Η Φιλοσοφία του Στωικισμού και Πώς Μπορεί να Μεταμορφώσει τη Ζωή σας

Η καθημερινή ζωή είναι γεμάτη προκλήσεις, απογοητεύσεις και ανασφάλειες. Αυτό που πολλοί αγνοούν είναι ότι η αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων δεν είναι κάτι που πρέπει να γίνει μόνο με τη βοήθεια της τεχνολογίας ή των υλικών αγαθών. Η απάντηση μπορεί να βρεθεί και στη φιλοσοφία, συγκεκριμένα στον στωικισμό, μια σχολή φιλοσοφίας που δημιουργήθηκε στην αρχαία Ελλάδα.

Τι είναι ο Στωικισμός;

Ο Στωικισμός είναι μια αρχαία ελληνική φιλοσοφία που εμφανίστηκε πρώτα στην Αθήνα το 3ο αιώνα π.Χ., με τον Ζήνωνα τον Κιτιεύς ως ιδρυτή της σχολής. Αυτή η φιλοσοφία ασχολείται κυρίως με την ηθική και τον χαρακτήρα, προσφέροντας πρακτικές συμβουλές για τη βελτίωση της ανθρώπινης εμπειρίας.

Στον Στωικισμό, ο άνθρωπος θεωρείται μέρος της ευρύτερης φύσης, η οποία είναι υπό την καθοδήγηση της Συμπαντικής Λογικής. Αυτό δημιουργεί μια ειδική σχέση μεταξύ του ανθρώπου, των άλλων ζώων, αλλά και της θεϊκής σφαίρας. Ο άνθρωπος, ως φυσικό ον, κατέχει μια ιδιαίτερη θέση σε αυτήν τη σχέση εξαιτίας της δυνατότητάς του να χρησιμοποιεί τη λογική. Η λογική ωθεί τον άνθρωπο προς την αρετή, το μόνο αγαθό που καταλήγει στην ευημερία.

Το κεντρικό ζήτημα της ζωής, σύμφωνα με τον Στωικισμό, είναι να ζει κανείς σύμφωνα με τη φύση του, η οποία είναι προσδιορισμένη από τη λογική. Κατά συνέπεια, ζωή “κατά φύσιν” σημαίνει ζωή “κατ’ αρετήν”. Όλα τα άλλα στοιχεία της ζωής, είτε ευχάριστα είτε δυσάρεστα, θεωρούνται “αδιάφορα” και δεν έχουν αξία στο ευρύτερο πλαίσιο της ευημερίας.

Η έννοια της αρμονίας με το Σύμπαν είναι άλλος ένας κεντρικός πυλώνας του Στωικισμού. Είναι το καθήκον του ανθρώπου να συμβαδίσει με τη συμπαντική λογική και καλοσύνη. Εάν κάποιος προσπαθεί να βλάψει τους άλλους για προσωπικό κέρδος, αυτό θεωρείται αντίθετο στη φύση του. Οι Στωικοί δεν απομονώνονται από τον κοινωνικό κόσμο, αλλά συμμετέχουν ενεργά σε όλες τις πτυχές της κοινωνικής ζωής, όπως η πολιτική και η οικογένεια, με την αναγνώριση ότι η ευημερία εξαρτάται αποκλειστικά από την αρετή.

Στο στωικισμό, η ανθρώπινη ζωή είναι ενσωματωμένη σε έναν μεγαλύτερο, λογικά οργανωμένο κόσμο. Αυτό θεωρείται ως μια προέκταση της φύσης του ανθρώπου και όχι ως κάτι εξωτερικό ή αντίθετο σε αυτόν. Αυτό αντικατοπτρίζεται στην ιδέα ότι η ανθρώπινη αρετή αποτελεί μια μορφή συνεργασίας με τον Κοσμικό Λόγο, που είναι η κυβερνούσα αρχέγονη δύναμη του σύμπαντος.

Από κοινωνική και πολιτική άποψη, οι στωικοί αντιμετωπίζουν την πατρίδα ως ένα βήμα προς την κατανόηση της “κοσμόπολις”, της παγκόσμιας κοινότητας. Συνεπώς, οι δεσμοί μεταξύ των ανθρώπων, η αγάπη και η προσφορά προς την κοινότητα είναι βασικά στοιχεία της στωικής ηθικής.

Όσον αφορά τη θρησκεία, οι στωικοί έχουν μια πιο ανεκτική στάση σε σχέση με τους Επικούρειους. Η προσευχή και άλλες λατρευτικές πράξεις μπορούν να έχουν έναν ρόλο, όχι όμως για να αλλάξουν την Ειμαρμένη ή τον κόσμο, αλλά για να βελτιώσουν την πνευματική κατάσταση του ανθρώπου.

Κεντρικές Αρχές του στωικισμού

Λογική ως Οδηγός

Η λογική είναι το κεντρικό εργαλείο των Στωικών για την κατανόηση του κόσμου και του εαυτού. Επικεντρώνονται στην “επιτήδευση”, τη συνειδητή προσπάθεια για τη βελτίωση του εαυτού μέσω της λογικής.

Διαχωρισμός Ελέγχου

Οι Στωικοί κάνουν ένα σαφές διαχωρισμό μεταξύ των πραγμάτων που μπορούμε να ελέγξουμε (δικές μας πράξεις, σκέψεις) και αυτών που δεν μπορούμε (εξωτερικοί παράγοντες).

Απάθεια

Αυτή η αρχή δεν σημαίνει “αδιαφορία”, αλλά την αποφυγή των παθών, των ακραίων συναισθηματικών κρίσεων, μέσω της χρήσης της λογικής.

Ποιοί ήταν οι Στωικοί Φιλόσοφοι;

Οι στωικοί φιλόσοφοι αποτελούν μια σημαντική ομάδα στην ιστορία της φιλοσοφίας, και η επιρροή τους συνεχίζει να γίνεται αισθητή μέχρι σήμερα. Ας πάρουμε μια γενική εικόνα των πιο κεντρικών φιγούρων:

Πρώιμοι Στωικοί

Ζήνων ο Κιτιεύς: Ίδρυσε τη στωική σχολή στην Αθήνα το 300 π.Χ. Ασχολήθηκε κυρίως με την ηθική και την λογική.

Κλεάνθης: Διάδοχος του Ζήνονα, ο οποίος επικεντρώθηκε στην εσωτερική αρμονία και τη σωματική ασκητικότητα.

Χρύσιππος: Ένας από τους πιο παραγωγικούς φιλοσόφους της σχολής, επέκτεινε τη λογική και εισήγαγε πολλές καινοτομίες.

Υστεροστωικοί

Σενέκας: Ρωμαίος στατικός και φιλόσοφος, γνωστός για τις επιστολές του και τα ηθικά δοκίμια του.

Επίκτητος: Σκλάβος που απέκτησε την ελευθερία του, είναι γνωστός για το “Εγχειρίδιο” του, έναν οδηγό για την ηθική ζωή.

Μάρκος Αυρήλιος: Ρωμαίος αυτοκράτορας και φιλόσοφος, ο οποίος γράφτηκε τα “Τα εις εαυτόν”, μια σειρά από προσωπικές σκέψεις και διαλογισμούς.

Αυτοί είναι μόνο μερικοί από τους κεντρικούς στωικούς φιλοσόφους, αλλά η φιλοσοφία τους συνεχίζει να είναι εξαιρετικά επιρροερή και σήμερα, ειδικά στα πεδία της ηθικής, της ψυχολογίας, και ακόμη και της επιστήμης της ευτυχίας.

Εφαρμογή της Στωικής Φιλοσοφίας στις σημερινές προκλήσεις

Φυσικά, ο Στοικισμός δεν είναι μόνο ένα σύνολο θεωρητικών ιδεών αλλά και μια πρακτική φιλοσοφία. Οι στωικοί έδιναν ιδιαίτερη βάση στις πρακτικές εφαρμογές των διδαγμάτων τους, και γι’ αυτό παραμένουν σχετικοί μέχρι σήμερα. Ας δούμε κάποιες βασικές πρακτικές εφαρμογές:

Αυτοανασκόπηση και Στοχασμός

Οι Στωικοί ασκούσαν διάφορες μορφές στοχασμού και αυτοπροσοχής ως μέρος της καθημερινής τους πρακτικής. Η στωική φιλοσοφία έδωσε έμφαση στην συνειδητή εξέταση των σκέψεων, των πράξεων και των συναισθημάτων και είναι ό,τι πιο κοντινό μπορούμε να βρούμε σε αυτό που σήμερα αποκαλούμε “mindfulness” ή διαλογισμό.

Κάποιες από τις ασκήσεις και τις τεχνικές που χρησιμοποιούσαν είναι:

Προμελέτη (Premeditatio Malorum): Πρόκειται για την προετοιμασία για τυχόν αρνητικά γεγονότα που θα μπορούσαν να συμβούν, επιτρέποντας στο άτομο να παραμένει ατάραχο ανεξαρτήτως των συνθηκών.

Αυτοπαρατήρηση και Διαλογισμός των Σκέψεων: Οι Στωικοί χρησιμοποιούσαν αυτο-ανασκόπηση για να εξετάσουν τις σκέψεις, τις προθέσεις και τις πράξεις τους.

Ασκητικές Τεχνικές: Ενίοτε, οι Στωικοί εντάσσονταν σε ασκητικές πρακτικές όπως η αποχή από τις σωματικές ηδονές προκειμένου να ενισχύσουν την αυτοσυγκράτηση.

Φαντασία και Οπτικοποίηση: Οι Στωικοί χρησιμοποιούσαν επίσης μέθοδους οπτικοποίησης, παρόμοιες με το διαλογισμό, για να εξασκήσουν το μυαλό τους σε ηθικούς και φιλοσοφικούς προβληματισμούς.

Ο Διάλογος με τον Εαυτό: Οι Στωικοί, όπως ο Μάρκος Αυρήλιος στις “Σημειώσεις προς τον Εαυτό του”, είχαν την συνήθεια να διεξάγουν “διαλόγους” με τον εαυτό τους, συχνά γραπτώς, για να διερευνήσουν ηθικά και φιλοσοφικά ζητήματα.

Άσκηση της Διαφοροποίησης

Το να ξεχωρίζουμε αυτά που είναι στον έλεγχό μας από αυτά που δεν είναι, είναι κεντρικό στοιχείο του Στωικισμού. Αυτή η “άσκηση της διαφοροποίησης” μπορεί να βοηθήσει στην καταπολέμηση του στρες και της ανησυχίας.

Η Τέχνη της Ανεκτικότητας

Οι στωικοί προτείνουν την εξάσκηση της ανεκτικότητας, είτε προς τους άλλους είτε προς τις αντιξοότητες της ζωής. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της εφαρμογής των ηθικών αρχών του Στωικισμού στην καθημερινή ζωή.

Τεχνικές για την Υπερνίκηση των Παθών

Ο Στωικισμός προτείνει διάφορες τεχνικές για τον έλεγχο και την κατανόηση των παθών (έντονα συναισθήματα). Μεταξύ αυτών είναι η Προμελέτη (Premeditatio Malorum), όπου αναλύουμε ποια πιθανά αποτελέσματα μπορεί να έχει μια δράση προτού την εκτελέσουμε.

Ενσυναίσθηση και Κοινωνική Αλληλεγγύη

Ο Στωικισμός ενθαρρύνει την αίσθηση της κοινωνικής ευθύνης και της αλληλεγγύης. Σύμφωνα με τη στωική φιλοσοφία, είμαστε όλοι μέλη ενός μεγαλύτερου “κοσμικού πόλις” και έχουμε την ευθύνη να βοηθάμε ο ένας τον άλλο.

Στην πορεία προς την ανεύρεση ενός βαθύτερου νοήματος και μιας πιο ουσιαστικής ζωής, ο στωικισμός προσφέρει έναν χάρτη που μας καλεί να ανακαλύψουμε την αρετή μέσα στη συμφωνία με τη φύση και τη λογική. Δεν είναι απλά ένα σύστημα σκέψης, αλλά ένας τρόπος ζωής που οδηγεί στην εσωτερική γαλήνη, στην ανθρώπινη συνειδητοποίηση και στην κοινωνική ευθύνη. Είτε μας βλέπουμε ως πολίτες μιας παγκόσμιας κοινότητας είτε ως ατομικούς αναζητητές της αλήθειας, ο στωικισμός μας προσκαλεί να αγκαλιάσουμε την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης ύπαρξης με γενναιοδωρία και σύνεση.

Οι στωικοί διδάσκουν ότι το μυστικό για μια ζωή πλήρη και ικανοποιητική δεν βρίσκεται στην εξωτερική επιτυχία ή στην αποφυγή του πόνου, αλλά στην απλή, αλλά εξαιρετικά δύσκολη τέχνη της αυτοσυγκράτησης και της πνευματικής αντοχής. Είναι μια πρόσκληση να βρούμε τη δύναμη μέσα στην ευπάθεια, την αξία μέσα στην ταπεινότητα, και τη σοφία μέσα στην απλότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, ο στωικισμός παραμένει όχι μόνο επίκαιρος αλλά και άκρως απαραίτητος, καθώς αντιμετωπίζουμε τις αμέτρητες προκλήσεις και τις ανατροπές του σύγχρονου κόσμου.

Με την ελπίδα της ολοκλήρωσης και της ανάπτυξης του ανθρώπινου πνεύματος, ο στωικισμός αποτελεί μια φιλοσοφία που δεν μένει περιορισμένη στις σελίδες των βιβλίων ή στα ακαδημαϊκά σεμινάρια, αλλά ζει και αναπνέει στις καθημερινές μας πράξεις και στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τη ζωή. Σε αυτή την πορεία προς την αυτογνωσία και την ευζωία, κάθε στιγμή γίνεται μια ευκαιρία για να εφαρμόσουμε τις αρχές του στωικισμού, ενώνοντας το άτομο με την κοινότητα και την ανθρωπότητα με το σύμπαν. Αυτό είναι το αληθινό δώρο του στωικισμού: ένας πλούσιος, διαχρονικός οδηγός για μια ζωή γεμάτη σημασία, αρετή και βάθος.

Οι τοπογραφικές θέσεις τέλεσης των Πλατωνικών διαλόγων

Εισαγωγή

Στο παρών άρθρο ασχολούμαστε με ένα ιδιαίτερο θέμα, την τοπογραφία των Πλατωνικών διαλόγων. Στόχος είναι να τοποθετήσουμε πάνω σε έναν χάρτη όλες τις πιθανές τοποθεσίες που τελέστηκαν οι Πλατωνικοί διάλογοι, αντλώντας πληροφορίες από τα ίδια τα κείμενα και μόνο. Το εγχείρημα παραμένει ανοιχτό, δεδομένου ότι πολλές θέσεις διαλόγων δεν προσδιορίζονται από τον ίδιο τον συγγραφέα, σε άλλους διαλόγους οι αναφορές είναι γενικές και τέλος σε μερικούς όπου αναφέρονται τοπογραφικά στοιχεία τα αρχαιολογικά ευρήματα είναι ακόμα ανεπαρκή για την τεκμηρίωση των θέσεων. Έτσι λοιπόν αρκετές θέσεις – πινέζες είναι τοποθετημένες αυθαίρετα (αλλά σωστά στο γενικό χώρο), άλλες είναι γενικά τοποθετημένες και τέλος μερικές (όπου επιτρεπόταν) θεωρούμε ότι είναι ακριβής (πχ ο Ευθύφρων στην Βασίλη Στοά). Κύριος στόχος μας πέρα από την εύρεση των θέσεων είναι να εγκαινιάσουμε και την σχετική συζήτηση περί του θέματος.


Ο Πλάτων σε στάση συγγραφής και ο Σωκράτης σε στάση στοχασμού.
Από την είσοδο της Ακαδημίας Αθηνών

Το Πλατωνικό έργο

Το σύνολο της εργογραφίας που αποδίδεται στον Πλάτωνα είναι το εξής:



Περί “νόθων” και γιατί εμείς θα τα αποκαλούμε αποδιδόμενα

Στον Πλάτωνα αποδίδονται και κάποια έργα που αποκαλέστηκαν από τους φιλόλογους νόθα, ένας όρος τον οποίο εμείς θεωρούμε εσφαλμένο, μιας με την ορολογία αυτή εννοούμε ένα κείμενο που αποδίδεται εσφαλμένα σε κάποιο συγγραφέα, όντας ψευδεπίγραφο ή με σκοπό την εξαπάτηση. Εμείς υιοθετούμε τα λεγόμενα του Taylor τα οποία και παραθέτουμε εδώ:

* Τα κείμενα αυτά αποτελούν κατά τα φαινόμενα απροσχημάτιστες απομιμήσεις των Πλατωνικών διαλόγων του Σωκράτη και κυρίως προϊόντα της πρώτης περιόδου της Ακαδημίας…

* Πρόκειται για έργα Πλατωνιστών των πρώτων δυο ή τριών γενεών οι οποίοι ήθελαν να ερμηνεύσουν τις ιδέες της Ακαδημίας με Σωκρατικούς διαλόγους

Α.Ε.Taylor | Πλάτων, ο άνθρωπος και το έργο του, σελ.585, 586

Οπότε εμείς θεωρούμε τα κείμενα αυτά αυθεντικά, με την έννοια ότι ανήκουν στην Ακαδημική παράδοση, δεν γράφτηκαν ωστόσο από τον Πλάτωνα, αλλά αποδόθηκαν σε αυτόν και κατά πάσα πιθανότητα ήταν εργασίες ή τετράδια εργασιών μελών της Ακαδημίας.

Ταξινόμηση του Πλατωνικού έργου

Είναι πιθανόν η πρώτη ταξινόμηση του Πλατωνικού έργου, με σκοπό την έκδοση του να έγινε κατά τα χρόνια που ζούσε ακόμα ο Πλάτωνας, μέσα στην Ακαδημία. Γνωρίζουμε πάντως ότι ο πρώτος που επιχείρησε την έκδοση του Πλατωνικού έργου, ήταν ο Ερμόδωρος ο Συρακούσιος, παλαιός σύντροφος και μαθητής του Πλάτωνα, χωρίς να αποκλείεται πιθανή εμπλοκή του Διονυσίου Α’ και του Πυθαγόρειου Αρχύτα, παλαιού γνώριμου του ίδιου του Πλάτωνα. (Πηγές: Αριστοτέλης, Παναίτιος και Ευφορίων, μαθητές του Πλάτωνα, Κικέρων 1ος π.Χ. αιώνας, Ζηνόβιος 2ος μ.Χ. αιώνας)

Καθοριστικό γεγονός, για όλη την αρχαία ιστορική γραμματεία, ήταν η ίδρυση της Βιβλιοθήκης στην Αλεξάνδρειας από τους Πτολεμαίους τον 3ο αιώνα π.Χ., με πρώτο διευθυντή τον Δημήτριο τον Φαληρέα (345 – 280 π.Χ.). Διάδοχος του Δημητρίου ήταν ο Καλλίμαχος ο Κυρηναίος (310 – 240 π.Χ.), αρχαίος ποιητής, επιγραμματοποιός και εκπρόσωπος της Αλεξανδρινής ποίησης, με την κύρια δραστηριότητα του να εντοπίζεται τα χρόνια της διεύθυνσης της Βιβλιοθήκης την οποία ανέλαβε όταν ήταν 30 ετών και την κράτησε για 35 χρόνια (από το 280 μέχρι το 245 π.Χ.). Αυτή την περίοδο κατέταξε τους διαλόγους σε τετραλογίες στηριζόμενος όμως, όπως σώζεται, σε ταξινόμηση που ανάγεται την εποχή του Πλάτωνα. Το σπουδαίο έργο του είχε τον τίτλο: Πίνακες των εν πάση παιδεία διαλαμψάντων και ων συνέγραψαν.

Άλλη ταξινόμηση έγινε αργότερα από τον Αριστοφάνη Βυζάντιο (257 – 180 π.Χ.), Έλληνας φιλόλογος και διευθυντής και αυτός της Βιβλιοθήκης της Αλεξανδρείας, ο οποίος κατέταξε τους διαλόγους σε τριλογίες αυτή την φορά.

Ο Θράσυλλος, του οποίου η ταξινόμηση είναι η πλέον διάσημη, καταγόταν από την Μένδη και πέθανε το 36 μ.Χ. Ήταν φιλόσοφος, γραμματικός και μαθηματικός με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Πυθαγόρεια και την Πλατωνική φιλοσοφία, όπως μας πληροφορεί ο Πορφύριος. Γνωρίζουμε ότι έγραψε δυο τουλάχιστον έργα υπό τους τίτλους:

– Τὰ πρὸ τῆς ἀναγνώσεως τῶν Πλάτωνος διαλόγων και
– Τὰ πρὸ τῆς ἀναγνώσεως τῶν Δημοκρίτου βιβλίων.

Παρόλ’ αυτά τα συγκεκριμένα έργα δεν σώζονται και γνωρίζουμε για αυτά από μια μεταγενέστερη επιτομή των έργων του υπό τον τίτλο Συγκεφαλαίωσις του Ιεροκλέα Θρασύλλου πίνακος. Στα έργα αυτά, τα οποία η παράδοση δίνει και το όνομα του Δερκυλίδη ως συντελεστή, συμπεριέλαβε την ταξινόμηση των έργων των δύο φιλοσόφων (Πλάτωνα και Δημόκριτου) σε τετραλογίες και είναι πιθανόν τότε να προστέθηκε ένας δεύτερος τίτλος, αντίστοιχος προς το θέμα του κάθε διαλόγου. Η ταξινόμηση των Πλατωνικών διαλόγων σύμφωνα με τον Θράσυλλο και τον Δερκυλίδη έχει ως εξής:

Αν από την παραπάνω ταξινόμηση ξεχωρίσουμε τα πιθανόν γνήσια και τα αποδιδόμενα έργα έχουμε:



Αν από την νέα αυτή λίστα κρατήσουμε τα πιθανόν γνήσια, για λόγους που δεν έχει νόημα να αναφέρουμε εδώ, και απορρίψουμε τα αποδιδόμενα έχουμε την λίστα με τα πλέον πιθανά έργα του ίδιου του Πλάτωνα:



Αν φέρουμε τώρα και την λίστα των έργων που δεν ταξινομήθηκαν από τους Αλεξανδρινούς έχουμε:



Οπότε τελικά, κάνοντας τις προσθαφαιρέσεις έχουμε το γνήσιο Πλατωνικό έργο:



Ο Πλάτων λοιπόν, έγραψε 28 διαλόγους οι οποίοι έχουν διασωθεί σε άριστη κατάσταση, γεγονός μοναδικό στην ιστορία της αρχαίας φιλοσοφίας, 12 επιστολές και την διαθήκη του. Στην φωτογραφία που ακολουθεί φαίνεται ένα απόσπασμα από το παλαιότερο σωζόμενο χειρόγραφο του Πλατωνικού corpus (895 μ.Χ.):

Σελίδα χειρόγραφου κώδικα με τον Πλατωνικό Ευθύφρων
(Codex Oxoniensis Clarkianus 39), 895 μ.Χ.

Η τοπογραφία των Πλατωνικών διαλόγων και η θέση των τόπων τέλεσης τους σήμερα στην πόλη των Αθηνών

Οι τοπογραφικές πληροφορίες των διαλόγων

Στην συνέχεια πιάνουμε έναν έναν τους διαλόγους και με την απομόνωση των τοπογραφικών πληροφοριών προσπαθούμε να εξαγάγουμε τον τόπο (φανταστικό ή πραγματικό) ή τους τόπους (όπου το σκηνικό λαμβάνει χώρα σε περισσότερους του ενός τόπου) τέλεσης τους. Έτσι φτάνουμε στον παρακάτω πίνακα:

και πιο συγκεντρωτικά:

Ξεκινάμε την παρουσίαση λοιπόν των τόπων, όπου με την βοήθεια των αρχαιολογικών ευρημάτων και των ιστορικών πληροφοριών μπορούμε να ταυτοποιήσουμε τις θέσεις των αρχαίων αυτών χώρων. Πρώτος σταθμός ο αρχαιολογικός χώρος της Ακαδημίας Πλάτωνος, τόπος συγγραφής όλων των Πλατωνικών διαλόγων:

Με το κόκκινο περίγραμμα φαίνονται τα αρχαιολογικά ευρήματα στην περιοχή:

Στην επόμενη εικόνα, με μπλε γραμμή βόρεια της Ακαδημίας, φαίνονται τα όρια του Κηφισού την εποχή του Πλάτωνα, η κοίτη του οποίου είναι σήμερα κάτω από την οδό Αγίας Άννης. Ο Κηφισός ήταν και το φυσικό όριο στον Βορρά του περιπάτου των μαθητών της Ακαδημίας.

Συνεχίζουμε λοιπόν με έναν έναν τους διαλόγους:

Α΄ Τετραλογία

Ευθύφρων ή Περί του Οσίου.
Τόπος: Βασίλειος Στοά

Ο διάλογος τοποθετείται στο 399 π.Χ., τη μέρα που ο Σωκράτης πηγαίνει στην «βασιλέων στοά» προκειμένου να μάθει τις κατηγορίες που έχει προβάλει εναντίον του ο Μέλητος. Εκεί συναντά τον Ευθύφρονα, που προσέρχεται για να καταγγείλει τον πατέρα του για έναν ακούσιο φόνο. Ο διάλογος είναι ευθύς, διεξάγεται ανάμεσα σε δύο μόνο πρόσωπα, και έχει σκοπό τον ορισμό της οσιότητας (ή ευσέβειας). Συνομιλητής του Σωκράτη είναι ο κενόδοξος, αλαζόνας, αλλά και ειδικός σε θέματα θρησκείας, μάντης Ευθύφρων, ο οποίος είναι άγνωστος από άλλες πηγές, αλλά είναι μάλλον υπαρκτό πρόσωπο, αφού αναφέρεται με παρεμφερή χαρακτηριστικά και στον πλατωνικό Κρατύλο.

Σημείωση: Η Βασίλειος Στοά ήταν έδρα του άρχοντα βασιλέα, ο οποίος ήταν επιφορτισμένος με θρησκευτικά και δικαστικά καθήκοντα. Βρίσκεται στο βορειοδυτικό τμήμα της Αγοράς, έξω από τα όρια του σημερινού αρχαιολογικού χώρου. Κατασκευάστηκε μάλλον μετά το 480 π.Χ. και παρέμεινε σε λειτουργία έως και τον 6ο αι. μ.Χ.

Απολογία Σωκράτους, ηθικός.
Τόπος: Δικαστήριο της Ηλιαίας

Το πλατωνικό αυτό έργο αποτελεί μία ελεύθερη απόδοση του δικανικού λόγου που εκφώνησε ο Σωκράτης το 399 π.Χ. στο δικαστήριο της Ηλιαίας, αντιμετωπίζοντας τις κατηγορίες ότι δεν πίστευε στους θεούς της πόλης, εισήγαγε καινά δαιμόνια και διέφθειρε με τις διδασκαλίες του τους νέους.

Σημείωση: Στην νοτιοδυτική γωνία της Αγοράς συναντά κανείς τα κατάλοιπα ενός ευρύχωρου περιβόλου, σχεδόν τετραγώνου σχήματος, χωρίς στέγη, εσωτερικά δωμάτια ή άλλου είδους διαχωριστικά όρια του χώρου του, η πρόσβαση στον οποίο γινόταν από μικρή κλίμακα με πέντε σκαλοπάτια στην βόρεια πλευρά του. Η ανέγερση του κτίσματος ανάγεται στα μέσα του 6ου αι. π.Χ. Δεν γνωρίζουμε με σιγουριά εάν στο αρχικό κτίριο προστέθηκαν αργότερα δωμάτια (γραφεία υπηρεσιών;) και στο κέντρο αίθριο με περιστύλιο για την εξυπηρέτηση λειτουργικών αναγκών. Δεδομένης της απουσίας μαρτυριών στις αρχαίες πηγές σχετικά με το οικοδόμημα αυτό, η ταύτισή του στηρίζεται αποκλειστικά στην μελέτη των καταλοίπων που έχουν διασωθεί. Η συνήθης χρήση ενός χώρου περικλειόμενου από περίβολο είναι θρησκευτικού-λατρευτικού χαρακτήρα, όμως η απουσία βωμού και αναθημάτων δεν μας επιτρέπουν να το αναγνωρίσουμε ως ιερό. Το μέγεθος, η εξέχουσα θέση που κατέχει καθώς και η πρώιμη χρονολόγησή του μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι πρόκειται μάλλον για δημόσιο κτίριο, ίσως ένα από τα δικαστήρια της αρχαίας Αθήνας, μιας και βασική προϋπόθεση για την εγκατάσταση ενός δικαστηρίου ήταν η ύπαρξη μεγάλου χώρου για την στέγαση του πολυάριθμου σώματος των βουλευτών και δεδομένου ότι συχνά τέτοιοι χώροι ήταν αστέγαστοι και ημιυπαίθριοι. Γι’ αυτό και το εν λόγω κτίριο έχει ταυτιστεί με κάθε επιφύλαξη με την έδρα της Ηλιαίας, του μεγαλύτερου και σημαντικότερου δικαστηρίου της αθηναϊκής πολιτείας, το οποίο αποτελούσαν σε τακτική βάση 1.500 μέλη, και σε μία γνωστή περίπτωση, τουλάχιστον, 2.500 μέλη.

Η θέση του δικαστηρίου της Ηλιαίας επομένως δεν έχει ταυτιστεί σήμερα με σιγουριά. Ο τετράπλευρος περίβολος στη νότια πλατεία της Αγοράς, ο οποίος ανασκάφηκε το 1953 και αρχικά ταυτίστηκε με το δικαστήριο της Ηλιαίας, είναι πιθανόν, σύμφωνα με νεώτερες έρευνες, να αποτελεί το υπαίθριο ιερό του Αιγινήτη ήρωα Αιακού, στο οποίο τον 4ο αι. π.Χ. αποθήκευε η πόλη της Αθήνας σιτηρά.

Κρίτων ή Περί του Πρακτέου, ηθικός.
Τόπος: Φυλακή Σωκράτη

Ο Σωκράτης συνομιλεί με τον εύπορο μαθητή και φίλο του Κρίτωνα, τρεις ημέρες πριν από την εκτέλεση του πρώτου. Η συζήτηση λαμβάνει χώρα στο κελί όπου βρίσκεται φυλακισμένος ο Σωκράτης, αναμένοντας την εκτέλεσή του. O Κρίτων επισκέπτεται ξημερώματα τον έγκλειστο δάσκαλό του και του αναγγέλλει ότι την επόμενη μέρα θα θανατωθεί. Ο διάλογος είναι ευθύς και περιορίζεται στα εν λόγω δύο φυσικά πρόσωπα, αν και στα μισά περίπου του διαλόγου εισάγονται προσωποποιημένοι οι Νόμοι της Αθήνας ως άλλος συνομιλητής του Σωκράτη.

Φαίδων ή Περί Ψυχής, ηθικός.
Τόπος: Φυλακή Σωκράτη

Ο Φαίδων διακρίνεται τόσο για τη φιλοσοφική του σημασία όσο και για τη δραματική του πλοκή και τις λογοτεχνικές του αρετές. Η δραματική του χρονολογία τοποθετείται στο 399 π.Χ., έτος θανάτου του Σωκράτη: Ο νεαρός μαθητής του Φαίδων διηγείται στον Πυθαγόρειο Εχεκράτη πώς πέρασε ο δάσκαλός του την τελευταία του ημέρα στη φυλακή, πριν λάβει το κώνειο. Βασικό περιεχόμενο της διήγησης αποτελεί η συνομιλία του Σωκράτη με δύο άλλους νεαρούς Πυθαγορείους, τον Σιμμία και τον Κέβη, οι οποίοι ζητούν από τον δάσκαλο να τους «παρηγορήσει» για τον επικείμενο θάνατό του, αποδεικνύοντάς τους ότι ο θάνατος του σώματος δεν σημαίνει και απώλεια της ψυχής. Η αναδιήγηση αυτής της συνομιλίας καταλαμβάνει το κύριο μέρος του διαλόγου (59c-116a), το οποίο έτσι εγκιβωτίζεται ανάμεσα στην εισαγωγική συνομιλία Φαίδωνα-Εχεκράτη (57a-59c) και στην περιγραφή (και πάλι από τον Φαίδωνα: 116a-118a) των τελευταίων στιγμών του Σωκράτη.

Σημείωση:

Τοποθεσία στην Αρχαία Αγορά: Σε στενή συνάρτηση με τα δικαστήρια βρισκόταν η δημόσια φυλακή της αρχαίας Αθήνας, η οποία ενδέχεται να χτίστηκε επίσης κάπου μέσα στον χώρο της Αγοράς ή σε άλλο σημείο στην άμεση γειτονία του. Πιθανή υποψηφιότητα για το κτίριο αυτό θέτει ένα οικοδόμημα των μέσων του 5ου αι. π.Χ., που εντοπίσθηκε σε ένα κοίλωμα του εδάφους μόλις έξω από την νοτιοδυτική γωνία του τετραγώνου της Αγοράς. Το σχήμα του, η θέση του (βλέπει σε δρόμο) και η εσωτερική διαρρύθμιση των χώρων του (επιμέρους τετράγωνα δωμάτια, χώροι για την λήψη λουτρού) ανταποκρίνονται κατά το μάλλον ή ήττον στα στοιχεία που γνωρίζουμε από τις αρχαίες πηγές σχετικά με την κρατική φυλακή της Αθήνας. Ένα μικρό αγαλματίδιο του Σωκράτους που ανακαλύφθηκε στα ερείπια του κτίσματος ίσως το ταυτίζει με την φυλακή όπου ο φιλόσοφος παρέμεινε έγκλειστος έπειτα από την καταδίκη του και μέχρι τον θάνατό του και πιθανόν είναι να στήθηκε εκεί προς τιμήν του από τους Αθηναίους, όταν εκ των υστέρων κατάλαβαν το λάθος που είχαν κάνει αποφασίζοντας την εκτέλεση ενός από τους μεγαλύτερους διανοητές της Αθήνας – και όχι μόνο. Παρ’ όλ’ αυτά, δεν αποκλείεται το ενδεχόμενο οι εγκαταστάσεις αυτές να ανήκουν σε κτίριο εμπορικού χαρακτήρα ή σε κάποιον ξενώνα.

Τοποθεσία στο λόφο Φιλοπάππου: Το ίδιο όνομα φέρει κι άλλη μια τοποθεσία, που βρίσκεται στο άλσος απέναντι από το γραφικό εκκλησάκι του Λουμπαρδιάρη, λίγο πριν ξεκινήσει το μονοπάτι που οδηγεί στην κορυφή του λόφου και στο μνημείο του Φιλοπάππου. Εκεί μια σπηλιά, είναι σιδερόφρακτη με καγκελωτή πόρτα και αρκετά ευρύχωρη για να «φιλοξενήσει» ένα άτομο.

Εμείς στο χάρτη μας επιλέξαμε την πρώτη τοποθεσία εκείνη πλησίον της Αρχαίας Αγοράς.

Β΄ Τετραλογία

Κρατύλος ή Περί Ονομάτων Ορθότητος, λογικός.
Τόπος: δεν δίνονται στοιχεία – Αρχαία Αγορά

Ο διάλογος, που δεν περιέχει καμία ένδειξη για τον δραματικό του χρόνο ή τόπο, διαμείβεται μεταξύ τριών προσώπων: του Σωκράτη, του Ερμογένη και του Κρατύλου. Η διερεύνηση του επίμαχου θέματος ξεκινά, όταν ο Ερμογένης εντοπίζει τον περαστικό Σωκράτη και τον καλεί να συνεισφέρει στη συζήτηση που μέχρι εκείνη τη στιγμή διεξήγαγε με τον Κρατύλο.

Σημείωση: Στα έργα όπου δεν δίνεται καμία τοπογραφική πληροφορία για την εύρεση της χωρικής τέλεσης του διαλόγου, τοποθετούμε αυθαίρετα τον διάλογο στην Αγορά των Αθηνών, μιας και είναι το πιθανότερο να τελέστηκε εκεί, δεδομένου ότι είναι η περιοχή όπου κυκλοφορούσε συχνότερα ο Σωκράτης.

Θεαίτητος ή Περί Επιστήμης, πειραστικός.
Τόπος εξωδιηγητικός: Μέγαρα
Τόπος ενδοδιηγητικός: Γυμνάσιο Κυνοσάργους

Ο Θεαίτητος είναι διάλογος μεικτός, οργανώνεται, δηλαδή, σε δύο χρονικά αφηγηματικά επίπεδα. Στο εξωδιηγητικό επίπεδο η αφήγηση τοποθετείται χρονικά στο 391 π.Χ. μετά τη μάχη της Κορίνθου. Οι συνομιλητές Τερψίων και Ευκλείδης, αμφότεροι από τα Μέγαρα, αφού συναντηθούν στις παρυφές της πόλης, αποφασίζουν να μεταβούν στο σπίτι του δεύτερου, κι εκεί να διέλθουν τη συζήτηση που έλαβε χώρα ανάμεσα στον μαθηματικό Θεόδωρο, τον νεαρό μαθητή του Θεαίτητο και τον Σωκράτη, την οποία ο Ευκλείδης κατέγραψε σε «βιβλίο». Μολονότι ο Ευκλείδης δεν ήταν αυτήκοος μάρτυρας, όπως πληροφορούμαστε η καταγραφή έγινε μέσα από μια σειρά συναντήσεων που είχε με τον ίδιο τον Σωκράτη. Την ανάγνωση του «βιβλίου» αναλαμβάνει ένας νεαρός δούλος − μια ιδιάζουσα σκηνή, η οποία δεν απαντά σε άλλο πλατωνικό διάλογο.

Ο διάλογος ανάμεσα στον Σωκράτη, τον Θεόδωρο και τον Θεαίτητο στο ενδοδιηγητικό επίπεδο τοποθετείται στο 399 π.Χ., τη μέρα που ο Σωκράτης πηγαίνει στη στοά των Βασιλέων, προκείμενου να πληροφορηθεί τις κατηγορίες που απηύθυνε εναντίον του ο Μέλητος. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι ο εν λόγω διάλογος δεν παρατίθεται σε πλάγιο λόγο, όπως θα ήταν αναμενόμενο, αλλά σε ευθύ, δίνοντας έτσι την εντύπωση ότι εκτυλίσσεται στο «εδώ και τώρα».

Σημείωση: Εδώ έχουμε έναν διπλό διηγηματικό χώρο. Τον χώρο που τελείται η αφήγηση παρελθόντων συμβάντων (Μέγαρα) και τον χώρο που αυτά τα συμβάντα τελέστηκαν, πλησίον κάποιου Γυμνασίου, πιθανόν αυτό του Κυνοσάργους όπου ο Σωκράτης σύχναζε συχνά και βρισκόταν στον δρόμο ανάμεσα στο σπίτι του και στην Αγορά όπου πήγαινε εκείνη την ημέρα.

Σοφιστής ή Περί του Όντος, λογικός.
Τόπος: Γυμνάσιο Κυνοσάργους

Αν και ο Σοφιστής δεν μας προσανατολίζει σχετικά με το δραματικό πλαίσιό του, ο συγγραφέας του εξαρχής παραπέμπει στον Θεαίτητο απ’ όπου και αντλούμε πληροφορίες για το δραματικό σκηνικό και τον δραματικό χρόνο του έργου. Το αρχικό σχόλιο ότι συνεχίζεται η συζήτηση της προηγούμενης μέρας μας επιτρέπει να τοποθετήσουμε τον διάλογο στο σκηνικό του Γυμνασίου, την επομένη της καταγγελίας του Μέλητου εναντίον του Σωκράτη, δηλαδή λίγο πριν τη θανατική του καταδίκη. Ο Σωκράτης είναι αυτός που θέτει το θέμα της συζήτησης, τον ορισμό του σοφιστή. Ωστόσο, σε αντίθεση με τους περισσότερους πλατωνικούς διαλόγους, δεν συμμετέχει σ’ αυτή. Το νέο μέλος της παρέας, ένα μη ιστορικό και ανώνυμο πρόσωπο, ο Ελεάτης Ξένος, οπαδός του Παρμενίδη και του Ζήνωνα, γίνεται ο φορέας των κεντρικών θέσεων του έργου. Βασικός του συνομιλητής είναι ο Θεαίτητος, μαθηματικός και μέλος της πλατωνικής Ακαδημίας , ένας νέος που μοιάζει πολύ στην όψη με τον Σωκράτη. Ένα επιπλέον πρόσωπο, ο γεωμέτρης και αστρονόμος Θεόδωρος, αποσύρεται μετά τις αρχικές συστάσεις, ενώ σιωπηλός παριστάμενος είναι ένας ακόμη, νέος αυτή τη φορά, Σωκράτης. Εκτός από τη συρρίκνωση του δραματικού πλαισίου και τον υποβαθμισμένο ρόλο του Σωκράτη, η μειωμένη σημασία του διαλογικού στοιχείου συνιστά μία ακόμη μορφική ιδιαιτερότητα του έργου. Στην πραγματικότητα ο πρωταγωνιστής εκθέτει τη θεωρία του αποσπώντας απλώς τη συγκατάνευση του κατ’ επίφαση συνομιλητή του, γεγονός που οδηγεί πολλούς στο να θεωρούν τον Σοφιστή πραγματεία αριστοτελικού τύπου.

Πολιτικός ή Περί της Βασιλείας, λογικός.
Τόπος: Γυμνάσιο Κυνοσάργους

Το σύνολο σχεδόν των ερευνητών αναγνωρίζει ως πιθανό χρόνο γραφής του διαλόγου το διάστημα 367-360 π.Χ., διάστημα το οποίο μεσολαβεί ανάμεσα στο δεύτερο και το τρίτο ταξίδι του Πλάτωνα στη Σικελία. Ο Πολιτικός ακολουθεί χρονολογικά τον Σοφιστή, κάτι που δηλώνεται και στην εκκίνηση του Πλατωνικού κειμένου (258b). Ο Σοφιστής προβαίνει σε συστηματική εφαρμογή της διχοτομικής διαίρεσης ως ένα από τα κυριότερα στοιχεία της διαλεκτικής μεθόδου. Η μέθοδος αυτή καταλαμβάνει ευρύ χώρο και στον Πολιτικό, κάτι που καταδεικνύει τη βαθιά φιλοσοφική συνάφεια αλλά και τη χρονολογική διαδοχή των δύο διαλόγων. Ο Πολιτικός ανήκει στην Πλατωνική τετραλογία Θεαίτητος , Σοφιστής, Πολιτικός, Φιλόσοφος. Ο Θεαίτητος, ο εναρκτικός φιλοσοφικός τόπος της τετραλογίας, καταλήγει σε απορητική θέση όσον αφορά τον ορισμό της γνώσης. Ο Θεαίτητος θα συνεχίσει τη διερεύνηση για τον ορισμό του Σοφιστή και τη φύση του όντος σε αυτόν έχοντας ως συνομιλητή τον Ελεάτη Ξένο. Με τη σειρά του ο Ελεάτης Ξένος θα ηγηθεί μίας νέας διαλεκτικής διερεύνησης στον επόμενο διάλογο Πολιτικό με ερωτώμενο τον Νέο Σωκράτη (πιθανόν προσωποποιεί σπουδαστή της Πλατωνικής Ακαδημία ). Εικάζεται λογικά ότι στον τελευταίο διάλογο της τετραλογίας, τον Φιλόσοφο, τα ηνία της συζήτησης θα επανέρχονταν στον Σωκράτη με ερωτώμενο αυτή τη φορά τον Νέο Σωκράτη. Ο Φιλόσοφος όμως δεν γράφτηκε ποτέ.

Σημείωση: Οι χώροι άθλησης στην αρχαία Ελλάδα ήταν κατά κανόνα υπαίθριοι. Μόλις από τον 5ο αι. π.Χ. και εξής αρχίζουν να διαμορφώνονται ειδικές εγκαταστάσεις φυσικής αγωγής, τα γυμνάσια, οι παλαίστρες, τα λουτρά και τα στάδια. Φαίνεται ότι αρχικά τα γυμνάσια αποτελούσαν χώρους αναψυχής με κήπους και φυσική βλάστηση, όπου οι νέοι συνδύαζαν την άθληση του σώματος και την στρατιωτική εκπαίδευση με την πνευματική εκγύμναση, παρακολουθώντας την διδασκαλία φιλοσόφων και άλλων εξεχόντων προσωπικοτήτων του καιρού τους, με αποτέλεσμα να εξελιχθούν σταδιακά σε σπουδαία πνευματικά κέντρα.

Αυτό το συμπέρασμα εξάγεται και από τις γραπτές μαρτυρίες που σώζονται για τα τρία παραδοσιακά Γυμνάσια της αρχαίας Αθήνας, της Ακαδημείας, του Λυκείου και του Κυνοσάργους, που λειτουργούσαν ήδη από την εποχή του Πεισιστράτου (6ος αι. π.Χ.) και κατά τους υστεροκλασσικούς χρόνους απέκτησαν κτιριακές εγκαταστάσεις. Απ’ όσο ξέρουμε ήταν εγκατεστημένα εκτός των ορίων της πόλεως, πλησίον των καλύτερων προαστίων της, σε ελεύθερους χώρους κοντά στα νερά των αθηναϊκών ποταμών, τα οποία ήταν απαραίτητα για την τροφοδοσία και διατήρηση των κήπων και των αλσών όπου οι νέοι ασκούνταν και αναπαύονταν. Η αρχαιολογική σκαπάνη σήμερα έχει φέρει στο φώς μόνο τα ερείπια της Ακαδημείας, ενώ η θέση των άλλων δύο γυμνασίων εικάζεται με βάση τα όσα παραδίδονται στις διαθέσιμες γραπτές πηγές.

Γ΄ Τετραλογία

Παρμενίδης ή Περί Ιδεών, λογικός.
Τόπος: Κεραμεικός

Ο Παρμενίδης είναι ένας αφηγούμενος (διηγηματικός) διάλογος. Ο άγνωστος κατά τα άλλα Κέφαλος από τις Κλαζομενές – που δεν θα πρέπει να συγχέεται με τον Συρακούσιο Κέφαλο της Πολιτείας – διηγείται σε ανώνυμο ακροατήριο μια παλαιά συζήτηση ανάμεσα στον σαραντάχρονο Ζήνωνα, τον εξηνταπεντάχρονο Παρμενίδη και τον νεαρό Σωκράτη (127b-c) που έγινε το καλοκαίρι του 450 π.Χ. Παρόντες ήταν συνολικά επτά άνδρες (129d) από τους οποίους κατονομάζεται επίσης κάποιος Αριστοτέλης (137b-c), μετέπειτα μέλος των Τριάκοντα τυράννων (127d).

Το σκηνικό που διαδραματίζεται ο Πλατωνικός διάλογος «Παρμενίδης» ήταν τα Μεγάλα Παναθήναια, τα οποία εορτάζονταν με λαμπρότητα από τους Αθηναίους εκείνης της εποχής. Κατά την διάρκεια αυτής της εορτής, έφτασαν στην Αθήνα ο Παρμενίδης και ο Ζήνωνας, εκ των οποίων ο Παρμενίδης ήταν δάσκαλος και ο Ζήνωνας μαθητής, και οι δύο Ελεάτες, και όχι μόνο αυτό, αλλά υπήρξαν και μέλη της πυθαγόρειας σχολής, όπως μαρτύρησε κάπου και ο Νικόμαχος από τα Γέρασα, που έγραψε βιογραφία του Πυθαγόρα. Αφού, λοιπόν, έφτασαν από την Ελέα της Ιταλίας για να τιμήσουν τη θεά και για να ωφελήσουν όσους Αθηναίους είχαν κλίση στην γνώση των θείων, κατέλυσαν έξω από το τείχος, στον Κεραμεικό, προσκαλώντας τους πάντες να έρθουν και να συζητήσουν μαζί τους.

Φίληβος ή Περί Ηδονής, ηθικός.
Τόπος: δεν δίνονται στοιχεία – Αρχαία Αγορά

Ο διάλογος ανάμεσα στον Σωκράτη, τον Φίληβο και τον Πρώταρχο διεξάγεται μπροστά σε ένα βουβό ακροατήριο ανώνυμων νέων Αθηναίων. Δεν παρέχονται στοιχεία για τον δραματικό χρόνο και τόπο και οι πληροφορίες για τους συνομιλητές του Σωκράτη δεν πείθουν ότι πρόκειται για ιστορικά πρόσωπα.

Σημείωση: Στα έργα όπου δεν δίνεται καμία τοπογραφική πληροφορία για την εύρεση της χωρικής τέλεσης του διαλόγου, τοποθετούμε αυθαίρετα τον διάλογο στην Αγορά των Αθηνών, μιας και είναι το πιθανότερο να τελέστηκε εκεί, δεδομένου ότι είναι η περιοχή όπου κυκλοφορούσε συχνότερα ο Σωκράτης.

Συμπόσιον ή Περί Αγαθού, ηθικός.
Τόπος εξωδιηγητικός: Δρόμος Φάληρο – Αθήναι
Τόπος ενδοδιηγητικός: Άστυ Αθηνών (σπίτι Αγάθωνα)

Το Συμπόσιον είναι ένας διάλογος μεικτός. Αυτό σημαίνει ότι παρουσιάζει δύο συζητήσεις και κατά συνέπεια δύο επίπεδα δραματικού χρόνου αλλά και τόπου:
α) την ευθεία συζήτηση μεταξύ του Απολλόδωρου και κάποιου ανώνυμου φίλου του, παρουσία και άλλων βωβών προσώπων, που τοποθετείται δραματικά στο τέλος του 5ου αι. (π. 400 π.Χ.), και
β) την πλάγια αφήγηση εγκωμίων για τον έρωτα που εκφώνησαν διάφοροι ομιλητές στο πλαίσιο ενός συμποσίου που έλαβε χώρα στο σπίτι του τραγικού ποιητή Αγάθωνα το 416 π.Χ.
Ένα τρίτο επίπεδο δραματικού χρόνου εισάγεται από τον πενηντατριάχρονο Σωκράτη ο οποίος, στον δικό του λόγο, εγκιβωτίζει παλαιότερη συζήτηση που είχε με τη Διοτίμα (π. 440-430 π.Χ.).

Σημείωση: Την αρχή του έργου την τοποθετούμε στην αρχή του Φαληρικού δρόμου ανάμεσα στα μακρά λεγόμενα τείχη. Το σπίτι του Αγάθωνα τυχαία κάπου μέσα στα όρια του αρχαίου άστεως.

Φαίδρος ή Περί Έρωτος, ηθικός.
Τόπος: Όχθες Ιλισσού, πλησίον πηγής και ιερού Νυμφών και Πανός

Διάλογος άμεσος, χωρίς αφηγηματικό πλαίσιο, ανάμεσα σε δύο πρόσωπα: τον Φαίδρο, γνωστό στο κοινό του Πλάτωνα από τον ρόλο του στο Συμπόσιο, εδώ μάλλον σε ώριμη ηλικία, και τον Σωκράτη, ο οποίος σε μια σπάνια έξοδό του πέρα από τα τείχη της Αθήνας, τον ακολουθεί, προκειμένου να τον ακούσει να απαγγέλλει έναν λόγο του Λυσία. Ο συγγραφέας δίνει πρωτόγνωρο για τα κείμενά του ενδιαφέρον για το φυσικό περιβάλλον στο οποίο διαδραματίζεται, το οποίο είναι αυτό του Ιλισσού στο ύψος του Ολυμπιείου.

Σημείωση: Πιθανόν από την αρχαιότητα να είχε ήδη ξεκινήσει μια προβληματική για την θέση του Πλατωνικού Φαίδρου. Οι πλήστες τοπογραφικές πληροφορίες του κειμένου έδωσαν τροφή σε κάθε επίδοξο ερευνητή, σχολιαστή και μελετητή. Αρκετοί διανοητές που μελέτησαν τον Φαίδρο, τον μετέφρασαν και τον σχολίασαν πήραν θέση για την τοποθεσία του διαλόγου. Οι γνώμες ποικίλουν ενώ τα πιθανά μέρη σήμερα είναι γύρω στα 3 με 4.

Δ΄ Τετραλογία

Αλκιβιάδης Α’ ή Περί Ανθρώπου Φύσεως, μαιευτικός.
Τόπος: Άστυ Αθηνών

Ο Αλκιβιάδης Α’ είναι ένας ευθύς διάλογος ανάμεσα στον τριακονταεπταετή Σωκράτη και τον νεαρό Αλκιβιάδη, που τοποθετείται στην Αθήνα κατά τις παραμονές της εκστρατείας στην Ποτίδαια (432 π.Χ.). Ο Αλκιβιάδης, που δεν έχει ακόμα γίνει είκοσι ετών (123d), ετοιμάζεται, με την επικείμενη ενηλικίωσή του, να βγάλει τον πρώτο λόγο του στην εκκλησία του δήμου (105a-b). Η δραματική μορφή του διαλόγου είναι εξαιρετικά απλή: η συζήτηση μεταξύ των δύο ηρώων είναι ιδιωτική χωρίς κανέναν άλλο βωβό αποδέκτη των λόγων τους.

Αλκιβιάδης Β’ ή Περί Προσευχής, μαιευτικός.

Τόπος: Άστυ Αθηνών

Στο (νόθο) διάλογο ο Αλκιβιάδης πηγαίνει να αφιερώσει στεφάνι σε κάποιον ναό και να προσευχηθεί. Συναντά τον Σωκράτη και κάνουν σύντομη συζήτηση περί προσευχής.

Ίππαρχος ή Φιλοκερδής, ηθικός.
Τόπος: Φανταστικός – Άστυ Αθηνών

Στο (νόθο) διάλογο ο Σωκράτης συζητά με τον Ίππαρχο, τον γνωστό τύραννο των Αθηνών του 6ου αι. π.Χ. Ο διάλογος επομένως είναι ανάμεσα σε δυο άτομα που δεν έζησαν την ίδια περίοδο, άρα ο τόπος, πέρα του ότι δεν δίνονται τοπογραφικές πληροφορίες στο κείμενο, είναι τελείως φανταστικός.

Ἀντερασταί ή Περί Φιλοσοφίας, ηθικός.
Τόπος: Άστυ Αθηνών (Σχολή Διονυσίου)

Στο (νόθο) διάλογο ο Σωκράτης βρίσκεται στην σχολή του Διονυσίου και είναι μάρτυρας της διένεξης δυο νεαρών.

Ε΄ Τετραλογία

Θεάγης ή Περί Φιλοσοφίας, μαιευτικός.
Τόπος: Στοά Ελευθερίου Διός

Στο (νόθο) διάλογο, ο Δημόδοκος παρουσιάζει για πρώτη φορά τον γιό του, Θεάγη, στον Σωκράτη, και συζητούν για την εκπαίδευση του και τη θεϊκή εσωτερική φωνή του Σωκράτη, στην στοά του Ελευθερίου Διός.

Χαρμίδης ή Περί Σωφροσύνης, πειραστικός.
Τόπος: Παλαίστρα Ταυρέα

Μιλώντας σε πρώτο πρόσωπο και σε παρελθοντικό χρόνο, ο Σωκράτης αποσαφηνίζει ότι ο διάλογος που πρόκειται να αφηγηθεί χώρα έλαβε χώρα αμέσως μετά την επιστροφή του από την Ποτίδαια το φθινόπωρο του 432 π.Χ. ή την άνοιξη του 429 π.Χ. Σε κάθε περίπτωση, επομένως, ο διάλογος διαδραματίζεται χρονικά κοντά στην έναρξη του Πελοποννησιακού πολέμου στην Αθήνα και πιο συγκεκριμένα στην παλαίστρα του Ταυρέα κοντά στο ιερό της Βασίλης.

Λάχης ή Περί Ανδρείας, ηθικός.
Τόπος: Αγορά Αθηνών

Ο διάλογος διαδραματίζεται σε έναν δημόσιο χώρο της Αγοράς της Αθήνας, όπου μόλις έχει διεξαχθεί μια επίδειξη οπλομαχίας. Είναι παρόντες και συζητούν γνωστοί Αθηναίοι: ο Λυσίμαχος, γιός του «δίκαιου» Αριστείδη, ο Μελησίας, γιος του ολιγαρχικού πολιτικού Θουκυδίδη, οι πολιτικοί και στρατηγοί των Αθηναίων κατά τον Πελοποννησιακό πόλεμο Νικίας και Λάχης, και ο Σωκράτης. Θέμα της συζήτησης είναι η σωστή αγωγή των νεαρών γιών του Λυσίμαχου και του Μελησία (που παρακολουθούν την όλη συζήτηση), μια συζήτηση που καταλήγει στην προσπάθεια ορισμού της ανδρείας.

Λύσις ή Περί Φιλίας, μαιευτικός.
Τόπος: Παλαίστρα Ταυρέα

Ο Λύσις είναι ένας από τους δραματικά ζωηρότερους διαλόγους του Πλάτωνα. Ο Σωκράτης, πηγαίνει από την Ακαδημία στο Λύκειο ακολουθώντας την εξωτερική περίμετρο των τειχών και συναντά, μπροστά σε μια παλαίστρα, μερικούς νέους κι ανάμεσά τους δύο γνωστούς του, τον Ιπποθάλη και τον Κτήσιππο. Συζητώντας μαζί τους πληροφορείται τον έρωτα του Ιπποθάλη για έναν νεαρότερο έφηβο, τον Λύσι και τα καμώματα με τα οποία αυτός επιχειρεί να τον κερδίσει. Ο Σωκράτης δείχνει στον Ιπποθάλη ότι προσπαθεί με λάθος τρόπο και, μαθαίνοντας ότι ο Λύσις βρίσκεται στην παλαίστρα, αναλαμβάνει να του δείξει εμπράκτως πώς μπορεί πράγματι να τον γοητεύσει (203a – 207b). Η συνέχεια της συζήτησης διεξάγεται μέσα στην παλαίστρα, μεταξύ του Σωκράτη, του Λύσι (ο οποίος παρουσιάζεται να έχει κλίση προς τον φιλοσοφικός στοχασμό) και του συνομήλικου φίλου του Μενέξενου (ο οποίος έχει ήδη κάποια μικρή εμπειρία στον διαλογικό αγώνα). Ο Σωκράτης αρκετά γρήγορα επιτυγχάνει να γοητεύσει τον Λύσι, η συζήτηση όμως συνεχίζεται μέχρις ότου τη διακόψουν οι δούλοι που είναι επιφορτισμένοι με την επιτήρηση των εφήβων (παιδαγωγοί).

F΄ Τετραλογία

Ευθύδημος ή Εριστικός, ανατρεπτικός.
Τόπος εξωδιηγητικός: Άστυ Αθηνών
Τόπος ενδοδιηγητικός: Λύκειο

Στην αρχή του Ευθυδήμου ο Κρίτων ζητά από το Σωκράτη να του διηγηθεί τη συζήτηση την οποία είχε ο φιλόσοφος την προηγούμενη μέρα στο Λύκειο και την οποία ο Κρίτων, μολονότι παρών, δεν κατάφερε να παρακολουθήσει. Η συζήτηση αυτή διεξήχθη με τους σοφιστές Ευθύδημο και Διονυσόδωρο, οι οποίοι παρουσιάζονται ως διδάσκαλοι της αρετής. Ο Σωκράτης τους παρακινεί να κάνουν μια επίδειξη της τέχνης τους, πείθοντας τον νεαρό Κλεινία πως πρέπει να φιλοσοφεί και να επιδιώκει την αρετή.

Πρωταγόρας ή Σοφισταί, επιδεικτικός.
Τόπος εξωδιηγητικός: Οικία Σωκράτους (Δήμος Αλωπεκής)
Τόπος ενδοδιηγητικός: Οικία Καλλία (Άστυ Αθηνών)

Ο Σωκράτης αφηγείται σε κάποιο ανώνυμο ακροατήριο τα γεγονότα της πρωινής συνάντησής του με τον σοφιστή Πρωταγόρα στο σπίτι του πλούσιου Αθηναίου Καλλία. Αφορμή για τη συνάντηση στάθηκε η απροσδόκητη άφιξη του Ιπποκράτη, γιου του Ιππονίκου, στο σπίτι του Σωκράτη και η ζωηρή επιθυμία του νεαρού να συναντήσει τον διάσημο σοφιστή. Η δράση μεταφέρεται από την αυλή του Σωκράτη στην οικία του Καλλία, όπου βρίσκονται συγκεντρωμένοι οι επιφανέστεροι Σοφιστές της εποχής (Πρωταγόρας, Πρόδικος, Ιππίας), γνωστά μέλη της ανώτερης αθηναϊκής κοινωνίας, φιλομαθείς και φιλόδοξοι νεαροί, καθώς και διάφοροι ξένοι.

Γοργίας ή Περί Ρητορικής, ανατρεπτικός.
Τόπος: δεν δίνονται στοιχεία – Αρχαία Αγορά

Μετά την Πολιτεία και τους Νόμους, ο Γοργίας είναι ο μακροσκελέστερος διάλογος του Πλάτωνα. Τυπικά, η θεματική του διαλόγου αφορά τη ρητορική, ωστόσο το κεντρικό μοτίβο είναι η δικαιοσύνη και ο ρόλος της για την ανθρώπινη ευτυχία. Πρόκειται για το μόνο πλατωνικό διάλογο όπου ο Σωκράτης δεν κατορθώνει να πείσει κανέναν από τους συνομιλητές του.

Σημείωση: Στα έργα όπου δεν δίνεται καμία τοπογραφική πληροφορία για την εύρεση της χωρικής τέλεσης του διαλόγου, τοποθετούμε αυθαίρετα τον διάλογο στην Αγορά των Αθηνών, μιας και είναι το πιθανότερο να τελέστηκε εκεί, δεδομένου ότι είναι η περιοχή όπου κυκλοφορούσε συχνότερα ο Σωκράτης.

Μένων ή Περί Αρετής, πειραστικός.
Τόπος: Γυμναστήριο Κυνοσάργους

Ο διάλογος τοποθετείται στο 403 ή 402 π.Χ., εκτυλίσσεται στην Αθήνα και συγκεκριμένα σε χώρο στον οποίο συχνάζει ο Σωκράτης, προφανώς ένα γυμναστήριο και πιθανόν αυτό του Κυνοσάργους. Ο νεαρός Μένων από τη Λάρισα, ένας αριστοκράτης με σοφιστική παιδεία, βρίσκεται στην Αθήνα με σκοπό να ζητήσει στρατιωτική βοήθεια εναντίον του τυράννου των Φερών Λυκόφρονα. Στην εναρκτήρια σκηνή του διαλόγου παρουσιάζεται να συζητά με τον Σωκράτη και να ρωτά για το διδακτόν ή όχι της αρετής. Ο διάλογος είναι ευθύς και τα δύο πρόσωπα συζητούν το ζήτημα έως το σημείο που παρουσιάζεται ο Άνυτος, ένας από τους κατηγόρους του Σωκράτη και λαμβάνει και αυτός μέρος στη συζήτηση.

Z΄ Τετραλογία

Ιππίας μείζων ή Περί του Καλού, ανατρεπτικός.
Τόπος: δεν δίνονται στοιχεία – Αρχαία Αγορά

Ο διάλογος στρέφεται γύρω από το θέμα του «καλού», με μοναδικά πρόσωπα τον Σωκράτη και τον Σοφιστή Ιππία. Καθένας τους είναι κι ένας διαφορετικός κόσμος. Ο πρώτος παλεύει σε όλη του τη ζωή αγαλήνευτα να ανιχνεύσει την αλήθεια και έχει φθάσει να πιστεύει πως, αν κάποτε παραιτηθεί από τον αγώνα αυτόν, δεν αξίζει να ζει. Ο δεύτερος, σαν Σοφιστής που είναι, κρατιέται στην επιφάνεια των φαινομένων αλλά νομίζει πως κατέχει τη σοφία όλου του κόσμου.

Ιππίας ελάσσων ή Περί του Ψεύδους, ανατρεπτικός.
Τόπος: δεν δίνονται στοιχεία – Αρχαία Αγορά

Το σκηνικό είναι σχεδόν ανύπαρκτο. Ο σοφιστής Ιππίας έχει μόλις ολοκληρώσει μία διάλεξη για τον Όμηρο. Το κείμενο δεν παρέχει καμία ένδειξη για τον δραματικό χρόνο του διαλόγου που ακολουθεί. Επίσης δεν παρέχει κανέναν σκηνογραφικό προσδιορισμό, εκτός από ένα «μέσα» που δηλώνει τον χώρο όπου ο σοφιστής έδωσε τη διάλεξη πριν βγει έξω για να συναντήσει τα άλλα δύο δραματικά πρόσωπα, τον Σωκράτη και τον άγνωστο Εύδικο. Ο διάλογος είναι ευθύς και διεξάγεται σχεδόν αποκλειστικά ανάμεσα στον Σωκράτη και τον Ιππία. Σκοπός του διαλόγου είναι η αξιολόγηση του Αχιλλέα και του Οδυσσέα από τον σοφιστή. Ο Ιππίας από την Ήλιδα, σοφιστής του 5ου αι., ήταν φημισμένος για την πολυμάθεια και την πολυπραγμοσύνη του.

Ίων ή Περί Ιλιάδος, πειραστικός.
Τόπος: δεν δίνονται στοιχεία – Αρχαία Αγορά

Η αυθεντικότητά του διαλόγου αμφισβητείται. Το σκηνικό είναι σχεδόν ανύπαρκτο. Ο Σωκράτης συναντά τον σοφιστή Ιππία στην Αθήνα σε χρόνο άγνωστο και αναζητά μαζί του τον ορισμό του όμορφου (το καλόν). Ο διάλογος είναι ευθύς και διεξάγεται αποκλειστικά ανάμεσα στους δύο άνδρες μολονότι ο Σωκράτης παρουσιάζεται ως φερέφωνο κάποιου γνωστού του.

Μενέξενος ή Επιτάφιος, ηθικός.
Τόπος: Αρχαία Αγορά

Το μεγαλύτερο μέρος του έργου αποτελείται από έναν επιτάφιο λόγο που συνέθεσε η Ασπασία (γυναίκα του Περικλή) και εκφωνεί από μνήμης ο Σωκράτης. Ο μικρός διάλογος, που τον περιβάλλει, διαμείβεται μεταξύ του Σωκράτη και του νεαρού Μενέξενου. Επιστρέφοντας από την αγορά και συγκεκριμένα από το Βουλευτήριο, ο Μενέξενος συναντά και συζητά με τον Σωκράτη. Ο δραματικός χρόνος τοποθετείται στο (ή λίγο μετά το) 387 π.Χ.

H΄ Τετραλογία

Κλειτοφών ή Προτρεπτικός, ηθικός.
Τόπος: δεν δίνονται στοιχεία – Αρχαία Αγορά

Μικρό απόσπασμα με αντικείμενο τον προσδιορισμό της έννοιας της δικαιοσύνης. Κείμενο αμφισβητούμενης γνησιότητας όπου δεν παρέχεται και καμία ένδειξη για τον δραματικό χρόνο και τόπο του διαλόγου.

Πολιτεία ή Περί Δικαίου, πολιτικός.
Τόπος: Οικία Κέφαλου, Πειραιάς

Η Πολιτεία έχει τη μορφή συνεχούς αφήγησης του Σωκράτη σε ένα άγνωστο πρόσωπο. Η αφηγούμενη συζήτηση έγινε την ημέρα της εορτής της Βένδιδος, στον Πειραιά, στο σπίτι του πλούσιου μέτοικου Κέφαλου. Ενεργό ρόλο στη συζήτηση με τον Σωκράτη διαδραματίζουν στο Βιβλίο Α’ ο ίδιος ο Κέφαλος, ο γιός του Πολέμαρχος και, κυρίως, ο σοφιστής Θρασύμαχος, ενώ στα υπόλοιπα Βιβλία τα μεγαλύτερα αδέρφια του Πλάτωνα, ο Γλαύκων και ο Αδείμαντος. Όλοι οι συνομιλητές είναι ιστορικά πρόσωπα και ο δραματικός χρόνος του διαλόγου είναι η εποχή του Πελοποννησιακού πολέμου , πιθανότατα τα πρώτα χρόνια της Νικίειου Ειρήνης (421 π.Χ.)

Τίμαιος ή Περί Φύσεως, φυσικός.
Τόπος: δεν δίνονται στοιχεία – Άστυ Αθηνών

Ο διάλογος αναπαριστά μια συζήτηση στην Αθήνα ανάμεσα στον Σωκράτη, τον αρχηγό των Τριάκοντα Κριτία και δύο επισκέπτες από την Μεγάλη Ελλάδα, τον Συρακούσιο στρατηγό Ερμοκράτη, νικητή των Αθηναίων κατά τη Σικελική εκστρατεία και τον Τίμαιο από τους Λοκρούς. Εκτός από τον Τίμαιο, που είναι φανταστικό πρόσωπο, οι υπόλοιποι συνομιλητές είναι διάσημα πρόσωπα του τέλους του 5ου αιώνα. Η συζήτηση θα πρέπει να τοποθετηθεί αρκετά πριν την πανωλεθρία των Αθηναίων στη Σικελία, πιθανόν στην πενταετία 525 – 520 π.Χ. Υποτίθεται ότι οι συνομιλητές συναντώνται για δεύτερη μέρα, για να ανταποδώσουν «με λόγους» στον Σωκράτη την έκθεση της ιδανικής του πολιτείας, στην οποία τους είχε μυήσει την προηγουμένη. Το κύριο βάρος της ανταπόδοσης θα το αναλάβει ο Τίμαιος, διηγούμενος σε μονολογική αφήγηση τη δημιουργία του κόσμου και των ανθρώπων. Η συζήτηση δεν θα ολοκληρωθεί ποτέ. Η σκυτάλη της διήγησης θα περάσει στον Κριτία, ο οποίος όμως θα προλάβει απλώς στον ομώνυμο ημιτελή διάλογο να εκθέσει τον μύθο της Ατλαντίδας, κληροδοτώντας στους μεταγενέστερους μια ανεξάντλητη πηγήευφάνταστων υποθέσεων. Η συμπερίληψη στην εισαγωγή του Τίμαιου της σύνοψης της πλατωνικής Πολιτείας και του μύθου της Ατλαντίδας μας οδηγούν στον συμπέρασμα ότι ο διάλογος αποτελεί το πρώτο μέρος μιας τριλογίας, που θα είχε ολοκληρωθεί αν είχε τελειώσει ο Κριτίας και αν είχε γραφεί ποτέ ο Ερμοκράτης. Αλλιώς δεν εξηγείται γιατί ο Πλάτων ξεκινά θίγοντας κρίσιμα πολιτικάζητήματα σε έναν διαλόγο με καθαρά κοσμολογικό και φυσιοκρατικό περιεχόμενο. Δεν γνωρίζουμε ωστόσο γιατί ο Πλάτων εγκατέλειψε αυτό το συγγραφικό σχέδιο.

Κριτίας ή Ατλαντικός, ηθικός.
Τόπος: δεν δίνονται στοιχεία – Άστυ Αθηνών

Ο Κριτίας δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Αρχίζει εκεί που τέλειωσε ο Τίμαιος και σταματά στο μέσο μιας φράσης, ενώ ο Κριτίας προσπαθεί να ολοκληρώσει τον μύθο της Ατλαντίδας , που άρχισε να διηγείται στην εισαγωγή του Τίμαιου. Το σκηνικό και τα πρόσωπα είναι τα ίδια με τον Τίμαιο: συζητούν ο Σωκράτης, ο Κριτίας, ο Τίμαιος και ο Ερμοκράτης στην Αθήνα γύρω στα 525-520 π.Χ. Ο Τίμαιος έχει μόλις ολοκληρώσει την αφήγηση της δημιουργίας του κόσμου, και όπως συμφωνήθηκε στον Τίμαιο, ο λόγος περνά στον Κριτία, που έχει υποσχεθεί να μεταφέρει στους συνομιλητές του όσα έμαθε από τον παππού του (και τελικά από τον Σόλωνα και τους Αιγύπτιους ιερείς) για τη σύγκρουση αρχαίας Αθήνας και Ατλαντίδας. Ο Κριτίας είναι ο διαβόητος αθηναίος ολιγαρχικός, ο επικεφαλής των τριάκοντα Τυράννων, και αδελφός της μητέρας του Πλάτωνα. Τόσο εδώ όσο και στους άλλους διαλόγους όπου εμφανίζεται (στον Χαρμίδη και στον Πρωταγόρα ) παρουσιάζεται από τον Πλάτωνα ως συνετό και αξιοσέβαστο πρόσωπο. Δεν μας είναι απολύτως σαφές πώς θα εξελισσόταν ο διάλογος, αν είχε ποτέ ολοκληρωθεί. Στο κείμενό μας γίνεται αντίστιξη ανάμεσα στη λιτή και ενάρετη αρχαία Αθήνα και στην ισχυρή και πάμπλουτη Ατλαντίδα, η οποία βαθμιαία εκπίπτει στην αδικία και την ακολασία και πρόκειται να τιμωρηθεί από τον Δία (μάλλον με τον καταποντισμό της). Πιθανότατα θα ακολουθούσε η περιγραφή της σύγκρουσης των δύο πόλεων, αφού ο Κριτίας έχει δηλώσει στον Τίμαιο ότι θα ανταποκριθεί στο αίτημα του Σωκράτη να δει την ιδανική του πολιτεία σε κίνηση (Τίμαιος 19c, 25d-26d) – δηλαδή μέσα στην ιστορία (ή μέσα στην «μυθ-ιστορία»).

Σημείωση: Στα έργα όπου δεν δίνεται καμία τοπογραφική πληροφορία για την εύρεση της χωρικής τέλεσης του διαλόγου, τοποθετούμε αυθαίρετα τον διάλογο στην Αγορά των Αθηνών, μιας και είναι το πιθανότερο να τελέστηκε εκεί, δεδομένου ότι είναι η περιοχή όπου κυκλοφορούσε συχνότερα ο Σωκράτης. Στην περίπτωση του Τίμαιου και του Κριτία όμως, τους τοποθετούμε στο άστυ, πιθανόν σε κάποια οικία.

Θ΄ Τετραλογία

Μίνως ή Περί Νόμου, πολιτικός.
Τόπος: δεν δίνονται στοιχεία – Άστυ Αθηνών

Διάλογος όπου αμφισβητείται η γνησιότητα του έργου και εξετάζεται η φύση του νόμου. Σκοπός είναι να δειχτεί πως η εντολή δεν αποτελεί στοιχείο της ουσίας του νόμου και ότι ο νόμος λειτουργεί ως ανακάλυψη της αλήθειας. Δεν παρέχεται καμία ένδειξη για τον δραματικό χρόνο και τόπο του διαλόγου.

Νόμοι ή Περί Νομοθεσίας, πολιτικός.
Τόπος: Δρόμος Κνωσσού – Ιδαίου Άνδρου (Κρήτη)

Τρεις γέροντες, ένας ανώνυμος Αθηναίος, ο Κλεινίας από την Κρήτη και ο Μέγιλλος από τη Σπάρτη, ξεκινώντας μια ηλιόλουστη μέρα από την Κνωσό βαδίζουν προς το σπήλαιο του Δία, όπου, κατά την παράδοση, ο θεός έδινε νομοθετικές οδηγίες στον γιο του, Μίνωα. Πρωταγωνιστής της συζήτησης είναι ο Αθηναίος επισκέπτης, λαλίστατος, με πνευματικά εφόδια και πείρα που παραπέμπουν στον Πλάτωνα, ασκεί κριτική στα δωρικά νομοθετικά συστήματα, που εκπροσωπούν οι κάπως αφελείς και λιγότερο σοφοί συνομιλητές του, και διερευνά την πορεία των πολιτικών κοινωνιών. Στο τέλος της εισαγωγικής αυτής συζήτησης ο Κλεινίας αποκαλύπτει την ευτυχή συγκυρία να έχει εκπροσώπους ξένων πόλεων ως συμβούλους, καθώς ο ίδιος μαζί με άλλους εννέα συμπολίτες του είχε αναλάβει τη νομοθεσία της Μαγνησίας, της νέας πόλης που επρόκειτο να ιδρυθεί στην Κρήτη.

Επινομίς ή Φιλόσοφος ή Νυκτερινό Συμβούλιο ή Νυκτερινός Σύλλογος, πολιτικός.
Τόπος: Δρόμος Κνωσσού – Ιδαίου Άνδρου (Κρήτη)

Όπως και στους Νόμους , ένας ανώνυμος Αθηναίος (ο πρωταγωνιστής), ο Κλεινίας από την Κρήτη και ο Μέγιλλος από τη Σπάρτη συζητούν για τη νομοθεσία της Μαγνησίας, της νέας πόλης που πρόκειται να ιδρυθεί στην Κρήτη.

Επιστολαί, ηθικαί.
Τόπος: Ακαδημία Πλάτωνος

Δεκατρείς επιστολές του Πλάτωνα, στην πλειονότητά τους γνήσιες, απευθυνόμενες κυρίως σε ηγεμόνες της εποχής με τους οποίους ο φιλόσοφος είχε γνωριμία ή φιλία. Σπουδαία πηγή πληροφοριών για τη ζωή του Πλάτωνα και ιδίως για τα ταξίδια και τη δράση του στην Ιταλία και τη Σικελία. Ανάμεσά τους η περίφημη Ζ΄ Επιστολή, πολιτικός απολογισμός και υποθήκη του Πλάτωνα και ανασκόπηση βασικών αρχών της διδασκαλίας του.

Οι θέσεις στον χάρτη // Αρχαία Αγορά και Άστυ

Οι θέσεις στον χάρτη // περιοχή Ιλισσού

Οι θέσεις στον χάρτη // Έξω άστεως

Επίλογος

Όπως γράψαμε και στην εισαγωγή, η έρευνα παραμένει ανοιχτή και από την μεριά μας παρακολουθούμε κάθε εξέλιξη περί του θέματος που θα προσφέρει γνώσεις και πληροφορίες σχετικές. Στόχος μας παραμένει η ενεργοποίηση και η συντήρηση της σχετικής συζήτησης.

Βίβλος, Τυφώνας και... Ερμηνεία θεολογικών γρίφων

Ερμηνεία θεολογικών γρίφων: η μελωδία στην άρπα του πολιτισμού.

Αν λοιπόν για τους γρίφους της Βίβλου, είχαμε ένα σωρό τέτοιες κατάλληλες ερμηνευτικές προσεγγίσεις, που απομυθοποιούν την συμπεριφορά των βιβλικών ηρώων, ξεσκεπάζουν την προσχηματική ηθική τους και αφαιρούν από τις πανουργίες τους, το λαμπερό θεολογικό τους κάλυμμα... τότε, γιατί όλη αυτή η μακροχρόνια, θρησκευτική ιεροπρέπεια, γύρω από τις ιστορίες τους; Γιατί τόση πνευματική υποτέλεια. Γιατί δεν φαίνεται να παίρνει τέλος, όλη αυτή η γενικευμένη πολιτισμοκτόνος σιωπή;

Τόσους αιώνες τώρα, αμέτρητες αναφορές έχουν γίνει στις πληγές του Φαραώ. Η εκδικητικότερη ιστορία όλων των εποχών, είχε ανεμπόδιστα κάθε ευκαιρία να φυτέψει όσο γίνετε βαθύτερα το σπέρμα της φοβικής πίστης, στις ψυχές των εκατομμυρίων πιστών της βίβλου. Η ίδια η Βίβλος, ασταμάτητα επαναλαμβάνει την εγκωμιαστική αυτή, αναδρομή θαυμάτων. Όχι μόνο οι προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης, αλλά και οι μαθητές της Καινής, με πολύ καμάρι απαριθμούν τις πληγές της Αιγύπτου, και υπενθυμίζουν την υποτιθέμενη διάβαση της Ερυθράς. Πράξεις αποστόλων.7.36 & Εβραίους 11.29.

Φαντασθείτε λοιπόν στην ιστορική εξέλιξη, πόσο βαθιά στις ψυχές των πιστών τους, τοποθέτησαν τα ανεξέλεγκτα αυτά θαύματα, οι λεγόμενοι πατέρες της εκκλησίας και οι εκκλησιαστικοί συγγραφείς με τις πολλές χιλιάδες εγκωμιαστικές αναφορές τους! Προσθέστε στον προπαγανδιστικό αυτόν διαχρονικό κολοσσό, τους αμέτρητους ναούς, κατηχητικά, μοναστήρια, σχολεία, τους αναρίθμητους, πάστορες, παπάδες, Μουλάδες, Ραββίνους και κάθε κατηγόριας θεοπαρμένους θεολόγους, που σε εβδομαδιαία βάση επαναλαμβάνουν ακόμα τους άθλους των βιβλικών ηρώων... θυμηθείτε ότι την σαρωτική αυτή καταιγίδα, των επαναλαμβανόμενων θεολογικών εικόνων, την υφίσταται ο θεοσεβούμενος δυτικός κόσμος (και όχι μόνο αυτός), ασταμάτητα επί σειρά αιώνων, και θα έχετε αντιληφθεί, ένα μικρό μόνο μέρος, της βαριάς πνευματικής παράνοιας που μας έχει εμφυτευτεί απ' την ανεξέλεγκτη δράση της θρησκευτικής εξουσίας!

Αιώνες τώρα οι "σειρήνες"[1] των βιβλικών θαυμάτων, αφανίζουν τις αντιστάσεις όσων περνούν υποχρεωτικά κοντά απ' τις μαγευτικές υποσχέσεις τους. Εκατομμύρια άνθρωποι παρέδωσαν την τελευταία πνοή της νοημοσύνης τους, μπροστά στα υπέροχα αυτά αρπαχτικά φαντάσματα του παρελθόντος και οδηγήθηκαν βουβά στην πνευματική τους αποστέωση, αυξάνοντας τους σορούς των κάτασπρων κοκάλων τους, υποκύπτοντας σχεδόν χαρούμενοι στις μελωδικές σειρήνες των ανύπαρκτων "ανθρωποφάγων θαυμάτων" της Βίβλου!

Ποτέ επιτέλους θα ρωτήσουμε: "Μα τι είδους θαύματα είναι αυτά";

Τελικά, αισθάνεται κανείς, απέραντη θλίψη και θυμό, όχι τόσο κατά των ταλαντούχων αυτών καταδολιευτών απ' την Χαλδαία... αυτοί βρήκαν αφελείς και δικαιολογημένα έκαναν πολύ καλά την δουλειά τους, αλλά κατά των υμετέρων σοφών, αρχαίων και νεότερων, που ενώ ομολογουμένως διέπρεψαν στην αποκωδικοποίηση του υλικού κόσμου, δεν κατάφεραν να αντιληφθούν την τεραστία υπονομευτική δύναμη του δόλου και την πολυμορφία της έντεχνης μαγείας.

Παραμένει λοιπόν εκνευριστικά ανεξήγητο, το γιατί προσπαθήσαμε τόσο υποτονικά να ερμηνεύσουμε τους καθ' ισχυρισμών θεόσταλτους γρίφους των μάγων. Φαίνεται ότι μπροστά στον εναλλασσόμενο ρόλο του καταδολιευτή - σωτήρα, και εμείς με την σειρά μας, σαν τους βιβλικούς Φαραώ, κυριολεκτικά δεθήκαμε κόμπο και μείναμε άπραγοι σαν μωρές παιδούλες!

Ανεξήγητο φαίνεται πραγματικά, το γιατί, αιώνες τώρα, "κανένας" δεν πήρε στα χέρια του, το πολύ παράξενο αυτό βιβλίο, την Βίβλο, με αληθινή διάθεση συστηματικής ανάλυσης των πατριαρχικών πράξεων, για να ξεσκεπάσει και ίσως, αιώνες πριν, να διατυμπανίσει την ολοφάνερη ανθρωποθηρική τους δράση. Όχι αποσπασματικά, ούτε απεραντολογώντας, αλλά με απομυθοποιητική, ερμηνευτική σχολαστικότητα. Σκεφθείτε μόνο, ποσά πράγματα θα ήταν διαφορετικά στην ιστορία της ανθρωπότητας, αν αυτό γινόταν κάπου βαθιά στο παρελθόν! Η συγκλονιστική ιδέα, των αναίσχυντων μαγγανιστικών θανατο-θαυμάτων, έστω και σαν πιθανότητα και αόριστη φήμη, σήμερα, όχι μόνο θα ήταν ευρύτατα γνωστή, αλλά σαν το καλύτερο ερμηνευτικό "νυστέρι", θα "έκοβε τα νεύρα" της θρησκευτικής αυτής απατής, απομυθοποιώντας και αχρηστεύοντας, τουλάχιστον μέρος απ' το δήθεν ανεξήγητο μεγαλείο της!

Σε ικανό βάθος χρόνου, μια τέτοια μεθοδική ερμηνευτική προσπάθεια, σταδιακά θα αναχαίτιζε ευεργετικά τον ιστορικό εκχαλδαιισμό της Μεσογείου. Θα αφαιρούσε απ' το υποσχεσιακό υλικό παγίδευσης, την παραπλανητική δολωματική λάμψη. Θα ελαχιστοποιούσε την λαϊκή θρησκομανία και θα απέτρεπε την σκληρή παγιδεύσει ολόκληρων λαών, στα θρησκευτικά αινίγματα. Απλά, θα υποχρέωνε ακόμα και τους πιο ενθουσιώδεις οπαδούς της ιουδαϊκής ουρανόπεμπτης σωτηρίας, να ξανασκεφτούν στοχαστικότερα τις πράξεις των βιβλικών ηρώων, πριν τους τοποθετήσουν με τόση άμετρη παραδοχή, στο υψηλότερο βάθρο θρησκευτικής λατρείας!

Ναι, το απελευθερωτικό όπλο της αναλυτικής ερμηνείας, ήταν συνεχώς εκεί, μπροστά μας, και αποτελούσε ανέκαθεν τον καταλληλότερο σύμμαχο της ανθρώπινης νοημοσύνης, στην μάχη μας κατά του παγιδοποιού ψεύδους, του θρησκευτικού δόλου και της έντεχνης απάτης! Μα δυστυχώς, ποτέ μέχρι σήμερα δεν φαίνεται να αξιοποιήσαμε σωστά την ακατανίκητη δύναμη της προσεκτικής ανάλυσης των παθών μας... και οι σκληροί διωγμοί κάθε θρησκευτικής αντίρρησης, που μεσολάβησαν, δεν φαίνεται να είναι η μοναδική εξήγηση αυτής της ανεπίτρεπτης απραξίας μας. Για πολύ πιο ασήμαντες αφορμές, ατελείωτες ηρωικές πράξεις έχουν εκδηλωθεί μέσα σε σφοδρό κλίμα διωγμών και καταδιώξεων. Ποτέ δεν έλειψε το θάρρος, εκεί που υπήρχε η βεβαιότητα του σκοπού. Αν είχαμε τις ερμηνείες, οι διωγμοί δεν θα τις σταματούσαν.

Η πιθανότερη εξήγηση της απίστευτης αυτής ιστορικής μας αδράνειάς, φαίνεται να προέρχεται πιότερο, από το συσσωρευμένο απ' τα βάθη των χιλιετιών, αυθόρμητο, παραλυτικό δέος, που συνέχει ακόμα τον άνθρωπο, στην σκέψη, ότι μόνος του, "γυμνός" και ανίσχυρος, θα βρεθεί αντιμέτωπος, όχι με ανθρώπους, αλλά έτσι αόριστα με τον οποιονδήποτε "θεό"! Φαίνεται, πως ελάχιστοι άνθρωποι υποπτεύθηκαν τους "θεούς" των ιερατείων και ακόμα λιγότεροι κατάλαβαν, ότι στην φαινομενικά άνιση αυτή μάχη, ποτέ δεν ήμασταν μόνοι, γιατί δίπλα μας μπορούσε να σταθεί, πάνοπλη και απαστράπτουσα, η "θεά" ερμηνεία, η μόνη αληθινά θεόσταλτη και ακατανίκητη δύναμη των προετοιμασμένων, πυκνών και καλοζυγισμένων ερωτήσεων, ο αποτελεσματικότερος εξολοθρευτής του σκοταδισμού και ο ανίκητος κυνηγός των θεολογικών φαντασμάτων!

Σύμφωνα μάλιστα με έναν σχετικό μύθο, κάποτε: «ο Ερμής (δηλαδή η ερμηνεία[2]) νίκησε τον Τυφώνα[3] (την προσωποποίηση της συμφοράς) του έκοψε μάλιστα τα νεύρα και τα μεταχειρίσθηκε σαν χορδές στην μελωδική του λύρα».[4] Ο εξαίρετος αυτός συμβολισμός, διδάσκει πως ακόμα και τα χειρότερα τέρατα, ηττώνται από την διεισδυτική παραλυτική δύναμη της ερμηνεία και την κοφτερή σαν χειρουργικό νυστέρι ανάλυση και δια της απομυθοποίησης επέρχεται η "απονεύρωση" και της πιο γιγάντιας κακότητας.

Στο τέλος, η ίδια αυτή η ανάλυση της απάτης και η κατανόηση του έντεχνου ψευδούς, γίνονται οι πιο γλυκόηχες χορδές στην άρπα του πολιτισμού και της προόδου. Αυτή είναι η λύρα του Ερμή: η ερμηνεία των παθών μας. Μόνο χάρη στην επιθετική, αναλυτική ερμηνεία των παθών μας, θα μπορούν οι επερχόμενες γενιές των ελεύθερων ανθρώπων να τραγουδούν λεπτομέρειες απ τις μάχες απελευθέρωσης απ' την φανταχτερή πλάνη, τις επιτυχίες της νοημοσύνης και την κατάκτηση της ευτυχισμένης αρμονίας.

Μάλιστα, σύμφωνα πάντα με τον ίδιο αυτόν Ελληνο-αιγυπτιακό μύθο: «Ο Τυφώνας εγέννησε δυο υιούς, τον Ιεροσόλυμο και τον Ιουδαίο». Plutararchus De Iside et Osiride. 363.D.1 Η εκπληκτική αυτή αναφορά του βιογράφου και φιλοσόφου Πλούταρχου, ούτε λίγο ούτε πολύ πρέπει να σημαίνει, ότι τουλάχιστον η αιγυπτιακή μυθολογία, με τον τρόπο αυτό, συγκράτησε κάτι απ' τις κατάπικρες εμπειρίες της, από τους τραυματοποιούς απόγονους του ολέθριου σωτήρα τους, Ιωσήφ του Χαλδαίου!

Ο αγώνας λοιπόν με τα αινιγματοποιά τέρατα, είναι πολύ συγκεκριμένος. Θυμηθείτε, πως όταν ο Οιδίποδας έπρεπε να σταθεί μπροστά της, δεν είχε αντίπαλο του την Σφίγγα, αλλά τα αινίγματά της. Γνώριζε ότι δεν μπορούσε να σκοτώσει την Σφίγγα με το σπαθί του, που άχρηστο εικονίζεται ανάμεσα στα πόδια του, διότι η αινιγματική σοφία της πνευματοκτόνου "Σφίγγας", εισχωρεί βαθιά στην ψυχή των απαίδευτων και καταλαμβάνει τα φρονήματα, τους φόβους και τις ελπίδες τους.

Με το σπαθί, δεν μπορείς να σκοτώσεις τις ψευδαισθήσεις, ούτε να ξεριζώσεις με μιας τις δεισιδαιμονίες και τις πλανεύτρες ελπίδες απ' τις ψυχές, χωρίς να βλάψεις τους δικού σου αγαπημένους συντρόφους, που τώρα πια φέρονται ακατανόητα (σαν γουρούνια) επειδή έχουν ήδη πιει τα γλυκόπιοτα δηλητήρια της «πεντάμορφης δεινής θεάς Κίρκης»![5] Πρέπει πρώτα σαν τον πολύτροπο στην σκέψη Οδυσσέα, να πάρεις από το χέρι του "Ερμή", το αντίδοτο των πνευματικών δηλητηρίων το «Μώλυ»[6] την αφυπνιστική δηλαδή ερμηνεία των παθών μας και να την δώσεις στους μεθυσμένους συντρόφους σου, για να μπορούν να συνέλθουν απ' τα μεθυστικά δηλητήρια της "Κίρκης", της κατά τα αλλά πανέμορφης και οπωσδήποτε θελκτικότατης αυτής θεάς της παραπλάνησης!

Τα λαοφιλή ψεύδη λοιπόν, σκοτώνονται μόνο με το "σπαθί" της ερμηνείας. Η αινιγματοποιός Σφίγγα αχρηστεύεται, απλά μόνο ερμηνεύοντας το ίδιο της το αίνιγμα! Η αληθινή Ερμη-νεία, ακινητοποιεί τις σύμφορες μας, αποκλείει τις συνεχείς επαναλήψεις τους και "απονευρώνει" τους αινιγματοποιούς. Η αποκαλυπτική ερμηνεία, μας βοηθάει να δούμε σαν αντιπάλους και ύπουλους εχθρούς, όλους εκείνους του δόλιους "φίλους" και "σωτήρες" που αιώνες τώρα κλέβουν το ενδιαφέρον μας και μας παραπλανούν με τα ομολογουμένως ενδιαφέροντα αινίγματα τους.

Μόνο αυτή η σοφία του "Ερμή", εξηγεί τις οδυνηρές επαναλαμβανόμενες ιστορικο-πολιτισμικές μας σύμφορες! Η ιερή, αλλά τόσο παραμελημένη αυτή φίλη, η ερμηνεία, αποκαλύπτει την απατηλή όψη των πραγμάτων, και μας προειδοποιεί για την δολωματική φύση της εύγευστης απάτης!

Η προσεκτική ΕΡΜΗΝΕΙΑ λοιπόν των παγιδοποιών διλημμάτων (αινιγμάτων) της ιστορίας, είναι το μέγα ζητούμενο της νοημοσύνης μας και η βάση της πολιτισμικής προόδου… όχι το μίζερο αδιέξοδο μίσος, ο καγχασμός και η αφελής ατελέσφορη απαξίωση εναντίον οποιουδήποτε διλημματοποιού… αυτές είναι επιλογές που συχνά μόνο θολώνουν την κρίση, και ακόμα συχνότερα, απλώς εκτονώνουν το πάθος της έρευνας.

Όμως μέχρι σήμερα, όχι μόνο αυτό δεν έγινε, αλλά απεναντίας ακόμη και τα πιο σοβαρά βιβλία, λεξικά και εγκυκλοπαίδειες, δεν τολμούν να παρεκκλίνουν απ' τα καθιερωμένα! Οι δήθεν πνευματικοί αυτοί άνθρωποι, οι ταλαντούχοι αυτοί αναλυτές, συμπεριφέρονται σαν υπνωτισμένοι αντιγραφείς, αναμασώντας με κάθε λεπτομέρεια και σε κάθε ευκαιρία, την βιβλική εγκωμιαστική πατριαρχική προσωπογραφία.

Νομίζω, πως τα βιβλία που εγκωμιάζουν ξέφρενα τους πατριαρχικούς αυτούς ήρωες και τις θρησκευτικές τους προτάσεις, αποτελούν σήμερα τον ορμητικότερο και πλατύτερο χείμαρρο παιδείας, μέσα και έξω απ' τα εκπαιδεύτηκα ιδρύματα, ολόκληρου του δυτικού τουλάχιστον κόσμου! Πολύ θα χαρώ όμως, αν μου υποδείξετε, ελάχιστα βιβλία, που επιμελώς ερεύνησαν τα αληθινά δεδομένα των παλαιοδιαθηκικών ηρώων και των αινιγματικών πράξεών τους;

Χωρίς να παραβλέψουμε τις ενδιαφέρουσες αποσπασματικές απόπειρες σατι­ρισμού των πατριαρ­χών, που κατά καιρούς έγιναν, δυστυχώς, δεν υπάρχουν αρκετές σοβαρές μελέτες, που να αναλύουν με την δέουσα προσοχή την συμπεριφορά και κυρίως τα όπλα των πατριαρχών, με αποτέλεσμα τα βιβλικά δεδομένα να καταπίνονται χιλιάδες χρόνια τώρα, έτσι, ανεξήγητα και ανεπεξέργαστα, με όλες τις οδυνηρές συνέπειες για τη ζωή και τον πολιτισμό μας.

Το βιβλίο του Αθηναίου Κέλσου (Celsus Phil.): «Αληθής λόγος» (περί το 175 μ.Χ.) το αντίστοιχο του Ιουλιανού (Julianus): «Κατά Γαλιλαίων» (331-363 μ.Χ). και τα βιβλία του Πορφύριου, (Porphyrius Phil.): «Κατά Χριστιανών» (232-304 μ.Χ.), είναι ίσως απ' τις ελάχιστες αξιομνημόνευτες εξαιρέσεις, που όχι μόνο δε φαίνεται να βρήκαν αντάξιους συνεχιστές, στην μεθοδευμένη κριτική των βιβλικών ισχυρισμών, αλλά φαίνεται πως ούτε και αυτοί οι ίδιοι, δεν αντελήφθησαν, ότι το πραγματικά καυτό υλικό αποκωδικοποίησης, όλης αυτής της ξέφρενης χαλδαιο-μανίας, βρισκόταν κυρίως στις καταγεγραμμένες ιστορίες των παλαιοδιαθηκικών πατριαρχών και στις πρωτοφανείς πράξεις της αναίτιας κακότητας και των καταδολιεύσεών τους!

Γιατί λοιπόν αυτή η συγγραφική αδράνεια; Γιατί αυτή η ανεξέλεγκτη παραδοχή των πάντων; Πιστεύουν οι προ­σφι­λείς ανά τον κόσμο διανοητές, ότι είναι μικρή η απώλεια της κοι­νω­νικής δύναμης, από την μάστιγα της εσφαλμένης πίστης; Η οδυνηρές μας εμπειρίες, απέδειξαν ήδη, ότι τα σεβάσματα είναι η κοινωνική οδοσήμανση, αν έχουν λαθεμένη βάση, το κοινωνικό χάος είναι αναπόφευκτο.

Οι όποιες προσπάθειες κριτικής έγιναν έκτοτε, δυστυχώς επικεντρώθηκαν και αναλώθηκαν κυρίως γύρο απ’ το κυριολεκτικά άτρωτο μεγαλείο του σημαντικότερου Εβραίου "σωτήρα", Χριστού Ιησού, που αρχικά κατάφερε να συμπεριληφθεί στο πάνθεων των θρησκευτικών ηρώων, να κερδίσει σταδιακά τον ομιχλώδη τίτλο του θεϊκού "υιού", και τελικά να πάρει τη θέση... του ίδιου του δημιουργού θεού!

Έκτοτε, ολόκληρη η ανθρωπότητα, άπραγη παρακολουθεί την σταδιακή εφαρμογή μιας παλαιότερης παλαιοδιαθηκικής συνταγής, την μετατόπισης δηλαδή όλων των θεϊκών τιμών (για φαντάσου) στο πρόσωπο ενός αποθεωθέντος Χαλδαίου, που αρχικά (όπως και ο άγγελος του Ιακώβ) ονομάσθηκε: «υιός ανθρώπου» (Ιωανν.5.27), αργότερα αναβαθμίσθηκε σε: «υιό θεού» (Μαρκ.15.39) και τελικά έγινε: «Λόγος», δηλαδή, ούτε λίγο ούτε πολύ... Θεός στην θέση του Θεού!

Για τον σαφή αυτόν υπαινιγμό διαβάζουμε: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος και ο Λόγος ήταν με τον θεό και θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν απ' την αρχή με τον θεό. Τα πάντα δι' αυτού δημιουργήθηκαν και απ' όσα έγινα, τίποτε χωρίς αυτόν δεν έγινε... και ο Λόγος έγινε άνθρωπος...» Ευαγγ. Ιωάνν. 1.1,14.

Καταλάβατε, ή όχι;

Μπορεί να μην το λέει εντελώς ξεκάθαρα... να χρησιμοποιεί την συνταγή, "εγώ λέω, εσύ σκέψου", αλλά όπως και να το σκεφτούμε ένα είναι το εκπληκτικό συμπέρασμα που βγαίνει: το σύμπαν ολόκληρο, το δημιούργησε... ποιος άλλος; Ένας αποθεωθείς Εβραίος!

Η μεγαλομανία του Αβραάμ για ευκαιρίες παγκόσμιας "ευλογίας", στο πρόσωπο και στην ιστορία του συγκεκριμένου Χαλδαίου, βρήκαν κυριολεκτικά την καταλληλότερη αφετηρία, για την σταδιακή πραγματοποίηση, αυτής της πνευματοκτόνου παγκοσμιοποίησης!

Βέβαια, πρέπει να παραδεχθούμε, ότι αυτός ακριβώς ήταν ανέκαθεν ο κρυφός στόχος και το φυσιολογικό αποκορύφωμα της ιστορικής παγκόσμιας εξουσιαστική θρησκευτικής πρακτικής, να μετακινούνται δηλαδή οι τιμές, από τον μεγαλειώδη συμπαντικό "θεό" (όποιος και ότι κι αν είναι αυτός) ... σε αποθεοθέντες ανθρώπους, που από την ανατολή έως τη δύση, με το πρόσχημα του κεντρικού ήρωα της τοπικής θεολογίας, θα εισπράττουν, προς χάρη του ιερατείου, όλες τις τιμές, που κατά τη γνώμη μας, φυσιολογικά ανήκουν στην αρχέγονη μητρική "θεά" φύση.

Το γιατί συμβαίνει αυτός ο συστηματικός εξοβελισμός του συμπαντικού Θεού απ' τις θρησκείες, αυτή η κερδοφόρος, ατιμωτική για τον Θεό, κολοσσιαία αισχρή καπηλεία, είναι εύκολο να εξηγηθεί, αφού πίσω απ' την συχνά στημένη, ιστορία του κάθε τοπικού θρησκευτικού ήρωα, μπορούν να κρύψουν ένα σορό ιερατικές και εξουσιαστικές σκοπιμότητες, ενώ πίσω από τον έναν μεγαλειώδη, πανανθρώπινο, ουδέτερο και κυρίως απρόσωπο συμπαντικό θεό, χωρίς βιβλία, περιούσιο λαό, κατευθυντήρια όνειρα και προφητείες, είναι δύσκολο να κρύψουν ανόητες εντολές υποταγής, σε καταστόλιστους με βαρύτιμα διακριτικά άμφια ανθρωπίσκους!

Δυστυχώς, από τότε που εφευρέθηκε η "θρησκεία", αυτή παραμυθόγλωσση λαοφιλής απάτη, τα ιερατεία κυβερνούν το σκάφος της παγκόσμιας ιστορίας, σύμφωνα με τα εξουσιαστικά συμφέροντα τους και όχι τις οποιεσδήποτε αλήθειες της άδολης ευγενούς θεολογίας! Αυτός είναι ο λόγος, που παράγουν και συντηρούν τους πλέον γλυκόπιοτους θρησκευτικούς μύθους, που μετατρέπουν την ανθρώπινη νοημοσύνη σε σκουπιδότοπο και μεταβάλουν τους λαούς σε εκμεταλλεύσιμη αγέλη!

Όσα θλιβερά συμβαίνουν γύρω μας σήμερα, είναι αποτέλεσμα αυτής ακριβώς της ερμηνευτικής αδράνειας αιώνων. Δεν είναι τυχαίο που οι ίδιοι ανθρώπου που από αιώνες τώρα, έστησαν ανενόχλητοι την παγκόσμια αποβλάκωση της ιουδαϊκής θρησκείας, βρίσκονται επικεφαλείς στο παγκόσμιο οικονομικό σφαγείο, κρατώντας το οδυνηρό μαχαίρι της οικονομικής μας εξόντωσης.

ΔΕΣ: ΑΙΓΥΠΤΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΜΕ ΤΟ ΑΙΓΑΙΟ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ
-----------------------------
[1] Οι Σειρήνες, κατά τον ελληνικό μύθο ήταν γυναικόμορφα αρπακτικά, που τοποθετούνται σε στενά περάσματα απ' όπου οι ναυτικοί αναγκασμένοι να περνούν πολύ κοντά απ' την ξηρά ήταν υποχρεωμένοι να ακούνε τα μαγευτικά τους τραγούδια που υπόσχοντο τα πάντα. Homerus Epic. Od.12.44.

[2] Για τον "θεό" Ερμή, από την αρχαιότητα γνωρίζουμε ότι: «αλληγορικώς ο προφορικός λόγος Ερμής λέγεται, διότι ερμηνευτικός είναι». Scholia in Homerum 38.15. Άρα "Ερμής" και ερμηνευτικός λόγος ταυτίζονται!!!

[3] Τύφων, ο ισχυρότερος τερατόμορφος Τιτάνας. Ο δαίμων της καταιγίδας, σύζυγος της Έχιδνας, πατέρας πολλών τεράτων, μεταξύ των οποίων και της Σφίγγας, του Οιδίποδα και των Θηβών. Η προσωποποίηση του πυρακτωμένου ανέμου, της ξηρασίας, της ακαρπίας και γενικότερα της κοινωνικής δυστυχίας.

[4] Plutararchus De Iside et Osiride. 373.C.10

[5] Η Κίρκη πότισε τους συντρόφους του Οδυσσέα: «κριθάλευρο, μέλι και κρασί και στην τροφή τους έριξε φάρμακα βαριά» Homerus Od.10.236. Όπως προαναφέραμε το ερυσιβώδες άλευρο ήταν από μόνο του ικανό να προκαλέσει εκστασιακή συμπεριφορά. Βλ. παραπομπή 382 ?

[6] Homerus Ob.10.305. // «Μώλυ: αντιφάρμακο, είδος βοτάνης, που έδωσε ο Οδυσσέας στους συντρόφους του και τους αποκατέστησε απ' τις αλλοιώσεις της Κίρκης» Etymologicum Magnum 592.40.

Η ευθύνη ως χρέος και ως άλλοθι

Ανευθυνοϋπεύθυνοι. Η ευθύνη ως χρέος και ως άλλοθι

Μια από τις αμέτρητες αποδείξεις πως είμαστε απόγονοι των «προ τριών χιλιάδων ετών» και βάλε Ελλήνων, είναι και η χρήση ορισμένων -πάμπολλων- λέξεων. Απόδειξη της βασικής ομοιότητάς μας μ’ εκείνους, αλλά και της ριζικής διαφοράς μας από εκείνους.

Παράδειγμα, η λέξη «ευθύνη». Τόσο τρέχουσα σ’ αυτούς και σ’ εμάς – αλλά και τόσο άλλα «σημαίνουσα» σ’ εμάς και σ’ αυτούς.

Στους αρχαίους, «εύθυνα» σήμαινε, πρώτα, «διόρθωση, τιμωρία, κολασμός» για κάποιο αδίκημα, κι έπειτα, «λογοδοσία». Ειδικά, στην Αθήνα, λογοδοσία των αρχόντων που είχαν διαχειρισθεί δημόσια χρήματα.

Σημαντικότερη, όμως, από την οικονομική, αστική ή ποινική ευθύνη, ήταν (και είναι) η πολιτική ευθύνη του κάθε πολίτη απέναντι στην πόλη-κράτος και στο κοινωνικό σύνολο. Ευθύνη αρνητική -να μην κάνει τίποτα βλαβερό για την πόλη και για τους άλλους-, ευθύνη θετική – να κάνει ό,τι μπορεί για κείνους και για κείνην. Στον Αθηναίο πολίτη, κυρίαρχη ήταν η συναίσθηση πως, πάνω απ’ όλα, αποτελούσε μέρος ενός όλου, υπεύθυνος για το όλον, που ήταν κι αυτό υπεύθυνο απέναντί του (μια και το όλον, η πόλη, ήταν δημιούργημά του, κι αυτός δικό της), υπόχρεος να νοιάζεται για τα συμφέροντα του όλου πιο πολύ παρά για τα δικά του που, παράλληλα, συνιστούσαν καίρια μέριμνα του όλου.

Χαρακτηριστικά, στην Εκκλησία του Δήμου, η πρόσκληση του κήρυκα ήταν όχι απλώς «Τις αγορεύειν βούλεται;», αλλά -όπως λέει ο Ευριπίδης:

«Τις θέλει πόλει / χρηστόν τι βούλευμ’ ες μέσον φέρειν έχων;» («Ποιος για την πόλη ωφέλιμη έχει γνώμη / και θέλει να τη φέρει εδώ στη μέση;»). Και δίκαια ο ποιητής ονομάζει την πρόσκληση αυτή «γνώρισμα ελευθερίας» («τουλεύθερον»)[1].

Κι αυτό δεν ήταν λόγος μόνο και τύπος. Η πρόταξη, το προ-βάδισμα του δημόσιου συμφέροντος αποτελούσε ακρογωνιαίο λίθο της αθηναϊκής δημοκρατικής πολιτείας. Και συνακόλουθη, η ευθύνη των πολιτών για την πόλη τους και της πόλης για κάθε πολίτη. Ακατάπαυστα, νομοθέτες, στοχαστές, ποιητές εκφράζουν την αρχή αυτή – όπως λ.χ. ο Περικλής στον Επιτάφιο, ή ο Δημόκριτος:

«Οι δημόσιες υποθέσεις πρέπει να θεωρούνται σπουδαιότερες απ’ όλα, για να πορεύεται το κράτος καλά. Και ούτε να έχει κανείς παράλογες φιλοδοξίες, ούτε να συγκεντρώνει μεγάλη δύναμη εις βάρος τον κοινού συμφέροντος. Γιατί, όταν η πόλη κυβερνιέται καλά και προοδεύει, αυτό αποτελεί τη μεγαλύτερη ευτυχία, που μέσα του περικλείνονται τα πάντα: όταν σώζεται αυτό, όλα σώζονται, κι όταν αυτό καταστρέφεται, καταστρέφονται όλα» («Πόλις γαρ εν αγομένη μεγίστη όρθωσίς εστί, και εν τούτω πάντα ένι, και τούτον σωζομένον πάντα σώζεται, και τούτον διαφθειρομένον τα πάντα διαφθείρεται»).

Έναν αιώνα αργότερα, θα επιλέξει ο Αριστοτέλης:

«Είναι φυσικό η πόλη να προηγείται της οικογένειας και τον καθενός από μας. Αν εκμηδενισθεί δηλαδή ολόκληρο το σώμα, δεν θα υπάρχει ούτε πόδι, ούτε χέρι» («Και πρότερον δη τη φύσει πόλις ή οικία και έκαστος ημών εστίν αναιρουμένου γαρ τον όλον, ουκ έσται πους ουδέ χειρ»).

Γι’ αυτό και λογαριαζόταν «άχρηστος» -«αχρείος», κατά τον γνωστό αφορισμό του Θουκυδίδη[2]- όποιος δεν έπαιρνε μέρος στα κοινά. Όχι όποιος δεν «πολιτευόταν», όπως λέμε σήμερα, αλλά όποιος δεν μετείχε ενεργά σε όλες τις λειτουργίες της πολιτείας, σαν άρχων ή και αρχόμενος.

Την ιδίαν αυτή λέξη «ευθύνη» μηρυκάζουμε αδιάκοπα και σήμερα. Αλλά με όσην υπευθυνότητα την χρησιμοποιούσαν οι «προπάτορές» μας, με τόσην ανευθυνότητα τη μεταχειριζόμαστε οι «επίγονοι».

Και με δυο τρόπους και στόχους:

Απ’ τη μια, διαλαλούμε οι πάντες για τα πάντα πως «έχουμε πλήρη επίγνωση των ευθυνών μας», πως μιλάμε και ενεργούμε «με βαθύ αίσθημα ευθύνης» (α, αυτή η «πληρότητα» και το «βάθος»!). Και στην πράξη, εννοούμε -και το εννοούν όλοι- πως λαλούμε ή χειριζόμαστε τα κοινά με άκραν ελαφρότητα και ρηχότητα, και με κύρια αν όχι μοναδική φροντίδα μας το ατομικό ή και το κομματικό διάφορο.

Απ’ την άλλη, αρπαζόμαστε κι αρπάζουμε αυτή τη λέξη, για να φορτώσουμε όλες τις ευθύνες σ’ όλους τους άλλους, εκτός από εμάς. Τούτη, μάλιστα, η «τεχνική» έχει γίνει ένα είδος εθνικού αθλήματος.

Κανένας -και ακόμα λιγότερο, ο υπογράφων- δεν αρνιέται και δεν ξεχνά τις ξενοκρατίες, ξενοδουλείες και τις άλλες δουλείες όλες, που γνώρισε και γνωρίζει αυτός ο τόπος. Αλλά εμείς, αντί να τις αποτινάξουμε, βρήκαμε σ’ αυτές το βολικότερο άλλοθι για τις ευθύνες μας, τις απραξίες μας και τις κακοπραξίες μας.

Για τις διχόνοιες μας και τους αλληλοσπαραγμούς, ευθύνονται μόνο οι ξένοι, που μας διχάζουν για να εκμεταλλευθούν τους αγώνες μας, του 1821, του 1915, του 1945 κ.λπ. – όχι και εμείς, που προσφερόμαστε, αστόχαστα όργανα, στις επιβουλές τους. Για τη θρονοκρατία και αυλοκρατία του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, ευθύνονται μονάχα οι ξενόφερτοι μονάρχες – όχι και οι πολιτικοί, που γίνονταν «εργαλεία» τους, με το αζημίωτο. Για την κομματοκρατία και ρουσφετοκρατία, ευθύνονται μόνοι οι πολιτικοί και κομματάρχοντες – όχι και οι πολίτες που ρουσφετοζητούν και ψηφοπαζαρεύουν μανιακά κι ακαταπόνητα. Για την παράλυση και την παραλυσία της δημόσιας διοίκησης ευθύνεται μόνο το κράτος, οι νόμοι, οι κυβερνήσεις – όχι και οι υπάλληλοι, που ονειρεύονται να γίνουν γρανάζια της κρατικής μηχανής για να αδρανούν, αν όχι και για να λαδώνονται, και να την ακινητοποιούν ολότελα. Για την περιφρόνηση των νόμων, ευθύνονται μόνο οι πολίτες που τους αψηφούν ανέμελα – όχι και οι κυβερνητικοί νομοφύλακες, που τους παραβιάζουν πρώτοι ασύστολα και τους ανοίγουν μύρια πορτοπαράθυρα, να τα περνάνε τα «ημέτερα» κομματοπαράσιτα. Για την «άθλια κατάσταση» του περιβάλλοντος, της υγείας, της παιδείας κ.λπ., ευθύνονται μόνο οι κρατικοί και άλλοι φορείς – όχι και εμείς όλοι, που μολύνουμε τα πάντα, απαιτούμε τα πάντα, απεργούμε πάντα, κοροϊδεύουμε τους πάντες και αυτοκοροϊδευόμαστε. Και φυσικά και γενικά, για τον πολιτικό, οικονομικό, κοινωνικό, ηθικό ευτελισμό του τόπου φταίνε μονάχα οι άλλοι – οι κυβερνώντες, κατά τους μη κυβερνώντες, οι άλλοτε κυβερνήσαντες κατά τους κυβερνώντες τώρα, κι ετούτοι κι εκείνοι κατά τους μη προσδοκώντες να κυβερνήσουν…

Έτσι, κατά το νεοελληνικό ιδίωμα, «όλοι είναι υπεύθυνοι για όλα τα κακά και για όλους τους κακούς, και μόνο εμείς είμαστε ανεύθυνοι». Σίγουρα, ακούγοντας πως «ο λαός είναι κυρίαρχος, άρχων πάνω απ’ όλους», πιστέψαμε πως πρέπει να είμαστε «ανεύθυνοι» όπως ο συνταγματικός ανώτατος άρχων. Συνακόλουθα, πάντα φταίει κάποιος άλλος -ντόπιος ή ξένος-, που κι αυτός διατείνεται πως φταίνε όλοι οι άλλοι – κι έτσι, τελικά, δεν φταίει κανένας για τίποτα. Κι είναι, βέβαια, ολότελα περιττό να μας θυμίσει κάποιος τον απλό, σοφό, λόγο του Σόλωνα:

«Εύθυναν ετέρους αξιών διδόναι, και αυτός ύπεχε» («Όταν αξιώνεις ευθύνες απ’ τους άλλους, πρέπει ν’ αναδέχεσαι τις δικές σου»)[3].

Χάρη σ’ αυτό τον φαύλο κύκλο ακατάσχετης ευθυνολογίας και ακαταλόγιστης ευθυνοφοβίας, τίποτα δεν διορθώνεται, τίποτα δεν ανορθώνεται, τίποτα δεν προχωρεί. Ανευθυνοϋπεύθυνοι, «άβουλοι και μοιραίοι», βλέπουμε όλο τον άλλο κόσμο να καλπάζει, τον δικό μας κόσμο να βουλιάζει – και δεν σαλεύουμε ποτέ, αφού πάντα κάποιος άλλος είναι ο δράστης της αδράνειάς μας.

Κι όχι μόνο: απ’ αυτή τη μετάθεση ευθυνών, προσπαθούμε αδίσταχτα ν’ αποκομίσουμε κομματικά και άλλα κέρδη. Και κανένας δεν τολμά να πάρει πρακτικά και αποτελεσματικά μέτρα, ώστε να προλάβει καινούργιες καταστροφές μνημείων παιδείας και πολιτισμικών θησαυρών. Επειδή όλοι φοβούνται το «πολιτικό κόστος» ή την κατηγορία πως δρουν «αντιδημοκρατικά».

Οι «πρόγονοί» μας -που αδιάκοπα τους επικαλούνται στους δεκάρικούς τους- θα θεωρούσαν έσχατο «έγκλημα κατά της δημοκρατίας» την καταστροφή υλικών και πολιτιστικών αγαθών της δημοκρατίας (κτιρίων, καλλιτεχνημάτων, αρχείων κ.λπ.) και θα εκήρυτταν «άτιμο» (θα του αφαιρούσαν τα πολιτικά του δικαιώματα και θα τον εξόριζαν, ίσως), όχι μόνο όποιον θα τα αφάνιζε, αλλά και όποιον «αρμόδιο» θ’ αμελούσε τη φύλαξή τους.

Αλλά εμείς φτάσαμε να θεωρούμε δημοκρατία το ψάρεμα ψήφων για τη δική μας εγωκρατία και δραχμοκρατία. Και, ύστερα, κλαιγόμαστε κι από πάνω. Όμως, «αυτοί που πέφτουν / σε συμφορές που μόνοι / τις θέλησαν, αυτούς δεν είναι δίκιο / να συγχωρά κανείς ή να λυπάται» («Όσοι δ’ εκουσίοισιν έγκεινται βλάβαις / … τούτοις ούτε συγγνώμην έχειν / δίκαιον εστι ούτ’ επικτοίρειν τινά»)[4].

Γι’ αυτούς, η λέξη «ευθύνη» ξαναπαίρνει την παλιά σημασία της: τιμωρία και κολασμός. Που δεν αργοπορεί να έρθει.
---------------------------
[1] Ικέτιδες, στ. 438-9.

[2] Ιστορία, Β,40, 2.

[3] Diels-Kranz, Αποσπάσματα των Προσωκρατικών, τόμ. Α, σελ.63.

[4] Σοφοκλής, Φιλοκτήτης, στ. 1318.

Πώς λειτουργούν οι σκέψεις μας;

Οι σκέψεις έχουν αντίκτυπο στον τρόπο που αισθανόμαστε και συμπεριφερόμαστε. Έχουν αντίκτυπο στην υγεία μας, τόσο ψυχικά όσο και οργανικά, αλλά και στον τρόπο που βιώνουμε τη ζωή γενικότερα.

Αυτός ο εσωτερικός διάλογος υπάρχει ενεργά μέσα μας συνεχώς και κάποιες φορές βασανιστικά ακατάπαυστα.

Έχουμε αυτόν τον εσωτερικό διάλογο με τον εαυτό μας τόσο έντονα, που σε πραγματικές συνθήκες θα έπρεπε να μιλήσουμε πάνω από 4500 λέξεις το λεπτό για να το φτάσουμε. Δηλαδή είναι σαν να διαβάζουμε πάνω από 15 σελίδες γραπτού το λεπτό!

Οι σκέψεις έρχονται και φεύγουν με έναν συνεχή, ακανόνιστο και κάπως μυστήριο τρόπο. Ωστόσο, ακριβώς επειδή υπάρχουν συνεχώς μέσα μας, μοιάζουν σαν να σκιαγραφούν τον χαρακτήρα του καθενός. Αυτό είναι ταυτόχρονα μια λογική συνοχή, αλλά και ένα παράδοξο.

Οι σκέψεις μπορούν να δημιουργηθούν, αλλά μπορούν να είναι και αυτόματες. Οι άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα να ελέγξουν τις σκέψεις τους. Για παράδειγμα, μπορείτε να σκεφτείτε αυτή τη στιγμή, αν θέλετε, τι θα φάτε αύριο και πώς θα το μαγειρέψετε. Από την άλλη, οι αυτόματες σκέψεις συμβαίνουν συνεχώς· Καθώς κάνει κάποιος παίκτης την κίνησή του στο σκάκι, μπορεί ταυτόχρονα να μιλάει, αλλά και να σκέφτεται την επόμενη κίνησή του.

Όμως οι αυτόματες σκέψεις μπορεί να είναι τόσο βοηθητικές, αλλά και αυτόματες αρνητικές σκέψεις, όπως ονομάζονται. Αυτές είναι συνήθως διαμορφωμένες από την παιδική μας ηλικία και μας ακολουθούν ως την ενηλικίωση, σκέψεις όπως ‘Δεν είμαι αρκετός/η’, ‘Δεν είμαι όμορφη/ος’, ‘Καλά πώς σκέφτηκα να το κάνω αυτό;’, ‘Είμαι μια ντροπή’ και άλλες.

Αυτές είναι οι σκέψεις που ενεργοποιούνται από μόνες τους και μάλιστα κουβαλούν ιδιότητες που διαμορφώθηκαν κατά την εξέλιξη του ανθρώπου.

Οι άνθρωποι τείνουμε να είμαστε επικριτικοί με τον εαυτό μας περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο και υπάρχει μια τάση προς την αρνητικότητα γενικά. Σημαντικό χαρακτηριστικό είναι ότι θα εντοπίσουμε τις σκέψεις να έχουν αυτά τα χαρακτηριστικά εντονότερα όταν υπάρχει μια φανταστική ή πραγματική απειλή.

Ο εγκέφαλος τείνει επίσης να δημιουργεί μια πιο εγωιστική αλληλουχία σκέψεων, όταν το περιβάλλον είναι ανταγωνιστικό. Σκεφτείτε το ως ανάγκη για επιβίωση.

Όχι μόνο στα ανταγωνιστικά περιβάλλοντα, αλλά και γενικότερα οι σκέψεις επηρεάζονται από το περιβάλλον και τις καταστάσεις που βρισκόμαστε. Ας υποθέσουμε ότι μια μητέρα δύο έφηβων παιδιών ξεκινά το μεταπτυχιακό της σε προχωρημένη ηλικία. Είναι κάτι καινούριο και δύσκολο για εκείνη, οπότε μπαίνει μέσα στην αίθουσα και οι σκέψεις της είναι αυτοκριτικές και ίσως τιμωρητικές: ‘Δεν θα τα καταφέρεις’, ‘Τι ήρθες να κάνεις εδώ σε τέτοια ηλικία;’

Αυτού του είδους οι σκέψεις δεν είναι σε κανέναν ξένες. Ο εγκέφαλος τείνει να το κάνει αυτό εξάλλου. Αφού λοιπόν οι σκέψεις μας έχουν τόσο μεγάλο αντίκτυπο και είναι εν δυνάμει ελεγχόμενες, μπορούμε να αναπτύξουμε ένα πιο υγιές μοτίβο σκέψεων και παράλληλα μια πιο αποδοτική σχέση μαζί τους.

Αποτελεί το πρώτο βήμα που θα μας δώσει μεταγνωστικές ικανότητες ή την ευκαιρία να κρατήσουμε μια απόσταση από το μυαλό μας. Πράττοντας αυτό, μας δίνεται αυτόματα η δυνατότητα της επιλογής. Σε πρώτο βήμα, δε θα μπορέσουμε να επιλέξουμε την ύπαρξή τους. Μπορούμε όμως να επιλέξουμε αν θα τις ακούμε ή όχι. Σε ποιο βαθμό δηλαδή σκοπεύουμε να τις αφήσουμε να μας επηρεάζουν.

Όταν οι σκέψεις μας κατακλύζουν και είμαστε παγιδευμένοι σε συστήματα πεποιθήσεων που είναι άκαμπτα ή μας εμποδίζουν να συνδεθούμε με άλλους, μπορούμε να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να σκεφτούμε τι θα λέγαμε σε κάποιον άλλον που βιώνει κάτι παρόμοιο;

Τι θα έλεγες σε μια φίλη ή ένα πρόσωπο που νοιάζεσαι πολύ, αν είχε αυτές τις σκέψεις; Οι άνθρωποι τείνουν να είναι πιο σκληροί με τον εαυτό τους και πιο απαιτητικοί.

Κάτι που θεωρούν ‘λάθος’ αν το κάνουν οι ίδιοι, σε κάποιον άλλον δικαιολογείται ή και γίνεται γρήγορα κατανοητό.

Ίσως είναι η κατάλληλη στιγμή, ειδικά όταν οι συνθήκες είναι δυσκολότερες, να δείξουμε λίγο παραπάνω κατανόηση στον εαυτό μας. Να μας συμπονέσουμε περισσότερο, όπως θα συμπονούσαμε κάποιον άλλον που αγαπάμε.

Να μας αγαπήσουμε.

Πώς μπορούμε να βελτιώσουμε τη ζωή μας θέτοντας τα όριά μας

Αν κάποιος σας συμβουλέψει να βάλετε τα όρια σας απέναντι στους άλλους ίσως να το εκλάβετε ως κριτική στη συμπεριφορά σας ή την τάση σας να είστε “το καλό παιδί’. Ωστόσο, ο καθορισμός υγιών ορίων δε λύνει απλώς ένα άμεσο πρόβλημα σε σχέση με κάποιο άτομο που μπορεί να σας ζητά περισσότερα απ’ όσα μπορείτε να δώσετε, αλλά στην πραγματικότητα μπορεί να διαμορφώσει εκ νέου τον τρόπο που βλέπετε τον εαυτό σας, τις σχέσεις σας και τους ανθρώπους με τους οποίους έχετε δημιουργήσει αυτές τις σχέσεις. Όταν θέτουμε όρια που αντικατοπτρίζουν το ποιοι είμαστε και τι εκτιμούμε, η ζωή μας μπορεί να αλλάξει με διάφορους τρόπους.

10 θετικά της θέσπισης ορίων

• Είμαστε συμπονετικοί προς τους άλλους και αναγνωρίζουμε τους περιορισμούς τους.
• Βιώνουμε λιγότερο θυμό ή δυσαρέσκεια προς τους ανθρώπους επειδή είμαστε σε θέση να αποδεχτούμε ότι ο καθένας έχει δικαίωμα να θέσει όρια.
• Κερδίζουμε μια αίσθηση εσωτερικής γαλήνης και ασφάλειας από το να αισθανόμαστε την ανάγκη να ανταποκριθούμε στις απαιτήσεις των άλλων που εξυπηρετούν μόνο τους ίδιους. Παρόλο που αυτό μπορεί να μη γίνει από τους άλλους σεβαστό αμέσως ή ίσως και ποτέ, με το να εκφράζετε λεκτικά τα όριά σας δημιουργείτε μια άμυνα μέσα στην οποία μπορείτε να αισθάνεστε ασφαλείς να την τηρείτε.
• Κερδίζετε τον χρόνο και την ενέργεια που χρειάζεστε για να ασχοληθείτε με τα πράγματα που αξίζουν περισσότερο για εσάς και όχι με αυτά που είναι σημαντικά για τους άλλους.
• Κατακτάτε μια αίσθηση αυτοσεβασμού αφού δεν παραμερίζετε τις ανάγκες σας για να εκπληρώσετε τις ανάγκες των άλλων. Και οι άλλοι, θα σας σεβαστούν που θέσατε αυτή την γραμμή.
• Όταν ξεκαθαρίζετε τι είναι και τι δεν είναι λογικό να περιμένουν οι άλλοι από εσάς, οι συγκρούσεις με τους άλλους μειώνονται. Εάν δηλώσετε αυστηρά τα όρια σας και γίνουν τρόπος ζωής, οι άλλοι χάνουν τα πολεμοφόδια που ενδεχομένως να φυλάττουν για να σας δημιουργήσουν τύψεις για να συμφωνήσετε σε κάτι που θα ευχόσασταν να μην είχατε συμφωνήσει.
• Τα όρια συμβάλλουν στη βελτίωση της επικοινωνίας. Καθορίζετε βασικούς κανόνες και δείχνετε μ’ αυτό τον τρόπο στους άλλους που οριοθετήστε. Έτσι, υποδεικνύετε στους άλλους να κάνουν το ίδιο στη σχέση σας μαζί τους και τις σχέσεις τους με τους άλλους.
• Καθώς κτίζετε υγιή όρια, κτίζετε παράλληλα και την αυτοεκτίμησή σας. Θα αρχίσετε να συνειδητοποιείτε ότι η αυτοεκτίμηση σας δεν πρέπει να βασίζεται στο πώς σας χρησιμοποιούν οι άλλοι, αλλά στο πώς χρησιμοποιείτε εσείς τα ταλέντα και τα χαρίσματα σας. Καθώς επικοινωνείτε τα όριά σας, θα αποκτήσετε παράλληλα εμπιστοσύνη στον εαυτό σας.
• Όταν υπερασπίζεστε ή ξεκαθαρίζετε τα όριά σας τότε μένουν λιγότερα περιθώρια για παρεξηγήσεις και ενοχές κι έτσι μειώνεται το στρες και η ανησυχία σας. Μπορεί στην αρχή να δυσκολευτείτε να επικοινωνήσετε το σημείο των ορίων σας ωστόσο όταν τα εφαρμόζετε και τα τιμάτε το άγχος μειώνεται.
• Τέλος, τα ξεκάθαρα όρια έχουν ως αποτέλεσμα οι άλλοι να σας κατανοούν και να σας αποδέχονται περισσότερο. Τα όρια αντικατοπτρίζουν τις αξίες μας και όταν βλέπουμε τι αξίζει για τους άλλους, βοηθά στο να καταλάβουμε ποιοι είναι.

Όταν σκέφτεστε τα όρια, ποιοι τύποι αυτών έρχονται πρώτα στο μυαλό σας;

ΕΝΩ Ο ΣΚΟΠΟΣ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΘΕΣΕΤΕ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥΣ ΣΤΟ ΤΙ ΠΕΡΙΜΕΝΟΥΝ ΚΑΙ ΑΠΑΙΤΟΥΝ ΟΙ ΑΛΛΟΙ ΑΠΟ ΕΣΑΣ, ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΟΛΛΑ ΕΙΔΗ ΟΡΙΩΝ ΠΟΥ ΑΠΑΙΤΟΥΝΤΑΙ ΣΕ ΚΑΘΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ.

Παρακάτω αναφέρονται κάποιες κατηγορίες που συνήθως παραβιάζονται εκτός και αν τις αναγνωρίσουμε, επικοινωνήσουμε και τις διατηρήσουμε.

8 τύποι ορίων και πώς τους αναγνωρίζουμε

• Σωματικός: «Μην με πλησιάζεις». «Μην μπαίνεις στο δωμάτιο μου χωρίς να με ρωτήσεις.»
• Συναισθηματικός: «Σε παρακαλώ μη με κρίνεις καθώς μοιράζομαι τα συναισθήματα μου.»
• Χρονικός: «Μπορώ να μείνω για μία ώρα.» «Έχεις χρόνο να με βοηθήσεις να λύσω αυτό το θέμα;»
• Σεξουαλικός: «Θα χρειαστεί να χρησιμοποιήσουμε αντισύλληψη αν θα κοιμηθούμε μαζί.»
• Ηθικός: «Δεν μπορώ να πω ψέματα εκ μέρους σου. Λυπάμαι.»
• Διανοητικός: «Είναι εντάξει να διαφωνείς.»
• Οικονομικός: «Δεν μπορούμε να το αντέξουμε οικονομικά αυτή τη στιγμή και δεν θα σε αφήσω να το χρεώσεις στην κάρτα μας.»
• Πνευματικός: «Δεν μπορώ να σε αφήσω να προσβάλεις την πίστη μου απλά και μόνο επειδή δεν μπορείς να μοιραστείς τα πιστεύω μου.»

Όταν κάποιος που σε νοιάζεται ξεπερνά κάποιο όριο συνειδητά, μπορεί να είναι και μια μορφή κακοποίησης καθώς η κακοποίηση μπορεί να διαμορφωθεί με όλους τους πιο πάνω τρόπους. Όταν κάποιος παραβιάζει ένα από τα όρια σας, είναι σημαντικό να του το υπενθυμίζεται και να μοιράζεστε μαζί του πώς σας κάνει να νιώθετε η έλλειψη σεβασμού του προς αυτό το όριο.

Εξάσκηση των ορίων

Μπορεί να χρειαστεί λίγος περισσότερος χρόνος και σκέψη για να προσδιορίσετε τα ακριβή όριά σας. Μερικές φορές βοηθά το να βγείτε έξω από την κατάσταση και να φανταστείτε τις συμβουλές που θα δίνατε στον εαυτό σας αν ήσασταν φίλος ή σύμβουλός σας. Όταν είστε έτοιμοι/-ες να δηλώσετε και να μοιραστείτε ένα συγκεκριμένο όριο με τους άλλους, φροντίστε να χρησιμοποιήσετε το «Εγώ» (I-statements) για να τονίσετε ότι τα όρια είναι δικά σας να τα ορίσετε και να τα διατηρήσετε. Ακολουθούν ορισμένες προτάσεις για τρόπους για να ανοίξετε τη συζήτηση:

• Έχω πρόβλημα όταν…
• Δεν θέλω πραγματικά να…
• Πραγματικά δεν έχω χρόνο για…
• Χρειάζομαι από εσένα να…
• Στην πραγματικότητα με ενοχλεί αν ή όταν …
• Είναι δύσκολο για εμένα να το πω αλλά…
• Νιώθω άβολα με…
• Είναι σημαντικό για εμένα να…

Αυτά τα είδη προτάσεων σας επιτρέπουν να έχετε την κυριότητα των ορίων που θέτετε χωρίς να χρειαστεί το απέναντι άτομο να αμυνθεί ή χειρότερα, να επιτεθεί. Καθώς δηλώνετε τι χρειάζεστε από τους άλλους, καθιστάτε τον εαυτό σας ως κάποιον που αξίζει να ερωτηθεί τι χρειάζεται και διαμορφώνετε το σεβασμό που περιμένετε από τον εαυτό και τους άλλους.

Ο καθορισμός ορίων είναι μία από τις πρακτικές που ενδεχομένως να χρειαστεί να κάνετε περισσότερες από μία φορές με τα ίδια άτομα μέχρι να καταλάβουν ότι εννοείτε αυτό που λέτε. Ωστόσο, τα οφέλη που αποκτάτε αξίζουν όλη τη δουλειά που έχει γίνει μέχρι τότε.