Σαπφώ: στην ποίηση, όπως και στα όνειρα, δεν γερνάει κανένας

Στην αρχαιότητα, όταν έλεγαν «ο ποιητής», εννοούσαν τον Όμηρο, όπως ακριβώς εννοούσαν τη Σαπφώ, όταν έλεγαν «η ποιήτρια»…

 

«Τέτοιο πλάσμα ευαίσθητο και θαρρετό συνάμα δεν μας παρουσιάζει συχνά η ζωή. Ένα μικροκαμωμένο, βαθυμελάχρινο κορίτσι, ένα “μαυροτσούκαλο”, όπως θα λέγαμε σήμερα, που, ωστόσο, έδειξε ότι είναι σε θέση να υποτάξει ένα τριαντάφυλλο, να ερμηνεύσει ένα κύμα ή ένα αηδόνι και να πει “σ’ αγαπώ” για να συγκινηθεί η υφήλιος».

 

Η Αρχαιοελληνική Λυρική Ποίηση, η οποία συνδέεται με την μεγάλη ανάπτυξη της Ελλάδας από τον 7^ο μέχρι τον 5^ο αι. π.Χ., είναι μια ποίηση, που τραγουδιέται με τη συνοδεία της λύρας, και αποδίδει τις σκέψεις, τα βιώματα και τα συναισθήματα των δημιουργών της. Ταυτόχρονα, η ποίηση αυτή στρέφεται κατά των τυραννικών καθεστώτων, και υμνεί την ελευθερία. Ο πολίτης νοιώθει πια ανυπόταχτη την ανάγκη να εκφράζεται ελεύθερα, και ο ποιητής γίνεται ο εκφραστής των λαϊκών πόθων, ο υμνητής των θεών, ο καλλιτέχνης που εκφράζει με τους στίχους του την εικόνα του ολοκληρωμένου ανθρώπου.

 

Γύρω στα τέλη του 7^ου και τις αρχές του 6^ου αι. π.Χ. η Λέσβος, όπου η Λυρική Ποίηση γνώρισε εξαιρετική άνθηση, απέκτησε δύο μεγάλους ποιητές, τη Σαπφώ και τον Αλκαίο, οι οποίοι ανήκαν στην αριστοκρατία του νησιού, και έζησαν σε μία περίοδο πολιτικών αναταραχών. Οι δύο αυτοί ποιητές υπήρξαν οι κύριοι εκπρόσωποι της «Προσωπικής Λυρικής Ποίησης».

 

Ο αείμνηστος καθηγητής της Αρχαίας Ελληνικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Αριστόξενος Σκιαδάς γράφει: «Είναι ίσως περίεργο, αλλά πραγματικό γεγονός: ο,τιδήποτε αφορά τη μεγάλη ποιήτρια, τη Σαπφώ, αποτελεί φιλολογικό πρόβλημα. Όλα είναι ασαφή, περίπλοκα, αντιφατικά ή παρερμηνευμένα. Το όνομά της (η ίδια χρησιμοποιεί τον τύπο “Ψαπφώ” ή “Ψάπφα”) δημιουργεί ετυμολογικές δυσκολίες, ο χρόνος της ζωής της αβέβαιος».

 

Η Σαπφώ γεννήθηκε στην Ερεσσό της Λέσβου, το 630 ή το 612 π.Χ., αλλά πατρίδα της θεωρείται η Μυτιλήνη, στην οποία έζησε και έδρασε. Η μητέρα της ονομαζόταν Κλεΐς – όπως και η κόρη της. Ο πατέρας της, ο οποίος λεγόταν Σκάμανδρος ή Σκαμανδρώνυμος, πέθανε, όταν η Σαπφώ ήταν 6 ετών. Η ποιήτρια είχε τρεις αδελφούς: τον Λάριχο, τον Χάραξο και τον Ευρύγιο. Παντρεύτηκε έναν πλούσιο σύζυγο από την Άνδρο, τον Κερκύλα, για τον οποίο η ποιήτρια δεν αναφέρει το παραμικρό. Αξιοσημείωτο είναι ότι για τη ζωή της δεν κάνει καθόλου λόγο στα ποιήματά της. Έζησε σε μια ιδιαίτερα σημαντική και κρίσιμη περίοδο της Λέσβου. Οι πολιτικές ταραχές στη Μυτιλήνη δεν άφησαν άθικτη τη Σαπφώ, η οποία τελικά έζησε την πικρή ζωή της εξορίας στη Σικελία επί 10 περίπου χρόνια.

 

Το πιο σημαντικό θέμα, που συνδέεται άμεσα όχι μόνο με την προσωπικότητα και το ήθος της Σαπφούς, αλλά και με τον ορθό τρόπο ερμηνείας της ποίησής της, είναι αναμφισβήτητα η πολυσυζητημένη σχέση της ποιήτριας με τον κύκλο των κοριτσιών, που βρίσκονταν κοντά της. Πρόκειται για ένα θέμα, που ανάγεται ήδη στην αρχαιότητα και έχει ιδιαίτερα απασχολήσει την έρευνα. Το μεγάλης ιστορικής αξίας λεξικό του Σουίδα (λεξικογράφου του 10^ου αι. μ.Χ.), αναφερόμενο στις «φίλες» της ποιήτριας, κάνει λόγο περί αἰσχρᾶς φιλίας. Σε κάποιο βίο της Σαπφούς από παπυρικά κείμενα, που δημοσιεύτηκε το 1922, επαναλαμβάνεται η ίδια άποψη ως προς την δυσφήμηση της ποιήτριας: κ[α]τηγόρηται δ' ὑπ' ἐν[ί]ω[ν] ὡς ἄτακτος οὖ[σα] τὸν τρόπον καὶ γυναικε[ράσ]τρια (ότι δηλαδή «έχει κατηγορηθεί από μερικούς ως άτακτη και γυναικεράστρια»). Ο χριστιανός Τατιανός διατυπώνει με πολύ φανατισμό έναν ιδιαίτερα μειωτικό χαρακτηρισμό για την ποιήτρια: καὶ ἡ μὲν Σαπφὼ γύναιον πορνικὸν ἐρωτομανὲς καὶ τὴν ἑαυτῆς ἀσέλγειαν ᾄδει.

 

Η κατηγορία της ομοφυλοφιλίας συνοδεύει την ποιήτρια μέχρι σήμερα. Για τον διασυρμό αυτό δεν αποκλείεται να είναι, ως έναν βαθμό, υπεύθυνη η παλιά κωμωδία που, όταν δεν είχε πια την δυνατότητα να σατιρίζει σύγχρονα πολιτικά πρόσωπα, αναζητούσε τα θύματά της σε μεγάλες μορφές του ελληνικού κόσμου έξω από την πολιτική.

 

Τα κορίτσια, που ανήκαν στον κύκλο της Σαπφούς, δεν κατάγονταν αναγκαστικά από την Λέσβο. Μερικοί νομίζουν πως η Σαπφώ ήταν αρχηγός μιας σχολής μουσικής, ποίησης και χορού, άλλοι την θεωρούν αρχηγό μιας λατρευτικής οργάνωσης, αφιερωμένης στη λατρεία της θεάς Αφροδίτης, κάποιοι άλλοι αρχηγό μιας «Ακαδημίας»· αυτά βέβαια δεν ανταποκρίνονται στην αλήθεια. Το πιθανότερο είναι ότι τα κορίτσια μαζεύονταν στο σπίτι της και, ζώντας μέσα σ’ ένα κλίμα ποίησης και μουσικής, μάθαιναν λεπτούς τρόπους συμπεριφοράς, την τέχνη και τη χάρη στο ντύσιμο και στην εμφάνιση, χορό, μουσική, τραγούδι και συμμετοχή σε γιορτές γάμου και σε λατρευτικές τελετές της πόλης. Κατά τον Ελύτη, το σπίτι της Σαπφούς «…ασφαλώς είχε κάποιαν αναλογία με τα “φιλολογικά σαλόνια” της προπολεμικής Ευρώπης…».

 

Ας μη ξεχνάμε ότι η κοινωνική κατάσταση στη Λέσβο, κατά την εποχή εκείνη, ήταν εντελώς διαφορετική απ’ ό,τι στην άλλη Ελλάδα. Εκεί υπήρχε μεγαλύτερη κοινωνική και ατομική ελευθερία. Οι γυναίκες δεν περιορίζονταν μέσα στο σπίτι· ήταν καλλιεργημένες και μπορούσαν να εκφράζουν τα αισθήματά τους με την ποίηση και το τραγούδι. Προσπαθούσαν και επεδίωκαν συνεχώς να καλλιεργούν το κάλλος σε όλες τις μορφές του – από την απλή κίνηση μέχρι την καλλιτεχνική δημιουργία. Είναι γνωστό πως ο πολιτισμός της εποχής εκείνης στη Μυτιλήνη βρισκόταν σε εξαιρετικά υψηλό επίπεδο, και η τέλεια διαπαιδαγώγηση των κοριτσιών θεωρούνταν τόσο σημαντική και απαραίτητη όσο ποτέ και πουθενά κατά την αρχαιότητα. Ξέρουμε τα ονόματα αρκετών κοριτσιών του κύκλου της Σαπφούς: Ατθίς, Γογγύλα, Γυρίννω, Ευνείκα, Μεγάρα, Ανακτορία, Τελεσίππα… Και «ήταν γραφτό μερικές απ’ αυτές να φτάσουν ως εμάς τυλιγμένες μ’ ένα χρυσό νέφος θάμβους και ομορφιάς».

 

Ο σοφιστής του 2^ου αι. μ.Χ. Μάξιμος ο Τύριος παραβάλλει τη σχέση της Σαπφούς με τις μαθήτριές της με τη σχέση του Σωκράτη με τους μαθητές του: «Της Λεσβίας ποιήτριας ο έρωτας τι άλλο είναι από την ερωτική τέχνη του Σωκράτη; Και οι δύο καλλιέργησαν την φιλία, η Σαπφώ με γυναίκες, ο Σωκράτης με άνδρες. Και οι δύο ομολογούσαν πως μπροστά στην ομορφιά, οπουδήποτε και να την έβρισκαν, δεν είχαν την δύναμη να αντισταθούν…».

 

Το πρόβλημα της σχέσης Σαπφούς και κοριτσιών πρέπει να κρίνεται ουσιαστικά με βάση το έργο της ποιήτριας. Βιογραφικές πηγές βέβαια – όπως το παπυρικό κείμενο που προανέφερα – μνημονεύουν την κατηγορία ότι η Σαπφώ ήταν γυναικεράστρια. Ξεχνιέται, όμως, η βάση του προβλήματος: ότι δηλαδή μια ποίηση – σαν την ποίηση της Σαπφούς, που αναφέρεται σε σχέση γυναικών, σε συμβίωση και συμμετοχή στα ωραία, είναι φυσικό να παρερμηνευθεί κάποτε. Η ίδια, όμως, η σαπφική ποίηση – όπως μας σώθηκε – μας δείχνει καθαρά την εσωτερική σχέση, που συνδέει την ποιήτρια με τις «μαθήτριες» και τις «φίλες» της, τη συγκίνηση για τη συμβίωση και την ομορφιά της, τον πόνο για τον χωρισμό και την έντονη μνήμη για τα ωραία, που ανήκουν σ’ ένα γοητευτικό παρελθόν. Στα ποιήματά της διαπιστώνομε την αγωνία και τον αγώνα της για κάθε μία από αυτές τις κοπέλες και το δέσιμο μαζί τους. Κάθε φορά, που ένα κορίτσι παντρευόταν κι έφευγε, η ποιήτρια βυθιζόταν σ’ ένα πικρό πόνο για τον χωρισμό. Φυσικά, στους στίχους της φαίνεται ένα έντονο πάθος, μια καθαρά ερωτική διάθεση, μια τρυφερή και – συγχρόνως – έντονη ερωτική και εσωτερική σχέση, που τη δένει με τα κορίτσια. Δεν υπάρχει, όμως, ούτε μια λέξη, ούτε μια υπόδειξη, που να οδηγεί στη σκέψη για «λεσβιακό έρωτα». Είναι δε γεγονός ότι για την πνευματική και ηθική ποιότητα των κοριτσιών δεν γίνεται λόγος. Γιατί, όμως, έπρεπε να γίνεται; Αυτό θα ήταν έξω και πέρα από την ποίηση της Σαπφούς.

 

Το τέλος της ζωής της ποιήτριας, σύμφωνα με μία αρχαία παράδοση, παρουσιάζεται πολύ ρομαντικά: η Σαπφώ, απελπισμένη από τον άτυχο έρωτά της για τον όμορφο Φάωνα, πήδησε στη θάλασσα από το ακρωτήριο Λευκάτας της Λευκάδας. Η ιστορία στηρίζεται μάλλον σε επινοήσεις, αφού μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ούτε ο παραμικρός υπαινιγμός στα αποσπάσματα της Σαπφούς για τον Φάωνα και για τον έρωτά της – πράγμα, που ασφαλώς η ποιήτρια δεν θα παρέλειπε. Ο Φάων, κατά την μυθολογία, ήταν ένας πορθμέας στη Λέσβο, που κέρδισε την εύνοια της Αφροδίτης, η οποία του χάρισε νεότητα και ομορφιά. Πότε ακριβώς πέθανε η Σαπφώ δεν μας παραδίδεται.

 

«Καλύτερο παράδειγμα για την ισχύ που μπορεί να έχει ο ποιητικός λόγος δεν υπάρχει. Στροφές ακρωτηριασμένες, μισοί στίχοι, σπασμένες λέξεις, ένα τίποτε· κι απ’ αυτό το τίποτε, ένα θαύμα: μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα, με τα ιδιαίτερά της χαρακτηριστικά, τον ατομικό της μύθο και ολόκληρο το φυσικό και τον ανθρώπινο διάκοσμο του πολιτιστικού χώρου όπου αναπτύχθηκε… Σε μια στιγμή που οι θρησκευτικές βάσεις της κοινωνίας είναι ακόμη αυστηρές· που ο λόγος ο επικός έχει τη μονοκρατορία στην έκφραση· που το ηρωικό στοιχείο είναι η μόνιμη και παραδεγμένη αξία· ένας Αρχίλοχος στην Πάρο και μία Σαπφώ στη Λέσβο τ’ ανατρέπουνε όλα, φέρνουν τα αισθήματα και τα όνειρα στο πρώτο επίπεδο, τολμούν να μιλήσουν για την ατομική τους ζωή, να πουν τον καημό τους, να τραγουδήσουν, να χορέψουν. Οι πρώτοι στο Αιγαίο και οι πρώτοι σ’ όλο το γνωστό κόσμο… Αν μέσα στα θραύσματα που μας απόμειναν περισυλλέγουμε ήδη διαμαντένιες εκφράσεις, θα πρέπει να υποθέσουμε ότι μέσα στα εννέα ποιητικά βιβλία που έγραψε η Σαπφώ, ένας πραγματικός θησαυρός λόγων με στοχαστική δύναμη, παρομοιώσεων τολμηρών και πρωτότυπων εικόνων, είχε κιόλας δημιουργηθεί εκεί, στο χώρο του Ανατολικού Αιγαίου, πριν ακόμη αρχίσει ν’ ακμάζει εκείνο που, γενικά, θεωρούμε σαν ελληνικό θαύμα, κι εννοώ, βέβαια, την Αθηναϊκή Δημοκρατία».

 

Ως προς το περιεχόμενο τα ποιήματα της Σαπφούς, γραμμένα στην Αιολική διάλεκτο, είναι «ερωτικά», «ύμνοι» και «επιθαλάμια» (τραγούδια του γάμου). Σε όλο το έργο συναντάμε υπέροχες εικόνες από τη φύση και εκπληκτικές παρομοιώσεις. Ο ουρανός και η θάλασσα, ο ήλιος, το φεγγάρι και τ’ αστέρια, η χαραυγή και το δειλινό, δένδρα και λουλούδια απαντούν στα ποιήματα της μεγάλης ποιήτριας. Όμως, ο ΕΡΩΤΑΣ αποτελεί αναμφίβολα την κυριαρχούσα πηγή έμπνευσης της Σαπφούς, το κύριο κίνητρο του αθάνατου ποιητικού έργου της.

 

Ο Έρωτας μου άρπαξε την ψυχή μου και την τράνταξε ίδια

καθώς αγέρας από τα βουνά χυμάει μέσα στους δρυς φυσομανώντας.

 

Μ’ έναν τρόπο λιτό και μεστό, με μια εικόνα τόσο απλή όσο και συγκλονιστική, διατυπώνονται η ορμή και η δύναμη του έρωτα, που πλήττει τον άνθρωπο (τη Σαπφώ, εδώ) σαν άνεμος, που χτυπάει τα δέντρα.

 

Η ΑΦΡΟΔΙΤΗ είναι η δεσπόζουσα θεϊκή μορφή στα ποιήματα της Σαπφούς. «… η Αφροδίτη δεν είναι μόνον η θεά του έρωτα· ή μάλλον, ακριβώς επειδή είναι αυτό, είναι και πολλά άλλα πράγματα μαζί: είναι η θεά της ομορφιάς αλλά και του πόθου για την ομορφιά· είναι η θεά των λουλουδιών και της χαμογελαστής, άστατης θάλασσας· η δύναμή της είναι ριζωμένη στη μαγεία, με την οποία αγκαλιάζει κάθε ορατό… Με τον δικό της τρόπο η Αφροδίτη αντιπροσωπεύει μιαν απόλυτη αξία, το μαγικό εκείνο φως που κάποτε απλώνεται πάνω στη ζωή και κάνει ένα πρόσωπο ή ένα πράγμα να φαντάζει τόσο ποθητό, ώστε σχεδόν να συνεπαίρνει τα λογικά των ανθρώπων. Γι’ αυτό οι Έλληνες πίστευαν ότι τα δώρα της Αφροδίτης συγγενεύουν με την τρέλα…» αναφέρει o Bowra.

 

Το ωραιότερο δείγμα σαπφικής ποίησης, το μοναδικό πλήρες ποίημα, που κατέχομε από την μεγάλη ποιήτρια, είναι αναμφισβήτητα η «Ωδή στην Αφροδίτη», ένας από τους μεγαλύτερους θησαυρούς της αρχαιότητας, που έχουν διατηρηθεί μέχρι σήμερα.

 

Αθάνατη Αφροδίτη του Διός κόρη

που σε φανταχτερό κάθεσαι θρόνο

κι όλο στήνεις παγίδες της αγάπης·

εσένα Δέσποινα παρακαλώ

μη – να χαρείς – μη ρίχνεις άλλο βάρος

από καημούς και πίκρες στην ψυχή μου…

 

Οι θεοί (ιδιαίτερα η Αφροδίτη) στη Λυρική Ποίηση, και μάλιστα στη Σαπφώ, έχουν μια καθαρά ανθρώπινη διάσταση, συμμετέχουν στα βάσανα των ανθρώπων και κατά τον ίδιο τρόπο παρουσιάζονται στις αντιδράσεις τους: στο χαμόγελο, στη μορφή, στην παρηγοριά, στη χαρά και στον πόνο.

 

Σε ένα από τα πιο προσωπικά ποιήματα της Σαπφούς, το «Τραγούδι της Αριγνώτας», η ποιήτρια παρηγορεί την Ατθίδα με την διαβεβαίωση πως κάποια άλλη κοπέλα, που βρίσκεται πια στις Σάρδεις, δεν την έχει ξεχάσει:

 

Πολλές φορές από τις μακρινές τις Σάρδεις

εδώ σ’ εμάς γυρίζει ο λογισμός της·

εδώ που σαν θεά φανερωνόταν

μαγεμένη απ’ το γλυκό τραγούδι σου!

τώρα μέσα στις άλλες γυναίκες της Λυδίας όμορφη ξεχωρίζει

καθώς όταν ο ήλιος έχοντας βασιλέψει πια

η σελήνη μ’ ένα κόκκινο θάμπος ξεπροβάλλει

όλα τ’ αστέρια γύρω της να εξαφανίσει·

κι ένα φέγγος απλώνει ως πέρα στ’ αλμυρό το πέλαγος

και στους αγρούς με τα χιλιάδες άνθη…

 

Ο Ελύτης, κατά τον οποίο το απόσπασμα αυτό είναι ίσως το ωραιότερο, υποστηρίζει ότι «… η μορφή της ηρωίδας – που βρίσκεται μακριά στις Σάρδεις – αναδύεται χάρη σε μια πρωτότυπη τεχνική, από τον τρόπο και μόνο που μιλά γι’ αυτήν η ποιήτρια στην πιο αγαπημένη της φίλη. Όσο προχωρούμε, τόσο νοιώθουμε το ποίημα να γεμίζει από το μυστήριο μιας γυναικείας μορφής που μήτε ακούμε, μήτε βλέπουμε, παρά μαντεύουμε μονάχα μέσ’ από μια διάθλαση αισθημάτων εξαιρετικά τρυφερών, σταλμένων με το φεγγάρι στην αντικρινή ακτή και ξαναφερμένων μαζί με τη φωνή της απωλεσμένης που η νύχτα, με τα χιλιάδες αυτιά της, αγωνίζεται να συλλάβει πάνω απ’ τα κύματα. Είναι σε μια τέτοια στιγμή που μπορούμε ν’ αποτιμήσουμε ολόκληρη τη λυρική αξία της Σαπφούς…».

 

… πήγαινε στο καλό

και πότε πότε να με θυμάσαι κι εμένα

που το ξέρεις τι λατρεία σού είχα·

ή αν όχι

άσε με μια στιγμή να σου θυμίσω

κείνα που μοιάζει να ’χεις λησμονήσει·

τις όμορφες και τις γλυκές στιγμές που ζήσαμε μαζί·

πόσα στεφάνια κρόκους ρόδα μενεξέδες

καθισμένη στο πλάι μου δεν δοκίμαζες·

και πόσες αρμαθιές ολόγυρα στον τρυφερό λαιμό σου από λουλούδια

υπέροχα πλεγμένες δεν περνούσες…

 

Πρόκειται για απόσπασμα ενός ακόμη εκπληκτικού ποιήματος, στο οποίο διαφαίνεται η πίκρα της ποιήτριας από την εμπειρία ότι τα κορίτσια, στα οποία δίδαξε την ομορφιά, ξεχνούν πολύ σύντομα την φροντίδα και την αγάπη της. Πολύχρωμα και πολυποίκιλα λουλούδια κατακλύζουν κι ευωδιάζουν τη θύμηση. Άφατη τρυφερότητα διατρέχει τα γεγονότα. Τα πάντα γεμίζουν και καλύπτονται: στο όμορφο κεφάλι στεφάνια, στον απαλό λαιμό γιρλάντες, στο καλλίγραμμο σώμα και στα πλούσια μαλλιά αρώματα. Πόσο λατρεύει – στ’ αλήθεια – η Σαπφώ να μιλάει και να γράφει για άνθη, για στεφάνια κι ευωδιές: μια ποίηση ζωής που βιώθηκε μέσα στο κάλλος…

 

Έχω ένα κοριτσάκι εγώ

που ’ναι σαν χρυσολούλουδο το πρόσωπό του·

την Κλεΐδα· το μονάκριβό μου·

που δε θα τ’ άλλαζα ποτέ με τη Λυδία ολάκαιρη

μήτε και με τη φημισμένη Λέσβο.

 

Πρόκειται για την αρχή του ποιήματος, που η Σαπφώ έγραψε για την κόρη της Κλεΐδα. Η παρομοίωση του κοριτσιού με τα χρυσά λουλούδια τονίζει την ξεχωριστή ομορφιά. Το αρχαιοελληνικό επίθετο χρύσιος (= χρυσός), ως χαρακτηρισμός για τα άνθη, εκφράζει το υπερβολικά ωραίο, μια ομορφιά με λάμψη θεϊκή. Η σαπφική αυτή διατύπωση μας παραπέμπει στα «χρυσάνθεμα» – χωρίς φυσικά να θεωρηθεί ότι εδώ γίνεται αναφορά σ’ αυτά. Παρομοιώσεις ανθρώπων με φυτά και λουλούδια συναντάμε ήδη στο έπος. Ο Όμηρος, στην «Οδύσσεια», συγκρίνει τη Ναυσικά με φοίνικα, και τον Τηλέμαχο με νεαρό βλαστό, σύμβολο της ομορφιάς και της νεανικής τρυφερότητας.

 

μεσάνυχτα κοντεύουν·

πάει το φεγγάρι πάει κι η Πούλια βασιλέψανε·

και μόνο εγώ κείτομαι δω μονάχη κι έρημη.

 

Το θαυμάσιο αυτό απόσπασμα επί αιώνες συγκίνησε και γοήτευσε πολλούς ανθρώπους. Εδώ, σ’ αυτό το πιο γνωστό ποίημα της Αρχαϊκής Λυρικής Ποίησης, κυριαρχεί το φεγγάρι, που δεν λάμπει ολόγιομο, αλλά έχει βασιλέψει μαζί με την Πούλια. Οι στίχοι αυτοί θα μπορούσαν να ερμηνευθούν ως ένα ξέσπασμα απελπισίας της Σαπφούς, η οποία συνειδητοποιεί ότι γερνάει έχοντας μείνει μόνη της. Στο ποίημα αυτό, όπου κυριαρχεί το απόλυτο σκοτάδι, αφού και το φεγγάρι και η Πούλια έχουν χαθεί, η ποιήτρια αποδίδει, με τον πιο εκφραστικό τρόπο, τη νοσταλγική διάθεση, το μαρτύριο της προσμονής και την απογοήτευση, καθώς βλέπει κανείς την αγάπη και τη ζωή να χάνονται…

 

 Ο Αλκαίος έγραψε για την σύγχρονή του ποιήτρια τον στίχο:

 

ἰοπλόκ' ἄγνα μελλιχόμμειδε Σάπφοι

(= στεφανωμένη με βιολέτες, ιερή, γλυκοχαμόγελη Σαπφώ).

 

«Πρόκειται για τον μεγαλύτερο δυνατό έπαινο – αναφέρει χαρακτηριστικά ο Bowra. Γιατί έτσι η Σαπφώ παραβάλλεται έμμεσα με θεά, και μάλιστα με την Αφροδίτη. Πουθενά αλλού δεν χρησιμοποιείται το επίθετο ἁγνὸς για ανθρώπους πριν από τον 5^ο αι. π.Χ. Με το έξοχο τραγούδι της και την αφοσίωσή της στην Αφροδίτη, η Σαπφώ πλησίασε τόσο πολύ τη θεά, που αξίζει να τιμάται και η ίδια με τον ανάλογο σεβασμό».

 

Σε ένα επίγραμμα, που αποδίδεται στον Πλάτωνα, η Σαπφώ συνυπολογίζεται στις 9 Μούσες, ως δεκάτη Μούσα (Α. Ρ. 9, 506):

 

Ἐννέα τὰς Μούσας φασίν τινες · ὡς ὀλιγώρως.

Ἠνίδε καὶ Σαπφὼ Λεσβόθεν ἡ δεκάτη.

 

Τα νομίσματα της Μυτιλήνης είχαν επάνω τους χαραγμένη την μορφή της. Σε κεντρική πλατεία της Μυτιλήνης, δίπλα στην απαστράπτουσα αιγαιοπελαγίτικη θάλασσα, υπάρχει σήμερα ένα επιβλητικό άγαλμα της Σαπφούς. Επίσης, άγαλμά της είχαν στήσει και στις Συρακούσες της Σικελίας, όπου η ποιήτρια είχε ζήσει αρκετά χρόνια εξόριστη.

 

Ακόμη και γι’ αυτό το μικρό, το δισύλλαβο, το πανέμορφο όνομά της, όπου δένονται τόσο αρμονικά τα δυο ζεστά χειλικά σύμφωνα το π και το φ ανάμεσα στα επιβλητικά φωνήεντα α και ω, πόσα – στ’ αλήθεια – έχουν γραφτεί!

 

«Σαπφώ, ένα όνομα καυτό, από σάρκινες συλλαβές, ζαφείρι γεμάτο ανατριχίλες από αστραπές, αυγή και πολύτιμα πετράδια, πολυχρωμία και υπέρτατο παραλήρημα, για… να ελευθερώνει το ξέσπασμα της απόλαυσης και να στεφανώνει τη νίκη του αδάμαστου έρωτα» γράφει με πάθος ο Ιταλός Battistini.

 

«… Δυόμισι χιλιάδες χρόνια πίσω, στη Μυτιλήνη, βλέπω ακόμη τη Σαπφώ σαν μια μακρινή εξαδέλφη που παίζαμε μαζί στους ίδιους κήπους, γύρω απ’ τις ίδιες ροδιές, πάνω απ’ τις ίδιες στέρνες. Λιγάκι μεγαλύτερη στα χρόνια, μελαχρινή, με λουλούδια στα μαλλιά κι ένα κρυφό λεύκωμα γεμάτο στίχους που δεν μ’ άφησε ν’ αγγίξω ποτέ.

 

Βέβαια, είναι που ζήσαμε στο ίδιο νησί. Που είχαμε την ίδια αίσθηση του φυσικού κόσμου, τη χαρακτηριστική, που εξακολουθεί αναλλοίωτη από τα χρόνια ίσαμε σήμερα να παρακολουθεί τα τέκνα της Αιολίδας. Αλλά πάνω απ’ όλα είναι που δουλέψαμε – στα μέτρα του ο καθένας – με τις ίδιες έννοιες, για να μην πω περίπου με τις ίδιες λέξεις: με τον ουρανό και τη θάλασσα, τον ήλιο και τη σελήνη, τα φυτά και τα κορίτσια, τον έρωτα. Μια συζυγία, μισή στον ουρανό και μισή στη γη, μισή στην αμφιβολία και μισή στην αθανασία, ευδιάκριτη εάν όχι τίποτε άλλο. Ας μου συγχωρεθεί, λοιπόν, να μιλήσω για τη Σαπφώ σαν μια σύγχρονή μου. Στην ποίηση, όπως και στα όνειρα, δεν γερνάει κανένας». Κι όλοι εμείς που διαβάζουμε την ποίηση της Σαπφούς και του Οδυσσέα Ελύτη, πέρα και πάνω από τη συγκίνηση που νοιώθουμε, συνειδητοποιούμε πως τους δυο αυτούς «ποιητές – σύμβολα της αθάνατης ελληνικής ποίησης» δεν τους χωρίζουν τόσοι και τόσοι αιώνες, πως δεν έχει μεσολαβήσει ούτε μια ανάσα... στιγμής, πως είναι σύγχρονοι, πως πράγματι «παίζουν μαζί στους ίδιους κήπους, γύρω απ’ τις ίδιες ροδιές…» και πως φωτίζουν τη σκέψη και την ψυχή μας μ’ έναν ολόφωτο ήλιο που δεν πρόκειται να δύσει ποτέ…

Όμορφος Δυαδικός Κόσμος

Πίσω από κάθε αλήθεια, κρύβεται ένα αθέατο ψέμα.
Πίσω από κάθε ψέμα κρύβεται μια αθέατη αλήθεια.

Η πρόκληση είναι να αντιλαμβανόμαστε το αθέατο, όχι να κρίνουμε το θεατό. Μια πρόκληση που ακόμα φορτίζεται με άπειρες πλάνες και καταχωρημένες πεποιθήσεις που εμποδίζουν την όραση.

Η πραγματικότητα θ’ αλλάξει πολλές φορές καθώς ανοίγουν σταδιακά τα δικά μας, ατομικά μάτια. Πολλά που τώρα φαίνονται αληθινά θ’ αποδειχτούν ψεύτικα και το αντίστροφο.

Αυτοί που παρακολουθούν την πορεία τους με αντικειμενικότητα διαπιστώνουν, με δέος, όλες τις συνεχόμενες αλλαγές που δεν μπορεί ο γραμμικός, επιφανειακός νους να καταγράφει.

Ό,τι ήταν κάποτε σημαντικό, τώρα, έχει χάσει την αίγλη του. Ό,τι ήταν κάποτε αναγκαίο, τώρα μοιάζει ψευδαίσθηση, από την οποία έχουμε απελευθερωθεί.

Αυτό που έμοιαζε εχθρικό, σήμερα έχει διαλυθεί στο φως της επίγνωσης. Αυτό που φάνταζε άπιαστο, είναι τώρα βίωμα και κατάκτηση.

Η αξία του ταξιδιού καθώς και κάθε κατάκτησης είναι ανεκτίμητη. Ο κάθε προορισμός, όσο δελεαστικός κι αν είναι, παραμένει προσωρινός. Μα είναι τόσο όμορφος καθώς αλλάζει το περιβάλλον, καθώς ανακαλύπτουμε νέες προκλήσεις και νέες κατακτήσεις που οφείλουμε να τολμήσουμε.

Μένουν πίσω μόνο όσοι θέλουν να γαντζώνονται, να διατηρούν αναλλοίωτο ό,τι έχουν κατακτήσει, να επιδεικνύουν τα επιτεύγματά τους. Για λίγο, αυτό αρκεί και μοιάζει δελεαστικό. Οι άλλοι θαυμάζουν...

Όμως μέσα μας, υπάρχει μόνο ο Εαυτός μας, τον οποίο ψάχνουμε και στον οποίο ανήκουμε…

Όμορφος δυαδικός κόσμος, που κρύβει τα διαμάτια του από αυτούς που ακόμα θέλουν να εστιάζονται αποσπασματικά!

Οι «θετικές» καλημέρες

Οι θετικές πρωινές δηλώσεις/προτροπές/συμβουλές ελάχιστα μας βοηθούν. Πολύ περισσότερο μας εμποδίζουν και μας περιορίζουν. Υπάρχουν άπειρες τέτοιες που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο, νομίζοντας ότι εστιαζόμαστε ορθά. Ακριβώς το αντίθετο συμβαίνει, αλλά δεν γίνεται ακόμα κατανοητό.

Βέβαια, αυτή η άποψη αντιτίθεται σε κάθε «πνευματική σχολή» και κάθε άποψη που θέλουμε να πιστεύουμε. Οπότε είναι πολύ εύκολο να απορριφθεί αντί να εξεταστεί. Το έχω όμως ξαναπεί: ο Ατομικός Δρόμος δεν είναι για όλους, μόνο γι’ αυτούς τους «εκλεκτούς» που θέλουν αληθινά να απελευθερωθούν από την πλάνη της οποιασδήποτε ψευδαίσθησης.

Η πρόκληση λοιπόν θα ήταν να εξεταστεί, όπως και η κάθε «θετική ενέργεια» που θέλουμε να στέλνουμε στους άλλους, υποθέτοντας πως γνωρίζουμε την πορεία του καθενός.

Η δική μας κρυμμένη ανάγκη προσπάθειας ελέγχου της πραγματικότητας, βρίσκεται αθέατη μέσα μας, όπως και ο φόβος, αποτέλεσμα της κατηγοριοποίησης της πραγματικότητας, από άγνοια.

Θα μπορούσαμε να παραμένουμε αμέτοχοι, αθέατοι, ταπεινοί δράστες, της δικής μας πραγματικότητας που έτσι κι αλλιώς επηρεάζει και αφορά όλους και όλα;

Θα διακινδυνεύαμε να μαμφισβητήσουμε όλα όσα ασυνείδητα έχουμε υιοθετήσει, μετατρέποντάς τα σε αλήθειες που μας περιορίζουν;

Θα τολμούσαμε να απαγκιστρωθούμε από την εικόνα που μας δίνει την ασφάλεια της γνώσης που επιθυμούμε;

Θεραπεία: ένας δρόμος για δυο

Κάποτε, ένας σπουδαίος θεραπευτής, μου είχε πει, «ξέρεις ότι έχεις βρει το σωστό φάρμακο όταν αρχίζουν τα συμπτώματα να θεριεύουν, να βρίσκονται σε έξαρση. Είναι προσωρινό και ένδειξη ότι έχεις εντοπίσει την αιτία, οπότε ακολουθεί αναπόφευκτα η θεραπεία».

Σήμερα, δεν κατανοούμε την έννοια της ασθένειας ούτε τη διαδικασία της θεραπείας. Βρισκόμαστε τόσο αποξενωμένοι από τον Εαυτό μας, από τη ζωή, που έχουμε μετατρέψει τη λειτουργία της θεραπείας σε μηχανιστική, εξωτερική παρέμβαση άλλων - ερήμην Μας - επιβαρυμένη με άπειρες προκαταλήψεις και φόβο, με αμφίβολα αποτελέσματα. Ακόμα και η εναλλακτική ιατρική, όλες οι φυσικές μέθοδοι που έχουν ανακαλυφθεί ή έχουν εισαχθεί από το εξωτερικό, δεν έχουν προσφέρει την υγεία που είναι απαραίτητη για μια ζωή ουσίας και νοήματος.

Η ασθένεια και η θεραπεία της είναι ένας δρόμος, μια διαδρομή με πολλά στάδια, τα οποία είναι απαραίτητο να διαπεράσουν, ασθενής και θεραπευτής μαζί! Πόσοι το κατανοούν ή το ακολουθούν αυτό; Το λειτούργημα του θεραπευτή είναι σπάνιο γιατί ο θεραπευτής λειτουργεί ελλειπτικά, υποστηρίζοντας την εικόνα του και ο ασθενής έχει παραχωρήσει τη δύναμη της αυτό-θεραπείας του σε άλλους.

Πολλές παρανοήσεις και περιοριστικές πεποιθήσεις ενισχύουν τη σύγχρονη φοβική κατάσταση της ασθένειας και πλουτίζουν το σύστημα του ψεύδους (αυτό που είναι κρυμμένο). Ο εύκολος ένοχος παραμένει το χρήμα!

Ο δρόμος της θεραπείας όμως αφορά και περιλαμβάνει πάντα δυο: τον θεραπευτή και τον ασθενή. Και οι δυο συμμετέχουν ταυτόχρονα και ισότιμα, στην ασθένεια και όχι μόνο στη θεραπεία. Οι περισσότεροι σύγχρονοι θεραπευτές, κάθονται βολικά «απ’ έξω», αγωνιώντας για τη φήμη και την αποτελεσματικότητά τους, εστιάζοντας στη δική τους αποτελεσματικότητα. Επομένως, η ασθένεια επιμένει, υποτροπιάζει ή παρουσιάζονται νέα συμπτώματα, φαινομενικά άσχετα μεταξύ τους. Ο θεραπευτής, εξακολουθεί να έχει «πελάτες» και να ενισχύει την ανάγκη της ασθένειας. Ο ασθενής, εξακολουθεί να μην έχει κατανοήσει την ουσία, που βρίσκεται πάντα πολύ πέρα από το φυσικό/συναισθηματικό επίπεδο, ενισχύοντας έτσι την πεποίθηση για εξωτερικούς λυτρωτές.

Σε αυτό το άρθρο, θα ήθελα μόνο να εστιαστώ, χωρίς περαιτέρω αναλύσεις στο συγκεκριμένο σημαντικό σημείο, που έτσι κι αλλιώς είναι δύσκολο να γίνει βιωματικά κατανοητό:

Η ασθένεια αφορά πάντα δυο: τον ασθενή και τον θεραπευτή!

Τα στάδια που χρειάζεται να περπατήσουν μαζί και η διαδικασία που απαιτείται είναι πάντα ατομική και διαφορετική για τον κάθε ασθενή. Αυτά συζητιούνται και γίνονται από κοινού αποδεκτά, ανάμεσα στον ασθενή και τον επιλεγμένο θεραπευτή του. Δεν μπορεί να είναι μια μέθοδος που λειτουργεί για όλους, δεν μπορεί να είναι μια συγκεκριμένη πρακτική σε στενά πλαίσια πεποιθήσεων του θεραπευτή, δεν μπορεί επ' ουδενί να είναι άνιση στάση εξαίρεσης του θεραπευτή από τον πόνο ή ανευθυνότητα εκ μέρους του ασθενή!

Η ευθύνη και των δυο που επιλέγουν να συμμετέχουν σε αυτό το ταξίδι είναι τεράστια και χρειάζεται να είναι ισότιμη και ειλικρινείς. Περιλαμβάνει φυσικά ολόκληρη τη ζωή, την προσωπικότητα, τις συνήθειες, τον τρόπο σκέψης του ασθενή και όχι μόνο τα προσωρινά, φυσικά συμπτώματα. Οτιδήποτε λιγότερο, έχει ως αποτέλεσμα τις υποτροπιάσεις, την αποτυχία ή νέες ασθένειες που αναπόφευκτα απαιτούν ακόμα μεγαλύτερη προσοχή και μακρύτερη διαδικασία ίασης.

Η κάθε ασθένεια είναι πάντα μια ένδειξη, μια αναγκαία διαδικασία που ζητά την εστίαση της προσοχής μας. Όμως όχι στην ίδια την ασθένεια ως σύμπτωμα, μα πίσω από αυτήν, στην ουσία του Είναι μας, με σκοπό τη σύνθεση του Εαυτού μας. Οι επιγνώσεις που κρύβονται πίσω από το φόβο, την προσωπική παραίτηση, τις παρερμηνείες της ουσίας της ζωής, εξακολουθούν να παραμένουν αθέατες, μέχρις ότου αναλάβουμε την ευθύνη να βρούμε – διαισθητικά - τον θεραπευτή που θα διανύσει μαζί μας τη διαδρομή, έχοντας ταυτόχρονα αναλάβει οι ίδιοι, τη δική μας ευθύνη αυτό-θεραπείας.

Ούτως ή άλλως, η θεραπεία είναι πάντα εσωτερική υπόθεση. Και σε κάθε θεραπεία, πάντα θεραπεύονται δυο: ο θεραπευτής και ο ασθενής. Είναι μια ισότιμη σχέση ειλικρίνειας, εμπιστοσύνης, αφοσίωσης και πειθαρχίας.

Γι’ αυτό είναι εξίσου σημαντικό, ο θεραπευτής να επιλέγει τους ασθενείς του. Δεν μπορεί να αναλάβει το βάρος της ευθύνης της θεραπείας όταν ο ασθενής δεν θέλει να συμμετέχει σε αυτήν, αλλά αφήνει ολόκληρη την ευθύνη στον θεραπευτή.. όπως έχει καταντήσει η σύγχρονη ιατρική και τρόπος σκέψης των μαζών. Συνεχίζουμε να πληρώνουμε (ακριβά) το ψέμα αλλά να αρνούμαστε να πληρώσουμε «το τίμημα» της αλήθειας...

Διαφορές ανάμεσα στον καλό και τον υπεύθυνο γονιό και ο ρόλος του στο σήμερα

Τέλειος γονιός: Πρέπει να είναι τέλειος. Απαιτεί απ' όλους τελειότητα, ψάχνει για λάθη, πιέζει το παιδί για να φανεί εκείνος καλός.

Πιθανά αποτελέσματα στο παιδί: Πιστεύει ότι ποτέ δεν είναι αρκετά καλό, γίνεται τελειοκράτης, νιώθει αποθαρρυμένο, ανησυχεί υπερβολικά για τη γνώμη των άλλων.

Υπεύθυνος γονιός: «Είμαι άνθρωπος, έχω το θάρρος να μην είμαι τέλειος, αλλά να κάνω και λάθη».

Πιθανά αποτελέσματα στο παιδί: Ενδιαφέρεται για το έργο κι όχι για την αυτοπροβολή, βλέπει τα λάθη σαν πρόκληση για να συνεχίσει, δοκιμάζει με θάρρος νέες εμπειρίες, είναι ανεκτικός με τους άλλους.

Τέλειος γονιός: «Πρέπει να ελέγχω». Απαιτεί υπακοή, τιμωρεί, επιμένει ότι το παιδί έχει άδικο κι αυτός δίκιο.

Πιθανά αποτελέσματα στο παιδί: Επαναστατεί, νιώθει αδικημένο και ανήσυχο, ζητά εκδίκηση ή παραιτείται, δεν έχει αυτο­πειθαρχία.

Υπεύθυνος γονιός: «Πιστεύω ότι το παιδί μπορεί να πάρει αποφάσεις». Επιτρέπει την εκλογή, ενθαρρύνει.

Πιθανά αποτελέσματα στο παιδί: Νιώθει εμπιστοσύνη στον εαυτό του, προσπαθεί, συνεισφέρει, επιλύει τα προβλήματα, αποκτά επινοητικότητα.

Το ζητούμενο όμως δεν είναι κάποιος να είναι ο Τέλειος γονιός ή ο Καλός γονιός, αλλά ο Υπεύθυνος γονιός. Δηλαδή να μάθουν στα παιδιά τους αξίες και συναισθήματα όπως αυτά της υπευθυνότητας, της αυτοπεποίθησης, παρά να στερούν την ευκαιρία από αυτά ελέγχοντας ή υπερπροστατεύοντας.

Υπάρχουν γονείς που τα χάνουν όταν η συμπεριφορά των παιδιών τους διαφέρει από τη δική τους όταν ήταν παιδιά.
 

Το να είσαι γονιός δεν είναι εύκολο πράγμα. Δεν υπάρχει ευκαιρία για πρόβα, δεν υπάρχουν σχολεία. Το μόνο που κουβαλάμε μέσα μας ως εφόδιο γι' αυτή την αποστολή είναι το ένστικτο να φροντίσουμε τους απογόνους μας, αλλά και το μοντέλο των δικών μας γονιών και της σχέσης με αυτούς. Κι επειδή ούτε αυτοί υπήρξαν τέλειοι, συχνά τα συναισθήματα που έχουμε ως γονείς είναι περίπλοκα, δημιουργούν έντονες εσωτερικές συγκρούσεις και οι παλαιότερες δικές μας εμπειρίες χρωματίζουν τις σχέσεις με τα δικά μας παιδιά. Για παράδειγμα, υπάρχουν πολλοί γονείς που συχνά τα χάνουν όταν η συμπεριφορά των παιδιών τους είναι διαφορετική από τη συμπεριφορά που είχαν οι ίδιοι ως παιδιά.

Η κοινωνία μας πάντα απαιτούσε να έχουν ειδική εκπαίδευση όλοι όσοι εργάζονται με τα παιδιά (ψυχολόγοι, δάσκαλοι, κοινωνικοί λειτουργοί, παιδαγωγοί) όμως οι γονείς, αυτοί που αναλαμβάνουν το έργο της ανατροφής,  δεν είχαν συνήθως καμία ειδική εκπαίδευση. Η ανάγκη για εκπαίδευση σήμερα είναι μεγάλη για πολλούς λόγους που έχουν να κάνουν κυρίως με την κοινωνική αλλαγή.

Οι περισσότεροι σημερινοί γονείς ανατράφηκαν σε μια πιο άκαμπτη, αυταρχική κοινωνία που οι σχέσεις των ανθρώπων ακολουθούσαν την πυραμίδα εξουσίας, δηλαδή στο σπίτι ο πατέρας αναγνωριζόταν σαν μια ανώτερη εξουσία, η μητέρα ακολουθούσε στην πυραμίδα και τα παιδιά έπρεπε να υπακούουν και τους δύο. Η κοινωνία ήταν "καλά τακτοποιημένη" κι ο καθένας ήξερε τη θέση του. Η κοινωνία όμως δεν είναι στατική. Το κοινωνικό μας σύστημα αλλάζει και γίνεται ένα σύστημα που όλοι οι άνθρωποι απαιτούν και δικαιούνται ισοτιμία, που οι γυναίκες-μητέρες εργάζονται και συνεισφέρουν στα οικονομικά του σπιτιού.

Το ζητούμενο δεν είναι κάποιος να είναι ο Τέλειος γονιός ή ο Καλός γονιός, αλλά ο Υπεύθυνος γονιός.

Τι είναι ο «άνθρωπος»;

Ο άνθρωπος διαφέρει από το ζώο έχοντας τη δυνατότητα να ενεργήσει συνειδητά, τη δυνατότητα να πράξει. Δεν μπορούμε να το αρνηθούμε αυτό, και βλέπουμε ότι αυτός ο ορισμός ικανοποιεί όλες τις απαιτήσεις. Παρέχει τη δυνατότητα να ξεχωρίσει ο άνθρωπος από μια σειρά άλλων όντων που δεν διαθέτουν τη δυνατότητα της συνειδητής πράξης και ταυτόχρονα να διαχωριστεί ανάλογα με το βαθμό συνειδητότητας των πράξεών του.

Χωρίς καμία υπερβολή μπορούμε να πούμε ότι όλες οι διαφορές που μας εντυπωσιάζουν ανάμεσα στους ανθρώπους μπορούν να αναχθούν στις διαφορές συνειδητότητας των πράξεών τους. Οι άνθρωποι μας φαίνονται τόσο διαφορετικοί ακριβώς επειδή οι πράξεις μερικών απ’ αυτούς είναι κατά τη γνώμη μας βαθιά συνειδητές, ενώ oι πράξεις άλλων είναι τόσο ασυνείδητες, πιο ασυνείδητες και από μιας πέτρας, η οποία αντιδρά τουλάχιστον σωστά στα εξωτερικά φαινόμενα, Το πρόβλημα περιπλέκεται από το γεγονός ότι ένας και ο αυτός άνθρωπος εκδηλώνει παράλληλα με αυτό που εμφανίζεται σε μας σαν πλήρως συνειδητές πράξεις θελήσεως, άλλες, τελείως ασυνείδητες μηχανικές αντιδράσεις ζώου.

Στην προσωπική, οικογενειακή και κοινωνική ζωή, στην πολιτική, την επιστήμη, την τέχνη, τη φιλοσοφία και τη θρησκεία, όλα «συμβαίνουν», από την αρχή ως το τέλος, κανένας δεν μπορεί να «πράξει» οτιδήποτε.

Για να πράξει κανείς είναι απαραίτητος ένας πολύ υψηλός βαθμός της γνώσης και του είναι.

Ένας άνθρωπος που κοιμάται δεν μπορεί να «πράξει». Σ’ αυτόν, τα πάντα συμβαίνουν στον ύπνο. Εδώ δεν εννοούμε τον ύπνο με την κυριολεξία του οργανικού μας ύπνου, αλλά με την έννοια μιας κατάστασης συνειρμικής ύπαρξης. Πρώτα απ’ όλα πρέπει να ξυπνήσει.

Επιλέξτε τον σωστό ερωτικό σύντροφο

Πόσοι δεν έχουμε πει την περίφημη φράση «μα γιατί τραβάω όλους τους προβληματικούς;». Μάθετε λοιπόν τις βαθύτερες αιτίες των ερωτικών σας επιλογών.

Συνήθως οι λόγοι που επικαλούμαστε για να εξηγήσουμε γιατί ερωτευτήκαμε ή και παντρευτήκαμε τον άνθρωπο που είναι δίπλα μας είναι προφανείς και κατανοητοί από το κοινωνικό πλαίσιο: ο χαρακτήρας, η μόρφωση, η εξωτερική εμφάνιση, η σεξουαλική επαφή, λόγοι οικονομικοί ή και κοινωνικοί.

Οι βαθύτεροι όμως λόγοι είναι καλά κρυμμένοι μέσα μας «Η επιλογή συντρόφου την οποία εμείς οι ψυχαναλυτές ονομάζουμε ανακλητική είναι η ωριμότερη, αυτή που οδηγεί στο μικρό ποσοστό του 10 με 20% που είναι οι ευτυχισμένοι γάμοι», εξηγεί ο ψυχίατρος-ψυχαναλυτής Ματθαίος Γιωσαφάτ, ειδικός σε θέματα γάμου και οικογενειακής θεραπείας.

«Τι σημαίνει αυτό; Όταν έχουμε μια καλή μαμά και περάσουμε καλά, μαθαίνουμε να συγχωρούμε και τα ελαττώματά της, όπως ένας ώριμος άνθρωπος. Αποδεχόμαστε λοιπόν και τα ελαττώματα του συντρόφου μας και φτιάχνουμε μια καλή σχέση. Αυτό σημαίνει ότι έχουμε περάσει ομαλά και το οιδιπόδειο, δεν έχουμε μεγάλο άγχος αποχωρισμού, προδοσίας.

Αποδεχόμαστε, π.χ., ότι η μαμά έκανε κι άλλο παιδί. Ή ξέρω ως παιδί ότι μ’ αγαπάει, αλλά ανακάλυψα ότι αγαπά και τον μπαμπά, αλλά κι εγώ αγαπάω τον μπαμπά, άρα όλοι αγαπιόμαστε!

Οπότε θα κάνω κι εγώ το ίδιο όταν μεγαλώσω με το σύντροφό μου». Οι λόγοι λοιπόν της επιλογής του ερωτικού συντρόφου βασίζονται στη σχέση με τη μητέρα και τον πατέρα, τη δική τους σχέση και τη σχέση μας μαζί τους.

Αναζητώντας τη ρίζα του προβλήματος
«Οι περισσότεροι μεγαλώνουμε με μαμάδες που δεν είναι επαρκείς, με μαμάδες που δεν έχουν μάθει να προσφέρουν αγάπη, να καταλαβαίνουν τις ανάγκες του μωρού», μας λέει ο Γιωσαφάτ. «Και το μωρό επικοινωνεί με μη λεκτική συμπεριφορά για να ζητήσει αυτά που του λείπουν, κλαίει, αρρωσταίνει, γρατσουνάει, κλοτσάει κ.λπ.

Στα ζευγάρια είναι πολύ έντονη αυτή η μεταβίβαση της πρώτης σχέσης, των πρώτων μη λεκτικών φόβων και συναισθημάτων. Γι’ αυτό και τα ζευγάρια μαλώνουν, ιδιαίτερα αν ο πρώτος χρόνος δεν ήταν καλός, αν ήταν στερημένος από ζεστασιά, χάδια, αγκαλιές. Ξέρετε ότι υπάρχουν άνθρωποι που δεν μπορούν να χαϊδέψουν τρυφερά ο ένας τον άλλο;». Η επιλογή λοιπόν σε αυτές τις περιπτώσεις κουβαλά πάρα πολλά πράγματα που δεν έχουν λυθεί μέσα μας.

Στόχος η επιθυμητή μητέρα
«Τα προβλήματα της πρώτης μας σχέσης με τη μητέρα δημιουργούν και τους προβληματικούς έρωτες», υπογραμμίζει ο Γιωσαφάτ. «Περιμένεις τότε όχι μόνο να βρεις μια κανονική γυναίκα, έναν κανονικό άντρα, αλλά ένα σύντροφο που θα την αντικαταστήσει σε καλύτερη έκδοση, θέλεις την επιθυμητή μητέρα. Αυτό δημιουργεί τον έρωτα, τον πιο παθιασμένο. Όχι όμως τον πραγματικό έρωτα.

Γιατί σε αυτή την περίπτωση ψάχνουμε ένα ιδανικό που θα μας αγαπήσει, θα μας εκτιμήσει γι αυτό που είμαστε, όπως έπρεπε να το κάνει η μαμά. Κι όσο πιο πολύ περιμένει κανείς την επιθυμητή μητέρα, τόσο πιο πολύ την εξιδανικεύει. Είναι μια ναρκισσιστική ανάγκη. Όταν ακούσετε: Μια μόνο γυναίκα με έχει καταλάβει, εσύ, οι άλλες ήταν όλες… να καταλάβετε ότι πρέπει να απομακρυνθείτε γρήγορα απ αυτόν τον άνθρωπο! Σας βάζει στοιχεία που πιθανώς δεν έχετε!».

Διαλέγουμε αυτόν που μας μοιάζει
Έχετε σκεφτεί γιατί παραπονιόμαστε ότι τραβάμε μόνο προβληματικές περιπτώσεις στην ερωτική μας ζωή; Μήπως δεν φταίνε μόνο οι άλλοι; «Γιατί δεν τράβηξες κανέναν άλλο; θα ρωτούσα εγώ», λέει ο Γιωσαφάτ. «Πρέπει να καταλάβουμε ότι δεν μπορούμε να ταιριάξουμε με κάποιον ωριμότερο ψυχικά από εμάς. Δεν θα συντονιστούμε. Και δεν έχει να κάνει ούτε με την ευφυϊα ούτε με την ικανότητά μας σε άλλους τομείς όπως το εργασιακό. Εκεί μπορεί να διαπρέπουμε. Άλλο όμως είναι η συναισθηματική ωριμότητα».

Ο πραγματικός έρωτας!
«Ο έρωτας κρατάει το πολύ ένα χρόνο», τονίζει ο κ. Γιωσαφάτ. «Ο ανακλητικός έρωτας, ο πρώτος για τον οποίο μιλήσαμε, που δεν είναι τόσο έντονος αρχικά, ωριμάζει σιγά σιγά. Αρχίζει ο ένας να ερωτεύεται τον άλλο με το χρόνο που του αφιερώνει και τον γνωρίζει. Αυτόν λέω εγώ πραγματικό έρωτα. Αντιλαμβάνομαι ότι ο άλλος είναι κάτι εξαιρετικό για μένα, γιατί με έπεισε και τον έπεισα γι αυτό».

Τα στάδια της ψυχικής ανάπτυξης
«Για να έχεις μια καλή σχέση πρέπει να περάσεις τις ανάγκες του πρώτου έτους, τη μεγάλη εξάρτηση. Δεν πήρα πολλά από τη μάνα μου στον πρώτο χρόνο; Τότε ψάχνω μια γυναίκα – μαμά. Δεν δίνω και τόση σημασία στο σεξουαλικό. Κι αυτή η σχέση δεν πάει καλά γιατί διαλέγεις παρόμοιο τύπο συντρόφου. Στην αρχή φαίνεται ότι ο ένας θα φροντίσει τον άλλο και μετά και οι δυο περιμένουν τον άλλο να τους φροντίσει», εξηγεί ο κ. Γιωσαφάτ.

«Στο δεύτερο έτος, το πρωκτικό στάδιο, το παιδί μαθαίνει με τη μάνα την αυτονομία, είναι η περίοδος της εναντίωσης. Αν δεν πάει καλά, αργότερα στη σχέση ο ένας θα προσπαθεί να επιβληθεί στον άλλο! Το τρίτο στάδιο είναι το φαλλικό, όπου το σεξ πηγαίνει στα γεννητικά όργανα. Αν πάει κάτι στραβά, διαλέγεις μια γυναίκα που σου αρέσει σεξουαλικά, αλλά αυτό εξαντλείται γρήγορα. Κι από εκεί και πέρα έχεις άλλες ανάγκες που δεν σου τις καλύπτει. Ο τέταρτος χρόνος που πάλι δεν πάει καλά είναι ο οιδιποδειακός, στάδιο που στην ανάπτυξη αντιστοιχεί γύρω στα 5 χρόνια του παιδιού. Εκεί υπάρχει πρόβλημα γιατί δεν θέλεις πολύ ερωτικά το σύντροφό σου. Αν καταφέρεις και πάρεις κάποιον που σου θυμίζει τη μαμά (ή τον μπαμπά), έχεις προβλήματα σεξουαλικά: στύσης, πρόωρης εκσπερμάτισης κ.λπ.».

Ζήτημα ισορροπίας
«Μια καλή σχέση προϋποθέτει ότι έχουμε περάσει σχετικά ομαλά αυτά τα στάδια: θέλεις να έχεις ένα μίνιμουμ εξάρτησης, να έχεις αυτονομία, αλλά δεν σου αρέσει να πατάς τον άλλο στο λαιμό. Θέλεις να κάνεις σεξ και να σου αρέσει, δεν ικανοποιείσαι όμως μόνο με αυτό. Τότε η σχέση εξελίσσεται σε αγάπη, σε έρωτα και μπορεί να κρατήσει. Δεν περιμένεις τόσο πολλά από τον άλλο, ενώνεις δυο ζωές, οι οποίες όμως δεν γίνονται ποτέ μια», τονίζει ο Γιωσαφάτ.
Και τώρα τι κάνουμε;

«Μπορεί να ακούγονται λίγο απαισιόδοξα όλα αυτά, αλλά είναι η πραγματικότητα», παρατηρεί ο Γιωσαφάτ. «Το πρώτο πράγμα που λέω είναι να βρεις μια καλή μαμά, με την ψυχοθεραπεία, ατομικά ή σε ομάδες, που βοηθούν πάρα πολύ τους ανθρώπους. Λέω επίσης κι έχω παρεξηγηθεί γι αυτό να μπορούν οι γυναίκες να είναι κοντά στο παιδί τους τον πρώτο χρόνο της ζωής του.

Προτείνω συχνά και κάτι που ακόμα μοιάζει ουτοπικό: να γίνονται μαθήματα ζωής από το δημοτικό στα σχολεία, υπό μορφή ομάδας με εκπαιδευμένους δασκάλους. Το άλλο βήμα είναι ο διάλογος, που είναι δύσκολο βέβαια. Πάντα είχαν οι άνθρωποι προβλήματα και πάντα έβρισκαν τρόπους να τα αντιμετωπίσουν. Πρέπει να είμαστε και λιγάκι αισιόδοξοι». ΄

Άλλο έρωτας, άλλο αγάπη
«Δυο άνθρωποι είναι καθρέφτης ο ένας για τον άλλο. Οι ερωτευμένοι κοιτάζονται και θαυμάζονται αυτό δεν είναι αγάπη! Είναι ένα πολύ ευχάριστο αίσθημα, που οδηγεί σχεδόν πάντα σε φασαρίες. Γιατί την επόμενη μέρα που θα τον/τη δείτε θα έχετε ήδη μια μικρή απογοήτευση. Στην πρώτη επαφή δεν ξέρουμε τίποτα για τον άλλο, όσο προχωρά η επαφή όμως αρχίζει η απο-εξιδανίκευση». Εκεί εμφανίζεται η εσωτερική παλινδρόμηση, που δηλώνει την τάση του ανθρώπου να υπαναχωρήσει φοβισμένος και να κλείσει τις πόρτες επικοινωνίας για τη νέα σχέση.

Αποκαλύφθηκαν οι μάζες κοινών κουάρκ

Μια έρευνα με επικεφαλής τον καθηγητή της Φυσικής Peter Lepage του πανεπιστημίου του Cornell έχει υπολογίσει τη μάζα των τριών ελαφρύτερων κουάρκ και, ως εκ τούτου, πιο δύσκολων στον υπολογισμό της μάζας τους: του πάνω (up), του κάτω (down) και του παράξενου (strange).

Τα κουάρκ βρίσκονται μέσα σε μια σούπα από κουάρκ, αντικουάρκ και γκλουόνια μέσα σε ένα πρωτόνιο ή νετρόνιο. Ο προσδιορισμό της μάζας τους ήταν δύσκολος, λόγω της ισχυρής πυρηνικής δύναμης που τα συνδέει

Σύμφωνα με τα αποτελέσματά τους, το up κουάρκ έχει μάζα ισοδύναμη με περίπου 2 Mev, το down κουάρκ με περίπου 4,8 MeV, και το strange κουάρκ περίπου 92 MeV.

Τα κουάρκ, τα στοιχειώδη σωματίδια από τα οποία κατασκευάζονται τα πρωτόνια και τα νετρόνια, είχαν μέχρι τώρα δυσκολία να τα ‘ζυγίσουμε’ με ακρίβεια. Μια ομάδα ερευνητών με επικεφαλής τον φυσικό του Cornell Peter Lepage έχει υπολογίσει, με μεγάλη ακρίβεια (πολύ μικρό περιθώριο σφάλματος), τη μάζα των τριών ελαφρύτερων κουάρκ: του πάνω, του κάτω και του παράξενου.

Τα ευρήματα της επιστημονικής ομάδας μείωσαν κατά πολύ την αβεβαιότητα των μαζών των κουάρκ κατά 10 έως 20 φορές κάτω. Οι επιστήμονες γνωρίζουν τη μάζα του πρωτονίου εδώ και σχεδόν έναν αιώνα, αλλά η ακριβής μέτρηση της μάζας των επιμέρους κουάρκ μέσα του είναι μια συνεχής πρόκληση. Τα κουάρκ συγκρατούνται μεταξύ τους με τη λεγόμενη ισχυρή δύναμη – τόσο ισχυρή, ώστε είναι αδύνατο να τα διαχωρίσουμε και να τα μελετήσουμε. Αυτά βρίσκονται σε μια σούπα από άλλα κουάρκ, αντικουάρκ και γκλουόνια, που είναι ένας άλλος τύπος σωματιδίου.

Για να προσδιοριστεί η μάζα των κουάρκ, εξήγησε ο Lepage, ήταν απαραίτητο να κατανοήσουμε πλήρως την ισχυρή δύναμη. Η ομάδα αντιμετώπισε το πρόβλημα με μεγάλους υπερυπολογιστές που τους επέτρεψε να προσομοιώνουν τη συμπεριφορά των κουάρκ και των γκλουονίων στο εσωτερικό των πρωτονίων.

Τα κουάρκ πρέπει να ξέρουμε ότι έχουν ένα εκπληκτικά ευρύ φάσμα μαζών. Το ελαφρύτερο είναι το πάνω (up) κουάρκ, που είναι 470 φορές πιο ελαφρύ από ένα πρωτόνιο. Το βαρύτερο, το κορυφαίο ή top κουάρκ, είναι 180 φορές βαρύτερο από ένα πρωτόνιο – ή σχεδόν όσο ένα ολόκληρο άτομο του μολύβδου.

"Γιατί λοιπόν αυτές οι τεράστιες αναλογίες μεταξύ της μάζας των κουάρκ; Πρόκειται για ένα από τα μεγάλα μυστήρια στη θεωρητική φυσική τώρας,” αναγνωρίζει ο Lepage. "Πράγματι, δεν είναι σαφές γιατί τα κουάρκ έχουν μάζα." Πρόσθεσε δε ότι ο νέος επιταχυντής συγκρουόμενων δεσμών πρωτονίων LHC στη Γενεύη κατασκευάστηκε για να αντιμετωπίσουμε και αυτό το ζήτημα.

Μια νέα έρευνα θα μπορούσε να βοηθήσει στην ανάπτυξη λέιζερ ακτίνων γάμμα και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από σύντηξη

Το ποζιτρόνιουμ (positroniumν Ps) είναι ένα βραχύβιο σύστημα, στο οποίο ένα ηλεκτρόνιο και το αντι-σωματίδιο του (το ποζιτρόνιο) συνδέονται μεταξύ τους. Το 2007, οι φυσικοί στο Πανεπιστήμιο του Riverside στην Καλιφόρνια δημιούργησαν μόρια ποζιτρόνιουμ Ps, μια ολοκαίνουργια ουσία, στα εργαστήρια τους. Τώρα όμως έχουν καταφέρει να απομονώσουν για πρώτη φορά, ένα δείγμα άτομα ποζιτρόνιουμ με πολωμένα σπιν.

Το ποζιτρόνιουμ Ps δηλαδή είναι ένα εξωτικό μόριο που μοιάζει με το υδρογόνο. Σε ένα άτομο υδρογόνου, το αρνητικά φορτισμένο ηλεκτρόνιο κινείται γύρω από ένα θετικό πρωτόνιο. Και η ελκτική ηλεκτρική δύναμη μεταξύ των δύο σωματιδίων τα συγκρατεί μαζί στο ίδιο άτομο.

Στο ποζιτρόνιουμ από την άλλη, το πρωτόνιο του υδρογόνου αντικαθίσταται από ένα ποζιτρόνιο με θετικό φορτίο σαν του πρωτονίου και με ίδια μάζα με ένα ηλεκτρόνιο, που είναι ακριβώς το 1/1.836 ενός πρωτονίου. Έτσι το ποζιτρόνιουμ είναι ένα εξαιρετικά ελαφρύ "άτομο".

Ξέρουμε ότι το σπιν είναι μια θεμελιώδης και εγγενής ιδιότητα του ηλεκτρονίου, και παραπέμπει στην στροφορμή του ηλεκτρονίου. Άτομα με πολωμένα σπιν είναι αυτά που όλα έχουν την ίδια κατάσταση σπιν. Μια ομάδα από άτομα ποζιτρόνιουμ με πολωμένα σπιν είναι απαραίτητη για να πραγματοποιηθεί μια ειδική μορφή της ύλης, που ονομάζεται συμπύκνωμα Bose-Einstein (BEC). Το BEC, που προβλέφθηκε για πρώτη φορά το 1924 και δημιουργήθηκε το 1995, επιτρέπει στους φυσικούς να μελετήσουν τα άτομα με ένα μοναδικό τρόπο.

“Πετύχαμε αυτό το αποτέλεσμα αυξάνοντας την πυκνότητα των ατόμων ποζιτρόνιουμ στο εργαστήριο μας," λέει ο David Cassidy, ο επικεφαλής συγγραφέας της ερευνητικής εργασίας και βοηθός ερευνητής στο εργαστήριο του Allen Mills, καθηγητή της φυσικής. "Σε μια τέτοια μεγάλη πυκνότητα, τα άτομα ποζιτρόνιουμ εξαϋλώνονται απλά αλληλεπιδρώντας μεταξύ τους. Αλλά αποδείχθηκε στην πράξη ότι δεν είχαν όλα τα άτομα εξαϋλωθεί κάτω από αυτές τις συνθήκες."

Ο Cassidy εξήγησε ότι τα άτομα ποζιτρόνιουμ τα συναντάμε σε δύο τύπους – δηλαδή, στο πάνω τύπο (σπιν πάνω) και στον κάτω τύπο (σπιν κάτω). Τα άτομα αυτά εξαϋλώθηκαν πλήρως μόνο όταν ο πάνω τύπος συναντήσει τον κάτω τύπο. Δύο άτομα του ίδιου τύπου, δεν αλληλεπιδρούν μεταξύ τους.

"Έτσι, εάν έχετε το 50% πάνω και το 50% κάτω και τα συμπιέσετε μαζί τότε θα εξαϋλωθούν εντελώς οπότε θα μετατραπούν σε ακτίνες γάμμα," εξήγησε. "Αλλά εάν έχετε, για παράδειγμα, άτομα με 66% πάνω τύπο και 33% κάτω, τότε μόνο τα μισά άτομα του πάνω τύπου θα εξαϋλωθούν. Θα πάρετε λοιπόν ακτίνες γάμμα – αλλά στο τέλος θα σας μείνει ένας μόνο τύπος ατόμων – στην προκειμένη περίπτωση, τα πάνω άτομα.

"Πρόκειται για μια σημαντική εξέλιξη για την πραγματοποίηση των BEC," αναφέρει ο Cassidy, "γιατί έχετε ξεκαθαρίσει δραστικά το δείγμα των ατόμων από positronium. Και έτσι θα έχετε μια καθαρή συλλογή με άτομα με ευθυγραμμισμένα σπιν, οπότε μπορούν να σχηματίσουν το BEC."

Είναι γνωστό ότι όταν τα άτομα βρίσκονται στην κατάσταση BEC, ουσιαστικά είναι ακίνητα ή κινούνται πολύ αργά, διευκολύνοντας τη μελέτη τους. Άτομα που δεν είναι BEC από την άλλη πλευρά τριγυρίζουν με πολύ υψηλές ταχύτητες, κάνοντας τα πολύ πιο δύσκολο να μελετηθούν.

"Υπάρχουν θεμελιώδεις λειτουργίες που μπορούν να εξεταστούν με νέους τρόπους όταν η ύλη βρίσκεται στην κατάσταση BEC," δήλωσε ο Mills. "Έχοντας άτομα σε συμπύκνωμα Bose είναι ευκολότερο να εξερευνήσουμε τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν κάτω υπό ορισμένες συνθήκες. Επιπλέον, το να έχουμε ακίνητα άτομα positronium είναι μια σημαντική πτυχή για την πραγματοποίηση του λέιζερ ακτίνων γάμμα, τα οποία θα μπορούσαν να έχουν στρατιωτικές και πολυάριθμες επιστημονικές εφαρμογές."

Σύμφωνα με τους Mills και Cassidy, η νέα έρευνα θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει στην παραγωγή ενέργειας από σύντηξη, η οποία παράγεται στους πυρήνες των άστρων και του ήλιου μας, ενώ σκοπεύουν οι επιστήμονες να την συλλάβουν σε ειδικά εργοστάσια στο μέλλον.

"Η ενδεχόμενη παραγωγή ενός συμπυκνώματος από positronium θα μπορούσε να μας βοηθήσει ώστε να κατανοήσουμε γιατί το σύμπαν αποτελείται από ύλη και όχι από αντιύλη ή απλά από καθαρή ενέργεια”, δήλωσε ο Cassidy. “Θα μπορούσε, επίσης, μια ημέρα να μας βοηθήσει ώστε να μετρηθεί η βαρυτική αλληλεπίδραση της αντιύλη με την ύλη. Προς το παρόν, κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα αν η αντιύλη ανεβαίνει προς τα πάνω (φαινόμενα αντιβαρύτητας) ή προς τα κάτω όπως και η ύλη (βαρύτητα) ."

Η έρευνα τους προετοιμάζει το έδαφος για μελλοντικά πειράματα όπου θα χρησιμοποιήσουν ένα λέιζερ ατόμων positronium για την αναζήτηση φαινομένων αντι-βαρύτητας, που συνδέονται με την αντιύλη και θα μετρήσουν τις ιδιότητες του positronium με μια πολύ υψηλή ακρίβεια.

Τα αποτελέσματα δύο πειραμάτων για την σκοτεινή ύλη ενδέχεται να εξηγούνται από την κατοπτρική ύλη

Η σκοτεινή ύλη, η οποία περιέχει την «χαμένη μάζα» του σύμπαντος και που είναι απαραίτητη ώστε να εξηγηθεί το γιατί οι γαλαξίες δεν διαλύονται αλλά παραμείνουν ενωμένοι, θα μπορούσε να λάβει οποιονδήποτε αριθμό διαφορετικών τύπων. Οι κύριοι πιθανοί υποψήφιοι περιλαμβάνουν τα MACHO’s και τα WIMP’s, αλλά δεν υπάρχει καμία έλλειψη κι άλλων προτάσεων. Αντίθετα, η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να βρούμε κάποιες ενδείξεις που θα υποστηρίζει τον ένα ή περισσότερους από αυτούς τους υποψήφιους τύπους σωματιδίων. Σήμερα, πάνω από 30 πειράματα βρίσκονται σε εξέλιξη σε μια προσπάθεια να ανιχνεύσουν ένα σημάδι, μια ένδειξη, της σκοτεινής ύλης. Μέχρι στιγμής, μόνο δύο πειράματα (CoGeNT και DAMA) ισχυρίζονται ότι έχουν βρει τέτοια σήματα, με τις πιο πρόσφατες παρατηρήσεις να μας έρχονται μόλις πριν από ένα μήνα.

Τώρα, ο φυσικός Robert Foot από το Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης έδειξε ότι τα αποτελέσματα αυτών των δύο πειραμάτων μπορεί να εξηγηθούν ταυτόχρονα από μια ενδιαφέρουσα υποψήφια οντότητα της σκοτεινής ύλης, που λέγεται κατοπτρική ύλη.

Όπως και το όνομα υπονοεί, η κατοπτρική ύλη είναι βασικά μια χωρική ανάκλαση της συνηθισμένης ύλης. Τα σωματίδια της ύλης μπορεί να είναι είτε αριστερόστροφα είτε δεξιόστροφα, έτσι ώστε αν ένα συνηθισμένο σωματίδιο ύλης ήταν αριστερόστροφα, τότε το κατοπτρικό του σωματίδιο θα είναι δεξιόστροφα, αλλά θα είναι ακριβώς τα ίδια σε κάθε άλλη ιδιότητα. Στην θεωρία της κατοπτρικής ύλης, κάθε ένα συνηθισμένο σωματίδιο ύλης (π.χ. πρωτόνια, ηλεκτρόνια, κλπ.) θα έχουν ένα κατοπτρικό σωματίδιο, διπλασιάζοντας έτσι τον αριθμό των γνωστών σωματιδίων στο σύμπαν.

Η έμπνευση για την κατοπτρική ύλη προήλθε από ένα πείραμα που εκτελέστηκε το 1956 και που έδειξε ότι δεν είναι οι νόμοι της φύσης συμμετρικοί ως προς τον χώρο (αριστερά – δεξιά) ή όπως αλλιώς λέγεται δεν ισχύει η κατοπτρική συμμετρία (συμμετρία ομοτιμίας ή parity). Συγκεκριμένα, το πείραμα έδειξε ότι τα σωματίδια σε ασθενείς αλληλεπιδράσεις εμφανίζουν μια προτίμηση για την αριστερόχειρα κατάσταση, ώστε να μπορούμε να πούμε ότι το σύμπαν είναι αριστερόστροφα. Δεδομένου ότι οι άλλες δύο μορφές συμμετρίας – περιστροφική και μετατόπιση στον χώρο – φαίνεται να είναι συμμετρικοί παντού στη φύση, οι επιστήμονες αναρωτιούνται γιατί η φύση δεν παρουσιάζει ομοίως μια συμμετρία ομοτιμίας (parity). Αλλά αν υπάρχει η κατοπτρική ύλη, θα είχε επιλυθεί το πρόβλημα αφού θα είχε μια ελαφρώς δεξιόχειρα συμπεριφορά, οπότε και θα γινόταν η αποκατάσταση της συμμετρίας parity στο Σύμπαν.

Αρχικά, η κατοπτρική ύλη μπορεί να ακούγεται σαν να είναι αντιύλη (η οποία είναι η συνηθισμένη ύλη με ένα αντίθετο φορτίο). Και στις δύο θεωρίες, ο αριθμός των γνωστών σωματιδίων θα διπλασιαζόταν. Ωστόσο, ενώ η αντιύλη αλληλεπιδρά πολύ έντονα με την συνηθισμένη ύλη, και στο τέλος αφού εξαϋλώνονται μετατρέπονται σε φωτόνια, η κατοπτρική ύλη θα αλληλεπιδρά πολύ ασθενώς με την συνηθισμένη ύλη. Για τον λόγο αυτό, μερικοί φυσικοί έχουν σκεφτεί ότι τα κατοπτρικά σωματίδια θα μπορούσαν να είναι υποψήφια για την σκοτεινή ύλη. Ακόμα αν και η κατοπτρική ύλη θα μπορούσε να παράγει φως, εμείς δεν θα την βλέπαμε και φυσικά θα ήταν πολύ δύσκολο να την εντοπίσουμε.

Ωστόσο, η κατοπτρική ύλη δεν θα ήταν αδύνατον να ανιχνευθεί, και έτσι ο Robert Foot πιστεύει ότι το πείραμα DAMA όπως και το πείραμα CoGeNT μπορεί να έχει εντοπίσει την κατοπτρική ύλη. Στο πείραμα DAMA, οι επιστήμονες παρατήρησαν ένα κομμάτι ιωδιούχου νατρίου, το οποίο θα πρέπει να δημιουργήσει ένα φωτόνιο, όταν θα το κτυπήσει ένα σωματίδιο σκοτεινής ύλης. Δεδομένου ότι το πείραμα εκτελείται πάνω στη Γη, οι επιστήμονες πρόβλεψαν ότι αυτοί θα παρατηρήσουν περισσότερα φωτόνια κατά τη διάρκεια του έτους, όταν η Γη θα κινείται προς το κοσμικό υπόβαθρο της σκοτεινής ύλης από ό,τι όταν η Γη απομακρύνεται από αυτό – και πράγματι το έκαναν. Το πιο πρόσφατο πείραμα CoGeNT είναι παρόμοιο, όπου οι επιστήμονες βρήκαν αποδεικτικά στοιχεία για συγκρούσεις της σκοτεινής ύλης με ένα κρύσταλλο γερμανίου. Είναι ενδιαφέρον, ότι τόσο τα αποτελέσματα του DAMA όσο και του CoGeNT αφορούν σωματίδια με παρόμοιο φάσμα μάζας (εύρος μάζας).

Στο μοντέλο του Foot, αν πράγματι τα συνηθισμένα και τα κατοπτρικά σωματίδια αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, τότε τα κατοπτρικά σωματίδια θα μπορούσαν να εξηγήσουν τα αποτελέσματα των δύο πειραμάτων της σκοτεινής ύλης. Στην θεωρία του του Foot, ένα πλάσμα κατοπτρικών σωματιδίων θα είναι το κυρίαρχο συστατικό στην γαλαξιακή άλω (ή φωτοστέφανο), όπου φαίνεται να είναι «κρυμμένη» η σκοτεινή ύλη με βάση τις παρατηρήσεις των επιδράσεων της βαρύτητας της. Ενώ αυτή η πρόταση υποστηρίζει την πιθανότητα να αποτελείται η σκοτεινή ύλη από κατοπτρική ύλη, ο Foot πρόσθεσε ότι τα πειράματα στο εγγύς μέλλον θα δοκιμάσουν περισσότερο αυτή την ιδέα.