PETER SINGER: ΕΙΜΑΣΤΕ ΤΟΣΟ ΚΑΛΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΟΣΟ ΝΟΜΙΖΟΥΜΕ Ή ΜΗΠΩΣ ΟΧΙ;

Ο φιλόσοφος Πίτερ Σίνγκερ μας προσκαλεί σε ένα νοητικό πείραμα:

Ξεκινά με μία απλή υπόθεση:
Υπάρχουν πράξεις που είναι καλές και υποχρεωτικές.
Και υπάρχουν πράξεις που είναι καλές, αλλά όχι υποχρεωτικές.
Στην πρώτη κατηγορία μπαίνουν πράγματα όπως να μη σκοτώσεις, να μη κλέψεις κ.τ.λ..
Στη δεύτερη μπαίνουν πράγματα όπως να δώσεις κάτι παραπάνω σε μια φιλανθρωπία, να κάνεις μία ωραία κίνηση χωρίς να το απαιτεί κανείς από εσένα.
Είναι καλό να δώσεις, λέμε, αλλά δεν είσαι και κακός άνθρωπος αν δεν δώσεις.

Ο Singer λέει ότι αυτό είναι το λάθος!
Και δίνει ένα παράδειγμα που έχει μείνει στην ιστορία.

Περπατάς δίπλα από μια ρηχή λίμνη και βλέπεις ένα μικρό παιδί να πνίγεται. Μπορείς να μπεις μέσα και να το σώσεις εύκολα. Το μόνο που θα χάσεις είναι ότι θα λερωθούν τα ρούχα σου, ίσως χαλάσουν τα παπούτσια σου και θα αργήσεις λίγο.
Πιστεύει κάποιος στα σοβαρά ότι επιτρέπεται να συνεχίσεις να περπατάς;

Αν το έκανες, και μετά έλεγες «δεν ήθελα να γίνω χάλια», κανείς δεν θα σε έβλεπε σαν έναν απλώς εγωιστή άνθρωπο.
Θα σε έβλεπε σαν τέρας.

Αυτό θέλει ο Singer να δεχτείς.
Γιατί αν το δεχτείς, τότε έχεις ήδη δεχτεί και την αρχή του:
Αν μπορείς να αποτρέψεις κάτι πολύ κακό χωρίς να θυσιάσεις κάτι εξίσου σημαντικό, τότε οφείλεις να το κάνεις.

Και ακολουθούν πιο δύσκολα διλήμματα…
Η πείνα, οι αρρώστιες, οι θάνατοι λόγω φτώχειας που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί είναι πολύ κακά πράγματα.
Τα χρήματα που δίνεις σε χίλιες δυο ανοησίες μπορούν όντως να τα μειώσουν. Πολλά από αυτά που αγοράζεις κάθε μέρα δεν έχουν ηθικό βάρος συγκρίσιμο με μια ανθρώπινη ζωή.
Ένας καφές απ’ έξω. Ένα ακόμα μπουφάν. Ένα καλύτερο αμάξι ενώ το προηγούμενο δουλεύει μια χαρά. Μικρές και μεγάλες πολυτέλειες.
Άρα το συμπέρασμα βγαίνει μόνο του.
Αυτό το χρήμα δεν είναι απλώς καλό να το δώσεις.
Πρέπει να το δώσεις.
Και κάθε φορά που αγοράζεις κάτι που δεν χρειάζεσαι πραγματικά, είναι σαν να προσπερνάς το παιδί στη λίμνη.

Στο συμπέρασμα υπάρχουν βασικές αντιρρήσεις.

Η πρώτη είναι η απόσταση.
«Ναι, αλλά το παιδί στη λίμνη είναι μπροστά μου. Το άλλο είναι στην άλλη άκρη του κόσμου.»
Ο Singer λέει ότι αυτό κάποτε είχε σημασία, επειδή η απόσταση σήμαινε άγνοια και αδυναμία. Δεν ήξερες, δεν μπορούσες. Σήμερα όμως ξέρεις. Και μπορείς. Άρα η απόσταση δεν αλλάζει την ηθική ουσία του πράγματος.

Η δεύτερη αντίρρηση είναι πιο βολική.
«Δεν είμαι μόνο εγώ. Υπάρχουν εκατομμύρια άλλοι που θα μπορούσαν να βοηθήσουν.»
Ο Singer απαντά: και λοιπόν;
Αν στη λίμνη υπήρχαν άλλοι δέκα που απλώς κοιτούσαν, αυτό θα σε απάλλασσε από την ευθύνη σου;
Όχι.
Το ότι οι άλλοι αποτυγχάνουν δεν σε αθωώνει.
Σε εκθέτει περισσότερο.

Και εδώ το επιχείρημα γίνεται πραγματικά άβολο.
Γιατί δεν λέει απλώς ότι θα έπρεπε να είμαστε λίγο πιο γενναιόδωροι. Λέει ότι μάλλον ξοδεύουμε πολύ περισσότερα απ’ όσα μπορούμε να δικαιολογήσουμε ηθικά.
Ο Singer πάει μέχρι τέλους. Λέει ότι πρέπει να δίνουμε μέχρι το σημείο όπου το να δώσουμε κι άλλο θα μας προκαλούσε κόστος συγκρίσιμο με το κακό που αποτρέπουμε.
Γι’ αυτό σχεδόν κανείς δεν θέλει να δεχτεί το επιχείρημα.
Επειδή, αν το δεχτεί, πρέπει να αλλάξει ζωή.
Άρα δεν είμαστε τόσο καλοί άνθρωποι όσο νομίζουμε πως είμαστε…

Peter Singer, Famine, Affluence, and Morality