ΘΑ ΜΕΤΑΝΟΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΟΤΙ ΔΕΝ ΤΟΛΜΗΣΕΣ!

Ρισκάρισε… Αξίζει!

Θα σου δώσω τη διαβεβαίωση αυτή: όταν θα πλησιάζει το τέλος, στο λυκόφως της ζωής σου, αυτό που περισσότερο θα μετανιώνεις δεν θα είναι τα ρίσκα που πήρες. Αντίθετα, αυτό που θα κατακλύσει την καρδιά σου με τη μεγαλύτερη πικρία και θλίψη θα είναι τα ρίσκα που δεν πήρες. Όλες εκείνες οι ευκαιρίες που δεν άρπαξες και οι φόβοι που δεν αντιμετώπισες. Θυμήσου ότι στην αντικρινή όχθη του φόβου βρίσκεται η ελευθερία. Και μείνε εστιασμένος στην ακόλουθη διαχρονική και δοκιμασμένη αρχή: «Η ζωή δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα παιχνίδι στοιχημάτων – όσο περισσότερα είναι τα ρίσκα που θα πάρεις τόσο περισσότερες θα είναι και οι ανταμοιβές». Ή τα λόγια του Σοφοκλή: «Με τους λιγόψυχους δεν είναι οι θεοί».

Για να ζήσεις μια όσο το δυνατόν πληρέστερη ζωή, άρχισε να παίρνεις περισσότερα ρίσκα καινά κάνεις όλα εκείνα που φοβάσαι να κάνεις. Μάθε να αποφεύγεις το «βόλεμα». Μη βαδίζεις στο μονοπάτι το πιο περπατημένο. Σίγουρα είναι πολύ πιο πιθανό να πληγώσεις τα πόδια σου όταν περπατάς στον λιγότερο ταξιδεμένο δρόμο, αλλά αυτός είναι ο μοναδικός τρόπος για να φτάσεις κάπου. Όπως μου έλεγε πάντα η σοφή μητέρα μου: «Δεν μπορείς να φτάσεις στο τρίτο σκαλοπάτι, αν δεν τολμήσεις να ξεκολλήσεις το πόδι σου από το δεύτερο». Και όπως είχε παρατηρήσει ο Αντρέ Ζιντ: «Δεν μπορείς να ανακαλύψεις καινούριες στεριές, αν δεν αποδεχτείς ότι νια πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα δεν θα βλέπεις την ακτή».

Το αληθινό μυστικό για μια ουσιαστική ζωή είναι να πάψεις να περνάς τις μέρες σου αναζητώντας την ασφάλεια και να αρχίσεις να επενδύεις το χρόνο σου στην αναζήτηση ευκαιριών. Σίγουρα θα γνωρίσεις κι εσύ αποτυχίες, αν αρχίσεις να ζεις πιο συνειδητά και παθιασμένα. Αλλά η αποτυχία είναι το μέσο που σε μαθαίνει πώς να νικάς. Ή όπως μου είπε κάποτε ο πατέρας μου: « Ρόμπιν, είναι επικίνδυνο να ίσο ρ ροπείς πάνω σε ένα κλαδί. Αλλά εκεί βρίσκονται όλοι οι καρποί».

Όπως είχα γράψει σε κάποιο προηγούμενο μάθημα, η ζωή είναι ζήτημα επιλογών. Οι άνθρωποι που έχουν κατακτήσει την εσωτερική πληρότητα κι έχουν εκπληρώσει τους στόχους τους, απλώς κάνουν σοφότερες επιλογές από τους άλλους. Μπορείς να επιλέξεις να περάσεις τις υπόλοιπες μέρες σου καθισμένος απόλυτα ασφαλής στην όχθη της ζωής ή μπορείς να πάρεις κάποια ρίσκα, να καταδυθείς σε βαθιά νερά και να ανακαλύψεις τα μαργαριτάρια που περιμένουν στο βυθό τους αληθινά τολμηρούς.

 Για να εμπνέομαι και να θυμάμαι ότι πρέπει να υπερβαίνω διαρκώς τα προσωπικά μου όρια, τοιχοκόλλησα στο γραφείο μου, εκεί όπου γράφω, τα ακόλουθα λόγια του Θίοντορ Ρούζβελτ:

«Αυτός που έχει μεγαλύτερη αξία δεν είναι ο επικριτής, ούτε ο άνθρωπος που επισημαίνει πώς σκόνταψε εκείνος που προχωρά με σθένος ή πώς θα μπορούσε να έχει ενεργήσει καλύτερα αυτός που αληθινά ενεργεί. Η δόξα ανήκει στον άνθρωπο που είναι πραγματικά στο στίβο, σε αυτόν που το πρόσωπο του είναι σκαμμένο από τον ιδρώτα και τη σκόνη και το αίμα, που μάχεται γενναία, που κάνει λάθη και γνωρίζει τη ματαίωση ξανά και ξανά, αλλά και που γνωρίζει τους μεγάλους ενθουσιασμούς, τη βαθιά αφοσίωση, και αναλώνει τον εαυτό του σε έναν άξιο σκοπό· σε αυτόν που γνωρίζει στο τέλος το θρίαμβο των μεγάλων κατορθωμάτων και που, ακόμη κι αν αποτύχει, τουλάχιστον αποτυγχάνει έχοντας τολμήσει, έτσι ώστε ποτέ η θέση του δεν θα είναι δίπλα σε εκείνες τις ψυχρές και άτολμες ψυχές που δεν γνωρίζουν ούτε τη νίκη ούτε την ήττα».

Η απογοήτευση, οι στόχοι και το κυνήγι της ευτυχίας

Το να βάζουμε στόχους είναι απόλυτα φυσιολογικό. Εξάλλου, χωρίς στόχους δεν ξέρουμε πού βαδίζουμε.
Είναι πολύ καλό να γνωρίζουμε τι θέλουμε και να το κυνηγάμε μέχρι να το πετύχουμε, ωστόσο, ως γνωστόν, ο δρόμος μέχρι την επιτυχία και την επίτευξη των στόχων μας.. είναι μακρύς και πολλές φορές θα νιώσουμε ότι θέλουμε να τα παρατήσουμε ή ότι τελικά δεν είμαστε αρκετά καλοί εν τέλη, για να γίνουμε αυτό που θέλουμε, με αποτέλεσμα να μπαίνουν δεύτερες σκέψεις στο μυαλό μας για το αν πραγματικά θέλουμε να συνεχίσουμε την προσπάθεια ή όχι.

Εάν το θέλουμε πραγματικά, θα συνεχίσουμε και θα βρούμε την δύναμη! Εάν όμως τα παρατήσουμε επειδή πιστεύουμε πως δεν το θέλουμε τόσο, δεν θα είναι μόνο γιαυτό.. Αλλά και γιατί η απογοήτευση μας έχει κατακλύσει και αυτό ισχύει για τους ανθρώπους οι οποίοι επηρεάζονται πολύ εύκολα.

Η ικανοποίηση που νιώθει κάποιος όταν τα καταφέρνει στο τέλος, δεν συγκρίνεται με τίποτα .. είναι η ευχαρίστηση που νιώθει κανείς όταν ο κόπος του ανταμείβεται. Ξέρει μέσα του, ότι όλα αυτά που πέρασε για να καταφέρει τον στόχο του, όλες οι προσπάθειες και όλα αυτά που στερήθηκε (εξόδους, βόλτες κτλ.) άξιζαν τον κόπο.

Και η αντίδρασή του όταν το πετυχαίνει είναι ένα τεράστιο χαμόγελο που το οφείλει στον εαυτό του και έπειτα στους ανθρώπους που του παρείχαν στήριξη. Δεν πρέπει να τα παρατάμε ποτέ. Θα έρθουν και δύσκολες μέρες /στιγμές.

Όμως, αν έχουμε την θέληση, την όρεξη και την αφοσίωση τότε να είστε σίγουροι ότι το αποτέλεσμα δεν θα είναι άλλο παρά η επίτευξη των ονείρων μας!

Ωχ, εδώ τι απαντάμε; (XII)

Ιδιωτική υπόθεση η προσευχή!

Αναφέρεται στο κατά Ματθαίον ευαγγέλιο, κεφ 6, 5-6, ότι δεν πρέπει κάποιος να προσεύχεται επιδεικτικά και επιπλέον, συνεχίζει, να μην προσεύχεται καν δημόσια:

6 Eσύ, απεναντίας, όταν θέλεις να προσευχηθείς, μπες στο δωμάτιό σου και, αφού κλείσεις την πόρτα σου, προσευχήσου κρυφά στον Πατέρα σου, που είναι παρών παντού. Kαι ο Πατέρας σου, που βλέπει τι κάνεις στα κρυφά, θα σε ανταμείψει φανερά.

Δηλαδή επιτάσσει ο κύριος να μην πηγαίνουν σε ναούς οι πιστοί για προσευχή; Άλλος λόγος να πας στο ναό δεν υπάρχει, επίδειξη ενδυμάτων, συζήτηση με συγγενείς και φίλους κ.ο.κ. αποκλείονται. Και τότε, γιατί ζαλίζουν οι παπάδες τον κόσμο με εκείνο το «εν εκκλησίαις ευλογείτε το θεό...»; Μήπως είναι αιρετικοί και βάζουν το ποίμνιο να κάνει πράγματα ενάντια στις γραφές;

Εμένα το μυαλό μου πάει στην υστερόβουλη σκέψη των παπάδων να φέρουν τους οπαδούς κοντά για να τους τσιμπήσουν οβολούς - υπέρ του φιλανθρωπικού έργου, εννοείται!

Απεκπαίδευση

Όλοι μας έχουμε υποστεί Εκπαίδευση, δηλαδή ουσιαστικά μια υποταγή της συνείδησής μας προς ένα πλήθος από επιβαλλόμενες επιταγές, μια εκπαίδευση που υπερκαλύπτει τον αληθινό εσωτερικό εαυτό μας, και τελικά μάς υπνωτίζει σε έναν επιβαλλόμενο ρόλο.
Για να ανακαλύψουμε τον αληθινό εσωτερικό μας εαυτό, λύνοντας τα προβλήματά μας, χρειαζόμαστε πρώτα μία Αφύπνιση, ώστε τελικά να οδηγηθούμε στην Ανάμνηση του αληθινού μας εαυτού. Για να το επιτύχουμε αυτό, χρειαζόμαστε μία Απεκπαίδευση.

Ερχόμαστε σ’ αυτόν τον κόσμο χωρίς να γνωρίζουμε τίποτε. Η Γνώση κάθε νέου ανθρώπου από τη στιγμή που γεννιέται, προέρχεται από όλα αυτά που του μεταφέρουν οι προηγούμενοι. Κάθε παιδί γεννιέται σε έναν κόσμο μεγάλων.
Από την πρώτη μέρα του, αρχίζει να εκπαιδεύεται σε ένα οργανωμένο κόσμο που ήδη έχουν φτιάξει κάποιοι άνθρωποι (η απάνθρωποι) πριν από αυτόν. Μπορούμε να αναρωτηθούμε: Πώς γνωρίζει ότι όλα αυτά στα οποία τον εκπαιδεύουν είναι προς όφελος του;
Ψάχνοντας στο λεξικό τη λέξη «εκπαιδεύω» και τη λέξη «παιδαγωγώ», ανακαλύπτουμε ότι είναι ταυτόσημες. Πώς όμως μπορείς να ταυτοποιήσεις την λέξη «εκπαίδευση» με τη λέξη «παιδαγώγηση;»
Τώρα θα μου πείτε: «αφού το παιδί είναι απόγονος, και, σαν απόγονος, τον εκπαιδεύω σε αυτά που μου έμαθαν οι πρόγονοι αφού κι εγώ είμαι απόγονος κλπ κλπ.» Σωστά, αυτά που μας έμαθαν, όμως άλλο είναι να εκπαιδεύσεις το παιδί σε αυτά που μας έμαθαν και άλλο είναι να τού δώσουμε τη δυνατότητα της ανάπτυξης, της καλλιέργειας, της πνευματικότητας του βαθύτερου εσωτερικού του εαυτού.
Κατά την άποψή μου, άλλο είναι το «ανατρέφω» (ανά + τρέφω) = «διαπαιδαγωγώ» κάποιον, δηλαδή τού δίνω τροφή (ενέργεια) για να θυμηθεί αυτά που ήδη ξέρει, και άλλο είναι το «καθοδηγώ», το «εκπαιδεύω», το «μορφώνω» –η όπως αλλιώς θελήσουμε να το πούμε– κάποιον να κάνει κάτι που ουσιαστικά τού υπαγορεύουμε εμείς ότι αυτό είναι το σωστό.
Το παιδί όταν γεννιέται παίρνει πνεύμα (= πνοή, ανάσα) σε καμιά περίπτωση ο γιατρός δεν το εκπαιδεύει να ανασάνει, ένα απαλό χτύπημα στην πλάτη και το παιδί αρχίζει να αναπνέει, ξέρει ήδη τι να κάνει, είναι ήδη προικισμένο με αυτό από τον Δημιουργό του. Τώρα θα μου πείτε: «αν το αφήσω μόνο με την αναπνοή του, αυτό θα πεθάνει αν δεν το ταΐσω» Σωστά, αλλά το ίδιο συμβαίνει και αν δεν το ταΐσουμε με τη δυνατότητα της εσωτερικής του διατροφής, που δεν είναι άλλο από το να τού δώσουμε τη δυνατότητα της επανενθύμισης. Δηλαδή, τη δυνατότητα να θυμηθεί αυτά που ήδη γνωρίζει.
Αιώνες τώρα, από γενιά σε γενιά, οι άνθρωποι παραμένουν σε αυτή την εκπαίδευση, που όλο και πηγαίνει προς τα κάτω και που τελικά μπορεί να μας οδηγήσει προς την καταστροφή του ανθρώπινου γένους.
Άλλωστε, αυτό είναι πλέον φανερό στη δική μας γενιά. Αν σκεφτούμε την –τόσο γρήγορη σε όλα τα επίπεδα– εξέλιξη στην Ιατρική, στην Ψυχολογία, στην Τεχνολογία, κ.ά., ο άνθρωπος παραμένει πολύ φτωχός και ταλαιπωρημένος για να πούμε ότι όλη αυτή η εκπαιδευτική του μόρφωση τον έχει βοηθήσει να ευημερεί…
Κάτω από την ελπίδα και τον φόβο καταστρώνουν τα σχέδια τους πολύ έντεχνα, αυτοί που δεν είναι υπέρ τη ζωής, χωρίς να μπορούν οι άνθρωποι να αντιληφθούν προς τα πού κατευθύνονται –και, μεταφέροντας αυτή την εκπαιδευτική τους διαδικασία από γενιά σε γενιά, έχουν μολύνει σχεδόν όλη την ανθρωπότητα.
Δεν θα αναφερθώ στα περί της ψυχολογίας αυτού του φαινομένου, (διότι θα χρειαζόταν ένα ολόκληρο βιβλίο γι’ αυτό). Όμως θα αναφερθώ σε ένα πολύπλοκο και πολύ σημαντικό για μένα κεφάλαιο: σε αυτό που αποκαλούμε Ναρκισσισμό.

Ο ναρκισσιστής έχει υπερβολικό φόβο του θανάτου. Ένα μέρος του φόβου του θανάτου είναι απαραίτητο σαν ψυχολογική πλευρά του ενστίκτου της επιβίωσης, αλλά το μεγαλύτερο κομμάτι αυτού του φόβου, μετά την παιδική ηλικία, είναι αυτοκαταστροφικό.
Ο άκρατος ναρκισσισμός είναι ο βασικός πρόδρομος της ψυχοπνευματικής ασθένειας.
Ο μύθος του Νάρκισσου, στην πραγματικότητα, διηγείται την τραγωδία της απώλειας του εαυτού μας. Μιας απώλειας που έχει ήδη ξεκινήσει κατά τη διάρκεια της σύλληψης μας και που ολοκληρώνεται στα πρώτα χρόνια της παιδικής μας ηλικίας.

Η Προγεννητική αναφέρει ότι: Το συναισθηματικό DNA των γονέων μεταφέρεται στο έμβρυο, και, όταν αυτό ενηλικιωθεί, σε κάποια χρονική στιγμή πυροδοτείται αυτό το οποίο έχει απωθηθεί ή «εκλογικευτεί» από το άτομο, (και μέχρι να φτάσουμε να πενθήσουμε για αυτή την απώλεια μας, αυτό το σκοτεινό κομμάτι του εαυτού μας θα μάς ταλαιπωρεί.)
«Μια γυναίκα κουβαλάει στη γέννα του παιδιού της την εμπειρία ολόκληρης της ζωής της, φτάνοντας μέχρι πίσω, στη δική της παιδική ηλικία και ακόμη πιο πίσω, στη δική της γέννηση. Μας ενδιαφέρει το τι ξέρει κάθε γυναίκα για τη δική της γέννηση, επειδή συχνά υπάρχει σχέση ανάμεσα στο πώς γεννήθηκε η ίδια και στο πώς θα φέρει στον κόσμο το δικό της παιδί.» (Michel Odent, Birth Revisited)
Μέχρι να ευαισθητοποιηθούμε στον πόνο των μικρών παιδιών, η άσκηση εξουσίας από τους ενήλικες θα θεωρείται φυσιολογική πλευρά της ανθρώπινης συμπεριφορά.
Το να βγάλουμε τον φόβο θανάτου από το κεφάλι μας, δεν είναι εύκολο πράγμα, χρειάζεται πολύχρονη εργασία με τον εαυτό μας, αλλά αξίζει τον κόπο, διότι όσο το καθυστερούμε τόσο πιο πολύ μάς ελέγχουν, και σίγουρα προς τα γεράματα γίνεται σχεδόν ακατόρθωτο να καταφέρουμε να τιθασεύσουμε αυτό το εγωιστικό κομμάτι του εαυτού μας.
Όσο περισσότερο καταφέρνουμε να μειώσουμε τον ναρκισσισμό μας, τον εγωκεντρισμό μας και την αίσθηση ότι είμαστε σπουδαίοι, τόσο λιγότερο φοβόμαστε, όχι μόνο τον θάνατο αλλά και τη ζωή. Και γινόμαστε περισσότερο ικανοί για αγάπη. Επειδή δεν μας βαραίνει πια η ανάγκη να προστατέψουμε τον εαυτό μας, είμαστε πια σε θέση να σηκώσουμε τα μάτια μας από τον εαυτό μας και να κοιτάξουμε πραγματικά τους άλλους.
Αυτό φοβόμαστε περισσότερο, και έτσι μάς ελέγχουν, και αν το συνδέσετε αυτό με την ελπίδα που ανέφερα πιο πάνω (ότι κάτω από αυτήν και τον φόβο καταστρώνουν τα σχέδια τους αυτοί που μάς ελέγχουν), γίνεται εύκολα κατανοητό το γιατί.

«Ο Νάρκισσος κυνηγάει διαρκώς νέα θηράματα και αδιαφορεί για τον πόνο που προκαλεί. Είναι το μοντέλο που περνάει στην πασαρέλα και του αρέσει να αισθάνεται τα βλέμματα θαυμασμού. Είναι οι άνθρωποι του θεάματος που λάμπουν στη σκηνή, αστράφτουν στον καθρέπτη της τηλεοπτικής οθόνης και ευχαριστιούνται να υπογράφουν αυτόγραφα πάνω στη φωτογραφία τους! Γυρίζουν όμως μόνοι στο σπίτι. Ανικανοποίητοι και μόνοι.
Μένουν χωρίς παιδιά, για να μην θυσιάσουν την καριέρα τους! Ο Νάρκισσος, δεν ερωτεύεται. Δεν παντρεύεται, δεν γεννά! Είναι οι ποιητές, οι δημοσιογράφοι που ζουν μόνο για να βλέπουν την υπογραφή τους κάτω από τα βαρύγδουπα λόγια τους! Είναι οι γυναίκες-αράχνες που κάνουν τα πάντα για να σαγηνεύσουν και χαίρονται να βλέπουν τα θύματα τους να υποφέρουν!
Είναι οι άντρες που θέλουν να βλέπουν τον εαυτό τους να καθρεφτίζεται στα υγρά μάτια γυναικών και ανδρών, αλλά δεν σμίγουν με κανέναν. Όταν δεν μπορούν να θαυμάσουν τον εαυτό τους, μαραίνονται! Όλες τους οι σχέσεις είναι ανικανοποίητες! Κυνηγούν τα θύματα τους και χωρίς συναίσθημα τα βλέπουν να ψυχορραγούν.
Είναι παιδιά που γεννήθηκαν από μια πολύ όμορφη ηθική μητέρα και έναν βιαστή πατέρα. Είναι ο τύπος που προκύπτει από τη διασταύρωση Υοσκύαμου και Κρίνου! Είναι ο μικρός αδερφός του Παγκράτιου, που όμως δεν δίνει δεκάρα για κανένα άλλον εκτός από τον εαυτό του! Εγωιστής και ανικανοποίητος!»
Οι νάρκισσοι, όταν δεν μπορούν να θαυμάσουν τον εαυτό τους, μαραίνονται! Αυτό σημαίνει πως πέφτουν σε κατάθλιψη. Ο ενθουσιασμός για την ψεύτικη εικόνα του εαυτού τους δεν τούς προφυλάσσει από την κατάρρευση. Μόνο όσο διαρκεί αυτό το αίσθημα μεγαλείου το άτομο είναι σχετικά εντάξει, διότι έτσι θεωρεί ότι παίρνει αγάπη, μια αυταπάτη που διαιωνίζεται μέχρι να ανακαλύψει την πραγματικότητα της παιδικής του ηλικίας που δεν είναι κάτι άλλο από αυτό που αποκαλούμε απώθηση.

Το κάθε παιδί προσαρμόζεται για να διασφαλίσει την ψευδαίσθηση της αγάπης, της συμπάθειας, και της φροντίδας, αλλά ο ενήλικας δεν χρειάζεται αυτήν την ψευδαίσθηση για να επιβιώσει. Επειδή οι ιδέες μεγαλείου είναι το αντίστροφο της κατάθλιψης, μέσα στα πλαίσια της ναρκισσιστικής διαταραχής, η απελευθέρωση και από τις δυο μορφές αυτής της διαταραχής είναι σχεδόν αδύνατη αν δεν νιώσει κανείς πως πενθεί βαθύτατα για την κατάσταση στην οποία ζούσε ως παιδί.
Σαν παιδιά, εκτός από ελάχιστες περιπτώσεις, κανένας δεν μάς αγάπησε για αυτό που πραγματικά ήμασταν, αντίθετα, μάς χρειαζόντουσαν και μας εκμεταλλεύτηκαν για τα επιτεύγματα, την επιτυχία, τις καλές μας ιδιότητες, και –όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω– κάποιοι για άλλους σκοπούς, π.χ. την υποταγή συνειδήσεων.
Όταν αναγνωρίσουμε το μικρό παιδί που έχουμε όλοι μέσα μας, και έρθουμε σε επαφή μαζί του, θα κατανοήσουμε ότι θυσιάσαμε όλη την παιδική μας ηλικία για μια μορφή αγάπης που δεν είχε καμία μα καμία απολύτως σχέση με τον πραγματικό μας εαυτό. Αυτή η ανακεφαλαίωση, το πένθος για την χαμένη μας παιδική ηλικία που θα βγει στην επιφάνεια, αν και είναι κάτι τρομακτικό, εντούτοις είναι άμεσα λυτρωτικό –και μόνο έτσι μπορούμε πλέον να αποδεχτούμε όλη την γκάμα των σχετικών συναισθημάτων, όπως: οργή, απελπισία, φόβο, ζήλια, αποστροφή, κ.ά.
Μέσα στη ζωή, δεν έχουμε μόνο συναισθήματα χαρούμενα και καλά. Όταν μπορέσει κάποιος να φτάσει στην αυτογνωσία, τότε δεν χρειάζεται πλέον να κρατάει κρυμμένο το εσωτερικό του παιδί. Η αλήθεια που ανακαλύπτουμε –το ποιος και γιατί μας προκάλεσε τόσο πόνο– αυτή η αυτογνωσία του παλαιού μας πόνου, μάς απελευθερώνει.
Και θα επαναλάβω ότι, το να μην σε έχουν αγαπήσει για αυτό ακριβώς που ήσουν, δεν μπορεί να επουλωθεί αν δεν γίνει η διεργασία του πένθους.
Στη γλώσσα του Ινδιάνου Σαμάνου Δον Χουάν, ο ανθρωπολόγος συγγραφέας Κάρλος Καστανέντα αναφέρει για τον θάνατο:

«Οι Σύμμαχοι είναι τρομακτικές δυνάμεις με τις οποίες πρέπει κανείς να παλέψει, για να τις δαμάσει. Αυτό συμβαίνει και με τον θάνατο. Ο θάνατος είναι φίλος μας, είναι σύμμαχος μας, βρίσκεται πάντα ένα μέτρο πίσω από τον αριστερό μας ώμο, και, όποτε και αν τον ρωτήσουμε, πάντα μάς λέει: Δεν σε άγγιξα ακόμη»

Ο Καρλ Γιούνγκ αναφέρει:

«Κάθε ανθρώπινο όν έχει μια Σκιά» «Όλοι κλείνουμε μέσα μας έναν εγκληματία, στατιστικά, όπως και έναν αντίστοιχο τρελό ή άγιο»

Η φύση του θηρίου που βρίσκεται εντός μας, είναι η «πανίσχυρη τάση για κυριαρχία». Αυτή η τάση, είναι υπαρκτή σε όλα τα ανθρώπινα όντα. Επειδή αναγνωρίζεται μέσα μας, και αντίκειται των νόμων του κράτους και της θρησκείας, κλπ, αρνούμαστε αυτήν την τάση και την απωθούμε από τη συνείδησή μας. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι με αυτό τον τρόπο «ξεμπερδέψαμε».
Απεναντίας, αυτή η ανώριμη στάση απέναντι στη μοχθηρή όψη του εαυτού μας –η άρνησή της– έχει ως επικίνδυνη συνέπεια να «βλέπουμε στον αντίπαλο, τα δικά μας σφάλματα μεγαλωμένα σε απίστευτο βαθμό». Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άλλοι είναι άγιοι και εμείς οι κακοί, αλλά ότι ο καθένας προβάλει στον άλλο τη Σκιά του

Γεννιέται ίσως, λοιπόν, σε εσάς, ένα μεγάλο ερώτημα: Ποιοι άραγε είναι αυτοί που δημιούργησαν όλη αυτήν τη βιομηχανία υποταγής συνειδήσεων, μέσα στην οποία ζούμε;
Η αλήθεια είναι ότι δεν έχει και μεγάλη σημασία το ποιος ή ποιοι το κάνουν αυτό.  Όποιοι και αν είναι αυτοί, με τον τρόπο που γίνεται η εκπαίδευσή μας είναι εύκολο και με μαθηματική ακρίβεια να γίνεται χειραγώγηση των μαζών, και ο άνθρωπος να βρίσκεται υπόδουλος, χάνοντας τη δυνατότητα της απελευθέρωσης του.
Το θέμα είναι να μπορέσουμε να αντιληφθούμε αυτό που συμβαίνει και να δράσουμε όχι μόνο σε ατομικό αλλά και σε συλλογικό επίπεδο. Διότι, όποιοι και αν είναι αυτοί ή όσοι και αν είναι, χωρίς τη δική μας συμμετοχή είναι εντελώς αδύναμοι. Είναι δυνατοί και πραγματοποιούν τα σχέδια τους μόνο σε αυτούς που δέχονται τον προγραμματισμό, μέσω των εκπαιδευτικών τους συστημάτων και όχι μόνο.
Αν δεν γίνεται πιστευτό αυτό, ρίξτε μια ματιά στην ιστορία. Παρ’ όλες τις τεχνολογικές επιτεύξεις, τις επιστημονικές ανακαλύψεις, κλπ, οι λαοί όλο και χειροτερεύουν. Όλοι, ή σχεδόν όλοι, είναι μουδιασμένοι, υπνωτισμένοι, ναρκωμένοι. Δεν αντιλαμβανόμαστε ότι όλο αυτό είναι ένα ωραίο περιτύλιγμα υλισμού, για το οποίο, αν καταφέρουμε και κοιτάξουμε αληθινά μέσα μας, θα φρίξουμε από ντροπή που το αφήσαμε να εξελιχθεί μέσα από την δική μας άγνοια.
Είναι γεγονός βεβαία, όπως μας λέει και ο Χέρμαν Έσσε, ότι:
«Αντιλαμβάνομαι σήμερα πως τίποτα στον κόσμο δεν είναι τόσο δυσάρεστο για έναν άνθρωπο, από το να πάρει το μονοπάτι που οδηγεί στον εαυτό του»
Και σε ένα γράμμα προς την οικογένεια του, ο Έσσε αναφέρει: «Αν ήμουν ευσεβιστής και όχι απλώς ένα ανθρώπινο πλάσμα, ίσως να είχα περισσότερες ελπίδες να με καταλάβετε»
Και ο Κάρλος Καστανέντα μάς λέει:
«Κάθε δρόμος είναι μονάχα ένας δρόμος, και δεν είναι ντροπή, ούτε για σένα ούτε για τους άλλους, να τον εγκαταλείψεις κάποια στιγμή, αν έτσι σου υπαγορεύει η καρδιά σου. Κοίταξε κάθε δρόμο, με προσοχή κι επιφυλακτικότητα. Δοκίμασε τον όσες φορές κρίνεις εσύ πως είναι απαραίτητο. Σκέψου και διαλογίσου πάνω σ’ αυτόν. Κι ύστερα, θέσε στον εαυτό σου ένα και μόνο ερώτημα. Έχει αυτός ο δρόμος καρδιά; Αν έχει είναι καλός, αν δεν έχει, είναι άχρηστος»
«Θέλεις να σου πω που οδηγεί ο δρόμος σου; Είναι εύκολο. Όλοι οι δρόμοι οδηγούν στο ίδιο μέρος: Πουθενά. Αυτό που έχει σημασία είναι να ακολουθείς τα Μονοπάτια Που Έχουν Καρδιά. Να ρωτάς, έχει καρδιά το μονοπάτι που βαδίζω; Αν ναι, ακολούθησε το και μην φοβάσαι τίποτε, ακόμη και αν όλος ο κόσμος θέλει να σε αποτρέψει από το να τ’ ακολουθήσεις. Αν όχι, άφησε το, δεν είναι καλό μονοπάτι. Να ψάχνεις πάντα τα μονοπάτια που έχουν καρδιά, κι όταν καταλαβαίνεις ότι δεν έχουν, να μη διστάζεις να τα εγκαταλείπεις. Ποιο μονοπάτι σού λέει η καρδιά σου ότι είναι το σωστό; Σε περιμένει να το βαδίσεις. Πήγαινε. Τα μονοπάτια μπορούν να περιμένουν απίστευτα πολύ. Το πρόβλημα είναι ότι οι άνθρωποι δεν έχουν αρκετό χρόνο στη διάθεση τους»
Ο Βίλχελμ Ράιχ επισημαίνει ήδη από το 1951
«Είναι προφανές ότι το μέλλον των Η.Π.Α., αλλά και του κόσμου γενικά, εξαρτάται από την ορθή ανατροφή των βρεφών κάθε γενιάς, πράγμα που θα τα καταστήσει ικανά να παίρνουν ορθές αποφάσεις όταν ενηλικιωθούν» Και στη συνέχεια, μάς λέει:
«Ο εκπαιδευτικός του μέλλοντος θα κάνει συστηματικά (κι όχι μηχανικά) αυτό που ο καλός εκπαιδευτικός κάνει σήμερα: θα νιώθει τα χαρακτηριστικά της αληθινής Ζωής στο παιδί, θα αναγνωρίζει τα ειδικά χαρακτηριστικά στο συγκεκριμένο άτομο και θα προωθεί την ανάπτυξή του στο τέλειο. Εφ’ όσον η σημερινή πανίσχυρη κοινωνική τάση (που κατευθύνεται ενάντια στα σύμφυτα χαρακτηριστικά της αληθινής συναισθηματικής έκφρασης) διατηρηθεί και στο μέλλον, ο ειλικρινής εκπαιδευτικός θα έχει διπλό καθήκον: θα πρέπει να γνωρίσει τις φυσικές συναισθηματικές εκφράσεις, που μεταβάλλονται από παιδί σε παιδί, και θα πρέπει, επίσης, να μάθει πώς θα αντιμετωπίζει το άμεσο κι έμμεσο κοινωνικό περιβάλλον που εναντιώνεται σ΄ αυτές τις φυσικές εκφράσεις»
Ο άνθρωπος που μας περιγράφει εδώ ο Βίλχελμ Ράιχ, είναι και λέγεται Παιδαγωγός. Είναι πιθανό, ένας παγιδευμένος να βγει από την παγίδα του. Όμως, για να δραπετεύσει κάποιος από μια φυλακή, πρέπει πρώτα να παραδεχτεί ότι βρίσκεται στη φυλακή.
Έχουμε μεγάλο μερίδιο ευθύνης όλοι μας. Αυτό που συμβαίνει στην ανθρωπότητα δεν είναι οι άλλοι, αλλά είμαστε εμείς. Ποτέ κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει όσο επικρατεί το «φταίνε οι άλλοι», ούτε το να βασίζεται σε αυθεντίες, που με την ψευδο-ορθολογική τους στάση πιστεύουν ότι μπορεί να κάνουν θαύματα, με τις οργανώσεις, με την επιβολή νόμων, ή με όλες τις άλλες παρόμοιες επινοήσεις.
Γράφει η Alice Miller: «Οι άνθρωποι θα πρέπει λοιπόν να μπορούν να στηρίζονται στον ίδιο τους τον εαυτό, αν θέλουν να αποφύγουν να γίνουν θύματα διάφορων συμφερόντων και ιδεολογιών»
Κάποιες επονομαζόμενες θεραπευτικές ομάδες προσπαθούν, αλλά δεν μπορούν να παρέχουν, ή να επαναφέρουν στη θέση της, αυτή τη διαδικασία ωρίμανσης. Στόχος τους είναι να «ενδυναμώσουν» τα μέλη τους, παρέχοντάς τους, αφενός, υποστήριξη, και, αφετέρου, την αίσθηση ότι ανήκουν κάπου. Καθώς όμως η καταστολή των συναισθημάτων της παιδικής ηλικίας είναι ο κανόνας σε αυτές τις ομάδες, η κατάθλιψη του ασθενή δεν μπορεί να ξεπεραστεί. Επιπλέον, το άτομο μπορεί να εθιστεί στην ίδια την ομάδα, αφού η ομάδα παρέχει την ψευδαίσθηση ότι το άτομο μπορεί τελικά, ως ενήλικας, να καλύψει (μέσω της ομάδας) τις ανικανοποίητες ανάγκες που έχει από την παιδική του ηλικία.
Με τέτοιου είδους ψευδαισθήσεις κανείς δεν μπορεί να θεραπευτεί πραγματικά. Η εσωτερική μας δύναμη –την οποία ανακαλύπτουμε μέσα από την πρόσβαση στις δικές μας πραγματικές ανάγκες και στα αληθινά συναισθήματά μας, αλλά και μέσα από τη δυνατότητα έκφρασής τους– είναι πολύ ουσιαστική για εμάς, αν θέλουμε να ζήσουμε χωρίς κατάθλιψη και εθισμούς.
Άλλωστε ο δάσκαλος, η διδασκαλία, δεν είναι απλά οι σχέσεις που έχουν ένας φοιτητής και ένας καθηγητής. Ο δάσκαλος είναι αυτός που αναπτύσσει τον μαθητή, είναι αυτός που φέρνει στην επιφάνεια το βαθύτερο εσωτερικό του Είναι, χωρίς να τον «εκπαιδεύει» σε κάτι, –απλά τον καθοδηγεί στην επανενθύμηση αυτών που ήδη γνωρίζει, τον υπηρετεί, τον βοηθά στο να καταφέρει να αναγνωρίσει τη Σκιά του. (Ίσως αυτή η «μαιευτική διαδικασία» να σας θυμίζει κάτι από τους διαλόγους του Σωκράτη;)

Ο Πλάτωνας έλεγε ότι δεν υπάρχει γνώση παρά μόνο Ανάμνηση.
«Λοιπόν, όπως το καταλαβαίνω εγώ, η αρχή της “πνευματικότητας” του ανθρώπου, (δηλαδή της δυναμικής πραγματικότητας του αγώνα για τη δικαίωση του ως πνευματική οντότητα, σε παράδοξη αντιπαράθεση με την άμεση υλική του υπόσταση), στηρίχθηκε στη Σκέψη, την οποία επιστράτευσε –και συνεχίζει να το κάνει μέσα από κάθε νέο βρέφος– για να μπορέσει να επιβιώσει στις αντίξοες συνθήκες στις οποίες εν αγνοία του και άοπλος βρέθηκε, αλλά και για να δώσει ένα ανέλπιστο νόημα στην ίδια του τη μυστηριώδη ύπαρξη.
Και, η Σκέψη, φαίνεται να πυροδοτεί άμεσα τη δημιουργία Λογικής. Η Λογική, κατά τη γνώμη μου, έχει δύο πολύ βασικά –και προκλητικά άγνωστα– χαρακτηριστικά και λειτουργίες: την πρόβλεψη του μέλλοντος και την προέκταση στο Παράλογο. Η Λογική, ουσιαστικά, αποτελεί τη μέθοδο που εφαρμόζει ο άνθρωπος για να προβλέπει το μέλλον και για να αντιλαμβάνεται καταστάσεις που το σώμα του δεν έχει βιώσει»
Και παρακάτω διαβάζω από τον ίδιο: «Νομίζω πως η πιο βασική και συνηθισμένη εφαρμοσμένη λειτουργία της Λογικής είναι να προβλέπει το μέλλον. Μια εκπληκτική ικανότητα που κανένα άλλο πλάσμα δεν διαθέτει σε τέτοιο τεράστιο βαθμό. Είναι μια λειτουργία εστιασμένη αξιοθαύμαστα στο ασώματο, αφού μάς δίνει συνεχώς τη δυνατότητα να αντιλαμβανόμαστε τις καταστάσεις χωρίς να τις έχουμε βιώσει σωματικά και υλικά.
«Ας το δηλώσω ξεκάθαρα: τα μόνα όπλα που διαθέτουν οι λογικοί άνθρωποι –δηλαδή οι άνθρωποι που δεν είναι φυτά– ενάντια στη φυλακή του κόσμου στην οποία βρεθήκαμε, είναι η Σκέψη, η Λογική, η Έμπνευση και η Ελπίδα: δηλαδή η Φαντασία. Διότι, για όσους δεν το κατάλαβαν, παραπάνω επίτηδες αντικατέστησα τη λέξη Φαντασία με τη λέξη Λογική, διότι ουσιαστικά για τη Φαντασία μιλούσα, δηλαδή για τη βασική λειτουργία του ανθρώπινου πνεύματος, τη μόνη που είναι τελείως ανεξάρτητη από το σώμα του και από τις συνθήκες στις οποίες βρίσκεται αυτό. Δυστυχώς, η φαντασία της ανθρωπότητας, δηλαδή η βασική λειτουργία του πνεύματος της ανθρωπότητας, κινδυνεύει θανάσιμα, κάθε στιγμή που περνά»

Ένα μεγάλο μερίδιο ευθύνης έχουν και κάποιοι επιστήμονες για ό,τι συμβαίνει στην ανθρωπότητα. Διότι Επιστήμη χωρίς Πνευματικότητα, είναι σαν να έχουμε ξύλα για το τζάκι αλλά να μάς λείπουν τα σπίρτα για να ανάψουμε φωτιά. Ο κάθε επιστήμονας θα πρέπει να γνωρίζει ότι υπάρχουν συμπαντικοί νόμοι, και με τις ανακαλύψεις τους δεν θα πρέπει να διαταράσσονται αυτοί οι νόμοι ως προς το φυσικό πεδίο του ανθρώπινου –και όχι μόνο– οργανισμού.
Υπήρξαν επιστήμονες που, όταν είδαν ότι η ανακάλυψη τους μπορεί να χρησιμοποιηθεί από αυτούς που δεν είναι υπέρ της ζωής, και ότι μπορεί να βλαφτεί ο άνθρωπος, παρόλο το χρηματικό έπαθλο και το βραβείο Νόμπελ που θα μπορούσαν να αποκτήσουν, δεν προχώρησαν στο να ανακοινώσουν ευρύτερα αυτή τους την ανακάλυψη, και βέβαια σε όλους αυτούς χρωστάμε ένα μεγάλο ευχαριστώ για το πνευματικό τους επίπεδο.

Η αληθινή Επιστήμη είναι υπέρ του Ανθρώπου και προς το όφελος των ανθρώπων και του κόσμου. Μια επιστήμη που διαταράσσει και φέρνει σε αντίθεση τον Άνθρωπο με τη Φύση, δεν θα έπρεπε να γίνεται αποδεκτή. Όλο αυτό το μικρό άρθρο είναι προσανατολισμένο προς αυτό που ονομάζουμε Παιδεία, διότι χωρίς Παιδεία είναι αδύνατον να υπάρξει αλλαγή του ανθρώπινου γένους.
Και μια διευκρίνηση: Με τη λέξη Πνευματικότητα, εννοώ να είσαι σε αρμονία με μια τάξη πραγμάτων η όποια έχει συμπαντικό χαρακτήρα, και δεν υποδηλώνει καμιά προτίμηση για κάποιο συγκεκριμένο δόγμα ή την αναγκαιότητα να είσαι μέλος κάποιας συγκεκριμένης οργάνωσης. Άλλωστε όλοι οι –ισμοί, στην ουσία έχουν σκλαβώσει την ανθρωπότητα.
Και μιας που, σε τελική ανάλυση, αυτό που συμβαίνει καταλήγει να συνδέεται άμεσα με την υγεία μας, ας μην ξεχνάμε ότι: καμιά αρρώστια δεν είναι μόνο σωματική. Όλες σχεδόν οι αρρώστιες έχουν ψυχο-πνευματικο-νοητικο-κοινωνικο-σωματικό χαρακτήρα.
Και η μεγαλύτερη ίσως διαταραχή που μάς κυβερνά σε όλη μας τη ζωή, είναι το ότι σαν παιδιά δεν μας αγάπησαν για αυτό που πραγματικά ήμασταν.
«Θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία», μάς λέει ο ποιητής Ανδρέας Κάλβος. Και εγώ προσθέτω: Τόλμη για να κινηθείς προς την ελευθερία, και αρετή για να μην την ξανασκλαβώσεις.

Γάτες και άλλα ζώα

Όλα τα ζώα τ’ αγαπώ αλλά έχω μια ιδιαίτερη προτίμηση στα πουλιά. Μ’ αρέσει το πρωί να ξυπνάω με τα κελαϊδίσματά τους και το απόγευμα να κλείνω την μέρα μου επίσης ακούγοντας τα τραγούδια τους. Μ’ αρέσει να τα βλέπω να βοσκάνε παιχνιδιάρικα σγαρλίζοντας το χώμα και τσιμπώντας σκουληκάκια. Δεν ξέρω γιατί αλλά μ’ αρέσει. Είχα όμως ένα μεγάλο πρόβλημα. Αν και διαθέτω αρκετά μεγάλο κήπο με πολλά ήδη χλωρίδας και άφθονα έντομα και ζουζούνια ωστόσο τα πουλιά μόνο από πολύ μακριά τα έβλεπα και τ’ άκουγα. Ο λόγος ήταν οι γάτες χωρίς όμως να φταίνε αυτές.

Ο φταίχτης ήταν οι φιλόζωες κυρίες της γειτονιάς.
Αυτές λοιπόν οι κυρίες κάθε μέρα μα κάθε μέρα ανελλιπώς μαζεύονται αντί για καφεδάκι και ταΐζουν τις γάτες και όταν λέμε τις ταΐζουν μην φανταστείτε τίποτα λογικό. Τσουβάλια, ναι κυριολεκτικά τσουβάλια κάθε μέρα γατοτροφών με αποτέλεσμα αμέτρητες ποσότητες από αδέσποτες γάτες να τριγυρνούν εδώ κι εκεί αλλά ιδιαίτερα στον δικό μου κήπο που επειδή δεν τον έχω χέρσο ή με γκαζόν ή με τσιμέντα και γεμάτο χούμο οι γάτες τον βρίσκουν πολύ παιγνιδιάρικο και πολύ φυσικό για να παίζουν να κυνηγούν αλλά και να κοπρίζουν.

Κι εδώ ήταν το μεγάλο μου πρόβλημα. Έχω στον κήπο κανα δυο μεριές που δεν τις πιάνει η βροχή τον χειμώνα, γύρω στα 10 τετραγωνικά μέτρα στεγνού αφράτου χώματος που είναι ιδανικό για να κοπρίζουν οι γάτες τον χειμώνα που όλα είναι βρεμένα ένα γύρω και ξέρετε πόσο απεχθάνονται το νερό και την λάσπη οι γάτες για να μην σας πω πως σχεδόν όλες μου οι γλάστρες βρωμοκοπούσαν απαίσια. Εκτός λοιπόν του ότι δεν πατούσε πουλί στον κήπο μου αφού αλώνιζαν οι γάτες, εκτός από τα ξεπουπουλιασμένα νεκρά πουλιά που έβρισκα κάθε τόσο, εκτός από τις χαλασμένες φωλιές και τα νεκρά πουλάκια ο κήπος μου βρώμαγε από τα κοπρίσματα των γατιών σε βαθμό απελπισίας να μην μπορώ να κάτσω ούτε στο μπαλκόνι.

Όταν είχα πρωτοέρθει να κατοικήσω εδώ πριν 15 και βάλε χρόνια είχα αρχίσει προσπάθειες για να ντοπιάσω πουλιά διαφόρων ειδών. Όταν λέω «ντοπιάσω» εννοώ πως τους είχα νερό τροφή και φωλιές εξασφαλισμένα σε μόνιμη βάση ώστε να γεννούν εδώ και να μένουν εδώ αλλά φευ είχα υπολογίσει χωρίς τις γάτες. Ο φυσικός κύκλος είχε διαταραχτεί ανεπανόρθωτα και ενώ αγαπώ τα πουλιά ζούσα στο βασίλειο της γάτας πατώντας στα σκατά τους και μυρίζοντας απαίσια όλος ο κήπος μου.

Έπρεπε κατι να κάνω. Καταρχήν λοιπόν πήγα και βρήκα αυτές τις κυρίες και τους εξήγησα ευγενικά πως αφού θέλουν γάτες και τις ταΐζουν με τα τσουβάλια κάθε μέρα έπρεπε να αναλάβουν και την περαιτέρω φροντίδα τους ήτοι εμβολιασμούς και στείρωση ώστε να είναι ο πληθυσμός τους υγιής και ελεγχόμενος. Βεβαίως οι κυρίες μ’ έβρισαν και με αγνόησαν συνεχίζοντας τον χαβά τους. Εγώ κάθε άνοιξη με τις πρώτες ζέστες που δεν άντεχα πιά την βρώμα και την μπόχα αναγκαζόμουν να πετάω καροτσιές το χώμα όπου κόπριζαν οι γάτες.
Κάθε χρόνο έφερνα ένα φορτηγάκι και πέταγα πολλά καρότσια χώμα μέχρι που η βρώμα όχι να εξαφανιστεί αλλά τουλάχιστον να μειωθεί σε ανεκτά επίπεδα. Φευ βαρέθηκα κάθε χρόνο τα ίδια και τα ίδια από την μια οι κυρίες να ταΐζουν ανεξέλεγκτα τις γάτες και από την άλλη εγώ να καθαρίζω και να μην προλαβαίνω αφού τον δικό μου ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ κήπο προτιμούσαν για χέσιμο παιχνίδι γέννες και κυνήγι. Έπρεπε να κάνω κάτι αλλά τι;

Πήγα και ξαναβρήκα τις γειτόνισσες να τους εξηγήσω πως δεν πάει άλλο το πράγμα μιλάμε για εκατοντάδες γάτες αμέτρητες γάτες! Γάτες παντού. Γάτες να πηδάνε στα μπαλκόνια, γάτες να γεννούν σε όλες τις μεριές γάτες να περνάνε μέχρι και από την κουζίνα μου, γάτες εδώ γάτες εκεί αμέτρητες γάτες παντού! Με ξαναέβρισαν οι κυρίες και ξαναφυγα αποφασισμένος όμως αυτή την φορά να λύσω το πρόβλημα. Κι άρχισαν τα αντίμετρα.
Καταρχήν κάλυψα τις μεριές με χώμα που έμεναν στεγνές τον χειμώνα με τα κλαδέματα από τις αναρριχώμενες τριανταφυλλιές που με τ’ αγκάθια τους απαγόρευαν την πρόσβαση στις γάτες. Κατά δεύτερον πήγα χωρίς να με δουν και έριξα σπόρους πολλούς σπόρους στους κήπους των κυριών αυτών από το φυτό γλήχωμα ένα φυτό που υπεραγαπούν οι γάτες και που δεν φεύγουν με τίποτα μακριά του. Επίσης τοποθέτησα ανάποδα χωνιά στους κορμούς των δέντρων και όπου αλλού μπορούσαν να ανέβουν γάτες και κάλυψα τους φράχτες με κισσό που απεχθάνονται και αγκαθωτές τρανταφυλλιές αγκινάρες μοκαβίλιες κλπ.

Με λίγα λόγια μετέτρεψα τον κήπο μου από παράδεισο σε κόλαση για τα γατιά ενώ στην ζούλα μετέτρεψα τους κήπους των φιλόζωων κυριών από αδιάφορους για τις γάτες σε επίγειο παράδεισό τους με τα γληχώματα. Ήταν πια θέμα χρόνου και περίμενα τα αποτελέσματα της εκστρατείας μου με μεγάλο ενδιαφέρον. Οι γάτες ερχόντουσαν πια όλο και σπανιότερα στον κήπο μου ο οποίος σιγά σιγά άρχισε να γεμίζει από πολλών ειδών πουλιά.

Άρχισαν όμως να έχουν πρόβλημα οι φιλόζωες. Τα πρώτα χρόνια γέλασα με την καρδιά μου όταν οι σύζυγοι των κυριών κουβαλούσαν καροτσιές τα κόπρανα και τα βρώμικα χώματα από τον κήπο τους κι ευχαριστιόμουν να τους βλέπω και να με βλέπουν που τους βλέπω γελώντας για την βρωμερή αγγαρία τους. Αυτό επαναλήφθηκε αρκετές χρονιές και κάθε χρόνο έβλεπα την απελπισία στα πρόσωπά τους και την σιχαμάρα από την βρώμα καθώς φτυάριζαν μεγάλες ποσότητες από τα στεγνά σημεία των κήπων τους.

Φέτος όμως το καταφχαριστήθηκα ιδιαίτερα καθώς άρχισαν και οι μεταξύ τους καυγάδες. Απηυδισμένοι σύζυγοι και τέκνα που δεν μπορούσαν ούτε στον κήπο να βγούν ούτε στο μπαλκόνι τους να καθίσουν από την βρώμα, εξαγριωμένοι οι ένοικοι των υπολοίπων διαμερισμάτων από την δυσοσμία άρχισαν οι καυγάδες τους οποίους καυγάδες καθόμουν και παρατηρούσα με ιδιαίτερη ευχαρίστηση. Για να μην σας τα πολυλογώ έφτασαν να καλέσουν και την αστυνομία και να βρίζονται συναμεταξύ τους οι ένοικοι τι θα γίνει πια με την απελπιστική δυσοσμία από τις γάτες!
Τι θέλω να πω με όλο αυτό; Δύο πράγματα. Πρώτον, καλή η φιλοζωία αλλά όταν δεν διαταράσσει την φυσική ισορροπία και δεύτερον αν θέλετε να ξεφορτωθείτε τις γάτες κάντε τον κήπο σας δυσπρόσιτο γι αυτές. Φιλόζωος δεν είναι αυτός που έχει γάτα ή σκύλο.

Φιλόζωος είναι αυτός που σέβεται όλα τα ζωντανά της φύσης αλλιώς μπορεί να είναι γατολάγνος ή σκυλολάγνος ή ποντικολάγνος ή ή ή αλλά όχι φιλόζωος. Είναι δηλαδή γελοίο το φαινόμενο να έχεις κάνει τον «κήπο» σου πλατεία από μπετόν αρμέ και να θεωρείς πως είσαι φιλόζωος επειδή ταΐζεις γάτες ή να τον έχεις πνιγμένο στα φυτοφάρμακα αλλά να καμώνεσαι πως αγαπάς την φύση.
Τέτοιες αντιφάσεις και αμετροέπειες δείχνουν το τεράστιο έλλειμμα παιδείας και γι αυτό φταίνε και κάποιες φιλοζωικές οργανώσεις που μοναδικό σκοπό έχουν την αγορά ζωοτροφών για να ταΐζουν τα αδέσποτα και μέχρι εκεί.

Αμ δεν είναι έτσι αγαπητοί «φιλόζωοι» δεν είναι καθόλου έτσι. Δεν γίνεται να είσαι φιλόζωος με τις γάτες αλλά να ρίχνεις φόλες στα ποντίκια (ποντικοφάρμακο), δεν είναι οικολόγος αυτός που έχει λουλούδια στο βάζο του αλλά ραντίζει με χημικά τον κήπο του.
Σε τελική ανάλυση η βιοποικιλότητα δεν είναι μόνο τα θηλαστικά αλλά και τα έντομα και τα πουλιά και όλα!

Διασκέδαση ή Ψυχαγωγία

Διασκέδαση (Δια-σκορπίζω) ή Ψυχαγωγία (Ψυχής Αγωγή);  Οι έννοιες μαζική κοινωνία, μάζα, μαζική κουλτούρα, απαντώνται για πρώτη φορά γύρω στα μέσα του 19ου αιώνος. Η χαμηλής αισθητικής αυτή κουλτούρα, βρίσκεται σε αντίθεση με την υψηλή τέχνη, με την οποία τέρπεται ο νους και η ψυχή του ανθρώπου. Γεγονός είναι, βέβαια, πως η υψηλή τέχνη αποτελούσε προνόμιο των λίγων, είτε της αριστοκρατίας κατά τον Μεσαίωνα, είτε της νεοσύστατης αστικής τάξης, από την αναγέννηση και μετά.

Ήταν, μάλιστα, αυτή η τελευταία που εισήγαγε τον όρο κουλτούρα, θέλοντας έτσι να δηλώσει την υψηλή καλλιέργεια. Η αλήθεια, βέβαια, είναι πως προϋπήρχε ο ορισμός αυτός στα γραπτά του Κικέρωνα ως cultura animi (καλλιέργεια ψυχής). Ως ευρύτερη ορολογία, λοιπόν, η κουλτούρα περιελάμβανε ασφαλώς και την υψηλή τέχνη, η οποία τοποθετείτο στην κορυφή της ιεραρχίας της, μαζί με την υψηλή μόρφωση και παιδεία.

 Όμως, η υψηλή τέχνη δεν προσλαμβάνονταν με τον ίδιο τρόπο όλες τις εποχές. Τα κριτήρια, δηλαδή, τα οποία και την καθόριζαν, δεν ήταν πάντοτε τα ίδια σε όλη την διάρκεια της Ιστορίας. Τέτοια παραδείγματα αποτελούν οι ενσωματώσεις νεωτέρων μορφών της τέχνης, όπως ο ιμπρεσιονισμός, ο εξπρεσιονισμός και άλλες. Στην αρχή τις θεωρούσαν ως μη συμβατές με τις υπάρχουσες αισθητικές που απηχούσαν συγκεκριμένους κανόνες και προσδιόριζαν την κατεύθυνση της τέχνης γενικότερα. Για να φθάσουμε στις μέρες μας με την δημιουργία της μεταμοντέρνας τέχνης, η οποία και αποτελεί ένα κράμα της υψηλής με την χαμηλής στάθμης τέχνη.

Ένα ακόμη παράδειγμα, ως προς την αποδοχή μιας συγκεκριμένης μορφής τέχνης, αποτελεί το θέατρο. Το θέατρο και ειδικότερα η τραγωδία θεωρούνταν και ήταν ένα είδος δημοφιλούς κουλτούρας στην Δημοκρατική Αθήνα του 5ου π.κ.ε. αιώνος. Η τέχνη του θεάτρου, αν και εκτιμήθηκε ιδιαίτερα από τον 18ο αιώνα και μετά επί Διαφωτισμού ως υψηλή τέχνη, κάτι που ισχύει έως σήμερα, εντούτοις επικρίθηκε από τον Πλάτωνα στο έργο του Πολιτεία.

Αφορμή για την κακοπιστία του αυτή, υπήρξε, σύμφωνα με την άποψή του η προσπάθεια των τραγικών να παρουσιάσουν μια ωραία πράγματι, αλλά ανακριβή, παραπλανητική και εξ’ ολοκλήρου ψευδή εικόνα των πραγμάτων. Επιπρόσθετα, τα πάθη των προσώπων με πρωτεύοντα ρόλο, μεταβιβάζονται αυτούσια στους θεατές, με αποτέλεσμα να υφίστανται μία ψυχική διαστρέβλωση, υπό την επήρεια της οποίας στερούνται της δυνατότητας να αναγνωρίσουν την αλήθεια.

Πέραν, όμως, της πλατωνικής κριτικής, είναι αληθές, ότι, το θέατρο υποστηρίχθηκε από την πολιτική εξουσία της Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Καθιερώθηκε, μάλιστα, το θεωρικόν, το οποίο λειτουργούσε ως καταβολή αποζημιώσεως για την απώλεια ημερομισθίου σε κάθε Αθηναίο πολίτη, προκειμένου να παρακολουθεί απρόσκοπτα τις θεατρικές παραστάσεις.

Η παροχή επομένως του λεγομένου και θεωρικού μισθού αποτελούσε δικαίωμα, αλλά και υποχρέωση των πολιτών. Όπως, άλλωστε, αποτελούσε δικαίωμα και η συμμετοχή στα κοινά με την άσκηση και τον έλεγχο της εξουσίας εκ μέρους τους.

Κατά συνέπεια, η συνεχής παίδευση του κοινού, μέσω των θεατρικών παραστάσεων, καθώς και η αγωγή που λάμβανε μέσω αυτών, σφυρηλατούσε και ενδυνάμωνε την ικανότητά του να κρατά τις τύχες της πόλης των Αθηνών στα χέρια του. Έτσι η Αθηναϊκή Δημοκρατία αντλούσε, κατά κάποιον τρόπο, ένα μεγάλο μέρος της στήριξής της από το θέατρο.
 

Ερχόμαστε, τώρα, στον εννοιολογικό προσδιορισμό της μαζικής κουλτούρας. Όπως είδαμε, η πρώτη εμφάνισή της, με την μορφή που την εννοούμε σήμερα, ανάγεται στα μέσα του 19ου αιώνος. Πρόκειται για μία εποχή αλλαγών, περισσότερο με τις νέες τεχνολογικές ανακαλύψεις, που αλλάζουν δομές, συστήματα και κατεστημένες απόψεις, τόσο στην Ευρωπαϊκή, όσο και στην Αμερικανική κοινωνία. Οι ανακαλύψεις του φωνογράφου, της φωτογραφίας, του τηλεφώνου, του κινηματογράφου, επιβάλλουν έναν νέο τρόπο ζωής και καθιστούν κυρίαρχη την νέα αστική τάξη των αστών διανοουμένων, των εμπόρων και των βιομηχάνων.

Η διαρκής συσσώρευση ανθρωπίνου δυναμικού στα αστικά κέντρα με αφορμή την δημιουργία νέων επαγγελμάτων και συνακόλουθα νέων θέσεων εργασίας, δημιουργεί την ανάγκη για μία μαζικότερη παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών, συμβάλλει επομένως και στην γέννηση της μαζικής κουλτούρας. Αυτό συμβαίνει, γιατί, εξυπηρετούνται με αυτόν τον τρόπο οι ανάγκες των πολλών, όλης αυτής της απαίδευτης ανθρώπινης μάζας εν προκειμένω, κυρίως για φθηνή διασκέδαση και όχι για πραγματική ψυχαγωγία.

Επομένως, η μαζική κουλτούρα, ως γνήσιο τέκνο της Βιομηχανικής Επανάστασης, ή της Νεωτερικότητας, δημιουργούσε νέα πρότυπα συμπεριφοράς στα μεσαία και κατώτερα λαϊκά στρώματα. Οι νεότευκτοι αστοί δημιούργησαν ένα ευρύ κοινό. Το κοινό αυτό, φάνηκε πρόθυμο να ακολουθήσει τα κελεύσματα της νέας πολιτισμικής βιομηχανίας, πάντοτε υπό την ηγεσία της κυρίαρχης αστικής τάξης. Και είναι αλήθεια ότι τα νέα μέσα διάδοσης των ιδεών, όπως ο τύπος αποτελούσαν πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη ενός νέου προτύπου κοινωνικής συμπεριφοράς.

Το νέο αυτό πρότυπο δεν είχε καμμία σχέση με τα έως τότε ήθη και έθιμα της παλαιάς αριστοκρατικής τάξης, η οποία είχε ηττηθεί οριστικά στην μάχη της με την νέα αστική τάξη. Ωστόσο, θα πρέπει να επισημανθεί ότι, ακόμη και αυτή η νεοπαγής ηγεμονεύουσα αστική τάξη θεωρούσε δικό της προνόμιο την απόλαυση της ποιοτικής υψηλής τέχνης. Παρατηρούμε, δηλαδή, μια αποστασιοποίηση της από τις διάφορες μορφές μαζικής κουλτούρας, που παράγονται για την ικανοποίηση των υπολοίπων λαϊκών στρωμάτων.

Με βάση τη σύντομη αναφορά μας στις δύο έννοιες θα φέρουμε ένα παράδειγμα από τα στέκια της νύχτας. Πρόκειται, ασφαλώς, για μία δημοφιλή μορφή διασκέδασης, η οποία έχει κερδίσει μια σημαντική μερίδα συμπολιτών μας. Εκεί, βρίσκουν την ευκαιρία να ξεδώσουν και να χαλαρώσουν από τα προβλήματα της καθημερινότητας. Οι ρυθμοί της λαϊκής κατά βάση μουσικής, που συνήθως παίζεται στα μαγαζιά αυτά συμπαρασύρουν τους θαμώνες τους σε στιγμές ξεγνοιασιάς και απόλαυσης. Σε συνδυασμό, φυσικά, με την παρουσία αλλοδαπών κυρίως αρτιστών, προερχομένων στο μεγαλύτερο ποσοστό από τις χώρες του πρώην ανατολικού μπλοκ.

Αυτή, όμως, είναι η μία όψη του νομίσματος. Διότι, από την άλλη πλευρά θα αντικρίσουμε ένα κενό, άνευ ουσιαστικού περιεχομένου τρόπο διαφυγής από το άγχος και τις σκοτούρες της σκληρής ομολογουμένως πραγματικότητας. Η μουσική της νύχτας, ένα από τα προϊόντα της μαζικής κουλτούρας, παρουσιάζεται σε μαζική μορφή, τυποποιημένη και εμπορεύσιμη. Τα βασικά χαρακτηριστικά των μηνυμάτων της, όπως παρουσιάζονται, διακρίνονται σε εύκολα, εύπεπτα και εύληπτα, συμπαρασύροντας σε έξαρση των παθών.

Επίσης, ακριβώς λόγω της συνεχούς μαζικής παραγωγής νέων τραγουδιών, παρατηρείται το φαινόμενο της ημερομηνίας λήξης μετά την παρέλευση ορισμένων μηνών ή και εβδομάδων από την κυκλοφορία τους. Το αποτέλεσμα είναι να λησμονούνται από το κοινό, μετά το καθορισμένο χρονικό διάστημα της εμφάνισης και εξόδου τους από το μουσικό προσκήνιο. Η ουσία πάντως είναι ότι, η μουσική βιομηχανία προχωρά διαρκώς στην παραγωγή νέων καταναλωτικών προϊόντων και προτύπων για το συνεχώς ογκούμενο καταναλωτικό κοινό της.

Φυσικά, η μουσική αυτή, όπως και κάθε παρόμοιο θέαμα ευρείας κατανάλωσης, συνιστούν σαφέστατα μορφές τέχνης κατώτερης ποιότητας. Η αισθητική τους δεν πλησιάζει ούτε κατά διάνοια αυτή των υψηλών τεχνών. Η ευτελής ηθική τους και τα φθηνά συναισθήματα εξάπτουν τα πάθη και διεγείρουν το θυμοειδές ή επιθυμητικόν της ψυχής, σύμφωνα με τον Πλάτωνα. Ο ίδιος, βέβαια, χρησιμοποίησε τους εν λόγω χαρακτηρισμούς, όπως είδαμε, για να στηλιτεύσει τον θεσμό του θεάτρου στην Αθηναϊκή πολιτεία του 5ου π.χ αιώνος.

Σήμερα, που η θεατρική τέχνη και ιδιαίτερα το αρχαίο θέατρο, τυγχάνει καθολικής αναγνώρισης ως μέσο παίδευσης και επιμόρφωσης, χρησιμοποιείται ως αντίβαρο για την μαζική νυχτερινή διασκέδαση στα ελληνάδικα και στα σκυλάδικα.

Το θέατρο πλέον θεωρείται ως ένα μέσο για την σωστή αγωγή της ψυχής, την τέρψη και την συνολική παίδευση, που βοηθά την δημιουργία ενός συνειδητοποιημένου και ενεργού πολίτη, όπως ακριβώς εκείνου της αρχαίας Αθηναϊκής Δημοκρατίας. Για τον λόγο αυτό, ασκείται έντονη κριτική για τα σημερινά μαζικά θεάματα, που κατακλύζουν την κοινωνία μας. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, το γεγονός ότι, παραλληλίζεται η σημερινή κοινωνία με την αντίστοιχη επί ρωμαιοκρατίας, όπου κυριαρχούσαν ο άρτος και τα θεάματα, τα οποία προσφέρονταν απλόχερα για την ικανοποίηση του πλήθους.

Έτσι, βλέπουμε πως η ολιγαρχία της εποχής εκείνης αρέσκονταν να συγκεντρώνει τα πλατιά λαϊκά στρώματα στον ιππόδρομο για τις αρματοδρομίες και στο Κολοσσαίο για τις μονομαχίες. Με αυτόν τον τρόπο επιδίωκε και τελικά επιτύγχανε να αποπροσανατολίσει το κοινό από την φτώχεια και την ένδεια στις οποίες ζούσε. Κατά συνέπεια, η πολιτική εκμετάλλευση των μαζικών θεαμάτων θεωρήθηκε άκρως επιτυχημένη, στον βαθμό που υποστήριζε την εξουσία των ολίγων, μιας κοινωνικής ελίτ, έναντι των πολλών. Στο σημείο αυτό, καλό θα είναι να ανατρέξουμε στα πάσης φύσεως ψυχαγωγικά προγράμματα της τηλοψίας που κατακλύζουν το φιλοθεάμον κοινό, το οποίο δεν είναι άμοιρο ευθυνών.

Αναδρομή στην κριτική των επικριτών από τη μία και των υποστηρικτών από την άλλη της Μαζικής κουλτούρας: Περνάμε τώρα στην εξέταση της κριτικής, αφενός μεν των πολεμίων αφετέρου δε των υποστηρικτών της μαζικής κουλτούρας, όπως αυτή διαμορφώθηκε από τον 19ο αιώνα έως τις μέρες μας. Θα ξεκινήσουμε με την συντηρητική κριτική. Εκφράστηκε κυρίως από τους Tocqueville, Matthew Arnold, Friedrich Nietzsche, Ortega Gasset, T.S Eliot, και Leavis.

Εκπροσωπούν, κυρίως, την αριστοκρατική τάξη, απηχώντας βασικά τις απόψεις των αριστοκρατών για την νεόφερτη μαζική κουλτούρα. Τέτοιας μορφής κουλτούρα, αποτελεί απειλή για την ανώτερη αστική τάξη και την αριστοκρατία. Θεωρούν ότι πηγάζει από τις μάζες και είναι προϊόν των δυτικών δημοκρατικών κοινωνιών.

Ο Tocqueville, μάλιστα, υποστηρίζει ότι, η εμμονή της δημοκρατίας σε αυτόν τον ισοπεδωτικό εξισωτισμό, λειτουργεί σε βάρος των παραδοσιακών ηθών και εθίμων. Επιβάλλει δε, την ριζική αλλαγή των κοινωνικών δομών και προσβάλλει τον συνεκτικό ιστό της κατεστημένης ιεραρχίας, προβάλλοντας ως πρότυπα την ατομικότητα και την στροφή στα υλικά αγαθά.

Τονίζει, επίσης, το γεγονός ότι, παρά την διάδοση των γραμμάτων, το ευρύ κοινό δεν είναι σε θέση από μόνο του να διακρίνει και να εκτιμήσει την πραγματικά υψηλή τέχνη. Οι κανόνες που διέπουν την αισθητική του πλήθους, είναι εντελώς διαφορετικοί από εκείνους που θέτει η ελίτ για την κατανόηση των έργων τέχνης. Ο λαός, φροντίζει κυρίως για την ρηχή ψυχαγωγία του, δίχως να διαθέτει το κατάλληλο βάθος και μόρφωση για να εκτιμήσει ένα πραγματικό έργο τέχνης.

Απόλυτα σύμφωνος με τα παραπάνω ο Arnold προχωρά ένα βήμα πιο πέρα, θεωρώντας πως η αιφνίδια εισδοχή της λαϊκής τάξης στο πολιτικό γίγνεσθαι, από τη μία με την παροχή του δικαιώματος ψήφου και από την άλλη με τον τρόπο ζωής που ακολουθεί, δημιουργεί οριακές καταστάσεις στις δυτικές κοινωνίες, ακόμη και αναρχία. Κατά την γνώμη του, ο λαός θα πρέπει να αποκτήσει κάποιου είδους μόρφωση, έτσι ώστε να είναι σε θέση να εκτιμήσει και να σεβαστεί την αληθινή τέχνη, η οποία αποτελεί, δια μέσου των αιώνων, «ότι καλύτερο έχει σκεφθεί ο άνθρωπος».

Ο Nietzsche από τη πλευρά του απέκλεισε κατηγορηματικά την συμμετοχή των πολλών στην κοινωνία της εκπαίδευσης και της υψηλής μόρφωσης. Στηλίτευσε, μάλιστα, την προσπάθεια ανοίγματος της παιδείας στα κατώτερα λαϊκά στρώματα. Η παιδεία για εκείνον όφειλε να παραμείνει αποκλειστικά προνόμιο των ολίγων εκλεκτών, αφενός μεν για το καλό της κοινωνίας, αφετέρου δε γιατί αποτελούσε φυσικό νόμο.

Τις ίδιες απόψεις απηχεί και ο Gasset, ο οποίος ζητά να παραμείνει ως έχει η κοινωνική ιεράρχηση, ώστε να ξεχωρίζει η ελιτίστικη τάξη από τις κατώτερες. Η ίδια, διατηρεί το δικαίωμα αυτοπροσδιορισμού της και πρέπει να συνεχίσει να θέτει τους κανόνες του παιγνιδιού. Επίσης, είναι αντίθετος με τον ρομαντισμό, θεωρώντας τον προϊόν της δημοκρατίας.

Πάνω κάτω, στο ίδιο μήκος κύματος κινούνται και ο Eliot με τον Leavis. Ο πρώτος επισημαίνει τον γενικότερο πολιτισμικό ξεπεσμό, στην βάση μιας εντονότερης αναταραχής που επικρατεί στην κοινωνία. Οι βασικοί παραδοσιακοί θεσμοί, όπως η θρησκεία, κλονίζονται και χρήζουν ανάγκης στηρίξεως από την ανώτερη τάξη.

Ο δεύτερος ρίχνει την ευθύνη στην Βιομηχανική Επανάσταση, χάρις στην οποία οι νέες τεχνολογίες επιβάλλουν ένα κοινό πρότυπο εμπορικής, χαμηλής ποιότητας κουλτούρας. Οι ίδιες συνέβαλλαν, επίσης, στην διάσπαση της αρχικής ενιαίας κουλτούρας, από την μία στην υψηλή για τους λίγους και από την άλλη στην μαζικά παραγόμενη, τυποποιημένη για τους πολλούς.

Καταλήγοντας, πιστεύει και αυτός, πως μόνο η κυρίαρχη μορφωμένη τάξη είναι σε θέση να επαναφέρει σε ισχύ το προηγούμενο status quo. Αυτό το τελευταίο, αποτελεί ένα κοινό χαρακτηριστικό για όλους τους εκπροσώπους της συντηρητικής κριτικής. Όπως, επίσης, και ένα δεύτερο κοινό στοιχείο, αποτελεί η ενόχλησή τους ως προς τον εξισωτισμό των ευγενών με τα ευρύτερα λαϊκά στρώματα, στα πλαίσια των δημοκρατικών κοινωνιών.

Κριτική, όμως, δεν ασκούν μόνο οι συντηρητικοί, νοσταλγοί της φεουδαρχικής αριστοκρατίας. Η μαζική κουλτούρα δέχεται έντονη και σκληρή κριτική, εξίσου, αν όχι πιο καυστική από την αριστερή διανόηση, η οποία εμφανίστηκε στο προσκήνιο γύρω στα μέσα του 19ου αιώνος. Αιχμή του δόρατος της αριστερής κριτικής αποτέλεσε η σχολή της Φρανκφούρτης κατά το πρώτο μισό του 20ου αιώνος. Πρωτεργάτες της υπήρξαν οι Adorno, Horkheimer, Marcuse, Lowenthal.

Όλοι τους κυνηγημένοι από το ναζιστικό καθεστώς, εγκαταστάθηκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες. Εκεί, το λεγόμενο και Αμερικανικό όνειρο (American dream), το οποίο μόλις τότε ξεκινούσε την πορεία του για την κατάκτηση της κορυφής στο πολιτισμικό χρηματιστήριο ηθών και αξιών, τους προκάλεσε τρομερή εντύπωση. Οι ίδιοι το θεώρησαν ως μία διαφορετική εκδοχή, ίσως πιο εκλεπτυσμένη, του ιδίου όμως φαινομένου του ολοκληρωτισμού.

Η σχολή της Φρανκφούρτης επικεντρώνει την κριτική της σε ορισμένα βασικά θέματα που αφορούν τη σχέση μαζικής κουλτούρας και κοινού. Επινοούν τον όρο βιομηχανία της διασκέδασης. Τα παραγόμενα από αυτήν προϊόντα, δεν έχουν καμμία σχέση με αυτό που ονομάζεται αυθεντική παραδοσιακή λαϊκή τέχνη. Εκπορεύονται από την κυρίαρχη αστική καπιταλιστική τάξη και έχουν σκοπό να καταστρέψουν την εργατική, διαμορφώνοντας την σε μία ευπειθή, άβουλη, ομοιόμορφη μάζα.

Επιπλέον, τα συγκεκριμένα υποπροϊόντα είναι πανομοιότυπα, με επιφανειακές μόνο αλλαγές, στην εξωτερική τους εμφάνιση, τεχνικής κυρίως φύσεως. Ακόμη, το θεμελιώδες ζήτημα και ταυτοχρόνως βασικό αίτημα της δημοκρατίας, η ελεύθερη επιλογή, στην ουσία δεν υφίσταται. Υπάρχουν έτοιμες λύσεις για κάθε επίπεδο καταναλωτικού κοινού, το οποίο αυθαίρετα, σύμφωνα με δικούς τους υπολογισμούς έχουν κατηγοριοποιήσει, προτρέποντάς το να καταναλώσει συγκεκριμένα προϊόντα, τα οποία θεωρούνται ως τα πλέον κατάλληλα για την κάθε μια από αυτές τις κατηγορίες.

Επιπρόσθετα, η μαζική κουλτούρα υπηρετεί με τον τρόπο της μια συγκεκριμένη ιδεολογική προσέγγιση. Δημιουργεί τα δικά της αισθητικά πρότυπα, πάντοτε, όμως, μέσα από την καθημερινή ζωή. Συμβάλλει τα μέγιστα ως προς την αναβλητικότητα πραγματοποίησης των ατομικών επιθυμιών, προσφέροντας συνεχώς ψευδαισθήσεις. Βυθίζει τα άτομα σε ουτοπικές εκστάσεις, στερώντας τους την δυνατότητα να σκεφθούν ελεύθερα και κριτικά.

Αναγάγει σε ύψιστο ιδανικό την δήθεν ελεύθερη έκφραση, η οποία, φυσικά, καθοδηγείται έντεχνα στο να συμφωνήσει με το γενικότερο ιδεολογικό ρεύμα της εποχής. Προσφέρει, έτσι, ανεκτίμητες υπηρεσίες στην αστική τάξη, καθόσον, διευκολύνει με αυτόν τον τρόπο την καθυπόταξη στο καθεστώς της. Διότι, απλούστατα, δημοκρατική κοινωνία, χωρίς άτομα με συνειδότητα σκέψης και έκφρασης ως προς τις επιλογές τους, δεν μπορεί πραγματικά να υπάρξει.

Έχοντας, τώρα, τα ίδια βιώματα με τους στοχαστές της σχολής της Φρανκφούρτης, η Arendt θεωρεί ότι, η μαζική κουλτούρα χρησιμοποιείται για τον έλεγχο και ακολούθως για την αποθάρρυνση των κατωτέρων τάξεων, εξουδετερώνοντας αυτές από πιθανή πρόθεση ασκήσεως της πολιτικής εξουσίας. Το νεόδμητο αστικό κράτος, ωθεί το κοινό να μετατραπεί σε πλήθος καταναλωτών, που διψούν για περισσότερα καταναλωτικά αγαθά.

Αποτελεί εχθρό για την υψηλής στάθμης κουλτούρα, δεδομένου ότι, την αναπλάθει σε τέτοιο βαθμό, ώστε να καταστεί κατανοητή και διασκεδαστική για έναν διαρκώς αυξανόμενο αριθμό καταναλωτών. Το ίδιο πιστεύει και ο Macdonald, ο οποίος είναι της γνώμης πως η υψηλή τέχνη υποβιβάζεται με το πλήθος των κακέκτυπων της που κυκλοφορούν.

Σε μία αστική, βιομηχανική κοινωνία, όπου τα πάντα προσμετρώνται με το χρήμα και την κερδοφορία των εταιρειών, είναι επόμενο η φθηνή μαζική κουλτούρα να αποτελέσει ιδανικό όχημα για την αύξηση των κερδών τους. Αυτόν το σκοπό, άλλωστε, εξυπηρετεί ο εκχυδαϊσμός της υψηλής κουλτούρας, μέσω της πρόσμιξής της με την μαζική.

Στην συνέχεια, την σκυτάλη παίρνει ο Barthes και ο Baudrilliard. Ο Barthes έθεσε στη βάση του προβληματισμού του, την ανάγκη κατανόησης των υποσυνειδήτων μηνυμάτων που εκπέμπει η μαζική κουλτούρα. Την συγκεκριμένη αυτή μεθοδολογία την ονόμασε σημειολογία. Ο Baudrilliard, πάλι, προσανατολίζεται στην μελέτη της συνεχούς ανακύκλωσης της μαζικής κουλτούρας. Θεωρει ότι εμφανίζεται κάθε φορά με διαφορετικό προσωπείο, ανάλογα με τις τάσεις και τα γούστα της εκάστοτε εποχής.

Κάθε νέα της μορφή είναι πρόσκαιρη, με ημερομηνία λήξης. Ακριβώς αυτό το γεγονός είναι που τον προβληματίζει ιδιαίτερα, αναγόμενο από τον ίδιο σε δεσπόζουσα θέση στη σειρά των στοχασμών του. Επιπρόσθετα υποστηρίζει ότι η μαζική κουλτούρα αποτελεί μια προσομοίωση της αληθινής ζωής, με την διαφορά ότι οδηγεί την σκέψη μακριά από τα πραγματικά διαδραματιζόμενα.

Παράλληλα, όμως, με την αυστηρή και έντονη κριτική που ασκήθηκε και συνεχίζει να ασκείται, επί του φαινομένου της μαζικής κουλτούρας, θα αναλύσουμε και την άλλη άποψη, αυτή των υποστηρικτών της. Οι ίδιοι ανήκουν στις νεώτερες γενιές, οι οποίες έχουν μεγαλώσει και γαλουχηθεί μετά την ιστορική εμφάνιση της μαζικής κουλτούρας. Δεν διστάζουν να κριτικάρουν τους επικριτές της, ενώ παράλληλα τοποθετούν στη βάση της μελέτης τους, τις σχέσεις αλληλεπίδρασης και αλληλεξάρτησης μεταξύ κοινού και μαζικής κουλτούρας, όπως και τους διάφορους τρόπους που έχει επινοήσει το κοινό, προκειμένου να προσλάβει τα προϊόντα της.

Ιδιαίτερα οι φορείς των πλουραλιστικών θεωριών Shils και Gans, μέσα από το πνεύμα του προοδευτικού εξελικτισμού, πιστεύουν πως οι σύγχρονες κοινωνίες έχουν ξεπεράσει τις παλιές ταξικές αντιθέσεις και συγκρούσεις. Ίσες ευκαιρίες δίνονται σε όλους, για μόρφωση, κοινωνική ανέλιξη και συμμετοχή στα πολιτισμικά δρώμενα. Το δικαίωμα στην επιλογή καθίστανται σεβαστό και αδιαπραγμάτευτο. Οι αυστηρά τηρούμενες ιεραρχίες του παρελθόντος θεωρούνται γερασμένες νοοτροπίες, τις οποίες η κοινωνία προσπερνά, δίνοντας παράλληλα την δυνατότητα, κατά κύριο λόγο στα μεσαία στρώματα, να αναπτυχθούν σε μεγάλο βαθμό.

Το αποτέλεσμα της ολοκλήρωσης αυτών των δομικών αλλαγών στις δυτικές κοινωνίες είναι η σύγχρονη πλουραλιστική μεταβιομηχανική κοινωνία. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο ο Shils διαβλέπει τρία είδη κουλτούρας: την ανώτερη, την μέτρια και τη βάναυση. Τούτη η τελευταία, σύμφωνα πάντα με την άποψή του δεν αποτελεί κίνδυνο και δεν χρήζει ανάγκη περιορισμού της.

Κινούμενος στο ίδιο μήκος κύματος, ο Gans αυξάνει τα επίπεδα διάκρισης της κουλτούρας σε πέντε, επισημαίνοντας την ανάγκη να υποστηριχτούν όλα πλην της υψηλής, η οποία δεν χρειάζεται ανάλογη υποστήριξη, δεδομένης της υψηλής ποιότητάς της.

Αυτή την πρόταση την ονόμασε υπο-πολιτισμικό προγραμματισμό. Ο ίδιος, επίσης, είναι ο πρώτος που εισήγαγε τον εύστοχο όρο δημοφιλής κουλτούρα. Γεγονός, βέβαια, είναι πως και οι δύο παραδέχονται την ανωτερότητα της υψηλής τέχνης.

Συνεχίζοντας την αναφορά μας στους υποστηρικτές, της δημοφιλούς πλέον κουλτούρας, θα σταθούμε στον Hall και την σχολή των πολιτισμικών σπουδών. O Hall προσπαθεί, αφενός μεν, να αποδείξει την ετερογένεια που χαρακτηρίζει όλα τα είδη της δημοφιλούς κουλτούρας. Αφετέρου δε, την διαφορετική προσέγγισή της από τον κόσμο.

Αποφασίζει, λοιπόν, να διαχωρίσει ανάλογα με το χαρακτήρα αυτήν την προσέγγιση σε τρεις τρόπους πρόσληψής της: στον κυρίαρχο, στον αντιπολιτευτικό, και στον συνδιαλλακτικό. Καταλήγει, έτσι αβίαστα, στο συμπέρασμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ του κοινού και της δημοφιλούς κουλτούρας. Η πρόταση αυτή, αποτελεί το κύριο χαρακτηριστικό γνώρισμα των πολιτισμικών σπουδών.

Προχωρώντας ακόμη περισσότερο, οι Certeau, Fiske και Willis διατυπώνουν την άποψη πως το κοινό δεν άγεται και φέρεται παθητικά από την εκάστοτε δημοφιλή κουλτούρα. Αντίθετα, παίρνει την κατάσταση στα χέρια του και την χρησιμοποιεί, διαμορφώνοντάς την κατάλληλα για να καλύψει τις ανάγκες του. Εδώ, παρατηρούμε μία διαδικασία χειραγώγησης των προϊόντων της δημοφιλούς κουλτούρας, η οποία, μάλιστα, θεωρείται ως έκφραση δημιουργικότητας από το ίδιο το κοινό.

Αφήσαμε τελευταία την εκδοχή του Eco, η οποία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Σύμφωνα με το σκεπτικό του, το φαινόμενο της μαζικής κουλτούρας χρήζει ιδιαίτερα επισταμένης έρευνας. Αποστασιοποιείται, τόσο από τους επικριτές, όσο και από τους υποστηρικτές της. Τα μηνύματά της δύναται να προσληφθούν ποικιλοτρόπως. Συνεπώς, το βάρος ρίχνεται από τη μεριά του στις μαζικές επικοινωνίες. Ο Eco υποστηρίζει ότι, ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε κοινωνικής τάξης επιλέγονται τα διάφορα επίπεδα κουλτούρας.

Καταλήγοντας, παροτρύνει την διανόηση, να σταματήσει τους ενδοιασμούς της και την πολεμική και να ενσκύψει στην παραγωγή της μαζικής κουλτούρας, παρεμβαίνοντας αποφασιστικά και δημιουργικά.

Συμπερασματικά, αυτό που προκύπτει αβίαστα από την ανάλυση των δύο εννοιών, της υψηλής τέχνης και της μαζικής κουλτούρας, είναι οι συνεχείς, ατέρμονες συζητήσεις και κατ’ επέκταση ιδεολογικές συγκρούσεις, που προκάλεσαν και συνεχίζουν να προκαλούν κατά την διάρκεια των δύο τελευταίων αιώνων. Και αν τα πράγματα είναι λίγο πολύ ξεκάθαρα, σε σχέση με την υψηλή τέχνη, η οποία θεωρείται αποδεκτή από όλες τις πλευρές, δεν συμβαίνει το ίδιο με τον αντίποδά της, την μαζική κουλτούρα.

Η μαζική ή δημοφιλής κουλτούρα, σύμφωνα με τους απολογητές της, έχει δεχθεί τα περισσότερα πυρά, τόσο εκ δεξιών, όσο και εξ αριστερών. Η πολεμική εναντίον της τροφοδότησε αμέτρητα άρθρα σε εφημερίδες και περιοδικά παγκοσμίως.

Η άσκηση αυστηρότατης κριτικής, από τους δύο αντίθετους ιδεολογικούς πόλους, γίνεται για συγκεκριμένους λόγους. Οι συντηρητικοί αντιτίθενται σθεναρά, διότι, βλέπουν καθαρά πως τους χαλάει η μαγιά, που δεν είναι άλλη από την διατήρηση μίας παγιωμένης κατάστασης, με την αριστοκρατία οδηγό στα πράγματα. Οι αριστεροί διανοούμενοι από την πλευρά τους, έχουν σχηματίσει την άποψη ότι, η μαζική κουλτούρα δημιουργήθηκε από την πλουτοκρατία, αστική ή αριστοκρατική δεν έχει σημασία, με σκοπό την πολιτισμική υποδούλωση της εργατικής τάξης, μετά την οικονομική που προηγήθηκε.

Κάπου εδώ εμφανίζονται οι υποστηρικτές της, οι οποίοι αποτελούν μία νέα γενιά, γαλουχημένη με τα πρότυπά της. Παραβλέπουν, όμως, το εμπορικό και ως εκ τούτου καταναλωτικό χαρακτήρα της.

Φθάνουμε, έτσι, στην καταλυτική παρέμβαση του Eco, ο οποίος δίχως να δαιμονοποιεί, αλλά ούτε και να εκθειάζει, ζητά από σύσσωμη την διανόηση να παρέμβει καθοριστικά για να επιτευχθεί η πολυπόθητη πολιτισμική εξυγίανση.

---------------------------

Λεξησαφήνιση

διασκέδαση η [δiaskéδasi]: η ενέργεια ή το αποτέλεσμα του διασκεδάζω· το να ενεργεί κανείς έτσι, ώστε να περνά ευχάριστα: Προτιμάει τη ~ από τη δουλειά. H ζωή δεν είναι μόνο διασκεδάσεις. Mοναδική του ~ είναι το διάβασμα / η τηλεόραση / το θέατρο. (έκφρ.) κάνω κτ. για ~, για να διασκεδάσω. είναι κτ. ~, είναι πολύ ευχάριστο ή εύκολο: Aυτή η δουλειά είναι για μένα ~. (λόγ.) προς (μεγάλη) ~ όλων, με αποτέλεσμα όλοι να γελάσουν (πολύ). (ευχή) καλή ~. || Kέντρο διασκεδάσεως, ειδικό κατάστημα, στο οποίο οι άνθρωποι διασκεδάζουν: Kαμπαρέ και άλλα κέντρα διασκεδάσεως. Nυχτερινό κέντρο διασκεδάσεως.  [λόγ. < ελνστ. διασκέδα(σις) `διασκόρπιση΄ -ση σημδ. γαλλ. dissipation, divertissement]

ψυχαγωγία η [psixaγojía]: η ψυχική και πνευματική ευχαρίστηση κάποιου μέσα από μια ενασχόληση, ένα έργο κτλ. που ικανοποιεί κάποιες ανώτερες πνευματικές και ψυχικές ανάγκες· (πρβ. διασκέδαση, αναψυχή): Aίθουσα ψυχαγωγίας. H ανάγνωση ενός λογοτεχνικού βιβλίου είναι κάτι παραπάνω από απλή διασκέδαση· είναι ~. [λόγ. < ελνστ. ψυχαγωγία `διασκέδαση΄, αρχική σημ.: ανάκληση των ψυχών των νεκρών. (αρχ. σημ.: `δελεασμός των ψυχών των ανθρώπων΄)]

Περισσότεροι Βρετανοί πιστεύουν σε εξωγήινους παρά στον Θεό!

Δημοσκοπήσεις γύρω από ΑΤΙΑ και εξωγήινους είναι αρκετά συχνές και φαίνεται να έχουν αυξηθεί σε δημοτικότητα τα τελευταία χρόνια.

Σχεδόν όλες αυτές οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι όλο και περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν στην ύπαρξη εξωγήινης ζωής.
Αυτό επιβεβαιώνεται επίσης και σε τελευταία δημοσκόπηση, η οποία αποκαλύπτει επίσης ότι οι περισσότεροι Βρετανοί πιστεύουν στους εξωγήινους από ό τι στο Θεό!

Αυτή η δημοσκόπηση, που διενεργήθηκε από την ιστοσελίδα Ripley λεγόταν απλώς: «Πιστεύεται η όχι»! Στο Λονδίνο όπου έγινε η δημοσκόπηση, 1.500 ενήλικες που ρωτήθηκαν, περισσότεροι από τους μισούς πιστεύουν στους εξωγήινους, ενώ μόνο το ένα τέταρτο είπε ότι πιστεύουν στο Θεό.
Εξήντα-τέσσερα τοις εκατό από τα 500 παιδιά που ρωτήθηκαν δήλωσαν ότι πιστεύουν στους εξωγήινους, ενώ τριάντα τρία τοις εκατό είπαν ότι πιστεύουν στο Θεό. Και, παραδόξως, είκοσι έξι τοις εκατό από αυτά τα παιδιά πραγματικά πιστεύουν ότι οι εξωγήινοι δεν είναι μόνο εδώ στη Γη, αλλά ζούν ως άνθρωποι!

Τα αποτελέσματα της δημοσκόπησης

Η Γενική Διευθύντρια της Ripley Νατάσα Κράμπ μας λέει, «Σύμφωνα με τα αποτελέσματα είναι ξεκάθαρο ότι τα παιδιά, όταν πρόκειται για άλλες μορφές ζωής διαθέτουν ανοιχτό μυαλό.» Και συνεχίζει, «Ζούμε στην εποχή της επιστήμης και πολλοί στρέφονται εκεί για απαντήσεις, αλλά το αποτελέσμα της δημοσκόπησης δείχνει ότι πολλοί από εμάς εξακολουθούν να κατέχουν την πίστη σε πράγματα που μπορεί να υπάρχουν έξω από τον δικό μας κόσμο και πέρα από την κατανόησή μας. »

Η Πειθώ στην αρχαία Ελληνική Μυθολογία

Στην μεγάλη συντροφιά από φίλες και βοηθούς της Αφροδίτης, ανάμεσα στην Τύχη, την Υγεία, την Αρμονία, την Ευδαιμονία και τις Χάριτες, μάλιστα για μερικούς και η ίδια ήταν μια από αυτές, πίστευαν ότι βρισκόταν πάντα και η Πειθώ.

Οι υπηρεσίες που η Πειθώ συνήθως προσέφερε στην Αφροδίτη, ήταν κυρίως να πείθει τα κορίτσια με τα θελκτικά λόγια της να κατανικήσουν τους δισταγμούς τους και να αφεθούν στην ερωτική ένωση.

Η Πειθώ ήταν ολότελα διαφορετική από την Βία και την Ανάγκη και πίστευαν πως ήταν αδελφή της Τύχης και της Ευνομίας και μητέρα της Υγείας από την ένωσή της με τον Ερωτα.

Επειδή όμως καμιά φορά με τα πειστικά της λόγια γινόταν και αιτία συμφοράς για τους ανθρώπους, όπως στην περίπτωση του Ιάσονα και της Μηδειας, ή του Πάρι και της Ελένης, ο Αισχύλος την ονόμαζε κόρη της Ατης, δηλαδή της Συμφοράς.

Ωστόσο τα πειστικά λόγια της Πειθούς έφερναν αποτέλεσμα όχι μόνον στον έρωτα, αλλά και στον γάμο και στην απονομή της δικαιοσύνης και στις δημόσιες και στις ιδιωτικές σχέσεις των ανθρώπων και βοηθούσαν πολύ στο να διατηρείται στον κόσμο η ηθική τάξη γενικά.

 Γι' αυτό και οι προϊστορικές λατρείες και οι μύθοι που παρουσιάζουν την Πειθώ ως κόρη του Ωκεανού και γυναίκα του Φόρωνα, κάνουν πιο καλά γνωστή την αρχική φυσιογνωμία της θεάς, με έργο της να πείθει γενικά και όχι μόνον στον έρωτα.

Ως κόρη του Ωκεανού, που σύμφωνα με ορισμένους κοσμογονικούς μύθους, είναι ο πρώτος θεός και πατέρας όλων των όντων του κόσμου, η Πειθώ ανήκε σ' εκείνες τις Ωκεανίδες που επέβλεπαν την τάξη του κόσμου.

Ως γυναίκα του Φορωνέα πάλι, που κατά τον ανθρωπογονικό μύθο του Αργούς ήταν ο πρώτος άνθρωπος και ο πρώτος θνητός βασιλιάς, η Πειθώ βοήθησε τον άντρα της να χτίσει τις πρώτες πολιτείες και να κάνει νόμους και δικαστήρια

Η έννοια της Δίκης στην αρχαία Ελλάδα

Απέναντι στο μαινόμενο περιβάλλον της άτης και της ύβρης η αττική τραγωδία θα στήσει το αιώνιο και πάγκαλο άγαλμα της Δίκης
Αρχίζοντας από τον Όμηρο (Χ 35-41) και τον Ησίοδο (Θεογονία 902) και προχωρώντας στην προσωκρατική διανόηση η επεξεργασία του έχει φθάσει σε τελειότατες μορφές. Αρκεί να θυμηθούμε την εικόνα της Δίκης, στον Ηράκλειτο (VS 22B, 94), στον Παρμενίδη (VS 28B, 8.14) και προπαντός στον Αναξίμανδρο (VS 12B, 1). Και ακόμα ένας τέλειος γλύπτης της Δίκης, που έρχεται κατ’ ευθείαν από την πολιτειακή πράξη με την στερεομετρική όραση των νομοθετών, είναι ο Αθηναίος Σόλων.
Ωστόσο οι Έλληνες τραγικοί έδωσαν τόσο βάθος και τέτοια στερεότητα στην ιδέα της Δίκης, ώστε και δεν είναι υπερβολή να ειπωθεί ότι ολόκληρος ο μεταγενέστερος ανθρώπινος λόγος, η σωρεία των φιλοσοφικών και ηθικών συγγραφών, όλες οι περί δικαιοσύνης και αρετής πραγματείες, οι νομοθεσίες, τα συντάγματα και οι αδιάκοπες πολιτειακές εισηγήσεις δεν είναι, παρά απλά σχόλια στην ιδέα της Δίκης, όπως την ελάξεψε και την έστησε στα αρχαία θέατρα η αττική τραγωδία.
 Η Δίκη είναι το έσχατο γνώρισμα της ουσίας του θεού, και η εγγύηση της αιωνιότητας του σύμπαντος. Καθώςαναπότρεπτα θα επέμβει κάποτε, χωρίς να λογαριάζεται το αργά ή το γρήγορα, και με την τιμωρία αήττητη θα επαναταξιθετήσει την αρμονία στα πράγματα, η παρουσία της παίρνει ένα νόημα κατανυχτικά διαφωτιστικό για την ανθρώπινη γνώση. Το νόημα αυτό συνίσταται στο φρονηματισμό του ανθρώπου από τα παθήματά του.
Ο Αισχύλος περιέγραψε ολοκληρωμένα αυτή τη σωφρονιστική επιβολή της Δίκης. Τα περισσότερα χορικά τηςΟρέστειας – και είναι γνωστό ότι τα χορικά είναι νησίδες μέσα στην τραγωδία καθαρά θρησκευτικές και φιλοσοφικές – υμνούν σε τόνο χερουβικό τη σωτήρια εμπειρία που κερδίζεται από το διδακτικό απόηχο που αφήνει η επενέργειά της. Η Δίκη είναι το πρωτογενές και το κύριο θέσπισμα του θεού. Έχουν γίνει θρυλικοί οι στίχοι της παρόδου του χορού στον  “Αγαμέμνωνα” (174-78):
«Και τη σοφία ακέρια κερδίζει, όποιος με την καρδιά του τα νικητήρια αναγράφει στο Δία, που οδήγησε τους ανθρώπους στη φρόνηση, και όρισέ τον άσειστο νόμο: Θα μάθεις, σαν πάθεις»
Και η επανάληψη της προειδοποίησης αυτής ηχεί πανομοιότυπη στο τρίτο στάσιμο του “Αγαμέμνωνα” (1563-64) πάλι:
«Και θα μένει με το Δία που μένει στο θρόνο του: να παθαίνει ο που ’καμε. Γιατί ’ναι νόμος»
Όμως στην ιδέα της Δίκης δεν είναι το σημαντικότερο η ηθική διάσταση. Ούτε ο διδακτικός χαρακτήρας που έχει η Δίκη για τον άνθρωπο με την έννοια είτε του αποτρεπτικού είτε του παραμυθητικού λόγου, πράγμα που κυρίως διαπραγματεύθηκε ο Αισχύλος, επιχειρώντας και πετυχαίνοντας να μεταμορφώσει τις τιμωρούς οντότητες του ερέβους από Ερινύες σε Ευμενίδες.
Το σημαντικότερο στην ιδέα της Δίκης είναι η οντολογική της διάσταση, που συνέβαλε άρτια, εξήρε και αξιοποίησε η τραγωδία. Εκείνο που στο τέλος μένει από τις εμπλοκές, τις διεργασίες και τις λύσεις των τραγικών υποθέσεων είναι το μεγαλώνυμο συναίσθημα της νίκης των δυνάμεων της κατάφασης.
Ποιοι από τους ήρωες της αρχαίας τραγωδίας κατήλθαν στους βαθύτερους κύκλους και γνώρισαν τα φρικτότερα σύνεργα της κόλασης; Χωρίς να κάνουμε συγκρίσεις, εκεί που ούτε χωρούν ούτε πρέπουν, θα καταλέγαμε στην πλειάδα αυτή και τον Οιδίποδα. Τον θεομίσητο και ακούσια γεννημένο, τον υπερόπτη, τον πατραλοία, τον αιμομίκτη, τον σύζυγο της μητέρας και αδελφό των παιδιών του Οιδίποδα.
Και όμως αυτός ο θεοκατάρατος και θεοστυγής θα γίνει το ατίμητο σκεύος της θείας εκλογής. Τελειώνοντας ο μαρτυρικός κύκλος του επίγειου βίου του οι θεοί θα τον σώσουν Στον Οιδίποδα επί Κολωνώ θα ακούσουμε την αθωωτική ετυμηγορία:
«Οι θεοί που σε καταστρέφουν πρώτα, τώρα σε σώζουν»
Ο Οιδίπους απέρχεται από τη ζωή μ’ έναν τρόπο λογικά ασύλληπτο, και αγνά μυστικό:
«Οι αόρατες πλάκες τον άρπαξαν, και τον οδηγούν σε ανέγνωρη μοίρα»
 Και αυτό είναι το τελευταίο νεύμα της γηθοσύνης και της αισιοδοξίας, που αναπέμπει η αττική τραγωδία.

Αποδέξου τον εαυτό σου, απέκτησε αυτοπεποίθηση!

Υπάρχουν στιγμές στη ζωή μας που καλούμαστε να ασχοληθούμε σοβαρά με την αυτοεκτίμησή μας. Όμως τι είδους εργασία πρέπει να κάνουμε; Εργασία συντήρησης ανακαίνισης ή μήπως πλήρης ανοικοδόμηση;

Μπορώ να αλλάξω την αυτοεκτίμησή μου;
Πολλοί ισχυρίζονται ότι δεν είναι εύκολο ότι αποτελεί κομμάτι του ήδη διαμορφωμένου ψυχισμού του και επομένως είναι δύσκολο να αλλάξει. Ένα άτομο βέβαια, με υψηλή αυτοεκτίμηση είναι δύσκολο να γίνει άτομο χαμηλής αυτοεκτίμησης. Το αντίθετο όμως, μπορεί να συμβεί
Μια μελέτη που έγινε πρόσφατα αναφέρεται στην περίπτωση 102 γυναικών που έκαναν ψυχοθεραπεία επί πολλά χρόνια. Οι μισές από τις γυναίκες ύστερα από 7 χρόνια εργασίας με τον εαυτό τους έπαψαν να έχουν πια χαμηλή αυτοεκτίμηση. Πώς όμως έγινε αυτή η αλλαγή; Σύμφωνα με πορίσματα της έρευνας η αλλαγή έγινε επειδή κατάφεραν να δημιουργήσουν καλές σχέσεις με τους άλλους και να αποκτήσουν επαγγελματική αναγνώριση.

Ποιοι παράγοντες μπορούν να αυξήσουν την αυτοπεποίθησή μου;
Υπάρχουν καθοριστικές στιγμές στη ζωή μας που λειτουργούν ως νέο ξεκίνημα, Ένας σύντροφος στη ζωή μας που μας βοηθά με την αγάπη και τιε συμβουλές του μας ενδυναμώνει και μας γεμίζει αυτοπεποίθηση, μια δυνατή φιλική σχέση ή μια νέα παρέα μια ενδιαφέρουσα εργασία που μας προσφέρει κοινωνική αναγνώριση όλα αυτά είναι στοιχεία που ενδυναμώνουν και σταθεροποιούν την αυτοεκτίμησή μας.

Βλέπουμε δηλαδή ότι η αλλαγή είναι εφικτή. Μήπως όμως χρειάζονται συγκεκριμένες ενέργειες από μέρους μας;  
Πρέπει να κάνουμε κάτι ή δεν πρέπει; Αυτό είναι το ερώτημα. Όπως σε όλες τις ψυχικές διαταραχές, στο άγχος στην κατάθλιψη έτσι και στο ζήτημα της αυτοεκτίμησης εμείς είμαστε αυτοί που διαιωνίζουμε μια κατάσταση και κανείς άλλος.

Πώς συμπεριφέρονται τα άτομα που έχουν υψηλή αυτοεκτίμηση;
Συνήθως τα άτομα αυτά επειδή είναι πιο δραστήρια έχουν περισσότερες ευκαιρίες να πετύχουν και να τονώσουν και άλλο την αξία τους. Αν αποτύχουν δεν θα καταρρεύσουν. Θα επιχειρήσουν δεν θα καταρρεύσουν θα επιχειρήσουν ξανά μετά από κάποιο χρονικό διάστημα. Ενώ τα άτομα με χαμηλή αυτοεκτίμηση θα αργήσουν πολύ να επιχειρήσουν ξανά... Αμφιβάλλουν για την αξία τους δεν πιστεύουν πως μπορούν να τα καταφέρουν.

Τι πρέπει να κάνω για να αλλάξω την αυτοεκτίμησή μου;
Σας προτείνουμε να επικεντρώσετε την προσοχή σας σε 3 βασικούς άξονες που ο καθένας ελέγχει 3 επιπλέον επίπεδα. Ποια είναι αυτά;
Να καλλιεργήσουμε τη σχέση με τον εαυτό μας και να την βελτιώσουμε. Να γνωρίσουμε ποιοι είμαστε καταρχάς. Να αποδεχτούμε αυτό που είμαστε. Να γίνουμε επιτέλους ειλικρινείς με εμάς.
Να αποκτήσουμε σιγά σιγά δράση. Να μάθουμε να μην κρίνουμε τον εαυτό μας στην αποτυχία. Να δρούμε συνέχεια και να μάθουμε να δεχόμαστε σιγά σιγά τις αποτυχίες μας.
Να επανεξετάσουμε τις σχέσεις μας με τους άλλους. Να δηλώνουμε τη θέλησή μας. Να μη διατάζουμε να ζητάμε τη στήριξη των άλλων. Να ξέρουμε ότι είμαστε σαν όλους τους άλλους ανθρώπους με ανάγκες και επιθυμίες που πρέπει να ακούμε και να εκφράζουμε.

Πώς αλλάζουμε τη σχέση με τον εαυτό μας.
Αναφέρουμε ενδεικτικά κάποια ερωτήματα που μπορείτε να θέσετε στον εαυτό σας.
-Μου αρέσει δεν μου αρέσει. Είστε σε θέση να προσδιορίσετε καθαρά τι σας αρέσει και τι δεν σας αρέσει; Πώς θα το εκφράσετε στους άλλους; Πώς θα αντιδράσετε στη διαφορετική γνώμη των άλλων;
-Γνωρίζω δεν γνωρίζω. Σε ποιους τομείς θεωρείτε ότι γνωρίζετε περισσότερα από τον μέσο όρο; Πώς θα λέγατε στους άλλους κάτι που εκείνοι δε γνωρίζουν; Τολμάτε να μάθετε καινούργια πράγματα να ρωτήσετε κάτι που δεν γνωρίζετε;
-Επιτυχίες αποτυχίες. Μπορείτε να κάνετε ένα τεστ, να μιλήσετε για κάποια αποτυχία σας χωρίς να υποτιμήσετε τον εαυτό σας; Και για μια επιτυχία σας χωρίς να αισθάνεσθε  ότι παινεύετε τον εαυτό σας;
-Ελαττώματα/ προτερήματα.
Μπορείτε να αναγνωρίσετε τα ελαττώματα και τα προτερήματά σας; Όποτε χρειαστεί μπορείτε να μιλήσετε γι αυτά, χωρίς ούτε να παινεύεστε ούτε να παραπονιέστε;

Τι σημαίνει αποδέχομαι τον εαυτό μου;
Αφού γνωρίσουμε τον εαυτό μας καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε τα ελαττώματά μας και τα όριά μας. Πιστεύουμε συχνά πως για να είναι καλή η αυτοεκτίμησή μας πρέπει να είμαστε άνθρωποι χωρίς ελαττώματα. Όμως αυτό που έχει σημασία είναι να τα αποδεχόμαστε και να προσπαθούμε να τα αλλάξουμε.
Πολλές φορές οι ψυχολόγοι και οι ψυχίατροι ασχολούμαστε περισσότερο με τις ενοχές που νιώθουμε για κάτι που κάνουμε και αφήνουμε στους φιλοσόφους το θέμα της … ντροπής.
Το αίσθημα της ντροπής είναι συνήθως αυτό  το οποίο μπορεί να κάνει ένα απλό ελάττωμα να εξελιχθεί σε κόμπλεξ είναι αυτό που μας σπρώχνει στην χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Έχετε σκεφτεί ποτέ πόσο κακό σας κάνει η ντροπή;
Το να ξεπερνάμε την ντροπή μας είναι πολύ σημαντικό. Κάποιος που δεν ξέρει χορό για παράδειγμα και τον καλούν σε μια χοροεσπερίδα έχει δυο επιλογές. Η μία είναι να αποδεχτεί την πρόσκληση δηλώνοντας πως δεν ξέρει και μάλιστα ντρέπεται να χορέψει. Η άλλη είναι να μην παρδεχτεί την ντροπή, να κρυφτεί και να μην πάει. Ποιος κερδίζει περισσότερα; Ποιος μαθαίνει στη ζωή; Όπως παρατηρεί ο Ινδός συγγραφέας Β.Σ. Νάιπουλ «Από τη στιγμή που αναγνωρίζεις πώς ντρέπεσαι , η ντροπή έχει ήδη εξαφανιστεί».

Να είσαι ειλικρινής με τον εαυτό σου.
Πολλές φορές αποφεύγουμε να εκδηλώσουμε τα αληθινά μας αισθήματα για να διαφυλάξουμε την αξιοπρέπειά μας. Κρατάμε θέσεις άμυνας. Θέλετε να βάλετε τις φωνές σε έναν φίλο που σας πλήγωσε. Σας ρωτά… «Σε πείραξε κάτι; Όχι βέβαια, απαντάμε» και πνίγουμε τα συναισθήματά μας. Προσπαθούμε να μη δείχνουμε πόσο μας ενδιαφέρει κάτι. Σε έναν διαγωνισμό για παράδειγμα, δεν λέμε πόσο θέλουμε να νικήσουμε γιατί φοβόμαστε την αποτυχία. Δεν παραδεχόμαστε πόσο πολύ θέλουμε μια δουλειά γιατί  φοβόμαστε πως μπορεί να μην μας επιλέξουν στη συνέντευξη εργασίας. Δεν απαιτούμε ανοιχτά πράγματα, φοβόμαστε, δεν διεκδικούμε.

Να θυμάστε.
Η άρνηση να εκδηλώσω μια επιθυμία μου είναι άρνηση να αλλάξω κάτι γίνεται άρνηση δράσης, άρνηση να αλλάξω τον κόσμο μου. Τα λόγια μας υποδηλώνουν την παραίτησή μας και εσείς δεν θέλετε να παραιτηθείτε, έτσι δεν είναι; 

ΣΕΞ: Μήπως να ερωτευθώ πρώτα;

Οι απόψεις διίστανται: άλλοι υποστηρίζουν ότι το περιστασιακό σεξ και τα one night stands είναι από τα highlights της σεξουαλικής ζωής και άλλοι ότι το καλό σεξ γίνεται μέσα σε μια σταθερή σχέση

Πρόσφατη έρευνα που πραγματοποίησε εταιρεία προφυλακτικών σε δείγμα 2.000 ανδρών και γυναικών με μέσο όρο ηλικίας τα 25 έτη, ένα ποσοστό που άγγιζε το 87% απάντησε ότι το καλύτερο σεξ τον έχουν βιώσει σε σταθερές σχέσεις με έντονη τη συναισθηματική κάλυψη.

Ιδιαίτερα οι γυναίκες υποστήριξαν ότι η σιγουριά και η ασφάλεια της απελευθερώνει στο σέξ και τις αποδεσμεύει από ντροπές και αμηχανία. Ταυτόχρονα επισήμαναν ότι ο μόνιμος σύντροφος τις βοηθά να λειτουργήσουν αυθόρμητα και με πλήρης σεξουαλική απενοχοποίηση.

Επιπλέον, η ύπαρξη συναισθηματικής σχέσης δίνει και στους δυο… συμμετέχοντες την ελευθερία να ζητήσουν αυτό ακριβώς που επιθυμούν για να απολαύσουν πραγματικά την κάθε συνεύρεση. Άλλωστε, όπως παραδέχεται και το 90% των ερωτηθέντων ανδρών, αυτό το δέσιμο των ερωτικών παρτενέρ οδηγεί στην επιθυμία να ευχαριστήσει ο ένας τον άλλον όσο το δυνατόν πιο ολοκληρωτικά και μέσα από την ικανοποίηση να λαμβάνει και αυτός ικανοποίηση. Δούναι και λαβείν σε συνεχή δράση!

Καλύτερο το πρωί και μετά από καυγαδάκια

Το πρωινό σεξ αναφέρουν οι ειδικοί ερευνητές είναι το καλύτερο αφού τις πρώτες πρωινές απελευθερώνεται η οκυτοκίνη- η ορμόνη της αγάπης- οπότε είναι και ο τέλειος τρόπος να ξεκινήσεις τη μέρα σου!Την ίδια στιγμή τεκμηριώθηκε πως τα ερωτικά καυγαδάκια πυροδοτούν θετικά τις ερωτικές συνευρέσεις των συντρόφων.

Μελέτη που έγινε στο Πανεπιστήμιο του Μιλάνου απέδειξε πως τα συναισθήματα θυμού δεν επηρεάζουν τη διάθεση για σεξ ούτε στους άνδρες ούτε στις γυναίκες.

Είμαστε οι αποφάσεις μας

Η σημασία των σωστών αποφάσεων στην ζωή μας, είναι ένα θέμα που απλά, δεν μπορεί ποτέ να τονιστεί αρκετά! Είναι οι αποφάσεις μας που σχηματοποιούν την ζωή μας. Είτε αφορούν τις σχέσεις μας, την καριέρα μας, η τις πιο συνηθισμένες δραστηριότητες που γεμίζουν την καθημερινότητα μας, το να αποφασίζεις σωστά είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια ζωή υγείας και ευημερίας σε αντίθεση με την πάλη με την ζωή επειδή έχουμε να αντιμετωπίσουμε τις επιπτώσεις της αντίστασης που συναντάμε όταν η δράση μας κινείται από το μυαλό.

Το Ανθρώπινο Σχέδιο είναι εδώ για να ξανά - εκπαιδεύσουμε (να ξαναβρούμε) τον εαυτό μας με έναν τρόπο που θα μας βοηθήσει να κυριαρχήσουμε πάνω στην διαδικασία των αποφάσεων μας. Όμως, αρχικά χρειάζεται να συνειδητοποιήσουμε ότι έχουμε προσδιοριστεί από μικρά παιδιά για να παίρνουμε τις λάθος αποφάσεις. Έχουμε διδαχτεί μεγαλώνοντας να ακολουθούμε στρατηγικές που τις εφαρμόζουν οι άλλοι για να φτάσουμε στα αποτελέσματα τους,και να είμαστε περισσότερο σαν αυτούς. Έχουμε δηλαδή διδαχτεί να εγκαταλείπουμε την ατομική μας εσωτερική Εξουσία και να την δίνουμε στους άλλους γύρω μας, και να τους υπακούμε.

Στον Α, άρεσε πολύ το φαινομενικά 'κρύο' αστείο που λέει 'ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στον Σκύλο και τον Άνθρωπο?' Η απάντηση είναι ότι 'ο άνθρωπος δεν είναι σκύλος.' Αυτό ακούγεται προφανές, έτσι δεν είναι? Είναι όμως πολύ βαθύ, γιατί οι διαφορές ανάμεσα μας είναι πραγματικά μεγάλες. Δεν είμαστε εδώ για να εκπαιδευτούμε να 'υπακούμε' να προσκυνάμε, να γονατίζουμε, η για να ζήσουμε τις ζωές μας σύμφωνα με τα πρότυπα των άλλων και κατά την βούληση τους.

Για αυτό το Ανθρώπινο Σχέδιο, είναι η πραγματικά μεγάλη Επανάσταση της Ν. Εποχής που μας δίνει την δυνατότητα αφ’ ενός να ξανά-γεννήσουμε τον εαυτό μας (2η γέννηση), και αφ’ ετέρου να φροντίσουμε τα παιδιά να μείνουν στην αλήθεια τους. Ναι, ο προσδιορισμός (επηρεασμός) είναι αναπόφευκτος, αλλά μπορούμε να διαλέξουμε αυτόν που είναι σωστός για μας, που θα μας αναθρέψει.Κάθε ένας από μας είναι εδώ για να διαφοροποιηθεί σε έναν Μοναδικό Εαυτό, και να ζήσει με την Αλήθεια του.. Και ο μόνος τρόπος για να συμβεί αυτό είναι το να μάθεις να παίρνεις αποφάσεις σύμφωνα με την Εξουσία του μοναδικού σου Ανθρώπινου Σχεδιασμού!!!

Ποιους κινδύνους κρύβει το ροχαλητό για την υγεία σας;

''Προτιμά'' τους άνδρες και σπάνια τις γυναίκες οι οποίες δηλώνουν ότι δεν κλείνουν μάτι, όταν ο σύντροφός τους ροχαλίζει. Ποιους κινδύνους κρύβει για την υγεία το ροχαλητό; Ποιες εξετάσεις δείχνουν το πρόβλημα;

Το χρόνιο ροχαλητό είναι μια ισχυρή ένδειξη της άπνοιας ύπνου και πρέπει να αξιολογηθεί από εξειδικευμένο γιατρό. Βέβαια αυτό δε σημαίνει οτι όσοι ροχαλίζουν πάσχουν από τη διαταραχή.

Τα άτομα με άπνοια ύπνου στερούνται ποιοτικού ύπνου και εμφανίζουν μια ποικιλία από άλλα συμπτώματα, όπως δυσκολία συγκέντρωσης, κατάθλιψη, ευερεθιστότητα, σεξουαλική δυσλειτουργία, υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας, διαταραχές στη μνήμη και μαθησιακές δυσκολίες.

Αν αφεθεί χωρίς θεραπεία οι συνέπειες στην υγεία μπορεί να είναι σοβαρές, όπως αύξηση αρτηριακής πίεσης, καρδιακή προσβολή, συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια, αρρυθμίες και εγκεφαλικό επεισόδιο.

Η άπνοια ύπνου είναι μία δυνητικά σοβαρή διαταραχή η οποία χαρακτηρίζεται από διακοπτόμενη αναπνοή κατά τη διάρκεια του ύπνου. Διακρίνεται σε αποφρακτική και κεντρική άπνοια με τον πρώτο τύπο να αφορά τις περισσότερες περιπτώσεις και με αυτόν θα ασχοληθούμε παρακάτω.

Περίπου το 6% των ενηλίκων πάσχει από αποφρακτική άπνοια, αλλά το μεγαλύτερο ποσοστό εξ αυτών παραμένει αδιάγνωστο. Η διαταραχή εμφανίζεται πιο συχνά σε άντρες μέσης ηλικίας, που είναι παχύσαρκοι και καπνίζουν.

Οι υπερτροφικές αμυγδαλές, η εσοχή της κάτω γνάθου και η στενή δίοδος του στοματοφάρυγγα αποτελούν επιπλέον παράγοντες κινδύνου. Πρέπει να τονίσουμε οτι το σύνδρομο μπορεί να εμφανιστεί και σε παιδιά.

Συμβαίνει όταν οι μύες του λαιμού χαλαρώνουν με αποτέλεσμα ο αεραγωγός να στενεύει ή να κλείνει και να δυσκολεύεται συνεπώς η αναπνοή.

Κατά τη διάρκεια της υπνικής άπνοιας το ποσό του οξυγόνου που υπάρχει στο αίμα μειώνεται και η προσφορά του σε ζωτικά όργανα, όπως ο εγκέφαλος είναι ελλιπής.

Ο εγκέφαλος για να αντιμετωπίσει αυτή τη διαταραχή ξυπνάει τον ασθενή προκειμένου να ανοίξει εκ νέου ο αεραγωγός.

Αυτή η αφύπνιση είναι συνήθως τόσο σύντομη ώστε να μην τη θυμάται το άτομο.

Όμως το φαινόμενο αυτό μπορεί να παρατηρηθεί αρκετές φορές κατά τη διάρκεια της νύχτας διαταράσσοντας έτσι το στάδιο του βαθύ ύπνου και την πλήρη ξεκούραση με αποτέλεσμα να παρατηρείται κόπωση και υπνηλία την ημέρα.

Η μικρής διάρκειας διακοπή της ανάσας δε γίνεται αντιληπτή από τον ασθενή, αλλά συνήθως από το άτομο που κοιμάται δίπλα του.

Για να διαπιστώσετε αν πάσχετε από το σύνδρομο θα πρέπει να επισκεφτείτε τον πνευμονολόγο σας.

Η διερεύνηση περιλαμβάνει τη νυχτερινή οξυμετρία (καταγραφή του οξυγόνου του αίματος κατά τη διάρκεια του ύπνου) και την μελέτη ύπνου.

Ο αέρας που αναπνέουμε δημιουργήθηκε από ηφαίστεια

Νέα μελέτη συνδέει την προέλευση της παρουσίας αζώτου στην ατμόσφαιρα της Γης με τις τεκτονικές δυνάμεις που είναι υπεύθυνες για τη δημιουργία βουνών και ηφαιστείων στον πλανήτη μας. Το γεγονός αυτό εξηγεί σε ένα βαθμό γιατί η ατμόσφαιρα της Γης είναι σημαντικά πιο πλούσια σε άζωτο, σε σχέση με τους κοντινότερους πλανήτες όπως η Αφροδίτη και ο Άρης.

Τα ενεργά ηφαίστεια δεν απελευθερώνουν μόνο λάβα και ηφαιστειακά πετρώματα, αλλά και τεράστιες ποσότητες αερίων από τα έγκατα της Γης, ειδικά όταν βρίσκονται δίπλα στα όρια ενεργών τεκτονικών πλακών.

Η επιστημονική ομάδα του Ινστιτούτου Κάρνεγκι στην Ουάσιγκτον μελέτησε την τεκτονική χημική σύνθεση και ανακάλυψε πως το άζωτο ξεκίνησε να συσσωρεύεται στην ατμόσφαιρα της Γης πριν από τρία δισεκατομμύρια χρόνια.

Η σύνθεση του αέρα που αναπνέουμε είναι εν μέρει αποτέλεσμα φωτοσυνθέσεων που λαμβάνουν χώρα εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια. Η δραστηριότητα των φυτών άλλαξε έτσι την ατμόσφαιρα, εισάγοντας οξυγόνο αντί για άνθρακα που αρχικά ήταν το κύριο συστατικό. Όμως το οξυγόνο αποτελεί μόνο το 20 τοις εκατό του αέρα, ενώ το άζωτο, του οποίου η προέλευση δεν είχε αποσαφηνιστεί πλήρως, αποτελεί το 78 τοις εκατό.

Για να ερευνήσουν το μυστήριο οι ερευνητές μελέτησαν πώς το άζωτο ταξιδεύει μέσα στο φλοιό της Γης προτού απελευθερωθεί από τα ηφαίστεια, μαζί με μεγάλες ποσότητες θείου, ατμών, και διοξειδίου του άνθρακα.

Αυτό συμβαίνει επειδή τα ενεργά ηφαίστεια δεν απελευθερώνουν μόνο λάβα και ηφαιστειακά πετρώματα, αλλά και τεράστιες ποσότητες αερίων από τα έγκατα της Γης, ειδικά όταν βρίσκονται δίπλα στα όρια ενεργών τεκτονικών πλακών.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες το άζωτο στο φλοιό της Γης τείνει να σχηματίζει ιόντα αμμωνίας τα οποία συχνά ενσωματώνονται σε πυριτικά ορυκτά, που βρίσκονται σε αφθονία στο φλοιό. Τα ορυκτά αυτά αντιδρούν με οξυγόνο και στη συνέχεια τα μόρια αμμωνίας διασπώνται σε νερό και άζωτο, το οποίο τελικά απελευθερώνεται στην επιφάνεια μέσω των ηφαιστείων.

Αυτό το φαινόμενο εξηγεί τις διαφορές με τον Άρη και την Αφροδίτη και την ελάχιστη παρουσία αζώτου στους πλανήτες αυτούς.