Πέρα από την ψυχολογική τους επίδραση, τα τραύματα φαίνεται ότι μπορούν να αφήσουν μετρήσιμα βιολογικά ίχνη, επηρεάζοντας την έκφραση γονιδίων που σχετίζονται με τη ρύθμιση του στρες, των συναισθημάτων και της συμπεριφοράς (Meaney & Szyf, 2005).
Είναι κρίσιμο να διευκρινιστεί ότι το ψυχικό τραύμα δεν αλλάζει την αλληλουχία του DNA, αλλά μπορεί να τροποποιήσει τον τρόπο με τον οποίο τα γονίδια “ενεργοποιούνται” ή “σιωπούν”. Αυτές οι τροποποιήσεις ονομάζονται επιγενετικές αλλαγές και περιλαμβάνουν κυρίως τη μεθυλίωση του DNA και τις τροποποιήσεις των ιστονών (Jaenisch & Bird, 2003).
Οι επιγενετικοί αυτοί μηχανισμοί λειτουργούν σαν ένας βιολογικός “διακόπτης”, μέσω του οποίου το περιβάλλον, και ειδικά οι τραυματικές εμπειρίες, μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία του οργανισμού σε βάθος χρόνου.
Η σύνδεσης του τραύματος και της επιγενετικής
Ένα από τα πιο μελετημένα παραδείγματα σύνδεσης τραύματος και επιγενετικής αφορά τον άξονα υποθαλάμου–υπόφυσης–επινεφριδίων (HPA axis), ο οποίος ρυθμίζει την απόκριση στο στρες. Κεντρικό ρόλο παίζει το γονίδιο NR3C1, που κωδικοποιεί τον υποδοχέα των γλυκοκορτικοειδών.
Έρευνες έχουν δείξει ότι άτομα με ιστορικό παιδικού τραύματος παρουσιάζουν αυξημένη μεθυλίωση στο γονίδιο NR3C1, γεγονός που σχετίζεται με δυσλειτουργική ρύθμιση του στρες και αυξημένη ευαλωτότητα σε αγχώδεις και καταθλιπτικές διαταραχές (McGowan et al., 2009; Tyrka et al., 2012).
Ιδιαίτερα εμβληματική είναι η μελέτη των McGowan και συνεργατών (2009), η οποία έδειξε ότι άτομα που είχαν βιώσει σοβαρή κακοποίηση στην παιδική ηλικία παρουσίαζαν διαφορετικό επιγενετικό προφίλ στον ιππόκαμπο, σε σύγκριση με άτομα χωρίς ιστορικό τραύματος.
Ένα από τα πιο σύνθετα και συζητημένα ζητήματα είναι το κατά πόσο οι επιγενετικές αλλαγές που σχετίζονται με το τραύμα μπορούν να μεταβιβαστούν στις επόμενες γενιές. Μελέτες σε απογόνους επιζώντων του Ολοκαυτώματος έδειξαν επιγενετικές αλλαγές τόσο στους γονείς όσο και στα παιδιά τους, ιδιαίτερα σε γονίδια που σχετίζονται με τη ρύθμιση του στρες (Yehuda et al., 2016).
Τα ευρήματα αυτά δεν υποστηρίζουν μια απλή “κληρονομικότητα του τραύματος”, αλλά αναδεικνύουν τη σύνθετη αλληλεπίδραση ανάμεσα σε βιολογικούς μηχανισμούς και ψυχοκοινωνικό περιβάλλον.
Το τραύμα φαίνεται να διαμορφώνει ένα επιγενετικό υπόβαθρο ευαλωτότητας, το οποίο μπορεί να ενεργοποιηθεί ή να μετριαστεί από τις συνθήκες ζωής της επόμενης γενιάς.
Επιγενετική και ψυχοθεραπεία: μια δυναμική και αναστρέψιμη διαδικασία
Ένα από τα πιο ελπιδοφόρα στοιχεία της επιγενετικής είναι ότι οι αλλαγές αυτές δεν είναι μόνιμες.
Έρευνες δείχνουν ότι θετικές εμπειρίες, ασφαλείς σχέσεις και ψυχοθεραπευτικές παρεμβάσεις μπορούν να επηρεάσουν την επιγενετική ρύθμιση γονιδίων που σχετίζονται με το στρες και τη συναισθηματική ρύθμιση (Zhang & Meaney, 2010).
Αυτό μετατοπίζει την κατανόηση του τραύματος από μια στατική, βιολογικά προκαθορισμένη κατάσταση σε μια δυναμική διαδικασία αλλαγής, όπου η ψυχοθεραπεία δεν επηρεάζει μόνο τη συνειδητή εμπειρία, αλλά ενδέχεται να συνδέεται και με βαθύτερες βιολογικές αναπροσαρμογές.
Συμπεράσματα
Η επιγενετική προσφέρει ένα ισχυρό επιστημονικό πλαίσιο για να κατανοήσουμε πώς το ψυχικό τραύμα “γράφεται” στο σώμα χωρίς να αλλάζει το DNA. Οι τραυματικές εμπειρίες μπορούν να επηρεάσουν την έκφραση γονιδίων που ρυθμίζουν το στρες, την ψυχική ανθεκτικότητα και τη συναισθηματική ισορροπία, ενώ ταυτόχρονα παραμένει ανοιχτό το παράθυρο της αλλαγής και της αποκατάστασης.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου