conflits), 1996, σελ. 37-46. 

[5] BX. το γνωστό ψήφισμα μεταξύ των Αθηναίων και των Φασηλιτών στην επιγραφή IG I³ 10 (=IG I² 16 = M&L 31). Πρβλ. Ph. Gauthier, Symbola. Les etrangers et la justice dans les cites grecques, Nancy 1972, σελ. 158-161. 

[6] Στη Σάμο ήρθαν να δικάσουν δικαστές που προέρχονταν από την πόλη της Μύνδου. (SEG I 363, J. Pouilioux, Choix d'inscriptions grecques, Paris 1960, no 21, σελ. 82-85). Έχουν βρεθεί περισσότερες από 250 τιμητικές επιγραφές που αναφέρονται σε ξένους δικαστές που βοήθησαν σε παρόμοιες περιπτώσεις, όπως είναι για παράδειγμα το ψήφισμα της θεσσαλι- κής πόλης Φάλλανα για τους δικαστές που ήρθαν από την επίσης θεσσαλική Μητρόπολιν (Α. Σ. Αρβανιτόπουλος, Αρχαιολογική Εφημερίς, 1916, σελ. 21-26, αρ. 274). Την διαι­τησία για την διεκδίκηση εδαφών μεταξύ Μήλου και Κιμώλου δίκασαν διαιτητές από ίο Άργος περί το 338 π.Χ. (G. Pfohl, Griechische Inschriften als Zeugnisse des privaten und 5ffentliche Leben, Miinchen 1966, αρ. 105, σελ. 113-115). Μια άλλη επιγραφή του 300 π.Χ. (IJG X, 5-6 = Syll³, 953 =Ιν Knidos, I [ΙΙ< 41] 221) μας κάνει γνωστή την απόφαση των δικαστών της Κνίδου υπέρ της Κάλυμνου σε μια διαφορά που είχε με την πόλη της Κω. Βλ. και L. Robert, «Les juges etrangers dans la cite grecque», 1973, σελ. 765-82. 

[7] Βλ. πιο πάνω σελ.5-7. 

[8] Βλ. σχετικά Σ. Τρωϊάνος-Ι. Βελισσαροπούλου, Ιστορία Δικαίου, Αθήνα 2002, σελ. 58. 

[9] Βλ. Φ. Δεκάζου-Στεφανοπούλου, «Επιτρέποντες, η ιδιωτική διαιτησία στον Μένανδρο», ό.π., σελ. 42-43. 

[10] Βλ. πιο κάτω σελ. 140 επ. 

[11] Βλ. πιο πάνω σελ. 32-33. 

[12] Την άποψη όχι εισήχθη περί το 403 π.Χ. υποστηρίζουν οι Harrell, (ό.π., σελ. 5 επ.), Bonner και Smith (ό. η., σελ. 346 επ.), L. Gemet (ό. π., σελ. 102-107), MacDowell (ό. π., σελ. 321), ίδιου, RIDA 18 (1971), σελ. 267-273, Στ. Στεφανόπουλος, (ό.π., σελ. 533). Την άποψη ότι εισήχθη νωρίτερα υποστήριξε ο Lipsius (Das attische Recht, σελ. 220). 

[13] Αριστοτέλης, Αθηναίων Πολιτεία, 53, 4-7: διαιτηταί δ’ εἰσίν οἷς ἄν ἑξηκοστόν ἔτος ᾖ. τοῦτο δέ δῆλον ἐκ τῶν ἀρχόντων καί τῶν ἐπωνύμων. εἰσί γάρ ἐπώνυμοι δέκα μέν οἱ τῶν φυλῶν, δύο δέ καί τετταράκοντα οἱ τῶν ἡλικιῶν οἱ δέ ἔφηβοι ἐγγραφόμενοι πρότερον μέν εἰς λελευκωμένα γραμματεία ἐνεγράφοντο, καί ἐπεγράφοντο αὐτοῖς ὅ τ’ ἄρχων ἐφ’ οὗ ἐνεγράφησαν, καί ὁ ἐπώνυμος ὁ τῷ προτέρω ἔ[τ]ει δεδιαιτηκώς, νῦν δ’ εἰς στήλην χαλκήν ἀναγράφονται, καί ἵσταται ἡ στήλη πρό τοῦ βουλευτηρίου παρά τούς ἐπωνύμους. τόν δέ τελευταῖον τῶν ἐπωνύμων λαβόντες οἱ τετταράκοντα διανέμουσιν αὐτοῖς τάς διαίτας καί ἐπικληροῦσιν ἅς ἕκαστος διαιτήσει· καί ἀναγκαῖον ἅς ἄν ἕκαστος λάχῃ διαίτας ἐκδιαιτᾶν. ὁ γάρ νόμος, ἄν τίς μή γένηται διαιτητής τῆς ἡλικίας αὐτῷ καθηκούσης, ἄτιμον εἶναι κελεύει, πλήν ἐάν τύχῃ ἀρχήν ἄρχων τι[ν]ά ἐν ἐκείνῳ τῷ ἐνιαυτῷ ἤ ἀποδημῶν· οὗτοι δ’ ἀτελεῖς εἰσί μόνοι, ἔστιν δέ καί εἰσαγγέλλειν εἰς τούς διαιτητάς, ἐάν τίς ἀδικηθῇ ὑπό τοῦ διαιτητοῦ, κἄν τινος καταγνῶσιν, ἀτιμοῦσθαι κελεύουσιν οἱ νόμοι. ἔφεσις δ’ ἔστι καί τούτοις. 

[14] Αριστοτέλης, Αθηναίων Πολιτεία, 26, 1, Αισχίνης (2), Περί της Παραπρεσβείας, 167- 168, Λυσίας(9), Υπέρ ίου στρατιώτου 4,15. 

[15] Με το όνομα του επωνύμου άρχοντα αναφερόταν επισήμως το έτος κατά το οποίο άσκηοε την εξουσία του. Τα ονόματα δηλαδή των επωνύμων αρχόντων αποτελούσαν τη βάση της χρονολόγησης στην Αθήνα. 

[16] Ε. S. Taylor, «On the age of the diaitetai», CR 6 (1892), σελ. 182 επ. 

[17] Βλ. IG ΙI² 1926. Επίσης MacDowell, To δίκαιο στην Αθήνα, σελ. 323. 

[18] Βλ. πιο πάνω σελ. 32-33. 

[19] Αριστοτέλης, Αθηναίων Πολιτεία, 53, 1-4: ... τοῖς διαιτηταῖς παραδιδόασιν οἱ δέ παραλαβόντες, [ἐ]άν μή δύνωνται διαλῦσαι, γιγνώσκουσι, καν μέν ἀμφοτέροις ἀρέσκῃ τά γνωσθέντα καί ἐμμένωσιν, ἔχει τέλος ἡ δίκη. ἄν δ’ ὁ ἕτερος ἔφη τῶν ἀντιδίκων εἰς τό δικαστήριον, ἐμβαλόντες τάς μαρτυρίας καί τάς προκλήσεις καί τούς νόμους εἰς ἐχίνους, χωρίς μέν τάς τοῦ διώκοντος, χωρίς δέ τάς τοῦ φεύγοντος, καί τούτους κατασημηνάμενοι, καί τήν γνῶσιν τοῦ διαιτητοῦ γεγραμμένην ἐν γραμματείῳ προσαρτήσαντες, παραδιδόασι το[ῖ]ς δ’ τοῖς τήν φυλήν τοῦ φεύγοντος διχάζουσιν. Οἱ δέ παραλαβόντες εἰσάγουσιν εἰς τό δικαστήριον, τά μέν ἐντός χιλίων εἰς ἕνα καί διακοσίους, τά δ’ ὑπέρ χιλίας εἰς ἕνα καί τετρακοσίους. οὐκ ἔξεστι δ’ οὔτε νόμοις οὔτε προκλήσεσι οὔτε μαρτυρίαις ἀλλ’ ἤ ταῖς παρά τοῦ διαιτητοῦ χρῆσθαι ταῖς εἰς τούς ἐχίνους ἐμβεβλημέναις. 

[20] Βλ. για την εισαγγελία πιο πάνω, σελ. 42 επ. 

[21] Εφόσον μπορούσαν να επιλέξουν διαιτητή (διαιτητήν ἑλέσθαι, σημαίνει ότι η διαιτησία ήταν ιδιωτική. Βλ. και Μ. Talamanca, «La legge di Dem., “Or. 21, 94” e l’appellabilita delle pronunce dell’arbitro privato in diritto attico», BIDR 17 (1975), σελ. 93-159. 

[22] Δημοσθένης (21), Κατά Μειδίου, 94: ΝΟΜΟΣ. [Ἐάν δέ τινές περί συμβολαίων ἰδίων πρός ἀλλήλους ἀμφισβητῶσι καί βούλωνται διαιτητήν ἑλέσθαι ὁντινοῦν, ἐξέστω αὐτοῖς αἱρεῖσθαι ὅν ἄν βούλωνται [διαιτητήν ἑλέσθαι], ἐπειδάν δ’ ἔλωνται κατα κοινόν, μενέτωσαν ἐν τοῖς ὑπό τούτου διαγνωσθεῖσι, καί μηκέτι μεταφερέτωσαν ἀπό τούτου ἐφ’ ἕτερον δικαστήριον ταῦτα ἐγκλήματα, ἀλλ’ ἔστω τά κριθέντα ὑπό του διαιτητοῦ κύρια.] 

[23] Οι διάφορες απόψεις που έχουν διατυπωθεί για το κείμενο αυτό αναφέρονται στο άρ­θρο του L. Gemet, «L’institution des arbitres publics», ό. π., Droit et Societe, σελ. 104, υποσ. 7. 

[24] Ένα παράδειγμα ιδιωτικής διαιτησίας περιγράφει ο Ισαίος (2), στον λόγο του Περί του Μενεκλέους κλήρου, 29-33: Λόγων δέ πολλῶν γενομένων καί ἔχθρας πολλῆς ἔδοξεν ἡμῖν χρῆναι, ἵνα μή ποτέ εἴπῃ τις ἐμέ φιλοχρηματεῖν καί ἐχθρούς ἀδελφούς ὄντας αὐτούς καθιστάναι, ἐπιτρέψαι τῷ τέ κηδεστῇ τῷ τούτου καί τοῖς φίλοις διαιτῆσαι.. Ἐκεῖνοι δ’ εἶπον ἡμῖν, εἰ μέν ἐπιτρέποιμεν αὐτοϊς ὥστε τά δίκαια διαγνῶναι, οὐκ ἄν ἔφασαν διαιτῆσαι οὐδέν γάρ δεῖσθαι ἀπεχθέσθαι οὐδετέροις ἡμῶν εἰ δ’ ἐάσομεν αὐτούς γνῶναι τά συμφέροντα πᾶσιν, ἔφασαν διαιτήσειν. Καί ἡμεῖς, ἵνα δή πραγμάτων ἁπαλλαγῶμεν, ὥς γέ δή ᾠόμεθα, οὕτως ἐπιτρέπομεν. Καί ἐκεῖνοι ὁμόσαντες ἡμῖν πρός τῷ βωμῶ τῷ τῆς Ἀφροδίτης Κεφαλῆσιν τά συμφέροντα γνώσεσθαι, διῄτησαν ἡμᾶς ἀποστῆναι ὧν οὗτος ἠμφεσβήτησε καί δοῦναι δωρεάν· οὐ γάρ ἔφασαν εἶναι ἄλλην ἀπαλλαγήν οὐδεμίαν, εἰ μή μεταλήψονται οὗτοι τῶν ἐκείνου. Ἐκ δέ τοῦ λοιποῦ χρόνου ἔγνωσαν ἡμᾶς εὖ ποιεῖν ἀλλήλους καί λόγῳ καί ἔργῳ, καί ταῦτα ὀμόσαι ἠνάγκασαν ἡμᾶς ἀμφότερους πρός τῷ βωμῶ ἤ μήν ποιήσειν καί ἡμεῖς ὠμόσαμεν εὖ ποιήσειν ἀλλήλους ἐκ τοῦ ἐπίλοιπου χρόνου, κατά δύναμιν εἶναι, καί λόγῳ καί ἔργῳ. Καί ὡς ὅ τε ὅρκος ἐγένετο καί ἔχουσιν οὗτοι ἅ ἐγνώσθη αὐτοῖς ὑπό τῶν οἰκείων τῶν τούτου, εἶτα νυνί ταυτί τά ἀγαθά ποιοῦσιν ἡμᾶς, τόν μέν τεθνεῶτα ἄπαιδα βουλόμενοι καταστῆσαι, ἐμέ δ’ ἐκβάλλειν ὑβρίσαντες ἐκ τοῦ οἴκου, τούς γνόντας αὐτούς ὑμῖν παρέξομαι μάρτυρας, ἐάν ἐθέλωσιν ἀναβαίνειν – εἰσί γαρ τούτων οἰκεῖοι - εἰ δέ μή, τούς παραγενομένους. 

[25] Ισαίος (5), Περί του Δικαιογένους κλήρου, 31-33, ιδ. 32: Τεκμήριον δέ καί τῶν ἡμετέρων τρόπων καί τῆς τούτου ἀδικίας μέγα παρεξόμεθα. Μελλούσης γάρ. τῆς πρός Λεωχάρην δίκης εἰσιέναι, ὦ ἄνδρες, ἐν τῷ Μαιμακτηριώνι μηνί, ἠξίου Λεωχάρης καί Δικαιογένης δίαιταν ἡμᾶς ἐππτρέπειν τήν δίκην ἀναβαλλομένους. Καί ἡμεῖς ὥσπερ μικρά ἀδικούμενοι συνεχωρήσαμεν καί ἐπετρέψαμεν διαιτηταῖς τέτταρσιν, ὧν τούς μέν δύο ἡμεῖς ἠγάγομεν, τούς δέ δύο ἐκεῖνοι. Καί ἐναντίον τούτων ὡμολογήσαμεν ἐμμενεῖν οἶς οὗτοι γνοῖεν, καί ὠμόσαμεν. Καί οἱ διαιτηταί ἔφασαν, εἰ μέν ἀνώμοτοι δύναιντ’ [ἄν] ἡμᾶς διαλλάξαι, οὕτω ποιήσειν, εἰ δέ μή, καί αὐτοί ὀμόσαντες ἀποφανεῖσθαι ἅ δίκαια ἡγοῦνται εἶναι. Ἀνακρίναντες δέ ἡμᾶς πολλάκις καί πυθόμενοι τά πραχθέντα οἱ διαιτηταί, οἱ μέν δύο οὕς ἐγώ προὐβαλόμην, Διότιμος καί Μελανωπός, ἤθελον καί ἀνώμοτοι καί ὀμόσαντες ἀποφήνασθαι ἅ ἐγίγνωσκον ἀληθέστατα ἐκ τῶν Λεγομένων, οὕς δέ Λεωχάρης προὐβάλετο, οὐκ ἔφασαν ἀποφανεῖσθαι. Καίτοι Διοπείθης ὁ ἕτερος τῶν διαιτητῶν Λεωχάρει μέν ἦν τουτῳί κηδεστής, ἐμός δ’ ἐχθρός καί ἀντίδικος ἐξ ἑτέρων συμβολαίων. Δημάρατος δέ ὁ μετ’ αὐτοῦ Μνησιπτολέμῳ τῷ ἐγγυησαμένῳ Δικαιογένην μετά Λεωχάρους ἦν ἀδελφός. Οὗτοι μέντοι οὐκ ἠθέλησαν ἀποφήνασθαι, ὁρκώσαντες ἡμᾶς ἦ μήν ἐμμενεῖν οἷς [ἄν] αὐτοί γνοῖεν. 

[26] Ισαίος (2), Περί του Μενεκλέους κλήρου, 29-30 (Καί ἐκεῖνοι ὀμόσαντες ἡμῖν πρός τῷ βωμῷ τῷ τῆς Ἀφροδίτης Κεφαλῆσιν τά συμφέροντα γνώσεσθαι). Επίσης Δημοσθένης (34), Προς Φορμίωνα περί δανείου, 21, Προς Σπουδίαν (41), 15, Προς Κάλλιππον (52), 30-31, Ισοκράτης (18), Προς Καλλίμαχον, 10. 

[27] Βλ. υποσ. 187, Ισαίος (2), Περί του Μενεκλέους κλήρου, 30. 

[28] Αριστοτέλης, Ρητορική, 1374 b 19 επ.: ὁ γάρ διαιτητής τό ἐπιεικές ὁρᾷ, ὁ δέ δικαστής τόν νόμον καί τούτου ἕνεκα διαιτητής εὑρέθη, ὅπως τό ἐπιεικές ἰσχύῃ. 

[29] Aυτή είναι η θέση του Η. Meyer-Laurin (Gesetz und Billigheit im attischen Process, σελ. 42 ) ότι ο Αριστοτέλης αναφέρεται σε ιδιωτικό διαιτητή και όχι σε «κληρωτό διαιτητή». Το αντίθετο (ότι πρόκειται για δημόσιο διαιτητή) υποστήριξε ο A. Steinwenter (Die Streitbeendigung durch Urteil, Schiedsspruch und Vergleich nach griechischen Rechte, Berlin 1925, σελ. 106). 

[30] Βλ. Φ. Δεκάζου-Στεφανοπούλου, «Επιτρέποντες, η ιδιωτική διαιτησία στον Μένανδρο», ό.π., σελ. 50-51. 

[31] Βλ. L. Gemet, «L’institution des arbitres publics», ό.π., σελ. 113. 

[32] Αριστοτέλης, Αθηναίων Πολιτεία, 55,5: βαδίζουσι πρός τόν λίθον ... ἐφ’ οὗ καί οἱ διαιτηταί ὀμόσαντες ἀποφαίνονται τάς διαίτας. 

[33] Αυτό τους έκανε να μοιάζουν λίγο με τους δικαστές της Γόρτυνας (ICIV 72, IX, 21 και 29- 30) που συνένωναν στα πρόσωπά τους δύο διαφορετικές λειτουργίες, δικάζειν και κρίνειν. Είχαν δηλαδή αφενός εξουσία να αποφασίζουν σύμφωνα με τα αποδεικτικά μέσα (δικάζειν), αφετέρου είχαν εξουσία ν’ απαγγείλουν την απόφασή τους, την προσωπική τους κρίση για την υπόθεση (κρίνειν), η οποία είχε κύρος αν διδόταν κατόπιν όρκου. 

[34] Αποδεικτικά μέσα (Αριστοτέλης, Ρητορική 1375 a) ήταν οι νόμοι, οι συνθήκαι (έγγραφα), οι μαρτυρίαι, η βάσανος (μαρτυρικές καταθέσεις δούλων μετά από βασανισμό) και ο όρκος.

Μην κάνεις ποτέ ό,τι δε θα ήθελες να κάνουν σε εσένα

Έχω κουραστεί να ζω σε αυτόν τον κόσμο που ξέρει μονάχα να κρίνει και να κατακρίνει τον κάθε άνθρωπο για τις πράξεις, τις επιλογές και την ζωή του.

Έχω κουραστεί να είμαι ανάμεσα σε ανθρώπους που η κύρια τους ασχολία είναι οι ζωές των άλλων. Έχω κουραστεί με αυτόν τον κόσμο που νομίζει πως ξέρει περισσότερα για εσένα από εσένα. Έχω κουραστεί, μ’ ακούς;

“Ο ανώτερος άνθρωπος κρίνει τον εαυτό του. Ο κατώτερος, τους άλλους.”

Μιλώ για όλους εκείνους που ίσως είχαν βάλει την μάσκα του φίλου, σε πρόδωσαν και συμπεριφέρονται σαν να τους πρόδωσες εσύ. Για όλους εκείνους που για να καλύψουν τις δικές τους άσχημες πράξεις διαδίδουν ψέματα για τον δικό σου χαρακτήρα. Μιλώ για όλους αυτούς που δεν σε γνωρίζουν, τους πίστεψαν και σε κατακρίνουν για πράγματα που δεν έκανες ποτέ. Μιλώ για όλους αυτούς που έχουν κάνει τρόπο ζωής τους το κουτσομπολιό και την κατινιά. Για όλους αυτούς που κρίνουν το διαφορετικό χρώμα, θρησκεία, καταγωγή, το μέγεθος, τις σεξουαλικές προτιμήσεις του καθενός, και δεν σταματούν εκεί. Κρίνουν με τον πιο άσχημο τρόπο ακόμα και ανθρώπους που κάποτε τους έδωσαν το χέρι βοηθείας. Μιλώ για όλους αυτούς που δεν αντέχουν να κοιτάξουν στον καθρέφτη και κρυφοκοιτάζουν την δική σου ζωή, διότι δεν μπορούν να βρουν κανένα νόημα στην δική τους…

Εσύ όμως, μην δίνεις σημασία σε αυτά τα ρηχά άτομα. Δεν έχουν ζήσει την ζωή σου και δεν έχουν περπατήσει με τα παπούτσια σου. Ναι, σε εσένα απευθύνομαι που σε πνίγει το δίκιο και θέλεις να φωνάξεις. Να τα κάνεις όλα ρημαδιό. Δεν χρειάζεται. Ο κόσμος μάτια μου, πάντα ακούει ό,τι τον συμφέρει να ακούσει. Δεν έχεις να αποδείξεις τίποτα και σε κανέναν. Εσύ είσαι ο καλύτερος κριτής του εαυτού σου, εσύ γνωρίζεις τα μονοπάτια που έχεις περπατήσει και τα εμπόδια που σου έχουν βάλει. Ζήσε την ζωή σου όπως εσύ την θες. Μέσα από τα λάθη σου, τα πάθη σου, τις εμπειρίες σου, τις χαρές και τις λύπες. Εξάλλου, ελεύθερος είναι όποιος έχει απελευθερωθεί από τα δεσμά των επικριτών του. Η ζωή και οι επιλογές είναι δικές σου και όσο δεν είναι εις βάρος άλλων, δεν έχεις να απολογηθείς για τίποτα και σε κανέναν.

Διάλεξε εσύ τον δρόμο που σε κάνει να νιώθεις ζωντανός και μην κάνεις ποτέ ό,τι δεν θα ήθελες να κάνουν σε εσένα. Να είσαι απασχολημένος με τους ανθρώπους που αγαπάς και σε αγαπάνε. Τους μικρόψυχους ανθρώπους απομάκρυνε τους από την ζωή σου, μα πάντα να προσπαθείς να βλέπεις το καλό που μπορεί να κρύβουν μέσα τους. Μην τους κρίνεις, μην γίνεις σαν αυτούς…

Ανακαλύπτουμε τα κενά μας μόνο όταν τα γεμίζουμε

«…Αν σε ανησυχούν οι εξωτερικές συνθήκες, δεν είναι αυτές που θα έπρεπε σε ανησυχούν, αλλά η δική σου αντίληψη των εξωτερικών συνθηκών… και είναι εντός των δυνατοτήτων σου, η ικανότητα να αλλάξεις την αντίληψη αυτή οποιαδήποτε στιγμή…». – Μάρκος Αυρήλιος

Είναι πολλοί οι άνθρωποι στην καθημερινότητα που όταν ερωτηθούν «πώς είσαι σήμερα»; Απαντούν συχνά με ένα τυπικό «ε…καλά». Δεν πρόκειται για μία τυπική απάντηση… πραγματικά νιώθουν καλά, διότι έχουν συνηθίσει το «μέτρια» ως καλά. Αν έπρεπε να αποδώσουμε ένα χρώμα στη διάθεση που νιώθουν συχνότερα, ανάμεσα στο άσπρο και το μαύρο, αυτό θα ήταν προφανώς το γκρι χρώμα…

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι πολλοί άνθρωποι έχουν συνηθίσει να θεωρούν το γκρι χρώμα της συναισθηματικής τους διάθεσης ως φυσικό, σαν το «άσπρο» της χαράς που πιστεύουν ότι βιώνει ο κάθε άνθρωπος. Μπορούμε να φανταστούμε συνήθως μόνο αυτά που έχουμε ζήσει, όχι αυτά που δεν έχουμε βιώσει.

Λέγεται ότι τα πουλιά που έχουν μεγαλώσει μέσα σε ένα κλουβί, μπορεί να μάθουν να θεωρούν το πέταγμα ως κάτι μη φυσικό… Κι αν κάποιος αφήσει την πόρτα του κλουβιού ανοιχτή, είναι πιθανό να μη θέλουν να βγουν από αυτό και να πετάξουν… Το κλουβί δίνει μια κάποια ασφάλεια… και το καινούριο εμπεριέχει ένα ρίσκο.

Αν πετάξεις… πρέπει να ξέρεις που να πας… αυτό τουλάχιστον πιστεύει ένας άνθρωπος με «γκρι» διάθεση… Δεν έχει συνηθίσει να έχει πολλές επιλογές οι οποίες σημαίνουν πραγματική ελευθερία… Αντίθετα μπορεί να έχει μάθει να υπακούει σε πολλά πρέπει, τα οποία νιώθει ότι αν τα επιτυγχάνει συνεχώς, κάποτε ίσως… το γκρι της διάθεσης θα γίνει άσπρο.

Δεν πρέπει να μας παραξενεύει σαν γεγονός αν σκεφτούμε ότι για πολλά χρόνια μεγάλωναν γενιές ανθρώπων με την πεποίθηση στο μυαλό τους ότι η γη είναι επίπεδη… Μόνο τότε μπορούμε να αντιληφθούμε τον φόβο των πληρωμάτων του Χριστόφορου Κολόμβου ότι θα έπεφταν στο κενό όταν έφταναν στην άκρη της γης.

Πραγματικότητα είναι για το μυαλό μας, ό,τι διδασκόμαστε από τους γονείς μας και το πιθανότερο είναι ότι δε θα προσπαθήσουμε ή και θα αντισταθούμε να το εξετάσουμε ή να το αμφισβητήσουμε. Πολλοί άνθρωποι αποφεύγουν να φύγουν από τα πρέπει ή τις συμπεριφορές που υιοθετούν κάθε μέρα, διότι είναι πολύ πιθανό ότι θα νιώσουν ενοχές αν αλλάξουν κάτι σε αυτές, και αυτό επιβαρύνει άμεσα τη διάθεσή τους. Έτσι οι άνθρωποι αυτοί, δικαιολογημένα, όσο και να ακούνε άλλους να τους λένε το αντίθετο, θα λένε ότι η δική τους κατάστασή είναι διαφορετική.

Τα κάγκελα του δικού τους κλουβιού είναι πραγματικά και οι άλλοι απλά… δεν μπορούν να το κατανοήσουν αυτό! Πρόκειται για μία κατάσταση που άλλοτε την ονομάζουμε δυσθυμία, άλλοτε απλώς μελαγχολία ή μία συνεχή κακή συναισθηματική διάθεση. Αν ερωτηθούν αυτοί οι άνθρωποι γιατί δεν κάνουν ταξίδια, χόμπι, βόλτες με φίλους, συνήθως λένε «μα φταίνε τα κάγκελα του κλουβιού, αλλά δεν μπορείς να τα δεις εσύ».

Είναι πιθανό να νιώθουν κάποια συναισθήματα ευχαρίστησης ή ικανοποίησης, πολύ λίγα όμως συγκριτικά με τα όσα θα μπορούσαν να ζήσουν… Αυτά τα λίγα όμως είναι η δική τους απεικόνιση της Ευτυχίας.

«Ανακαλύπτουμε τα κενά μας μόνο όταν τα γεμίζουμε» έλεγε ένας σπουδαίος ποιητής. Όταν τέτοιοι άνθρωποι ακούσουν ότι η καθημερινή χαρούμενη διάθεση είναι εφικτή και ότι αυτό το επιτυγχάνουν πολλοί, εκπλήσσονται. Εκπλήσσονται και όταν ακούν ότι η χαρούμενη διάθεση έχει επίπεδα. Ίσως εκπλήσσονται διότι νομίζουν ότι πολλοί ευτυχισμένοι άνθρωποι δε μεγάλωσαν ποτέ μέσα σε ένα κλουβί… αλλά ότι οι εξωτερικοί παράγοντες ήρθαν όλοι ευνοϊκοί σε εκείνους.

Στην πραγματικότητα οι ευτυχισμένοι άνθρωποι ξεκινούν από την αναγνώριση ότι το κλουβί είναι φτιαγμένο από κάποιον, όπως και τα πρέπει και οι συμπεριφορές που μαθαίνουμε… Το μυστικό είναι να μπορούμε να αμφισβητούμε και να αναρωτιόμαστε πάνω στα πρέπει, τις συμπεριφορές μας, τις ικανότητες που μας αναγνώρισε κάποιος. Είναι πολύ σημαντικό ότι πουλιά μεγαλωμένα σε κλουβί δεν εξασκούν το πέταγμα διότι πείστηκαν ότι δε διαθέτουν αυτή την ικανότητα.

Όταν κάποια πουλιά μεγαλώσουν σε κλουβί, το φόβο τους για το πέταγμα μπορούν να τον αντιμετωπίσουν και με άλλους τρόπους. Μπορούν να αρχίσουν να μαζεύουν σπόρους για πολύ καιρό, λέγοντας ότι όταν έχουν πολλούς σπόρους, θα είναι αρκετά δυνατά ώστε να πετάξουν με σιγουριά… Σιγά σιγά όμως η συγκέντρωση των σπόρων γίνεται αυτοσκοπός και μία ιδανική άμυνα ώστε να αναβάλλεται το πέταγμα.

Τα φοβισμένα πουλιά δε νιώθουν ποτέ ότι οι σπόροι είναι αρκετοί, το πέταγμα πάντοτε αναβάλλεται…Ύστερα μπορεί να σκεφτούν ότι αν δυναμώσουν αρκετά τα φτερά τους, δοκιμάζοντας το πέταγμα μέσα στο κλουβί, κάποτε θα πετάξουν έξω από το κλουβί με σιγουριά. Και η άσκηση όμως, όπως και οι σπόροι, μπορεί να γίνει αυτοσκοπός χωρίς τελικά να νικηθούν οι φόβοι. Διότι πάλι, το πουλί αποφεύγει να σκεφτεί το πέταγμα και στρέφει την προσοχή του σε οτιδήποτε άλλο εκτός από αυτό.

Αυτό που συμβαίνει στο πουλί είναι ότι αποτυγχάνει να εντοπίσει τον πραγματικό λόγο που δεν πετάει. Οι μηχανισμοί άμυνας θέλουν να εμποδίσουν την αποκάλυψη της αληθινής επώδυνης αιτίας ή οποία δεν είναι άλλη από το γεγονός ότι μέσα του έχει επιλέξει την ασφάλεια. Και έτσι, το μάζεμα των σπόρων, η άσκηση κ.λ.π. είναι οι τρόποι που βρίσκει το μυαλό για να μην ανακαλύψει ότι αυτό που φοβάται είναι να μην χάσει την αίσθηση της ασφάλειας.

Γνωρίζουμε ότι η λογική μας μπορεί να διατηρεί τη διάθεση σταθερά ακμαία… Να την επαναφέρει όταν επηρεάζεται αρνητικά από εξωτερικά ερεθίσματα. Αυτό όμως μπορεί να συμβεί μόνο όταν έχει εκπαιδευθεί να κατανοεί και να ερμηνεύει το υποσυνείδητό μας. Όταν κάτι εξωτερικό μας αγγίζει, αυτό συμβαίνει διότι θίγει κάποια βαθύτερη κρυμμένη ανησυχία μας, αξία πεποίθηση κ.λ.π.

Η διάθεση μπορεί να είναι και πρέπει να είναι κάθε μέρα καλή, το χαμόγελο να υπάρχει κάθε μέρα. Αρκεί να κατανοήσουμε τα πρέπει, τους φόβους ή της ελλείψεις που έχουμε μάθει να πιστεύουμε ότι έχουμε. Τα πουλιά πείστηκαν ότι δεν μπορούν να πετάξουν. Έτσι κι εμείς οι ίδιοι επιτρέπουμε ασυνείδητα να μην μπορούμε να πετάξουμε.

«Η ευτυχία δεν μπορεί να είναι τίποτα λιγότερο και τίποτα περισσότερο από τη σταθερά καλή διάθεση, αυτή που βιώνεις μόνιμα και όχι παροδικά. Διότι το μεγάλο πρόβλημα είναι η διάρκεια, το θέμα είναι (και είναι εφικτό) να διατηρείς τη διάθεσή σου ακμαία κάθε μέρα» – Επίκουρος

Μακάρι να γνώριζαν οι άνθρωποι τα γνήσια αισθήματά τους

Μακάρι να γνώριζαν οι άνθρωποι τα γνήσια αισθήματά τους. Εκείνα δηλαδή που κρύβονται πίσω από τα αισθήματα που αποκαλούν: ραγισμένη καρδιά, προδοσία, ερημιά ή συναισθηματικό σπαραγμό. Δεν είναι πάντα ακριβώς όπως τα λένε. Από κληροδοτημένο ρομαντισμό ή παραστάσεις συναρμολογημένες από ρομάντζα, τραγούδια και σίριαλ, έχουμε καθιερώσει κίβδηλα κριτήρια για πολλά συναισθήματά μας, ιδίως για τα ερωτικά, ιδίως για τα δραματικότερα.

Συχνά αισθανόμαστε εκείνο που θεωρούμε πρέπον να αισθανόμαστε σε μια περίσταση, χωρίς όμως να το αισθανόμαστε όντως. Όταν μάλιστα κοντά μας έχουμε θεατές, μάρτυρες, εκείνο που από μας περιμένουν να εκδηλώσουμε επηρεάζει σοβαρότατα το πώς θα φερθούμε, το πώς θα αντιδράσουμε. Αν δεν γνωρίζουμε με κάποια σαφήνεια το πρόβλημα που μας τρώει, αν δεν μπορούμε να το περιγράψουμε με τις κατάλληλες λέξεις, δεν υπάρχει μεγάλη ελπίδα να φτάσουμε σε λύση του. Διότι αν αισθάνεσαι και διατυπώνεις ξένο από την ψυχή σου πρόβλημα, η «λύση» όπου θα καταλήξεις δεν σε αφορά, ενώ το αληθινό σου πρόβλημα θα συνεχίζει αγιάτρευτο και όλο και χειρότερα κακοφορμισμένο.

Μοιάζει με εκείνο που λέγεται, πως, όταν θέσεις σωστά ένα ερώτημα, η απάντησή σου έχει ήδη δοθεί, τουλάχιστον κατά το ήμισυ, πως είναι η αρχή που ως γνωστόν είναι το ήμισυ του παντός και τα λοιπά. Για παράδειγμα, αν ένας άντρας μετά το διαζύγιο πενθεί βαρύτατα τη χαμένη πρώην γυναίκα του, διαδίδοντας «ειλικρινά» πως έχασε την αγάπη της ζωής του, ενώ εκείνο που τον πανικοβάλλει είναι η αλλαγή της εθισμένης καθημερινότητας, το γεγονός ότι έχασε έναν υπηρέτη στα πρακτικά, μια μαγείρισσα, έναν τραπεζίτη, μια ακροάτρια κάθε ανοησίας του που σε τρίτους δεν τολμούσε να ξεστομίσει, έναν σάκο του μποξ να ξεσπά τα νεύρα του, και ό,τι άλλο πρόθυμα και αφελώς αναλαμβάνει στο γάμο της μια γελαστή νυφούλα, δύσκολα θα ξεφύγει από το κουβάρι που μπέρδεψε στο κεφάλι του.

Θα πονάει και θα λιώνει για λάθος λόγο. Διότι κόλλησε να θεωρεί προδομένο αίσθημα ένα ξεβόλεμα μονάχα. Το να χαρακτηρίζω με τη λέξη «μονάχα» ένα ξεβόλεμα είναι δικό μου σφάλμα, το ξέρω. Το βόλεμα και το ξεβόλεμα για πολλούς χαρακτήρες αποτελεί αήττητο κέντρο ζωής, όμως είναι απαραίτητο για τον θρηνούντα, και κυρίως για τους ταλαίπωρους παρηγορητές του, να ξέρουν γιατί συζητούν τις ατέλειωτες ώρες της συμπαράστασης. Πάρα πολύ συχνά συγχέουμε την ανάγκη με την αγάπη, ειδικά οι πιο ανώριμες προσωπικότητες. Διότι όσο πιο ανώριμος είναι ένας άνθρωπος, τόσο περισσότερο συντηρεί ανάγκες, δεν του μένει χώρος ευρύς ώστε να αναπτύξει συναισθήματα.

Άλλο το πώς βαφτίζουμε εκείνο που κουβαλάμε. Θα πω για πολλοστή φορά, διότι αξίζει η επανάληψη, εκείνο τον ορισμό του Άρθουρ Τζάνοφ για το τι εντέλει είναι η αόριστη αγάπη. Σίγουρα πρόκειται για μυστήριο, άρα ανεξήγητο, απερινόητο, ανέκφραστο, αλλά η φράση του Τζάνοφ συνιστά μια παρατήρηση που μου έκανε εντύπωση. Περιγράφει εξαιρετικά τα αληθινά συμπτώματα του αγαπώ. Γράφει λοιπόν ότι αγαπάμε όταν βάζουμε τις ανάγκες του αγαπημένου πάνω από τις δικές μας ανάγκες. Με τέτοιες όμως ιδιωτικές διαγνώσεις ο κάθε πονεμένος – όπου η ανάγκη θεωρείται αγάπη και η εξάρτηση θεωρείται σχέση – δε θα λάβει θεραπεία, θα παραμένει άπραγος και βυθισμένος στην παρεξήγηση που καλλιεργεί μέσα στο ατακτοποίητο και αφώτιστο δωμάτιο της κατάθλιψης.

Και δεν είναι λίγες οι φορές που η κατάθλιψη προέρχεται από λαθεμένες ή κουτές εκτιμήσεις, από εσφαλμένη αυτοεκτίμηση, από παραποιημένη αυτοκριτική. Τίποτα δεν θεραπεύει ουσιαστικά τον άνθρωπο όσο η επαφή του με την πραγματικότητα.

Για τον έρωτα

Η ΣΚΗΝΗ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΟΦΕΙΛΕΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΤΟΝ ΕΡΩΤΑ ΑΠ’ Ο,ΤΙ Η  ΖΩΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ. Διότι στη σκηνή, ο έρωτας είναι πάντοτε θέμα κωμωδιών και μερικές φορές τραγωδιών. Αλλά στη ζωή προκαλεί πολύ κακό, άλλοτε σαν σειρήνα και άλλοτε σαν μαινάδα. Παρατηρείτε ίσως ότι μεταξύ όλων των μεγάλων και άξιων προσώπων (των οποίων η μνήμη παραμένει είτε αρχαία είτε πρόσφατη), δεν υπάρχει ούτε ένας που να τον έχει συνεπάρει ο έρωτας μέχρι τρέλας -πράγμα που δείχνει ότι τα μεγάλα πνεύματα και οι μεγάλες ασχολίες κρατούν σε απόσταση το αδύναμο αυτό πάθος. Θα πρέπει ωστόσο να εξαιρέσετε τον Μάρκο Αντώνιο, τον εξ ημισείας εταίρο του αυτοκρατορικού αξιώματος της Ρώμης, και τον Άππιο Κλαύδιο, τον εκ των Δέκα Νομοθετών. Από αυτούς, ο πρώτος ήταν πράγματι άνδρας φιλήδονος και χωρίς μέτρο. Ο δεύτερος όμως ήταν αυστηρός και φρόνιμος άνδρας. Και απ’ αυτό φαίνεται ότι, έστω και σπάνια, ο έρωτας μπορεί να βρει την είσοδο όχι μόνο σε μια ανοιχτή καρδιά, αλλά επίσης, σε μια καρδιά καλά οχυρωμένη, αν οι φύλακες δεν αγρυπνούν.

 

ΕΙΝΑΙ ΦΤΩΧΗ Η ΡΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΟΥ, SATIS MAGNUM ALTERALTERI THEATRUM SUMUS 

(σ.σ. Καθένας από εμάς είναι αρκετό θέατρο για τον άλλο), λες και ο άνθρωπος, φτιαγμένος για το στοχασμό των ουρανών και όλων των ευγενικών πραγμάτων, δε θα έπρεπε να κάνει τίποτε άλλο, παρά να γονατίζει σε ένα μικρό είδωλο και να κάνει τον εαυτό του υποχείριο, αν και όχι του στόματος (όπως τα ζώα), αλλά των ματιών, που του δόθηκαν για ανώτερους σκοπούς.

 

ΕΙΝΑΙ ΠΑΡΑΞΕΝΟ ΝΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΤΗΝ ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΠΑΘΟΥΣ και πώς αγνοεί και προσβάλλει τη φύση και την αξία των πραγμάτων, με το εξής: το να μιλάει κανείς με διαρκείς υπερβολές, μόνο στον έρωτα δείχνει ταιριαστό. Ούτε περιορίζεται στα λόγια -διότι ενώ έχει ειπωθεί σωστά ότι ο αρχικόλακας, με τον οποίο όλοι οι μικροί κόλακες συμφωνούν, είναι ο ίδιος ο εαυτός του ανθρώπου, σίγουρα ο ερωτευμένος είναι κάτι περισσότερο. Διότι ποτέ δεν υπήρξε υπερήφανος άνδρας, ο οποίος να έχει τόσο παράλογα μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του, όπως έχει ο ερωτευμένος για το αγαπημένο πρόσωπο -και γι’ αυτό καλώς ειπώθηκε ότι «Είναι αδύνατο να είναι κανείς ταυτόχρονα ερωτευμένος και συνετός».

 

ΟΥΤΕ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΑΥΤΗ Η ΑΔΥΝΑΜΙΑ ΝΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΦΑΝΕΡΗ ΜΟΝΟ ΣΤΟΥΣ ΑΛΛΟΥΣ, ΚΑΙ ΟΧΙ ΣΤΟ ΑΓΑΠΩΜΕΝΟ ΠΡΟΣΩΠΟ. Αντίθετα, σε αυτό ακόμα περισσότερο, εκτός κι αν ο έρωτας είναι αμοιβαίος. Διότι ισχύει ο κανόνας ότι ο έρωτας πάντα ανταμείβεται είτε με ανταπόδοση είτε με μια ενδόμυχη και μυστική περιφρόνηση. Ακόμη περισσότερο, λοιπόν, θα έπρεπε οι άνθρωποι να είναι προσεκτικοί με αυτό το πάθος, που δεν είναι μόνο η αιτία να χάσουν άλλα πράγματα, αλλά και το ίδιο αυτό που ποθούν. Όσο για τις άλλες απώλειες, η αφήγηση του ποιητή τις παριστά καλά: εκείνος που προτίμησε την Ελένη, εγκατέλειψε τα δώρα της Ήρας και της Παλλάδος. Διότι, όποιος δίνει υπερβολική αξία στο ερωτικό αίσθημα, εγκαταλείπει και τα πλούτη και τη σοφία.

 

Η ΠΛΗΜΜΥΡΙΔΑ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΠΑΘΟΥΣ ΕΡΧΕΤΑΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΣΤΙΣ ΩΡΕΣ ΤΗΣ ΑΔΥΝΑΜΙΑΣ -δηλαδή στη μεγάλη ευτυχία και τη μεγάλη κακοτυχία (αν και το τελευταίο έχει παρατηρηθεί λιγότερο συχνά). Και οι δύο αυτές ώρες διεγείρουν τον έρωτα και τον κάνουν περισσότερο πυρετώδη και συνεπώς αποδεικνύουν πως είναι τέκνο της αφροσύνης. Κάνουν καλύτερα εκείνοι που, αν δε μπορούν παρά να αποδεχτούν τον έρωτά τους, τον κρατούν ωστόσο στη σωστή του θέση, και τον αποκόπτουν τελείως από τις σοβαρές υποθέσεις  και πράξεις της ζωής τους. Διότι, μια φορά να αναμιχθεί στις δουλειές τους, αναστατώνει την τύχη των ανθρώπων και τους κάνει να μη μπορούν να σταθούν πιστοί στους σκοπούς τους.

 

ΔΕΝ ΞΕΡΩ ΠΩΣ, ΑΛΛΑ ΟΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΙ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΡΡΕΠΕΙΣ ΣΤΟΝ ΕΡΩΤΑ -νομίζω με τον ίδιο τρόπο που είναι επιρρεπείς στο κρασί-, γιατί οι κίνδυνοι συνήθως ζητούν να πληρωθούν με ηδονές. Υπάρχει στη φύση του ανθρώπου μια μυστική τάση και ροπή προς την αγάπη για τους άλλους, η οποία, αν δεν αναλωθεί σε μερικά πρόσωπα ή σε ένα, σκορπίζεται αβίαστα σε πολλούς, και κάνει τους ανθρώπους ευσπλαχνικούς και ελεήμονες -όπως παρατηρούμε μερικές φορές στους μοναχούς. Η αγάπη μεταξύ των συζύγων γεννάει την ανθρωπότητα, η αγάπη μεταξύ φίλων την τελειοποιεί. Αλλά η αχαλίνωτη αγάπη τη διαφθείρει και την ευτελίζει.

 

Φράνσις Μπέικον, Τα Δοκίμια

Το φαινόμενο των περαστικών συναισθημάτων και η πηγή του πόνου

Τα περαστικά συναισθήματα είναι σαν τα κύματα που ρυτιδώνουν την επιφάνεια του ωκεανού. Δεν είναι σαν τα ρεύματα που κινούνται βαθύτερα. Ακόμα και όταν η επιφάνεια του ωκεανού είναι ταραγμένη και τα κύματα υψώνονται πιο ψηλά από τα πλοία, μερικές εκατοντάδες πόδια βαθύτερα οι συνθήκες είναι πολύ διαφορετικές. Ο ωκεανός έχει χιλιάδες πόδια βάθος. Το φαινόμενο των περαστικών συναισθημάτων επιτρέπει στα άτομα τα οποία νιώθουν τακτικά συναισθήματα να χρησιμοποιούν ό,τι αισθάνονται με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο οι ναυτικοί χρησιμοποιούν τις συνθήκες του ωκεανού για να πάνε στον προορισμό τους.

Τα άτομα που χρησιμοποιούν το φαινόμενο των περαστικών συναισθημάτων είναι άπειροι ναυτικοί που γνωρίζουν ελάχιστα ή τίποτα σχετικά με τον ωκεανό στον οποίο ταξιδεύουν. Η ανάπτυξη της συναισθηματικής γνώσης είναι ένα μάθημα ωκεανογραφίας. Είναι η εξερεύνηση του βάθους της θάλασσας η οποία αποκαλύπτει τα διαφορετικά ρεύματα, μετρά τη θερμοκρασία και την καθαρότητα του νερού σε διαφορετικά βάθη. Μελετά τους θαλάσσιους οργανισμούς οι οποίοι ζουν σε διαφορετικά βάθη, ρεύματα και υδάτινες συνθήκες.

Ανιχνεύει το έδαφος του θαλάσσιου βυθού και χαρτογραφεί τις πεδιάδες, τις ράχες, τις βουνοκορφές και τα φαράγγια του. Η κατάθλιψη, για παράδειγμα, είναι ένα επιφανειακό συναισθηματικό φαινόμενο, παρότι είναι μια πολύ επώδυνη εμπειρία. Είναι ένας περίπλοκος συνδυασμός πολλών γραμμών ενέργειας, οι οποίες συναντιούνται στην εμπειρία της κατάθλιψης. Συμβάλλουν εμπειρίες από τη βρεφική, την παιδική ηλικία και από άλλες περιόδους της ζωής. Οι επιρροές γονιών, αδελφών και συνομήλικων επιδρούν στην αντίληψη και στην κατανόηση. Η συλλογική συνείδηση εκατομμυρίων ανθρώπων με παρόμοιες κλίσεις ενισχύουν και επεκτείνουν τις επώδυνες αισθήσεις και σκέψεις.

Περίπλοκα συναισθηματικά ρεύματα συνδυάζονται για να εκφράσουν τη μία και μοναδική εμπειρία της έλλειψης δύναμης. Τα βάθη αυτής της εμπειρίας δεν μπορούν να βυθομετρηθούν χωρίς συναισθηματική γνώση. Η εμπειρία της κατάθλιψης χωρίς την προοπτική που θα της επιτρέψει να αξιοποιηθεί ως όργανο για την πνευματική ανάπτυξη, μοιάζει σαν να βρίσκεσαι σε ένα καλό πλοίο που ωστόσο το παρασέρνει ο ωκεανός και εσύ δεν αφιερώνεις χρόνο ώστε να μάθεις πώς να το πλοηγείς. Σε κλυδωνίζουν τα κύματα, σε σπρώχνει ο άνεμος και κάθε ρεύμα σε παρασέρνει. Ο θυμός είναι ένα από αυτά τα ρεύματα. Συνοδεύεται πάντα από κατάθλιψη. Ορισμένοι άνθρωποι νιώθουν τόση κατάθλιψη, ώστε δεν ξέρουν ότι είναι θυμωμένοι, και άλλοι νιώθουν τόσο θυμό, που δεν ξέρουν ότι έχουν κατάθλιψη.

Όταν κάποιος νιώθει τα συμπτώματα της κατάθλιψης χωρίς να νιώθει το θυμό που κρύβεται πίσω τους, ή όταν νιώθει το θυμό που κρύβεται από πίσω χωρίς να νιώθει τα συμπτώματα της κατάθλιψης, αυτό τον εμποδίζει να έχει μια πιο πλήρη εκτίμηση ολόκληρης της συναισθηματικής διαδικασίας. Ο θυμός, επίσης, δεν είναι ένα απλό φαινόμενο. Είναι κάτι πολύ περισσότερο από χημικές διαταραχές του ορμονικού συστήματος ή του εγκεφάλου. Κάθε εμπειρία θυμού προέρχεται από την αλληλεπίδραση πολλών συστημάτων ενέργειας.

Υπάρχουν χιλιάδες, και μερικές φορές εκατομμύρια, τέτοια συστήματα –  από άλλα ενεργειακά πεδία, από ενεργειακά πεδία που διαπερνάς και από την εξέλιξη της δυναμικής του ανθρώπινου θυμού. Όλα αυτά βρίσκονται σε λειτουργία σε ένα επεισόδιο θυμού. Ορισμένα συστατικά τα οποία ενυπάρχουν σε μια στιγμή θυμού έχουν σχηματιστεί εδώ και χιλιάδες χρόνια. Ο θυμός είναι η εγγραφή της αλληλεπίδρασης όλων αυτών των πεδίων στη συνείδησή σου, και η αντίδρασή σου σε αυτή την εμπειρία τα επηρεάζει. Κάτω από αυτά τα ρεύματα κινούνται άλλα. Ο θυμός πυροδοτείται από το γεγονός ότι ο κόσμος δεν είναι όπως εσύ θα ήθελες. Ένα αγαπημένο πρόσωπο πεθαίνει, μια επιχείρηση αποτυγχάνει, μια σχέση διαλύεται ή σου διαγιγνώσκουν μια ανίατη ασθένεια, και ξαφνικά ξεχειλίζεις από θυμό.

Σου φέρονται με αγένεια, ένας φίλος σε ξεγελά, το καινούργιο σου αυτοκίνητο έχει προβλήματα που δεν επιδιορθώνονται και ο θυμός κοχλάζει μέσα σου. Είναι πιο εύκολο να θυμώσεις παρά να νιώσεις τον πόνο που κρύβεται πίσω από το θυμό σου. Ο θυμός είναι η εύκολη οδός. Είναι η οδός που ακολουθούν οι περισσότεροι. Η οργή, το συναισθηματικό κλείσιμο στον εαυτό σου, η αγανάκτηση που κοχλάζει, η παθολογική κριτική προς τους άλλους και η δίψα για εκδίκηση, όλα αυτά καλύπτουν πόνο ο οποίος είναι τόσο έντονος, που δεν μπορείς ούτε να τον πλησιάσεις. Μέχρις ότου αναγνωρίσεις και νιώσεις τον πόνο, αυτός θα εξακολουθήσει να πυροδοτεί θυμό και κατάθλιψη.

Ο θυμός και η κατάθλιψη δεν είναι προβλήματα – σου αποκαλύπτουν όμως τα προβλήματα. Κάτω από τον πόνο, που με τη σειρά του κρύβεται κάτω από το θυμό, κυλά ένας ωκεανός φόβου. Αυτός ο φόβος είναι πολύ μεγαλύτερος από το φόβο που σου προξενεί το σκοτάδι, ένα ζώο ή η απόρριψη.

Είναι ο τρόμος που σου προκαλεί η ζωή σου – πως δεν ανήκεις κάπου, πως είσαι μόνος και ανίκανος να επιβιώσεις. Αυτός ο τρόμος δεν είναι αντίδραση σε συγκεκριμένες συνθήκες. Είναι ο τρόμος του να ζεις σε έναν κόσμο για τον οποίο νιώθεις απροετοίμαστος και ανίσχυρος. Είναι ένα παλιρροϊκό κύμα από το οποίο δεν μπορείς να ξεφύγεις ούτε να βγεις ζωντανός. Είναι η επικείμενη καταστροφή που δεν μπορείς να αποφύγεις.

Στον πυθμένα ολόκληρης αυτής της συναισθηματικής δυναμικής βρίσκεται η πηγή κάθε επώδυνης εμπειρίας. Αυτή είναι η έλλειψη αυτοεκτίμησης, η εμπειρία ότι δεν αξίζεις – για τον εαυτό σου, για τους άλλους και για το σύμπαν. Η έλλειψη αυτοεκτίμησης είναι η θεμελιώδης πηγή όλου του συναισθηματικού πόνου. Είναι η ρίζα του φυτού. Ο θυμός και η κατάθλιψη είναι τα λουλούδια. Ο πόνος που σου δημιουργεί ο κόσμος επειδή δεν είναι όπως τον θέλεις είναι τα κλαδιά. Ο τρόμος για τη ζωή σου είναι ο κορμός. Η έλλειψη αυτοεκτίμησης είναι η ρίζα. Η δυναμική αυτή είναι η εμπειρία της ανασφάλειας, της αναξιότητας και της έλλειψης αξιών. Είναι ο πυρήνας της εμπειρίας πως είσαι ανίσχυρος.

Όταν στρέφεσαι προς τα έξω για να γεμίσεις αυτό το εσωτερικό κενό ή την έλλειψη αυτοεκτίμησης, αναζητάς εξωτερική δύναμη – την ικανότητα να μεταχειρίζεσαι και να ελέγχεις. Από τη γέννησή του, το ανθρώπινο γένος ακολουθεί την οδό της εξωτερικής δύναμης. Τώρα αυτό αλλάζει. Η νέα εξελικτική οδός του ανθρώπινου γένους στρέφεται προς τα μέσα, αναζητώντας τις ρίζες των ανασφαλειών του και θεραπεύοντάς τις. Αυτή είναι η αναζήτηση αυθεντικής δύναμης – η ευθυγράμμιση της προσωπικότητας με την ψυχή. Τα συναισθήματά σου είναι οδικά σήματα τα οποία δείχνουν τα μέρη του εαυτού σου που χρειάζονται θεραπεία. Η άγνοια των συναισθημάτων σου έχει ως αποτέλεσμα να ελέγχεσαι από εκείνα τα μέρη του εαυτού σου τα οποία γεννούν τα συναισθήματά σου.

Κι ίσως θα πρέπει να χαθείς ολότελα...

Κι ίσως θα πρέπει να χαθείς ολότελα... Για να μάθεις κάποτε ποιος είσαι. Κι όταν χαθείς, απλά κάνεις λες και ξεκινάς εκείνη τη στιγμή από την αφετηρία.

Ξεχνάς όλα τα σημεία αναφοράς και προχωράς με μόνο σου σκοπό τον προορισμό σου. Γιατί κατ’ όπως φάνηκε, τα ορόσημα δε βοηθάνε πάντα. Και στην τελική, όταν ξεκινάς και σκέφτεσαι μήπως χαθώ κάτσε να βάλω τα σημάδια μου, εκεί είναι που έχεις χάσει το παιχνίδι.

Αυτοσκοπός σου; Ο προορισμός σου κι η ομορφιά του ταξιδιού αυτού. Άσε φοβίες, ενδοιασμούς και πιθανά ενδεχόμενα στην άκρη. Ούτως ή άλλως το ταξίδι κάποια στιγμή τελειώνει και δυστυχώς ή ευτυχώς το τετριμμένο «ότι είναι να γίνει, θα γίνει» ισχύει και με το παραπάνω.

Ο φόβος του «αν χαθώ τι θα κάνω» επιφέρει ακριβώς αυτό. Σου έχει συμβεί να παθαίνεις ότι ακριβώς φοβάσαι; Σίγουρα ναι. Ειδικά αν το σκεφτόσουν τόσο πολύ, κατά κάποιο τρόπο καταδίκαζες τη συνέχεια κι ερχόταν αυτό που δεν ήθελες αλλά παρά ταύτα σκεφτόσουν με τρόπο σχεδόν εμμονικό.

Κι όταν χαθείς, πανικοβάλλεσαι και δεν ξέρεις κατά που να πας και τι να κάνεις. Φυσικά έχει σημασία το πότε. Στην αρχή της διαδρομής σου, στη μέση ή προ το τέλος του ταξιδιού σου; Στην αρχή λες τι είχες, τι έχασες. Στο τέλος λες έφτασα στην πηγή μα νερό δεν ήπια, αλλά ταυτόχρονα έχεις και μία κρυφή ελπίδα μήπως προσανατολιστείς ξανά και συνεχίσεις την πορεία σου. Όταν όμως είσαι ακριβώς στη μέση του ταξιδιού σου, που συνεπώς η αρχή και το τέλος απέχουν το ίδιο, το όλο σκηνικό είναι περίεργο.

Σε κυριεύουν πολλά αισθήματα. Το πρώτο λέει πως λειτουργείς με βάση την αδράνεια. Δε ξέρω βέβαια κατά πόσο είναι λύση να έχεις χαθεί και να κάθεσαι στωικά ακίνητος, άπραγος. Ίσως δεν έχεις συνειδητοποιήσει ακόμα τι έχει γίνει.

Το δεύτερο λέει πως οπισθοχωρείς κι αυτομάτως αναιρείς τον μέχρι τώρα κόπο σου. Ίσως ανακουφίζεσαι στιγμιαία μα όταν γυρίσεις και φτάσεις εκεί απ’ όπου ξεκίνησες θαρρώ πως η απογοήτευση θα είναι μεγάλη.

Το τρίτο λέει πως συνεχίζεις την όποια πορεία σου με κίνδυνο να χαθείς ακόμα περισσότερο κι έπειτα να μη μπορείς να επιστρέψεις.

Το καλύτερο θα ήταν να ξαποστάσεις κι έπειτα να σκεφτείς τι λαχταράς και πόσο αντέχεις. Για εμένα αυτό θα ήταν η ιδανικότερη εκδοχή. Βέβαια, ποιος σου λέει πως πάνω στον πανικό και την αναστάτωση μπορείς να σκεφτείς λογικά;

Πάντως, η παραδοχή του «έχω χαθεί» κατά κάποιο τρόπο λύνει ένα μεγάλο μέρος του συμβάντος. Σκέψου να περιπλανάσαι μα να μην αποδέχεσαι πως δε ξέρεις «κατά που να πας». Και θέλει κότσια να παραδεχτείς ότι δεν ξέρεις κατά που να κάνεις. Εκεί που δρας κι αντιδράς έτσι όπως δεν θα πίστευες αν στο έλεγε κάποιος ότι θα έπραττες έτσι…

Η Τέχνη του να Είσαι Καλά! – Αν δεν θέλεις να είσαι άρρωστος…

Εξέφραζε τα Συναισθήματά σου
Συναισθήματα και αισθήσεις που είναι κρυμμένα, καταπιεσμένα, καταλήγουν σε ασθένειες όπως : γαστρίτιδα, έλκος, οσφυϊκούς πόνους, νωτιαίους. Με το πέρασμα του χρόνου, η καταπίεση των συναισθημάτων εκφυλίζεται σε καρκίνο. Τότε, πάμε σε έναν έμπιστο φίλο ή φίλη, να μοιραστούμε με οικειότητα το «μυστικό» μας, τα λάθη μας! Ο διάλογος, η ομιλία, οι λέξεις, είναι μία δυναμική και εξαιρετική θεραπεία!

Παίρνε Αποφάσεις
Το αναποφάσιστο άτομο παραμένει μέσα στην αμφιβολία, στο άγχος, στην αγωνία. Η αναποφασιστικότητα συσσωρεύει προβλήματα, ανησυχίες και επιθέσεις. Η ανθρώπινη ιστορία είναι φτιαγμένη από αποφάσεις. Το να αποφασίζεις είναι το να ξέρεις να αποκηρύσσεις, να γνωρίζεις να χάνεις πλεονεκτήματα και αξιώσεις του να κερδίζεις τους άλλους. Οι αναποφάσιστοι άνθρωποι είναι θύματα γαστρικών παθήσεων, νευρικών πόνων και δερματικών προβλημάτων.

Βρίσκε Λύσεις
Οι αρνητικοί άνθρωποι δεν βρίσκουν λύσεις και μεγεθύνουν τα προβλήματά τους. Προτιμούν να θρηνούν, να κουτσομπολεύουν και να είναι απαισιόδοξοι. Είναι προτιμότερο να ανάψεις ένα σπίρτο από το να λυπάσαι που είσαι στο σκοτάδι. Μία μέλισσα είναι μικρή, αλλά παράγει ένα από τα πιο γλυκά πράγματα που υπάρχουν. Είμαστε αυτό που σκεφτόμαστε. Η αρνητική σκέψη δημιουργεί αρνητική δόνηση που μεταμορφώνεται σε ασθένεια.

Μη Ζεις για το Φαίνεσθαι
Αυτός ο οποίος κρύβει τη πραγματικότητα, προσποιείται, ποζάρει και πάντα θέλει να δίνει την εντύπωση ότι είναι καλά. Θέλει να δείχνει τέλειος, ξέγνοιαστος, κλπ. Ένα χάλκινο άγαλμα με πόδια από πηλό. Δεν υπάρχει τίποτα χειρότερο για την υγεία από το να ζει κανείς με το φαίνεσθαι και με προσωπεία. Αυτοί είναι οι άνθρωποι με πολύ βερνίκι και λίγες ρίζες. Ο προορισμός τους είναι το φαρμακείο, το νοσοκομείο και ο πόνος.

Αποδέξου
Η άρνηση της αποδοχής και η έλλειψη της αυτο-εκτίμησης, μας αποξενώνουν από τους εαυτούς μας. Το να είμαστε ένα με τον εαυτό μας είναι ο πυρήνας της υγιούς ζωής. Όσοι δεν το αποδέχονται αυτό, φθονούν, ζηλεύουν, μιμούνται, υπερ-ανταγωνίζονται, καταστρέφουν. Γίνε αποδεκτός, αποδέξου ότι είσαι αποδεκτός, αποδέξου τις επικρίσεις. Αυτό είναι σοφία, καλή αίσθηση και θεραπεία...

Εμπιστεύσου
Αυτός ο οποίος δεν εμπιστεύεται, δεν επικοινωνεί, δεν είναι ανοιχτός, δεν είναι συνδεδεμένος, δεν δημιουργεί βαθιές και σταθερές σχέσεις, δεν ξέρει να κάνει αληθινές φιλίες. Χωρίς εμπιστοσύνη, δεν υπάρχει σχέση. Η δυσπιστία είναι έλλειψη πίστης σε εσένα και στην ίδια την πίστη.

Μη Ζεις τη Ζωή Λυπημένα
Καλό χιούμορ. Γέλιο. Ηρεμία. Ευτυχία. Αυτά συμπληρώνουν την υγεία και φέρνουν μακροζωία. Το ευτυχισμένο άτομο έχει το δώρο να βελτιώνει το περιβάλλον στο οποίο ζεί. «Το καλό χιούμορ μας σώζει από τα χέρια του γιατρού.» Η ευτυχία είναι υγεία και θεραπεία.

Να είσαι ο εαυτός σου. Μην επιτρέπεις να σε φυλακίσουν οι ρόλοι που σου έχουν δώσει..

Υπάρχει ένας μάγος μέσα μας, που βλέπει και γνωρίζει τα πάντα!
Ψάξε Και Βρες Τον… Αυτός Είναι Ο Σκοπός Της Ζωής Σου.

Παρατήρησε τον κόσμο με αθωότητα και καλοσύνη, όπως ένα παιδί… γιατί είναι ο μοναδικός τρόπος, με τον οποίον ο κόσμος έχει ζωή. Τα μάτια σου ζωντανεύουν ό,τι βλέπεις. Γίνε Ένας Προσεκτικός Μάρτυρας, Και Συμπονετικός Παρατηρητής Της Ζωής Σου…

Μερικές φορές «χτίζουμε», χωρίς να το συνειδητοποιήσουμε, τοίχους ανάμεσα σε εμάς και την πραγματικότητα.  Παρόλο που δεν είναι εύκολο, πρέπει να βρούμε αυτούς τους τοίχους και να τους γκρεμίσουμε.  Ονόματα, ετικέτες και ορισμοί… είναι περιορισμοί που μας έχουν επιβληθεί.
Πολλοί από αυτούς τους περιορισμούς, ανήκουν μονάχα στο σώμα μας, εμείς όμως είμαστε πολύ περισσότερο από ένα σώμα.

Άκουσε περισσότερο τις αμφιβολίες σου. Πίσω από κάθε αμφιβολία, κρύβεται ένας «κόκκος» γνώσης και αυτογνωσίας, που σε βοηθάνε να καταλάβεις ποιος είσαι πραγματικά.

Βάλε στην άκρη τον εγωισμό και τις αρνητικές αναμνήσεις, που σε απομακρύνουν από τους άλλους.
Προσπάθησε να ξεχάσεις τις παλιές εικόνες.

Ξύπνα κάθε μέρα και κοίταξε τα πάντα και όλους με καινούργια μάτια.
Η πιο εκλεπτυσμένη εργασία, πραγματοποιείται μέσα στην απόλυτη σιωπή. Κάθε φευγαλέα στιγμή της σιωπής, χωρίς σκέψεις, επιθυμίες και συναισθήματα, είναι ένα τετ α τετ – πρόσωπο με πρόσωπο – με τον ίδιο μας τον Εαυτό.

Έως ότου θα φοβάσαι, δεν θα μπορείς να αγαπήσεις αληθινά. Η αγάπη θα πρέπει να είναι «γυμνή», απελευθερωμένη από τον φόβο, τον θυμό και τον εγωισμό…

Αφιέρωσε λίγο χρόνο, κάθε μέρα, στην γνώση του εαυτού σου. Σταμάτα και παρατήρησε τις σκέψεις σου…  Παρόλο που είναι απλό, αυτό είναι ένα από τα πιο σπουδαία βήματα για την αλλαγή.

Μην επιτρέπεις να σε φυλακίσουν οι ρόλοι που σου έχουν δώσει: υιός, κόρη, σύζυγος, αδελφός, άνδρας ή γυναίκα, ιατρός, δικηγόρος, ιερέας… Προσπάθησε να είσαι πιστός στον Εαυτό σου.
Εσύ Είσαι Ο Κόσμος… Εάν αλλάξεις τον Εαυτό σου, και ο κόσμος εις τον οποίον ζεις θα αλλάξει…

Μην ακολουθείς την τελειότητα. Ο «μαθητής» πάντα σκοντάφτει, αλλά δεν «πέφτει» ποτέ.
Αποδέξου Την Αβεβαιότητα…  Το να κινείσαι μέσα στην σιγουριά, σημαίνει να ζεις πάντα μέσα στα όρια.

Τα πράγματα για τα οποία αισθανόμαστε σίγουροι έχουν, στην πραγματικότητα, νέες ποιότητες να μας δείξουν, και πρέπει να έχουμε εμπιστοσύνη.

Να ψάχνεις πάντα την άλλη όψη των «καταστροφών» και των «ζημιών».
Εάν θέλεις να αισθανθείς την αγάπη όπως την αισθάνεται ο Θεός, πρέπει να «γεμίσεις» κάθε κενό μέσα σου.  Μπορείς να αγαπήσεις μονάχα όταν είσαι πλήρης μέσα σου.

Φαντάσου ένα μέλλον τέλειο, το καλύτερο που μπορείς να επιθυμείς. Μην δρας, και μην λειτουργείς ποτέ βάση των θυμών του παρελθόντος, αλλά των επιθυμιών για το μέλλον.

Ψάξε την αληθινή σου φύση και μην παραμελείς καμία ένδειξη.

Κάθε φορά που αναγνωρίζεις μια ένδειξη, η ζωή πάντα έχει να σου προσφέρει και κάτι.
Να είσαι υπομονετικός με τον εαυτό σου… Το καλό ή το κακό παλεύουν μέσα σου, και χρειάζεται χρόνο για να βρει την ενότητα του.

Να Εκτιμάς Την Ζωή…  Από Την Σιωπηλή Αποδοχή Της, Έρχεται Η Δύναμη Και Η Ενέργεια…!!!

ΤΑ «ΜΕΤΑ ΘΑΝΑΤΟΝ» ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΘΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

Ο λεγόμενος «Μονοθεϊσμός» έχει επικρατήσει, εκεί που έχει επικρατήσει, με κύριο εργαλείο του την ομολογουμένως υπεραποδοτική διαχείριση του ανθρώπινου φόβου. Εκείνο που κατεξοχήν φοβούνται οι αφιλοσόφητοι άνθρωποι είναι η «απώλεια», η «ανυπαρξία» και όλοι οι ανάλογοι όροι που ωστόσο σε συμπαντικό επίπεδο στερούνται νοήματος, αφού τίποτε μέσα στο Είναι δεν μπορεί να «απωλεσθεί». Καμία απολύτως «απώλεια» δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσα σε ένα δεδομένο και άφθαρτο σύνολο, το οποίο απλώς φιλοξενεί μέσα του μία ατελείωτη αλλαγή μορφών και καταστάσεων.

Ο αφιλοσόφητος άνθρωπος στην πραγματικότητα αγωνιά για το εάν ή όχι θα απωλέσει το πρόσκαιρο όσο και ασήμαντο «εγώ» του. Ως συνέπεια αυτού, νοιώθει ανασφαλής και αναδιπλώνεται ακόμα περισσότερο προς την εξατομικευμένη προσωπικότητα, προσπαθώντας να «οχυρωθεί» πίσω από το αυθαίρετο σύμπλεγμα χαρακτηριστικών προσωπικότητας που εκλαμβάνει λανθασμένα ως εαυτό. Ενισχυτικός σε αυτού του είδους τις «οχυρώσεις» είναι ο Χριστιανισμός, μία Θρησκεία που προσανατολίζει τον πιστό να «σώσει» αποκλειστικά την «δική του» ψυχή (1).

Όλη αυτή όμως η κολοσσιαία αγωνία για μια μεταθανάτια ζωή θα φάνταζε όχι μόνον παράλογη αλλά και αρρωστημένη στα μάτια ενός αρχαίου Έλληνα, όσο τουλάχιστον παράλογη αλλά και αρρωστημένη φαντάζει και στα μάτια ενός σύγχρονου εθνικού: το ερώτημα περί αθανασίας ή όχι της ψυχής, δηλαδή της αόρατης αρχικής αιτίας των βιοφυσιολογικών εκδηλώσεων, απαντάται δίχως δισταγμό καταφατικά, όπως ακριβώς απαντάται το ερώτημα περί αθανασίας κάθε υλικής υπόστασης (από το ρήμα «υφίστημι») ενός άναρχου και ατελεύτητου υλικού Όλου. Η ψυχή είναι αθάνατη, αλλά και μη προσωπική και, κυρίως, δεν υπάρχει περί αυτής καμία απολύτως εκκρεμότητα για το εάν ή όχι θα... «σωθεί».

Σε όλες τις ελληνικές οντολογικές – φιλοσοφικές σχολές, εκείνο που έχει γίνει εμφανές στο επίπεδο της γήϊνης ζωής, δίνοντας την ζωή και την κίνηση στις θνητές υπάρξεις, μετά τον βιολογικό θάνατό τους περνάει στην αφάνεια, όπως το έχει όμορφα διατυπώσει ο Παρμενίδης (2), επιστρέφοντας στα Αθάνατα. Σε αυτό εξαντλεί το ενδιαφέρον της για τα «μετά θάνατον» πράγματα η Ελληνική Εθνική Θρησκεία, η οποία, αντίθετα από τους διαχειριστές των φοβιών των ανθρώπων, ασχολείται πρωτίστως με, και φυσικά τιμά, την ζωή. Η μη προσωπική ουσία του θνητού ανθρώπου, επιστρέφει μετά το βιολογικό τέλος του εκεί που ανήκει, δηλαδή στο Αιώνιο, το Τέλειο, το Μακάριο, το Φωτεινό. Δίχως περιφράσεις, ο θείος Ηράκλειτος το έχει πει σε όλους όσους έχουν την δυνατότητα να κατανοούν έναν στοιχειωδώς πυκνό λόγο: «ΑΘΑΝΑΤΟΙ ΘΝΗΤΟΙ, ΘΝΗΤΟΙ ΑΘΑΝΑΤΟΙ, ΖΩΝΤΕΣ ΤΟΝ ΕΚΕΙΝΩΝ ΘΑΝΑΤΟΝ, ΤΟΝ ΔΕ ΕΚΕΙΝΩΝ ΒΙΟΝ ΤΕΘΕΝΩΤΕΣ». Που πάει να πει ότι το Θείο περιοδικώς «ανασταίνεται» με τον θάνατο των θνητών όντων και «πεθαίνει» κάθε φορά που κατέρχεται σε αυτά για να εμψυχώσει την βιοφυσιολογική ύπαρξή τους.

Σε αρκετούς που δεν έχουν ασχοληθεί σε βάθος με την Ελληνική Κοσμοαντίληψη, υπάρχει η εσφαλμένη εντύπωση ότι οι διάφορες οντολογικές – φιλοσοφικές σχολές των εθνικών Ελλήνων (λ.χ. η κυρίαρχη των Υλοζωϊστών και οι διαφοροποιημένες πυθαγοροπλατωνική και ατομική) είχαν αλληλοσυγκρουόμενες θέσεις για την μετά τον βιολογικό θάνατο των θνητών πορεία της ψυχής. Τουναντίον, καμία τους δεν υποβίβασε την ψυχή σε κεντρική φιγούρα μίας ηθικοθρησκευτικής εσχατολογίας και καμία τους δεν απαξίωσε την παρούσα, απτή και πραγματική ζωή των θνητών όντων προς χάριν ενός «μεταθανάτιου» ονειροπολήματος ή κανονικού εκφοβισμού.

Στους Έλληνες, όπως προείπαμε, η μη προσωπική ουσία του θνητού ανθρώπου, επιστρέφει μετά το βιολογικό τέλος του στους κόσμους των Θεών. Σε αρκετά σημεία του υπέροχου εκείνου κειμένου του «Τα ες Εαυτόν», ο εστεμμένος φιλόσοφος Μάρκος Αυρήλιος τονίζει αυτή την στενότατη αλλά άγνωστη για τους αφιλοσόφητους συγγένεια: «να έχεις ασφαλή τον εσωτερικό σου δαίμονα από προσβολή και βλάβη... o Θεός που είναι μέσα σου να κυβερνά αληθινόν άνδρα, ηλικιωμένο, με διάνοια πολίτου, άρχοντα που έχει τακτοποιημένα τα δικά του και θέση πολεμιστή, που περιμένει έτοιμος το σύνθημα της αποχωρήσεως και ούτε όρκους χρειάζεται ούτε μαρτυρίες άλλων.... αν εκτελείς εκείνα που απαιτεί η κάθε στιγμή, ακολουθώντας τον ορθό λόγο με επιμέλεια, με θάρρος και καλή θέληση και χωρίς πάρεργα, τότε κρατείς τον δαίμονα του εαυτού σου διαρκώς αγνό, ωσάν να επρόκειτο άμεσα να τον επιστρέψεις... την ύπαρξή σου έλαβες ως μέρος ενός συνόλου. Θα εξαφανισθείς αργότερα μέσα σ’ εκείνο που σε γέννησε. Ή μάλλον θα μεταβληθείς και θ’ αναληφθείς στον Λόγο που σε δημιούργησε... Δεν είναι κακό ότι τα πράγματα μεταβάλλονται ούτε καλό ότι κάποια αποκτούν ύπαρξη από την μεταβολή...»

Πριν αναφερθούμε στην πλατωνική εικόνα για την αθανασία της ψυχής, θα ανοίξουμε εδώ μία σύντομη παρένθεση για ένα ακόμη λάθος που διαπράττουν όσοι δεν έχουν ασχοληθεί σε βάθος με την Ελληνική Κοσμοαντίληψη, και συγκεκριμένα για την αντίληψη της εικόνας του βασιλείου του Άδου όπως αυτό περιγράφεται στα ομηρικά έπη, αλλά και σε έργα της κλασικής εποχής, ως «παρόμοιου» με το ασαφές επέκεινα στο οποίο υποτίθεται, κατά τους χριστιανούς, ότι «ζουν» οι προσωπικές ψυχές των δικών τους νεκρών. Η εικόνα όμως του βασιλείου του Άδου είναι χρονικά παράλληλη με τις οντολογικές – φιλοσοφικές αντιλήψεις που με σαφήνεια τηρούν απόσταση από την αυταπάτη περί προσωπικών ψυχών. Αυτό που ζει στον Άδη δεν είναι η πραγματική ψυχή των τεθνεώτων, αλλά η «σκιά» της βιογραφίας τους, μία αποθήκευση στον «σκληρό δίσκο» του αιώνιου Όντως Όντος, που υπάρχει μόνον στο μέτρο που κάποιος θα έλθει να κάνει ένα «διπλό κλικ» επάνω της. Με μνημόνευση, με απόδοση τιμών, με τελετή...

Όπως έχει επισημάνει ο Ζαν Πιέρ Βερνάν, η αθανασία της ψυχής που απασχολεί τον Πλάτωνα, και εν γένει την πυθαγοροπλατωνική γραμμή θα συμπληρώναμε εμείς, δεν είναι παρά η αθανασία του ανώτερου τόπου της ψυχής, ως ενός αποσπάσματος της θεότητας, απαράλλακτα, έστω κι αν ο ανυποψίαστος αναγνώστης εκπλήσσεται, με τον «δαίμονα εαυτού» των, υλοζωϊστών στην βάση τους, Στωϊκών. Δεν πρόκειται για εξατομικευμένη αθανασία, για την αθανασία κάποιου περαστικού «εγώ», αλλά για την αθανασία του πραγματικού εαυτού ως αποσπάσματος της θεότητας. Ο ίδιος ο Πλάτων δηλώνει ότι οι ψυχές που διατηρούν δεσμούς με το σωματικό «εγώ» καταντούν φαντάσματα, και ο Βερνάν το επεξηγεί αρκετά γλαφυρά με τα ακόλουθα λόγια: «αυτές οι ψυχές... έμειναν υπερβολικά προσωπικές, υπερβολικά εξατομικευμένες και παράλληλα σωματοποιημένες. Συνεπώς, δεν μπορούν να σμίξουν με τα άστρα με τα οποία συγγενεύουν. Με άλλα λόγια, έργο της ψυχής δεν είναι να εκφράζει την ιδιαιτερότητα του καθενός από εμάς, αλλ’ αντίθετα να φροντίζει ώστε η ιδιαιτερότητα αυτή κάποια στιγμή να ξεπερνιέται, ώστε ο καθένας μας, στο τέρμα μιας καθαρής ζωής, να παραδίνεται σε ολόκληρο τον κόσμο και στο Θείον».

Οι διάφορες οντολογικές – φιλοσοφικές σχολές μας λοιπόν συγκλίνουν στο ότι αυτό που ακολουθεί τον βιολογικό θάνατο είναι η ένωση του προσκαιροποιημένου αιώνιου με την πηγή του, όπως και τα σωματικά συστατικά κάνουν την δική τους επιστροφή στην κοινή ουσία που τροφοδοτεί τις επόμενες σωματικές πυκνώσεις που θα αναδείξουν νέα θνητά όντα. Καθίσταται σαφές λοιπόν ότι στην Ελληνική Εθνική Θρησκεία δεν υπάρχει χώρος για διαχειριστές του φόβου, αφού στο σχήμα που αυτή πρεσβεύει για τον κύκλο ζωή – θάνατος – ζωή δεν υπάρχει τίποτε απολύτως για να φοβηθεί κανείς. Εκτός αν κάποιοι έχουν φθάσει σε τέτοιο βαθμό πνευματικής διάλυσης που να κυριεύονται από φόβο στην ιδέα ενός ανθρώπου που είναι συγγενής των Θεών και ενός Όλου που δεν χωράει κανέναν υπερκείμενο δικτάτορα, λογιστή ή δεσμοφύλακα.
----------------
(1) Αναλυτικά αυτή η διαδικασία περιγράφεται στο «Σημειώσεις επάνω στον Φόβο και την Αφοβία / Notizen über die Angst und die Angstlosigkeit» του γράφοντος, εκδόσεις «Ανοιχτή Πόλη», Αθήνα, 2006

(2) «ΚΑΙ ΤΑ ΨΥΧΑΣ ΠΕΜΠΕΙΝ (Η ΔΑΙΜΩΝ Η ΠΑΝΤΑ ΚΥΒΕΡΝΑ) ΠΟΤΕ ΜΕΝ ΕΚ ΤΟΥ ΕΜΦΑΝΟΥΣ ΕΙΣ ΤΟ ΑΕΙΔΕΣ, ΠΟΤΕ ΔΕ ΑΝΑΠΑΛΙΝ».

Αλιθέρσης, ο οιωνοσκόπος στo παλάτι του Οδυσσέα

Από την αρχή ακόμα της Οδύσσειας ο ποιητής μας προϊδεάζει για τον κολασμό των υπερφίαλων και υβριστών μνηστήρων (ραψ.β).

Ο Αλιθέρσης, γιος του Μάστορα, o Ιθακήσιος προφήτης, γνώστης των οιωνών, εξυπηρετεί την προοικονομία στο έπος, καθώς είναι αυτός που επισημαίνει στους μνηστήρες πως οι αδικίες, οι ξετσιπωσιές τους, οι σπαταλοσύνες σε καλό δεν θα τους βγούνε, αφού ο Οδυσσέας έρχεται μαζί με το θάνατό τους:

«Πήρε ο Αλιθέρσης τότε ο γέροντας το λόγο, του Μαστόρου
ο γιος, που κάλλιο απ΄ όλους κάτεχε τους συνομήλικούς του
τα όρνια τι δείχνουν και ξεδιάλυνε και τα σημάδια τ΄ άλλα.
Και τότε μίλησε καλόγνωμος κι ανάμεσό τους είπε:

«Βάλετε αφτί, Θιακοί, στα λόγια μου κι ό,τι σας πω γρικάτε,
για τους μνηστήρες όμως πιότερο τα λέω τα λόγια τούτα·
κακό μεγάλο καταπάνω τους πλακώνει, κι ούτε θα ΄ναι
καιρό ο Οδυσσέας πολύ απ΄ τους φίλους του μακριά· μπορεί και τώρα
να ΄ναι κοντά, για τούτους θάνατο και χαλασμό κλωσώντας —
όλους· μα κι άλλοι λέω θα πάθουμε πολλοί κακό μεγάλο,
απ΄ όσους ζούμε μες στην ξέφαντην Ιθάκη· μα ας γνοιαστούμε
τούτους πιο πριν ν΄ ανακρατήσουμε, και τούτοι ατοί τους όμως
να κρατηθούν τι άλλο δε βρίσκεται καλύτερο να κάνουν.
Μάντης δεν είμαι εγώ αδοκίμαστος, κι αυτά καλά τα ξέρω·»
( Οδύσσεια ραψ.β)

Αντί για το φόβο και το συνετισμό, την έπαρση του Ευρύμαχου (ευρύς +μάχομαι=φιλόνικος), τη δυσφορία και τη δυσαρέσκεια συναντά, ενός μνηστήρα που, διαφεντεύει, όπως και ο Αντίνοος, όλους τους υπόλοιπους, περίπου 108, μνηστήρες.

«Σπίτι σου σέρνε, γέρο εσύ, και βγάζε των παιδιώ σου
μαντείες, μπας και πάθουνε κανέ κακό κατόπι·
προφήτης είμ΄ εγώ σ΄ αυτά πολύ καλύτερός σου.
Όρνια γυρίζουνε πολλά κάτω απ΄ το φως του ήλιου,
μα δε μαντεύουν όλα· πάει, χάθη ο Δυσσέας στα ξένα·
μακάρι ν΄ αφανίζουσαν κι εσύ μαζί μ΄ εκείνον,
να μη μας ψέλνεις τώρα εδώ τις τόσες μαντικές σου,
κεντώντας αδιαφόρετα το χόλιασμα του γιου του,
μ΄ ελπίδα κι ίσως σπίτι σου κάποιο σου στείλει δώρo»

Μετά τη μνηστηροφονία, ο Αλιθέρσης προσπαθεί και πάλι, χωρίς αποτέλεσμα, να νουθετήσει τους συγγενείς των νεκρών μνηστήρων, που παρακινημένοι από τον Ευπείθη(ευ+πείθω), πατέρα του Αντίνοου εξεγείρονται κατά του Οδυσσέα.

«Πήρε ο Αλιθέρσης τότε ο γέροντας το λόγο, του Μαστόρου....
«Θιακοί, το λόγο τώρα ακούστε μου κι ό,τι σας πω γρικάτε΄
από δικιά σας δειλία, φίλοι μου, γίνηκαν όλα τούτα,
που ουδέ σε μένα ουδέ στου Μέντορα του βασιλιά τα λόγια
βάζατε αφτί, να σταματήσετε τις αμυαλιές των γιων σας,
που φοβερές δουλειές εσκάρωσαν με τις παρανομίες τους,
το βιος ρημάζοντας, ντροπιάζοντας το ταίρι ενού αντρειωμένου,
πρώτου στον πόλεμο, τι ελόγιαζαν πως πίσω δε γυρίζει.
Μην του ριχτούμε τώρα, ακουστέ μου, κι ό,τι σας λέω να γένει,
αλλιώς μην πάει κανείς γυρεύοντας κι άλλο κακό να πάθει.»
Είπε, κι εκείνοι ξεπετάχτηκαν με αλαλητό μεγάλο,
πιο πάνω απ΄ τους μισούς, μα απόμειναν οι επίλοιποι εκεί πέρα,
τι ο λόγος τούτος δεν τους άρεσε, μόνο του Ευπείθη άκουγαν».\
(ραψ.ω Οδύσσεια)
΄
Δεν κατάφερε την ορμή των συγγενών αυτός να κόψει, πράγμα που ο γέρος ο Λαέρτης πέτυχε, πατέρας του Οδυσσέα.
Μια βολή του γέροντα έφτασε να διαπεράσει το χάλκινο το κράνος του Ευπείθη.
Ο αρχηγός εξέπνευσε, η εξέγερση χάνει την κεφαλή της, ένώ φτάνει στο τέλος της, όταν η Θεά Αθηνά παρεμβαίνει και δείχνει το συμβιβασμό ως λύση.

Ο μάντης Αλιθέρσης, φίλες και φίλοι μου, δεν ηταν του κύρους του Τειρεσία και του Κάλχα, των δυο βασικών εκπροσώπων της μαντικής στα ομηρικά τα έπη.
Με βάση τα λόγια του έδειχνε να θέλει να προστατέψει τους μνηστήρες.
Ανήκε στα προορατικά άτομα, που έχουν το σπάνιο χάρισμα να διαισθάνονται, σημάδια από το μέλλον να δέχονται στην έκτη αίσθησή τους.
Όταν η Πηνελόπη στο παλάτι ύφαινε τον παραπλανητικό ιστό της, "προφήτες", εκμεταλλευόμενοι την απουσία του Οδυσσέα, εμφανίζονταν, που αποσκοπούσαν πιότερο να κερδίσουν, παρά την αλήθεια να πούνε.
Σ’ αυτούς εκείνη κατέφευγε, ελπίζοντας σε μαντέματα για το γυρισμό του Οδυσσέα...
Κι αυτοί της έλεγαν όσα θα την ευχαριστούσαν...

Το άγνωστο μέλλον κι η λαχτάρα να γνωρίσει κανείς από τα πριν τι τον περιμένει, είναι αυτά που τον ωθούν ν’ αναζητεί τη γνώση από ενορατικούς ανθρώπους.
Έτσι σε όλες τις εποχές «ανθούν» οι μάντεις, μια χρυσοφόρα λατρεία κατά τον Ευριπίδη, ο οποίος και αναγορεύει ως το μόνο αλάθητο μάντη το μυαλό του ανθρώπου:

«σωστό μυαλό και νους, να σοφός μάντης» μας λέγει στην τραγωδία του «Ελένη»

Με τον Ευριπίδη συντασσόμαστε, αλάθητα, ωστόσο, του Αλιθέρση τα μαντέματα δεν βγήκαν...

Όλα αυτά τα απέκτησαν με αντίτιμο την ίδια τη ζωή τους

Όταν λοιπόν θα συναντήσεις κάποιον κάτω από τη μεγαλοπρέπεια της τηβέννου, ή άλλον διάσημο πολιτικό στην Αγορά, μη ζηλέψεις. Όλα αυτά τα απέκτησαν με αντίτιμο την ίδια τη ζωή τους. Προκειμένου να πάρει ένα ρωμαϊκό έτος το όνομά τους θυσίασαν όλα τα έτη της ζωής τους.

Μερικοί, είχαν χάσει τη ζωή τους πολύ πριν φτάσουν στο απόγειο των φιλοδοξιών τους. Μερικοί, αφού σκαρφάλωσαν στο βάθρο των τιμών τους, με τίμημα χίλιες ατιμίες, συνειδητοποίησαν αίφνης, μέσα στη δυστυχία, ότι αυτό για το οποίο τόσο κόπιασαν δεν ήταν παρά το επιτύμβιο μνημείο τους.

Σε άλλους τα βαθιά γεράματα είχαν μασκαρευτεί σε νιάτα και είχαν ξεκινήσει υπέρμετρες όσο και άσεμνες προσπάθειες για την ικανοποίηση νέων όψιμων φιλοδοξιών, που όπως ήταν φυσικό έμειναν στη μέση.

Ντροπή γι’ αυτόν που, αγωνιζόμενος, παρά τη μεγάλη του ηλικία, σε μια δίκη προς όφελος σκοτεινών διαδίκων, προσπαθώντας να αποσπάσει το θαυμασμό ενός ανίδεου κοινού, έφτασε να του κοπεί η αναπνοή στη μέση μιας φράσης του. Ντροπή για κείνον, που εξαντλημένος πιο πολύ από τον τρόπο που ζούσε παρά από εργασία, κατέρρευσε ενώ εκτελούσε τις κοινωνικές του υποχρεώσεις.

Ντροπή επίσης γι’ αυτόν που κάνει λογαριασμούς ακόμα και στο επιθανάτιο κρεβάτι του, και το μόνο χαμόγελο συμπαθείας που εισπράττει εκείνη τη στιγμή είναι από έναν κληρονόμο που ταλαιπωρούσε τόσο πολύ καιρό.

 ΣΕΝΕΚΑΣ, Είναι μικρή η ζωή

Είμαι ελεύθερος να χτίσω τη ζωή που εγώ επιλέγω!

“Πόσο μεγάλος γίνεαι αυτός ο καρχαρίας;” ρώτησε ο A., που λατρεύει τα ενυδρεία.
“Εξαρτάται από το μέγεθος του ενυδρείου σου”, του απάντησε ο πωλητής. “Αν τον κρατήσεις σ΄αυτόν τον μικρό χώρο, θα μείνει 20 πόντους. Αν όμως τον αφήσεις στον ωκεανό, τότε θα γίνει αρκετά μεγάλος για να σε φάει”.

Οι καρχαρίες και τα χρυσόψαρα μεγαλώνουν ανάλογα με το μέγεθος του περιβάλλοντος που τους προσφέρεται. Το ίδιο και οι σκέψεις. Δώσε στις θετικές ή στις αρνητικές σου σκέψεις χώρο και τροφή, και θα διαμορφώσουν τη ζωή σου.

Συνειδητοποίησε την ισχύ του δυναμικού και της προσοχής. Μπορούμε να κάνουμε ό,τι θέλουμε με τη ζωή μας, γιατί έχουμε όλο το απαραίτητο υλικό. Πρέπει όμως να διαλέξουμε το τι θέλουμε να κάνουμε. Διαφορετικά θα αφήσουμε τον εαυτό μας να υποταχτεί στην καθοδική έλξη της μαζικής σκέψης. Αν δεν χρησιμοποιείς εσύ το νου σου, τότε θα το κάνει κάποιος άλλος.

Ένας Ινδιάνος πήγε σε ένα μάγο-γιατρό και του είπε: ¨Μέσα στο μυαλό μου τσακώνονται συνέχεια δύο σκυλιά : το ένα είναι όμορφο και το άλλο άσχημο”.
“Θα νικήσει το όμορφο” του είπε ο σαμάνος
“Γιατί;” ρώτησε ο άντρας.,
“Γιατί θα ταϊζεις το όμορφο“.

Η σπουδαιότερη δύναμη των ανθρώπων είναι η δημιουργικότητα. Ο μοναδικός λόγος που δεν πραγματοποιήσατε τα όνειρά σας είναι επειδή δεν ΠΙΣΤΕΨΑΤΕ πως ήταν εφικτά. Δεν είχατε ΠΙΣΤΗ. Από τη στιγμή που οι σκέψεις σας είναι ξεκάθαρες, θα αποκτήσετε την ικανότητα να τις πραγματοποιήσετε, να δημιουργήσετε οτιδήποτε θέλετε. Η ενέργεια που δημιουργείται από μια ξεκάθαρη σκέψη γίνεται πραγματική, φυσική ενέργεια η οποιία θα αναπαραχθεί σε ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ.

Προσδιορίστε και οραματιστείτε ΞΕΚΑΘΑΡΑ τις επιθυμίες σας, φροντίστε τες και κάντε τες να δυναμώσουν. Η πραγματικότητα είναι αυτό που εσείς αντιλαμβάνεστε- αυτό που εσείς αντιλαμβάνεστε ως αλήθεια, θα γίνει η αλήθεια σας. Να είστε επιλεκτικοί με αυτά που τρέφετε το νου σας!

Δορυφόροι ανιχνεύουν άτομα στο διάστημα, διαφορετικά από την χημική σύσταση του ηλιακού μας συστήματος

Ο δορυφόρος IBEX της NASA παρατήρησε υδρογόνο, οξυγόνο, νέον καθώς και άτομα ηλίου που δημιουργήθηκαν στο διαστρικό διάστημα, το κενό μέσον μεταξύ των άστρων στον Γαλαξία μας. Έτσι, βρέθηκαν 74 άτομα οξυγόνου για κάθε 20 άτομα νέον στο διαστρικό υλικό, σε σύγκριση με τα 111 άτομα οξυγόνου για κάθε 20 άτομα νέον στο εσωτερικό του ηλιακού συστήματος.

 

Το περισσότεροι υλικό από το διαστρικό μέσο αποτελείται από υδρογόνο και ήλιο. Τα βαρύτερα στοιχεία, όπως το οξυγόνο και το νέον, μεταφέρονται από την έκρηξη ενός σουπερνόβα στο τέλος του κύκλου ζωής ενός αστεριού.

 
Η εικόνα δείχνει ότι πολλά από τα βασικά συστατικά για τη ζωή σχηματίζονται στο διάστημα. Η Γη σχηματίστηκε από την σκόνη παλιών άστρων, και αργότερα οι μετεωρίτες και οι κομήτες παρέδωσαν ακόμη περισσότερο υλικά στον πλανήτη μας. Όμως οι επιστήμονες εξακολουθούν να είναι αβέβαιοι για ποιά μόρια έπαιξαν το σημαντικότερο ρόλο στην προέλευση της ζωής

 

Ο δορυφόρος IBEX, μια αποστολή κόστους 169 εκατομμυρίων που πετάει σε ύψος περίπου 330.000 χιλιομέτρων, έχει σκοπό την χαρτογράφηση των συνόρων του ηλιακού συστήματος. Εκτοξεύθηκε το 2008 και έκτοτε εξερευνά τα σύνορα του ηλιακού μας συστήματος, τη λεγόμενη ηλιόσφαιρα, δηλαδή μέχρι εκεί που φθάνει η επικράτεια της επιρροής του ηλιακού ανέμου. Έχει τοποθετηθεί έξω από το μαγνητικό πεδίο του πλανήτη μας, επειδή πρέπει να ανιχνεύσει ενεργητικά σωματίδια που έρχονται από τη εξωτερική ηλιόσφαιρα και το διαστρικό διάστημα.

 

Τελευταία εντόπισε άτομα από το διαστρικό διάστημα που συνεχώς ρέουν προς τη Γη και που είναι διαφορετικά από τη χημική σύνθεση του ηλιακού συστήματος.

"Έχουμε μετρήσει άμεσα τέσσερις διαφορετικές κατηγορίες ατόμων από το διαστρικό διάστημα και η σύνθεση τους δεν ταιριάζει ακριβώς με αυτά που βλέπουμε στο ηλιακό σύστημα", δήλωσε ο Eric Christian, ειδικός επιστήμονας της αποστολής IBEX. "Οι παρατηρήσεις του IBEX ρίχνουν νέο φως στο μυστήριο της ζώνης, όπου τελειώνει το ηλιακό σύστημα και αρχίζει το διαστρικό διάστημα."

 

Ηλιόσφαιρα

Τα στοιχεία υπαινίσσονται ότι η περιοχή του διαστρικού διαστήματος λίγο έξω από το ηλιακό μας σύστημα μπορεί να έχει εκεί πέρα έλλειψη οξυγόνου, σε σύγκριση με την αφθονία του οξυγόνου στο εσωτερικό της ηλιόσφαιρας – που έχει  σχήμα φυσαλίδας και που προστατεύει το εσωτερικό του ηλιακού συστήματος από την επικίνδυνη κοσμική ακτινοβολία. Απέχει δε περίπου 100 φορές περισσότερο από τη Γη, από όσο απέχει ο πλανήτης μας από τον ήλιο. Το σχήμα αυτό το απέκτησε λόγω της πίεσης που ασκεί ο ηλιακός άνεμος, που μπλοκάρει την επικίνδυνη κοσμική ακτινοβολία από το να φτάσει στη Γη.

 

Η ηλιόσφαιρα και το μαγνητικό πεδίο της απωθούν τα ιονισμένα θανατηφόρα κοσμικά σωματίδια, που αποτελούν κατάλοιπα των υπερκαινοφανών εκρήξεων, είναι διάχυτα στο διαστρικό χώρο και ταξιδεύουν με ταχύτητα 80.000 χλμ. την ώρα. Περίπου μισά από αυτά τα σωματίδια του διαστρικού »ανέμου» έχουν ουδέτερο ηλεκτρικό φορτίο και μπορούν να εισχωρήσουν στο ηλιακό μας σύστημα. Λιγοστά από αυτά τα ουδέτερα σωματίδια ύλης (υδρογόνου, οξυγόνου και νέον) που φθάνουν μέχρι τη Γη, το ΙΒΕΧ για πρώτη φορά μπόρεσε να τα ανιχνεύσει. Περίπου 30 χρόνια χρειάζονται αυτά τα σωματίδια μέχρι να διασχίσουν την ηλιόσφαιρα και να φθάσουν στη Γη.

Το ΙΒΕΧ, επίσης, ανακάλυψε ότι ο διαστρικός «άνεμος» των σωματιδίων κινείται με μια ταχύτητα 11.000 km/h, πιο αργά από ό,τι πίστευαν ως τώρα οι επιστήμονες.

 

Ακόμα, οι νέοι υπολογισμοί δείχνουν ότι το ηλιακό μας σύστημα φαίνεται να βρίσκεται στην άκρη ενός από τα πολλά χαμηλής πυκνότητας διαστρικά νέφη αερίων και σκόνης που υπάρχουν στον γαλαξία μας, ενώ δεν αποκλείεται να βγει από αυτό το νέφος σε λίγες χιλιάδες χρόνια, οπότε θα βρεθεί σε ένα τελείως διαφορετικό γαλαξιακό περιβάλλον.

 

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε πού βρίσκεται ο ήλιος μας σε σχέση με τα τοπικά (διαστρικά) νέφη, λένε οι ειδικοί. Έτσι, για πρώτη φορά έχουμε μια εικόνα για τη σχετική θέση του ήλιου μας σε σχέση με το τοπικό διαστρικό νέφος. Όπως εξηγούν, η δομή της ηλιόσφαιρας αλλάζει ανάλογα με το αν το ηλιακό μας σύστημα βρίσκεται μέσα ή έξω από ένα διαστρικό νέφος και αυτό έχει συνέπειες για το πόσο καλά μας προστατεύει από την θανατηφόρα κοσμική ακτινοβολία.

 

Η ιδιαιτερότητα του ηλιακού μας συστήματος

Το ηλιακό μας σύστημα είναι διαφορετικό από τον χώρο ακριβώς έξω από αυτό, γεγονός που υποδηλώνει δύο δυνατότητες, δηλώνει ο κύριος ερευνητές του IBEX  David McComas. "Είτε το ηλιακό σύστημα εξελίχθηκε σε μια ξεχωριστή, πιο πλούσια σε οξυγόνο θέση ου Γαλαξία μας, εκεί όπου σήμερα διαμένουμε, ή μια μεγάλη κρίσιμη ποσότητα του ζωογόνου οξυγόνου βρίσκεται παγιδευμένη στους διαστρικούς κόκκους της σκόνης ή του πάγου, και δεν μπορεί να μετακινείται  ελεύθερα σε όλο το διάστημα”.

 

Ο ήλιος και οι πλανήτες κινούνται με μια υπερβολική ταχύτητα μέσα στον Γαλαξία, πάνω από 220 km/s. Το ηλιακό σύστημα πλέον ταξιδεύει μέσα από μια περιοχή που είναι γνωστή ως το τοπικό διαστρικό νέφος, και αναμένεται να βγει από το τοπικό περιβάλλον και να εισέλθει σε μια νέα περιοχή του διαστρικού διαστήματος σε μερικές εκατοντάδες μέχρι μερικές χιλιάδες χρόνια, σύμφωνα με τους επιστήμονες.

 

Οι ίδιοι λένε ότι το τοπικό νέφος είναι ιδιαίτερα ασθενές. Είναι λιγότερο πυκνό από τα γύρω διαστρικά νέφη, και τόσο λεπτό που η απόσταση μεταξύ των ατόμων μπορεί να είναι μερικά έτη φωτός.

 

Οι προηγούμενες μετρήσεις για τα διαστρικά άτομα ηλίου από το διαστημικό σκάφος Ulysses έδειξαν ότι το ηλιακό σύστημα μπορεί να προέκυψε από το τοπικό νέφος. Αλλά τα τελευταία στοιχεία του IBEX, τα οποία εντόπισαν εισερχόμενα άτομα να κινούνται με μικρότερη ταχύτητα, δείχνουν ότι η ηλιόσφαιρα είναι ακόμη ενσωματωμένη στο τοπικό διαστρικό νέφος.

 

Μόνο ουδέτερα διαστρικά άτομα μπορούν να εισέλθουν στην ηλιόσφαιρα, τρυπώντας το απώτατο όριο του ηλιακού συστήματος και κατευθύνονται προς τον ήλιο εδώ και 30 χρόνια μέχρι να φτάσουν στην περιοχή μας και να ανιχνευτούν από το IBEX. Τα φορτισμένα άτομα εκτρέπονται από το μαγνητικό πεδίο του ήλιου και δεν φθάνουν ποτέ στο εσωτερικό ηλιακό σύστημα.

 

Η αποστολή Ulysses της NASA είχε εντοπίσει ένα ‘εξωγήινο’ στοιχείο ελαφριάς διαστρικής ύλης, το ήλιο, αλλά τώρα ανακαλύφθηκαν για πρώτη φορά βαρύτερα στοιχεία της διαστρικής ύλης. Οι αστρονόμοι θα έχουν την ευκαιρία να μάθουν ακόμα περισσότερα πράγματα για την »εξωγήινη» ύλη εκτός της ηλιόσφαιρας, όταν τα δύο διαστημόπλοια Voyager, που εκτοξεύτηκαν το 1977, διασχίζουν οριστικά το σύνορο του ηλιακού μας συστήματος.

Βρέθηκαν «λεπτά σωματίδια» του αστεροειδή Itokawa

Η διαστημική υπηρεσία της Ιαπωνίας δήλωσε ότι έχει βρει «λεπτά σωματίδια», που ελπίζει να είναι η σκόνη του αστεροειδούς που βρίσκεται μέσα στην κάψουλα του διαστημοπλοίου Hayabusa, το οποίο επέστρεψε στη Γη τον περασμένο μήνα

Καλλιτεχνική απεικόνιση του ιαπωνικού διαστημοπλοίου Hayabusa (το γεράκι) μαζί με τον αστεροειδή Itokawa στο διάστημα. Όταν το Hayabusa ξεκίνησε το 2003, το μεταλλικό κουτί ήταν ανοικτό, που σημαίνει ότι μπορεί να περιέχει υλικό που να προήλθε από τη Γη, ανακοίνωσε ένας εκπρόσωπος της Ιαπωνικής Υπηρεσίας Διαστήματος JAXA

 

Οι επιστήμονες ελπίζουν τυχόν δείγματα σκόνης από τον αστεροειδή Itokawa σε σχήμα πατάτας, θα βοηθούσε στην αποκάλυψη μυστικών σχετικά με την προέλευση του ηλιακού συστήματος.

 

«Έχουμε ξεκινήσει τη διαδικασία ανοίγματος του δοχείου με τα δείγματα από τις 24 Ιουνίου και επιβεβαιώθηκε ότι υπάρχουν λεπτά σωματίδια," δήλωσε η JAXA.

 

Πρόσθεσε όμως ότι παραμένει ασαφές κατά πόσο τα σωματίδια αυτά έχουν μεταφερθεί από τη Γη ή προέρχονται από τον Itokawa, που έφτασαν στη Γη μετά από ένα ταξίδι πολλών δισεκατομμυρίων χιλιομέτρων.

 

Αναμένεται δε ότι θα χρειαστούν μήνες για να έχουμε τα τελικά αποτελέσματα της ανάλυσης.

 

Ο υπεύθυνος του πρότζεκτ Junichiro Kawaguchi δήλωσε ότι οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι τα υλικά από τη Γη ήταν μεταξύ των σωματιδίων που βρέθηκαν στη συσκευή.

 

"Αλλά είναι σημαντικό ότι δεν ήταν άδειο … Χαίρομαι που υπάρχει η πιθανότητα κάποια σωματίδια να προέρχονται από την αστεροειδή, δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου.

 

Οι ερευνητές δεν έχουν ανοίξει πλήρως την κάψουλα ακόμη, αλλά έχουν βρεθεί πάνω από 10 κουκίδες ορατές με γυμνό μάτι, είπε ένας άλλος επιστήμονας της JAXA, ο Toshifumi Mukai.

 

Ο Mukai παραδέχθηκε πως αυτά τα σωματίδια μπορεί τελικά να μην προέρχονται από την αστεροειδή. "Έχω την αίσθηση ότι δεν είναι κοσμική σκόνη", είπε, προσθέτοντας ότι είναι επίσης δυνατό να είναι από το βαθύ διάστημα.

 

Με ένα ηλεκτρονικό μικροσκόπιο βρέθηκαν δύο ακόμη λεπτά σωματίδια, που εκτιμάται ότι θα είναι ελαφρώς μεγαλύτερο από 10 μικρά το καθένα, λέει ο ίδιος επιστήμονας. Ένα μικρό είναι ένα εκατομμυριοστό του μέτρου.

 

Ως γνωστόν τα τεράστια τεχνικά προβλήματα που εμφανίστηκαν βασάνισαν το  ταξίδι του Hayabusa, το οποίο σε κάποια φάση βρέθηκε εκτός ελέγχου και έχασε την επαφή του με την Ιαπωνική JAXA για επτά εβδομάδες, καθυστερώντας έτσι την αποστολή για τρία χρόνια μέχρι να φτάσει ο αστεροειδής σε μια εκ νέου ευθυγράμμιση με τη Γη.

 

Όταν τελικά ‘κλείδωσε’ πάνω στον αστεροειδή Itokawa, ένα σύστημα πυροδότησης που είχε σχεδιαστεί ώστε να σηκώσει σκόνη έπαθε βλάβη, αφήνοντας έτσι ασαφές πόσο υλικό ήταν σε θέση να συγκεντρώσει το διαστημόπλοιο.

 

Μετά από μια πραγματική επταετή οδύσσεια του διαστήματος, το κουτί με το πολύτιμο υλικό έφτασε πίσω στη Γη από το Hayabusa τον Ιούνιο.

 

Οι ερευνητές της JAXA άνοιξαν το κουτί σε συνεργασία με την αμερικανική διαστημική υπηρεσία NASA.

Ανακαλύφθηκε νερό στον αστεροειδή Δήμητρα

Αστρονόμοι εντόπισαν για πρώτη φορά ίχνη νερού γύρω από ένα σώμα στη ζώνη αστεροειδών, με τη μορφή πιδάκων ατμού που αναβλύζουν από τον αστεροειδή Δήμητρα. Πρόκειται για μία σημαντική ανακάλυψη αφού η περιεκτικότητα νερού στη συγκεκριμένη περιοχή έχει συνέπειες και στην κατανόησή μας για το σχηματισμό και την εξέλιξη του Ηλιακού Συστήματος.

Καλλιτεχνική απεικόνιση του αστεροειδή Δήμητρα.

Όταν το Ηλιακό Σύστημα δημιουργήθηκε πριν από 4.6 δισεκατομμύρια χρόνια θεωρείται πως οι κεντρικές του περιοχές, εκεί που σήμερα βρίσκονται οι εσωτερικοί πλανήτες* δηλαδή, ήταν πολύ θερμές για να συγκρατήσουν μεγάλες ποσότητες νερού. Το νερό πιστεύεται πως μεταφέρθηκε αργότερα σε αυτούς τους πλανήτες, μέσω μίας παρατεταμένης περιόδου βομβαρδισμού από αστεροειδείς, πριν από 3.9 δισεκατομμύρια χρόνια.

 

Άλλα αρχέγονα σώματα στο Ηλιακό Σύστημα όπως οι κομήτες είναι γνωστό πως περιέχουν νερό, όπως επίσης και οι δορυφόροι πλανητών, ενώ υπήρχαν ενδείξεις για ύπαρξη νερού και στους αστεροειδείς, είναι όμως η πρώτη φορά που υπάρχει επιβεβαιωμένη παρατήρηση νερού σε αστεροειδή.

 

Η ανακάλυψη έγινε με τη βοήθεια του ευρωπαϊκού διαστημικού παρατηρητηρίου Herschel, το οποίο ανίχνευσε τους υδρατμούς σε δύο διαφορετικές περιοχές της Δήμητρας. Οι παρατηρήσεις ξεκίνησαν το 2012, και επικεντρώθηκαν στις δύο περιοχές τον περασμένο Μάρτιο. Οι δύο αυτές περιοχές είναι 5% πιο σκούρες από τη μέση φωτεινότητα του πλανητοειδούς, γεγονός που σημαίνει πως απορροφούν περισσότερη ακτινοβολία.

 

Το νερό μάλλον προέρχεται από απευθείας εξαέρωση κομματιών πάγου του αστεροειδούς που ήρθαν σε απευθείας επαφή με τις ακτίνες του Ήλιου. Ο πάγος ίσως «βγήκε» στην επιφάνεια έπειτα από την πρόσκρουση μετεωριτών στη Δήμητρα, που μπορεί να έξυσαν τμήματα του εδάφους της.

 

«Υπολογίζουμε πως παράγονται περίπου 6 κιλά υδρατμών το δευτερόλεπτο, κάτι που απαιτεί να υπάρχουν κάποιες πολύ μικρές περιοχές της Δήμητρας που να καλύπτονται από νερό», δήλωσε ο επικεφαλής ερευνητής του προγράμματος Herschel, Λόρενς Ο’Ρουρκ.

 

Η Δήμητρα είναι το μεγαλύτερο αντικείμενο στη ζώνη των αστεροειδών (περιέχει το 20% της μάζας όλης της ζώνης), η οποία εκτείνεται μεταξύ των τροχιών του Άρη και του Δία. Με διάμετρο 950 χιλιομέτρων είναι αρκετά μεγάλη ώστε να κατηγοριοποιείται ως πλανήτης-νάνος, όπως και ο Πλούτωνας.

 

Πολλές περισσότερες πληροφορίες για τη Δήμητρα θα προκύψουν από τη διαστημική αποστολή DAWN, η οποία αναμένεται να την προσεγγίσει σε περίπου ένα χρόνο. To σκάφος DAWN θα χαρτογραφήσει με μεγάλη λεπτομέρεια την επιφάνεια της Δήμητρας, ενώ θα παρακολουθήσει και τη μεταβολή με το χρόνο στη δραστηριότητα των πιδάκων υδρατμού που βρέθηκαν.

Οι νέες ανακαλύψεις δημοσιεύονται στο επιστημονικό περιοδικό Nature.

---------

Λεξικό:

Εσωτερικοί πλανήτες: Ο Ερμής, η Αφροδίτη, η Γη και ο Άρης, οι οποίοι έχουν βραχώδη σύσταση, σε αντίθεση με τους πολύ μεγαλύτερους εξωτερικούς πλανήτες (Δία, Κρόνο, Ουρανό, Ποσειδώνα) οι οποίοι αποτελούνται κυρίως από αέρια, κατά πάσα πιθανότητα γύρω από ένα βαρύ πυρήνα.

Η ζωή προχωράει

Η ζωή πρέπει αδιάκοπα να ρέει και να κινείται προς τα εμπρός. Είναι σαν το νερό που ρέει περνώντας από διάφορα εδάφη και απορροφώντας τα συστατικά τους αλλάζει και εμπλουτίζεται διαρκώς.  Αν σταματήσουμε να κινούμαστε τότε τα πράγματα λιμνάζουν- ο νους μας συρρικνώνεται και οι ψυχές μας μαραίνονται. Η ικανότητα να αφήνουμε, να αποδεσμεύουμε, να προχωράμε και να επιτρέπουμε στον εαυτό μας να αλλάζει είναι απαραίτητο μέρος της ζωής. Όταν δεν το κάνουμε, μένουμε κολλημένοι σε πράγματα, ανθρώπους και καταστάσεις που δεν μας ικανοποιούν πια, αντί να ζούμε τη ζωή που θέλουμε.

 

Φανταστείτε ένα βρέφος που αρνείται να αφήσει την ικανότητά του να μπουσουλάει προκειμένου να σταθεί όρθιο και να περπατήσει…Θα μου πείτε, δεν αφήνουμε κάτι όταν μαθαίνουμε να στεκόμαστε και να περπατάμε, είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης μας.

 

Κι όμως αφήνουμε. Αφήνουμε μια εκδοχή του εαυτού μας για να υιοθετήσουμε μια άλλη, καινούρια…

 

Παρά την έντονη ανάγκη μας να μείνουμε γατζωμένοι στο παλιό και το γνώριμο χρειάζεται να μάθουμε να το αφήνουμε  για να πάμε παρακάτω. Ήδη από τη στιγμή της σύλληψής μας έρχεται η στιγμή που πρέπει να αφήσουμε το ζεστό και ασφαλές περιβάλλον της μήτρας για να βγούμε στη ζωή. Και αργότερα να αφήσουμε το παιδικό μας δωμάτιο και να ‘χτίσουμε’ το δικό μας σπίτι. . . Ακόμη και κάθε πρωί, χρειάζεται να αφήσουμε το ζεστό μας κρεβάτι για να σηκωθούμε και να ζήσουμε την καινούρια μέρα με όλες τις προκλήσεις και τις δυσκολίες αλλά και τις μικρές κρυμμένες χαρές….- ξέρω…δεν είναι πάντα εύκολο…

 

Έρχεται η ώρα που θέλουμε δεν θέλουμε πρέπει να συνειδητοποιήσουμε την άβολη αλήθεια ότι τίποτα δεν είναι μόνιμο και σταθερό, ότι όλα αλλάζουν….κι ότι αυτή είναι η μόνη βεβαιότητα που μπορούμε να έχουμε.

 

 Πώς μπορούμε λοιπόν να αναπτύξουμε την ικανότητα να ανεχόμαστε την αβεβαιότητα, χωρίς αυτό να μας προκαλεί τρόμο; να πάψουμε να σφίγγουμε τα χέρια μας γύρω από όλα εκείνα που θέλουμε να κρατήσουμε άθικτα και απαράλλαχτα, να απολαύσουμε τη διαδρομή, ακόμη κι αν μας οδηγεί μέσα από σκοτεινά τούνελ, κοιλάδες και άγνωστες χώρες; Πώς αφήνουμε τη ροή να μας πάρει μαζί της;

 

Οι σκέψεις μας κατασκευάζουν πραγματικότητες. Όταν αντιστεκόμαστε στην αλλαγή και γατζωνόμαστε στο παλιό  χάνουμε όλα εκείνα τα καινούρια που θα μπορούσαν να γεμίσουν τον κενό χώρο- αν επιτρέπαμε σε αυτό το χώρο να αδειάσει….

 

Ίσως σας φανεί αστείο αλλά κάποτε είχα ένα ζευγάρι αγαπημένα πέδιλα που μετά από καιρό είχαν αρχίσει να φθείρονται…τη μια κοβόταν το ένα τους λουράκι…μετά το άλλο… και κάθε φορά τα έστελνα στον τσαγκάρη της γειτονιάς που με την επιδεξιότητά του κατάφερνε να τα επιδιορθώσει. Μια μέρα, την πολλοστή φορά  του τα έστειλα και μου τα γύρισε πίσω άφτιαχτα. Είχε πει να μου μεταφέρουν ότι: ‘ακόμη κι οι μεγάλοι έρωτες κάποτε τελειώνουν’. Ήταν πιο σοφός από μένα: είχε δίκιο κι έπρεπε να το πάρω απόφαση.

 

Χρειαζόμαστε στ’ αλήθεια κάποιον να μας φέρει αντιμέτωπους με παρόμοιες αλήθειες, να μας πει ότι δεν θα ξαναφορέσουμε τα παλιά μας αγαπημένα πέδιλα ή ότι μια δουλειά, μια σχέση, μια συνήθεια έχει πάψει προ πολλού να μας ικανοποιεί;

 

Ποια είναι εκείνα τα πράγματα στη ζωή μας που χρειάζεται πια να αποδεσμεύσουμε; που μπορεί άλλωστε να μην είναι καν τόσο συγκεκριμένα αλλά να είναι ιδέες, πεποιθήσεις, θεωρίες, συναισθήματα και εκδοχές του εαυτού μας που δεν μας εξυπηρετούν πλέον και χρειάζεται να  αφήσουμε πίσω μας;

 

Δεν μπορούμε άραγε να πακετάρουμε με δική μας πρωτοβουλία όλα εκείνα που έχουν φθαρεί, που δεν μας κάνουν πια και να τα στείλουμε ίσως κάπου που μπορεί και να τα χρειάζονται; Να απομακρυνθούμε από τοξικές σχέσεις και να σπάσουμε μοτίβα που απομυζούν την ενέργειά μας;

Το παρελθόν είναι πίσω μας, δεν μπορούμε να επιστρέψουμε σε αυτό.

 

Μπορούμε όμως να απολαύσουμε αυτή τη μέρα κι ό,τι έχει να μας προσφέρει, να τη γευτούμε σε όλη της την ένταση. Όταν ο ήλιος δύσει κι έλθει το σούρουπο- κι ο ουρανός πάρει εκείνο το βαθύ μπλέ χρώμα- δεν υπάρχει κάτι που μπορούμε να κάνουμε για να μείνουμε σε αυτή…πρέπει να την αφήσουμε να φύγει.

 

 Η ζωή προχωράει.