Πόσο συχνά θέλουν οι γυναίκες την ερωτική επαφή;

“Οι γυναίκες δεν θέλουν να κάνουν σεξ τόσο συχνά, όσο οι άνδρες”. “Οι γυναίκες χρειάζονται πρώτα ένα συναισθηματικό δέσιμο με τον άντρα για να απολαύσουν το σεξ”. “Οι γυναίκες πολύ σπάνια έχουν πολλούς οργασμούς στο σεξ”. 

 

Ο καθένας μας έχει ακούσει πιθανότατα αυτά και άλλα στερεότυπα για τις γυναίκες και το σεξ, μερικά από τα οποία μπορεί και να ισχύουν. Όμως, σύμφωνα με μια πρόσφατη έρευνα που διεξήχθη από την ηλεκτρονική εφαρμογή για τη γονιμότητα “Kindara”, η πλειοψηφία των στερεοτύπων αυτών είναι τελείως λανθασμένη.

 

Οι ερευνητές από την Kindara ρώτησαν 500 γυναίκες σχετικά με τέτοιου τύπου στερεότυπα επάνω στο σεξ, συμπεριλαμβανομένης της σημασίας που προσδίδουν στην συναισθηματική σύνδεση, των παραγόντων που εμποδίζουν την σεξουαλική τους ζωή και το πόσο συχνά επιθυμούν στην πραγματικότητα να κάνουν σεξ. 

 

Η έρευνα έδειξε ότι το 53,2% των γυναικών δεν κάνει σεξ τόσο συχνά όσο θα ήθελε. Σχεδόν το 75% απάντησε ότι θα ήθελαν να κάνει σεξ περισσότερο από 3 φορές την εβδομάδα και το 13% ότι θέλει σεξ περισσότερο και από 6 φορές την εβδομάδα.

 

Όσον αφορά το θέμα του οργασμού, πολλές γυναίκες ανέφεραν ότι φτάνουν σε οργασμό περισσότερο από μία φορά ανά σεξουαλική επαφή: Περίπου το 72% των γυναικών ανέφερε επίτευξη του οργασμού τουλάχιστον μία φορά κατά τη διάρκεια κάθε σεξουαλικής πράξης, και το 10,2% του συνόλου των γυναικών δήλωσε ότι φτάνει σε οργασμό πολλές φορές. 

 

Τα ευρήματα αυτά είναι πολύ διαφορετικά από αντίστοιχη μελέτη του 1994, όπου είχε διαπιστωθεί ότι το 75% των ανδρών και το 29% των γυναικών έχουν πάντα οργασμούς με τον/την σύντροφό τους.

 

Το άγχος θεωρήθηκε ο κύριος ένοχος μιας χαμηλής γυναικείας λίμπιντο, ακολουθούμενο από την δυσκολία στο συντονισμό του ελεύθερου χρόνου μέσα στην ημέρα με τον σύντροφό της. Τρίτη κατά σειρά αιτία είναι επειδή εκείνη τη στιγμή η γυναίκα δεν έχει καλή διάθεση για σεξ και τέλος επειδή δεν αισθάνεται άνετα με την εικόνα του εαυτού της. 

 

Η απάντηση “Κάτι άλλο” στις αιτίες που μειώνουν την διάθεσή τους για σεξ, δόθηκε από το 15,4% των γυναικών, το οποίο δείχνει ότι οι σεξουαλικές αλληλεπιδράσεις μπορεί να περιπλέκονται από ένα πλήθος πραγμάτων που επηρεάζουν και τα δύο φύλα, όπως είναι σε μια μεγάλης απόστασης σχέση, κάποια φαρμακευτική αγωγή που επηρεάζει τη λίμπιντο, ή κάποιος πόνος/τραυματισμός.

 

Ένα στερεότυπο, ωστόσο, επαληθεύτηκε: Περίπου το 53% των γυναικών συμφώνησε ότι το συναισθηματικό δέσιμο ήταν η πιο σημαντική πτυχή του καλού και ικανοποιητικού σεξ, με τα προκαταρκτικά στο σεξ και την γενικότερη επικοινωνία να ακολουθούν.

Η εργασία κάνει καλό στα άτομα με ψυχικές ασθένειες…

Πολλοί λένε ότι όσοι δουλεύουν πολλές ώρες και με εξαντλητικούς ρυθμούς κάνουν κακό. Αντιθέτως στα άτομα με ψυχικές ασθένειες οι πολλές ώρες εργασίας κάνουν καλό. Τους κάνει να νιώθουν σημαντικοί κι αναγκαίοι στα πλαίσια της κοινωνίας. 

Σύμφωνα με τους ερευνητές από την Γερμανική Εταιρεία Ψυχιατρικής και Ψυχοθεραπείας η εργασία βοηθά τους ψυχικά ασθενείς.
Κατά κανόνα οι ψυχικά ασθενείς είναι αποκλεισμένοι από την αγορά και μόλις ένα ποσοστό από 10% έως 20%  με διαγνωσμένη ψυχική νόσο καταφέρνει να βρει μία θέση εργασίας, αναφέρει η γερμανική εφημερίδα Frankfurter Allgemeine Zeitung που παρουσιάζει τα αποτελέσματα της έρευνας.
Η Ίρις Χάουτ, επικεφαλής της Γερμανικής Εταιρείας Ψυχιατρικής και Ψυχοθεραπείας, υποστηρίζει πως, σε πολλές περιπτώσεις η διάγνωση μιας ψυχικής νόσου συμπίπτει με την περίοδο που πολλοί από τους πάσχοντες εισέρχονται στην αγορά εργασίας.
Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, το 1% με 2% των ενηλίκων στη Γερμανία πάσχει από κάποια ψυχική νόσο (περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι). Παρά το γεγονός ότι η τάση στην αγορά εργασίας είναι ο αποκλεισμός αυτών των ατόμων, ειδικοί εκτιμούν πώς πρόκειται για μια λάθος τακτική. Σύμφωνα με έρευνα επιστημόνων από τη Λειψία, τα άτομα με διαγνωσμένες ψυχικές νόσους μπορούν να απορροφηθούν σε θέσεις εργασίας και μάλιστα όχι μόνο σε χαμηλόμισθες, όπως συμβαίνει, αλλά και σε καλύτερα αμειβόμενες θέσεις.
«Η ανάγκη για εργασία στους ψυχικά ασθενείς είναι πολύ μεγάλη», τονίζει η γιατρός Στέφι Ρίνρελ Χέλερ. Ωστόσο, παρά τα θεραπευτικά αποτελέσματα που έχει αποδεδειγμένα η μισθωτή εργασία σε ψυχικά πάσχοντες, οι περισσότεροι εργοδότες παραμένουν διστακτικοί. «Ανησυχούν ότι ένας τέτοιος εργαζόμενος δεν θα είναι αποδοτικός», επισημαίνει η Κριστίνα Ραμπ από το Σύνδεσμο Γερμανών Εργοδοτών.
Σύμφωνα, πάντως, με τη ψυχολόγο Κάτριν Τσέντις, η οποία ειδικεύεται σε διάφορα προγράμματα αποκατάστασης ψυχικά ασθενών, πολλά από αυτά τα άτομα έχουν ιδιαίτερες ικανότητα και υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη. «Πολλοί μπορεί πράγματι να μην τα καταφέρνουν σε προσωπικό επίπεδο αλλά στη δουλειά τους δίνουν το 100% και παραπάνω. Δίνουν συνεχώς μάχες», υποστηρίζει η Τσέντις.

Η επιβίωση των Εσκιμώων παρά την κατανάλωση πολύ λίπους

Στην παγωμένη Γροιλανδία, οι αυτόχθονες Ινουίτ δεν έχουν μεγάλη ποικιλία στο τραπέζι: ψάρι, φώκιες και φάλαινες με άφθονο κορεσμένο λίπος. Έχουν όμως προσαρμοστεί στο ανθυγιεινό μενού χάρη στην εξέλιξη.

 

Γενετικές αναλύσεις που παρουσιάζονται στο περιοδικό Science αποκαλύπτουν ότι οι Ινουίτ -οι Εσκιμώοι της Αλάσκας, του Καναδά και της Γροιλανδίας- φέρουν μεταλλάξεις που προστατεύουν από την καρδιοπάθεια.

 

Οι μεταλλάξεις, οι οποίες εκτιμάται ότι εμφανίστηκαν πριν από περίπου 20.000 χρόνια, παρεμβαίνουν στο μεταβολισμό των λιπιδίων και μειώνουν την «κακή» χοληστερόλη LDL, ενώ δείχνουν επίσης να εξηγούν και το χαμηλό ανάστημα των αυτοχθόνων της Γροιλανδίας.

 

«Η μελέτη μας προσφέρει ίσως τα πιο ακραία παραδείγματα γενετικής προσαρμογής σε μια συγκεκριμένη δίαιτα» δήλωσε στο Reuters o Ράσμους Νίλσεν του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ, επικεφαλής της μεγάλης ερευνητικής ομάδας.

 

«Οι μεταλλάξεις που εντοπίσαμε δείχνουν να αντισταθμίζουν από φυσιολογική άποψη την υψηλή πρόσληψη ζωικού λίπους» ανέφερε.

 

Η έρευνα συνέκρινε τα γονιδιώματα 191 Ινουίτ, 60 Ευρωπαίων και 44 Κινέζων Χαν. Οι γενετικές ποικιλομορφίες που αναγνωρίστηκαν υπάρχουν σε όλους τους Ινουίτ, είναι όμως πολύ σπανιότερες στους Ευρωπαίους (μόνο στο 2%) και τους Κινέζους (15%).

 

Τα ευρήματα ίσως προσφέρουν τώρα νέα στοιχεία για τη χρησιμότητα των λιπαρών οξέων ω-3 στα ιχθυέλαια. Η ιδέα ότι τα λίπη αυτά είναι ωφέλιμα στην πρόληψη της καρδιοπάθειας προέκυψε αρχικά από την παρατήρηση ότι η καρδιοπάθεια είναι σπάνια στους Ινουίτ παρά την αυξημένη πρόσληψη λίπους.

 

Η νέα μελέτη υποδεικνύει ότι οι Ινουίτ μεταβολίζουν διαφορετικά τα ω-3 και επομένως τα λίπη αυτά δεν είναι απαραίτητο να ωφελούν ανθρώπους με διαφορετικό γενετικό προφίλ.

Ιερή Σβάστικα: Σύμβολο Ευδαιμονίας

Η ιερή σβάστικα είναι ένα εξαιρετικά ισχυρό σύμβολο ζωής.

Η σβάστικα, στα σανσκριτικά स्वस्तिक (δεξιόστροφος αγκυλωτός σταυρός 卐 ) και η “σωβάστικα” (αριστερόστροφος 卍) είναι ένα πανάρχαιο σταυροειδές ιερό σύμβολο.

Η σβάστικα ήταν ιερό σύμβολο της ΜΟΥ  Η ΜΟΥ είναι μια ήπειρος που βρισκόταν στον Ατλαντικό ή στον Ειρηνικό Ωκεανό και κατοικείτο από πανάρχαιο Ελληνικό πολιτισμό, σύμφωνα με τον εγγονό του Σλήμαν, αλλά βυθίστηκε από πυραυλική επίθεση υπερόπλων. Κατάλοιπα της είναι η Νήσος του Πάσχα, η Χαβάη και η Αυστραλία. Η ονομασία ΜΟΥ, δόθηκε από τον ταξιδιώτη και μελετητή αρχαιοτήτων Augustus Le Plongeon, (1825 –1908), σύμφωνα με τον οποίο ο Αιγυπτιακός πολιτισμός και πολιτισμοί της Κεντρικής Αμερικής, δημιουργήθηκαν από πρόσφυγες μιας ηπείρου που αργότερα χάθηκε, την Μου, την τοποθετούσε στον Ατλαντικό Ωκεανό. Αυτή η θεωρία επεκτάθηκε από τον Τζέιμς Τσέρτσγουαρντ (James Churchward), ο οποίος ανέφερε ότι η ΜΟΥ βρισκόταν στον Ειρηνικό Ωκεανό.
Από εκεί ξεκίνησε και έφτασε να αποτελεί ιερό σύμβολο του Ινδουϊσμού, του Βουδισμού και του Ζαϊνισμού, ενώ συναντάται και σε πολλούς άλλους πολιτισμούς, όπως της Αρχαίας Ελλάδας, των Περσών και των πολιτισμών των ιθαγενών της Βόρειας Αμερικής της προκολομβιανής περιόδου, καθώς και των αρχαίων Νορβηγικών φυλών (Βίκινγκ) οι οποίοι την αριστερόστροφη την αποκαλούσαν “Κεστ” και τη θεωρούσαν ως σύμβολο παθητικής προστασίας, ευδαιμονίας κι ευημερίας.
Κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα η σβάστικα συνδέθηκε με το Ναζισμό, εξαιτίας της χρήσης του συμβόλου στη Ναζιστική Γερμανία. Το γεγονός αυτό είχε ως συνέπεια το σύμβολο να έχει μετατραπεί για πολλούς σε ταμπού, κυρίως στη Δύση. Η αρνητική αυτή νοηματοδότησή του από το Ναζισμό κι έπειτα επισκίασε την αρχαιότερη σημασία του συμβόλου, η οποία σχετίζεται μεταξύ άλλων και με το ρου της ζωής.
Μπορεί να έχει γίνει ευρέως γνωστό από τους Ναζί, οι οποίοι το χρησιμοποιούσαν ως σύμβολο την περίοδο που σφάγιαζαν χιλιάδες ανθρώπων, αλλά πριν από αυτούς είχε θετική σημασία. Ποια είναι λοιπόν η ιστορία αυτού του συμβόλου; Στην εποχή μας αντιπροσωπεύει το καλό ή το κακό; Η σβάστικα είναι ένα αρχαίο σύμβολο το οποίο χρησιμοποιούταν για πάνω από 3000 έτη. Προχρονολογείται ακόμα και του αρχαίου αιγυπτιακού συμβόλου Ανκ. Τεχνουργήματα όπως αγγειοπλαστική και νομίσματα από την αρχαία Τροία αποδεικνύουν ότι η σβάστικα ήταν ένα κοινό εν χρήσει σύμβολο πολύ πίσω στο 1000 π.κ.ε.
Κατά τη διάρκεια της ακόλουθης χιλιετίας, η εικόνα της σβάστικας χρησιμοποιήθηκε από πολλούς πολιτισμούς παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένης και της Κίνας, Ιαπωνίας, Ινδίας και της Νότιας Ευρώπης. Κατά τον Μεσαίωνα ήταν ένα περίφημο σύμβολο το οποίο είχε και διαφορετικές ονομασίες. Η λέξη swastika προέρχεται από την σανσκριτική λέξη svastika, σημασία της οποίας είναι κάθε είδους τύχη, και ιδιαίτερα είναι ένα διακριτικό σημάδι πάνω σε άτομα ή αντικείμενα για να δηλώσουν καλοτυχία. Αποτελείται από τις λέξεις su που σημαίνει καλός και το asti που σημαίνει υπάρχω. Επομένως το svasti σημαίνει ευημερία. Η κατάληξη –ka αποτελεί ένα υποκοριστικό, συνεπώς η λέξης svastika μπορεί να μεταφραστεί κατά γράμμα ως «μικρά πραγματάκια που σχετίζονται με την ευημερία». Βέβαια με το πέρασμα των αιώνων και ανάλογα με τον πολιτισμό στον οποίο πέρασε υιοθετήθηκαν διαφορετικές ονομασίες για το σύμβολο αυτό
Crux gammata – Ρώμη – Σύμβολο του Κεραυνοβόλου Δία και του Ομβρίου
Tετρασκέλιον – Ελλάδα
Σφυρί του Θορ – Σκανδιναβία
Fylfot – Αγγλία – Σημαίνει τέσσερα πόδια και αναφέρεται κυρίως στη σβάστικα που διακοσμεί κτίρια ή πόρτες
Gyung – drung ή geg-gsang – Θιβέτ
Μαύρη αράχνη – Μέση και Δυτική Ευρώπη
Αγκυλωτός σταυρός – Ή πιο συγκεκριμένα στη Δανία Ηakenkruis, Ισλανδία Hakakross, Γερμανία Hakenkreuz, Φιλανδία Ηakaristi, Νορβηγία Hakekors, Ιταλία croce uncinata και Σουηδία Hakkors (περιοχές όπου αργότερα θα αποκτήσει τη σημασία του αντιπροσωπευτικού συμβόλου της άριας φυλής)
Ακόμη και στις αρχές του 20ου αιώνα παρέμενε σύμβολο με θετική σημασία. Για παράδειγμα ήταν ένα συνηθισμένο διακοσμητικό σύμβολο το οποίο συχνά κοσμούσε τσιγαροθήκες, καρτ ποστάλ, νομίσματα, ακόμη και κτίρια. Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου μπορούσε να βρεθεί ακόμη και πάνω σε επωμίδες Αμερικανών στρατιωτών και σε φιλανδικές αεροπορικές εταιρίες μέχρι και τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ας ξεκινήσουμε όμως με τον αυθεντικό συμβολισμό της σβάστικας, πριν ακόμη αλλοιωθεί η σημασία της από τη ναζιστική Γερμανία.
Η πανταχού παρουσία του αγκυλωτού σταυρού εξηγείται εύκολα αν υποθέσουμε ότι είναι μια πολύ απλή μορφή που ανακαλύφτηκε ανεξάρτητα και κατά τύχη σε διάφορες κοινωνίες όταν οι άνθρωποι ασχολήθηκαν με το πλέξιμο καλαθιών, αφού το σχήμα του αγκυλωτού σταυρού δημιουργείται επανειλημμένα από τις βέργες των καλαμιών όταν πλέκουμε καλάθι. Άλλες θεωρίες εικάζουν κάποια σύνδεση των πολιτισμών ή ζητούν μια εξήγηση σύμφωνα με την θεωρία της κοινής συναίσθησης του Καρλ Γιουνγκ.
Ενώ η ύπαρξη των συμβόλων αγκυλωτού σταυρού στην Αμερική μπορεί να εξηγηθεί με την θεωρία της καλαθοπλεκτικής, ενώ αποδυναμώνει ίσως, την θεωρία της πολιτιστικής διάχυσης. Ενώ μερικοί έχουν προτείνει ότι ο αγκυλωτός σταυρός μεταφέρθηκε στη Βόρεια Αμερική από έναν αρχαίο ναυτικό πολιτισμό στην Ευρασία, μια χωριστή αλλά παράλληλη ανάπτυξη θεωρείται πλέον πιθανή εξήγηση. Η γένεση του συμβόλου αγκυλωτών σταυρών αντιμετωπίζεται συχνά από κοινού με το σύμβολο του σταυρού γενικά, όπως η “ρόδα του ήλιου” της θρησκείας της εποχής του χαλκού.
Μια άλλη εξήγηση προτείνεται από τον Καρλ Σαγκάν στο βιβλίο του με τίτλο “Ο Κομήτης”. Ο Σαγκάν αναπαράγει ένα αρχαίο κινεζικό χειρόγραφο (το μετάξινο βιβλίο) που παρουσιάζει ποικιλίες ουρών κομητών: οι περισσότερες είναι παραλλαγές της απλής ουράς κομητών, αλλά στην τελευταία απεικόνιση ο πυρήνας του κομήτη έχει τέσσερα πύρινα σκέλη, που θυμίζουν αγκυλωτό σταυρό. Ο Σαγκάν προτείνει ότι στην αρχαιότητα ένας κομήτης μπορεί να είχε πλησιάσει τόσο κοντά στη γη που οι άνθρωποι είδαν πύρινους πίδακες από αέριο να ρέουν από το κέντρο, και με την κλίση από την περιστροφή του κομήτη, σχημάτιζε μια μορφή του συμβόλου που έγινε ορατό σε όλα τα μέρη του κόσμου.
Την πιο πρόωρη αλλά και συχνή χρήση των μοτίβων αγκυλωτού σταυρού στην αρχαιότητα βρίσκουμε στην νεολιθική εποχή, αν και υπάρχει ένα μοναδικό παλαιολιθικό χειροποίητο αντικείμενο που περιέχει αυτό το σύμβολο. Το σύμβολο βρέθηκε σε διάφορες ανασκαφές στην επαρχία του Κουζεστάν του Ιράν και ως τμήμα του “χειρογράφου Vinca” της νεολιθικής Ευρώπης της 5ης χιλιετίας π.κ.ε. Στη πρώιμη εποχή του χαλκού, εμφανίζεται στην αγγειοπλαστική που βρίσκεται στο Sintashta της Ρωσίας. Άλλα παρόμοια σύμβολα εμφανίστηκαν επίσης την εποχή του χαλκού και του σιδήρου σε σχέδια του βόρειου Καύκασου (στον πολιτισμός Koban), και του Αζερμπαϊτζάν, καθώς επίσης και των Σκυθών και Σαρματών. Σε όλους αυτούς τους πολιτισμούς, το σύμβολο του αγκυλωτού σταυρού δεν εμφανίζεται να καταλαμβάνει οποιαδήποτε χαρακτηρισμένη θέση ή σημασία, αλλά εμφανίζεται ως μόνο μια μορφή μιας σειράς παρόμοιων συμβόλων ποικίλης πολυπλοκότητας.
Έχουν βρεθεί πάρα πολλά δείγματα χρήσης της σβάστικας σε αντικείμενα αρχαίας ελληνο-ρωμαϊκής τέχνης, όπως σε ρούχα, αγκράφες, πανοπλίες, αγγεία, αλλά και σε ακολουθίες Μαιάνδρων. Στους αρχαίους Έλληνες το σύμβολο ήταν πιο γνωστό ως Γαμμάδιον. Οι αρχαίοι Γερμανικοί λαοί χρησιμοποιούσαν το ίδιο σύμβολο αποκαλώντας το Φύλφοτ, και λεγόταν ότι συμβόλιζε το σφυρί του θεού Θωρ, και ίσως και τον Ηλιακό Τροχό, που είναι με τη σειρά του αρχαίο προ-χριστιανικό σύμβολο που απαντάται σε όλη την Ευρώπη.
Το σύμβολο της σβάστικας απαντάται και στις προ-χριστιανικές Σλαβικές παραδόσεις, ήταν αφιερωμένο στον θεό Σβαρόγ (Ουκρανικά: Сварог) και λεγόταν Κολοβράτ (Σλοβένικα, Κροατικά, Βοσνιακά: kolovrat, Πολωνικά: kołowrót, Ρώσικα, Σερβικά και Ουκρανικά: коловрат). Στην πρώιμη μεσαιωνική Ευρώπη η χρήση της σβάστικας για διακόσμηση ήταν πιο συχνή στις Σλαβικές φυλές. Παρουσιάζεται αρχικά σε Υποδουνάβιες περιοχές (Βλαχία και Μολδαβία), όπου οι Σλάβοι είχαν επαφές με τους Σαρμάτες. Για τους Σλάβους το σύμβολο αντιπροσώπευε τη δύναμη του Ήλιου και της φωτιάς, και αποκαλούνταν “Τροχός του Σβαρόγ” και χρησιμοποιούνταν τόσο για διακόσμηση, όσο και για θρησκευτικές τελετές.
Στους αρχαίους Φίννους είχε παρατηρηθεί το σύμβολο σε τελετουργικά τύμπανα των Σάμι σαμανών πολύ πριν εγκαθιδρυθεί ο Χριστιανισμός. Χρησιμοποιείται ακόμα στη Φινλανδία σαν διακοσμητικό αλλά και σύμβολο της Φινλανδικής Πολεμικής Αεροπορίας, και ονομάζεται Τουρσαανσύνταν ή Μουρσουνσύνταν. Ένα σχετικό σύμβολο που παρουσιάζεται στην Αρχαία Ελλάδα αλλά και σε όλη την Ευρώπη της Εποχής του Ορείχαλκου είναι και το Τρίσκελον.

 

Ο αγκυλωτός σταυρός είναι συχνό μοτίβο σχεδίου στην σύγχρονη αρχιτεκτονική και σε έργα τέχνης στην Ινδία καθώς επίσης και στην αρχαία δυτική αρχιτεκτονική, αφού τον συναντάμε συχνά σε μωσαϊκά, ανάγλυφα, και άλλα έργα τέχνης σε όλο τον αρχαίο κόσμο. Η αρχαία ελληνική αρχιτεκτονική και τα σχέδια ιματισμού είναι συχνά διακοσμημένα με το επαναλαμβανόμενο μοτίβο του αγκυλωτού σταυρού συχνά συνδυασμένο και με μαιάνδρους. Τα σχετικά σύμβολα στην κλασσική δυτική αρχιτεκτονική περιλαμβάνουν το σταυρό, το τρίποδο, ή το τρισκελές και την στρογγυλεμένη σβάστικα. Στην κινεζική, κορεατική, και ιαπωνική τέχνη, ο αγκυλωτός σταυρός βρίσκεται συχνά ως τμήμα ενός σχεδίου επανάληψης.

Ένα κοινό σχέδιο, αποκαλούμενο sayagata στα ιαπωνικά, περιλαμβάνει αριστερά και δεξιά αγκυλωτούς σταυρούς που είναι συνδεδεμένοι από γραμμές. Το σύμβολο αγκυλωτών σταυρών βρέθηκε σε πολλά από τα ερείπια της αρχαίας Τροίας και σε μερικά από τα μωσαϊκά στην Πομπηία. Στην αρχαία Ελληνική τέχνη και την αρχιτεκτονική, καθώς και στην Ρομανική και Γοτθική τέχνη της δύσης, οι απομονωμένοι αγκυλωτοί σταυροί είναι σχετικά σπάνιοι, και ο αγκυλωτός σταυρός βρίσκεται συχνότερα ως επαναλαμβανόμενο στοιχείο σε μωσαϊκά και σε πεζούλια. Ο αγκυλωτός σταυρός αντιπροσώπευσε συχνά τη διαρκή κίνηση, [τα πάντα ρει] που απεικονίζει το σχέδιο ενός περιστρεφόμενου ανεμόμυλου ή νερόμυλου. Ένας μαίανδρος με συνδεδεμένους αγκυλωτούς σταυρούς αποτελεί τη μεγάλη ζώνη που περιβάλλει το Ara Pacis. Ένα σχέδιο από γραναζωτούς αγκυλωτούς σταυρούς είναι ένα από διάφορα μωσαϊκά στο πάτωμα του καθεδρικού ναού της Αμιάν στην Γαλλία.

Μπορντούρες με συνδεδεμένους αγκυλωτούς σταυρούς ήταν ένα συνηθισμένο αρχιτεκτονικό μοτίβο στην αρχαία Ρώμη, και συναντάται ακόμα και σε πιο πρόσφατα κτήρια ως νεοκλασικό στοιχείο. Σύνορα αγκυλωτών σταυρών είναι μια μορφή μαιάνδρου. Αγκυλωτοί σταυροί έχουν βρεθεί επίσης στην αγγειοπλαστική σε αρχαιολογικές ανασκαφές στην περιοχή του αρχαίου Kush. Αγκυλωτοί σταυροί βρέθηκαν και στην αγγειοπλαστική στους ναούς Gebel Barkal καθώς επίσης και σε ανασκαφές στους λαούς της ομάδας Χ.

 

Η Laguna Bridge στην Yuma της Αριζόνας που χτίστηκε το 1905 από το αμερικάνικο Reclamation Department είναι διακοσμημένη με αγκυλωτούς σταυρούς. Αμερικάνικοι λιθογράφοι του 1900 συνήθιζαν να τυπώνουν στο χαρτί μια κορνίζα από αγκυλωτούς σταυρούς και δημιούργησαν έντονο θέμα συζήτησης το 1937 όταν εμφανίστηκαν σε δείγματα εκλογικών ψηφοδελτίων στο Passaic του Νιου Τζέρσεϋ. Ο λιθογράφος αποκρίθηκε ότι «έχει χρησιμοποιήσει τα εμβλήματα αγκυλωτών σταυρών για κορνίζα σε ψηφοδέλτια πολύ πριν ο κόσμος μάθει τον Χίτλερ». Ακόμα και διακοσμητικά πήλινα κεραμίδια με αγκυλωτούς σταυρούς έχουν βρεθεί σε πολλά μέρη του κόσμου συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών στις αρχές του 20ού αιώνα.

 

Η Σβάστικα στον Ινδουισμό

Η σβάστικα έχει βρεθεί σε όλους τους ινδουιστικούς ναούς, σε πινακίδες, βωμούς, εικονογραφίες στην Ινδία και το Νεπάλ, μέρη στα οποία παραμένει ακόμη πολύ δημοφιλές. Ιδιαίτερη είναι η εμφάνισή της στην εικονογράφηση του θεού Γκανέσα, θεός ιχνηλάτης, προστάτης της σοφίας και των σταυροδρομιών. Θεωρείται το δεύτερο πιο ιερό σύμβολο, μετά το Om. Στον Ινδουισμό και τα δύο σύμβολα αντιπροσωπεύουν τις δύο μορφές του δημιουργού Θεού Βράχμα. Η αριστερόστροφη σβάστικα συμβολίζει την εξέλιξη του Σύμπαντος (Pravritti), η δεξιόστροφη συμβολίζει την καταστροφή του κόσμου (Nivritti). Η δεξιόστροφη όμως σβάστικα δεν αποτελεί σύμβολο που εκφράζει το κακό, όπως έχει επιβληθεί στις σημερινές αντιλήψεις. Αντίθετα αντανακλά δύο βασικά εξελικτικά χαρακτηριστικά της πορείας του Σύμπαντος, τη νύχτα και τη φθορά.

H σβάστικα με την έννοια της ευδαιμονίας (svastika) συναντάται για πρώτη φορά στα δύο μεγάλα ινδικά έπη Ramayana και Mahabharata, όπου και συνδέεται όχι μόνο με την έννοια της ευτυχίας, αλλά και με την έννοια της ευδαιμονίας, καλοτυχίας και το Θεό Βραχμά, όπως επίσης και με την έννοια της μετενσάρκωσης (samsara). Έχει χρησιμοποιηθεί επίσης ως σηματοδότηση των τεσσάρων οριζόντων της γης. Η χρήση της ως σύμβολο του Ήλιου παρατηρείται πρώτη φορά από την αναπαράστασή του Σούργια, θεός του Ήλιου.

Θεωρείται εξαιρετικά ιερό και ευοίωνο από όλους τους Ινδουιστές και χρησιμοποιείται ανελλιπώς στη διακόσμηση κάθε είδους αντικειμένου που σχετίζεται με τον ινδουιστικό πολιτισμό Χρησιμοποιείται σε όλα τα ινδουιστικά μάντρα και ιερά σχέδια. Σε κάθε υποτμήμα της Ινδίας παρατηρείται σε πλευρές ναών, πάνω σε θρησκευτικά έγγραφα.

 

Η Σβάστικα στον Βουδισμό

Βουδισμός: Στη θρησκεία αυτή η σβάστικα, οποιασδήποτε κατεύθυνσης, εμφανίζεται στο στήθος ορισμένων αγαλμάτων του Βούδα συμβολίζοντας την ιερή καρδιά του. Επίσης, στον γλυπτικό τομέα, είναι συχνά χαραγμένη και στα πέλματα του φιλοσόφου. Η σβάστικα που χρησιμοποιείται στη βουδιστική τέχνη και στα βουδιστικά χειρόγραφα είναι γνωστή στα ιαπωνικά ως manji. Αντιπροσωπεύει τη Dharma (Διδασκαλία της Αλήθειας και της Δικαιοσύνης που προσέφερε ο Βούδας), την οικουμενική αρμονία και την ισορροπία των αντιθέτων.

Η αριστερόστροφη σβάστικα (omote manji) αντιπροσωπεύει την αγάπη και την ευσπλαχνία.

Η δεξιόστροφη (ura manji) αντιπροσωπεύει τη δύναμη και την εξυπνάδα.

Στο βουδισμό μάλιστα παρουσιάζεται και σε διαφορετικούς χρωματισμούς και αναλόγως συμβολίζει και κάτι διαφορετικό. Πιο συγκεκριμένα:

Μπλε – συμβολίζει τις άπειρες ουράνιες αρετές
Κόκκινη – συμβολίζει τις άπειρες ιερές αρετές της καρδιάς του Βούδα
Κίτρινη – συμβολίζει την άπειρη ευημερία
Πράσινη – συμβολίζει τις άπειρες ικανότητες στη γεωργία

Λόγω του συσχετισμού της με τη δεξιόστροφη ναζιστική σβάστικα, οι βουδιστικές σβάστικες από τα μέσα του 20ου αιώνα είναι κυρίως αριστερόστροφες.

 

Τσαϊνισμός: Στον Τσαϊνισμό, μία ασκητική παράδοση της Ινδίας, η σβάστικα είναι το μοναδικό ιερό σύμβολο. Η θρησκεία αυτή δε κάνει καθόλου χρήση του Ομ, αλλά αντιθέτως δίνει μεγαλύτερη βαρύτητα στη σβάστικα απ’ ότι οι Ινδουιστές. Είναι το σύμβολο του εβδόμου Jina, του αγίου Tirthankara Suparsva. Αντιπροσωπεύει τη Θεία Δύναμη και με τους τέσσερις βραχίονες παρουσιάζει τις τέσσερις μορφές μετενσάρκωσης: πρωτοπλασματική ζωή, ζωική/φυτική, ανθρώπινη και ουράνια. Όλοι οι τσαϊνιστικοί βωμοί και ιερά βιβλία πρέπει να περιέχουν αυτό το σύμβολο. Όλες οι τελετές αρχίζουν και τελειώνουν με τον πολλαπλό σχεδιασμό του συμβόλου με ρύζι γύρω από το ιερό.

 

Κίνα: Η σβάστικα θα φτάσει και στην Κίνα, όπου θα γίνει γνωστή με την ονομασία wanji όπου και συμβολίζει ό,τι συμβολίζει και το γιν γιανγκ, ανάλογα με τη φορά της. Δηλαδή η δεξιόστροφη σβάστικα ταυτίζεται με το γιανγκ, που συμβολίζει το φωτεινό, το ενεργό, το θετικό, και η αριστερόστροφη με το γιν, που συμβολίζει το σκοτεινό, το παθητικό, το αρνητικό.

 

Αμερική: Ακόμη και στην Αμερική είχαμε την εμφάνιση της σβάστικας σε νεότερες εποχές. Η χρήση της έγινε από κάποιες ινδιάνικες φυλές, όπως στους Ναβάχος για τις θεραπευτικές τους τελετές και στους Χόπι ως σύμβολο των περιπλανώμενων φυλών τους. Με το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο όμως έπαψε η χρήση της σβάστικας για να μη γίνει κάποιος συσχετισμός με τους ναζιστές.

Αξιοσημείωτο είναι να αναφερθεί ότι ορισμένες χριστιανικές εκκλησίες σε ρωμαϊκές και γοτθικές περιοχές διακοσμούνται με το σύμβολο αυτό, μαζί με σχέδια της πρώιμης ρωμαϊκής τέχνης. Σβάστικες επιδεικνύονται και στο μωσαϊκό της Αγίας Σοφίας του Κίεβου της Ουκρανίας, η οποία χρονολογείται από το 12ο αιώνα. Εμφανίζονται επίσης και ως επαναλαμβανόμενα διακοσμητικά μοτίβα σε ένα τάφο στον Αγ. Αμβρόσιο στο Μιλάνο.

 

 

Η αλλαγή του νοήματος

Γύρω στο 1800, χώρες γύρω από την Γερμανία άρχιζαν να επεκτείνονται ακόμη περισσότερο και να δημιουργούν αυτοκρατορίες. Η Γερμανία δεν ήταν ακόμη ενιαίο κράτος μέχρι και το 1871. Μέχρι τότε η σβάστικα ήταν ιδιαίτερα θετικά αποδεκτή στην Ευρώπη σύμφωνα με την αρχαιολογική εργασία του Heinrich Schliemann, ο οποίος ανακάλυψε το σύμβολο στην περιοχή της αρχαίας Τροίας και το συσχέτισε με την αρχαία μετανάστευση των Ινδοευρωπαίων ανθρώπων (άρια φυλή). Έτσι οι Γερμανοί εθνικιστές επέλεξαν να κάνουν χρήση της σβάστικας, στα μέσα του 19ου αιώνα, εξαιτίας της σύνδεσής της με την Άρια φυλή για να δείξουν ότι υπάρχει μία μακρά και σπουδαία γερμανική ιστορία.

Στα τέλη του 19ου αιώνα μπορούσε κανείς να συναντήσει η σβάστικα σε γερμανικά εθνικιστικά περιοδικά και ήταν πλέον το επίσημο έμβλημα της γερμανικής γυμναστικής συνομοσπονδίας. Κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα υπήρξε ένα συνηθισμένο σύμβολο στη Γερμανία το οποίο αντιπροσώπευε το γερμανικό εθνικισμό και τη γερμανική έπαρση.

Ακόμη κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου παρατηρήθηκε πάνω σε επωμίδες μελών της 45ης αμερικανικής μεραρχίας και στις φιλανδικές αεροπορικές πολεμικές δυνάμεις. Μόνο μετά τη περίοδο των Ναζί απέκτησε μία δευτερεύουσα ερμηνεία. Οι Ναζί το πήραν από προγενέστερα γερμανικά εθνικιστικά κινήματα, για τα οποία η σβάστικα ήταν σύμβολο της «άριας» ταυτότητάς τους, μια ιδέα η οποία ταυτίστηκε από θεωρητικούς όπως ο Alfred Rosenberg.

 

Χίτλερ και Ναζί

Η Σβάστικα στο ΝαζισμόΤο 1920 ο Αδόλφος Χίτλερ αποφάσισε ότι η ναζιστική παράταξη είχε ανάγκη από το δικό της έμβλημα και τη δική της σημαία. Για τον Χίτλερ μία καινούργια σημαία έπρεπε να είναι «ένα σύμβολο της δικής τους πάλης» ως επίσης και «πολύ εντυπωσιακή όπως μία αφίσα»

Στις 7 Αυγούστου του 1920 στο κογκρέσο του Σαλτζμπεγρκ, η σημαία αυτή έγινε το επίσημο έμβλημα της Ναζιστικής ομάδας. Στο αυτοβιογραφικό του έργο Mein Kampf o Χίτλερ περίγραψε τη νέα σημαία των Ναζιστών: «Στο κόκκινο χρώμα βλέπουμε την κοινωνική, ιδανικό ενός κινήματος, στο λευκό χρώμα το εθνικιστικό ιδανικό, και στη σβάστικα βλέπουμε την αποστολή και το καθήκον του αγώνα για τη νίκη της Άριας Φυλής, και από το ίδιο έμβλημα το θρίαμβο της ιδέας ενός δημιουργικού κατορθώματος, το οποίο όπως ήταν έτσι θα είναι πάντα αντισημιτικό.” Εξαιτίας του συμβάντος αυτού, ότι δηλαδή η σβάστικα υπήρξε έμβλημα των Ναζιστών, σύντομα απέκτησε αρνητική σημασία, έγινε σύμβολο του μίσους, του αντισημιτισμού, της βίας, του θανάτου και της δολοφονίας.

 

Και τώρα τι κάνουμε;

Υπάρχει πλέον μεγάλη διαμάχη στη σημερινή ερμηνεία του συμβόλου. Για 3.000 έτη η σβάστικα ήταν σύμβολο της ευτυχισμένης ζωής και της καλής τύχης. Αλλά εξαιτίας των Ναζιστών παρερμηνεύτηκε και κατέληξε να συμβολίζει το θάνατο και το μίσος. Οι αντιφατικές αυτές ερμηνείες δημιουργούν προβλήματα στη σημερινή κοινωνία. Για του βουδιστές και τους Ινδουιστές είναι ένα σύμβολο εξαιρετικής ιερής πνευματικής σημασίας, του οποίου και η χρήση είναι συχνή. Ο Chirag Badlani μοιράζεται μια ιστορία σχετικά με κάποια περίοδο που πήγε να βγάλει κάποια φωτοαντίγραφα ορισμένων ινδουιστών θεοτήτων για το ναό του. Ενώ βρισκόταν στη σειρά για να πληρώσει για τις φωτοτυπίες, ορισμένοι από την ουρά παρατήρησαν ότι μία από τις φωτογραφίες περιείχε μία σβάστικα. Τα ηλίθια ανθρώπινα ζώα, τον αποκάλεσαν Ναζιστή.

Δυστυχώς οι Ναζί ήταν τόσο δραστικοί στη χρήση που έκαναν με το σύμβολο αυτό, ώστε πολλοί να μη γνωρίζουν καμιά άλλη ερμηνεία του συμβόλου αυτού. Από το τέλος του Β Παγκοσμίου, οι παραδοσιακές χρήσεις της σβάστικας στον δυτικό κόσμο αποθαρρύνθηκαν με την βία από τους Εβραίους. Πολλοί αθώοι άνθρωποι ή παραγωγές καταδιώχθηκαν βάναυσα. Υπήρξαν πολλές προσπάθειες από ανθρώπους και ομάδες για το ξεστράβωμα των δυτικών ώστε να κοιτάξουν πιο πέρα από την πρόσφατη συσχέτιση του συμβόλου με τους Ναζί και να απευθυνθούν στην προϊστορική της προέλευση, αλλά αποδείχθηκαν άκαρπες, αφού ως γνωστόν οι Εβραίοι Σιωνιστές είναι πανίσχυροι. Όμως εμείς οι Ελληνες γνωρίζουμε και χρησιμοποιούμε την σβάστικα σαν σύμβολο ευδαιμονίας και καλοτυχίας ειδικά την αριστερόστροφη σε συνδυασμό με την δεξιόστροφη.

Έλληνες Φιλόσοφοι vs Θεοκρατία

Οι Αρχαίοι Έλληνες Φιλόσοφοι και το Ελληνικό θεοκρατικό, συντηρητικό κατεστημένο στην Αρχαιότητα.

Αρχαίοι Έλληνες Δια-στοχαστές, Δια-νοούμενοι, Επιστήμονες και Φιλόσοφοι με απειράριθμες ιδέες κι επιστημονικές ανακαλύψεις που αρκετές από αυτές, έφτασαν μέσα από τα βιβλία τους στο σήμερα, ενώ πολλαπλάσιες αυτών τις έκαψαν οι επελάσεις των βαρβάρων, με προεξέχοντες τον Αλέξανδρο τον Μακεδόνα στην Περσέπολη, (ακόμη απορώ γιατί τον λένε Μέγα) Έλληνες και Ρωμαίους διώκτες της γνώσης, Βυζαντινούς χριστιανούς επισκόπους, στο πέρασμα των αιώνων, μαζί με βιβλιοθήκες γεμάτες με θησαυρούς Γνώσης και Σοφίας.
Οι μεγάλοι φιλόσοφοι δεν κινδύνευαν μόνο από τους μισαλλόδοξους κι εγωπαθείς άρχοντες κάθε εποχής, χριστιανούς ή μη, αλλά και από την θεούσα μάζα. Ο ζωάνθρωπος- μαζάνθρωπος, κάθε εποχής και χρόνου, είναι ο εκτελεστής, το χέρι, η δράση, η εφαρμογή των άψυχων αρχόντων κάθε συντηρητικού κατεστημένου. Έτσι οι Έλληνες Φιλόσοφοι, αυτοί οι μεγάλοι Νόες κινδύνευσαν, εξορίστηκαν, υπέφεραν, θανατώθηκαν από την ανθρωπομάζα, που ανάμεσα της ήταν καταδικασμένοι να ζήσουν.
Ο Ξενοφάνης εξορίστηκε, ο Πυθαγόρας έγινε σκλάβος στην Βαβυλώνα, δικάστηκε για αθεΐα και διαφθορά των νέων, αργότερα εξορίστηκε και οι οπαδοί του κάηκαν μέσα στην σχολή τους ζωντανοί, ο Ίππασος εκδιώχθηκε επειδή κοινοποίησε τα απόρρητα της Πυθαγόρειας σχολής και θανατώθηκε με πνιγμό από τους ιερείς και συμπολίτες του, ο Διογένης ο Απολλωνιάτης εκδιώχθηκε στην Αθήνα με την κατηγορία της αθεΐας.
Ο Φαληρεύς (Παρ. Διογ. Λαερτ. IX57) μας λέει ότι ο Διογένης κινδύνευσε να διωχθεί στην Αθήνα, διότι θεωρούσε τον αέρα αρχή του παντός, αυτός όμως ο αέρας ήταν πνευματική δύναμη κατ΄ αυτόν που τον ταύτιζε με τον Θεό (Diels. Frg. 51 B 5 – ει του περί φύσεως βλ. 51 Α 8).
Ο Ζήνωνας ο Ελεάτης καταδικάστηκε σε θάνατο από τον τύραννο της πατρίδας του, ο Σωκράτης καταδικάστηκε δια ασέβεια διότι κατά την κατηγορία δίδασκε νέες θεότητες στην πόλη της Αθήνας, ο Πλάτωνας αναγκάστηκε να φύγει από την Αθήνα μετά τον θάνατο του Σωκράτη εφόσον το κλίμα ήταν βαρύ ενώ πουλήθηκε και ως σκλάβος από τους Σπαρτιάτες,
Ο Φιλόλαος εκδιώχθηκε μαζί με άλλους Πυθαγόρειους της Μεγάλης Ελλάδας κατά τον διωγμό τους το 430 π.κ.ε.
Ο Ανάξαρχος ο Αβδηρίτης θανατώθηκε από τον Αλέξανδρο τον Μακεδόνα.
Ο Διογένης ο Κυνικός εξορίστηκε και πουλήθηκε ως δούλος.
Ο Σπεύσιππος χαρακτηρίστηκε άθεος, ο Αριστοτέλης έφυγε από την Αθήνα διότι κινδύνεψε να κατηγορηθεί για ασέβεια, ο Καλλισθένης ο Ολύνθιος θανατώθηκε από τον Αλέξανδρο ως συνωμότης, ο Μενέδημος ο Ερετριεύς εξορίστηκε ως ύποπτος για προδοσία, ο Αρίσταρχος ο Σάμιος κατηγορήθηκε για ασέβεια επειδή υποστήριξε το ηλιοκεντρικό σύστημα, ο Ηγησίας εκδιώχθηκε από την Αλεξάνδρεια διότι η διδασκαλία του είχε ολέθρια επίδραση στους νέους, ο Βίων ο Βορυσθενίτης πουλήθηκε ως σκλάβος …
Τι να πω για την Υπατία την Αλεξανδρινή που βασανίστηκε απάνθρωπα και δολοφονήθηκε από τον χριστιανό επίσκοπο Κύριλλο ή για τον Τζορντάνο Μπρούνο που έμεινε φυλακισμένος 7 χρόνια από την Ιερά εξέταση της εκκλησίας βασανίστηκε και στο τέλος κάηκε ζωντανός.

Ο Πλούταρχος σε μορφή διαλόγου με τον Λεύκιο λέει: Και ο Λεύκιος γελώντας είπε «μόνο πρόσεξε, αγαπητέ μου, μην μας μπλέξεις σε κατηγορία για ασέβεια, όπως νόμιζε ότι έπρεπε να κάνει ο Κλεάνθης [αυτός κατηγόρησε τον Αρίσταρχο για ασέβεια] για τον Αρίσταρχο τον Σάμιο, μηνύοντας αυτόν στους Έλληνες [Αθηναίους] για ασέβεια, επειδή νίκησε την εστία του κόσμου [την Γη], διδάσκοντας ότι η ουράνια σφαίρα μένει ακίνητη και ότι η Γη περιφέρεται σε λοξό κύκλο [την εκλειπτική] ενώ συγχρόνως περιφέρεται γύρω από τον άξονά της». Η κατηγορία του Κλεάνθη ήταν: «ὡς κινῶν τὴν τοῦ κόσμου ἑστίαν καὶ ταράσσων τὴν τῶν Ὀλυμπίων (θεῶν) ἠρεμίαν …»
Τέλος δεν έχουν οι διώξεις αυτών των μεγάλων Διανοιών, από τους μαριονέτες /μαζάνθρωπους, ή τους Επικυρίαρχους, είτε είναι αρχαίοι έλληνες παγανιστές του δωδεκάθεου, είτε νεότεροι χριστιανοί του δωδεκαποστολισμού, που πάνω στους δικούς τους στοχασμούς, στις δικές τους έρευνες και δράσεις, βασίστηκε όλη η σημερινή επιστήμη και πρόοδος. Αν υποθέσουμε πως σήμερα υπάρχει κάποια επιστήμη ή πρόοδος, με δεδομένο ότι οι μαζάνθρωποι / μαριονέτες εξακολουθητικά υπάρχουν, όπως και οι Επικυρίαρχοι που τους κινούν τα νήματα.
Οι Αρχαίοι Έλληνες, που δεν ήταν, ούτε και έδρασαν οι περισσότεροι στην Αρχαία Ελλάδα αλλά στις αποικίες αυτής, έδωσαν στην οικουμένη την φιλοσοφία, και απέρριψαν την επίσημη τότε θρησκεία και κάθε θρησκεία. Ο μεγάλος Ηράκλειτος λέει πως κάθε –ισμός είναι πάγος, όταν η ζωή είναι πυρ. Κάθε θρησκεία, κάθε –ισμος, κάθε πίστη είναι νεκρή και φτιαγμένη να δημιουργεί νεκρούς νόες. Λέγοντας θρησκεία, εννοώ ΚΑΘΕ ΘΡΗΣΚΕΙΑ, μη εξαιρουμένης της αρχαιοελληνικής, μια και αυτή θρησκεία ήταν κι όλοι οι φιλόσοφοι ήταν εναντίον κάθε πίστης. Η Φιλοσοφία είναι υπέρ της ΓΝΩΣΗΣ όχι υπέρ της πίστης. Η θρησκεία είναι υπέρ της πίστης γιατί κάθε Γνώση αυτόματα βγάζει τον Νου έξω από τα πλοκάμια της κυριαρχίας της.

Ο φιλόσοφος ΓΝΩΡΙΖΕΙ, ο πιστός ΠΙΣΤΕΥΕΙ, αυτά τα δύο είναι εκ διαμέτρου αντίθετα.

Όλα τα δόγματα και όλοι οι –ισμοί είναι περίσσεια ψυχρού, δηλ. είναι ακίνητα και άρα νεκρά. -ισμός είναι και ο Λογισμός. Μερικοί πολύ γνωστοί –ισμοί, που κρατούν νεκρό τον άνθρωπο, χριστιανισμός, ελληνισμός, πολιτισμός, λογισμός, πρωταθλητισμός, σκεπτικισμός, κρατισμός, υλισμός, νατουραλισμός, διαφωτισμός, μινιμαλισμός, φουτουρισμός, ιμπεριαλισμός, σουρεαλισμός, κυνισμός, μεταλλισμός, διαλογισμός, σαδισμός, ισλαμισμός, ταοϊσμός, βουδισμός, ρομαντισμός  και δεκάδες παγωμένα (ψυχρά) και άρα νεκρά συστήματα αποτελούν την ταφόπλακα της ανθρώπινης ψυχής. Για να μετατραπεί κάθε φιλοεπιβιωτική φιλοσοφική ιδέα, σε πίστη και πεποίθηση, απλά πέταξε την στο ανθρώπινο ζώο. Αυτοί που είπαν “Σκοτεινό” τον Ηράκλειτο είναι οι παγωμένοι, γιατί είναι αδύνατο για τον νεκρό πάγο να καταλάβει την ζεστασιά και την ροή της φλόγας.

Ο Ηράκλειτος που θεωρείται ως ένας από του πρωϊμότερους φιλοσόφους αναγνωρίζοντας την παγκοσμιότητα της αλλαγής και ανάπτυξης, διαμέσου εσωτερικών αντιφάσεων. Διαφώνησε με τους Θαλή, Αναξίμανδρο και Πυθαγόρα γύρω από τη φύση της τελικής ουσίας, αλλά αντί αυτής υποστήριζε ότι η φύση των πάντων αποτελεί την αλλαγή την ίδια. Χρησιμοποιεί το πυρ μεταφορικά παρά σαν λύση του υλικού μονισμού. Αυτό οδήγησε στη πεποίθηση ότι η αλλαγή είναι αληθής ενώ η σταθερότητα ψευδής.

 

Όταν λοιπόν μιλάμε, για το Αρχαίο Ελληνικό Μεγαλείο Στοχασμού και Σοφίας, εννοούμε το μεγαλείο των Αρχαίων Ελλήνων Φιλοσόφων κι όχι των αρχαίων Ελλήνων, έτσι γενικά κι αόριστα, σε καμία περίπτωση δεν αναφερόμαστε στο ανθρώπινο ζώο, που εξακολουθητικά είναι ζώο. Γιατί οι μαζάνθρωποι σε κάθε εποχή, σε κάθε θρησκεία, σε κάθε πίστη είναι ίδιοι και οι πράξεις τους γελοιωδώς επαναλαμβανόμενες. Είναι τα γνωστά υπάκουα πρόβατα που είτε βελάζουν υπέρ του Δία, είτε υπέρ του Γιαχβέ (αναφέρομαι στους Έλληνες) είναι το ίδιο.
Ουδεμία σχέση είχαν οι φιλόσοφοι με τους περισσότερους από τους συμπολίτες τους και με την ανθρώπινη μάζα, οι οποίοι βρίσκονταν σε χαμηλότατο ή μέτριο πνευματικό επίπεδο, δεν τους καταλάβαινε καθόλου, συχνά τους κορόιδευαν, τους χλεύαζαν, δεν τους αποδέχονταν, ή ακόμη και τους φοβούνταν ή ένιωθαν δέος μπροστά τους. Οι περισσότεροι φιλόσοφοι ήταν αντικοινωνικοί, μοναχικοί τύποι, που συναναστρέφονται μόνο τους ομοίους τους και τους μαθητές τους, έφτιαχναν δικές τους «σχολές» μακριά από τα αυτιά και τα μάτια των ηλιθίων μαζάνθρωπων.
Φυσικά, δεν θα πρέπει να ταυτίζονται με τον μέσο άνθρωπο της αρχαίας ελληνικής πραγματικότητας, που καμία απολύτως σχέση δεν είχε με αυτό τον εξαιρετικό τύπο ανθρώπων. Κάποιοι απ’ αυτούς δέχονταν να μισθωθούν για να διδάξουν κάποιους νέους των καλών οικογενειών, κι αυτό ήταν όλο. Η επιρροή τους στην κοινωνία, εκδηλώθηκε κυρίως στην ύστερη αρχαιότητα. Οι περισσότεροι φιλόσοφοι δεν ήταν Αθηναίοι, ούτε εξελίχθηκαν ως φιλόσοφοι εξαιτίας της ζωής τους στην Αθήνα. Η φιλοσοφία ούτε γεννήθηκε στην Αθήνα, ούτε πέθανε στην Αθήνα. Ήταν μερικές φορές περαστική από την Αθήνα, στο ταξίδι της προς την εξερεύνηση του γνωστού κόσμου. Οι περισσότεροι φιλόσοφοι ταξίδεψαν σε όλον τον αρχαίο κόσμο, συλλέγοντας τις γνώσεις τους από παντού, και επέστρεφαν για να διδάξουν τους Έλληνες με τα συμπεράσματα τους, τις γνώσεις και τις εμπνεύσεις που αποκόμισαν από τις έρευνες, τις θεωρίες και τις εξερευνήσεις τους.

Οι συντοπίτες τους σπανίως τους αναγνώριζαν ως σοφούς, κ έτσι αναγνωρίζονταν σε άλλους τόπους. Τότε, όπως και τώρα, κυβερνούσε στην Ελλάδα η μισαλλοδοξία. Οι περισσότεροι φιλόσοφοι δεν γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στο κυρίως σώμα της Ελλάδας, αλλά στη Μικρά Ασία, στην Ιωνία, στη «Μεγάλη Ελλάδα» και στις αποικίες, δηλ. στις παρυφές της. Οι περισσότεροι φιλόσοφοι κατέφευγαν στις αποικίες, επειδή τους κυνηγούσαν, προτιμούσαν τις κοινωνίες των νέων πολιτειών και αποικιών όπου άκμαζαν οι νέες ιδέες, κυρίως στην Κάτω Ιταλία, στη Σικελία, κλπ. Συνήθως δεν συμβάδιζαν με το αθηναϊκό ή το σπαρτιατικό κράτος.
Όλοι ανεξαιρέτως οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι ήταν άνθρωποι εκκεντρικοί, πολυσχιδείς και πολυμαθείς, παρεξηγημένοι μεγαλοφυΐες, απόλυτα πρωτοποριακοί και μεγάλοι επαναστάτες, στη θεωρία ή στην πράξη. Αν κυκλοφορούσαν σήμερα ανάμεσα μας, όλοι θα τους θεωρούσαν είτε τρελούς, είτε γραφικούς, είτε μυστηριώδες, είτε επικίνδυνους αιρετικούς, είτε ανατρεπτικούς, είτε τελείως ακατανόητους τύπους, μάγους, μυστικιστές, τρελούς επιστήμονες, ευφάνταστους συγγραφείς, ονειροπαρμένους και τελείως φευγάτους καλλιτέχνες. Κανένας δεν θα τους παραδεχόταν αν ήταν σύγχρονοι μας, όπως τους παραδέχονται τώρα που είναι αρχαίοι και κλασικοί.
Αναφέρονταν σε πολύ παράλογα πράγματα, είχαν τελείως παράδοξες ιδέες, απαράδεκτες για την εποχή τους (συχνά και για τη δική μας), οι περισσότεροι ήταν κοσμοπολίτες, εξόριστοι ή αυτοεξόριστοι, περιηγητές, παράξενοι διανοητές, ήταν εναντίον της κοινωνίας στη μορφή που ξέρουμε, της θρησκείας, των λαϊκών και των δημοφιλών πεποιθήσεων, πίστευαν σε ουτοπίες και σε δικές τους επινόησης κοινωνικά, πολιτικά και φιλοσοφικά συστήματα. Ήταν αληθινοί άνθρωποι, ενώ όλοι γύρω τους ήταν ανθρώπινα ζώα όπως είναι εξακολουθητικά μέχρι σήμερα. Δεν συνέθεσαν το έργο τους βάσει κάποιου επίσημου ελληνικού πολιτισμού ή επηρεασμένοι από το κύριο σώμα του, αλλά από προσωπική έμπνευση και έρευνα και εξερεύνηση, αμφισβήτηση και περιέργεια, ατομικό στοχασμό και μαθητεία μόνο δίπλα (η μελετώντας) σε προγενέστερους ομοίους τους.
Επίσης, πρέπει να επισημάνω ότι μιλώντας για τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, δεν μιλάμε για κανένα μεγάλο πλήθος ανθρώπων που στήριζε σε κάποια εποχή τον ελληνικό πολιτισμό, αλλά για καμιά εκατοσταριά ιδιαίτερα άτομα (για να μην πω πενηνταριά) στην πάροδο περίπου δέκα αιώνων, που έδρασαν μάλλον παρασιτικά ή πειρατικά. Πρόκειται για μια μυστική φιλοσοφική σκυταλοδρομία, μέσα από ατυχίες και αντιξοότητες, βάσανα, μαρτύρια και κόπους. Οι καρποί της μαζεύτηκαν δικαιωμένοι (φυσικά όχι όλοι) μόνο κατά την Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό, πολλούς αιώνες αργότερα.
Η ελληνική φιλοσοφία δεν υπήρχε πριν το 600 π.κ.ε. (έτσι τουλάχιστον μας λένε) και τελείωσε ανεπιστρεπτί γύρω στον 4ο αιώνα μ.κ.ε. αναμιγμένη με τη ρωμαϊκή φιλοσοφία. Αυτά ήταν τα χίλια χρόνια της φιλοσοφίας. Τα πάντα έχουν ειπωθεί από το 600 π.κ.ε. ως το 400 μ.κ.ε. χίλια χρόνια φιλοσοφίας ήταν αρκετά για την ανθρωπότητα. Τελικά η ανθρωπότητα απέρριψε όλες ανεξαιρέτως τις προτάσεις των φιλοσόφων. Γι’ αυτό δεν έχουν γίνει ακόμη όλοι οι άνθρωποι σοφοί και ο σοφός άνθρωπος συνεχίζει να είναι το πιο σπάνιο πράγμα στον πλανήτη.

Ένας άνθρωπος άσωτος δεν σώζεται με τίποτα
Ο Διογένης Λαέρτιος λέει ότι ο Ηράκλειτος καταλήφθηκε από μισανθρωπία, δεν ήθελε να ζει μαζί με τους ανθρώπους, κατέφυγε στα όρη και στα άγρια βουνά, όπου ζούσε ολομόναχος τρώγοντας ρίζες και βότανα.

Ο Εμπεδοκλής (495-435 π.κ.ε.) έλεγε θλιμμένος: «Από τέτοια ύψη, από τέτοια δόξα, ξέπεσα σ’ αυτή τη δυστυχισμένη γη, και συμφύρομαι μ’ αυτά τα χυδαία δίποδα».

Ο Εμπεδοκλής έλεγε: «εγώ όσα πράγματα γνωρίζω, το πλήθος τα αποδοκιμάζει κι όσα το πλήθος επιδοκιμάζει, εγώ δεν τα γνωρίζω καθόλου»
Παρ’ όλο που είναι άγνωστο στους περισσότερους τον 5ο αι. π.κ.ε. ψηφίστηκε στην Αρχαία Αθήνα από τους μαζάνθρωπους κατά εκείνων (φιλοσόφων) που «τὰ θεῖα μὴ νομίζειν καὶ λόγους περὶ τῶν ματαρσίων (οὐρανίων) διδάσκειν». Βάσει αυτού του νόμου κι όχι αυθαίρετα ή παράνομα, καταδικάστηκαν οι φιλόσοφοι και ο Σωκράτης.  Οι φιλόσοφοι λοιδορούσαν χλεύαζαν και κορόιδευαν την «Πίστη» του μαζάνθρωπου, μας έδωσαν την πανέμορφη φιλοσοφία τους, αλλά απέρριψαν την Θρησκεία σε κάθε τις μορφή, όμως μέχρι σήμερα τα Ελληνικά ανθρώπινα ζώα πιστεύουν στον Εβραίο Χριστό, τρώνε το αίμα και την σάρκα του κάθε τρείς και λίγο σε μαγγανευτικές τελετές. Ένας άνθρωπος άσωτος δεν σώζεται με τίποτα.
Εδώ υπάρχει ένα μικρό αφιέρωμα, μια στάλα Σοφίας, από το ωκεάνιο μεγαλείο Δια-Στοχασμού και Δράσης των Ελλήνων φιλοσόφων σχετικά με τον κόσμο και τα πλάσματα της ζωής μέσα σε αυτόν. Ερέθισμα θεωρώ, για περεταίρω έρευνα και μελέτη. Προτείνω να αναζητήσεις το βιβλίο του Παντελή Γιαννουλάκη “Οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι και το αρχαίο ελληνικό κατεστημένο” Προτείνω έντονα, να κατεβάσεις όσα άρθρα του terrapapers.com σου είναι χρήσιμα γιατί με τους νοσηρούς μαζάνθρωπους ίσως πάψουμε να υπάρχουμε από δημόσια συχνότητα, αλλά όπως και να ‘χει θα συνεχίσουμε να επικοινωνούμε με τον γνωστό τρόπο. Επίσης είναι πιό επιτακτικό από ποτέ, ν’ αρχίσεις να μελετάς τους Αρχαίους Ελληνες Φιλόσοφους όσο ακόμη υπάρχουν σε βιβλία. Εκδόσεις Ζητρος και Θυραθεν και άλλες σοβαρές εκδόσεις, ψάξε και σε παλαιοβιβλιοπωλεία. Αλλά και όλα τα υπόλοιπα που έχουμε ήδη στην βιβλιοθήκη μας. Πρόσεχε όχι να διαβάσεις, αλλά να ΜΕΛΕΤΗΣΕΙΣ και ν’ ΑΠΟΣΤΗΘΙΣΗΣ, γιατί σε λίγο καιρό η έννοια ΕΛΛΑΔΑ θα είναι μυθολογική όπως είναι η Ατλαντίδα, η ΜΟΥ και οι Τολτέκοι!!! Αλλωστε ήδη τα Ελληνικά Αρχαία, ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Ενωση κι όχι στην Ελλάδα άρα τα αλλοιώνει κατά το δοκούν. Άλλωστε χρειάζονται εσπευσμένα την Γκρίζα Φυλή άρα δεν μπορεί να γυρνάει ανεξέλικτος ο Ηράκλειτος.

ΟΜΗΡΟΣ, αφηγείται τη δράση βασιλιάδων και ηρώων, παραδίδοντας γιγαντιαία νοήματα αρίστου τὲ καὶ κραταιοῦ βίου.

ΗΣΙΟΔΟΣ, γράφει για γεωργούς και βοσκούς. Περιγράφει τη Θεογονία και τη δημιουργία του Κόσμου. Οι περιγραφές του (Τιτανομαχία, Γιγαντομαχία κλπ) κρύβουν πολλούς συμβολισμούς σχετικά με τη δημιουργία του κόσμου και τις γεωλογικές ανακατατάξεις που ακολούθησαν. [αναζήτησε το άρθρο “terra papers η Αλήθεια είναι Ολοφάνερη”.

ΘΑΛΗΣ ο Μηλίσιος, αναζητούσε την προέλευση και την ουσία του κόσμου. Ανέφερε πως ἡ ὕλη δημιούργησε τὴ γῆ, ἀέρα, φωτιὰ και έτσι σχηματίσθηκε ὁ κόσμος.

ΑΝΑΞΙΜΑΝΔΡΟΣ, μαθητής του Θαλή. Πίστευε πώς τα πράγματα γεννήθηκαν από το άπειρο και πώς όταν καταστρέφει κάτι, ξαναγυρνά σ’ εκείνο ἀπ’ το οποίο προήλθε. Ἔτσι ὁ κόσμος παραμένει αναλλοίωτος και υπάρχουν στο Διάστημα άπειροι κόσμοι που διαδέχονται ὁ ένας τον άλλον. Εκατοντάδες χρόνια πριν τον Λαβουαζιὲ καὶ τὴν θεωρία τῆς «ἀφθαρσίας τῆς ὕλης» !

ΑΝΑΞΙΜΕΝΗΣ,  μαθητής του Αναξίμανδρου. Συμφωνεί με το δάσκαλό του για τη θέση της γης στο Διάστημα. Επιπλέον πιστεύει πως η γη είναι απεριόριστη, επίπεδη και αιωρείται στο διάστημα, όπως και τα άλλα άστρα. Προσέξτε! «και αιωρείται στο διάστημα, όπως και τα άλλα άστρα».

ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ, θεωρεί πώς όλα τα πράγματα είναι σε αδιάκοπη κίνηση, ροή και εξέλιξη, σε ένα συνεχές γίγνεσθαι «τὰ πάντα ρεῖ». Δίνει προτεραιότητα στο στοιχείο της φωτιάς. Τον κόσμο, δεν τον έφτιαξε κανένας Θεός. Περίσσεια θερμότητας σημαίνει περίσσεια κινήσεως και συνειδήσεως. Περίσσεια ψυχρού, σημαίνει ακινησία και νέκρα. Σήμερα είναι τόσο ανίκανοι να κατανοήσουν τον Ηράκλειτο που εν τη ηλιθιότητα τους τον αποκαλούν “Σκοτεινό”

ΞΕΝΟΦΑΝΗΣ, Ὁ Θεός δε μοιάζει στους θνητούς, ούτε στη μορφή, ούτε στη σκέψη. Ὁ Θεός είναι ένας, αιώνιος, αμετάβλητος, άυλος και αθέατος. Έξω από κάθε Δημιουργία. Προσέξτε αυτό το “Έξω από κάθε Δημιουργία”

ΠΑΡΜΕΝΙΔΗΣ, Έλεγε πώς το μόνο πραγματικά αληθινό που υπάρχει είναι ὁ Θεός και κατά συνέπεια εμείς και όλα γύρω μας είναι μία παραίσθηση που νομίζουμε πώς είναι πραγματικά. Αν μπορούσαμε να σταθούμε μπροστά στο Θεό και τη δόξα του, τα «φαντάσματα» αυτά θα εξαφανίζονταν. Μιλάει κι αυτός για τον Θεό ΕΞΩ από τις δημιουργίες και όχι για τους δεκάδες θεούς που λατρεύονται σε κάθε εποχή.

ΖΗΝΩΝ, διετύπωσε μία σειρά θέσεων υπεράσπισης του Παρμενίδη. Ὁ τρόπος που ανέπτυξε τις θέσεις αυτές στάθηκε ἡ αιτία να θεωρηθεί ως ὁ θεμελιωτής της διαλεκτικής.

ΜΕΛΙΣΣΟΣ, οπαδός του Παρμενίδη, πίστευε πώς οι αισθήσεις μας απατούν. Πράγματι, δεν μπορούμε να δούμε ολόκληρο το φάσμα του φωτός ! βλέπουμε ανάμεσα στο Ιώδες και το Ερυθρό, ενώ, πέρα από αυτά, όχι, όμως υπάρχει κόσμος και όντα, πέρα από αυτό που είμαστε ικανοί να δούμε.

ΕΠΙΧΑΡΜΟΣ, προσπάθησε να συμβιβάσει τις ιδέες του Ἠράκλειτου με αυτὲς του Ξενοφάνη.

ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ “οἱ ἀριθμοὶ καὶ τὸ κενὸ ἀποτελοῦν τὴν ἀρχὴ τοῦ κόσμου” Σήμερα απλώς αναμασούν τον Πυθαγόρα κι απειροελάχιστοι τον κατανοούν.

ΕΜΠΕΔΟΚΛΗΣ, εξηγεί την κίνηση των πλανητών καθώς και την αιτία έκλειψης του ηλίου. Συμπεραίνει πώς χρειάζεται κάποιος χρόνος για να μεταδοθεί το φως στο Διάστημα, τον οποίο δε μπορούμε να υπολογίσουμε εξ αιτίας της μεγάλης ταχύτητας του φωτός (!) πιστεύει ακόμα πώς τα φυτά εμφανίστηκαν στη γη πρώτα από τα ζώα και πώς ζώα και φυτά διαμορφώθηκαν εξελικτικά σε διάφορα είδη.

ΑΝΑΞΑΓΟΡΑΣ, δίδασκε πώς ὁ Ἥλιος είναι μία διάπυρη πέτρα μεγαλύτερη και από την Πελοπόννησο. Πίστευε πώς ὁ κόσμος μπορεί να διαιρείται συνεχώς σε άπειρα κομμάτια. Θεωρία διάσπασης του ατόμου, 464 χρόνια π.κ.χ. Δάσκαλος του Περικλή.

ΛΕΥΚΙΠΠΟΣ, δάσκαλος του Δημόκριτου. Ὁ κόσμος, γι’ αυτόν, αποτελείται από αιώνια, συμπαγή και ποιοτικώς όμοια άτομα που κινούνται σε ένα κενό χώρο. Τα αντικείμενα έχουν διαφορετική μορφή μεταξύ τους γιατί τα άτομα τους έχουν διαφορετική σύνθεση.

ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ, αναγνωρίζει την αμεταβλητότητα και αιωνιότητα της ύλης λέγοντας πως «τίποτα δὲ γεννιέται ἀπὸ τὸ τίποτα καὶ τίποτα δὲν μεταβάλλεται σὲ τίποτα». Υποστηρίζει τη θεωρία του δασκάλου του για το «άτομον».

ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ, συμπατριώτης του Δημοκρίτου από τα Ἄβδηρα της Θράκης. Στήριζε τις θεωρίες του στον Παρμενίδη και τον Ζήνων. Πίστευε πώς το μόνο πραγματικό εἶναι τὸ Ἀνώτερο Ὂν καὶ πὼς όλα τα άλλα είναι πλάσματα της φαντασίας μας. Εδώ μιλάει για ένα Ον έξω από τις δημιουργίες. Όταν του ζήτησαν να τοποθετηθεί σχετικά με την ύπαρξη των θεών, είπε «Για τους θεούς δεν μπορώ να γνωρίζω τίποτα, ούτε ότι υπάρχουν, ούτε ότι δεν υπάρχουν, ούτε τι λογής μορφή έχουν. Γιατί είναι πολλά τα όσα εμποδίζουν να γνωρίζουμε. Από τη μία το άδηλο του ζητήματος και από την άλλη η συντομία της ανθρώπινης ζωής» (Diels-Kranz 80 Β4).

ΓΟΡΓΙΑΣ, μαθητής του Εμπεδοκλέους που υποστήριξε τις απόψεις του δασκάλου του.

ΠΡΟΔΙΚΟΣ, ασχολήθηκε με την ηθική και έγραψε το μύθο του Ηρακλή που διαλέγει το δρόμο. Οι σοφιστές υποστήριζαν πώς έπρεπε κατ’ αρχάς νὰ γνωρίσουμε τη διάνοιά μας και το μηχανισμό της.

ΛΥΚΟΦΡΩΝ και ΑΛΤΑΔΗΜΑΣ, ανήκουν στους νεώτερους σοφιστὲς ποὺ απέρριπταν την αναγκαιότητα των κοινωνικών τάξεων, θεωρώντας πως ἡ φύση δὲν ἔπλασε κανέναν σκλάβο καὶ πὼς οἱ ἄνθρωποι γεννιοῦνται ἐλεύθεροι. 22 αἰῶνες πρὶν τοὺς Εὐρωπαίους Διαφωτιστές.

ΑΣΥΜΑΧΟΣ, μίλησε για τη σχετικότητα των κοινωνικών και ηθικών κανόνων και θεωρούσε πως το δίκαιο εκφράζει το συμφέρον του δυνατότερου. Θεωρούσε πώς οι νόμοι είναι αντίστοιχοί του πολιτεύματος από το οποίο εκπορεύονται.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ, πολέμιος των σοφιστών. Ιδεαλιστής, πολέμιος του υλισμού. Θεωρούσε απαραίτητη την αναγκαιότητα πειθαρχίας προς τους νόμους και τη συνεχή αυτοβελτίωση.

ΠΛΑΤΩΝ, μαθητής του Σωκράτη. Θεωρεί, πώς για κάθε τί που υπάρχει στη γη υπάρχει στον ουρανό το ιδανικό πρότυπό του, το «καλούπι» του. Πίσω από τον κόσμο των αισθήσεων υπάρχει ένας ιδεατός άλλος κόσμος. Πώς ἡ αθάνατη ψυχή του κάθε ανθρώπου ζει ανάμεσα στα «τέλεια» πρότυπα, ενώ τα φθαρτά σώματά μας ανάμεσα σε ατελείς «σκιές» των προτύπων. Διατύπωσε την πρώτη ΟΥΤΟΠΙΚΗ, άποψη για μία κοινωνία που σήμερα θα την χαρακτηρίζαμε ως «κοινωνία των Αρίστων». Ήταν κάθετα αντίθετος με κάθε έννοια περί δημοκρατίας και όπως φαίνεται από τα χάλια της δημοκρατίας που βιώνουμε, ο μεγάλος φιλόσοφος είχε δίκιο.

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, θεμελιώνει τη Λογική και βάζει σε τάξη τις ανθρώπινες ιδέες. Μελετά τη φύση σε όλες της τις εκφάνσεις και συγγράφει 170 έργα από τα οποία διασώθηκαν μόνο τα 47. Είναι ο πρώτος Ευρωπαίος φιλόσοφος. Οι απόψεις του μαζί με τα λάθη του, διαποτίζουν απόλυτα την ευρωπαϊκή σκέψη ως και τον 18ο αιώνα. Τον Αριστοτέλη έκλεψε ο Καρτέσιος.

Οι δέκα πιο παράξενοι πλανήτες στο διάστημα

Tα τελευταία χρόνια γίνονται προσπάθειες από αστροφυσικούς και αστρονόμους για να εντοπιστούν πλανήτες πέρα από το ηλιακό μας σύστημα.

Μέχρι πριν λίγο καιρό, αυτό ήταν αδύνατο, καθώς το φως των άστρων (τα οποία είναι ήλιοι, σχεδόν σαν τον δικό μας) ήταν πολύ πιο δυνατό σε σχέση με το χρώμα που εξέπεμπαν οι πλανήτες. Με λίγα λόγια, όταν ένα ουράνιο σώμα – όπως ένας πλανήτης – όταν κουνιέται μπροστά και πίσω σε σχέση με ένα την γη, το φως που ακτινοβολεί αλλάζει χρώμα, ανάλογα με τον αν πηγαίνει μπροστά ή πίσω.

Αυτή η αλλαγή εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά του πλανήτη, για παράδειγμα από το πόσο γρήγορα κινείται σε σχέση με εμάς, τι χρώματα εκπέμπει, από τι χημικά στοιχεία αποτελείται και άλλα. Η αλλαγή στο χρώμα, είναι πολλές φορές ανεπαίσθητη, αλλά και η ένταση του είναι πολύ μικρή. Όμως, με την σύγχρονη τεχνολογία είναι δυνατός εντοπισμός τέτοιας κλίμακας αλλαγών.
Με τον εντοπισμό εξωπλανητών, οι επιστήμονες είναι σε θέση να μάθουν περισσότερα για την δημιουργία των ηλιακών συστημάτων, πλανητών και των άστρων που τους φιλοξενεί, και από αυτά να καταλάβουν περισσότερα ακόμα και για το δικό μας ηλιακό σύστημα.
Τέλος, είναι δυνατό να εντοπίσουν πλανήτες σαν την γη, οι οποίοι είναι ίσως φιλόξενοι για το ανθρώπινο είδος και ίσως (πολύ μεγάλο ίσως!) έχουν εξωγήινη ζωή. Πρέπει να γίνει ξεκάθαρο, ότι όταν γίνεται αναφορά σε εξωγήινη ζωή, δεν σημαίνει ότι οι εξωγήινοι είναι απαραίτητα ανθρωπόμορφοι, όπως βλέπουμε σε ταινίες επιστημονικής φαντασίας, αλλά μπορεί να είναι βακτήρια, ή άλλα είδη μικροοργανισμών.
Έχουν ανακαλυφθεί αρκετοί εξωπλανήτες μέχρι σήμερα, αλλά κάποιοι είναι ακόμα πιο απίθανοι και από αυτούς στις ταινίες.


Ο σκοτεινός γίγαντας
Ο σκοτεινός γίγαντας TreS 2bΠρόκειται για τον πιο σκοτεινό και αρκετά καυτό πλανήτη που έχει εντοπιστεί. Σε απόσταση 750 ετών φωτός, ο TreS 2b, καταβροχθίζει σχεδόν όλη την ακτινοβολία που δέχεται, ανακλώντας μόνο το 1 % από αυτή. Η θερμοκρασίες του αγγίζουν τους 980 oC, μοιάζει σε μέγεθος με τον Δία (τον μεγαλύτερο πλανήτη του ηλιακού μας συστήματος), είναι ένας γίγαντας αερίων και η ελάχιστη ακτινοβολία που εκπέμπει είναι κόκκινη (λόγω της θερμοκρασίας του). Το σύνολο των χαρακτηριστικών αυτών τον κάνουν έναν από τους πιο τρομακτικούς πλανήτες που έχουν εντοπιστεί μέχρι σήμερα.

Ο διαμαντένιος πλανήτης
Ο διαμαντένιος πλανήτης Cancri – eΑυτός ο εξωπλανήτης, είναι ένας από τους πιο περίεργους που έχουν βρεθεί, καθώς το 1/3 του αποτελείται από διαμάντι. Έχοντας μέγεθος περίπου όσο 2 γαίες, και εβρισκόμενος 40 έτη φωτός μακριά, ο 55 Cancri – e χαρακτηρίζεται ως υπεργαία. Αυτοί οι πλανήτες, είναι μεγαλύτεροι από την γη, μπορεί να αποτελούνται από αέρια, από βραχώδης έδαφος ή και από συνδυασμό αυτών, αλλά παρόλα αυτά είναι ελαφρύτεροι από από τους αέριους γίγαντες. Ο πλανήτης αυτός βρίσκεται πάρα πολύ κοντά στο άστρο του, (18 φορές πιο κοντά από τον Ερμή) και δεν περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του, καταλήγοντας έτσι σαν την σελήνη, η μία πλευρά του να κοιτά μόνο το άστρο του. Η υψηλές του θερμοκρασίες, σε συνδυασμό με τις τεράστιες πιέσεις που επικρατούν ο πλανήτης σχηματίζει διαμάντια, ενώ πολλά υγρά εμφανίζονται σε υπέρρευστη φάση.

Φλεγόμενος Πάγος
Φλεγόμενος Πάγος Gliese 436bΟ πλανήτης αυτός είναι αρκετά περίεργος, καθώς, ενώ αποτελείται από πάγο, η θερμοκρασία του είναι περίπου 440 oC. Ο Gliese 436b μοιάζει πολύ με τον ποσειδώνα (αέριος γίγαντας) αλλά δεν είναι καθόλου σαν αυτόν. Λόγω της μεγάλης βαρύτητας, ασκούνται τεράστιες πιέσεις στα αέρια του πλανάτη, τα οποία αναγκάζονται και στερεοπιούνται, αφήνοντας ένα στρώμα αερίων από πάνω τους σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες. Ακόμη, μια πλήρη περιστροφή γύρω από το μητρικό του άστρο διαρκεί μόλις δύο ημέρες.

Υαλολουσμένος
Υαλολουσμένος HD 189773Ο εξωπλανήτης με κωδικό όνομα HD 189773b είναι ακόμα ένας αξιοπερίεργος πλανήτης. Αυτός, μοιάζει με τον Δία, αλλά είναι πολύ πιο θερμός καθώς βρίσκεται πολύ κοντά στο άστρο του. Απέχει μόλις 63 έτη φωτός, επομένως είναι εύκολος στόχος για την μελέτη παρόμοιων πλανητών από τους επιστήμονες. Όμως δεν είναι μόνο αυτό. Η ατμόσφαιρά του αποτελείται κυρίως από αέριο πυρίτιο (κύριο συστατικό του γυαλού), το οποίο πέφτει σαν βροχή στην επιφάνεια του πλανήτη, αλλά όχι κάθετα, αλλά οριζόντια. Η άνεμοι γυαλού μπορούν να φτάσουν τα 6000 km/h.

Καυτό Γεύμα
Καυτό Γεύμα Wasp – 12bΟ εξωπλανήτης Wasp – 12b είναι ένας από τους πιο καυτούς πλανήτες που έχει βρεθεί, με θερμοκρασία που αγγίζει τους 1.500 οC. Βρίσκεται περίπου 600 έτη φωτός μακριά από την γη, μοιάζει με τον Δία (αν και λόγω θερμοκρασιών φαίνεται μεγαλύτερος) και είναι τόσο θερμός γιατί βρίσκεται πολύ κοντά στο μητρικό του άστρο. Τόσο κοντά, που το άστρο του τον καταβροχθίζει. Η διάρκεια του έτους είναι 1.1 ημέρες και με τις ισχυρές δυνάμεις που ασκούνται πάνω του και την αδηφαγία του άστρου, ο πλανήτης δεν είναι σφαιρικό αλλά ωοειδής.

Κατοικήσιμο δακτυλίδι
Κατοικήσιμο δακτυλίδι Gliese 581bΟ Gliese 581b περιστρέφεται γύρω από έναν κόκκινο νάνο (είδος άστρου). Ο πλανήτης αυτός ήταν ένας από τους πρώτους που θεωρήθηκε ότι είναι ικανός να φιλοξενήσει ζωή. Είναι περίπου 3 – 4 φορές βαρύτερος από την γη, θεωρείται ότι είναι βραχώδεις σαν την γη, έχει βαρύτητα αρκετή ώστε να συγκρατήσει την ατμόσφαιρά του και περιστρέφεται γύρω από το άστρο του σε μόλις 37 ημέρες. Παρόλα αυτά, δεν υπάρχει η έννοια της ημέρας και της νύχτας σε αυτόν τον πλανήτη όπως την ξέρουμε εμείς οι γήινη.
Αυτός ο πλανήτης, όπως και το φεγγάρι για την γη, βλέπει μόνο με την μια πλευρά του άστρου του, με αποτέλεσμα η μια πλευρά του να είναι καυτή και να έχει συνεχώς μέρα, ενώ η άλλη να είναι παγωμένη και έχει συνεχώς νύχτα. Υπάρχει όμως μια ζώνη ανάμεσα σε αυτές τις δύο περιοχές, που ενώνει τους δύο πόλους, και θεωρείται από τους επιστήμονες κατοικήσιμη. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει πιθανότητα να φιλοξενεί ήδη εξωγήινη ζωή ή ότι θα μπορούσαν να ζήσουν σε αυτόν άνθρωποι. Βρίσκεται μόλις 20 έτη φωτός μακριά από την γη και για αυτόν τον λόγο στάλθηκε ένα μήνυμα από εμάς το οποίο αναμένεται να φτάσει το 2029.

Το μαύρο πρόβατο
Ο πλανήτης είναι ένας από επιστημονικά αξιοπερίεργους. Το όνομά του είναι Wasp 17b και βρίσκεται περίπου 1000 έτη φωτός μακριά. Το μέγεθός του είναι 1.9 φορές μεγαλύτερο από αυτό του Δία και έχει πολύ χαμηλή πυκνότητα. Αυτό τον κάνει πρακτικά έναν εξωπραγματικό πλανήτη για τους επιστήμονες, καθώς θεωρητικά δε θα έπρεπε να υπάρχει. Ακόμη, βρέθηκε στην ατμόσφαιρά του νερό. Εκτός αυτών όμως, περιστρέφεται ανάποδα σε σχέση με το άστρο του. Γενικότερα, οι περισσότερη πλανήτες, περιστρέφονται με την ίδια φορά περιστροφής του άστρου τους. Αυτά τα χαρακτηριστικά κάνουν τον Wasp 17b έναν αξιοπρόσεκτο πλανήτη.

Ηλιολουσμένος
Ηλιολουσμένος HD 188753 AbΟ πλανήτης HD 188753 Ab δεν έχει ένα ούτε δύο, αλλά τρία μητρικά άστρα. Είναι ένας θερμός Δίας, λίγο μεγαλύτερος από τον Δία και στην επιφάνειά του θα μπορούσαν να ειδωθούν καταπληκτικά φαινόμενα όπως εκλείψεις ηλίων, πολλαπλές ανατολές και δύσεις και άλλα παρόμοια φαινόμενα. Παρακάτω δίνεται μια εικόνα ενός φεγγαριού του πλανήτη.

Υδρόκοσμος
Υδρόκοσμος GJ 1214bΟ εξωπλανήτης GJ 1214b είναι ένας πλανήτης γεμάτος νερό. Για την ακρίβεια ακόμα και το έδαφος αποτελείται από πάγο, ο οποίος έχει δημιουργηθεί λόγω ισχυρών πιέσεων. Γενικότερα το νερό υπάρχει σε όλες τις πιθανές μορφές του (αέριο, υγρό, υπερρευστό). Ακόμη, ίσως είναι από του πιο κρύους πλανήτες που έχουν βρεθεί μέχρι στιγμής, με θερμοκρασίες που δεν ξεπερνούν τους 300 oC.

Σαν την γη
Σαν την Γη Kepler 438bΤέλος, ο πιο αξιοπρόσεκτος είναι ο πλανήτης Kepler 438b. Βρέθηκε τον Ιανουάριο του 2015 και μοιάζει στην γη κατά 88%. Πιθανότατα είναι ένας βραχώδεις πλανήτης, είναι λίγο μεγαλύτερος από την γη, βρίσκεται στην κατοικήσιμη ζώνη στο ηλιακό του σύστημα (δηλαδή βρίσκεται σε απόσταση τέτοια ώστε να μην υπερθερμαίνεται από το άστρο του αλλά ούτε και να είναι παγωμένος) και περιστρέφεται γύρω από το άστρο του σε λιγότερο από 36 μέρες. Οι θερμοκρασίες του κυμαίνονται περίπου στους 0 με 60 οC γεγονός που τον καθιστά κατοικήσιμο.
Η εύρεση εξωπλανητών είναι μια μεγάλη αστρονομική εκστρατεία, η οποία μόλις ξεκίνησε και έχει πολύ δρόμο ακόμα. Έχουν βρεθεί πάνω από 5 χιλιάδες πιθανοί εξωπλανήτες, ενώ έχει επιβεβαιωθεί η ύπαρξη περισσότερων από 1500. Στα επόμενα χρόνια, αυτοί οι αριθμοί θα αυξάνονται εκθετικά, ανακαλύπτοντας όλο και πιο παράξενους νέους κόσμους. Και ποιος ξέρει, ίσως βρεθεί ένας που μοιάζει σχεδόν απόλυτα με την γη. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα έχει ζωή, πόσο μάλλον νοήμον, αλλά αν είναι κοντά μας, τότε ίσως υπάρχει μια πιθανότητα αποίκησής του.
Πρέπει να σημειωθεί ότι όλες οι εικόνες είναι καλλιτεχνικές απεικονίσεις των εκάστοτε πλανητών και σε καμία περίπτωση δεν είναι φωτογραφίες τηλεσκοπίου. Ακόμη, τα παρατσούκλια που δόθηκαν σε κάθε πλανήτη είναι καθαρά ονόματα που επίλεξε ο αρθρογράφος και σε καμία περίπτωση δεν αποτελούν επίσημα ονόματα.

Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΚΑΙ Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

1) Φιλοσοφία

Τον 6ο αιώνα κάνει ξαφνικά την εμφάνισή της στην Ελλάδα μια κατηγορία ανθρώπων, η συμπεριφορά των οποίων ονομάζεται (με μια μεταγενέστερη έκφραση) φιλοσοφική. Η ώθηση που προέκυψε από το γεγονός αυτό απελευθέρωσε μια μέχρι τότε λανθάνουσα ανθρώπινη στάση, η οποία έκτοτε χαρακτηρίζει το ευρωπαϊκό πνεύμα: ο δυτικός πολιτισμός είναι αδιανόητος χωρίς φιλοσοφία, και τα θεμέλια όλης της δυτικής φιλοσοφίας στηρίζονται, παρ’ όλους τους μετασχηματισμούς και τις πολεμικές, άμεσα ή έμμεσα επάνω στην ελληνική.

Η φιλοσοφία είναι ένας ριζικά νέος τρόπος να διατυπώνει κανείς ερωτήματα για τον κόσμο και τη ζωή, ένας τρόπος που στηρίζεται στην αυτενέργεια της σκέψης. Δεν είναι κάτι αυτονόητο, δεδομένο με τον άνθρωπο αυτόν καθαυτόν: υπάρχουν ιστορικά μεγάλες εποχές δίχως φιλοσοφία, όπως, λ.χ., η εποχή του Ομήρου· υπάρχουν λαοί με μεγάλο πολιτισμό που δεν έχουν φιλοσοφία, όπως, π.χ., οι Αιγύπτιοι.

α) Κρίση του μύθου

Όπως τόσο συχνά στη μεταγενέστερη πορεία της, έτσι και στις απαρχές της η ευρωπαϊκή φιλοσοφία συνιστά ένα φαινόμενο κρίσης. Πρόκειται για την κατάλυση του μυθικού κόσμου, για την έκλειψη δηλαδή της πίστης στην πραγματικότητά του και στις αξίες του. Η παλαιά εικόνα του κόσμου είχε διαμορφωθεί και διαδοθεί από τους ποιητές, τον Όμηρο και τον Ησίοδο: εναντίον αυτών στρέφονται εξαρχής και επίμονα οι φιλόσοφοι ασκώντας σφοδρή κριτική (Ξενοφάνης, Ηράκλειτος, Πλάτων). Το παλαιό κοσμοείδωλο στηριζόταν στην ανεπιφύλακτη αποδοχή μιας παράδοσης, η οποία μπορούσε να διαπλαστεί αρκετά ελεύθερα στα επιμέρους στοιχεία, παρέμενε ωστόσο αδιαμφισβήτητη στα θεμελιώδη χαρακτηριστικά της: οι φιλόσοφοι στρέφουν την πολεμική τους εναντίων των «ανθρώπων» και της τυφλής αυτής αποδοχής της παράδοσης (Ηράκλειτος, Παρμενίδης, Ξενοφάνης). Αντί να εκλαμβάνουν το δεδομένο ως δεδομένο, «απορούν» - πράγμα που σύμφωνα με τον Πλάτωνα αποτελεί την αρχή της φιλοσοφίας. Εμφορούνται από ένα νέο, πολεμικό πάθος για την αλήθεια (όπως περίπου και ο Ησίοδος πριν από αυτούς). Η παλαιά εικόνα της εξωτερικής πραγματικότητας ήταν διαστρωματωμένη σε τρία επίπεδα: εκ των άνω προς τα κάτω, στον Ουρανό, τη Γη και τον Τάρταρο, ενώ στις παρυφές διαχέεται στο απροσδιόριστο. Η νέα εικόνα (ο «κόσμος») υπερβαίνει καταρχήν το κάτω και το άνω και προσδίδει στον κόσμο σταθερά όρια και μέτρα: τον θεωρεί ήδη από πολύ νωρίς ως μια σφαίρα.

β) Προφιλοσοφικές προβαθμίδες

Αν κανείς επικεντρωθεί στον ριζοσπαστισμό και στον πολεμικό ζήλο των προτάσεών της, η ελληνική φιλοσοφία φαίνεται ως κάτι το επαναστατικά νέο· στον τρόπο, ωστόσο, με τον οποίο σχηματοποιείται αυτό το νέο αποτυπώνονται κάποιες διαρκείς προδιαθέσεις και τάσεις του ελληνικού πνεύματος. Πρόδρομος της νέας τόλμης με την οποίαν οι πρώιμοι στοχαστές, στηριγμένοι μόνο στον εαυτό τους, αντιπαρατάσσονται στην κοινότητα και την παράδοση είναι η εσωτερική ελευθερία που επέτρεψε και στους ποιητές να χειριστούν τον μύθο αυτόνομα και δημιουργικά. Οι φιλόσοφοι αποτιμούν τα πράγματα με μέτρο τον λόγο: παρόμοια η θρησκευτική σκέψη και το θρησκευτικό αίσθημα των Ελλήνων παρουσίαζε ανέκαθεν την τάση να απαλείφει ή να μετασχηματίζει κάθε' στοιχείο από την εικόνα των θεών, από τον μύθο ή τη λατρεία, το οποίο αντιβαίνει στις σαφείς και καθαρές αντιλήψεις τους για τον κόσμο. Οι φιλόσοφοι αναζητούν την έσχατη αρχή η το πρωταρχικό θεμέλιο των πραγμάτων (την αρχήν): με τον ίδιον τρόπο διατύπωσαν τα ερωτήματά τους ήδη και οι επικοί ποιητές και ο πρώιμος στοχασμός του δικαίου (π.χ. Ιλιάδα X 116).

γ) Το χαρακτηριστικά φιλοσοφικό

Τί είναι αυτό που ξεχωρίζει τη φιλοσοφία από τις άλλες θεμελιώδεις στάσεις του ελληνικού τόπου ανθρώπου; Τί διακρίνει τον Ηράκλειτο από τον Όμηρο; Και επειδή παράλληλα με τους φιλοσόφους υπάρχουν και άλλοι ορθολογιστές κριτικοί του μύθου: τί ξεχωρίζει τον Ηράκλειτο από τον Εκαταίο τον Μιλήσιο;

Οι φιλόσοφοι θέτουν ερωτήματα χωρίς να εξαντλούνται. Δεν στέκονται σε τούτο το μεμονωμένο πράγμα, ρωτούν και για τα άλλα. Αντί μόνο για τούτο εδώ το ένα φυτό, ενδιαφέρονται για όλα τα φυτά, αντί για τα ήθη του δικού τους λαού, για τα ήθη όλων των λαών. Η φιλοσοφική σκέψη επεκτείνεται στην ολότητα που περιλαμβάνει. τα πάντα. - Σ’ αυτή την περιεκτική σύνοψη ο φιλόσοφος δεν αναζητά την ποικίλλη πολλαπλότητα αλλά την ενότητα, όχι τη μεμονωμένη περίπτωση αλλά τον κανόνα, όχι το παροδικό αλλά το μόνιμο. Αναζητά επομένως αυτό ως προς το οποίο το ένα μοιάζει με το άλλο, τον τόπο, την ιδέα. - Οι φιλόσοφοι επιφορτίζονται το βάρος μια νέας ευθύνης. Σε σύγκριση μ’ αυτούς, οι άλλοι ορθολογιστές φαίνονται αυθαίρετοι και αυταρχικοί, υποκειμενικοί και ισχυρογνώμονες, ενώ οι ποιητές αφελείς. Η ανάληψη ευθύνης, η υποχρέωση του λόγον διδόναι είναι μια ελεύθερα επιλεγμένη δέσμευση και υποχρέωση στην αλήθεια και το πραγματικό. - Η φιλοσοφική σκέψη βασίζεται πάνω στη διάκριση μεταξύ ουσιώδους και επουσιώδους, (μεταφυσικής) αφαίρεσης.- Αυτοί οι τρόποι συμπεριφοράς που εποπτεύουν, μετρούν και αναλύουν τα πράγματα είναι δυνατοί μόνον χάρη σε μιαν ιδιαίτερη εγρήγορση, οξύτητα και δύναμη της διάνοιας. Ο κατακερματισμός και η κατάλυση κάθε νοήματος που επαπειλείται εξαιτίας τους αποσοβείται μέσω της πλαστικότητας που διακρίνει την ελληνική διανοητική σκέψη (ιδέα, εποπτεία της ουσίας, προσωποποίηση). Το καθολικό δεν εμφανίζεται σ’ αυτή τη σκέψη ωχρό και αποδυναμωμένο, αλλά εμφορούμενο από ύψιστη δύναμη και ζωτικότητα (αποδείξεις της ύπαρξης του θεού).

δ) Η φιλοσοφική μορφή ζωής

Η σκέψη εμφανίζεται με τη διδασκαλία και το βιβλίο, αρχικά ίσως μόνον ως πάρεργο. (Οι παλαιότεροι ποιητές έγραψαν στις περισσότερες περιπτώσεις ένα μόνο και μοναδικό, μάλλον σύντομο βιβλίο). Ωστόσο έχει την τάση να αποτυπώνεται σε ολόκληρη τη στάση ζωής του στοχαστή και των οπαδών του: η φιλοσοφία καθίσταται μια δύναμη που καθορίζει τη ζωή, ο άνθρωπος που φιλοσοφεί ένας τύπος ανθρώπου. Η φιλοσοφία έχει τους μάρτυρες της· από τον Σωκράτη ως τον Βοήθιο δηλώνει επανειλημμένα δυναμικά παρούσα κατά την ώρα του θανάτου των ανθρώπων. Η φιλοσοφία αναδεικνύεται σε μια κρίσιμη δύναμη στην ελληνική εκπαίδευση. Οι φιλοσοφούντες συσπειρώνονται σε κοινότητες (Πυθαγόρειος σύνδεσμος, Ακαδημία), αναδύονται οι φιλοσοφικές σχολές, σε οργανωμένη μορφή, ως λατρευτικές ενώσεις με νομική υπόσταση, σωματεία με έγγεια ιδιοκτησία και σταθερή συνέχεια των επικεφαλής τους- οι σχολές αυτές διατηρούνται καθ’ όλη τη διάρκεια της αρχαιότητας ως ουσιαστικοί φορείς της διδακτικής παράδοσης, έστω κι αν αργότερα η πιο ζωντανή φιλοσοφία αναπτύσσεται έξω από αυτές.

ε) Φιλοσοφία και θρησκεία

Από την αρχή ακόμη η σχέση φιλοσοφίας και θρησκείας στους Έλληνες είναι μια σχέση εσωτερικής έντασης. Οι φιλόσοφοι στρέφονται εναντίον των παραδόσεων της λατρείας και της πίστης, της αφελούς ταύτισης του αγάλματος των θεών με τον ίδιο τον θεό, των «ανόσιων» δραστηριοτήτων κατά τη διάρκεια των Μυστηρίων, έναν με ανθρώπινες ιδιότητες και αδυναμίες, εναντίον της πληθώρας των παραδεδομένων θεών, χρησιμοποιώντας μάλιστα στην κριτική τους επιχειρήματα τα οποία αργότερα επρόκειτο να τα υιοθετήσει η χριστιανική πολεμική κατά της ειδωλολατρίας. Ο λαός συχνά θεωρεί τους φυσικούς φιλόσοφους, τους κοσμολόγους και αστρονόμους αθεϊστές (Πλάτων, Νόμοι 967a).

Ωστόσο ο φιλοσοφικός αγώνας εναντίον μέρους της θρησκευτικής παράδοσης δεν αποσκοπεί στην απόρριψη των θεών, αλλά στην απομυθοποίηση, σε μια καθαρότερη και υψηλότερη αντίληψη του θεού και σε μια πνευματικότερη στάση στη λατρεία του. Η ελληνική φιλοσοφία περικλείει μέσα της τη θεολογία. (Ο Πλάτων εγκαινιάζει ένα νέο στάδιο αυτής της πνευματικής θρησκείας, καθώς η σκέψη του εμπεριέχει μια θεωρία για τη γνώση του θεού (10ο βιβλίο των νόμων), στην οποία υπάρχει χώρος και για τους παραδεδομένους θεούς (Φαιδρός, Τίμαιος). Για τον νεαρό Αριστοτέλη ο κόσμος είναι ο «ορατός θεός». Από αυτόν διατυπώθηκε το αίτημα για τη λατρεία με τον νου, δικός του είναι και ο όρος «θεολογία» για ό, τι αργότερα ονομάστηκε «μεταφυσική». Ο Πλάτων και η σχολή του παρέχουν το θεμέλιο και το πρότυπο στη θεολογία των ελληνιστικοί φιλοσοφικών σχολών· μέσω της Στοάς η κοσμική ευσέβεια μεταδίδεται σε ευρύτερους κύκλους και, με το βάθος που της προσέδωσε ο Πλωτίνος, μεταδίδεται στην Εσπερία. Στην ύστερη αρχαιότητα οι φιλόσοφοι, οι μυστηριακές λατρείες και τα μαντεία βρίσκονται σε κοινό πνευματικό αγώνα κατά του ανερχόμενου χριστιανισμού, ενώ από την άλλη πλευρά η σε τελευταία ανάλυση πλατωνική θεολογία συμβάλλει στη διαμόρφωση του χριστιανικού δόγματος, όπως, π.χ., στην περίπτωση του Ωριγένη, των Πατέρων από την Καππαδοκία και του Αυγουστίνου.

στ) Η παλαιά και. η μεταγενέστερη φιλοσοφία 

Η ελληνική φιλοσοφία ζει ως τις μέρες μας μέσω της αδιάλειπτης παράδοσης σε όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα και της Νεωτερικότητας· αποτελεί το πιο άμεσο και αδιάσπαστο κομμάτι της ελληνικής κληρονομιάς μας. Η αρχαιότερη ελληνική φιλοσοφία (μέχρι περίπου τον Πλάτωνα) παρουσιάζει ορισμένα χαρακτηριστικά που την διακρίνουν από όλες τις μεταγενέστερες εκδοχές της, και τα οποία εύκολα παραβλέπει ο σύγχρονος χρήστης της, μολονότι στοιχειοθετούν κάτι από το μεγαλείο και την ιδιομορφία της. Δεν υπάρχουν τομείς ή ειδικοί κλάδοι της φιλοσοφίας, όπως η λογική, η ηθική η αισθητική κ.ο.κ.· την πρώτη διαίρεση αυτού του είδους τη βρίσκουμε στον μαθητή του Πλάτωνα Ξενοκράτη. Η αρχαιότερη φιλο σοφία αποβλέπει μέσα από κάθε επιμέρους στοιχείο στο όλον Θεωρητική και πρακτική φιλοσοφία αποτελούν κατά βάση μιαν ενότητα. Δεν υπάρχει διάκριση φιλοσοφίας και «επιμέρους επιστημών» ερωτήματα, έρευνα, γνώση και σκέψη έχουν καθολικό χαρακτήρα και πολλοί φιλόσοφοι είναι ταυτόχρονα «ειδικοί επιστήμονες»: Αναξίμανδρος ασχολείται με τη γεωγραφία, ο Πυθαγόρας με τα μαθηματικά και την ακουστική, ο Εμπεδοκλής με την ιατρική, ενώ Δημόκριτος, ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης ασχολούνται με την έρευνα σε όλες τις περιοχές του επιστητού.

Δογματισμός και συστηματικότητα υποχωρούν, τα πάντα βρίσκονται σε διαρκή κίνηση, η όρεξη για ερωτήματα είναι ακόρεστη. Πολώσεις, αντινομίες και παραδοξολογίες είναι προσφιλείς. Ενδιαφέρει, για να μιλήσουμε με καντιανούς όρους, μάλλον το φιλοσοφεί παρά η φιλοσοφία. Σε τούτο άλλωστε οφείλεται και το γεγονός ότι υπάρχει και μια σειρά σημαντικών στοχαστών που δεν έγραψαν τίποτα αλλά μόνο δίδαξαν: ο Πυθαγόρας, ο Σωκράτης, ο Αρκεσίλαος, ο Επίκτητος, ο Αμμώνιος Σακκάς - και για να είμαστε ακριβέ και ο ίδιος ο Πλάτων. - Στην αρχαία φιλοσοφία, μολονότι πρόκειται για το εντελώς προσωπικό επίτευγμα ορισμένων ατόμων, κυριαρχεί ένας «γόνιμος εκλεκτικισμός» (Stenzel)· άπαξ και ανακαλύφθηκε και μεταβάλλεται σε κοινό αγαθό, το οποίο χρησιμοποιείται κατά βούληση από τους μεταγενέστερους· οι μεγάλοι στοχαστές ανακεφαλαιώνουν δημιουργικά τα επιτεύγματα των προδρόμων τους, πράγμα που εξακολουθεί να συμβαίνει και κατά την ύστερη περίοδο με τον Ποσειδώνιο και τον Αντίοχο. - Το φιλοσοφείν δεν είναι επάγγελμα ούτε εργασία επ’ αμοιβή, αλλά ελεύθερη δραστηριότητα ανδρών που είναι ανεξάρτητοι λόγω ευπορίας (όπως ο Ηράκλειτος, Αναξαγόρας, και ο Πλάτων) ή έλλειψης αναγκών (Σωκράτης), ή άσκησης άλλων επαγγελμάτων (ο Ξενοφάνης είναι ποιητής, ο Αλκμέων γιατρός). Αυτοί που πρώτη φορά διδάσκουν για χρήματα είναι οι σοφιστές.

3. Επιστήμη

α) Το θετικό αποτέλεσμα της γνώσης

Όσο αμφισβητήσιμη και αν είναι η έννοια της «προόδου», στο πεδίο της θεμελιωμένης ανθρώπινης γνώσης έχει νόημα να μιλά κανείς για μια πρόοδο αντικειμενική και μετρήσιμη. Η χαρούμενη αίσθηση της προόδου στην ακρίβεια της γνώσης συνήγειρε την Αρχαία Ακαδημία.115 Παρόμοιο συναίσθημα θα μπορούσε να έχει νιώσει ο ελληνισμός στο σύνολό του. Όταν γύρω στο έτος 50 π.Χ. απεβίωσε ο τελευταίος μεγάλος ερευνητής του ελληνικοί) πολιτισμικού κόσμου, ο Ποσειδώνιος, μπορούσε να ανατρέξει κανείς σε περίπου μισή χιλιετία ελληνικής επιστημονικής δραστηριότητας. Αυτά τα 500 χρόνια- προήγαγαν την ανθρώπινη γνώση περισσότερο από ό, τι τα 5000 χρόνια που προηγήθηκαν ή τα 1 500 που ακολούθησαν. Μπορούν να αναμετρηθούν με την εποχή από το 1500 μέχρι το παρόν, ακόμη και αν ληφθεί υπόψη η εκπληκτική διεύρυνση της γνώσης κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Αν κανείς αναλογιστεί ότι οι Έλληνες έπρεπε πρώτα να δημιουργήσουν τις πνευματικές και ανθρώπινες προϋποθέσεις, πάνω στις οποίες στηρίζεται έκτοτε κάθε περαιτέρω έ­ρευνα, τότε θα εκτιμήσει, με όλο τον θαυμασμό για τις επιδόσεις της Νεωτερικότητας, ακόμη περισσότερο τη συνεισφορά τους. Από την εποχή του δαμασμού της φωτιάς και της μόνιμης εγκατάστασης του ανθρώπου, ούτε η ανακάλυψη του σιδήρου ούτε η ανάπτυξη των μεγάλων αυτοκρατορικών οργανισμών της Ανατολής - αμφότερες πραγματικά κοσμοϊστορικές τομές - δεν μεταμόρφωσε την όψη του κόσμου και της ζωής τόσο όσο η ελληνική επιστήμη. Η ιστορία της ανθρώπινης γνώσης χωρίζεται σαφώς σε δύο εποχές, την προελληνική-πρωτόγονη και την ελληνική-μεθελληνική. Σε πολλά μέρη, όπου δεν εισέδυσε η ζωογόνος ελληνική επίδραση, ή όπου δεν υπήρξε πρόσληψή της, η προελληνική-πρωτόγονη εποχή διήρ- κεσε περισσότερο, ενμέρει μέχρι και τις μέρες μας. Με τη νηφάλια διαπίστωση αυτών των γεγονότων δεν έχει λεχθεί προς το παρόν τίποτα ακόμη για την αξία της γνώσης ενγένει και της ελληνικής γνώσης ειδικότερα.

Η πρωτόγονη εικόνα του κόσμου φαίνεται να είναι περίπου όμοια παντού πάνω στη γη- στην Ελλάδα του 8ου αιώνα τα πράγματα κατά πάσα πιθανότητα δεν θα ήταν πολύ διαφορετικά από ό, τι αλλού. Έτσι η γη είναι η επιβλητικότερη από όλες τις πραγματικότητες, ακλόνητη στην σταθερότητά της, ο ουρανός μια σκηνή ή ένας μανδύας, και τα αστέρια ένα στολίδι κεντημένο στον μανδύα ή δαιμονικά όντα. Η ελληνική επιστήμη κάνει την κατά πάσα πιθανότητα πιο ανατρεπτική ανακάλυψη: τη σφαιρική μορφή της γης· ένας έλληνας ερευνητής στάθηκε στην ακτή της Ισπανίας και δείχνοντας προς δυσμάς εξήγησε ότι, πλέοντας κανείς συνέχεια προς αυτή την κατεύθυνση, θα μπορούσε να βρεθεί στις Ινδίες -μια πρόταση που ενέπνευσε τον Κολόμβο. Ανακαλύπτεται η αξονική περιστροφή της γης. Διατυπώνεται ως υπόθεση - προφανώς γνωστή στον Κοπέρνικο- η θεωρία του ηλιοκεντρικού συστήματος. Σχηματίζεται μια αντίληψη για τις τεράστιες διαστάσεις του σύμπαντος, τουλάχιστον εντός του ηλιακού μας συστήματος· υπολογίζεται η απόσταση της σελήνης και του ηλίου (χωρίς οπτικά όργανα!) κατά προσέγγιση σωστά· προσδιορίζεται μέσω της μέτρησης μοιρών η περίμετρος της γης, οι άνθρωποι μαθαίνουν να προσδιορίζουν την αστρονομική θέση ενός τόπου, και σχηματίζουν μια παραστατική αντίληψη του μικροσκοπικού μεγέθους της γης ως ενός αστεριού ανάμεσα σε άλλα αστέρια. Κατανοείται η εξάρτηση της παλίρροιας της θάλασσας από την περιφορά της σελήνης. Τίθενται τα θεμέλια μιας επιστημονικής γεωγραφίας. Είναι γνωστοί οι θεμελιώδεις νόμοι και μέθοδοι των μαθηματικών, οι άρρητοι αριθμοί, η θεωρία της τομής κώνου, ο απειροστικός λογισμός, η τριγωνομετρία και η αναλυτική γεωμετρία. Γνωρίζουν θεωρητικά και χρησιμοποιούν στην πράξη το κέντρο βάρους και το ειδικό βάρος, τον νόμο του μοχλού, το πολύσπαστο και το εστιακό κάτοπτρο. Μελετούν τις επιδράσεις του κλίματος πάνω στους ανθρώπους και κατανοούν την κληρονομικότητα ορισμένων ασθενειών. Γνωρίζουν τον ρόλο του εγκεφάλου ως κεντρικού οργάνου και αυτόν της καρδιάς στην κυκλοφορία του αίματος, υπάρχουν λεπτομερείς γνώσεις σχετικά με τη δομή του οφθαλμού όπως και του μεγάλου και του μικρού εγκεφάλου και μπορούν να συσχετίζουν την ανθρώπινη νοημοσύνη με την πιο πολύπλοκη -σε σύγκριση με αυτή των ζώων - διαμόρφωση του ανθρώπινου εγκεφάλου - όλα αυτά με βάση τομές σε ζώα και ανθρώπους. Γίνεται διάκριση μεταξύ αισθητηρίων και κινητικών νεύρων. Στη βοτανική διαθέτουν μια εύστοχα διαφοροποιημένη μορφολογία, βιολογία και φυτογεωγραφία. Μελέτησαν με εμβρίθεια τα κατώτερα και τα ανώτερα ζώα και τη ρευστή μετάβαση από το ένα στο άλλο με αφετηρία τα φυτά· για τα ζώα, γνωρίζουν ακριβείς λεπτομέρειες της ανατομίας (π.χ. τις ευσταχιανές σάλπιγγες) και της φυσιολογίας τους (πέψη, αναπαραγωγή). Από απολιθώματα εξάγονται τολμηρά παλαιοντολογικά συμπεράσματα, και διατυπώνεται μια θεωρία της εξέλιξης των έμβιων όντων που προκαταλαμβάνει τον δαρβινισμό. Η γνώση ξένων γλωσσών και λογοτεχνιών είναι περιορισμένη, αλλά η εθνολογική παρατήρηση πλούσια. Για την Ελλάδα, αξιοποιούνται ευρήματα εδάφους και επιγραφές, με στόχο την απόκτηση ιστορικών γνώσεων, καλλιεργείται η λαογραφία, συλλέγονται παροιμίες και μύθοι, διερευνώνται τα χρονικά και τα αρχεία, συγκεντρώνονται χειρόγραφα με συστηματικό τρόπο και ταξινομούνται σε καταλόγους. Αναπτύσσονται σε ευρεία κλίμακα η πολιτική ιστορία, η ιστορία του πολιτισμού, της θρησκείας, της λογοτεχνίας, της μουσικής, της φιλοσοφίας, καθώς και η ιστορία των επιστημών όπως των μαθηματικών και της ιατρικής. Η γραμματική και η φιλολογία ανθούν.

β) Οι μέθοδοι

Εκείνο που διακρίνει την επιστήμη, δηλαδή την ελληνική μορφή της γνώσης, από την απλή γνώση, όπως την κατείχαν σε μεγάλη έκταση και ανεπτυγμένο βαθμό οι προελληνικοί πολιτισμοί, είναι ο μεθοδικός της χαρακτήρας. Σε τελευταία ανάλυση αυτό σημαίνει: το ουσιώδες δεν είναι το υλικό της γνώσης, το αποτέλεσμα, αλλά η διαδικασία της επίτευξής του, όχι αυτό που γίνεται γνωστό, αλλά οι οδοί της γνώσης και της έρευνας- «μέθοδος» σημαίνει δρόμος. Αυτή η έρευνα «που έχει συνείδηση της μεθόδου» οδηγεί σε έναν τεράστιο εμπλουτισμό της γνώσης εξαιτίας της μόνιμα ενεργοποιημένης ορμής για τη γνώση (στην οποία ο Αριστοτέλης στην αρχή της «Μεταφυσικής» του [πάντες ἄνθρωποι τοῦ εἰδέναι ὀρέγονται φύσει] διαβλέπει μια πρωταρχική ανθρώπινη ορμή - πολύ ορθότερο θα ήταν να έλεγε κανείς: μία πρωταρχική ελληνική ορμή). Στους προελληνικούς πολιτισμούς η γνώση παρέμεινε τόσο πολύ περιορισμένη, προπαντός επειδή δεν υπήρχε βούληση να μάθει κανείς περισσότερα, επειδή κανείς δεν ρωτούσε και κανείς δεν αμφισβητούσε. Έτσι λοιπόν η ακαταπόνητη ορμή να θέτει κανείς αδιάκοπα ερωτήματα μπορεί να χαρακτηριστεί ως πρωταρχική μέθοδος της επιστήμης. Κατά τα άλλα, οι θεμελιώδεις μέθοδοι της ελληνικής επιστήμης είναι οι ακό­λουθες:

a) Η επόπτευση του όλου

Ο Πλάτων στον Χαρμίδη (156) κατονομάζει ως χαρακτηριστικά ελληνική θέση της ιατρικής την πρόταση ότι κανείς δεν μπορεί να αποκαταστήσει την υγεία ενός μόνο μέλους του σώματος, ανεξάρτητα από όλα τα υπόλοιπα: αν κάποιος πάει σε έναν καλό γιατρό υποφέροντας από πόνους στα μάτια, αυτός θα του εξηγήσει ότι είναι απαραίτητο να θεραπεύσει το κεφάλι, ακόμη και όλο σώμα, προ- κειμένου να γιατρευτούν τα μάτια, και βέβαια, μαζί με το σώμα, να θεραπεύσει και την ψυχή. Εδώ εκφράζεται μια αρχή που διαφοροποιεί με χαρακτηριστικό τρόπο την ελληνική ιατρική από την τόσο ανεπτυγμένη αιγυπτιακή. Διότι η αναγωγή στη γενικότερη ενότητα δεν σταματά στο σώμα: σημασία για την ασθένεια έχει και το περιβάλλον: το κλίμα, η εποχή του χρόνου, τα ρεύματα του αέρα, το πόσιμο νερό. Διότι ο άνθρωπος ανήκει σε ένα ενεργό πεδίο μεγάλης εμβέλειας, αποτελεί μέρος της φύσης. Ο γιατρός πρέπει να έχει αντίληψη της ολότητας αυτής της φύσης, εφόσον θέλει να διαγνώσει την αιτία της ασθένειας· αυτό το όλον, με άλλα λόγια, είναι ομοιογενές και παντού μέσα σ’ αυτό επενεργούν οι ίδιες δυνάμεις. Επομένως ο πραγματικός γιατρός δεν είναι μόνον ένας ιατρο-μάγος ή ένας εμπειρικός γιατρός, αλλά ένας φυσικός επιστήμονας· στην αγγλική λέξη για τον γιατρό, physician, εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να δηλώνεται η διάσταση αυτή.

Τούτη λοιπόν η στροφή του βλέμματος προς την ολότητα σημασιοδοτεί μιαν αποδέσμευση από τη μεμονωμένη περίπτωση και την υπαγωγή της σε ευρύτερες συνάφειες. Η επιτυχία στην πράξη σε μια μεμονωμένη περίπτωση προκύπτει επειδή ακριβώς αυτή δεν προσεγγίζεται πρακτικά αλλά θεωρητικά, και επειδή ο γιατρός πρωτίστως δεν αποβλέπει στην αποτελεσματικότητα αλλά στην αιτία. Η «καθαρή» επιστήμη είναι πιο πρακτική από καθετί που παραείναι πρακτικό: οι έλληνες γιατροί το απέδειξαν, καθώς με τις επιτυχίες τους στις ξένες αυλές περιθωριοποίησαν τους φημισμένους από παλιά αιγύπτιους γιατρούς.

Κατά παρόμοιον τρόπο δραστηριοποιήθηκαν στην αστρονομία. Η πρόβλεψη της έκλειψης ηλίου του έτους 585 από τον Θαλή αποτελεί ένα επίτευγμα στο οποίο μπορούσε να φθάσει κανείς, υπολογίζοντας κατά προσέγγιση τις ημερομηνίες, με καθαρά εμπειρικό τρόπο και το οποίο προφανώς ήταν εφικτό και για την βαβυλωνιακή ουρανογνωσία. Η ακριβής πρόβλεψη των εκλείψεων -που διαβάζουμε στην εφημερίδα, χωρίς να αισθανόμαστε πια καθόλου το μέγεθος του επιτεύγματος - είναι δυνατή μόνον όταν κανείς δεν εξετάζει την έκλειψη ως μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά λαμβάνει υπόψη του τη συνολική περιφορά τόσο ενός ορισμένου πλανήτη όσο και των ουρανίων σωμάτων ενγένει. Η βαβυλωνιακή αστρογνωσία επήγαζε από αστρολογικά ενδιαφέροντα, δηλαδή από τις πρακτικές ανάγκες της βασιλικής και της κρατικής αστρολογίας. Οι επιδράσεις οι οποίες αναζητούνται εδώ είναι καθαρά ατομικές επιδράσεις- εντελώς συγκεκριμένες θέσεις των άστρων επιφέρουν αντίστοιχα εντελώς συγκεκριμένα αποτελέσματα, και αυτός ο πολλαπλασιασμός των λεπτομερειών προκαλεί σύγχυση και καθιστά τη βαβυλωνιακή αστρολογία τόσο αχανή και δυσπρόσιτη σε κάθε συνοπτική προσέγγιση. Και εδώ η ελληνική σκέψη παραμερίζει αρχικά την επιδίωξη του πρακτικού αποτελέσματος και αναζητά την ολότητα· το αποτέλεσμα αυτής της αναζήτησης είναι η ανακάλυψη της περιφοράς των ουρανίων σωμάτων και η ιδέα του κόσμου. Τούτο επέφερε αρχικά τον πλήρη εξοβελισμό των αστρολογικών στοιχείων· όπως ο γιατρός έτσι και ο αστρογνώστης έπρεπε να γίνει φυσικός επιστήμονας -από την αστρολογία προέκυψε η αστρονομία. Μόνον ύστερα από αυτό ήταν δυνατό να τεθεί εκ νέου το ερώτημα σχετικά με την επίδραση που ασκούν τα αστέρια στη γη, και τέθηκε πράγματι με νέο τρόπο: ως επίδραση δηλαδή μιας ολότητας, του κόσμου. Όταν επιτράπηκε η επάνοδος της αστρολογίας, οι Έλληνες δεν τη συστηματοποίησαν απλώς για πρώτη φορά, αλλά την μετασχημάτισαν με αυτή τη θεμελιώδη έννοια, υπό την οποία εξακολουθεί έκτοτε να ασκεί την επίδρασή της.

b) Η αιτία

Το να ρωτά κανείς για μιαν αιτία είναι πανανθρώπινο. Ακόμη και ο πρωτόγονος άνθρωπος ξέρει και «αναγνωρίζει» τη συνάφεια ανάμεσα στο πλήγμα και τον πόνο, ενώ η επόμενη βαθμίδα γνωρίζει τη συνάφεια μεταξύ γενετήσιας πράξης και τεκνογονίας· αιτιολογικοί μύθοι εξηγούν την προέλευση και την πρώτη αφορμή ορισμένων λατρευτικών τελετουργιών, ενώ στην ευρέως διαδεδομένη αντίληψη του δημιουργού θεού η πανανθρώπινη ανάγκη της αιτιολόγησης αποκτά μορφή διευρυμένη.

Οι Έλληνες λοιπόν ανέπτυξαν αυτή την αιτιώδη σκέψη σε εξαιρετικό βαθμό. Κινούνται από ένα αιτιολογικό πάθος. «Προτιμώ», έλεγε ο Δημόκριτος, «να βρω έστω και μία αιτία παρά να γίνω βασιλιάς των Περσών» (Β 118 Diels). Η θεωρητική διατύπωση αυτή( της φράσης προέρχεται από τον Λεύκιππο: «Τίποτα δεν γίνεται χωρίς αιτία, αλλά τα πάντα προκύπτουν από λογικά αίτια και με αναγκαιότητα» (Β 2 Diels). Εδώ δεν πρόκειται για μιαν απλή επίταση της πρωτόγονης ανάγκης για αιτιότητα, αλλά για κάτι το νέο -τη> ανάδειξη της «καθαρής» αιτίας.

Αιτία είναι, πρώτα, η έσχατη αιτία. Δεν αρκείται κανείς με την εγγύτερη αφορμή, αλλά επεκτείνει την αναζήτηση μέχρι να φτάσε στο πρωταρχικό αίτιο. Η διάκριση μεταξύ εξωτερικής καταλυτική! αφορμής και βαθύτερου πρωταιτίου λειτουργεί, λ.χ., πολύ διαφωτιστικά στην ερμηνεία των πολιτικών ερίδων (Θουκυδίδης). Συνδέεται με την τάση των Ελλήνων να στρέφουν το βλέμμα από το ατομικό δεδομένο προς την ολότητα.

Η διεργασία αυτή ωστόσο δεν εξαντλείται, δεύτερον, με μια γρήγορη ματιά προς το έσχατο αίτιο. Η εκδήλωση της ασθένειας ενδέχεται, π.χ., να προξενήθηκε από μια τροφική διαταραχή, και η έσχατη και πραγματική της αιτία να ήταν η επενέργεια δυσμενών αστερισμών ή η επίδραση ενός δαίμονα. Όχι, η αλυσίδα των αιτίων οφείλει - πράγμα που ανέδειξε κυρίως η πλατωνική λογική με τη διαιρετική της μέθοδο – να μη παρουσιάζει κενά και να παρακολουθείται βήμα βήμα. Και όλα αυτά τα μέλη της αλυσίδας υπάγονται σε μιαν ενιαία θεώρηση: ανήκουν όλα στην περιοχή της φύσης. Διότι η φύση είναι το αληθινά πραγματικό και επομένως το θεϊκό. Δεν υπάρχει κάποια ξεχωριστή θεϊκή ή δαιμονική αιτιότητα για τις ασθένειες· ακόμη και η τρομακτική εικόνα του επιληπτικοί) δεν είναι έργο δαιμονικής κατοχής, ακόμη και αυτή η ασθένεια έχει φυσικές και μολαταύτα στο μέτρο αυτό και πάλι θεϊκές αιτίες. Αυτή είναι η μεγαλειώδης θέση του ιπποκρατικού συγγράμματος για την επιληψία [Περί ιερής νοήσου].

Και τρίτον, οι Έλληνες διακρίνουν την καθαρή αιτία από την ενοχή. Η αιτία για το γεγονός ότι δέχομαι ένα χτύπημα αρχικά δεν είναι το ότι έχω διαπράξει κάτι, αλλά το ότι με χτυπά ο άλλος. Το γιατί όμως αυτός με χτυπά είναι ένα ερώτημα που προσεγγίζεται από μια νέα αφετηρία, δηλαδή: από τα δικά του κίνητρα. Αυτή η απελευθέρωση από την πρωτόγονη αντίληψη της ενοχής και του εξιλασμού βρίσκει την καλύτερη ώρα της στην ανάλυση του ερωτήματος σχετικά με το ποιος φέρει την ευθύνη για τον πόλεμο στην εξιστόρηση του Πελοποννησιακού Πολέμου από τον Θουκυδίδη. Εδώ καταδείχθηκε για πρώτη φορά στον κόσμο τί σημαίνει αντικειμενικότητα, δηλαδή εσωτερική υπεροχή έναντι των δογμάτων των αντιμαχομένων μερών και των εθνικιστικών ιδεολογιών. Η πραγματική ιστοριογραφία έγινε δυνατή μόνο μετά από εκείνη την καθαρή, αμερόληπτη αντίληψη της πράξης και του ιστορικού γίγνεσθαι -δηλαδή από τους Έλληνες, από τον Ηρόδοτο και μετά.

c) Ανάλυση

Όταν κάποτε - σύμφωνα με την ηροδότεια αφήγηση - ο σοφότερος Έλληνας, ο Σόλων, επισκέφθηκε τον πλουσιότερο ηγεμόνα της Ανατολής, τον Λυδό βασιλιά Κροίσο, θέλησε να του δείξει με παραστατικό τρόπο τη μεταβολή στην ανθρώπινη ζωή. Αυτό το έκανε ως εξής: ας υποτεθεί ότι η ανθρώπινη ζωή διαρκεί 70 χρόνια. Αυτά τα 70 χρόνια ισοδυναμούν με 25.200 ημέρες, αν δεν συνυπολογίσει κανείς τους δίσεκτους μήνες. Από όλες αυτές τώρα τις συνολικά 26.250 ημέρες καμία δεν είναι ίδια με την άλλη (1. 32). - Χαρακτηριστικό είναι πρώτα απ’ όλα το πώς ο Έλληνας χρησιμοποιεί εδώ τα μέσα της ανατολικής γνώσης. Το ημερολόγιο, τα μέτρα και τα σταθμά, που προέρχονται βέβαια από την Ανατολή, οι Έλληνες τα χειρίζονται επιδέξια, και μάλιστα με όλα τα σχετικά τεχνάσματα.

Κατά δεύτερο λόγο, σημειώνεται εδώ η επίδραση εκείνη της τάσης προς την ολότητα για την οποία μιλήσαμε προηγουμένως· δύσκολα θα μπορούσε ένας Προέλληνας να φτάσει στην ιδέα να εφαρμόσει το ημερολόγιο, το οποίο παρέχει τα αναγκαία πρακτικά στοιχεία για καθεμιά από τις μέρες του χρόνου (και πάνω από όλα για τις γιορτές), με αυτόν ακριβώς τον τρόπο στην ολότητα της ανθρώπινης ζωής. Και εδώ εκφράζεται, τρίτον, μια επιπλέον ελληνική ιδιομορφία: η χαρά με τον αριθμό. Διότι η πρωταρχική ικανότητα του ανθρώπου να αριθμεί διαμορφώνεται και εφαρμόζεται από τους λαούς με πολύ διαφορετικούς τρόπους. Η Ανατολή εισήγαγε στην πρακτική εφαρμογή αυτής της ικανότητας κανόνες και σύστημα, ενώ με την επινόηση του νομίσματος έκανε ένα μεγάλο βήμα προς τα εμπρός στο πεδίο της πρακτικής αφαιρετικής διεργασίας. Οι Έλληνες μετρούν τις Μούσες, τις Ωκεανίδες και γενικά τους δαίμονες. Ο Αισχύλος ονομάζει τον αριθμό «ξεχείλισμα σοφής επινόησης» [ἔξοχον σοφι­σμάτων] Προμηθέας 459). Μέχρι και ο Αρχιμήδης στο «βιβλίο της άμμου» (Ψαμμίτης) προσπαθεί να λύσει το πρόβλημα πώς μπορεί να μετρηθεί η άμμος της θαλάσσης. Από νωρίς ήδη το ελληνικό μετρικό σύστημα επεκτάθηκε ως το 10.000. Η χαρά των αριθμών είναι η χαρά που προέρχεται από τον δαμασμό της πραγματικότητας. Όταν έχω μπροστά μου έναν σωρό, ένα κοπάδι ή ένα πλήθος δαιμονικών όντων και αρχίζω να τα μετρώ, αποσυνθέτω την οργανική ενότητα στα στοιχεία της. Η αρίθμηση είναι η απλούστερη μορφή της ανάλυσης: το απροσδιόριστο φαινόμενο το μεταβάλλει μέσω μιας συχνά τολμηρής αφαίρεσης σε μια παράταξη από όμοια και μόνο στοιχεία- μετατρέπει τον κόσμο σε άτομα.

Κάτι παρόμοιο ισχύει για το ζύγισμα και το μέτρημα, πρακτικές των οποίων η τεχνική προήλθε επίσης από την Ανατολή. Στην Ιλιάδα ο Ζευς υπολογίζει το πεπρωμένο τοποθετώντας πάνω στη ζυγαριά τη μοίρα του Έκτορα και τη μοίρα του Αχιλλέα. Η Νέμεσις, η θεά που μετρά και κατανέμει το δίκαιο, κρατά στο χέρι της τον πήχη. Ο Θαλής λέγεται ότι μέτρησε το ύψος των πυραμίδων (μια μέτρηση εντελώς ελεύθερη από πρακτικούς σκοπούς), ο Πυθαγόρας το μήκος μιας χορδής στην σχέση της προς το ύψος του τόνου. Η Αναξι- μάνδρεια κοσμολογία ήταν γεμάτη από συγκριτικούς αριθμούς. Ο γλύπτης Πολύκλειτος ανάγει την τελειότητα ενός γλυπτού στους λεπτούς συσχετισμούς «πολλών αριθμών». Τη μετρητική τέχνη την οποία κληρονόμησαν ως πρακτική χρηστική τέχνη, οι Έλληνες την αναπτύσσουν μέχρι τις έσχατες συνέπειες της. Η εφαρμογή της σε πεδία που φαίνεται να αντιβαίνουν πλήρως στη φύση της, όπως η ηθική, είναι ένα από τα σοβαρότερα επιστημολογικά προβλήματα. (Πλάτων, Πρωταγόρας, Φίληβος). Και ο Αριστοφάνης αφήνει στους Βατράχους να παρελάσει στη σκηνή ολόκληρο το οπλοστάσιο των οργάνων μέτρησης, ζυγαριά, γνώμονας, πήχης, καλούπι κ.ο.κ., προκειμένου να ζυγίσει και να μετρήσει τις λέξεις, τους στίχους, και τις τραγωδίες -μια κωμική υπερβολή, η οποία όμως μπορεί να έχει κωμική επίδραση μόνον επειδή παρωδεί μια γνήσια ελληνική τάση.

Συναφής είναι επίσης η ελληνική προτίμηση για τη μαθηματική μορφή, το σχήμα, ακόμη και εκτός των μαθηματικών. Στην Αθήνα της ύστερης αρχαϊκής εποχής συμβαίνει στη γραφή ξαφνικά το εξής: τα γράμματα τοποθετούνται το ένα ακριβώς κάτω από το άλλο έτσι ώστε το πεδίο της γραφής δεν απαρτίζεται από οργανικά αναπτυσσόμενες δέσμες στίχων, αλλά σχεδιάζεται στην ολότητά του σαν μια σκακιέρα: το στοιχηδόν. Κάθε γράμμα έχει τώρα το δικό του, αφηρημένο πεδίο, είναι κατά κάποιον τρόπο φορέας της θέσης. Το ίδιο σχήμα της σκακιέρας απαντά στα πολεοδομικά σχέδια του Ιππόδαμου του Μιλήσιου· και εδώ η οργανική προέλευση παραμερίζεται, ο προσαρμοσμένος στο έδαφος, γεμάτος στροφές δρόμος εξαφανίζεται καθώς μετατρέπεται σε συστατικό μέρος ενός όλου, του οδικού «δικτύου»· για τον σκοπό αυτό είχε προηγουμένως αναχθεί στην πιο καθαρή του μορφή· από αυτή την ανάλυση προκύπτει ότι «δρόμος» ισοδυναμεί με μια συνδετική γραμμή, και ότι η συντομότερη συνδετική γραμμή είναι η ευθεία.

Αρίθμηση, μέτρηση, σχηματοποίηση -όλα αυτά δεν είναι τίποτα άλλο παρά πράξεις ανάλυσης. Όλες αυτές οι πράξεις ξεκίνησαν ήδη με τους Προέλληνες. Έτσι έχουν τα πράγματα και με την γραφή, η οποία ύστερα από μακρά προϊστορία και μέσα από τη σύγχυση που προκαλούσε η συνύπαρξη πολλών συστημάτων, συστηματοποιήθηκε με πρακτικό τρόπο από τους Φοίνικες· μόνον οι Έλληνες όμως είναι εκείνοι που τελειοποίησαν το αλφάβητο, οι πραγματικοί εφευρέτες της καθαρής φωνητικής γραφής. Η ομιλούμενη γλώσσα είναι ένας ρέων ποταμός από φθόγγους που εναλλάσσονται γρήγορα και συνδέονται στενά μετάξύ τους. Μόνο μέσω μιας ριζικής ανάλυσης μπορεί να κατορθώσει κανείς να απεικονίσει σε αναλογία ένα προς ένα το οργανικό αυτό ρεύμα απλώς και μόνο με μεμονωμένα, ασύνδετα μεταξύ τους σύμβολα.

Η ανάλυση με τις περισσότερες συνέπειες υπήρξε ίσως η ατομική θεωρία. Η οργανική ατμόσφαιρα, η οποία μετατρέπει την πολλαπλότητα των πραγμάτων σε μιαν ολότητα, διαλύεται μ’ ένα φύσημα χωρίς ενδοιασμούς, ό, τι απομένει είναι ένα ασυνεχές αποτελούμενο από σωματίδια μάζας που βρίσκονται το ένα πλάι στο άλλο. Διαφέρουν μεταξύ τους μόνον σε σχέση με απλούστατες ιδιότητες που μπορούν να προσδιοριστούν με ακρίβεια· κατά βάση τα άτομα είναι ίδια, ισοδύναμα όπως οι αριθμοί.

Η ανάλυση καταστρέφει τη μαγεία του κόσμου. Διαλύει τις ενότητες που έχουν αναπτυχθεί οργανικά, αφαιρεί από τη συνάφεια των πραγμάτων το άρωμα και τον ρευστό και απροσδιόριστο χαρακτήρα της, παραμερίζει χωρίς ενδοιασμούς παραδοσιακές αντιλήψεις και αισθήματα. Η ριζοσπαστικότητα της ελληνικής ορμής προς την αφαίρεση εκδηλώνεται εδώ σε ύλη την τρομακτική, καταστροφική της δύναμη. Η ευρωπαϊκή πορεία από τη φυσική αίσθηση της πραγματικότητας μέχρι τον αφηρημένο τύπο έχει ήδη εδώ αντιπροσωπευτικά φτάσει στο τέλος, προκαταλαμβάνοντας όλα τα ανεκτίμητα επιτεύγματα της ενεργοποιημένης, αποχαλινωμένης διάνοιας και ύλη της την κατάρα.

d) Σύνθεση

Η εικόνα των μεθόδων της ελληνικής επιστήμης δεν είναι σφαιρική και πλήρης, αν δεν αναλογιστεί κανείς την κλίση προς την επόπτευση του όλου για την οποία έγινε λόγος προηγουμένως (παραπάνω σελ. 203 κ.ε.). Απέναντι στην επαναστατική αναλυτική δραστηριότητα στέκεται το μεγάλο χάρισμα της σύνθεσης. Μόνον όποιος μπορεί να σύνορά είναι γνήσιος διαλεκτικός, λέει ο Πλάτων. Η εσωτερική συνάφεια των δύο αντιθέτων τάσεων, της ανάλυσης και της σύνθεσης, είναι μεγαλύτερη από ό, τι φαίνεται· το γνήσιο πνεύμα της ελληνικής επιστήμης ζει μόνο μέσα στην ταυτόχρονη ύπαρξη και τη σύμπραξή τους.

γ) Η ανθρώπινη βάση της επιστήμης

Η αρρώστια είναι ντροπή για τους ανθρώπους. Όταν επίκειται η εκδήλωση μιας κρίσης, σημειώνει ο Ιπποκράτης αναφερόμενος στους επιληπτικούς, οι ασθενείς αναζητούν καταφύγιο στο σπίτι ή στην απομόνωση και τη μοναξιά, όπου και καλύπτουν το πρόσωπό τους καθώς η ντροπή τούς κάνει να επιθυμούν να μείνουν αθέατοι· άλλοι εξηγούν αυτή την απομονωτική τάση με τον τρόμο από το χτύπημα του δαίμονα, μιαν άποψη εναντίον της οποίας στρέφεται ο μεγάλος γιατρός. Στην πολεμική αυτή ο Ιπποκράτης δεν έχει άδικο. Ότι όμως στην πρωτόγονη αντίληψη των πραγμάτων ο άρρωστος αισθάνεται «χτυπημένος» και σημαδεμένος και ότι το περιβάλλον τον αισθάνεται ως «λεπρό», απόβλητο, είναι εξίσου σωστό. Παρ’ όλο τον εξανθρωπισμό και την πρόοδο, ένα κομμάτι αυτής της πρωτόγονης αντίληψης επιζεί ακόμη και ανάμεσά μας, ιδιαίτερα έναντι ορισμένων ασθενειών. Ουσιαστικά αυτό είναι και το χειρότερο χτύπημα κάθε ασθένειας, ότι δηλαδή προκαλεί την απαξίωση του αρρώστου από τον ίδιο του τον εαυτό και από τους άλλους και συνάμα τον παραλύει. Η καταρχήν απελευθέρωση των ανθρώπων από αυτόν το φόβο δεν αποτελεί και το μικρότερο δώρο της ελληνικής ιδιοφυίας προς την Ευρώπη.

Στην αρχή του καλοκαιριού του έτους 430 π.Χ. ξέσπασε στην Αθήνα ένας σοβαρός λοιμός. Ο Θουκυδίδης, ο ιστοριογράφος του Πελοποννησιακού Πολέμου, περιγράφει αυτή την επιδημία διεξοδικά (2. 47-54). Τούτη η περιγραφή μιας αρρώστιας έχει αναδειχτεί σε ένα από τα πιο ονομαστά κομμάτια του ελληνικοί') πεζού λόγου· μεταξύ των πολλών μιμητών ξεχωρίζει ο ποιητής Λουκρήτιος (6, 1136 κ.ε.). Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι μια τέτοια εξιστόρηση, που δεν αποσιωπά καμία αποκρουστική και φρικιαστική λεπτομέρεια αυτού του δεινού συμβάντος, κατόρθωσε να ασκήσει τέτοια επίδραση, και μάλιστα σε ποιητές. Τα πρόδηλα προτερήματά της είναι ευδιάκριτα, καθώς είναι όλα τους προτερήματα της ελληνικής επιστήμης: η θαυμαστά ακριβής καταγραφή όλων των συμπτωμάτων της ασθένειας και η εποπτεία όλων των προσωπικών, κοινωνικών, θρησκευτικών και πολιτικών μορφών έκφρασης, καθώς και των συνεπειών της επιδημίας, όπως επίσης και η σύλληψή της ως καθολικού ανθρώπινου φαινομένου. Πέρα όμως από τούτες τις επιστημονικές αρετές της, η εξιστόρηση αυτή εμφορείται από ένα ιδιαίτερο ανθρώπινο σθένος, το οποίο αποτελεί και τον πραγματικό λόγο της αδιάλειπτης επίδρασής της· μια ανεπαίσθητη αύρα αυτού του σθένους αναρριπίζει μέσα από την αποστασιοποιημένη ψυχρότητα του ύφους ακόμη και σήμερα το αφτί του ακροατή: ιδού η ελευθερία του ανθρώπου της επιστήμης. Ο ίδιος ο Θουκυδίδης προσβλήθηκε από την ασθένεια. Περιγράφει την απόγνωση που καταπτοούσε τους αρρώστους μπροστά στην αποτυχία κάθε ιατρικού και θρησκευτικού μέσου: ο ίδιος δεν υπέκυψε σε τούτη την πίεση, εξακολούθησε να παρατηρεί και να περιγράφει, υπερισχύοντας με αυτό τον τρόπο του λοιμού. Πρόκειται για τον ίδιο ηρωισμό με τον οποίο ένας εξερευνητής των πόλων που βρίσκεται σε μη αντιστρέψιμο πλέον στάδιο ψύξης συνεχίζει το ημερολόγιό του μέχρι την τελευταία συνειδητή του στιγμή.

Αυτή η εσωτερική ελευθερία αποτελεί ταυτόχρονα ζωτική προϋπόθεση και ηθικό αποτέλεσμα του ελληνικού ερευνητικού πνεύματος. Η άλλη πλευρά της είναι η ευδαιμονία του ερευνητή, αυτή η υψηλή μακαριότητα την οποία τόσο πολλοί Έλληνες στοχαστές και ποιητές εξυμνούσαν με ενθουσιασμό.

Κοντά στην ελευθερία και την ευδαιμονία βρίσκεται και η ύβρις του ανθρώπου της επιστήμης. Πιθανώς η επιστημονική υπεροψία, αυτή η κακή σκιά του ορθολογισμού, ήταν ένα είδος κληρονομικής αρρώστιας στην ελληνική επιστήμη. Και ίσως το μεγαλύτερο της εσωτερικό επίτευγμα να είναι ότι αποκάλυψε τούτη την ύβρη στην αδυναμία της και την στιγμάτισε μια για πάντα. Αυτό συνέβη στην «άγνοια» του Σωκράτη με τρόπο τόσο επιβλητικά απλό και τόσο ελεύθερο από συμπλεγματική μνησικακία, ώστε έκτοτε, τουλάχιστον, η επιφυλακτικότητα στην διατύπωση κρίσεων, μια υγιής άσκηση στον σκεπτικισμό, αναδείχθηκε σε αυτονόητο αίτημα κάθε επιστημονικής παιδείας. Την κλασική της έκφραση βρήκε η απαράγραπτη αυτή αρχή στον Πλάτωνα (Συμπόσιο 204): «Πλήρη» γνώση διαθέτει μόνον ο μωρός, ο οποίος νομίζει ότι έχει γνώση· ο αληθινός φιλόσοφος, όμως, κινείται μεταξύ δύο πόλων: βρίσκεται αιώνια καθ’ οδόν προς τη γνώση και δεν κουράζεται ποτέ να μαθαίνει.