Μία από τις πιο συχνές και αναγνωρίσιμες μορφές χειραγώγησης είναι η τριγωνοποίηση. Θα την περιγράφαμε ως ένα μοτίβο όπου ένα άτομο αποφεύγει την άμεση επικοινωνία με το πρόσωπο με το οποίο έχει ένα ζήτημα και εμπλέκει τρίτο άτομο ως μεσολαβητή. Έτσι δημιουργείται ένα «επικοινωνιακό τρίγωνο» που όχι μόνο δεν λύνει τη σύγκρουση, αλλά συχνά τη διογκώνει, δημιουργώντας περισσότερες παρεξηγήσεις και συναισθηματική ένταση.
Η εμπλοκή τρίτου προσώπου σε μια κατάσταση που αφορά δύο άτομα θεωρείται τοξικός μηχανισμός. Συνήθως υιοθετείται από άτομα με συναισθηματική αστάθεια ή από όσους επιδιώκουν έλεγχο και επιρροή.
Για αυτούς, η τριγωνοποίηση λειτουργεί ως τρόπος να στρέψουν ανθρώπους μεταξύ τους ή να κερδίσουν πίστη και προσοχή. Ωστόσο, οι συνέπειες είναι σοβαρές: περισσότερη σύγχυση, αυξημένο άγχος στις σχέσεις και μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης δυσλειτουργικών ή βλαπτικών συμπεριφορών, καθώς όσο περισσότεροι εμπλέκονται τόσο πιο περίπλοκη και φορτισμένη γίνεται η κατάσταση.
Πώς Μοιάζει η Τριγωνοποίηση στην Πράξη;
Η τριγωνοποίηση μπορεί να εμφανιστεί σε ποικίλους τύπους σχέσεων. Μπορεί να συμβεί σε οικογένειες, όπως μεταξύ αδελφών ή όταν ένας γονέας και ένα παιδί σχηματίζουν μια «συμμαχία» εναντίον του άλλου γονέα. Επίσης μπορεί να εμφανιστεί σε φιλίες, όταν κάποιος πληγώνεται και φέρνει τρίτο άτομο για υποστήριξη ή συμπάθεια. Συχνά συμβαίνει σε ερωτικές σχέσεις, όταν ένας σύντροφος εμπλέκει εξωτερικό πρόσωπο για να προκαλέσει συναισθήματα ζήλιας ή λαχτάρας.
Η τριγωνοποίηση ως μέσο ελέγχου
Ας υποθέσουμε ότι ο Γιάννης θέλει να μιλήσει στη Μαρία, αλλά αντί για άμεση επικοινωνία χρησιμοποιεί τον αδερφό της, τον Γιώργο, ως «μεσολαβητή». Με αυτόν τον τρόπο ελέγχει τι θα ειπωθεί και πώς θα μεταφερθεί το μήνυμα, μια χαρακτηριστική μορφή τριγωνοποίησης. Η τακτική αυτή μπορεί να δημιουργήσει αντιπαλότητες ή να στρέψει ανθρώπους ο ένας εναντίον του άλλου, μετατοπίζοντας την προσοχή από το πραγματικό ζήτημα στη σύγκρουση μεταξύ τους. Το τρίτο πρόσωπο συχνά νιώθει πιεσμένο ή χειραγωγημένο, ενώ κάποιο από τα μέλη του τριγώνου αισθάνεται αποκλεισμένο από τη «συμμαχία». Επιπλέον, ο «μεσολαβητής» μπορεί να είναι εντελώς ακατάλληλος να εμπλακεί, όπως ένας γονέας που μπαίνει ανάμεσα στον άλλο γονέα και το παιδί.
Σε πιο σκόπιμες μορφές, η τριγωνοποίηση χρησιμοποιείται για να ευνοηθεί ο χειραγωγός: να παρουσιάσει κάποιον ως «τον κακό» ή να προκαλέσει συναισθηματική σύγχυση, ενισχύοντας τον έλεγχο που ασκεί στην κατάσταση.
Η άθελη τριγωνοποίηση από φόβο σύγκρουσης
Μερικές φορές η τριγωνοποίηση προκύπτει χωρίς κακή πρόθεση. Κάποιοι καταφεύγουν σε τρίτο άτομο επειδή δυσκολεύονται να μιλήσουν άμεσα, νιώθουν άβολα ή φοβούνται τη σύγκρουση. Όμως αυτή η επιλογή συχνά επιδεινώνει την κατάσταση, ειδικά όταν υπάρχουν παθητικο-επιθετικές τάσεις ή χαμηλή επίγνωση του αντίκτυπου που έχει η συμπεριφορά τους. Είναι φυσιολογικό να ζητάμε υποστήριξη από φίλους, αλλά ορισμένοι αναζητούν ουσιαστικά επιβεβαίωση της δικής τους πλευράς, δημιουργώντας μια «συμμαχία» που ενισχύει τη δυσλειτουργία. Αυτό καταλήγει σε σύγχυση και περισσότερα πληγωμένα συναισθήματα.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα ξεκάθαρης μορφής τριγωνοποίησης, είναι ένας γονέας που δεν επιτρέπει άμεση επικοινωνία μεταξύ των παιδιών και θέλει όλα να περνούν μέσα από τον ίδιο. Το ίδιο συμβαίνει όταν φίλος ή σύντροφος χρησιμοποιεί κάποιον τρίτο για να προκαλέσει πίεση, ζήλια ή δράμα. Σε κάθε περίπτωση, η παρουσία του τρίτου προσώπου αποδυναμώνει την υγιή, άμεση επικοινωνία και ενισχύει το τοξικό κλίμα.
Η συνειδητή τριγωνοποίηση ως στρατηγική χειρισμού
Μερικές φορές η τριγωνοποίηση χρησιμοποιείται συνειδητά, ώστε να εμπλακεί ένα τρίτο άτομο και να αποφευχθεί η άμεση αντιμετώπιση της σύγκρουσης. Άνθρωποι με διαταραχές προσωπικότητας όπως ναρκισσιστική, ιστοριονική, αντικοινωνική ή οριακή διαταραχή προσωπικότητας, με έντονα ανταγωνιστικές ή χειριστικές τάσεις, συχνά βλέπουν τις σχέσεις μέσα από το δίπολο «νίκη–ήττα», κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε κακοποιητικές δυναμικές.
Σε τέτοιες περιπτώσεις το άτομο προσπαθεί να επηρεάσει ή να αποδυναμώσει κάποιον που θεωρεί απειλή, χρησιμοποιώντας ένα τρίτο πρόσωπο ως «εκπρόσωπο» των δικών του μηνυμάτων. Πολλοί έχουν βιώσει αυτή τη μορφή χειραγώγησης: αντί δύο άνθρωποι να μιλήσουν ανοιχτά μεταξύ τους, ο ένας ωθεί κάποιον τρίτο να μεταφέρει λόγια ή να πάρει θέση, δημιουργώντας απόσταση και εντάσεις εκεί όπου θα χρειαζόταν άμεση και ξεκάθαρη επικοινωνία.
Γιατί Δημιουργούμε Τρίγωνα Χωρίς να το Καταλαβαίνουμε;
Η τριγωνοποίηση διακρίνεται σε τρεις χαρακτηριστικούς ρόλους.
Τα Θύματα
Το άτομο που μπαίνει σε ρόλο «θύματος» υιοθετεί μια στάση του τύπου «δείτε πόσο αδικημένος είμαι!». Ανεξάρτητα από το αν όντως αδικείται ή όχι, βλέπει τον εαυτό του ως καταπιεσμένο, ανήμπορο, λυπημένο και ντροπιασμένο, παρουσιάζοντας μια εικόνα έντονης ευαισθησίας.
Συχνά είναι αυτός που δημιουργεί το τρίγωνο. Προσελκύει τους άλλους με την αφήγηση ότι είναι θύμα, προκαλεί συμπάθεια και έτσι στήνει τη βάση της τριγωνικής δυναμικής. Τείνει να αρνείται την ευθύνη για τις βλαβερές πράξεις του και να πιστεύει ότι δεν έχει τη δύναμη να αλλάξει τις συνθήκες που το ίδιο συμβάλλει να δημιουργηθούν.
Ένα άτομο σε αυτόν τον ρόλο αναζητά έναν «σωτήρα» για να το βοηθήσει. Δυσκολεύεται να πάρει αποφάσεις, να λύσει προβλήματα, να νιώσει χαρά ή να αναγνωρίσει τις αυτοκαταστροφικές του συμπεριφορές. Έτσι, συχνά επαναλαμβάνει την τριγωνοποίηση για να δημιουργεί όσο το δυνατόν περισσότερα «δίκτυα υποστήριξης», στη δουλειά, στο σχολείο, στην οικογένεια και αλλού. Αυτό μπορεί να συμβαίνει γιατί νιώθει οικειότητα μέσα στο χάος, γιατί αντλεί ικανοποίηση από τον ρόλο του θύματος ή επειδή πραγματικά θεωρεί την τριγωνοποίηση αποτελεσματική στρατηγική.
Οι Σωτήρες
Η σκέψη του σωτήρα είναι «άσε με να σε βοηθήσω, θα το λύσω εγώ!» Προσπαθεί αδιάκοπα να φροντίσει τους άλλους και συχνά χρειάζεται αυτόν τον ρόλο για να νιώσει ικανοποίηση, παραμελώντας τις δικές του ανάγκες και αποφεύγοντας να αναλάβει ευθύνη για τον εαυτό του. Οι σωτήρες ενισχύουν την εξάρτηση και είναι κλασικά συν-εξαρτημένοι. Χρειάζονται τα θύματα για να προσφέρουν στήριξη και συχνά δεν επιτρέπουν στο θύμα να βελτιωθεί.
Χρησιμοποιούν χειριστικές τακτικές, όπως η ενοχή, για να κρατούν τους άλλους εξαρτημένους, επειδή οι ίδιοι νιώθουν ενοχή όταν δεν βοηθούν. Από πλευράς ανθεκτικότητας, οι σωτήρες είναι συχνά υπερφορτωμένοι, κουρασμένοι και προσπαθούν να διατηρήσουν μια «αγιοποιημένη» εικόνα, ενώ μέσα τους συσσωρεύεται πικρία.
Οι Διώκτες
Ο διώκτης συχνά λέει «όλα είναι δικό σου λάθος!» Τείνει να επικρίνει και να κατηγορεί το θύμα και μπορεί να θέτει αυστηρά όρια. Είναι ελεγκτικός, αυταρχικός, οργισμένος και δυσάρεστος. Κρατούν το θύμα σε κατάσταση καταπίεσης μέσω συνεχούς εκφοβισμού.
Σε όρους ανθεκτικότητας, οι διώκτες είναι άκαμπτοι, δεν μπορούν να δείξουν ευαλωτότητα και δυσκολεύονται να λειτουργήσουν με ανθρώπινο τρόπο. Φοβούνται να βρεθούν οι ίδιοι σε θέση θύματος, γι’ αυτό ουρλιάζουν και επικρίνουν χωρίς να επιλύουν προβλήματα ή να βοηθούν κάποιον να βρει λύσεις.
Αυτές είναι οι πιο ακραίες μορφές των τριών ρόλων, αλλά στην καθημερινή ζωή πολλοί άνθρωποι εκφράζουν πιο ήπιες εκδοχές τους.
Τριγωνοποίηση στις Σχέσεις
Η τριγωνοποίηση εμφανίζεται με διαφορετικές δυναμικές στην οικογένεια και στις ρομαντικές σχέσεις.
Δυναμική «Χρυσού Παιδιού» – «Αποδιοπομπαίου Τράγου»
Σε μια δυσλειτουργική οικογένεια, ένας εγωκεντρικός ή τοξικός γονέας μπορεί να χωρίσει την εικόνα του σε δύο μέρη που προβάλλει στα παιδιά του. Ένα παιδί γίνεται το «χρυσό παιδί», το τέλειο που δεν κάνει λάθος, ενώ το άλλο αναλαμβάνει τον ρόλο του «αποδιοπομπαίου τράγου», κατηγορούμενο για όλα.
Το «χρυσό παιδί» ιδανικοποιείται, ενώ ο «αποδιοπομπαίος τράγος» υποβαθμίζεται και θεωρείται υπεύθυνος για κάθε λάθος. Αυτές οι προβολές μπορεί να αλλάζουν με τον χρόνο, ανάλογα με τη διάθεση του γονέα.
Τριγωνοποίηση στον Έρωτα: Όταν η Προσοχή Γίνεται Όπλο
Ο χειραγωγός συχνά εισάγει τρίτο άτομο στη σχέση του, δημιουργώντας ένταση, σύγχυση και ζήλεια. Απολαμβάνει την προσοχή, θετική ή αρνητική και μερικές φορές αφήνει τους τριγωνοποιημένους να γνωρίζουν ο ένας την ύπαρξη του άλλου, για να ανταγωνίζονται για την προσοχή του.
Μερικές φορές οι τριγωνοποιημένοι δεν καταλαβαίνουν ότι χρησιμοποιούνται. Άλλες φορές μόνο ο ένας γνωρίζει. Άτομα με ναρκισσιστικές τάσεις μπορεί να τριγωνοποιούν ακόμα και κάποιον που δεν είναι πλέον στη ζωή τους, για να ελέγχουν όσους παραμένουν. Παρόμοια, στην οικογενειακή εκδοχή, ο νέος σύντροφος ή παιδί ιδανικοποιείται, ενώ ο προηγούμενος απαξιώνεται. Ποιος θεωρείται «ιδανικός» ή «απαξιωμένος» καθορίζεται αποκλειστικά από τον χειραγωγό.
Πώς η Τριγωνοποίηση Τραυματίζει τις Σχέσεις
Όταν κάποιος εμπλέκεται σε τριγωνοποίηση, συχνά ανησυχεί για το τι σκέφτονται οι άλλοι και νιώθει ταπεινωμένος, φοβισμένος ή αμυντικός. Μπορεί να νιώσει την ανάγκη να «βάλει τα πράγματα στη θέση τους» ή να αντιμετωπίσει τα άλλα άτομα, αλλά έτσι αφήνει τον χειραγωγό να «κερδίσει».
Συχνά ο χειραγωγός προσδοκά αυτή την αντίδραση, να χάσει κάποιος τον έλεγχο και να δράσει παρορμητικά από φόβο. Μια τέτοια «συμμαχία» μπορεί προσωρινά να μειώσει την ένταση, αλλά συχνά οδηγεί σε δυσλειτουργικές συνήθειες μέσα στη σχέση. Αν επαναλαμβάνεται, δημιουργεί χάος και ενισχύει βαθύτερα τραυματικά αισθήματα.
Πώς Σπάει ο Φαύλος Κύκλος; Αντιμετώπιση της Τριγωνοποίησης
Όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με τριγωνοποίηση, η δύναμη που έχουμε βρίσκεται στις δικές μας πράξεις και όχι σε όσα προκαλεί ο χειραγωγός. Κανείς δεν μπορεί να μας κάνει να νιώσουμε ενοχή χωρίς τη συγκατάθεσή μας. Κρατώντας την ψυχραιμία μας, διατηρώντας ισορροπία στη ζωή μας και επικοινωνώντας με ειλικρίνεια, μπορούμε να προστατεύσουμε τον εαυτό μας και τις σχέσεις μας. Συχνά το πιο αποτελεσματικό είναι να κάνουμε ένα βήμα πίσω, να αξιολογήσουμε την κατάσταση και να δράσουμε με σύνεση.
Κι εσείς; Πότε αναγνωρίζετε ότι μια ένταση δεν ανήκει αποκλειστικά σε εσάς, αλλά είναι μέρος ενός μεγαλύτερου «συστήματος» που σας τραβά μέσα;
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου