ΠΟΛΙΤΙΚΗ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΟΣΜΟ

Η άρρηκτη σύνδεση πολιτικής και οικονομίας
Η  αρχαία  αθηναϊκή δημοκρατία, προς έκπληξη πολλών, ήταν μια αναπτυγμένη με σύνθετους οικονομικούς θεσμούς  κοινωνία. Είχε αναπτύξει στις  πολιτικές  και κοινωνικές δομές  της  και την οικονομική  της συγκρότηση. Το πεδίο της πολιτικής ήταν άρρηκτα  συνδεδεμένο με την οικονομία (οίκος + νομή) ως το πρακτικό μέρος της θεωρητικής φιλοσοφικής ζωής που είχε σχέση με την οργάνωση του οίκου, του αγρού και της αγοράς σε  μια ενιαία  στάση ζωής.
Το  πολίτευμα της αρχαίας Αθήνας χαρακτηριζόταν για τη ενεργή συμμετοχή  των πολιτών στα κοινά (άμεση δημοκρατία) και τηνοργάνωση των αμφικτιονιών πόλεων (έμμεση δίοδο επικοινωνίας και συνεννόησης των κοινοτήτων ως πόλεων κρατών).
Αυτό  που αγνοείται  στη σημερινή εποχή  είναι το γεγονός ότι η αρχαία Αθήνα είχε αναπτυγμένο χρηματοπιστωτικό τραπεζικό σύστημα που κυριολεκτικά δέσποζε σε ολόκληρη τη Μεσόγειο (δεν είναι καθόλου τυχαίο  ότι και η σημερινή Ελβετία,  που υιοθετεί  τη δημοψηφισματική διακυβέρνηση, αναπτύσσει  το μεγαλύτερο χρηματοπιστωτικό  δίκτυο  τραπεζών στον κόσμο).
Στην αρχαία  Αθήνα έχουμε τραπεζίτες, τους γνωστούςαργυρογνώμονες, τους δοκιμαστές, τους κολλυβιστές(κόλλυβο=νόμισμα). Όλοι οι τραπεζίτες ήταν “δούλοι”, όχι ελεύθεροι Αθηναίοι πολίτες.
Γνωστοί τραπεζίτες  στην αρχαία  Αθήνα ήταν ο Πασίων και οΦορμίων.
Η  κοινωνία  της  αρχαίας  Αθήνας χαρακτηρίστηκε κατά  λάθος  δουλοκτητική από πολλούς  σύγχρονους ιστορικούς, εξαιτίας  της άγνοιας για το τι σήμαινε  ο όρος αυτός. Δουλοκτητική  νοούνταν η κοινωνία στην οποία  διαφέντευαν οι δούλοι. Ο όρος  σήμαινε κάτι διαφορετικό. Οι δούλοι κατείχαν την παραγωγή. Οι δούλοι  δεν ήταν Αθηναίοι πολίτες  και  αυτοί  είχαν στα χέρια τους την ειδική  οικονομία, τα οικονομοτεχνικά έργα, την εργασία  και την τεχνική, ενώ οι ελεύθεροι πολίτες είχαν την οργάνωση της πολιτικής και της γενικής οικονομίας. Δεν είναι καθόλου υπερβολή να αναφέρουμε ότι οι δούλοι πληρώνονταν τον ίδιο μισθό σε όλα τα έργα (Ακρόπολη, Παρθενώνας κ.λπ) όπως και οι ελεύθεροι πολίτες. Ο  Κορνήλιος Καστοριάδης αναφέρει ότι οι δούλοι στην αρχαία  Αθήνα  είχαν πιο πολλά δικαιώματα  από τους σημερινούς εργάτες των νεωτερικών σύγχρονων κοινωνιών.
Αρχαίο ελληνικό  τραπεζικό σύστημα
Η λέξη Τράπεζα  προήλθε από το κοινό έπιπλο “τράπεζα” ή τραπέζι ή πάγκος, πίσω από το οποίο στεκόταν ονομισμανταλλάκτης ή αργυραμοιβός  προς άσκηση  του επαγγέλματός  του. Η ύπαρξη τραπεζών βεβαιώνεται κατά την 6η π.Χ εκατονταετηρίδα στη Βαβυλώνα και διενεργούνταν σε  αυτές διάφορες  τραπεζικές εργασίες όπως καταθέσεις δάνεια, φύλαξη εμπορευμάτων κ.λπ. Στην Αίγυπτο επί της εποχής των Πτολεμαίων υπήρξαν Τράπεζες που έφεραν δημόσιο χαρακτήρα και ενεργούσαν εισπράξεις  και πληρωμές για λογαριασμό του δημοσίου.
Σύμφωνα με μελέτη του Ιταλού  Aristide Calderini, καθηγητή του Καθολικού Πανεπιστημίου του Μιλάνου που δημοσιεύτηκε το 1940,υπήρχαν ελληνικές τράπεζες  στην αρχαία  Αίγυπτο που  κυριαρχούσαν σε  ολόκληρη τη μεσόγειο. Πολλές  Τράπεζες  λειτουργούσαν στους  ναούς των αρχαίων. Η  εκτίμηση  και το ιερό δέος  απέναντι στους θεούς  συμβάδιζε με την τιμιότητα στις χρηματοπιστωτικές σχέσεις που έπρεπε  να χαρακτηρίζουν την οικονομική και πολιτική ζωή. 
Παρατίθενται ονόματα ελληνικών τραπεζών με την ακριβή επωνυμία που είχαν:
α. Βασιλική Τράπεζα (3ος π.Χ αιώνας)
β. Δημόσια Τράπεζα (42 π.Χ)
γ. Πολιτική Τράπεζα (αναφέρεται σε  πάπυρο του Οξυρρύγχου)
δ. Γενική Τράπεζα
ε. Ιδιωτική Τράπεζα (συνύπαρξη ιδιωτικών και δημόσιων τραπεζών)
στ. Επιτηρούμενη Τράπεζα (δάνειζε αφού πρώτα επιτηρούσε την οικονομική κατάσταση του πελάτη)
ζ. Αμοιβική και κολλυβιστική Τράπεζα 
Οι αρχαίοι Έλληνες και η οικονομία
Η συνεισφορά των αρχαίων Ελλήνων στην ανάπτυξη  ιδεών, στο θέατρο, στη φιλοσοφία, στον πολιτισμό, αλλά και στην οικονομική σκέψη είναι αδιαμφισβήτητη. Ακόμη και σήμερα μας εκπλήσσει η πρωτοπορία και η διορατικότητα της σκέψης των προγόνων μας. Η ενασχόληση των αρχαίων Ελλήνων με τα οικονομικά θέματα παρουσιάζεται κυρίως κατά τη διάρκεια της Κλασικής Περιόδου με τις πρωτοποριακές οικονομικές ιδέες του Ξενοφώντα (430-355 π.Χ.), του Πλάτωνα (427-347 π.Χ.) και του Αριστοτέλη (384-322 π.Χ.), που σύμφωνα με κορυφαίους επιστήμονες, αποτέλεσαν πρόδρομο της μικροοικονομικής, της μακροοικονομικής και της νομισματικής πολιτικής. Πρώτος ο Σωκράτης συνέλαβε την ιδέα ότι τα οικονομικά αποτελούν επιστήμη -αυτό καταγράφηκε από τον Ξενοφώντα[1], ο οποίος ήταν και ο πρώτος συγγραφέας που χρησιμοποίησε σε σύγγραμμά του τον τίτλο «Οικονομικός», αναφερόμενος στη σωστή διαχείριση του οίκου[2]. Ο Αριστοτέλης στο έργο του κάνει αναφορά στο χρήμα, υιοθετώντας την αρχή ότι ένα αγαθό έχει ρόλο χρήματος λόγω της γενικής αποδοχής του ως μέσο συναλλαγών, η οποία επιβεβαιώνεται με την έκδοση νομισμάτων από τις κρατικές αρχές και όχι λόγω της πραγματικής του αξίας, και ο Πλάτωνας υποστήριζε ότι η πραγματική αξία του χρήματος είναι ανεξάρτητη της αγοραίας αξίας του2.
Οι αρχαίοι Αθηναίοι ενσωμάτωσαν τη δικαιοσύνη στην οικονομική τους συμπεριφορά επιδιώκοντας να μεγιστοποιήσουν τα οφέλη της κοινωνικής ζωής για όλους τους πολίτες3. Ήδη από την εποχή του Σόλωνα (639 – 559 π.Χ.) οι Αθηναίοι είχαν εισάγει ένα σύστημα συμμετοχής των πολιτών στις δημόσιες δαπάνες σύμφωνα με τη φοροδοτική τους ικανότητα, δίνοντας παράλληλα και κοινωνικά κίνητρα για την εθελοντική ανάληψη υψηλότερης συμμετοχής στις δαπάνες από τους πλουσίους[3]. Φαίνεται λοιπόν ότι οι Αθηναίοι είχαν θέσει τις βάσεις για την αντιμετώπιση και τη μείωση των οικονομικών ανισοτήτων. Ο Αριστοτέλης αναφερόμενος στην έννοια της κοινωνικής δικαιοσύνης διατυπώνει ότι «αδικία σημαίνει το να παίρνει κάποιος περισσότερα απ’όσα θα έπρεπε από τα αγαθά και λιγότερα από τα κακά» («Ηθικά Νικομάχεια», 1134a 30)1.
Θα μπορούσαμε να ισχυρισθούμε ότι η ιστορία των Αμοιβαίων Κεφαλαίων ανάγεται στην αρχαιότητα. Μετά από τη νικηφόρα για τους Έλληνες έκβαση των Περσικών Πολέμων, ιδρύθηκε η Α’ Αθηναϊκή Συμμαχία ή Συμμαχία της Δήλου (478 π.Χ.) με τη συγκέντρωση μιας κοινής περιουσίας, με βασικό σκοπό την προστασία των πόλεων που συμμετείχαν στη συμμαχία από μελλοντικές επιθέσεις. Για το λόγο αυτό τα πρώτα Αμοιβαία Κεφάλαια στην Ελλάδα είχαν ονομασία από την αρχαιότητα όπως Ερμής (Εμπορική, 1972), Δήλος (Εθνική, 1973) και Δελφοί (Κτηματική, 1975)[4]. Έδρα της Συμμαχίας ήταν η ιερή νήσος Δήλος, όπου βρισκόταν το συμμαχικό ταμείο μέχρι το 454 π.Χ., οπότε το κοινό ταμείο μεταφέρθηκε τελικά στην Αθήνα από τον Περικλή, μετατρέποντας ουσιαστικά τη Συμμαχία σε Αθηναϊκή Ηγεμονία. Θεωρείται δε ότι το συμμαχικό ταμείο αποτέλεσε το οικονομικό υπόβαθρο του «χρυσού αιώνα». O 5ος αιώνας π.Χ. χαρακτηρίζεται και ως ο «χρυσός αιώνας του Περικλή», με βασικούς στόχους της διακυβέρνησής του την ενίσχυση της αθηναϊκής δημοκρατίας και κυριαρχίας, αλλά και τη δόξα της πόλης. Κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του Περικλή σημειώθηκε τεράστια πρόοδος στη διακυβέρνηση, στη φιλοσοφία, στις τέχνες, αλλά και στην ανάδειξη της δημοκρατίας, με την Αθήνα να γίνεται σπουδαίο εμπορικό κέντρο. Φαίνεται λοιπόν ότι ο Περικλής έκανε πράξη το ρητό που συνήθιζε να λέει στους Αθηναίους «οι καιροί ου μενετοί» (οι ευκαιρίες δεν περιμένουν), όπως έχει καταγράψει ο ιστορικός Θουκυδίδης. Αυτήν την περίοδο η Αθήνα κυριαρχεί στον ελληνικό κόσμο, πνευματικά, στρατιωτικά, πολιτικά αλλά και οικονομικά. Οι πόροι χρηματοδότησης αυτής της ανάπτυξης προέρχονταν από φόρους, κυρίως των πιο πλούσιων και από την εκμετάλλευση των μεταλλείων του Λαυρίου, όπου η παραγωγή χρυσού και άλλων πολύτιμων μετάλλων ήταν συνεχής.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η πρώτη δραστηριοποίηση των τραπεζών στην αρχαία Ελλάδα εντοπίζεται τον 6ο αι. π.Χ.[5] Η ύπαρξη πλήθους ανόμοιων νομισμάτων έκανε επιτακτική την ύπαρξη των αργυραμοιβών, ατόμων που αναλάμβαναν να ανταλλάξουν τα διάφορα νομίσματα, να ελέγξουν την ποιότητά τους κ.λπ. Την ίδια περίοδο ιδιώτες συνήθιζαν να καταθέτουν χρήματα στα αρχαία ελληνικά ιερά προς φύλαξη, π.χ. στο ιερό του Απόλλωνα στους Δελφούς και στη Δήλο. Η κατάθεση των χρημάτων σε ιερά παρείχε μεν φύλαξη αλλά περιορίστηκε με το πέρασμα των χρόνων από την παρουσία ιδιωτών «τραπεζιτών» που προσέφεραν τόκο. Οι Τράπεζες της αρχαίας Αθήνας, αν και δεν λειτουργούσαν με τη σημερινή τους μορφή, θεωρούνται πρόδρομοι των σημερινών τραπεζών και έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην οικονομική ζωή. Έτσι, οι τραπεζίτες κατά τον 5ο αιώνα π.Χ. αντικατέστησαν τους αργυραμοιβούς, ενώ παράλληλα δέχονταν ιδιωτικές και δημόσιες καταθέσεις, παραχωρούσαν δάνεια, διαχειρίζονταν περιουσίες, έδιναν εντολές πληρωμής προς τρίτους κ.λπ., θέτοντας τις βάσεις του σύγχρονου χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Ακόμη και οι ρίζες των παραγώγων προϊόντων εντοπίζονται στην εποχή του Θαλή του Μιλήσιου. Σύμφωνα με αναφορές του  Αριστοτέλη (Πολιτικά, Ι,11, 1259α 10), ο Θαλής ο Μιλήσιος  (624 – 546 π.Χ.) χρησιμοποιώντας τις γνώσεις του στην αστρολογία για να προβλέψει τις χρονιές που θα είχαν αυξημένη σοδειά τα ελαιόδεντρα, πλήρωνε προκαταβολή στα ελαιοτριβεία της Χίου και της Μιλήτου για να εξασφαλίσει το αποκλειστικόδικαίωμα χρήσης των ελαιοτριβείων την περίοδο της συγκομιδής[6]. Σε περίπτωση που επαληθεύονταν οι προβλέψεις του, πωλούσε αυτά τα δικαιώματα σε άλλους παραγωγούς ακριβότερα λόγω της αυξημένης ζήτησης και απεκόμιζε σημαντικά κέρδη.
Παράδειγμα για τη σύγχρονη κοινωνία θα πρέπει να αποτελέσει και η διαφάνεια και η καταπολέμηση της διαφθοράς στο δημόσιο βίο. Απαραίτητη προϋπόθεση (μεταξύ άλλων) για να εκλεγεί ένας Αθηναίος πολίτης βουλευτής τον 5ο αιώνα π.Χ., ήταν να καταγραφεί όλη η περιουσία του, οικογενειακή και ιδιωτική, ακόμη και τα σανδάλια που φορούσε. Μετά τη λήξη της θητείας του ο απερχόμενος Βουλευτής λογοδοτούσε για τα πεπραγμένα του. Εάν κατά τη διάρκεια της θητείας του είχε προτείνει και είχε ψηφιστεί νόμος που ήταν αποδεδειγμένα ζημιογόνος για την Αθήνα, έπρεπε να κατασχεθεί από την καταγεγραμμένη περιουσία του όλο το ποσό κατά το οποίο ζημιώθηκε οικονομικά η πόλη και εάν δεν επαρκούσε η περιουσία του, τότε έπρεπε να καλύψει το υπόλοιπο ποσό δουλεύοντας σε δημόσια έργα.
Η πολιτική, η κοινωνική αλλά και η οικονομική ανάπτυξη της αρχαίας Ελλάδας και της Αθήνας της Κλασικής περιόδου έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση ενός σημαντικού πολιτισμού που έθεσε τις βάσεις των περισσότερων επιστημών και της δημοκρατίας γενικότερα.
 -------------------------
[1] Δούκας, Π., Οικονομικές Θεωρίες, Αρχές Διοίκησης & Αρχαία Ελληνική Σκέψη, Ε’ Έκδοση, Εκδόσεις Λιβάνη, Αθήνα, 2007.
[2] Δρακόπουλος, Σ. και Καραγιάννης, Α., Ιστορία της οικονομικής σκέψης, Μια επισκόπηση, Εκδόσεις Κριτική, 2003.
[3] Καραγιάννης, Α., Αρχαιοελληνική πρωτοπορία στα οικονομικά, Εκδόσεις Παπαζήση, Αθήνα, 2007.
[4] Φίλιππας, Ν., Αμοιβαία Κεφάλαια: Η ελληνική πραγματικότητα και οι σύγχρονες διεθνείς εξελίξεις,, Ιανουάριος 2010
[5] Τιβέριος, Μ., Τράπεζες και τοκογλύφοι στην αρχαία Ελλάδα, Το Βήμα, 20/06/1999.
[6] Χριστοδούλου, Στ., Παράγωγα προϊόντα για επενδυτές με ρίσκο και ορίζοντα, ΤΑ ΝΕΑ, ΑΝΟΙΧΤΟ ΜΒΑ, Τεύχος 40, Δευτέρα, 7/11/2005.

ΤΟ ΥΦΑΝΤΟ ΤΩΝ ΟΜΗΡΙΚΩΝ ΕΠΩΝ

Η υφαντική τέχνη κατείχε ιδιαίτερα σημαντική θέση στην οικιακή οικονομία παλαιότερων μορφών κοινωνικής ζωής και οργάνωσης, καλύπτοντας όλες τις ανάγκες μιας οικογένειας και την συναντάμε ευρέως στα Ομηρικά Επη , αφού βλέπουμε ακόμη και τις βασίλισσες (Πηνελόπη , Αρήτη, αλλά και τις θεές ) να αφιερώνουν τον χρόνο τους μπροστά στον αργαλειό τους , και μάλιστα όρθιες αφού οι αργαλειοί ήταν κάθετοι.Η Πηνελόπη υφαίνει το μέλλον με την σαίτα της ’’’ και προσπαθεί να κερδίσει χρόνο ξεγελώντας τους μνηστήρες «τον αργαλειό της έστησε (η Πηνελόπη) στον πύργο της να υφάνει διπλό, ψιλόδιαστο πανί…» (Οδ. ω, 128-29). «κι ύφαινε τότε το πανί τ’ ατέλειωτο όλη μέρα και με το φως δουλεύοντας το ξήλωνε τη νύχτα» - (Οδ. ω, 138-39 και ο Οδυσσέας «υφαίνει» με τον λόγο του ερμηνεύοντας τον κόσμο .

Οι γυναίκες των Φαιάκων υφαίνουν υπέροχα υφαντά στον αργαλειό και φημίζονται για αυτήν την τέχνη τους , αφού και οι 13 θρόνοι των αρχόντων και του Αλκίνοου, είναι στολισμένοι με λεπτά υφαντά , έργα των γυναικών …». ἐν δὲ θρόνοι περὶ τοῖχον ἐρηρέδατ᾽ ἔνθα καὶ ἔνθα, ἐς μυχὸν ἐξ οὐδοῖο διαμπερές, ἔνθ᾽ ἐνὶ πέπλοι λεπτοὶ ἐύννητοι βεβλήατο, ἔργα γυναικῶν. ἔνθα δὲ Φαιήκων ἡγήτορες ἑδριόωντο πίνοντες καὶ ἔδοντες· ἐπηετανὸν γὰρ ἔχεσκον.»

Η Κίρκη , η ωραιοπλέξουδη θεά, η κόρη του ήλιου ,υφαίνει τραγουδώντας στον αργαλειό της:«…ἔσταν δ᾽ ἐν προθύροισι θεᾶς καλλιπλοκάμοιο, Κίρκης δ᾽ ἔνδον ἄκουον ἀειδούσης ὀπὶ καλῇ, ἱστὸν ἐποιχομένης μέγαν ἄμβροτον, οἷα θεάων λεπτά τε καὶ χαρίεντα καὶ ἀγλαὰ ἔργα πέλονται. "ὦ φίλοι, ἔνδον γάρ τις ἐποιχομένη μέγαν ἱστὸν καλὸν ἀοιδιάει, δάπεδον δ᾽ ἅπαν ἀμφιμέμυκεν, ἢ θεὸς ἠὲ γυνή· ἀλλὰ φθεγγώμεθα θᾶσσον.᾽ "ὣς ἄρ᾽ ἐφώνησεν, τοὶ δὲ φθέγγοντο καλεῦντες.»

 Στῆς ὡριοπλέξουδης θεᾶς τὰ ξώθυρα καθίζουν, κι ἀκοῦν τὴν Κίρκη μέσαθε ποὺ γλυκοτραγουδοῦσε, μεγάλο φαίνοντας πανὶ κι ἀχάλαστο, σὰν πού 'ναι τῶν θεῶν τὰ ἔργα τὰ ψιλὰ καὶ τὰ λαμπρὰ καὶ τὰ ὥρια

Αλλά και η Καλυψώ που κατοικούσε σε ένα μεγάλο σπήλαιο, κοντά στην είσοδο του οποίου υπήρχαν φυσικοί κήποι, δάσος και πηγές, και περνούσε την ημέρα της η Νύμφη, κλώθοντας και υφαίνοντας με τις υπηρέτριές της, που ήταν και αυτές Νύμφες. Ήταν μια καλλίκομη νεράιδα (Οδύσσεια ε 66), με όμορφες πλεξίδες, και αρχοντική (Οδύσσεια ε 89, 96) και ο Ερμής, όταν ήρθε να της αναγγείλει την διαταγή του Δία να αφήσει τον Οδυσσέα ελεύθερο, την βρήκε να τραγουδά με την ουράνια φωνή της, υφαίνοντας στον αργαλειό με τη χρυσή σαΐτα (Οδύσσεια ε 66-71).Η θεά Αθηνά συμβολίζει την εφαρμογή της διανόησης και σοφίας του Νου στις Τέχνες, μέσω της δημιουργικής δεξιοτεχνίας των χεριών- γι' αυτό και λέγεται και «ΕΡΓΑΝΗ» Αθηνά.

Η Αθηνά θεωρείται επίσης η θεά της υφαντουργίας, γι' αυτό συχνά κρατάει αδράχτι. Σύμφωνα με το μύθο, αυτή δίδαξε την υφαντική τέχνη στους ανθρώπους.Η ΕΛΕΝΗ χαρίζει στον Τηλέμαχο μαντήλι που η ίδια ύφαινε ,
«… Ελένη η ροδομάγουλη τον σίμωσε, στα χέρια
κρατώντας το υφαντό, τον έκραξε κι αυτά τα λόγια του ΄πε:
«Δέξου κι αυτό από μένα, αγόρι μου, το δώρο, απ΄ της Ελένης
τα χέρια θύμηση· και κάποτε, με το καλώ σα φτάσει
η ώρα του γάμου σου, το ταίρι σου να το φορέσει·
ως τότε να το φυλάει στο σπίτι η μάνα σου. Και τώρα στην πατρίδα,
στο αρχοντικό σας τ΄ ομορφόχτιστο με το καλό να στρέψεις!»

Και η γυναίκα του Πολύβου χαρίζει στην Ελένη ρόκα…..και μαλλί… χωρὶς δ᾽ αὖθ᾽ Ἑλένῃ ἄλοχος πόρε κάλλιμα δῶρα· χρυσέην τ᾽ ἠλακάτην τάλαρόν θ᾽ ὑπόκυκλον ὄπασσεν ἀργύρεον, χρυσῷ δ᾽ ἐπὶ χείλεα κεκράαντο. τόν ῥά οἱ ἀμφίπολος Φυλὼ παρέθηκε φέρουσα νήματος ἀσκητοῖο βεβυσμένον· αὐτὰρ ἐπ᾽ αὐτῷ ἠλακάτη τετάνυστο ἰοδνεφὲς εἶρος ἔχουσα. ἕζετο δ᾽ ἐν κλισμῷ, ὑπὸ δὲ θρῆνυς ποσὶν ἦεν. αὐτίκα δ᾽ ἥ γ᾽ ἐπέεσσι πόσιν ἐρέεινεν ἕκαστα·

Και στην Ιλιάδα : η Ίριδα (θεά) βρίσκει την ωραία Ελένη, στην Τροία: «Στην κάμαρα της να υφαίνει ένα σκουτί στον αργαλειό της διπλόφαρδο, άλικο, κεντούσε και στόλιζε πάνω του έργα ανδρεία, οπού ‘χαν οι Αργίτες κάνει οι χαλκοθώρακοι κι οι Τρώες οι αλογατάδες» (Ιλ. Γ, 125-27).Οι μοίρες κλώθουν τις ανθρώπινες τύχες μας λέει ο Ομηρος στην Ιλιάδα ραψ.Υ 128 πάντες δ᾽ Οὐλύμποιο κατήλθομεν ἀντιόωντεςτῆσδε μάχης, ἵνα μή τι μετὰ Τρώεσσι πάθῃσι
σήμερον· ὕστερον αὖτε τὰ πείσεται ἅσσά οἱ αἶσα γιγνομένῳ ἐπένησε λίνῳ ὅτε μιν τέκε μήτηρ.

Η ΑΝΑΓΚΗ είναι τοποθετημένη στο κέντρο του σύμπαντος, κοντά στο αδράχτι, στον Άτρακτο, στον άξονα γύρω από τον οποίο στρέφονται οι πλανήτες και, κατά τον Παρμενίδη, κυβερνάει τα πάντα. Το κοσμικό αδράχτι στρέφεται πάνω στα γόνατά της και συντονίζει όλες τις ουράνιες "περιφορές", τις κυκλικές δηλαδή κινήσεις των ουράνιων σωμάτων. Μέσα στο σφοντύλι του αδραχτιού βαλμένα στο κέντρο εφτά μικρότερα σφοντύλια, οι πλανήτες, περιστρέφονται γύρω από το αδράχτι. Την κίνηση των πλανητών τη δίνουνε οι Μοίρες

Η Κλωθώ , το παρόν ,πιάνοντας κάθε τόσο με το δεξί της χέρι το αδράχτι βοηθάει την Ανάγκη στην εξωτερική περιστροφή του..

Η Άτροπος, το μέλλον με το αριστερό χέρι βοηθάει με τον ίδιο τρόπο στις εφτά εσωτερικές περιστροφές, που έχουν αντίθετη φορά με την εξωτερική.

Η Λάχεση, το παρελθόν, πιάνει το αδράχτι πότε με το ένα χέρι πότε με το άλλο, βοηθώντας την Ανάγκη άλλοτε στο ένα και άλλοτε στο άλλο από τα δύο είδη περιστροφών και αυτό υποδηλώνει ότι από το παρελθόν εξαρτώνται και το παρόν και το μέλλον. Οι τρεις μοίρες εποπτεύουν τον άνθρωπο, πίνοντας της ΜΝΗΜΟΣΥΝΗΣ το νερο,από τη γέννησή του και πέρα απο τον θάνατό του σε έναν αέναο ρυθμικό χορό.

Ποια είναι η καλύτερη δοκιμή της ανεξαρτησίας μας;

Πρέπει να θέσει υπό έλεγχο κανείς τον εαυτό του για να διαπιστώσει αν είναι προορισμένος για ανεξαρτησία και διοίκηση- και πρέπει να το κάνει αυτό την κατάλληλη στιγμή. Δεν πρέπει να αποφύγει κανείς τους ελέγχους του, αν και ίσως να είναι το πιο επικίνδυνο παιχνίδι που μπορεί να παίξει κανείς, και τελικά είναι έλεγχοι που γίνονται μπροστά σε μας ως μάρτυρες και σε κανέναν άλλο δικαστή.

Να μην προσκολλόμαστε σε ένα πρόσωπο: κι ας είναι το πιο αγαπημένο — κάθε πρόσωπο είναι μια φυλακή και μαζί μια γωνιά.

Να μην προσκολλόμαστε σε μια πατρίδα: κι ας είναι η πιο βασανισμένη κι ας χρειάζεται επειγόντως βοήθεια — είναι ήδη λιγότερο δύσκολο να αποκόψει κανείς την καρδιά του από μια θριαμβεύουσα πατρίδα.

Να μην προσκολλόμαστε σε ένα αίσθημα οίκτου: έστω κι αν πρόκειται για ανώτερους ανθρώπους των οποίων το σπάνιο μαρτύριο και την αίσθηση του αβοήθητου μπορέσαμε να δούμε κατά τύχη.

Να μην προσκολλόμαστε σε μια επιστήμη: έστω κι αν μας γοητεύει με τις πιο πολύτιμες ανακαλύψεις που φαινομενικά κρατήθηκαν για μας.

Να μην προσκολλόμαστε στην ίδια μας την απόσπαση, σ’ εκείνο το φιλήδονο ξεμάκρεμα και ξένωση του πουλιού, που πετά ολοένα και περισσότερο στα ύψη, ώστε να βλέπει ολοένα και περισσότερα πράγματα κάτω του — ο κίνδυνος εκείνου που πετάει.

Να μην προσκολλόμαστε στις ίδιες μας τις αρετές και να γινόμαστε ως σύνολο θύματα κάποιου μέρους του εαυτού μας, για παράδειγμα της «φιλοξενίας» μας, που είναι ο κίνδυνος των κινδύνων για ανώτερες και πλούσιες ψυχές, οι οποίες ξοδεύονται σπάταλα, σχεδόν αδιάφορα, και φέρνουν την αρετή της γενναιοδωρίας στο σημείο να γίνει ελάττωμα.

Πρέπει να ξέρουμε πώς να συντηρούμε τους εαυτούς μας: αυτή είναι η καλύτερη δοκιμή της ανεξαρτησίας.

 Φρίντριχ Νίτσε- "Πέρα από το καλό και το κακό"

Η Θρησκευτική Συνείδηση

Η Πανάρχαια Παγκόσμια Θρησκεία
Από την αρχαιότητα, εδώ και χιλιάδες χρόνια, που ο άνθρωπος απέκτησε συνείδηση της υπαρξιακής κατάστασής του μέσα στην Ύπαρξη, συνέλαβε τις Βασικές Θρησκευτικές Αρχές (και τους Βασικούς Θρησκευτικούς Όρους Ύπαρξης και Ζωής), πάνω στις οποίες δόμησε όλες τις μετέπειτα αντιλήψεις του γιά την Ύπαρξη... Βασικές Αντιλήψεις όπως το Ύψιστο Ον, Θείο και κοσμικό, ψυχή και σώμα, αθανασία και ζωή, κλπ., έχουν μία πανάρχαια καταγωγή... Η «ιστορία», τα χιλιάδες χρόνια που ακολούθησαν, μέχρι τις μέρες μας, δεν έκαναν τίποτα άλλο από το να αποσαφηνίσουν και να εμβαθύνουν αυτές τις αρχικές βασικές συλλήψεις...

Η Θρησκεία είναι μία αρχαία ιστορία. Στην πάροδο των χρόνων όλοι οι φωτισμένοι άνθρωποι απλά ξαναδιατύπωσαν την ίδια Βασική Θεωρία. Ακόμα κι οι Μεγάλοι Θρησκευτικοί Μεταρυθμιστές, όπως ο Βούδας, ο Λάο Τσε, ο Ορφέας, ο Ιησούς, κλπ., απλά «επιβεβαίωσαν» με την προσωπική εμπειρία τους και μαρτυρία τους την Πανάρχαια Παγκόσμια Θρησκευτική Εμπειρία του Ανθρώπου, την Επαφή του και την Ένωσή του με το Απόλυτο, που Είναι η Ίδια (η Βαθύτερη) Ουσία του...

Γιά ποιά Θρησκεία μιλάμε λοιπόν; Γιά την Μία Πανάρχαια Παγκόσμια Θρησκεία της Ανθρωπότητας... Είμαστε όλοι σχολιαστές της «θείας έμπνευσης του παγκόσμιου ανθρώπου»... Ακόμα κι οι θρησκευτικές πρακτικές, οι μυήσεις, το μυστικό βίωμα, η θέωση, έχουν πανάρχαια καταγωγή. Από την πανάρχαια εκστατική λατρεία του «πρωτόγονου» μέχρι τις σύγχρονες διαλογιστικές πρακτικές, ανατολικών και δυτικών μυστικιστών, όλες οι πρακτικές έχουν την ίδια βασική ανθρώπινη λειτουργία, την «λύσιν» του «Πνευματικού Στοιχείου» από τους κατώτερους φορείς του, την απελευθέρωση, την «ανάβαση» και την Διάχυσή του στο Άπειρο Θείο...

Η Άχρονη Θρησκεία
Χιλιάδες χρόνια τώρα ο άνθρωπος, μέσα από όλες τις θρησκευτικές θεωρήσεις, τις θρησκευτικές πρακτικές και τον θρησκευτικό βίο, προσπαθεί να «ανυψωθεί» πάνω από την «ιστορική ύπαρξή» του, προς το Υπερβατικό, το Άχρονο, το Αιώνιο, το Απόλυτο.
Η «Ουσία του θρησκευτικού φαινομένου» είναι λοιπόν η «Υπέρβαση της ανθρώπινης συνείδησης», η Διεύρυνσή της, η Πραγματοποίηση μίας Υπερβατικής, Ελεύθερης, Αιώνιας Συνείδησης, που Απλώνεται και Χάνεται Μέσα στο Απόλυτο.
Η Μελέτη της Θρησκείας, των θρησκειών, των ιστορικών εκδηλώσεων του φαινομένου, είναι ακριβώς η διερεύνηση αυτής της «Υπέρβασης της ανθρώπινης συνείδησης και της Βίωσης του Απολύτου», κάποια ιστορική στιγμή. Η πραγματική «ιστορία» του θρησκευτικού φαινομένου είναι η αποκάλυψη της «άχρονης υπέρβασης» που ισχύει διαχρονικά, σε όλο τον ιστορικό χρόνο... Η Ιστορία της Θρησκείας, των θρησκειών, δεν έχει να κάνει με «ιστοριογραφία» που θα περιόριζε το θρησκευτικό φαινόμενο σε ένα ιστορικό συμβάν, σε ένα φυσικό γεγονός ή αλληλουχία φυσικών γεγονότων. Μία τέτοια ιστορία είναι για τους αργόσχολους διανοούμενους, όχι για αυτούς που θέλουν να αγγίξουν την «ουσία των πραγμάτων».
Εκεί που το Υπερβατικό Εκδηλώνεται, εκεί που ο άνθρωπος εγκαταλείπει τον χρόνο για να Ανέλθει στην Αιωνιότητα (μέσα στο Μυστικό Βίωμα), εκεί που η σκέψη καταλήγει σε Ιερή Σιγή κι η λατρεία στην Απόλυτη Παράδοση στο Θείο, στην Ολοκληρωτική Ησυχία, εγκαταλείπονται όλες οι θεωρίες, όλες οι αντιλήψεις, κι Ανατέλλει ο Ήλιος της Αλήθειας, του Αληθινού, του Πραγματικού, ο Θεός...

Μεταφυσικές Θεωρήσεις
Η Απόλυτη Αντικειμενική Πραγματικότητα Είναι «Αυτό που Είναι», Άχρονο, Αναλλοίωτο, Χωρίς Ιδιότητες… Όμως η Αντίληψη της Πραγματικότητας, είναι τελείως διαφορετικό πράγμα… Αντίληψη της Πραγματικότητας έχουμε μόνο «από την Άποψη του Αιώνιου». Σε κάθε άλλη περίπτωση η «Αντίληψη της Πραγματικότητας» εξαρτάται από τον «Παρατηρητή»… Όλες λοιπόν οι «αντιλήψεις της πραγματικότητας» (όλων των όντων, σε όλους τους κόσμους, και στη γη…) είναι «σχετικές». Ισχύουν για τον «Παρατηρητή», αλλά δεν ισχύουν απόλυτα…
Αν αυτό είναι αλήθεια, τότε όλες οι «μεταφυσικές θεωρήσεις των ανθρώπων», «θρησκείες», «φιλοσοφίες», «επιστημονικές αντιλήψεις», κλπ., είναι ανθρώπινες κατασκευές που ερμηνεύουν από την άποψη του «Παρατηρητή» την Πραγματικότητα, αλλά δεν είναι η «απόλυτη αλήθεια»…
Όλες αυτές οι «προσωρινές κατασκευές» (κόσμο-θεωρήσεις) μας χρησιμεύουν μόνο για να ανυψωθούμε σε μία «ανώτερη θεώρηση»: σε μία Διευρυμένη Συνείδηση, και συνεπώς σε μία πιο πλατιά «αντίληψη της πραγματικότητας»… Είναι λάθος να θεωρούμε οποιαδήποτε σχετική αντίληψη σαν «απόλυτη αλήθεια» και να ερμηνεύουμε μηχανιστικά την Πραγματικότητα.
Η «πραγματική εφαρμογή» μίας «θρησκείας» ή μίας «μυστικής θεωρίας» οδηγεί πάντα (κι αυτό ισχύει τουλάχιστον για τις «γνωστές» θρησκείες και φιλοσοφίες…) στην Απελευθέρωση της Συνείδησης από τους «νοητικούς» και «φυσικούς» περιορισμούς. Κάθε μεταφυσική αντίληψη, στην «ολοκλήρωσή» της αυτοκαταργείται… Στις «Κορυφές της Πραγματικότητας» υπάρχει μόνο Ιερή Σιγή… Σιγή της ύπαρξης, Σιγή της σκέψης, Σιγή των «αισθήσεων»… Μόνο Σιγή…

Η Εμπειρία του Πραγματικού
Η «Εμπειρία μίας Συνείδησης» είναι πραγματική… αλλά είναι αντικειμενική; Η Συνείδηση (κάθε συνείδηση, η συνείδηση του καθενός…) αντιλαμβάνεται από την δική της «θέση» (κατάσταση, επίπεδο…) την Πραγματικότητα. Αυτό που αντιλαμβάνεται «μετέχει» του Πραγματικού, και ισχύει για την συνείδηση, κι ίσως και για άλλες συνειδήσεις εν μέρει (στην λειτουργία της διυποκειμενικότητας). Αλλά το σύνολο της «εμπειρίας» μας είναι αντικειμενικό;
Η αντίληψη του χωροχρόνου είναι αντικειμενική; Ασφαλώς μέσα στο απέραντο σύμπαν ο χωροχρόνος «διαφοροποιείται», αλλά δεν μιλάμε γι’ αυτό. Σε ένα «συγκεκριμένο χωροχρόνο», εδώ στη γη, μπορούμε να έχουμε αντικειμενική αντίληψη; Προσωπική αντικειμενική αντίληψη; Όχι…
Ας πάρουμε για παράδειγμα την «απλή ροή του χρόνου» που δείχνουν τα ρολόγια μας. Όταν είμαστε σε εγρήγορση διαπιστώνουμε ότι ο χρόνος κυλάει πιο αργά ή πιο γρήγορα ανάλογα με τις καταστάσεις (ανάλογα με την «ένταση της προσοχής στην στιγμή που ρέει», που είναι μεγαλύτερη σε δυσάρεστες καταστάσεις, από ότι σε ευχάριστες καταστάσεις, όπου η «προσοχή» δίνεται όχι σε αυτό που μας συμβαίνει, αλλά σε αυτό που προσλαμβάνουμε από «έξω»…), αλλά αυτό δεν έχει τόση σημασία. Όταν δεν είμαστε σε εγρήγορση (στην περίπτωση του ύπνου…) δεν υπάρχει (αντίληψη του χρόνου,) χρόνος. Αυτό σημαίνει, τι; Ότι σταμάτησε ο χρόνος, ότι σταμάτησαν τα ρολόγια; Ασφαλώς όχι. Αν δεν είμαστε σε εγρήγορση για αρκετές ώρες όταν «επανερχόμαστε» αντιλαμβανόμαστε ότι «πέρασε κάποιος χρόνος». Όταν όμως συμβαίνει να «κοιμηθούμε» για δύο ώρες, για παράδειγμα, αντιλαμβανόμαστε (όταν «επανερχόμαστε») ότι «πέρασαν λίγα λεπτά» (αφότου βυθιστήκαμε σε «ύπνο»). Δεν μπορούμε, ούτε κατά προσέγγιση, να αντιληφθούμε το μέγεθος του χρόνου που δεν είμαστε σε εγρήγορση… Καθένας βιώνει την «δική του πραγματικότητα» που «μετέχει» του Πραγματικού, (αλλά δεν ταυτίζεται με το Πραγματικό). Αφελώς πιστεύουμε πως ζούμε σε «μία πραγματικότητα» όλοι μαζί, που είναι «εκεί έξω», και με την οποία συνδεόμαστε όταν είμαστε σε εγρήγορση. Στην πραγματικότητα, εμείς οι ίδιοι «κατασκευάζουμε» την «πραγματικότητά» μας. Αλλά αυτή η «κατασκευή» επηρεάζεται από πάρα πολλούς (υποκειμενικούς κι αντικειμενικούς) παράγοντες…

Κατά την διάρκεια της εγρήγορσης η «αντίληψή» μας είναι «επιλεκτική». Το «περιεχόμενό» της εξαρτάται από το βάθος της κατανόησής μας, από την νοοτροπία μας (δηλαδή τις παγιωμένες αντιλήψεις μας, τις «πεποιθήσεις» μας, τις «πληροφορίες» μας, κλπ…), τα ενδιαφέροντα και τις επιλογές μας. Μπορεί να είμαστε με άλλους ανθρώπους στον ίδιο «χώρο», να «αντιλαμβανόμαστε» τα ίδια γεγονότα, αλλά τελικά τα «προσλαμβάνουμε» με διαφορετικό τρόπο (ο καθένας μας)…
Από όλα αυτά βγαίνει το πολύ απλό λογικό συμπέρασμα: Ότι η «εμπειρία» που έχουμε είναι προσωπική (δηλαδή προσαρμοσμένη στην δική μας ιδιοσυστασία, κατάσταση…), είναι σε μεγάλο βαθμό αυθαίρετα κατασκευασμένη, και προπάντων ότι δεν ταυτίζεται απόλυτα με το Πραγματικό…
Πέρα από τις προσωπικές αντιλήψεις… οι συνειδήσεις μπορούν να μετέχουν μέσω της διυποκειμενικότητας, όχι σε μία «κοινή πραγματικότητα», αλλά στην «εμπειρία μίας πραγματικότητας με κοινά στοιχεία» με την «πραγματικότητα του άλλου», (κι αυτό είναι τελείως διαφορετικό)…
Μόνο με την Διεύρυνση της Συνείδησης, με την «πνευματική ανύψωσή» της μπορεί η συνείδηση να «μετέχει» περισσότερο του Πραγματικού… Πλήρη Αντίληψη της Πραγματικότητας έχουμε μόνο όταν Ανυψωνόμαστε στην Απόλυτη Συνείδηση, στο Άχρονο, στο Χωρίς Ιδιότητες… Αυτή Είναι «Μία Πραγματικότητα Κοινή για όλους»…

Η Εξέλιξη της Συνείδησης
Η Συνείδηση (η Παρούσα Συνείδηση του καθενός) είναι όχι μόνο Σχετική (ως προς την ικανότητά της να αντιλαμβάνεται το Πραγματικό, και ως προς το «περιεχόμενό» της…), αλλά και στην κατώτερη θέση στην κλίμακα των καταστάσεων (που μπορεί να βιώσει θεωρητικά…)… Από την «φύση» του (από τον «ορισμό» του…) το «σχετικό» είναι κάτι που μπορεί να πάρει διάφορα (διαφορετικά) περιεχόμενα… Έτσι, εξ’ αρχής, ορίζοντας την Παρούσα Συνείδηση σαν «κάτι σχετικό» δεχόμαστε ότι η Παρούσα Συνείδηση «εξελίσσεται»…
Αλλά με ποια έννοια μπορεί να εξελιχθεί (και εξελίσσεται…) η Παρούσα Συνείδηση; Είναι λογικό συμπέρασμα ότι σε οποιαδήποτε κατάσταση κι αν βρίσκεται μία συνείδηση δεν μπορεί να εξελιχθεί πραγματικά παρά μόνο «διευρυνόμενη». Είναι λογικά αδύνατο (εκτός κάποιας φυσικής βλάβης… όσο η συνείδηση συνδέεται με τον υλικό φορέα της…) μία συνείδηση να «οπισθοχωρήσει» σε μία κατώτερη κατάσταση… Βεβαίως η εξέλιξη της συνείδησης (με την «διεύρυνσή» της…) δεν έχει την έννοια μίας «αναπόφευκτης μετατόπισης»… Η συνείδηση μπορεί να συσσωρεύει εμπειρίες, να αναπαραγάγει τις ίδιες αντιλήψεις (να «επαναλαμβάνεται») και να ξαναγυρνά στα ίδια αδιέξοδα, για πάντα (ή σχεδόν για πάντα…) Αυτό συμβαίνει με την πλειονότητα των ανθρώπων…
Η «πνευματική αφύπνιση» έχει ακριβώς την έννοια μίας «ριζικής μετατόπισης της συνείδησης», έτσι ώστε να αναδιοργανώσει εκ βάθρων την αντίληψή της (του Πραγματικού), να αποκτήσει άλλη «εμπειρία», άλλο «περιεχόμενο» (του Πραγματικού)…
Τώρα, το αν η συνείδηση (ίσως από την ίδια την «φύση» της…) ακολουθεί κάποια συγκεκριμένη εξέλιξη, αυτό είναι θέμα «ερμηνείας»… Το γεγονός είναι ότι η συνείδηση εξελίσσεται «διευρυνόμενη» (ή αλλιώς απορρίπτοντας τους περιορισμούς της…)… Το Όραμα μίας Τελικής Εξέλιξης, μίας Ολοκλήρωσης, δεν μπορεί παρά να είναι «Μία Συνείδηση Χωρίς Όρια», χωρίς περιορισμούς… που Βυθίζεται στο Αχανές… στο Άχρονο… στο Θεό…

Η Ουσία όλων των θρησκειών
Μελετώντας τις διάφορες θρησκείες, σε όλες τις εποχές (κι ανεξάρτητα από την φάση της θρησκευτικής αντίληψης στην οποία τοποθετούνται) παρατηρούμε ότι υπάρχουν ορισμένες βασικές αντιλήψεις που είναι ίδιες σε όλες τις θρησκείες. Όλες οι θρησκείες μιλούν για την Ίδια Πραγματικότητα. Οι διαφορές μεταξύ των θρησκειών είναι κυρίως ερμηνευτικές και γλωσσικές.

1) Σε όλες τις θρησκείες τίθεται εξ’ αρχής ότι η Ύστατη Πραγματικότητα (που θεωρείται πάντα Απροσδιόριστη, Ακατάληπτη, Άπειρη, κλπ) αποτελεί το Υπόβαθρο του Φαινομένου της Ύπαρξης κι όλων των ποικιλιών του. Το Απόλυτο, το Είναι, κλπ. Προηγείται κάθε ύπαρξης και κάθε ύπαρξη αναφέρεται σε Αυτό και μπορεί να το προσεγγίσει μόνο βιωματικά. Δεν είναι απλά μία γενική ιδέα στην οποία ανάγει η σκέψη όλα τα όντα - αυτή η γενική ιδέα είναι μία κατασκευή που έπεται της σκέψης και δεν έχει καμία σχέση με την Αντικειμενική Πραγματικότητα που τίθεται στην αρχή.

2) Κάθε είναι (κάθε συνείδηση που συναισθάνεται ότι υπάρχει) είτε ταυτίζεται, είτε αναφέρεται στην Ύστατη Πραγματικότητα. Το είναι πηγάζει, εξαρτάται και είναι σε σχέση με την Ύστατη Πραγματικότητα.

3) Εξαιτίας της ύπαρξης σχέσης μεταξύ της Ύστατης Πραγματικότητας και της οποιασδήποτε συνείδησης προκύπτει η επικοινωνία όχι μόνο σαν υπαρξιακή αναγκαιότητα αλλά και σαν ζωτική δραστηριότητα και σαν υπαρξιακός προορισμός.

4) Η Ύστατη Πραγματικότητα θεωρείται από την κάθε συνείδηση (το κάθε υποκείμενο) σαν μία Υπέρ-υποκειμενική Πραγματικότητα, δηλαδή μία Αντικειμενική Πραγματικότητα, την Οποία το υποκείμενο προσεγγίζει όταν υπερβαίνει όλες τις υποκειμενικές, εξωτερικές δραστηριότητες και βυθίζεται στο Βαθύτερο Αντικειμενικό Είναι του. Το Βαθύτερο Αντικειμενικό Είναι κάθε ύπαρξης ταυτίζεται με την Ύστατη Πραγματικότητα. Εδώ θεμελιώνονται όλες οι διαλογιστικές πρακτικές, οι πνευματικές ασκήσεις, κλπ.

5) Η ολοκλήρωση του όντος στα πλαίσια μίας θρησκείας σημαίνει την Βίωση της Ύστατης Πραγματικότητας (είτε την θεωρούμε σαν ταύτιση με την Ύστατη Πραγματικότητα, είτε σαν ένωση, είτε με οποιονδήποτε άλλον τρόπο). Η κατάσταση ορίζεται σαν φώτιση, θέωση, τελείωση, ολοκλήρωση, κλπ (όλα αυτά σημαίνουν το ίδιο πράγμα).

6) Η Βίωση της Ύστατης Πραγματικότητας αποκαλύπτει στα όντα που το πετυχαίνουν αυτό ότι υπάρχει μόνο Μία Πραγματικότητα από την Οποία δεν αποχωρίζονται ποτέ. Η περιπέτεια μέσα στα σύμπαντα, αόρατα και ορατά, είναι υποκειμενική που καθίσταται λόγω της απορρόφησης και της αδυναμίας του υποκειμένου, αντικειμενική. Ο Φωτισμός αποκαλύπτει την αληθινή μας σχέση με τα φαινόμενα.
Αυτές οι γενικές αντιλήψεις υπάρχουν σε όλες τις θρησκείες κι όπου κάποια θρησκεία φαίνεται να απομακρύνεται από τον κανόνα αυτό οφείλεται μάλλον στην ερμηνεία που προωθούν οι εκπρόσωποί της κι όχι στην Αλήθεια που προσπαθεί η θρησκεία να προσεγγίσει
Ας μην ξεχνάμε πάντως ότι όλες οι θρησκείες είναι μόνο ερμηνείες, όχι η Αλήθεια καταγραμμένη.

Η 25η ώρα

Μία φορά ο χρόνος ξεχείλισε και η μέρα απλώθηκε σε 25 ώρες. Εκείνη την φορά θυμάμαι, τα κάναμε όλα αργά. Αργά μιλούσαμε, αργά τρέχαμε, αργά γελούσαμε. Ήτανε σαν να μας είχες ράψει επάνω στον χρόνο και είχαμε πάρει τα μέτρα του..
Με τον καιρό μάλιστα, θυμάμαι, ακολούθησε και το περιβάλλον. Ο ήλιος ανέτειλε και έδυε πιο αργά, το νερό αργούσε να βράσει, τα κύματα της θάλασσας ήτανε λιγότερο ορμητικά.
Ζούσαμε και μεις πια πιο αργά, σκεφτόμασταν πιο αργά, και δεν μας ενοχλούσε. Σκεφτήκαμε θυμάμαι κάποια στιγμή να αλλάξουμε τα ρολόγια μας, αλλά είπαμε να το αφήσουμε για πιο μετά, αργότερα. Οι ζωές μας ήταν ίδιες, αλλά όχι τόσο γρήγορες. Λίγο περισσότερη νύχτα, λίγο περισσότερη μέρα, αλλά δεν το πολυκαταλαβαίναμε. Κάναμε τα ίδια που θα κάναμε και πριν, απλά με λίγη καθυστέρηση…
Ώσπου, κάποια απ αυτές τις αργόσυρτες στιγμές, ήρθε ένας γέρος ωρολογοποιός με μούσι μακρύ, που έδειχνε να μην είχε καταλάβει τον νέο χρόνο. Έδειχνε να μην ήτανε αργός σαν και μας.

"ξυπνήστε, μας είπε, ο χρόνος δεν σταμάτησε να ξεχειλίζει , η μέρα έχει πια 30 ώρες"
ποιος ήταν αυτός και τι ήταν αυτές οι καταστροφολογίες? και προς θεού γιατί μιλούσε τόσο γρήγορα? κοιτάξαμε τα ρολόγια μας, που είχαν πια χαλάσει όλα, γυρνούσαν οι δείκτες σαν παλαβοί σαν χαμένοι, δεν ξέραν που να στραφούν. Κοιταχτήκαμε. Όντως, όλο και πιο αργά ζούσαμε πια σε σχέση με πριν..
"ο χρόνος συνεχίζει να ξεχειλίζει και θα πλημμυρίσουμε, και όταν γίνει αυτό, η μέρα θα έχει πια τόσες πολλές ώρες που δεν θα προλαβαίνει να συμβαίνει πια τίποτα" μας είπε πανικοβλημένος και, τόσο γρήγορα για τα δικά μας δεδομένα. Αυτό είπε κι έφυγε τρέχοντας, τόσο που δεν θυμόμασταν ότι ο άνθρωπος μπορούσε να τρέχει έτσι.
Και καταλάβαμε! Και τρέξαμε όλοι μαζί! Τόσο γρήγορα όσο αυτός! Και αρχίσαμε να μιλάμε γρήγορα και να σκεφτόμαστε γρήγορα, όσο πιο γρήγορα γίνεται! Κι ακολούθησε κι ο ήλιος μετά! Και το φεγγάρι! Και τα κύματα! Και τα σύννεφα! Και αρχίσαμε όλοι να βιαζόμαστε προς την κατεύθυνση του ωρολογοποιού με το μακρύ το μούσι!
Και καταφέραμε και έγιναν ξανά οι ώρες 24. Και προλάβαμε τα πράγματα να γίνονται.
Μόνο τον γέρο δεν ξανάδαμε… χάθηκε στην υπερχείλιση των συμβάντων…

Για φαντάσου

Φαντάσου να ξημερώνει, να ξυπνάς και να μην μπορείς να περιμένεις να σηκωθείς από το κρεββάτι, να ντυθείς, να πλυθείς, να βγεις έξω και να περπατήσεις, μην διστάζοντας να χαμογελάσεις σε γνωστούς και αγνώστους στην πορεία σου για τη δουλειά σου.

Φαντάσου να οδηγείς στον δρόμο και να μην ακούς μονίμως κόρνες, φωνές, μπινελίκια, καβγάδες, και να μην βλέπεις ανθρώπους να ψάχνουν σε σκουπίδια και σε κάδους για κάτι να φάνε ή κάτι που μπορεί να τους φανεί χρήσιμο.

Φαντάσου δρόμους που δεν είναι πλημυρισμένοι από κλούβες, και ΜΑΤ, και ΔΙΑδες, και Δελτάδες, και μαυροντυμένους, και πρασινοντυμένους σε κάθε γωνία, σε κάθε πλατεία, σε κάθε στενό, σε κάθε δημόσιο κτίριο, σε κάθε γήπεδο, σχολείο, σε βουνά, σε παραλίες, σε πάρκα και σε δάση.
Φαντάσου να πηγαίνεις στη δουλειά σου και να ανυπομονείς να δουλέψεις επειδή σου αρέσει αυτό που κάνεις, το έχεις σπουδάσει και βλέπεις να σου αποδίδει καρπούς, να σε γεμίζει, να σε προβληματίζει, να σε απασχολεί το πως θα εξελιχθείς για να πετύχεις περισσότερα.

Φαντάσου να έρχεται η μέρα της πληρωμής σου και να μην νιώθεις πως τίποτα δεν έχει αξία και πως η ενέργεια που σπαταλάς δεν πιάνει μία, και να μην αναρωτιέσαι πως θα τα βγάλεις πέρα μετά τη δεύτερη εβδομάδα του μήνα.

Φαντάσου να νιώσεις μιαν αδιαθεσία, πως κάτι δεν πάει καλά με την υγεία σου, και να μην διστάσεις να συμβουλευτείς έναν γιατρό ή κάποιο νοσοκομείο επειδή φοβάσαι πως το κόστος που θα προκύψει δεν το έχεις υπολογίσει και θα λείψει κάτι άλλο με αποτέλεσμα όσα χρωστάς να αυξηθούν, αλλά να ξέρεις πως αυτό μπορείς να το κάνεις επειδή είναι το δικαίωμά σου στην ζωή που η ίδια η ανθρωπότητα και η Πολιτεία προασπίζει.

Φαντάσου να θες να δεις αδερφούς και φίλους και να μην τους ψάχνεις επειδή αυτοί ασχολούνται με το πως θα πληρώσουν τους λογαριασμούς, πως θα βρουν μια δουλειά για ένα ξεροκόμματο, πως θα πνίξουν την κατάθλιψή τους σε ουσιώδη ή ανούσια χόμπι, πως θα εκτονώσουν σε ένα σαββατιάτικο τρίωρο την ένταση της πίεσης μίας ολόκληρης εβδομάδας, επειδή αυτοί είναι εκεί τριγύρω, μαζί σου.
Φαντάσου τους δικούς σου χαμογελαστούς και ξέγνοιαστους, χωρίς το καθημερινό άγχος των λογαριασμών, χωρίς τους καβγάδες γύρω από τα οικονομικά του σπιτιού.

Φαντάσου τον πατέρα σου να νιώθει ξανά χρήσιμος και ενεργό μέλος του συνόλου, επειδή η ηλικία του πράγματι του επιτρέπει να συνεχίσει να προσφέρει, να εργάζεται, να συμμετέχει, και δεν χειμάζεται μαζί με τη γενιά του σε πρόωρες συντάξεις και επιδόματα της πείνας, την ώρα που η αγορά του δείχνει την έξοδο.

Φαντάσου τη μάνα σου να μαγειρεύει με ευτυχία και να μην μετράει με το ζύγι το κρέας, και να μην πεθαίνει από το άγχος εάν έρθει κάποιος φίλος για το τι θα τον τρατάρει και πόσο θα κοστίσει και εάν το φαγητό θα φτάσει και για τους υπόλοιπους της οικογένειας.

Φαντάσου το κορίτσι σου, ή το αγόρι σου, να μην τρέχει πανικόβλητο για το μεροκάματο, με αγωνία, με άγχος, με νεύρα δουλεύοντας για κάποιον που δεν αναγνωρίζει την αξία της, ή την κάνει να νιώθει άσχημα, ή δεν τη σέβεται, ή την βάζει να κάνει πράγματα που δεν επιθυμεί, ή την αδικεί, ή όλα αυτά μαζί.

Φαντάσου όλα εκείνα τα όνειρα που σε συνόδεψαν μέχρι σήμερα να μην ήταν σήμερα όνειρα αλλά στόχοι που ακόμα δεν έχουν επιτευχθεί, αλλά για τον καθένα από αυτούς έχεις ένα πλάνο, μία προσπάθεια, έναν προσανατολισμό ώστε να τον πετύχεις, γνωρίζοντας πως ακόμα και εάν δεν τον πετύχεις θα έχεις προσπαθήσει, και πως αυτό μερικές φορές μπορεί να έχει μεγαλύτερη αξία από την επίτευξή του.

Φαντάσου τα βράδια να πέφτεις ήρεμος για ύπνο, χωρίς τηλεόραση για να διώχνει την ησυχία, χωρίς επίμονες σκέψεις για όσα έχεις να πληρώσεις, για όσα πρέπει να πληρώσεις, για όσα κοστίζουν αυτά που θέλεις, για όσα χρωστάς, για όσα σου χρωστάνε, για όσα χρωστάμε όλοι, αλλά με όσα δεν πρόλαβες να κάνεις σήμερα αλλά αύριο, αμέσως μόλις ξυπνήσεις δηλαδή θα ξημερώσει μία άλλη ημέρα που και χρόνο έχει, και χώρο, και χαμόγελα, και αγκαλιές, και ανθρώπους που αγαπάς έχει για σένα για να τα κάνεις.

Ωραία. Και τώρα ξύπνα. Και σκέψου λίγο.

Η Βαρβαρότητα

Το Βυζάντιο δεν είναι η Ελλάδα. Είναι η άρνηση της Ελλάδας.

Δεν μίλησα για το Βυζάντιο, γιατί σε καμιά περίπτωση δεν είναι η Ελλάδα, είναι μάλλον η άρνηση της Ελλάδας. Παρατηρήστε, αλήθεια, την υπεριεραρχημένη βυζαντινή Αυλή με τους χίλιους τίτλους που μας φαίνονται σαν παιδιαρίσματα, τη δυσκίνητη δημόσια διοίκηση με τα πλήθη των υπαλλήλων, σε πλήρη αντίθεση προς την απλότητα και την ευκαμψία της διακυβέρνησης των δημοκρατιών ή και των ελληνιστικών βασιλείων.

Παρατηρήστε όλη αυτή την επίδειξη, τον δεσποτισμό των αυτοκρατόρων, τον φανατισμό που αποτελεί τη συνηθέστερη εκδήλωση σε όλη τη διάρκεια της Βυζαντινής Ιστορίας, τη διαμάχη. των εικονοκλαστών που ήταν μια παραφροσύνη ανάμεσα σε τόσες άλλες, εκείνη τη σκληρότητα, τη βαρβαρότητα, το αίμα που ρέει και κηλιδώνει την ιστορία του Βυζαντίου απ’ αρχής μέχρι τέλους, εκείνες τις μηχανορραφίες, τις επαναστάσεις του παλατιού, πάντοτε θηριώδεις και φοβερές. Τίποτε άλλο δεν υπάρχει που να έρχεται σε μεγαλύτερη αντίθεση προς το ελεύθερο και φωτεινό πνεύμα της Αθήνας από όσο όλα όσα προαναφέραμε.

Συγκρίνετε αυτόν τον Παντοκράτορα Χριστό, τον τόσο τυπικά και θλιβερά βυζαντινό, με τα κοίλα, υπερμεγέθη μάτια, μαύρα όπως ο  θάνατος, με το σκυθρωπό και κάτωχρο πρόσωπο, συγκρίνετέ τον με οποιαδήποτε μορφή του Ερμή, του Απόλλωνα ή του Διονύσου, που ακτινοβολούν από ζωή, ομορφιά, ισορροπία και αρμονία και θα καταλάβετε τη μεγάλη απόσταση που χωρίζει την ελληνική από τη βυζαντινή ψυχή. Είναι ο θρίαμβος της ζωής και του καθαρού λόγου απέναντι στον θρίαμβο του θανάτου και τoύ ανατολίτικου μυστικισμού.
Είναι η ψυχή η ξαναμμένη από την ομορφιά, την καλλιτεχνική δημιουργία, την αγάπη για ζωή, απέναντι σε μια φτωχή και αποστειρωμένη ψυχή, συντεθλιμμένη από μια θρησκεία του θανάτου και του πόνου, μια θρησκεία που περιφρονεί τον άνθρωπο, τη φύση, τη ζωή και οτιδήποτε γήινο, όλα δηλαδή όσα κάνουν τη ζωή μας να αξίζει. Η Αθήνα είναι η αξεπέραστη κορωνίδα του πολιτισμού με όλες τις αξίες που αυτός περιέχει, είναι ο θρίαμβος του κάλλους, η κατ’ εξοχήν πατρίδα του τίμιου ανθρώπου, του «καλού καγαθού».

Το Βυζάντιο είναι ο θρίαμβος των βαρβαροτήτων της Ανατολής, ο θρίαμβος της πιο ανήθικης ιδέας που ταλαιπώρησε τον άνθρωπο, ότι δηλαδή η Γη είναι μια κοιλάδα δακρύων, ότι η αληθινή ζωή βρίσκεται σε έναν νεφελώδη και υποθετικό ουράνιο κόσμο και ότι η ζωή δεν είναι παρά μια προετοιμασία για το θάνατο.

Η βυζαντινή λογοτεχνική παραγωγή είναι εντούτοις εξαιρετικά φτωχή και απογοητευτική. Σε έναν Ηρόδοτο, σε έναν Θουκυδίδη, έναν Πολύβιο, οι μόνοι που έχει να αντιπαρατάξει το Βυζάντιο είναι ο Προκόπιος, ο Ψελλός καιο Φώτιος. Στον Ισοκράτη και το Δημοσθένη, ο Νικηφόρος Γρηγοράς. Στον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη και τον Πλωτίνο, ο Δημήτριος Κυδωνιεύς ή ο Πλήθων. Στον Πλούταρχο, ο Μάρκος ο Διάκονος. Δεν τολμώ να αναφέρω τον Όμηρο, διότι ούτε η Αλεξιάς της Άννας Κομνηνής ούτε τα ποιήματα του Τζέτζη ή το έπος του Διγενή Ακρίτα, μπορούν να παραβληθούν με τα ομηρικά έργα.

Τα χάνει κανείς μπροστά σε τόση ευτέλεια και ελαφρότητα. Επιπλέον παρατηρείται παντελής έλλειψη πρωτότυπης σκέψης και ολοκληρωτική απουσία του θεάτρου και της μεγάλης «κοσμικής» ποίησης.

Και παρά την τραγωδία της πολιορκίας και της πτώσης της βασιλεύουσας το 1453 δεν μπορούμε παρά να χαιρόμαστε γι’ αυτήν, διότι ο θάνατος του Βυζαντίου προκάλεσε την οριστική αναγέννηση αυτού που ο Ιουστινιανός είχε ισχυρισθεί ότι είχε για πάντα εξαλείψει με το κλείσιμο της Σχολής των Αθηνών, την οριστική αναγέννηση αυτού που χυδαία και άδικα αποκαλείται «παγανισμός» και που εγώ το ονομάζω «καθάρειο, φλογερό πάθος, ζωογόνο φλόγα της αθάνατης ψυχής της αρχαίας Ελλάδας».

1. Αν και ανήκουν στον εκκολαπτόμενο βυζαντινισμό, δεν μπορούμε να αποδώσουμε στη βυζαντινή γραμματεία ούτε έναν ορισμένο αριθμό ποιητών της Παλατινής ανθολογίας ούτε τον Νόwο τον Πανοπολίτη ούτε τον Μουσαίο για να μην αναφέρουμε παρά μόνον αυτούς, διότι τα επιγράμματα ή τα βραχύτατα ποιήματα των πρώτων τα οποία, εξάλλου, δεν έχουν εξ ολοκλήρου χάσει τη γοητεία μιας θνήσκουσας κοινωνίας, που παρ’ όλα αυτά εξακολουθούσε να σφύζει από ζωή, το ποίημα-ποταμός των Διονυσιακών και το ποίημα Ηρώ και Λέανδρος συγκαταλέγονται στα ειδωλολατρικά έργα.

Εξάλλου, ο ενθουσιασμός που παρακινεί τον Ρωμανό τον Μελωδό δεν μου φαίνεται δικαιολογία ικανή, ώστε να παραβάλλεται προς τον Πίνδαρο, όπως τόλμησαν να πουν μερικοί, αλλά μάλλον προς τον Λατίνο Προυντέντιο ή έστω, τον Συνέσιο.

2 Αν εξαιρέσουμε τον Πλήθωνα, πλατωνιστή του 15 μ.κ.ε. αιώνα, που είναι ο μόνος Βυζαντινός ο οποίος μπορεί να χαρακτηριστεί στοχαστής, δεν βλέπω παρά μόνο τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο, που υπήρξε αναμφίβολα μέγας ρήτορας, αλλά που η φιλοσοφική του σκέψη περιορίζεται στην ηθική της αισχρής κατήχησης.

Το κεφάλαιο απαιτεί αίμα

Μερικοί το αγνοούν. Αρκετοί δυσανασχετούν. Και οι περισσότεροι αδυνατούν να το συνειδητοποιήσουν. Ότι ο νικητής πατάει επί πτωμάτων. Πολλών, μα πάρα πολλών πτωμάτων!
Ποιος το λέει αυτό; Πάντως όχι εγώ. Μερικά παραδείγματα χαρακτηριστικά και άκρως ρεαλιστικά. Ας πούμε:
Ο Νέιθαν Μάγιερ Ρότσιλντ (1840-1915), ένα από τα αφεντικά της χρηματοπιστωτικής δυναστείας των Ρότσιλντ, με ελάχιστες λέξεις όριζε τη λειτουργία του κεφαλαίου και του καπιταλισμού: «Buy when blood is running in the streets». Που σημαίνει: «Να αγοράζεις μόνο όταν αίμα χύνεται στους δρόμους». Συμπληρώνοντας: «Οσοι έχουν το κουράγιο να αγοράσουν έτσι, αυτοί θα είναι και οι θριαμβευτές όταν η σκόνη καταλαγιάσει»!
Το ίδιο απόφθεγμα το υιοθέτησαν όλα τα κοράκια της Wall Street. Ο θρυλικός Τζον Ντ. Ροκφέλερ (1839-1937) προέκτεινε τη λογική του Ρότσιλντ με λόγια χριστιανικά: «Πιστεύω ότι είναι θρησκευτικό καθήκον να αρπάζεις όσα λεφτά μπορείς. Η δύναμη να κάνεις λεφτά είναι δώρο Θεού»!
Μάλιστα ο Αϊκ Αϊζενχάουερ, από τους πρώτους προέδρους των ΗΠΑ μετά τον πόλεμο, συνόψιζε την πεμπτουσία του συστήματος με ασυγκράτητο κυνισμό: «Ότι συμφέρει την General Motors συμφέρει και την Αμερική»!
Τι σημαίνουν όλα αυτά; Μα ότι ο πολλαπλασιασμός του κεφαλαίου απαιτεί να χυθεί αίμα. Άφθονο, καυτό, πλούσιο, πηχτό αίμα. Ακόμα, ότι το κεφάλαιο λειτουργεί ανεξάρτητα από τη θέληση και την προσωπικότητα του κατόχου του. Ο ίδιος στην προσωπική του ζωή μπορεί να είναι υπόδειγμα οικογενειάρχη και φίλου.
Όμως στην επαγγελματική του πορεία είναι κι αυτός αναγκασμένος να υπακούσει στους αντικειμενικούς νόμους του χρήματος. Δηλαδή να πολλαπλασιάζει τα πουγκιά του. Διαρκώς. Χρησιμοποιώντας όλα τα μέσα. Ακόμα και εναντίον φίλων και συγγενών του. Ο ίδιος δηλαδή είναι «εργαλείο» του χρήματος. Και αυτό επειδή γνωρίζει ότι αν το κεφάλαιό του δεν πολλαπλασιαστεί, πάπαλα τόσο ο ίδιος όσο και η «αυτοκρατορία» του!
Όπως έλεγε ο θρυλικός Σέρλοκ Χολμς: «Elementary, my dear Watson» (Στοιχειώδες, αγαπητέ μου Γουάτσον)! Με αυτά τα στοιχειώδη οπλίζονται οι γόνοι των μεγαλοκαρχαριών στα σπουδαιότερα πανεπιστήμια των ΗΠΑ και της Μ. Βρετανίας. Με αυτά και τα τρία παιδιά του Γουόρεν Μπάφετ. Ενός εκ των πλουσιότερων του γήινου σύμπαντος, κατόχου 50 δισ. δολαρίων!
Προς τι όλα αυτά; Επειδή ακούω και βλέπω παντού συμπολίτες μου να απορούν σαν να ανακαλύπτουν την Αμερική. Όταν ωρυόμενοι βλέπουν να καλπάζουν τα κερδοσκοπικά funds.
Μα φυσικά, φίλε μου, θα μας κατασπαράξουν. Κι εσύ στη θέση τους το ίδιο και χειρότερα θα έκανες!
Όταν ανακαλύπτουν ότι οι σπεκουλαδόροι του Χρηματιστηρίου περιμένουν στη γωνία για να πέσουν οι μετοχές, να γκρεμιστεί ο Δείκτης και στη συνέχεια να αγοράσουν με πενταροδεκάρες. Μα φυσικά το έκαναν παντού και θα το κάνουν πάντα. Κι εσύ στη θέση τους το ίδιο και χειρότερα θα έκανες!
Όταν οι τιμές των ακινήτων κατρακυλάνε στα τάρταρα και οι ξένοι θα έρθουν να μας τα αρπάξουν μπιρ παρά. Μα φυσικά θα το κάνουν. Κι εσύ στη θέση τους το ίδιο και χειρότερα θα έκανες!
Το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό. Τους εργαζόμενους. Τους μικροκεφαλαιούχους. Τους μικροϊδιοκτήτες. Τους βιοτέχνες. Τους μικρομεσαίους. Ο καρχαρίας κολυμπάει σαν σφαίρα επί 24ώρου βάσεως. Και καταβροχθίζει ό,τι βρει στο πέρασμά του. Το ίδιο στη θέση του θα έκανες κι εσύ!
Επομένως. Θα χυθεί αίμα. Άφθονο. Δεν ήξερες; Να ρώταγες. Γιατί τώρα είναι αργά. Όπως στρώσαμε έτσι θα κοιμηθούμε. Κολυμπώντας στο αίμα μας!

Δεν έζησαν αυτοί καλά

Και δεν έζησαν αυτοί καλά»: τι φταίει και μια σχέση τελειώνει άδοξα
Υπάρχουν μερικές παγίδες που δυστυχώς όλοι πέφτουμε και ότι άρχισε ωραία τελειώνει με πόνο. Πέρα από φανερά σημάδια – όπως οι εγωισμοί, η αδιαφορία και τα παιχνίδια εξουσίας – υπάρχουν ακόμη πιο βαθιά αίτια που οδηγούν σιγά σιγά στην αλλοίωση μιας σχέσης.

Παντρεύομαι για να μην είμαι μόνος
Ο γάμος δεν καμώνεται για τις φαρμακευτικές του ιδιότητες ενάντια στην μοναξιά. Η μοναξιά είναι μέσα στην ανθρώπινη φύση και ο γάμος δεν αλλάζει από μόνος του την ανθρώπινη φύση. Δεν χαρίζει συντροφικότητα εξ’ ορισμού. Αλλά καμιά φορά παρεξηγούμε τα πράγματα και αν ξαφνικά αισθανθούμε μόνοι μας αμέσως κατηγορούμε τον σύντροφο μας, μας πιάνει μια μανία να αναζητήσουμε την πολυπόθητη αυτή συντροφικότητα αλλού.
Ψυχραιμία. H συνθήκη του γάμου που θέλει το ζευγάρι να μοιράζεται όλες τις καταστάσεις και τα συναισθήματα δεν εξαιρεί και τα στιγμές αυτές. Η συναισθηματική μας απομάκρυνση και το αίσθημα της μοναξιάς μπορεί να ξεκινά από μια δική μας κακή περίοδο και όχι από την αδιαφορία του συντρόφου μας.

Προσωπικά απωθημένα
Όλοι έχουμε και όλοι προσπαθούμε να τα «θάβουμε» γιατί μπορεί να ντρεπόμαστε γι αυτά. Η οικειότητα και η τριβή που έχουμε με το σύντροφο μας μπορεί να πυροδοτήσει κάποια από αυτά και ξαφνικά να τον θεωρήσουμε υπεύθυνο γι όλα. Αν εμείς θεωρούμε υποδεέστερο τον εαυτό μας σε κάτι – ακόμη και στην μαγειρική, σε κάτι τόσο μηδαμινής σημασίας – το παραμικρό του σχόλιο θα ηχήσει στα αυτιά μας σαν τη μεγαλύτερη προσβολή και θα εκραγούμε.
Το κακό είναι ότι θα κατηγορήσουμε εκείνον, ότι δήθεν μας μίλησε άσχημα. Στην πραγματικότητα το πρόβλημα είναι δικό μας και κακώς το αποδίδουμε σε εκείνον. Και εκείνος λογικά αντιδρά με τη σειρά του και έτσι αρχίζουν οι τσακωμοί.

Με τη σειρά
Αυτό το παιδιάστικο που όλους μας πιάνει και θέτουμε ως προϋπόθεση για να κάνουμε το καλό να μας κάνουν πρώτα το καλό. Αν ο σύντροφος μας μάς φέρει πρωινό στο κρεβάτι θα του πάμε και εμείς. Αλλά αν σκέφτονται και οι δυο έτσι πώς θα προχωρήσει αυτή η σχέση; Επίσης δεν χρειάζεται να είναι όλα ομοίως ανταποδοτικά. Αν εκείνος δεν βαριέται να σας ετοιμάζει καφέ αλλά εσείς βαριέστε δοκιμάστε κάτι άλλο που τον ευχαριστεί, όπως μασάζ.
Είναι κάτι παρόμοιο με τις φιλίες μας. οι φίλοι μας δεν είναι οι καλύτεροι ούτε ανταποδίδουν με ακρίβεια αυτό που κάνουμε γι αυτούς. Κι όμως τους αγαπάμε. Μην κάθεστε και απαιτείτε. Προσφέρετε και απολαύστε.

Αποσυντονισμός προσοχής
Δεν είναι ακριβώς αδιαφορία ούτε αναβλητικότητα. Είναι η δυσκολία μας να συγκεντρωθούμε σε αυτό που πραγματικά φταίει και η ευκολία μας να το κουκουλώνουμε με άλλα τρέχοντα θέματα – λογαριασμοί, δουλειές, φίλους – και αδυνατούμε να επιμείνουμε σε αυτό που αντιλαμβανόμαστε ότι μας δηλητηριάζει. Παίρνουμε κάποια αρνητικά σημεία ως δεδομένα – «έτσι είναι τα παντρεμένα ζευγάρια» – και πορευόμαστε με αυτά ρίχνοντας την προσοχή μας αλλού. Μέχρι που γίνεται το μεγάλο μπαμ.

Νοητικός Ελέγχος Monarch

Προέλευση και Τεχνικές του Νοητικού Ελέγχου Monarch

Ο προγραμματισμός Monarch είναι μια μέθοδος νοητικού έλεγχου που χρησιμοποιείται από διάφορους οργανισμούς για κρυφούς σκοπούς. Είναι μια συνέχιση του προγράμματος MK-ULTRA, [1] ενός προγράμματος νοητικού ελέγχου που αναπτύχθηκε από την CIA, και δοκιμάστηκε στον στρατό και σε πολίτες. Οι μέθοδοι είναι εκπληκτικά σαδιστικές (ο τελικός τους σκοπός είναι να τραυματίσουν το θύμα) και τα αναμενόμενα αποτελέσματα είναι τρομακτικά.

Η δημιουργία ενός νοητικά ελεγχόμενου σκλάβου που μπορεί να μπορεί να ενεργοποιηθεί οποιαδήποτε στιγμή για να εκτελέσει μια δράση που απαιτεί ο χειριστής του. Μπορείτε να δείτε την σειρά UTOPIA [2] για να μάθετε πως γίνεται και πως χρησιμοποιούνται, οι νοητικοί σκλάβοι, σειρά 11 επεισοδίων 14 Αυγούστου βγήκε το τελευταίο … έτσι για να έχετε μια ιδέα τουλάχιστον περί του ποιοί και γιατί ΦΤΙΑΧΝΟΥΝ και ΕΞΑΠΛΩΝΟΥΝ τους ιούς. Ενώ τα ΜΜΕ δείχνουν να αγνοούν το θέμα, πάνω από 2 εκατομμύρια Αμερικανοί έχουν περάσει τον τρόμο αυτού του απάνθρωπου προγράμματος.

Ας δούμε την προέλευση του προγραμματισμού Monarch, μερικές από τις μεθόδους του και τον συμβολισμό του, στο άρθρο περιέχονται πληροφορίες από το «The Illuminati Formula Used to Create an Undetectable Total Mind Controlled Slave» by Cisco Wheeler and Fritz Springmeie προτείνω να το αγοράσεις και να το μελετήσεις όλο.

Προσοχή: Αυτό το άρθρο περιέχει στοιχεία που διαταράσσουν και μπορεί να πυροδοτήσει επιζώντες του Monarch.

Ο προγραμματισμός Monarch είναι μια τεχνική νοητικού ελέγχου που αποτελείται από τον συνδυασμό στοιχείων της Satanic Ritual Abuse (SRA) [Σατανική Τελετουργική Κακοποίηση] και της Multiple Personality Disorder (MPD) [Πολλαπλή Διαταραχή Προσωπικότητας]. Χρησιμοποιείται ένας συνδυασμός ψυχολογίας, νευροεπιστήμης και αποκρυφιστικές τελετές, για να δημιουργήσουν μέσα στους σκλάβους μια άλλη προσωπικότητα, η οποία να μπορεί να ενεργοποιηθεί και να προγραμματίζεται από τους χειριστές. Οι σκλάβοι του Monarch χρησιμοποιούνται από αρκετές οργανώσεις συνδεδεμένες με την παγκόσμια ελίτ και τον στρατό, την σεξουαλική σκλαβιά και την βιομηχανία του θεάματος, δείτε το βίντεο κάτω. Θα αναλύσω την καταγωγή του προγράμματος Monarch, τις τεχνικές και τον συμβολισμό του.

Καταγωγή: Καθ ‘όλη τη διάρκεια της ιστορίας, έχουν καταγραφεί πολλές περιπτώσεις που περιγράφουν τελετουργικά και πρακτικές που μοιάζουν με ελέγχου του νου. Ένα από τα πρώιμα γραπτά κείμενα που κάνει αναφορές στην χρήση του αποκρυφισμού για τον έλεγχο του μυαλού ευρίσκεται στην Αιγυπτιακή Βίβλο των Νεκρών.

Είναι μια συλλογή τελετών που μελετούνται σε βάθος από τις  Μυστικές Εταιρείες, που περιγράφουν μεθόδους βασανισμού και εκφοβισμού, για να δημιουργήσουν τραύματα, η χρήση ναρκωτικών και τα ξόρκια, υπνωτισμός, που τελικά καταλήγουν στην πλήρη σκλαβιά του μυημένου. Άλλα γεγονότα που αποδίδονται στην μαύρη μαγεία, την δαιμονική κατοχή, όπου το θύμα κινείται από εξωτερική πηγή, είναι επίσης πρόγονοι του προγραμματισμού Monarch.

Ήταν πάντως κατά την διάρκεια του 20^ου αιώνα που ο έλεγχος του νου κατέστη επιστήμη με την μοντέρνα έννοια του όρου, όταν χιλιάδες υποκείμενα έχουν συστηματικά παρατηρηθεί, ντοκουμενταριστεί και έχουν υποστεί πειράματα. Μια από τις πρώτες μεθοδικές μελέτες πάνω στον βασισμένο σε τραύματα νοητικό έλεγχο, διεξήχθηκαν από τον Josef Mengele, [3] έναν γιατρό που εργαζόταν στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως των Ναζί. Στην αρχή κέρδισε την κακή φήμη ότι ήταν ένας από τους γιατρούς των SS που επέβλεπε την επιλογή των νεοαφιχθέντων κρατούμενων, αποφασίζοντας ποιος θα σκοτωθεί και ποιος θα εργαστεί εξαναγκαστικά.

Πάντως απέκτησε την φήμη του πραγματοποιώντας εκτελώντας φρικαλέα ανθρώπινα πειράματα στους τροφίμους των  στρατοπέδων κράτησης, περιλαμβάνοντας παιδιά για το οποίο τον αποκαλέσανε «Άγγελο του Θανάτου». Ο Mengele είναι διάσημος για τα άθλια ανθρώπινα πειράματα του σε στρατόπεδα συγκέντρωσης αιχμαλώτων, ειδικά στα δίδυμα παιδιά. Ένα μέρος της δουλειάς του που σπάνια αναφέρεται είναι η έρευνα του στον νοητικό έλεγχο. Μεγάλο μέρος της εργασίας του κατασχέθηκε από τους συμμάχους και είναι απόρρητη μέχρι σήμερα.

«DR. GREEN (Dr. Joseph Mengele): Ο πλέον σημαντικός προγραμματιστής, ίσως κάποιος πρέπει να του δώσει τον τίτλο του πατέρα του Προγράμματος Monarch, ήταν ο Mengele, πρώην γιατρός των στρατοπέδων συγκεντρώσεως των Ναζί. Χιλιάδες σκλάβοι που έχουν υποστεί νοητικό προγραμματισμό στις ΗΠΑ είχαν τον Dr. Green ως τον κύριο προγραμματιστή τους.»

Ο Dr. Joseph Mengele του Auschwitz ήταν αυτός που ανέπτυξε το βασισμένο σε τραύματα Πρόγραμμα νοητικού ελέγχου Monarch καθώς και το πρόγραμμα νοητικού ελέγχου MK Ultra της CIA. Ο Mengele και περίπου 5.000 άλλοι υψηλόβαθμοι Ναζί μετακινήθηκαν μυστικά στις ΗΠΑ και την Νότιο Αμερική με το τέλος  του ΒΠΠ σε μια επιχείρηση ονομαζόμενη Paperclip.

Οι Ναζί συνέχισαν την δουλειά τους να αναπτύσσουν τον νοητικό έλεγχο και την τεχνολογία των πυραύλων σε μυστικές υπόγειες βάσεις. Το μόνο πράγμα που μας είπανε ήτανε η δουλειά στους πυραύλους του πρώην αστέρα των Ναζί, Warner Von Braun. Τους  δολοφόνους, βασανιστές και ακρωτηριαστές ανθρώπινων όντων τους κρατούσαν διακριτικά μακριά από την θέα.

Οι πολυάσχολες υπόγειες στρατιωτικές βάσεις των ΗΠΑ σταδιακά γεμίσανε από χιλιάδες χιλιάδων απαχθέντα παιδιά από τους δρόμους (περίπου ένα εκατομμύριο τον χρόνο) και τοποθετούνταν σε σιδερένια κλουβιά από το πάτωμα έως το ταβάνι σαν μέρος της «εκπαιδεύσεως». Αυτά τα παιδιά χρησιμοποιούνταν για βελτιώσουν και να τελειοποιήσουν τις τεχνικές νοητικού ελέγχου του Mengele.

Ορισμένα επιλεγμένα παιδιά, τουλάχιστον αυτά που επιβίωσαν από την «εκπαίδευση» γινόντουσαν οι μελλοντικοί νοητικοί σκλάβοι και μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε χιλιάδες διαφορετικές δουλειές από σεξουαλικοί σκλάβοι έως δολοφόνοι. Ένα σημαντικό ποσοστό αυτών των παιδιών που θεωρούνταν αναλώσιμα, σφαζόντουσαν εμπρός και από τα άλλα παιδιά για να τραυματίσουν τον εκπαιδευόμενο σε πλήρη υποταγή.

Η έρευνα του Mengele χρησίμευσε σαν βάση για το μυστικό, παράνομο ερευνητικό πρόγραμμα των ανθρώπων από την CIA ονομαζόμενο MK-ULTRA. [1]

MK-ULTRA:  Το πρόγραμμα MK-ULTRA έτρεχε από την αρχή της δεκαετίας του 1950 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1960, χρησιμοποιώντας Αμερικανούς και Καναδούς πολίτες σαν υποκείμενα των πειραμάτων. Οι δημοσιευμένες αποδείξεις δείχνουν ότι το MK-ULTRA χρησιμοποιούσε πολλές μεθοδολογίες για να χειραγωγήσει ορισμένες νοητικές καταστάσεις και να μεταβάλει λειτουργίες του εγκεφάλου, συμπεριλαμβανομένης της συγκαλυμμένης χορήγησης φαρμάκων και άλλων χημικών ουσιών, αισθητηριακής στέρησης, απομόνωσης, και της λεκτικής και σωματικής κακοποίησης.

Τα πιο δημοσευμένα πειράματα πραγματοποιήθηκαν μέσω MK-ULTRA περιελάμβαναν τη χορήγηση LSD σε ανυποψίαστα ανθρώπινα θέματα, συμπεριλαμβανομένων των υπαλλήλων της CIA, στρατιωτικό προσωπικό, γιατροί, άλλων κυβερνητικών παραγόντων, ιερόδουλες, ψυχικά ασθενείς, και τα μέλη του καταναλωτικού κοινού, προκειμένου να μελετήσουν τους αντιδράσεις.

Ωστόσο, ο σκοπός του MK-ULTRA δεν σταματά. Πειράματα που περιελάμβαναν βίαια ηλεκτροσόκ, φυσικά και νοητικά βασανιστήρια και κακομεταχείριση χρησιμοποιούνταν συστηματικά σε πολλά υποκείμενα, περιλαμβανομένων παιδιών. Παρά το γεγονός ότι παραδέχτηκαν ότι στόχοι των προγράμματων ήταν να αναπτύξουν τα βασανιστήρια και μεθόδους ανάκρισης για να τα χρησιμοποιήσουν για τους εχθρούς της χώρας. Μερικοί ιστορικοί βεβαιώνουν ότι ο σκοπός του προγράμματος απέβλεπε στην δημιουργία «Μαντζουριανών Υποψήφιων» [4] προγραμματισμένων να πραγματοποιούν διάφορες δράσεις όπως δολοφονίες και άλλες αποστολές υπό κάλυψη.

Το MK-ULTRA ήρθε στο φώς από διάφορες επιτροπές στην δεκαετία του 1970, περιλαμβανομένης της επιτροπής Rockefeller το 1975. Παρόλο που υποστηρίζεται ότι η CIA είχε σταματήσει αυτά τα πειράματα στις επιτροπές, μερικοί πληροφοριοδότες δήλωσαν ότι το πρόγραμμα απλώς έγινε υπόγειο και το πρόγραμμα Monarch έγινε ο διάδοχος του MK-ULTRA.

Η πιο ενοχοποιητική δήλωση μέχρι σήμερα έγινε από κυβερνητικό αξιωματούχο ως προς την πιθανή ύπαρξη του Προγράμματος  MONARCH εξήχθη από τον Anton Chaitkin ένα συγγραφέα για το περιοδικό The New Federalist. Όταν ο πρώην Διευθυντής της CIA, William Colby ρωτήθηκε άμεσα, «Τι γίνεται με το Monarch;» απήντησε θυμωμένος και διφορούμενα, «Το σταματήσαμε στα τέλη της δεκαετίας του 1960 και αρχάς του 1970». [Anton Chaitkin, “Franklin Witnesses Implicate FBI and U.S. Elites in Torture and Murder of Children”, The New Federalist]

Προγραμματισμός Monarch: Αν και ποτέ δεν έχει υπάρξει επίσημη παραδοχή της υπάρξεως του προγράμματος Monarch, εξέχοντες ερευνητές έχουν τεκμηριώσει την συστηματική χρήση του τραυματισμού σε υποκείμενα για σκοπούς νοητικού προγραμματισμού. Κάποιοι επιζώντες με την βοήθεια αφοσιωμένων θεραπευτών, μπόρεσαν να «από-προγραμματίσουν» τους εαυτούς τους και να δώσουν τρομακτικές λεπτομέρειες των δοκιμασιών τους.

Οι σκλάβοι του Monarch χρησιμοποιούνται κυρίως για να φέρουν εις πέρας επιχειρήσεις ως αποδιοπομπαίοι τράγοι, εκπαιδευμένοι να εκτελούν συγκεκριμένα καθήκοντα, που δεν ρωτούν για τις διαταγές, που δεν θυμούνται τις πράξεις τους και που αν ανακαλυφθούν αυτοκτονούν. Είναι οι τέλειοι αποδιοπομπαίοι τράγοι για δολοφονίες υψηλού επιπέδου (δες τον Sirhan Sirhan),  είναι οι ιδανικοί υποψήφιοι για την πορνεία, την δουλεία και τις ιδιωτικές παραγωγές ταινιών. Είναι επίσης οι ιδανικές μαριονέτες για την ψυχαγωγική βιομηχανία. [δες το βιντεο κάτω]

Αυτό που μπορώ να πω είναι ότι τώρα πιστεύω ότι ο τελετουργικός προγραμματισμός κακοποίησης είναι πολύ διαδομένος, είναι πολύ καλά οργανωμένος από υψηλή εσωτερική πληροφόρηση που δεν είναι πουθενά δημοσιευμένη, δεν υπάρχει σε κανένα βιβλίο η ομιλία είτε στις ΗΠΑ είτε σε ξένη χώρα.

Οι άνθρωποι λένε, «Ποιος είναι ο σκοπός αυτού του πράγματος;» Η καλύτερη μου υπόθεση για το ποιος είναι ο σκοπός που θέλουν ένα στρατό Μαντζουριανών Υποψήφιων, δεκάδες χιλιάδες ρομπότ που θα κάνουν πορνεία, θα κάνουν ταινίες, θα κάνουν λαθρεμπόριο ναρκωτικών, θα εμπλακούν στο παγκόσμιο λαθρεμπόριο όπλων, όλα τα είδη πολύ προσοδοφόρων πραγμάτων και να κάνουν την προσφορά τους και τελικά οι μεγαλομανιακοί στην κορυφή να πιστεύουν ότι έχουν δημιουργήσει ένα Σατανικό Τάγμα, απόλυτα ελεγχόμενο, που θα κυβερνήσει τον κόσμο.

Οι προγραμματιστές του Monarch προκαλούν  βαθιά τραύματα στα υποκείμενα μέσω της χρήσης ηλεκτροσόκ, βασανιστηρίων, κακοποίηση και παιχνίδια μυαλού για να τα αναγκάσουν να αποσυνδεθούν από την πραγματικότητα, μια φυσική ανταπόκριση σε μερικούς ανθρώπους όταν αντιμετωπίζουν αφόρητο πόνο.

Η ικανότητα του υποκειμένου να διαχωριστεί είναι κύριο προαπαιτούμενο και γίνεται πιο εύκολα στα παιδιά που προέρχονται από οικογένειες που έχουν έχουν υποστεί επί πολλές γενεές. Η νοητική αποσύνδεση επιτρέπει στους χειριστές να δημιουργήσουν προσωπικότητες ταπετσαρία στην ψυχή του υποκειμένου, οι οποίες μπορούν να προγραμματιστούν και να ενεργοποιηθούν κατά βούληση.

Ο προγραμματισμός νοητικού ελέγχου που βασίζεται στα τραύματα μπορεί να ορισθεί σαν συστηματικά βασανιστήρια που μπλοκάρουν την συνειδητή διαδικασία (μέσω πόνου, τρόμου, ναρκωτικών, ψευδαισθήσεως, αισθητηριακή στέρηση, αισθητηριακή υπερ-διέγερση, στέρηση οξυγόνου, κρύο, ζέστη, περιστροφές, διέγερση του εγκεφάλου και συχνά μέχρι θανάτου), και στη συνέχεια χρησιμοποιούν υποδείξεις ή και κλασική τεχνική των χειριστών (σύμφωνα με καθιερωμένες αρχές τροποποίηση της συμπεριφοράς) για να εμφυτευόσουν σκέψεις, οδηγίες και αντιλήψεις στο ασυνείδητο νου, συχνά σε νεοσυσταθέν τραύμα που προκαλείται στα διασπασμένες ταυτότητες, που εξαναγκάζουν το θύμα να, αισθάνεται, σκέφτεται η να αντιλαμβάνεται πράγματα σύμφωνα με τους σκοπούς του προγραμματιστή.

Το ζητούμενο είναι το θύμα να ακολουθεί οδηγίες χωρίς καμία συνειδητή επίγνωση, περιλαμβάνοντας εκτέλεση των πράξεων κατά σαφή παραβίαση των ηθικών αρχών του θύματος, πνευματικές πεποιθήσεις και θέληση.

Η εγκατάσταση του προγράμματος νοητικού προγραμματισμού βασίζεται στην ικανότητα του θύματος να αποσυνδέεται από τον εαυτό του, κάτι το οποίον επιτρέπει στην δημιουργία των προσωπικοτήτων ταπετσαρίας να «κρατάνε» και να «κρύβουν» τον προγραμματισμό. Ήδη τα αποσυνδεδεμένα παιδιά είναι πρωταρχικοί «υποψήφιοι» για προγραμματισμό. [5]

Ο νοητικός προγραμματισμός Monarch χρησιμοποιείται από διάφορα γκρουπ και οργανώσεις για διάφορους σκοπούς. Σύμφωνα με τον Fritz Springmeier, αυτά τα γκρούπ είναι γνωστά ως «Το Δίκτυο» και σχηματίζουν την ραχοκοκαλιά της ΝΤΠ.

Προέλευση του Ονόματος: Το όνομα του νοητικού ελέγχου Monarch έχει πάρει το όνομα του από την πεταλούδα Monarch. Ένα έντομο που ξεκινά την ζωή του σαν σκουλήκι, να αντιπροσωπεύει το μη αναπτυγμένο δυναμικό και, μετά από μια περίοδο cocooning [προγραμματισμού] ξαναγεννιέται σαν μια όμορφη πεταλούδα [ο σκλάβος του Monarch]. Μερικά χαρακτηριστικά που υπάρχουν ειδικά στην πεταλούδα Monarch είναι επίσης εφαρμόσιμα στον νοητικό έλεγχο.

Ένας από τους πρωταρχικούς λόγους που το πρόγραμμα νοητικού προγραμματισμού ονομάστηκε προγραμματισμός Monarch λόγω της πεταλούδας Monarch. Η πεταλούδα Monarch μαθαίνει που γεννήθηκε (τις ρίζες της) και περνά αυτήν την γνώση γενετικά στους απογόνους της (από γενιά σε γενιά). Αυτό ήταν ένα από τα ζώα κλειδιά που ειδοποίησε τους επιστήμονες, ότι η γνώση μπορεί να περάσει γενετικά.

Το πρόγραμμα Monarch βασίζεται στους σκοπούς των Ιλλουμινάτι και των Ναζί να δημιουργήσουν την Ανώτερη φυλή μέσω της γενετικής. Εάν η γνώση μπορεί να περάσει γενετικά (πράγμα που γίνεται), τότε είναι σημαντικό ότι πρέπει να βρεθούν γονείς που μπορούν να περάσουν την σωστή γνώση, σε αυτά τα θύματα που έχουν επιλεχθεί για τον νοητικό έλεγχο Monarch. [5]

Όταν ένα πρόσωπο υφίσταται τραύμα από ηλεκτροσόκ, παρατηρείται ένα αίσθημα ζάλης, σαν κάποιος να αιωρείται ή να φτερουγίζει σαν πεταλούδα. Υπάρχει επίσης μια συμβολική αντιπροσώπευση που αφορά στην μεταμόρφωση αυτού του όμορφου εντόμου, από μια κάμπια στο κουκούλι (αδράνεια), σε μια πεταλούδα (νέα δημιουργία) η οποία θα επιστρέψει στο σημείο καταγωγής της. Τέτοιο είναι το μεταναστευτικό πρότυπο που κάνει αυτό το είδος μοναδικό.

Μέθοδος: Το θύμα/επιζών αποκαλείται «σκλάβος» από τον προγραμματιστή/χειριστή, που αντίστοιχα θεωρείται σαν «κύριος» η «θεός». Περίπου το 75% είναι γυναίκες, καθόσον έχουν υψηλότερη αντοχή στον πόνο και τείνουν να αποσυνδέονται περισσότερο από τους άντρες. Οι χειριστές του Monarch επιζητούν την διαμερισματοποίηση της ψυχής του υποκειμένου τους σε πολλαπλές και διαφορετικές εναλλακτικές προσωπικότητες χρησιμοποιώντας τον τραυματισμό για να προκαλέσουν την αποσύνδεση.

Τα παρακάτω είναι μια μερική λίστα αυτών των μορφών βασανισμού.

1. Κακομεταχείριση και βασανιστήρια.

2. Περιορισμός σε κουτιά, κλουβιά, φέρετρα, κλπ, η ταφή [συχνά με ένα άνοιγμα η σωλήνα για το οξυγόνο].

3. Περιορισμός με σχοινιά, αλυσίδες, χειροπέδες, κλπ.

4. Σχεδόν πνίξιμο.

5. Ακραίες θερμοκρασίες ζέστης και κρύου, περιλαμβάνοντας βύθιση σε παγωμένο νερό και καυστικά χημικά.

6. Γδάρσιμο [μόνον τα επάνω τμήματα του δέρματος αφαιρούνται σε θύματα που έχουν σκοπό να επιβιώσουν].

7. Στριφογύρισμα.

8. Εκτυφλωτικό φώς.

9. Ηλεκτρικό σοκ.

10. Εξαναγκασμένη κατάποση επιθετικών υγρών και υλών, όπως αίμα, ούρα, κόπρανα, σάρκα, κλπ.

11. Κρέμασμα σε επώδυνες θέσεις η ανάποδα.

12. Πείνα και δίψα.

13. Στέρηση ύπνου.

14. Συμπίεση του σώματος με βάρη και συσκευές.

15. Αισθητηριακή στέρηση.

16. Ναρκωτικά για να δημιουργήσουν ψευδαίσθηση, σύγχυση και αμνησία, συχνά δίνεται με ένεση ή ενδοφλεβίως.

17. Κατάποση ή ενδοφλέβια χορηγούμενες τοξικές χημικές ουσίες για να δημιουργήσουν πόνο ή ασθένεια, συμπεριλαμβανομένων των παραγόντων χημειοθεραπείας.

18. Τράβηγμα των άκρων η εξάρθρωση.

19. Τοποθέτηση φιδιών, αραχνών, σκουληκιών, ποντίκια και άλλα ζώα για να προκαλέσουν φόβο και αηδία.

20. Επιθανάτιες εμπειρίες, συνήθως ασφυξία από πνιγμό ή πνιγμό, με άμεση ανάνηψη.

22. Αναγκασμένοι να εκτελέσουν ή να παραστούν μάρτυρες, στα βασανιστήρια και τη θυσία των ανθρώπων και των ζώων, συνήθως με μαχαίρια.

23. Η αναγκαστική συμμετοχή σε δουλεία.

24. Καταχρηστική εγκυμοσύνη, το έμβρυο στη συνέχεια παιρνόταν με έκτρωση για τελετουργική χρήση, ή το μωρό έχει παρθεί για θυσία ή υποδούλωση.

25. Πνευματική κακοποίηση για να προκαλέσει στα θύματα την αίσθηση ότι βρίσκονται υπό κατάληψη, παρενοχλούνται και ελέγχονται εσωτερικά από πνεύματα ή δαίμονες.

26. Βεβήλωση των Ιουδαιο-Χριστιανικών πιστεύω και μορφών λατρείας, αφιέρωση στον Σατανά ή άλλες θεότητες.

27. Κακοποίηση και ψευδαίσθηση για να πείσουν τα θύματα ότι ο Θεός είναι κακός, όπως να πείσουν ένα παιδί ότι ο Θεός το έχει κακοποιήσει.

28. Χειρουργική επέμβαση για να βασανίσουν, να πειραματιστούν, ή να προκαλέσουν την αντίληψη των σωματικών ή πνευματικών βομβών ή εμφυτεύσεις.

29. Βλάβες η απειλές βλαβών στην οικογένεια, τους φίλους, τους αγαπημένους, τα κατοικίδια ζώα, και άλλα θύματα, για να αναγκαστούν σε συμμόρφωση.

30. Χρήση της ψευδαίσθησης και της εικονικής πραγματικότητας για να προκαλέσει σύγχυση και να δημιουργήσει μη αξιόπιστη αποκάλυψη.

Η βάση της επιτυχίας του προγράμματος νοητικού ελέγχου Monarch είναι οι διαφορετικές προσωπικότητες η κομμάτια προσωπικότητας αποκαλούμενα alters μπορούν να δημιουργηθούν που δεν γνωρίζουν η μια την άλλη, αλλά αυτός που ελέγχει το σώμα σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Τα τείχη της αμνησίας που χτίζονται με τα τραύματα, σχηματίζουν μια προστατευτική ασπίδα μυστικότητος που προστατεύει τους δράστες από το να αποκαλυφθούν και προλαμβάνει τις μπροστινές προσωπικότητες που ελέγχουν το σώμα τον περισσότερο καιρό να γνωρίζουν το πώς δουλεύει η πως χρησιμοποιούνται τα alters.

Η ασπίδα της μυστικότητας επιτρέπει στα μέλη της λατρείας να ζουν και να εργάζονται κοντά σε άλλους ανθρώπους και να παραμένουν τελείως μη ανιχνεύσιμοι.

Τα εμπρόσθια alters μπορεί να είναι υπέροχοι Χριστιανοί, και τα βαθύτερα alters να είναι ο χειρότερος τύπος Σατανικού τέρατος, ένα είδος Dr. Jekyll/Mr. Hyde. Σε μεγάλο βαθμό διακυβεύεται η διατήρηση της μυστικότητας της υπηρεσίας πληροφοριών ή της απόκρυφης ομάδας η οποία ελέγχει το σκλάβο. Ο βαθμός επιτυχίας αυτού του τύπου του προγραμματισμού είναι υψηλός αλλά όταν αποτυγχάνει, οι αποτυχίες απορρίπτονται μέσω του θανάτου.

Κάθε τραύμα και βασανιστήριο εξυπηρετεί ένα σκοπό. Σε μεγάλο βαθμό ο πειραματισμός και η έρευνα καταναλωθήκανε στο να βρουν τι πρέπει να κάνουν και τι όχι. Φτιαχτηκαν διαγράμματα που δείχνουν πόσα βασανιστήρια σε δεδομένο βάρος σώματος και σε δεδομένη ηλικία μπορεί να αντέξει χωρίς να πεθάνει.

Λόγω των σοβαρών τραυμάτων που προκαλούνται μέσω ηλεκτροσόκ, την κακοποίηση και άλλες μεθόδους, το μυαλό χωρίζεται σε εναλλακτικές προσωπικότητες από τον πυρήνα. Παλιότερα ονομαζόταν Πολλαπλή Διαταραχή της Προσωπικότητας, στο παρόν αναγνωρίζεται ως Διασχιστική Διαταραχή της Ταυτότητας και είναι η βάση του προγραμματισμού MONARCH. Περαιτέρω εγκλιματισμός του νου του θύματος μέσω υπνωτισμού, διπλό-δέσιμο εξαναγκασμού, αναστροφές ηδονής –πόνου, τροφή, νερό, ύπνος και αισθητηριακή απομόνωση, μαζί με διάφορα ναρκωτικά που μεταβάλουν ορισμένες εγκεφαλικές λειτουργίες.

Η αποσύνδεση έτσι επιτυγχάνεται τραυματίζοντας το υποκείμενο, χρησιμοποιώντας συστηματική κακοποίηση και επίσης τρομακτικές αποκρυφιστικές τελετές. Όταν δημιουργηθεί ένα σχίσμα στον πυρήνα της προσωπικότητας, ένας «εσωτερικός κόσμος» μπορεί να δημιουργηθεί και εναλλακτικές προσωπικότητες μπορούν να προγραμματιστούν χρησιμοποιώντας τέτοια εργαλεία όπως η μουσική, οι ταινίες, ειδικά οι παραγωγές του Disney [6] [7] και παραμύθια. Αυτά τα οπτικά και ηχητικά βοηθήματα ενισχύουν την διαδικασία προγραμματισμού χρησιμοποιώντας εικόνες, σύμβολα, έννοιες και παραδοχές. Τα δημιουργημένα alters μπορούν να προσπελαστούν χρησιμοποιώντας λέξεις ενεργοποίησης ή σύμβολα που έχει προγραμματιστεί στον ψυχισμό του ατόμου από τον χειριστή.

Μερικές από τις πλέον κοινές εσωτερικές εικόνες που βλέπουν οι σκλάβοι του νοητικού ελέγχου, το Καβαλιστικό Δέντρο της ζωής, βρόχους απείρου, αρχαία σύμβολα και γράμματα, ιστούς αράχνης, καθρέπτες, σπάσιμο γυαλιών, μάσκες, λαβυρίνθους, δαίμονες, πεταλούδες, κλεψύδρες, ρολόγια και ρομπότ. Αυτά τα σύμβολα τοποθετούνται πολύ συχνά στις δημοφιλείς ταινίες και τα βίντεο για δύο λόγους: για να αποευαισθητοποιήσουν την πλειοψηφία του πληθυσμού, χρησιμοποιώντας υποσυνείδητα μηνύματα και νευρο-γλωσσικού προγραμματισμού για να κατασκευάσουν σκοπίμως συγκεκριμένες ωθήσεις και τα κλειδιά για τον προγραμματισμό βάσης των εξαιρετικά ευαίσθητων παιδιών MONARCH.

Μερικές από τις ταινίες που χρησιμοποιούνται στον προγραμματισμό του Monarch, περιλαμβάνουν Τον Μάγο του Οζ, [6] Η Αλίκη στην Χώρα των Θαυμάτων, Πινόκιο [7] και η Ωραία Κοιμώμενη.

Η ταινία Ο Μάγος του Οζ [6] χρησιμοποιείται από τους χειριστές του Monarch για να προγραμματίσουν τους σκλάβους. Τα σύμβολα και οι έννοιες της ταινίας γίνονται σκανδαλισμοί στο μυαλό του σκλάβου και επιτρέπουν εύκολη πρόσβαση στο μυαλό του σκλάβου από τον χειριστή. Στην λαϊκή κουλτούρα, καλυμμένες αναφορές στον προγραμματισμό Monarch συχνά χρησιμοποιούν αναλογίες από τον Μάγο του Οζ και την Αλίκη στην Χώρα των Θαυμάτων.

Σε οποιαδήποτε περίπτωση, δίνεται στον σκλάβο μια συγκεκριμένη ερμηνεία της ιστορίας της ταινίας για να την ενίσχυση του προγραμματισμού. Για παράδειγμα, ένας σκλάβος που παρακολουθεί τον Μάγο του Οζ διδάσκεται ότι «κάπου στο ουράνιο τόξο» βρίσκεται το «ευτυχισμένο μέρος» όπου οι αποσυνδεδεμένοι τραυματισμένοι σκλάβοι, πρέπει να πάνε για να γλυτώσουν τον αφόρητο πόνο που υφίστανται.

Χρησιμοποιώντας την ταινία, οι προγραμματιστές ενθαρρύνουν τους σκλάβους να «πάνε πέρα από το ουράνιο τόξο» και να αποσυνδεθούν, διαχωρίζοντας αποτελεσματικά τα μυαλά τους από το σώμα τους. Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, θα βρει ότι είναι πιο εύκολο να υπνωτίσει παιδιά, εάν ξέρει πώς να το κάνει.

Μια μέθοδος που είναι αποτελεσματική είναι να πεί στα μικρά παιδιά, «Φανταστείτε ότι παρακολουθείτε το αγαπημένο σας τηλεοπτικό σόου.» Αυτός είναι ο τρόπος που οι ταινίες του Disney και τα άλλα σόου είναι τόσο σημαντικά για τους προγραμματιστές. Είναι το τέλειο υπνωτιστικό εργαλείο για να αποσυνδέσουν το μυαλό του παιδιού προς την σωστή κατεύθυνση για αυτούς. [8]

Οι προγραμματιστές χρησιμοποιούσαν ταινίες σχεδόν από την πρώτη μέρα για να βοηθήσουν τα παιδιά να μάθουν τα υπνωτιστικά σενάρια. Εάν ο υπνωτιστής επιτρέψει στο παιδί να δημιουργήσει τις δικές του εικόνες, οι υπνωτιστικές υποβολές θα είναι ισχυρότερες. Αντί να πει στο παιδί το χρώμα ενός σκύλου, ο προγραμματιστής μπορεί να ρωτήσει το παιδί. Εδώ είναι που τα βιβλία και τα φιλμ που τους δείχνουν μπορούν να βοηθήσουν να οδηγήσει το παιδί προς την κατεύθυνση που επιθυμεί.

Εάν ο υπνωτιστής μιλάει σε ένα παιδί, πρέπει να προσέξει πολύ να μην αλλάξει τον τόνο της φωνής του και να έχει ομαλές μεταβάσεις. Τα περισσότερα από τα φιλμ του Disney χρησιμοποιούνται για προγραμματιστικούς σκοπούς. Ορισμένα από τα φιλμ είναι ειδικά σχεδιασμένα για νοητικό έλεγχο.

Επίπεδα του Προγραμματισμού Monarch: Τα επίπεδα του προγραμματισμού Monarch προσδιορίζουν τις «λειτουργίες» του σκλάβου και ονομάζονται από τα κύματα του μυαλού που βγαίνουν από το Ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (EEG).

Κοίτα προσεκτικά στο βίντεο την Beyonce αλλά και τον «σύντροφο» της.



Τύποι εγκεφαλικών κυμάτων στο EEG: Θεωρείται σαν «γενικός» κανονικός προγραμματισμός, η ΑΛΦΑ είναι εντός της προσωπικότητας ελέγχου βάσης. Χαρακτηρίζονται από εξαιρετικά έντονη διατήρηση της μνήμης, μαζί με σημαντικά αυξημένη σωματική δύναμη και οπτική οξύτητα. Ο προγραμματισμό Άλφα, επιτυγχάνεται μέσω σκόπιμης υποδιαίρεσης της προσωπικότητας των θυμάτων, που στην ουσία, προκαλεί μια διαίρεση του εγκεφάλου σε αριστερό και δεξιό, επιτρέποντας μια προγραμματισμένη ένωση του Αριστερού και του Δεξιού μέσω της διέγερσης της νευρωνικής οδού.

Η ΒΗΤΑ αναφέρεται ως «σεξουαλικός» προγραμματισμός (σκλάβοι). Αυτός ο προγραμματισμός εξουδετερώνει όλες τις ηθικές πεποιθήσεις που έχουν μάθει και διεγείρει το πρωτόγονο ένστικτο, στερούμενοι αναστολών. Τα «γατάκια» alters, οι «κόκκινες γυναίκες» οι πορνοστάρ, προήλθαν από αυτό το επίπεδο. Γνωστός ως προγραμματισμός της Γατούλας, είναι ο πιο εμφανής προγραμματισμός καθόσον ορισμένες γυναίκες διασημότητες, μοντέλα, ηθοποιοί και τραγουδιστές έχουν υποβληθεί σε αυτό το είδος του προγραμματισμού. Στην λαϊκή κουλτούρα, το ντύσιμο με ρούχα με εκτυπώσεις αιλουροειδών, συχνά υποδεικνύουν «Γατίσιο» προγραμματισμό.

Η ΔΕΛΤΑ είναι γνωστή ως «δολοφονικός» προγραμματισμός και αναπτύχθηκε αρχικά για την κατάρτιση ειδικών παραγόντων ή ελίτ στρατιώτες (π.χ. Delta Force, First Earth Battalion, Mossad, κλπ.) σε κρυφές επιχειρήσεις. Η βέλτιστη παραγωγή αδρεναλίνης και ελεγχόμενης επιθετικότητας είναι προφανής. Τα υποκείμενα στερούνται του φόβου και είναι πολύ συστηματικά κατά την εκτέλεση της αποστολής τους. Οδηγίες αυτοκαταστροφής ή οδηγίες αυτοκτονίας είναι πολυεπίπεδες σε αυτό το επίπεδο.

Η ΘΗΤΑ θεωρείται ότι είναι «ψυχικός» προγραμματισμός. Οι γραμμές αίματος, αυτές που προέρχονται από τις πολλαπλών γενεών Σατανικές οικογένειες, προσδιορίστηκαν να εμφανίζουν μεγαλύτερη τάση για να έχουν τηλεπαθητικές ικανότητες, από ό,τι οι μη προερχόμενοι από τις Σατανικές γραμμές αίματος. Λόγω των προφανών περιορισμών, πάντως, διάφορες μορφές ηλεκτρονικών συστημάτων νοητικού ελέγχου, εξελίχθηκαν και εισήχθηκαν, ονομαστικά, βιο-ιατρικές ανθρώπινες τηλεμετρικές συσκευές (εμφυτεύσεις εγκεφάλου), κατευθυνόμενα λέιζερ που χρησιμοποιούν μικροκύματα /η ηλεκτρομαγνητισμό γενικότερα. Αναφέρεται ότι χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό, με προηγμένους υπολογιστές, σοφιστικές, και  δορυφορικά συστήματα παρακολούθησης.

Επίλογος: Είναι δύσκολο να παραμείνει κανείς αντικειμενικός, όταν περιγράφει την φρίκη που υποφέρουν οι σκλάβοι του Monarch. Η υπερβολική βία, η κατάχρηση, τα νοητικά βασανιστήρια και τα σαδιστικά παιχνίδια που επιβλήθηκαν στα θύματα από «διακεκριμένους επιστήμονες» και υψηλόβαθμους αξιωματικούς αποδεικνύουν την ύπαρξη μιας πραγματικής «σκοτεινής πλευράς» στις δυνάμεις της ΝΤΠ.

Παρ’ όλες τις αποκαλύψεις, τα ντοκουμέντα και τους πληροφοριοδότες, μια μεγάλη πλειοψηφία του πληθυσμού αγνοεί, απορρίπτει ή αποφεύγει το ζήτημα συνολικά. Πάνω από ΔΥΟ ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ Αμερικανοί έχουν προγραμματιστεί με τραυματικό νοητικό έλεγχο από το 1947 και η CIA δημόσια παραδέχτηκε τα προγράμματα της νοητικού ελέγχου το 1970.

Ταινίες όπως ο Μαντζουριανός υποψήφιος, έχουν αναφερθεί απ’ ευθείας στο αντικείμενο, ακόμα και δείχνοντας πραγματικές τεχνικές, όπως το ηλεκτροσόκ, την χρήση λέξεων σκανδαλισμού και την χρήση εμφυτευμάτων μικροτσίπ. Αρκετές δημόσιες φιγούρες που βλέπουμε στην τηλεόραση [δες επάνω το βιντεο] και στις οθόνες του κινηματογράφου είναι νοητικοί σκλάβοι. Διάσημοι άνθρωποι όπως οι Candy Jones, Celia Imrie και ο Sirhan Sirhan έχουν καταγραφεί και αποκαλύπτονται οι εμπειρίες τους έλεγχου του νου … και όμως το ευρύ κοινό ισχυρίζεται ότι «δεν μπορεί να υπάρχει».

Η έρευνα και τα κεφάλαια που έχουν επενδυθεί στο πρόγραμμα Monarch πάντως δεν εφαρμόζονται μόνον στους νοητικούς σκλάβους. Πολλές από τις προγραμματιστικές τεχνικές σε αυτά τα πειράματα εφαρμόζονται μαζικά μέσω των ΜΜΕ. Τα καθημερινά νέα, οι ταινίες, τα μουσικά βίντεο, οι διαφημίσεις και τα τηλεοπτικά σόου σχεδιάστηκαν χρησιμοποιώντας τα πιο προηγμένα στοιχεία για την ανθρώπινη συμπεριφορά που έχουν καταρτιστεί ποτέ. Πολλά προέρχονται από τον προγραμματισμό Monarch.

Ετσι ελέγχουν το κοπάδι...

Η πολιτική αρχαία ελλάδα

Πολίτες «ενεργοί» και πολίτες «παθητικοί» στην Αρχαία Ελλάδα

1. Η ΣΤΕΡΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

Η στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων, δηλαδή του δικαιώματος συμμετοχής στην πολιτική ζωή και στη λήψη των αποφάσεων, μπορούσε να είναι αποτέλεσμα είτε δικαστικής απόφασης είτε μιας στάσης.

1.1 Η ατιμία: Ο όρος ατιμία φαίνεται ότι κάλυπτε δύο είδη αποκλεισμού από τη συμμετοχή στην πολιτική ζωή. Σύμφωνα με την παλαιότερη χρήση του. ο όρος υποδήλωνε ότι ο πολίτης που υποβλήθηκε στην ποινή αυτή αποτελούσε πλέον ένα είδος παρανόμου τον οποίο μπορούσαν και να θανατώσουν, χωρίς επακόλουθη τιμωρία και να κατασχέσουν τη περιουσία του. Πολύ γρήγορα όμως, ήδη από το τέλος του 6ου  αιώνα, και τουλάχιστον στην Αθήνα, η ατιμία απόκτησε λιγότερο ριζοσπαστική σημασία: η επιβολή της ατιμίας σε έναν πολίτη σήμαινε την αφαίρεση των πολιτικών του δικαιωμάτων και τον αποκλεισμό από τα ιερά της πόλης.

Ο άτιμος δεν είχε πλέον το δικαίωμα συμμετοχής στην εκκλησία του δήμου, στα δικαστήρια και δεν μπορούσε να θέσει υποψηφιότητα για καμία αρχή. Δεν έπαυε όμως να ανήκει στο πολιτικό σώμα, συνεπώς η ένωσή του με μία Αθηναία ήταν νόμιμη, όπως και η Ιδιοκτησία των αγαθών που του ανήκαν. Τίθενται δύο προβλήματα αναφορικά με την ατιμία: πρώτον, ήταν κληρονομική, και δεύτερον, ποια ήταν τα σφάλματα που μπορούσαν να επισύρουν την επιβολή της;

Ως προς το πρώτο σημείο, φαίνεται ότι η ατιμία αποτελούσε ισόβια καταδίκη, δεν αφορούσε όμως παρά μόνο στον ένοχο, και όχι στους απογόνους του. Σε μία μόνο περίπτωση, όμως, η ατιμία μπορούσε να είναι κληρονομική, αν επρόκειτο για κάποιον που χρωστούσε στο δημόσιο, κάποιον πολίτη που δεν είχε εξοφλήσει κάποιο πρόστιμο που του είχε επιβληθεί από δικαστήριο ή που δεν είχε, ως γεωργός υπεύθυνος για έναν φόρο, αποδώσει τα ποσά που είχε συγκεντρώσει.

Στην περίπτωση αυτή, αν πέθαινε πριν εξοφλήσει το χρέος του, η ατιμία βάραινε τους κληρονόμους του, αλλά έπαυε βεβαίως όταν οι τελευταίοι πλήρωναν το χρέος. Εκτός από αυτές τις περιπτώσεις χρέωσης, τα άλλα σφάλματα που μπορούσαν να επιφέρουν την επιβολή ατιμίας ήταν διαφόρων ειδών άλλα αφορούσαν σε ιδιωτικές βλάβες, κακή μεταχείριση, σεξουαλική βία. διάλυση πατρικής κληρονομιάς κ.λπ.) και άλλα αφορούσαν σε δημόσιες βλάβες (διαφθορά δικαστών, ψευδομαρτυρία, επανειλημμένες καταδίκες για την υποβολή παράνομων προτάσεων.

Φαίνεται επίσης πως υπήρχαν και μορφές μερικής ατιμίας. Το παράδειγμα που αναφέρεται πάντα για την περίπτωση αυτή είναι των πολιτών εκείνων που είχαν υπηρετήσει στο στράτευμα που είχε μείνει στην Αθήνα κατά τη στάση των ολιγαρχικών του 411 και καταδικάστηκαν να μην παίρνουν πια τον λόγο στις συνελεύσεις της εκκλησίας του δήμου, διατηρώντας όμως το δικαίωμα να παραβρίσκονται στις συνελεύσεις.

Άλλες περιπτώσεις μερικής ατιμίας αναφέρονται από τον ρήτορα Ανδοκίδη, όπως. για παράδειγμα, η απαγόρευση να εγείρουν αγωγή στα δικαστήρια ή να διασχίζουν την αγορά. Υπάρχουν όμως πολλά σκοτεινά σημεία σχετικά με τις διάφορες διαδικασίες που οδηγούσαν σε μια τέτοια στέρηση ορισμένων πολιτικών δικαιωμάτων.

1.2   Οι πολιτικές επαναστάσεις: Μέσα από την ιστορία της Αθήνας και πάλι θα μπορέσουμε να κατανοήσουμε πώς μπορούσαν οι πολίτες να στερηθούν τα πολιτικά τους δικαιώματα, παραμένοντας συγχρόνως μέλη της πολιτικής κοινότητας. Θα συγκροτήσουμε τρεις στιγμές της ιστορίας αυτής, τη στάση των ολιγαρχικών το 411, τη διακυβέρνηση των Τριάκοντα και το πολίτευμα που υιοθετήθηκε το 322 υπό την πίεση του Μακεδόνα στρατηγού Αντίπατρου.

1.2.1 Η στάση του 411: Μετά τη βαριά ήττα που υπέστη η Αθήνα στη Σικελία το 411, οι εχθροί της δημοκρατίας, εκμεταλλευόμενοι την αναταραχή που επικρατούσε στην πόλη, κατέλαβαν την εξουσία στην Αθήνα και εγκαθίδρυσαν νέους νόμους, σύμφωνα με τους οποίους μόνο πέντε χιλιάδες πολίτες από τους τριάντα πέντε χιλιάδες που υπήρχαν στην πόλη θα μπορούσαν να ασκούν τα πολιτικά τους δικαιώματα. Είδαμε ήδη πώς απέτυχε το εγχείρημα, από την αντίδραση του ναυτικού και του στρατεύματος, που καθαίρεσαν τους στρατηγούς τους και αρνήθηκαν να αποδεχτούν τα γεγονότα που είχαν διαδραματιστεί στην Αθήνα.

Χωρίς την υποστήριξη του στόλου και μέρους του στρατεύματος, οι ολιγαρχικοί δεν μπόρεσαν να διατηρηθούν στην εξουσία και η δημοκρατία υποκαταστάθηκε. Γνωρίζουμε, όμως, από τον λόγο ενός ρήτορα της εποχής ότι ήδη είχαν αρχίσει να συντάσσουν τον κατάλογο εκείνων που θα διατηρούσαν πλήρη πολίτικα δικαιώματα. Οι υπόλοιποι δεν θα έχαναν βέβαια την ιδιότητα του Αθηναίου, θα μετατρέπονταν όμως σε «παθητικούς» πολίτες.

1.2.2 Η διακυβέρνηση των Τριάκοντα: Το 405, η Αθήνα υπέστη μια σοβαρή ναυτική ήττα στους Αιγός ποταμούς από τον στόλο των Λακεδαιμονίων. Η ήττα αυτή σήμανε το τέλος του πολέμου που για ένα τέταρτο του αιώνα είχε φέρει αντιμέτωπες τις δύο μεγάλες πόλεις καιτους συμμάχους τους. Ενώ ο ναύαρχος Λύσανδρος είχε αποκλείσει το λιμάνι του Πειραιά, οι ολιγαρχικοί κατέλαβαν για μια ακόμη φορά την εξουσία, αναθέτοντας σε τριάντα πολίτες την εγκαθίδρυση νέου πολιτεύματος.

Αυτό όμως δεν έγινε ποτέ, καθώς, αφού για μερικούς μήνες οι Τριάκοντα σκόρπισαν στην πόλη τον τρόμο, οι εσωτερικές τους διαμάχες διευκόλυναν την επάνοδο της δημοκρατίας λίγο αργότερα. Το σχέδιο προέβλεπε ότι η άσκηση των πολιτικών δικαιωμάτων θα περιοριζόταν μόνο σε τρεις χιλιάδες πολίτες, ενώ οι άλλοι θα αποκλείονταν από την πολιτεία.

Ο ρήτορας Λυσίας, που είχε βοηθήσει στην επάνοδο των δημοκρατικών στην Αθήνα, περιγράφει ως απόλυτο τον αποκλεισμό αυτό, φτάνοντας στο σημείο να πει ότι όσοι δεν ανήκαν σ’ αυτούς τους Τρεις Χιλιάδες θα «στερούνταν την πατρίδα τους». Στην πραγματικότητα, οι πολυάριθμοι δημοκρατικοί που εγκατέλειψαν την πόλη το έκαναν αφ’ ενός μεν για να ξεφύγουν από τις απειλές που τους βάραιναν, αφ’ ετέρου δε για να βοηθήσουν στην αποκατάσταση της δημοκρατίας.

Μετά την αποκατάσταση αυτή, έγινε μία ακόμη απόπειρα περιορισμού του δικαιώματος συμμετοχής στην πολιτική ζωή μόνο στους κατόχους ακίνητης περιουσίας. Το σχέδιο απορρίφθηκε, αν όμως είχε πετύχει το ένα πέμπτο περίπου των πολιτών θα είχε βρεθεί χωρίς πολιτικά δικαιώματα.

1.2.3    Η απόφαση του 322: Το 322, με την ανακοίνωση του θανάτου του Αλέξανδρου, οι Αθηναίοι, παρασύροντας μαζί τους και μερικά άλλα ελληνικά Κράτη, κήρυξαν τον πόλεμο εναντίον του Μακεδόνα στρατηγού Αντίπατρου, στον οποίο ο Αλέξανδρος είχε εμπιστευτεί το βασίλειό του πριν ξεκινήσει την εκστρατεία στην Ασία. Οι Έλληνες ηττήθηκαν και το 322 οι Αθηναίοι αναγκάστηκαν να δεχτούν την παρουσία μακεδονικής φρουράς στον Πειραιά και την εγκατάσταση τιμοκρατικού καθεστώτος: για να συμμετέχει κάποιος στην πολιτική ζωή έπρεπε να έχει περιουσία αξίας τουλάχιστον δύο χιλιάδων δραχμών.

Συνεπώς περισσότεροι από τους μισούς Αθηναίους πρέπει να αποκλείστηκαν από την ιδιότητα του ενεργού πολίτη. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, συγγραφέα του τέλους του 1ου αιώνα μ.κ.ε. ένα μέρος αυτών μετανάστευσαν στη Θράκη. Κι αυτό γιατί, κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 4ου αιώνα, ο αποκλεισμός από την πολιτική ζωή σήμαινε για τα φτωχότερα στρώματα την απώλεια των υλικών προνομίων της πολιτικής ιδιότητας, δηλαδή τους διάφορους μισθούς, τη διανομή του θεωρικού, τις αμοιβές για όσους υπηρετούσαν στον στόλο.

Πιθανότατα η απώλεια των υλικών αυτών προνομίων, περισσότερο από τη στέρηση της συμμετοχής στις δημόσιες υποθέσεις, έγινε αισθητή με σκληρότερο τρόπο από την πλειοψηφία, καθώς, όπως θα διαπιστώσουμε, η πολιτική ζωή είχε περιέλθει σταδιακά στα χέρια μια μειοψηφίας «πολιτικών».

2. Η ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΖΩΗ

Πρόκειται για πρόβλημα που απασχόλησε την Αθήνα, τη μόνη πόλη για την οποία για μια ακόμη φορά διαθέτουμε επαρκείς πληροφορίες. Το πρόβλημα αυτό είναι ένα από αυτά που προκάλεσαν τις περισσότερες συζητήσεις και διαμάχες μεταξύ των ιστορικών της εποχής μας. Ας προσπαθήσουμε να αποκαλύψουμε τις διάφορες όψεις του.

2.1 Δημοκρατία και συμμετοχή: Είδαμε προηγουμένως τι σήμαινε η εγκαθίδρυση δημοκρατικού καθεστώτος στην Αθήνα: τη συμμετοχή στις συνελεύσεις, όπου λαμβάνονταν οι αποφάσεις που δέσμευαν το σύνολο της πολιτικής κοινότητας. Σε ποιο βαθμό ήταν πραγματική η συμμετοχή αυτή; Γνωρίζουμε ότι για ορισμένες ψηφοφορίες, όπως, για παράδειγμα, τον 5ο αιώνα για να ξεκινήσει η διαδικασία του εξοστρακισμού, καθώς και για να παραχωρηθούν πολιτικά δικαιώματα, χρειαζόταν απαρτία έξι χιλιάδων ψηφοφόρων.

Δεν έχουμε καμία σαφή ένδειξη σχετικά με τον αριθμό των πολιτών της κλασικής Αθήνας. Η μόνη γνωστή απογραφή από τα τέλη του 6ου αιώνα αναφέρει 21.000 πολίτες. Πιστεύουμε όμως γενικά ότι, την παραμονή του Πελοποννησιακού πολέμου, ο αριθμός των Αθηναίων ήταν μεταξύ 35 και 40.000, και στην αρχή του 4ου αιώνα παραδίδεται ο αριθμός 30.000 και από τον φιλόσοφο Πλάτωνα και από τον ποιητή Αριστοφάνη. Δηλαδή συνήθως λιγότερο από το ένα έκτο των πολιτών συμμετείχε πραγματικά στις συνεδριάσεις της εκκλησίας του δήμου.

Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι τα υπόλοιπα πέντε έκτα αδιαφορούσαν για τις υποθέσεις της πόλης. Κατ’ αρχήν, επειδή η σύνθεση της εκκλησίας του δήμου διέφερε ανάλογα με τις συνθήκες, την εποχή του έτους, τα θέματα της ημερήσιας διάταξης. Μπορούμε λοιπόν να υποθέσουμε ότι ήταν ευκολότερο για τους κατοίκους του άστεως. παρά για τους κατοίκους της υπαίθρου, να μεταβαίνουν στην Πνύκα. Οι νοσταλγοί των παλαιότερων εποχών αρέσκονταν να αναφέρουν αυτό που ένας σύγχρονος ιστορικός ονόμασε «δημοκρατία των γεωργών», όταν πολίτες ήταν μόνο οι ιδιοκτήτες ακίνητης περιουσίας και απεχθάνονταν την ιδέα να μεταβαίνουν στην πόλη για κάθε λόγο.

Ο ποιητής Αριστοφάνης, ένας από τους νοσταλγούς αυτούς, κατήγγειλε τις βλαβερές συνέπειες του θεσμού του εκκλησιαστικού μισθόν, που προσήλκυε στην εκκλησία του δήμου κάθε είδους εξαθλιωμένους πολίτες με μόνη επιδίωξη την είσπραξη των τριών οβολών που τους επέτρεπε να ζήσουν χωρίς να κάνουν τίποτε. Πρέπει, ωστόσο, να υπενθυμίσουμε ότι η εκκλησία του δήμου συνερχόταν κανονικά σαράντα φορές τον χρόνο και ότι, ακόμη και αν υπήρχαν κάποιες επιπλέον έκτακτες συνελεύσεις, δεν έφταναν για να ζήσει ένα άτομο χωρίς πόρους – ακόμα κι αν δεν είχε χάσει καμία συνέλευση.

Πρέπει λοιπόν να αντιμετωπίσουμε με σύνεση την κριτική που ασκούν οι αντίπαλοι της δημοκρατίας, κατηγορώντας την εκκλησία του δήμου ως άναρχη και συγχρόνως παντοδύναμη, που κυριαρχείται από μια μάζα φτωχών πολιτών και αποτελεί παίγνιο στα χέρια των δημαγωγών. Οι πολυάριθμες αποφάσεις που προέρχονται από τις συνελεύσεις αυτές και που έφτασαν ώς εμάς, μαρτυρούν την καλή λειτουργία του συστήματος, και ότι η συμμετοχή του δήμου, του λαού, στη λήψη των αποφάσεων αποτελούσε πραγματικότητα.

Η αποτυχία των δύο ολιγαρχικών στάσεων, προς τα τέλη του 5ου αιώνα, αποτελεί απόδειξη της προσκόλλησης των περισσότερων πολιτών στο πολιτικό καθεστώς του οποίου γνώριζαν ότι αποτελούσαν την κινητήρια δύναμη. Μετά από αυτά, δεν μπορούμε να αρνηθούμε ότι ο βαθμός συμμετοχής στην πολιτική ζωή δεν ήταν ο ίδιος για όλους.

Πράγμα που μας οδηγεί να θέσουμε το ζήτημα της ύπαρξης μιας «πολιτικής τάξης».

2.2 Η πολιτική τάξη: Σύμφωνα με τον φιλόσοφο Αριστοτέλη, σε πολλές πόλεις η διαχείριση των υποθέσεων βρισκόταν στα χέρια της μειοψηφίας εκείνων που, λόγω περιουσίας και ελεύθερου χρόνου, είχαν τη δυνατότητα να επιδιώκουν τις ανώτατες αρχές. Στην περίπτωση της δημοκρατικής Αθήνας, όπου η αμοιβή για τις δημόσιες λειτουργίες επέτρεπε σε όλους να έχουν πρόσβαση σ’ αυτές, τα πράγματα ήταν κάπως διαφορετικά, αλλά η ύπαρξη μιας πολιτικής τάξης δεν έπαυε να αποτελεί και εκεί πραγματικότητα.

2.2.1:  Οι τάξεις κατά τον Σόλωνα:  Πρέπει εδώ να επανέλθουμε στο ζήτημα που ήδη τέθηκε, των «σολώνειων τάξεων». Σύμφωνα με τον συγγραφέα της Αθηναίων Πολιτείας, η κατανομή των πολιτών σε τέσσερις τάξεις ανάλογα με το εισόδημά τους είχε στόχο κατ’ αρχήν να ρυθμίσει την πρόσβαση στις αρχές. Έτσι, για παράδειγμα, μόνο οι πολίτες των δύο πρώτων τάξεων μπορούσαν να γίνουν άρχοντες και μόνο κατά τον 5ο αιώνα έγινε δυνατή η πρόσβαση και για τους πολίτες της τρίτης τάξης, τους ζευγίτες.

Όπως υποδείξαμε πιο πάνω, η κατάταξη του Σόλωνα κάλυπτε περισσότερο στρατιωτικά και φορολογικά ζητήματα, παρά την ανάγκη περιορισμού της πρόσβασης στις αρχές για τους πιο πλούσιους. Είναι πραγματικά δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι ένας μικρός γεωργός, ακόμα και αν ανήκε στην τάξη των ζευγιτών, θα μπορούσε χωρίς συνέπειες να εγκαταλείψει τη γη και τα χωράφια του κατά τη διάρκεια ενός ολόκληρου έτους.

2.2.2  Η προέλευση των πολιτικών ανδρών: Πράγματι, οι πολιτικοί άνδρες των πρώτων δεκαετιών του 5ου αιώνα, τα ονόματα των οποίων έχουν φτάσει ώς εμάς, ανήκαν όλοι στις παλαιές αριστοκρατικές οικογένειες της Αθήνας. Αυ­τό ίσχυε και στην περίπτωση του Κλεισθένη, στο τέλος του προηγούμενου αιώνα.

Το ίδιο και για τον Μιλτιάδη και τον γιο του Κίμωνα, για τον Αριστείδη και τον Θεμιστοκλή, και βέβαια για τον ίδιο τον Περικλή. Οι κατάλογοι των αρχόντων που διαθέτουμε δεν μας επιτρέπουν πάντα να αποφανθούμε για την κοινωνική κατάσταση εκείνων που αναλάμβαναν τη λειτουργία αυτή κατά τον 5ο αιώνα, δεν θα μπορούσαμε όμως να αμφισβητήσουμε το γεγονός ότι ανήκαν σε εύπορες τάξεις.

Η καθιέρωση της μισθοφόρους μπορεί να επέτρεψε στους φτωχότερους πολίτες να συμμετέχουν στα δικαστήρια της Ηλιαίας, δηλαδή να υπηρετούν την πόλη για ένα ολόκληρο έτος ως βουλευτές, δεν επέφερε όμως σημαντικές μεταβολές στην ήδη υπάρχουσα κατάσταση. Παρόμοια, μπορεί να είχαν όλοι το δικαίωμα να μιλήσουν στις συνελεύσεις της εκκλησίας του δήμου, αναμφίβολα όμως. εκ των πραγμάτων, εκείνοι που μιλούσαν ήταν αυτοί που, χάρη στην εκπαίδευσή τους, χειρίζονταν με ευχέρεια τον λόγο και μπορούσαν να επιβληθούν σε μια συγκέντρωση πολλών ατόμων.

Ας προσθέσουμε, επιπλέον, ότι οι ανώτεροι άρχοντες, οι στρατηγοί ή οι θησαυροφύλακες, εκλέγονταν και ότι κατά την εκλογή το βάρος έπεφτε στις τοπικές επιρροές. Γι’ αυτό τον λόγο εξάλλου, η κλήρωση θεωρείτο πιο δημοκρατικός τρόπος εκλογής. Αλλά και η κλήρωση αυτή γινόταν από καταλόγους που συγκροτούσαν οι δήμοι και οι φυλές και εκεί επίσης μπορούσε να παίξει ρόλο το προσωπικό γόητρο, η καταγωγή ή η περιουσία.

Βέβαια, στην Αθήνα περισσότερο από οπουδήποτε αλλού, η πρόσβαση στις αρχές ήταν σχετικά ανοιχτή. Όμως. πέρα από τις ίδιες τις αρχές, η διαχείριση των δημοσίων υποθέσεων παρέμενε στα χέρια μιας μειοψηφίας μορφωμένων ανδρών ευγενικής καταγωγής και κατά κανόνα με αρκετή περιουσία, έτσι ώστε αυτοί να έχουν τη δυνατότητα να προβάλλουν πράξεις γενναιοδωρίας προς όφελος ολόκληρης της πόλης.

2.2.3 Η εξέλιξη της πολιτικής τάξης: Είναι λοιπόν προφανής η ύπαρξη μιας πολιτικής τάξης. Αυτή όμως η τάξη εξελίχθηκε κατά τη διάρκεια των δύο αιώνων της ιστορίας της δημοκρατικής Αθήνας. Μέχρι τον Πελοποννησιακό πόλεμο, οι άνδρες που βρίσκονται στο προσκήνιο ανήκουν όλοι ή σχεδόν όλοι στις παλαιές εκείνες αθηναϊκές οικογένειες που κυριαρχούσαν στην πόλη ήδη από τον 6ο αιώνα. Από το 430 περίπου, βλέπουμε να εμφανίζονται στο προσκήνιο άνδρες λίγο διαφορετικής καταγωγής, που δεν έχουν πίσω τους ένδοξους προγόνους και που τα εισοδήματα τους προέρχονται από την εκμετάλλευση εργαστηρίων ή μεταλλωρυχείων.

Αυτή είναι η περίπτωση. για παράδειγμα, των περίφημων «δημαγωγών» του τέλους του αιώνα, τους οποίους χλευάζει ο Αριστοφάνης και τους κατηγορεί ότι δεν μπορούν να σταθούν στις συνελεύσεις, ο περίφημος Κλέων ιδιοκτήτης βυρσοδεψείου, ο Υπέρβολος ο αγγειοπλάστης, ο οργανοποιός Κλεοφών, ή ακόμα ο έμπορος προβάτων Λυσικλής. Όλοι αυτοί οι άνδρες ηταν πλούσιοι, αλλά οι σχέσεις τους με τον κόσμο του εμπορίου και της βιοτεχνίας τούς υποβίβαζε στα μάτια εκείνων που θεωρούσαν τις δραστηριότητες αυτές ανάξιες για έναν ελεύθερο άνθρωπο.

Μπορεί να αναρωτηθεί κανείς για τα αίτια της εξέλιξης αυτής της πολιτικής τάξης, εξέλιξης που επιβεβαιώνεται τον επόμενο αιώνα, όταν όλοι σχεδόν οι πολιτικοί άνδρες που γνωρίζουμε σήμερα προέρχονταν από αυτές τις τάξεις. Είναι βέβαιο ότι η εξέλιξη σχετίζεται με το γεγονός ότι η ανάπτυξη της πόλης κατά τον 5ο αιώνα μετέβαλε το χρήμα σε αξία που έχαιρε όλο και μεγαλύτερης εκτίμησης. Για να επανδρωθούν τα πλοία του στόλου, για να οργανωθούν οι μεγάλες γιορτές της πόλης, για να χρηματοδοτηθούν οι μακρινές αποστολές, τα χρήματα των πλουσίων γίνονταν όλο και πιο απαραίτητα και η προέλευσή τους έπαυε να έχει ιδιαίτερη σημασία.

Ένας ακόμη λόγος ήταν ότι ο πλούσιος τεχνίτης διέθετε ευ­κολότερα ρευστό χρήμα σε σχέση με τον μεγαλοϊδιοκτήτη γης, που συχνά αναγκαζόταν να υποθηκεύσει την περιουσία του για να αντιμετωπίσει τις δαπάνες που απαιτούνταν για την επιτυχία της πολιτικής καριέρας. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί όροι (πέτρινες στήλες όπου αναγραφόταν η υποθήκευση των κτημάτων) που βρίσκονται στην Αττική χρονολογούνται στον 4ο αιώνα, και ότι οι δικανικοί λόγοι αναφέρουν την περίπτωση πλούσιων ανδρών που αναγκάστηκαν να υποθηκεύσουν τις γαίες τους για να καλύψουν μια δαπανηρή λειτουργία.

Η εξέλιξη της πολιτικής τάξης δεν σημαίνει και εξέλιξη κοινωνική, όπως θα μπορούσε κάποιος να υποθέσει. Μάλιστα, ιδιοκτήτες γης και ιδιοκτήτες δούλων θεωρούνταν ομοίως εισοδηματίες. Ο πλούτος παρέμενε αν όχι το κριτήριο, τουλάχιστον το απαραίτητο μέσο για την πρόσβαση στην τάξη των πολιτικών.

2.3 II παθητικότητα του δήμου, μύθος ή πραγματικότητα; Από την ύπαρξη της πολιτικής αυτής τάξης θα μπορούσαμε, άραγε, να συμπεράνουμε ότι οι συζητήσεις εκ των οποίων προέρχονταν οι επιλογές που δέσμευαν το σύνολο της πόλης, ανάγονταν στην πραγματικότητα σε εσωτερικές διαμάχες της τάξης αυτής; Αυτό υποστήριξαν ορισμένοι από τους ιστορικούς της εποχής μας, στηριζόμενοι στις προσωπικές αντιπαλότητες που μαρτυρούν οι πηγές και στις συμμαχίες που μαντεύουμε ότι σχηματίζονταν γύρω από ορισμένους «ηγέτες».

Θα ήταν, ωστόσο, υπερβολικό να συμπεράνουμε ότι οι συγκρούσεις που δίχαζαν την πόλη ανάγονται σε απλές διαμάχες μεταξύ παρατάξεων και ομάδων, διαμάχες που η πλειοψηφία των πολιτών παρακολουθούσε παθητικά. Διότι, αν οι προσωπικές συγκρούσεις έφερναν αντιμέτωπα κάποια μέλη της πολιτικής τάξης – που στα κείμενα δηλώνονται μερικές φορές με τον όρο πολιτευόμενοι – οι επιλογές για τις οποίες καλούνταν να αποφανθούν οι πολίτες δεν έπαυαν να είναι πολιτικές επιλογές. Θα αναφέρουμε δύο μόνο παραδείγματα.

Την παραμονή της εκστρατείας στη Σικελία, ήλθαν αντιμέτωποι στην εκκλησία του δήμου ο Νικίας, ο οποίος ήταν αντίθετός με το εγχείρημα και το θεωρούσε επικίνδυνη περιπέτεια, και ο Αλκιβιάδης, ο οποίος ήταν αντίθετα υποστηρικτής της επιχείρησης και έλπιζε να του φέρει μεγάλη δόξα. Μπορούμε να παραδεχτούμε ότι υπήρχε προσωπική έχθρα μεταξύ των δύο ανδρών. που σχετιζόταν με τις διαφορές στην καταγωγή και την ηλικία τους.

Ο Αλκιβιάδης ανήκε σε αριστοκρατική οικογένεια και ήταν νέος. Το εισόδημα του Νικία προερχόταν από την εκμετάλλευση ορυχείων και ο ίδιος πλησίαζε την ηλικία των πενήντα χρόνων. Όμως, ο δήμος ακολούθησε τον Αλκιβιάδη επειδή, όπως παρατηρεί ο ιστορικός Θουκυδίδης, υπολόγιζε ότι η εκστρατεία θα του απέφερε υλικά οφέλη. Επρόκειτο. λοιπόν, για απόφαση που σχετιζόταν με τα συμφέροντα της πλειοψηφίας των πολιτών.

Το δεύτερο παράδειγμα είναι από την ιστορία του 4ου αιώνα. Πρόκειται για την έγκριση από την εκκλησία του δήμου της συνθήκης ειρήνης που σύναψε η Αθήνα με τον Φίλιππο της Μακεδονίας το έτος 346. Για ορισμένους, ένας από τους οποίους είναι και ο Δημοσθένης, η συνθήκη αυτή παραγνώριζε τα συμφέροντα της Αθήνας, που απειλούνταν από τη φιλόδοξη πολιτική του Μακεδόνα βασιλιά.

Για άλλους αντιθέτως. μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονταν και οι προσωπικοί εχθροί του Δημοσθένη. διαφύλασσε την ειρήνη που ήταν απαραίτητη για την εσωτερική ισορροπία της πόλης. Ο δήμος επέλεξε την ειρήνη και ο Δημοσθένης αναγκάστηκε να συναινέσει και να υπερασπιστεί την αρχή της ειρήνης.

Οι συγκρούσεις που έφερναν αντιμέτωπους τους πολιτικούς άνδρες. με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη μακροχρόνια διαμάχη μεταξύ του Δημοσθένη και του Αισχίνη, σχετικά με τη στάση που έπρεπε να υιοθετηθεί απέναντι στη μακεδονική απειλή, δεν υποδηλώνουν απαραίτητα την παθητικότητα των πολιτών έναντι των αποφάσεων που όφειλαν να λάβουν, εφόσον τελικά οι δικές τους ψήφοι ήταν εκείνες που καθόριζαν τον προσανατολισμό που θα υιοθετούσε η πολιτική της πόλης. Μένει, ωστόσο, το ερώτημα κατά πόσο ήταν αλήθεια αυτό που μαρτυρούν ορισμένοι σύγχρονοι της εποχής εκείνης σχετικά με την ολοένα αυξανόμενη αδιαφορία των πολιτών για τις δημόσιες υποθέσεις.

Η εξαίρεση των φτωχών από την πολιτική ιδιότητα το 322

… ὁ δῆ­μος οὐκ ὤν ἀ­ξι­ό­μα­χος ἠ­ναγ­κά­σθη τήν ἐ­πι­τρο­πήν καί τήν ἐ­ξου­σί­α πᾶ­σαν Ἀν­τι­πά­τρῳ δοῦ­ναι πε­ρί τῆς πό­λε­ως. ὁ δέ φι­λαν­θρώ­πως αὐ­τοῖς προ­σε­νε­χθείς συ­νε­χώ­ρη­σεν ἔ­χειν τήν τέ πό­λιν καί τάς κτή­σεις καί τ’ ἄλ­λα πάν­τα· τήν δέ πο­λι­τεί­αν με­τέ­στη­σεν ἐκ τῆς δη­μο­κρα­τί­ας καί προ­σέ­τα­ξεν ἀ­πό τι­μή­σε­ως εἶ­ναι τό πο­λί­τευ­μα καί τούς μέν κε­κτη­μέ­νους πλεί­ω δραχ­μῶν δι­σχι­λί­ων κυ­ρί­ους εἶ­ναι τοῦ πο­λι­τεύ­μα­τος καί τῆς χει­ρο­το­νί­ας. τούς δέ κα­τω­τέ­ρω τῆς τι­μή­σε­ως ἅ­παν­τας ὡς τα­ρα­χώ­δεις ὄν­τας καί πο­λε­μι­κούς ἀ­πή­λα­σε τῆς πο­λι­τεί­ας καί τοῖς βου­λο­μέ­νοις χώ­ραν ἔ­δω­κεν εἰς κα­τοί­κη­σιν ἐν τῇ Θρά­κῃ. οὗ­τοι μέν οὖν ὄν­τες πλεί­ους τῶν [δισ]μυ­ρί­ων καί δι­σχι­λί­ων με­τε­στά­θη­σαν ἐκ τῆς πα­τρί­δος, οἱ δέ τήν ὡ­ρι­σμε­νην τί­μη­σιν ἔ­χον­τες πε­ρί ἐν­να­κι­σχι­λί­ους ἀ­πε­δεί­χθη­σαν κύ­ριοί τῆς τε πό­λε­ως καί χώ­ρας καί κα­τά τούς Σά­λω­νας νό­μους ἐ­πο­λι­τεύ­ον­το·

Απόδοση: [Ο λαός, επειδή δεν είχε τη δύναμη να συνεχίσει τον πόλεμο, αναγκάστηκε να αναθέσει στον Αντίπατρο όλη την κηδεμονία και την εξουσία της πόλης. Κι εκείνος συμπεριφέρθηκε με επιείκεια και τους επέτρεψε να διατηρήσουν την πόλη. τις κτήσεις και όλα τα άλλα. Όμως τροποποίησε το πολίτευμα, καταργώντας τη δημοκρατία, και όρισε πολίτευμα με βάση τον καθορισμό της αξίας των εισοδημάτων των πολιτών. Έτσι, όσοι πολίτες είχαν εισόδημα πάνω από δύο χιλιάδες δραχμές, όρισε να έχουν το δικαίωμα συμμετοχής στην πολιτική ζωή και στην εξουσία.

Ενώ όλους όσους είχαν μικρότερο εισόδημα, σαν να ήταν ταραχοποιοί και φιλοπόλεμοι, τους εξόρισε από την πόλη. Τέλος, έδωσε σ' όσους το επιθυμούσαν γη για να κατοικήσουν στη Θράκη. Αυτοί λοιπόν, που δεν ξεπερνούσαν τους δώδεκα χιλιάδες. εγκατέλειψαν την πατρίδα τους. ενώ όσοι είχαν το καθορισμένο εισόδημα, περίπου εννιά χιλιάδες πολίτες, ορίστηκαν κύριοι και τη πόλης και της χώρας και κυβερνούσαν σύμφωνα με τους νόμους του Σόλωνα.] Διόδωρου Σικελιώτη, Ιστορική Βιβλιοθήκη. XVIII. 18. 3-5

Η ψηφοφορία για την εκστρατεία στη Σικελία το 415

Καί ἔ­ρως ἐ­νέ­πε­σε τοῖς πᾶ­σιν ὁ­μοί­ως ἐκ­πλεῦ­σαι. Τοῖς μέν γάρ πρε­σβυ­τέ­ροις ὡς ἤ κα­τα­στρε­ψο­μέ­νοις ἐφ ἅ ἔ­πλε­αν ἤ οὐ­δέν ἄν σφα­λεῖ­σαν με­γά­λην δύ­να­μιν, τοῖς δ’ ἐν τῇ ἡ­λι­κί­ᾳ τῆς τέ ἀ­πού­σης πό­θῳ ὄ­ψε­ως καί θε­ω­ρί­ας, καί εὐ­έλ­πι­δες ὄν­τες σω­θή­σε­σθαι. ὁ δέ πο­λύς ὅ­μι­λος καί στρα­τι­ώ­της ἐν τέ τῷ πα­ρόν­τι ἀρ­γύ­ριον οἴ­σειν καί προ­σκτή­σε­σθαι δύ­να­μιν ὅ­θεν ἀί­διον μι­σθο­φο­ράν ὑ­πάρ­ξειν. ὥ­στε διά τήν ἄ­γαν τῶν πλε­ό­νων ἐ­πι­θυ­μί­αν, εἰ τῷ ἄ­ρα καί μή ἤ­ρε­σκε, δε­δι­ώς μή ἀν­τι­χει­ρο­το­νῶν κα­κό­νους δδξει­εν εἶ­ναι τή πό­λει ἡ­συ­χί­αν ἦ­γεν.

Απόδοση [Όλους τους κατέλαβε εξίσου η επιθυμία να αποπλεύσουν. Τους πιο ηλικιωμένους διότι πίστευαν η ότι θα υποτάξουν τα μέρη εναντίον των οποίων έπλεαν ή τουλάχιστον, ότι δεν θα καταστρεφόταν μια τόσο μεγάλη δύναμη. Εκείνους που βρίσκονταν σε ώριμη ηλικία, διότι αφ' ενός μεν επιθυμούσαν να δουν και να γνωρίσουν τη μακρινή αυτή χώρα. και αφ' ετέρου διότι είχαν την ελπίδα ότι θα σωθούν.

Τέλος, το μεγάλο πλήθος και τους στρατιώτες, διότι πίστευαν ότι υπό τις παρούσες περιστάσεις θα κέρδιζαν χρήματα και ότι μελλοντικά η πόλη θα αποκτούσε πρόσθετη ηγεμονία, που θα τους απέφερε ατελείωτη μισθοδοσία. Έτσι. λόγω της υπερβολικής επιθυμίας των περισσοτέρων, ακόμη και αν τυχόν κάποιος δεν επιθυμούσε την εκστρατεία, από φόβο μήπως φανεί εχθρικά διακείμενος προς την πόλη, δεν ψήφιζε κατά της εκστρατείας και σώπαινε.] Θουκυδίδου, Ιστοριών, ΣΤ. 24. 3-4

3. Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 4ο ΑΙΩΝΑ

Δεν χωρεί αμφιβολία ότι οι αναταραχές που προκάλεσε σε όλο τον ελληνικό κόσμο ο Πελοποννησιακός πόλεμος είχαν αντίκτυπο στη λειτουργία της πολιτικής ζωής στο εσωτερικό των πόλεων. Όπως ήταν αναμενόμενο, θα ασχοληθούμε και πάλι με το αθηναϊκό παράδειγμα, θα μπορέσουμε όμως να επεκτείνουμε ορισμένα από τα συμπεράσματά μας και σε άλλες πόλεις.

Διάβασε το πρώτο μέρος: Η πολιτική αρχαία ελλάδα [1]

3.1 Οι μεταμορφώσεις των στρατευμάτων των πόλεων:  Μία από τις πρώτες ενδείξεις της εξέλιξης αυτής κατά τον 4ο αιώνα είναι η σταδιακή εξαφάνιση των στρατών των πόλεων. Ήδη κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου, οι περισσότεροι από τους εμπόλεμους -περιλαμβανομένων και των Σπαρτιατών – αναγκάστηκαν να καλέσουν μισθοφορικούς στρατούς, επαγγελματίες στρατιώτες, ξένους για την πόλη.

Κατά τον 4ο αιώνα, το φαινόμενο γενικεύεται, καθώς συνδέεται με την ανάπτυξη νέων μορφών μάχης που σχετίζονται περισσότερο με τον ανταρτοπόλεμο παρά με την αντιπαράθεση των οπλιτών. Στα στρατεύματα των ελληνικών πόλεων, τα σώματα του πεζικού με ελαφρύ εξοπλισμό αποκτούν όλο και μεγαλύτερη σημασία: ο πολίτης – οπλίτης παραχωρεί τη θέση του στον μισθοφόρο πελταστή.

Η προσφυγή στους μισθοφόρους επιτρέπει εξάλλου στους στρατηγούς να ηγούνται πιο μακροχρόνιων εκστρατειών, χωρίς να χρειάζεται να ανησυχούν για την επιστροφή και την ενασχόληση με τις γεωργικές εργασίες. Ο πόλεμος παύει να είναι εποχιακός. Επιπλέον, ο στρατηγός που διοικεί έναν στρατό μισθοφόρων δεν φοβάται ότι θα τον κατακρίνουν οι στρατιώτες του: όσο μπορεί να τους πληρώνει τον υπακούουν. Ο στρατηγός γίνεται και ο ίδιος επαγγελματίας του πολέμου, και βλέπουμε Αθηναίους στρατηγούς ή Σπαρτιάτες βασιλείς να προσφέρουν τι; υπηρεσίες τους σε βάρβαρους βασιλίσκους ή Πέρσες σατράπες, για να μπορέσουν να πληρώσουν τους στρατιώτες τους.

Υπάρχουν, βέβαια, ακόμη τα σώματα των πολιτών-οπλιτών, αλλά συμμετέχουν όλο και λιγότερο στις μακρινές εκστρατείες. Γι’ αυτό ακριβώς παραπονείται ο Δημοσθένης στην Αθήνα: έχοντας επίγνωση των νέων συνθηκών πολέμου, επιθυμεί κι αυτός τη συμμετοχή ενός ελάχιστου αριθμού πολιτών στις αποστολές της Αθήνας με σκοπό τη διαφύλαξη των θέσεών της στο Αιγαίο, ενώ ο στρατηγός να είναι υπεύθυνος έναντι των πολιτών αυτών και να μην μπορεί πλέον να ενεργεί κατά βούληση.

Εξάλλου, η ολοένα και μεγαλύτερη χρησιμοποίηση μισθοφορικών στρατευμάτων επιβάρυνε υπερβολικά τον προϋπολογισμό της πόλης. Και σε περίπτωση που η πόλη δεν ήταν σε θέση να χρηματοδοτήσει τις μακρινές εκστρατείες, είτε διαλυόταν ατάκτως ο στρατός και κατέφευγε στην υπηρεσία όποιου μπορούσε να πληρώσει, είτε ο στρατηγό! αναγκαζόταν να επιδοθεί σε λεηλασίες και αρπαγές για να κρατήσει τους στρατιώτες του. γεγονός που επέφερε σοβαρές δυσχέρειες στην πόλη. Η σταδιακή εξαφάνιση του πολίτη – οπλίτη είχε λοιπόν σοβαρές επιπτώσεις.

Χωρίς αμφιβολία αυτή ήταν η αιτία που η Αθήνα προσπάθησε, κατά το δεύτερο μισό του αιώνα – και ίσως μόνο μετά την ήττα της Χαιρώνειας, υπό την επιρροή του Λυκούργου – να μετατρέψει την Εφηβεία σε πραγματική «στρατιωτική θητεία», κατά την οποία όλοι οι νεαροί Αθηναίοι, χωρίς διάκριση, εκπαιδεύονταν όχι μόνο στην οπλιτική τακτική, αλλά και σε πιο κινητικές μορφές μάχης του ελαφρού πεζικού. Στη Σπάρτη, μόνο κατά τον 3ο αιώνα οι μεταρρυθμιστές βασιλείς θα επιχειρήσουν την ανασυγκρότηση του στρατού της πόλης, που είχε στο μεταξύ γίνει σκιώδης, μέσω της αναδιανομής των γαιών.

3.2 Ο «επαγγελματικός» χαρακτήρας της πολιτικής ζωής: Μία από τις συνέπειες τού ολοένα και πιο επαγγελματικού χαρακτήρα των στρατευμάτων των πόλεων ήταν η αναγκαιότητα διάθεσης χρηματικών πόρων για την πληρωμή των στράτευμά των αυτών. Στην περίπτωση της Αθήνας, η αναγκαιότητα αυτή επιδεινώθηκε από τις συνέπειες της ήττας που υπέστη η πόλη με το τέλος του Πελοποννησιακού πολέμου, η απώλεια της ηγεμονίας και του φόρου υποτέλειας που κατέβαλλαν οι σύμμαχοι, η επιβράδυνση της εκμετάλλευσης των αργυρωρυχείων του Λαυρίου και ίσως επίσης -τουλάχιστον κατά τη διάρκεια του πρώτου μισού του αιώνα- ίων συναλλαγών, επίκεντρο των οποίων ήταν ο Πειραιάς, δημιουργούν πραγματικό οικονομικό πρόβλημα για την πόλη.

Το πρόβλημα αυτό δεν θα επιλυθεί με την ανασύσταση, το 378/7, μιας νέας ναυτικής ομοσπονδίας γύρω από την Αθήνα, εφόσον με την καταστατική πράξη της ομοσπονδίας αυτής οι Αθηναίοι δεσμεύονταν να μην εισπράττουν φόρο υποτέλειας από τους συμμάχους τους.

Γι’ αυτό και καθ’ όλη τη διάρκεια του αιώνα γίνονται διάφορες απόπειρες με σκοπό την οργάνωση της είσπραξης της πολεμικής φορολογίας, της εισφοράς, που ήταν έκτακτος φόρος αλλά έτεινε να μεταβληθεί σε μόνιμο, καθώς και τη ρύθμιση της πιο σημαντικής για την πόλη λειτουργίας, της τριηραρχίας. Με τις διάφορες αυτές απόπειρες συνδέονται τα ονόματα ορισμένων ανδρών, όπως του Καλλίστρατου και του Εύβουλου, αργότερα του Λυκούργου, οι οποίοι εμφανίζονται ως ειδικοί σε οικονομικά ζητήματα, και οι δύο τελευταίοι τουλάχιστον αναλαμβάνουν με την ιδιότητα αυτή μια πολύ πιο μακροχρόνια αρχή σε σχέση με τις συνήθεις ετήσιες αρχές ο Εύβουλος την αρχή του «υπεύθυνου για το θεωρικό», ο Λυκούργος «την αρχή της διοίκησης».

Καθώς ο πόλεμος μεταβαλλόταν σε επάγγελμα, η διοίκηση της πόλης έτεινε κι αυτή να μεταβληθεί από μια ορισμένη μορφή αυτοδιοίκησης σε μια πιο εξειδικευμένη διοίκηση, που απαιτούσε συγκεκριμένες αρμοδιότητες. Καταλαβαίνουμε λοιπόν ότι η επιλογή οικονομικής πολιτικής μπορούσε να αφορά περισσότερο σ’ αυτούς τους «ειδικούς» παρά στη μάζα των πολιτών, γεγονός που μπορούσε να έχει ως συνέπεια μια ακόμη μεγαλύτερη αδιαφορία εκ μέρους των πολιτών για συζητήσεις των οποίων τις λεπτομέρειες αγνοούσαν.

Αυτό ήθελαν άραγε να πουν οι ρήτορες, όπως ο Δημοσθένης ή ο Υπερείδης, όταν κατηγορούσαν τους απλούς πολίτες, τους ιδιώτες, ότι ασχολούνταν περισσότερο με τις ιδιωτικές τους υποθέσεις, με τα ίδια. παρά με τις υποθέσεις της πόλης; Δεν θα πρέ­πει, βέβαια, να λαμβάνουμε κατά γράμμα τα επιχειρήματα που σκοπό είχαν να ξυπνήσουν το ενδιαφέρον των ακροατών εκείνων που αρκούνταν στο να ακούν χωρίς να παρεμβαίνουν. Αλλά δεν μπορούμε και να τα αγνοήσουμε.


3.3 Νέα επίκεντρα ενδιαφέροντος: Εξάλλου, η βελτιωμένη τεχνική των συζητήσεων δεν αρκεί ίσως από μόνη της για να ερμηνεύσει την αδιαφορία αυτή. Το δεύτερο μισό του 4ου αιώνα χαρακτηρίζεται στην Αθήνα από την ανάκαμψη των οικονομικών δραστηριοτήτων. Τα ορυχεία του Λαυρίου γνωρίζουν νέα εκμετάλλευση και ο Πειραιάς βρίσκεται εκ νέου στο επίκεντρο των εμπορικών δραστηριοτήτων, όπως μαρτυρούν ορισμένοι δικανικοί λόγοι, δραστηριότητες που ευνοούνται και από συγκεκριμένα μέτρα που «φορούν στους εμπόρους, ειδικά τους ξένους.

Μπορούμε να παραδεχτούμε ότι για τους εύπορους Αθηναίους είχαν μεγαλύτερη σημασία τα κέρδη που μπορούσε να τους αποφέρει ο δανεισμός χρημάτων σε εμπόρους με υψηλό επιτόκιο ή η ενοικίαση της εκμετάλλευσης των ορυχείων τους, παρά ο λεγόμενος μακεδονικός κίνδυνος, στον οποίο, σύμφωνα με τον Δημοσθένη, δεν πίστευαν καθόλου. Έτσι εξηγείται η επιθυμία τους να διατηρήσουν με κάθε τίμημα την ειρήνη, απαραίτητη για την ανάπτυξη των ιδιωτικών τους επιχειρήσεων και για την άσκηση λιγότερο βαριάς φορολογικής πίεσης.

Όμως οι «πλούσιοι» δεν ήταν οι μόνοι που προωθούσαν περισσότερο τα ιδιωτικά τους συμφέροντα από τα συμφέροντα της πόλης. Για την πλειοψηφία των φτωχών πολιτών, ο πόλεμος δεν σήμαινε πλέον την παροχή μισθών και την ελπίδα για λάφυρα αλλά τη στέρηση της διανομής του θεωρικού, το οποίο ο Δημοσθένης επιθυμούσε να κατατίθεται στο πολεμικό ταμείο.

Και για εκείνους, οι στείρες λογομαχίες στις οποίες επιδίδονταν οι ρήτορες, κατηγορώντας ο ένας τον άλλο ότι έχει πουληθεί στον Φίλιππο, φαίνονταν εντελώς μάταιες και επειδή ο μόνος λόγος που συνέχιζαν να πηγαίνουν στις συνελεύσεις ήταν για να μη χάσουν τον μισθό, είχαν μεταβληθεί σε παθητικούς ακροατές, γεγονός για το οποίο παραπονούνταν ορισμένοι πολιτικοί άνδρες όπως ο Δημοσθένης.

Όλα αυτά ισχύουν βέβαια για την περίπτωση της Αθήνας, τη μόνη πόλη για την οποία διαθέτουμε ακριβείς πληροφορίες και μαρτυρίες από τους συγχρόνους. Όμως, μέσα από τα λόγια ενός Δημοσθένη ή ενός Υπερείδη, μαντεύουμε ότι το ίδιο ίσχυε και αλλού και ότι αυτή η αδιαφορία των πολιτών για τις δημόσιες υποθέσεις διευκόλυνε τις πλεκτάνες ενός άνδρα όπως ήταν ο Φίλιππος της Μακεδονίας, ήταν αρκετό να πάρει με το μέρος του ορισμένους πολιτικούς για να κερδίσει όλη την πόλη.

Ίσως με τον τρόπο αυτό αμαυρώνουμε κάπως υπερβολικά την εικόνα. Δεν θα μπορούσαμε, ωστόσο, να αρνηθούμε ότι κατά το δεύτερο μισό του 4ου αιώνα η πολιτική ιδιότητα περνά κρίση. Βέβαια οι πολιτικοί θεσμοί συνεχίζουν να λειτουργούν, και ειδικά για το τέλος του 4ου και για τον 3ο αιώνα διαθέτουμε περισσότερες πληροφορίες και για άλλες πόλεις εκτός από την Αθήνα.

Αυτοί όμως οι πολιτικοί θεσμοί, σε έναν κόσμο όπου κυριαρχούν τα μεγάλα βασίλεια που προήλθαν από τις κατακτήσεις του Αλέξανδρου, χάνουν πλέον σ’ ένα βαθμό το περιεχόμενό τους και η πολιτική ιδιότητα τείνει να μετατραπεί σε μια κατάσταση που αποφέρει κάποια πλεονεκτήματα, αλλά για το μεγαλύτερο μέρος των πολιτών δεν σημαίνει μια ενεργό συμμετοχή.

Η ψηφοφορία για την εκστρατεία στη Σικελία το 415

Καί ἔ­ρως ἐ­νέ­πε­σε τοῖς πᾶ­σιν ὁ­μοί­ως ἐκ­πλεῦ­σαι. Τοῖς μέν γάρ πρε­σβυ­τέ­ροις ὡς ἤ κα­τα­στρε­ψο­μέ­νοις ἐφ ἅ ἔ­πλε­αν ἤ οὐ­δέν ἄν σφα­λεῖ­σαν με­γά­λην δύ­να­μιν, τοῖς δ’ ἐν τῇ ἡ­λι­κί­ᾳ τῆς τέ ἀ­πού­σης πό­θῳ ὄ­ψε­ως καί θε­ω­ρί­ας, καί εὐ­έλ­πι­δες ὄν­τες σω­θή­σε­σθαι. ὁ δέ πο­λύς ὅ­μι­λος καί στρα­τι­ώ­της ἐν τέ τῷ πα­ρόν­τι ἀρ­γύ­ριον οἴ­σειν καί προ­σκτή­σε­σθαι δύ­να­μιν ὅ­θεν ἀί­διον μι­σθο­φο­ράν ὑ­πάρ­ξειν. ὥ­στε διά τήν ἄ­γαν τῶν πλε­ό­νων ἐ­πι­θυ­μί­αν, εἰ τῷ ἄ­ρα καί μή ἤ­ρε­σκε, δε­δι­ώς μή ἀν­τι­χει­ρο­το­νῶν κα­κό­νους δδξει­εν εἶ­ναι τή πό­λει ἡ­συ­χί­αν ἦ­γεν.

Απόδοση [Όλους τους κατέλαβε εξίσου η επιθυμία να αποπλεύσουν. Τους πιο ηλικιωμένους διότι πίστευαν η ότι θα υποτάξουν τα μέρη εναντίον των οποίων έπλεαν ή τουλάχιστον, ότι δεν θα καταστρεφόταν μια τόσο μεγάλη δύναμη. Εκείνους που βρίσκονταν σε ώριμη ηλικία, διότι αφ' ενός μεν επιθυμούσαν να δουν και να γνωρίσουν τη μακρινή αυτή χώρα. και αφ' ετέρου διότι είχαν την ελπίδα ότι θα σωθούν.

Τέλος, το μεγάλο πλήθος και τους στρατιώτες, διότι πίστευαν ότι υπό τις παρούσες περιστάσεις θα κέρδιζαν χρήματα και ότι μελλοντικά η πόλη θα αποκτούσε πρόσθετη ηγεμονία, που θα τους απέφερε ατελείωτη μισθοδοσία. Έτσι. λόγω της υπερβολικής επιθυμίας των περισσοτέρων, ακόμη και αν τυχόν κάποιος δεν επιθυμούσε την εκστρατεία, από φόβο μήπως φανεί εχθρικά διακείμενος προς την πόλη. δεν ψήφιζε κατά της εκστρατείας και σώπαινε.] Θουκυδίδου, Ιστοριών, ΣΤ. 24. 3-4

Ο Δημοσθένης καταγγέλλει την παθητικότητα του δήμου

Βού­λο­μαι τοί­νυν [ὑ­μᾶς] με­τά παρ­ρη­σί­ας ἐ­ξε­τά­σαι τά πα­ρόν­τα πράγ­μα­τα τῇ πό­λει, καί σκέ­ψα­σθαι τί ποι­οῦ­μεν αὐ­τοί νῦν καί ὅ­πως χρώ­με­θ’ αὐ­τοῖς. ἠ­μεῖς οὔ­τε χρή­μα­τ’ εἰ­σφέ­ρειν βου­λό­με­θα, οὔ­τ’ αὐ­τοί στρα­τεύ­ε­σθαι, οὔ­τε τῶν κοι­νῶν ἀ­πέ­χε­σθαι δυ­νά­με­θα, οὔ­τε τάς συν­τά­ξεις Δι­ο­πεί­θει δί­δο­μεν, οὔ­θ’ ὅ­σ’ ἄν αὐ­τός αὐ­τῷ πο­ρί­ση­ται ἐ­παι­νοῦ­μεν, ἀλ­λά βα­σκαί­νο­μεν καί σκο­ποῦ­μεν πό­θεν, καί τί μέλ­λει ποι­εῖν, καί πάν­τα τά τοια­υτί, οὔ­τ’, ἐ­πει­δή­περ οὕ­τως ἔ­χο­μεν, τά ἡ­μέ­τε­ρ’ αὐ­τῶν πράτ­τειν ἐ­θέ­λο­μεν, ἀλ­λ’ ἐν μέν τοῖς λό­γοις τούς τῆς πό­λε­ως λέ­γον­τας ἄ­ξι’ ἐ­παι­νοῦ­μεν, ἐν δέ τοῖς ἔρ­γοις τοῖς ἐ­ναν­τι­ου­μέ­νοις τού­τοις συ­να­γω­νι­ζό­με­θα. ὑ­μεῖς μέν τοί­νυν εἰ­ώ­θα­θ’ ἑ­κά­στο­τε τόν πα­ριόντ’ ἐ­ρω­τᾶν, τί οὖν χρή ποι­εῖν; ἐ­γώ δ’ ὑ­μᾶς ἐ­ρω­τῆ­σαι βού­λο­μαι, τί οὖν χρή λέ­γειν; εἰ γάρ μή­τ’ εἰ­σοί­σε­τε, μή­τ’ αὐ­τοί στρα­τεύ­ε­σθε, μή­τε τῶν κοι­νῶν ἀ­φέ­ξε­σθε, μή­τε τάς συν­τά­ξεις δώ­σε­τε, μή­θ’ ὅ­σ’ ἄν αὐ­τός αὐ­τῷ πο­ρί­ση­ται ἐ­ά­σε­τε, μή­τε τά ὑ­μέ­τε­ρ’ αὐ­τῶν πράτ­τειν ἐ­θε­λή­σε­τε, οὐκ ἔ­χω τί λέ­γω. Οἱ γάρ ἤ­δη το­σαύ­την ἐ­ξου­σί­αν τοῖς αἰ­τιᾶ­σθαι καί δι­α­βάλ­λειν βου­λο­μέ­νοις δι­δόν­τες, ὥ­στε καί πε­ρί ὧν φα­σι μέλ­λειν αὐ­τόν ποι­εῖν, καί πε­ρί τού­των προ­κα­τη­γο­ρούν­των ἀ­κρο­ᾶ­σθαι, -τί ἄν τις  λέ­γοι;

Απόδοση [Θέλω, λοιπόν, να εξετάσετε με ελεύθερο πνεύμα την παρούσα κατάσταση της πόλης και να σκεφτείτε τι θα κάνουμε τώρα και πώς θα χειριστούμε τα πράγματα. Εμείς ούτε χρήματα θέλουμε να δώσουμε, ούτε οι ίδιοι να εκστρατεύσουμε, ούτε μπορούμε να απέχουμε από τα κοινά, ούτε δίνουμε στον Διοπείθη τα ποσά που συμφωνήσαμε. Ούτε όμως εγκρίνουμε τους πόρους που τυχόν βρίσκει, αλλά τον κακολογούμε και εξετάζουμε την προέλευση των χρημάτων του, τι σκοπεύει να κάνει με αυτά και όλα τα σχετικά.

Και ενώ τηρούμε αυτή τη στάση, δεν θέλουμε να κάνουμε ό, τι μας συμφέρει, αλλά, ενώ με τα λόγια επαινούμε εκείνους που μιλούν επάξια για την πόλη μας, στην πράξη όμως συμπράττουμε με εκείνους που εναντιώνονται σ' αυτά. Εσείς λοιπόν συνηθίζετε να ρωτάτε κάθε φορά αυτόν που εμφανίζεται στο βήμα: τι πρέπει να κάνουμε; Εγώ όμως θέλω να ρωτήσω εσάς: τι πρέπει να πούμε; Διότι αν δεν δίνετε χρήματα, αν δεν πηγαίνετε οι ίδιοι στον πόλεμο, ούτε απέχετε από τα κοινά, ούτε δίνετε στον Διοπείθη τα συμφωνημένα ποσά. ούτε εγκρίνετε όσα τυχόν ο ίδιος συγκεντρώνει, ούτε επιθυμείτε να κάνετε ό,τι σας συμφέρει, εγώ δεν ξέρω τι να σας πιο.

Υπάρχουν άνθρωποι που δίνουν τόσα δικαιώματα σ' εκείνους που θέλουν να κατακρίνουν και να διαβάλλουν, ώστε ο Διοπείθης να μαθαίνει ότι τον κατηγορούν προκαταβολικά για πράγματα που λένε ότι πρόκειται να κάνει - τι μπορεί. λοιπόν, να πει κανείς;]  Δημοσθένους, Περί τῶν ἐν Χερρονήσῳ, 21 -23

Ἀ­ξι­ῶ δ’ ὦ ἄν­δρες Ἀ­θη­ναῖ­οι, ἄν τί τῶν ἀ­λη­θῶν με­τά παρ­ρη­σί­ας λέ­γω, μη­δε­μί­αν μοι διά τοῦ­το πα­ρ’ ὑ­μῶν ὀρ­γήν γε­νέ­σθαι. Σκο­πεῖ­τε γάρ ὡ­δί. Ὑ­μεῖς τήν παρ­ρη­σί­αν ἐ­πί μέν τῶν ἄλ­λων οὕ­τω κοι­νήν οἴ­ε­σθε δεῖν εἶ­ναι πᾶ­σι τοῖς ἐν τῇ πό­λει ὥ­στε καί τοῖς ξέ­νοις καί τοῖς δού­λοις αὐ­τῆς με­τα­δε­δώ­κα­τε, καί πολ­λούς ἄν τις οἰ­κέ­τας ἴ­δοι πα­ρ’ ὑ­μῖν με­τά πλεί­ο­νος ἐ­ξου­σί­ας ὅ­τι βού­λον­ται λέ­γον­τας ἤ πο­λί­τας ἐν ἐ­νί­αις τῶν ἄλ­λων πό­λε­ων, ἐκ δέ τοῦ συμ­βου­λεύ­ειν παν­τά­πα­σιν ἐ­ξε­λη­λά­κα­τε. Εἴ­θ’ ὑ­μῖν συμ­βέ­βη­κεν ἐκ τού­του ἐν μέν ταῖς ἐκ­κλη­σί­αις τρυ­φᾶν καί κο­λα­κεύ­ε­σθαι πάν­τα πρός ἡ­δο­νήν ἀ­κού­ου­σιν, ἐν δέ τοῖς πράγ­μα­σι καί τοῖς γι­γνο­μέ­νοις πε­ρί τῶν ἐ­σχά­των ἤ­δη κιν­δυ­νεύ­ειν, εἰ μέν οὖν καί νῦν οὕ­τω δι­ά­κει­σθε, οὐκ ἔ­χω τί λέ­γω· εἰ δ’ ἅ συμ­φέ­ρει χω­ρίς κο­λα­κεί­ας ἐ­θε­λή­σε­τ’ ἀ­κού­ειν, ἕ­τοι­μος λέ­γειν.

Απόδοση: [Έχω την αξίωση, άνδρες Αθηναίοι, αν πω με παρρησία κάποιες αλήθειες, να μην οργιστείτε για τούτο εναντίον μου. Εξετάστε το εξής: Εσείς πιστεύετε ότι η ελευθερία του λόγου, για κάθε άλλο θέμα, πρέπει να είναι σε τέτοιο βαθμό κοινή για όλους όσους βρίσκονται στην πόλη, ώστε την έχετε παραχωρήσει και στους ξένους και στους δούλους. Και μπορεί να δει κανείς πολλούς δούλους να λένε ό,τι θέλουν ενώπιον σας με μεγαλύτερη ελευθερία από τους πολίτες των άλλων πόλεων.

Αλλά την ελευθερία από τις συσκέψεις σας την έχετε αποκλείσει εντελώς. Συνέπεια αυτού είναι ότι στις μεν συνελεύσεις ευφραίνεστε εστε ακούγοντας πάντα ευχάριστους λόγους, όταν ( νότα πραγματοποιούνται, διατρέχετε τους έσχατοι Εάν, λοιπόν και τώρα τις ίδιες έχετε διαθέσεις, δε να σας πω. Εάν αντίθετα, θέλετε να ακούσετε τ συμφέρον σας χωρίς κολακείες, είμαι έτοιμος να μιλήσω] Δημοσθένους, Κατά Φιλίππου, Γ΄, 3-4