«Γιατί κατά τα λεγόμενά σας και η ευχαρίστηση στην ουσία της τότε είναι κάτι κακό, όταν εξαιτίας της χάνετε μεγαλύτερες ηδονές απ’ εκείνες που σας χαρίζει αυτή ή επειδή σας ρίχνει σε λύπες μεγαλύτερες από τις ηδονές που μπορεί να σας δώσει·
Κι εγώ την ίδια γνώμη έχω, είπε ο Πρωταγόρας.
Κι αν πάλι πάρουμε την ίδια τη λύπη, δεν συμβαίνουν τα ίδια πράγματα; Πότε ονομάζετε την ίδια τη λύπη κάτι καλό; Όταν σας λυτρώνει από λύπες μεγαλύτερες απ’ αυτές που μπορεί να σας δώσει αυτή ή σας φέρνει χαρές μεγαλύτερες από τις λύπες·
Πολύ σωστά, είπε ο Πρωταγόρας.»
Σε άλλο, δε, σημείο του ίδιου πλατωνικού έργου, ο Σωκράτης γίνεται αναλυτικότερος επί του ίδιου ζητήματος.
«Αν λοιπόν μας ξαναρωτούσαν οι άνθρωποι: Ποιο όνομα δίνετε εσείς σ’ αυτό που εμείς ονομάζουμε ‘η αδυναμία μας μπροστά στην ηδονή; να με ποιον τρόπο θα τους απαντούσα: Δώστε προσοχή· γιατί εγώ κι ο Πρωταγόρας θα προσπαθήσουμε να σας το πούμε.
Τι λέτε ότι σας συμβαίνει σε τέτοιες περιστάσεις, άνθρωποί μου; Δεν θέλετε να πείτε αυτό, ότι πολλές φορές με την ηδονή που δίνουν τα φαγητά και τα ποτά κι η ερωτική πράξη σας νικούν, ώστε ακόμη κι όταν ξέρετε ότι αυτά είναι κακά, πάλι τα κάνετε; Θα συμφωνούσαν. Λοιπόν, θα τους ξαναρωτούσαμε εγώ κι εσύ: Και από ποια άποψη λέτε ότι είναι κακά; Επειδή σας δίνουν αυτή την ηδονή της στιγμής και το καθένα τους είναι ευχάριστο ή επειδή σας ρίχνουν αργότερα σε αρρώστιες και σε φτώχειες και ανοίγουν τον δρόμο σε πολλά άλλα παρόμοια; Μπορούμε να υποθέσουμε ότι θα μας έδιναν κάποια άλλη απάντηση, Πρωταγόρα, και όχι αυτήν: ότι δηλαδή αυτά δεν είναι κακά επειδή μας δίνουν εκείνη την ηδονή της στιγμής, αλλά για τα μελλοντικά τους αποτελέσματα – τις αρρώστιες και τα λοιπά;
Εγώ πιστεύω ότι οι πολλοί αυτή την απάντηση θα μας έδιναν, είπε ο Πρωταγόρας.
Λοιπόν, άνθρωποί μου, έγινε φανερό ότι –όπως λέμε εγώ κι ο Πρωταγόρας– το μόνο που μας κάνει να τα θεωρούμε αυτά κακά είναι επειδή στο τέλος φέρνουν στεναχώριες και μας στερούν από άλλες ηδονές.
Λοιπόν, αν τώρα τους κάναμε την αντίθετη ερώτηση και τους λέγαμε: Άνθρωποί μας, εσείς από την άλλη μεριά λέτε ότι υπάρχουν ορισμένα δυσάρεστα πράγματα που είναι καλά. Λέγοντας αυτά δεν έχετε στον νου σας κάτι τέτοιο, λόγου χάρη τις γυμναστικές ασκήσεις, τις θεραπείες που εφαρμόζουν οι γιατροί –καυτηριασμούς, εγχειρήσεις, φάρμακα, δίαιτες φοβερές–, αυτά δεν λέτε ότι είναι καλά βέβαια, αλλά δυσάρεστα; Θα το παραδέχονταν;
Συμφώνησε ο Πρωταγόρας.
Λοιπόν, από ποιαν άποψη τα ονομάζετε αυτά καλά; Επειδή τη στιγμή εκείνη σας φέρνουν τους πιο φριχτούς πόνους και δάκρυα ή επειδή σας φέρνουν αργότερα την υγεία και την ευεξία του σώματος ή τα πλούτη; Νομίζω ότι η απάντησή τους θα ήταν καταφατική.
Το πιστεύω.
Κι όλα αυτά είναι καλά επειδή στο τέλος φέρνουν ηδονές και σας σώζουν και διώχνουν μακριά τη λύπη ή για κάποιον άλλον λόγο; Ή μήπως παίρνετε υπόψη σας κάτι άλλο κι όχι τις ηδονές και τις λύπες όταν αυτά τα ονομάζετε καλά; μπορείτε να μας πείτε ποιο είναι αυτό; Νομίζω ότι δεν θα μπορούσαν να το πουν.
Το ίδιο νομίζω κι εγώ, είπε ο Πρωταγόρας.»
Στο συγκεκριμένο χωρίο ο πλατωνικός Σωκράτης αναφέρει, λοιπόν, συγκεκριμένα παραδείγματα, όπως είναι η υπερκατανάλωση ποτού από την μία πλευρά και οι εγχειρήσεις από την άλλη, για να καταδείξει με πολύ εύστοχο τρόπο ότι στην πραγματικότητα, και ιδωμένες από την οπτική και των μελλοντικών συνεπειών τους στον δρώντα, αφενός οι κακές ηδονές δεν είναι ηδονές, αλλά λύπες, και αφετέρου οι καλές λύπες δεν είναι λύπες, αλλά ηδονές. Ακριβώς τα ίδια θα υποστηρίξει περίπου εκατό χρόνια αργότερα και ο Επίκουρος.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου