Πλάτων: περί της φιλοσοφίας του Έρωτος

ΠΛΑΤΩΝ

Φιλία και Έρως: Μια εσωτερική-διαλεκτική σχέση

§1

Ι. Φιλία και Έρως συγκροτούν στη σκέψη του Πλάτωνος μια ενιαία ολότητα με ορισμένες εσωτερικές διαφοροποιήσεις τους, οι οποίες (διαφοροποιήσεις) εμφανίζονται με τη μορφή ποιοτικών κλιμακώσεων της έννοιας της Φιλο-σοφίας, της φιλίας της σοφίας, και πιο ειδικά του φιλοσοφικού έρωτος με την στενότερη αλλά και την ευρύτερη έννοια. Ήδη στο σχετικά πρώιμο έργο του Λύσις, ο κορυφαίος Έλληνας διαλεκτικός εγκαινιάζει ουσιαστικά τη φιλοσοφική του ενασχόληση με την έννοια της φιλίας, που δεν την αντιμετωπίζει ως υποχρεωτικά κάτι άλλο από την έννοια του έρωτος, και με την οικοδόμηση των φιλικών σχέσεων στη βάση της φιλο-σοφίας. Κάθε σχέση φιλίας προϋποθέτει τον ανα-στοχασμό γύρω από την έννοια φίλος. Γράφει, μεταξύ άλλων, ο Πλάτων δια στόματος Σωκράτη:

«Εάν ούτε όσοι αγαπιούνται ούτε όσοι αγαπούν ούτε οι όμοιοι ούτε οι ανόμοιοι ούτε οι καλοί ούτε οι συγγενείς ούτε κάθε άλλη κατηγορία που έχουμε αναφέρει … εάν τίποτα από τούτα δεν είναι φιλικό, εγώ τουλάχιστο δεν ξέρω τι να πω… Τώρα, Λύσι και Μενέξενε, γίναμε καταγέλαστοι …, γιατί οι παρευρισκόμενοι θα πουν πως εμείς έχουμε την αξίωση να είμαστε φίλοι μεταξύ μας … ενώ ακόμα δεν σταθήκαμε ικανοί να βρούμε τι είναι φίλος»[1].

Εδώ ο Πλάτων δεν έχει πει τον τελευταίο του λόγο για την φιλία, την αγάπη και τον έρωτα, καθώς δεν έχει φτάσει σε μια πλήρη ερμηνεία του υπό συζήτηση θέματος. Ωστόσο αποσαφηνίζει σχετικές αρχές και τάσεις, που θα αναπτύξει αργότερα διεξοδικά στο Συμπόσιο, αλλά και στον Φαίδρο, ορισμένως δε και στην Πολιτεία όπως και στους Νόμους.

ΙΙ. Η Φιλία και ο Έρως δεν είναι δυο άσχετες μεταξύ τους έννοιες ή υπηρετικές η μια της άλλης. Απεναντίας συγκροτούν έναν κύκλο σχέσεων και δεν περιορίζονται στο να εκφράζουν μια απλώς ισορροπημένη σχέση αμοιβαιότητας [2]. Δυνάμει αυτού του κύκλου, η συνολική πράξη του ανθρώπου και δη του νέου ανθρώπου, που βρίσκεται ακόμα στην αρχή της ζωής, εκτυλίσσεται ως προσπάθεια, ως διακαής πόθος για μια τελειότητα, σαν αυτή που διεκδικούν με τον δικό τους τρόπο οι φιλό-σοφοι.[3] Προς την κατεύθυνση μιας τέτοιας τελειότητας, ως προσδοκώμενου στόχου, η φιλία και ο έρως συνυφαίνονται με την πεμπτουσία της φιλο-σοφίας ως τρόπου σκέψης και ζωής και στο επίπεδο της πόλεως-πολιτείας με την ευδαιμονική πολιτεία, που προορίζεται για τον Πλάτωνα να αντικαταστήσει την αρρωστημένη εκείνη πολιτεία που ψήνεται στον πυρετό, όπως μας λέει στο έργο του Πολιτεία. Ο στόχος για έναν ευδαιμονισμό της πολιτείας, στη βάση ανταμώματος ψυχών τε και σωμάτων, δηλ. στη βάση της φιλίας και του έρωτος, έχει ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο για την εποχή του Πλάτωνος, αλλά και για τη δική μας, όπου συμβαίνει η σύγχρονη πολιτεία μας να διέρχεται τη χείριστη τραγωδία της ιστορίας της, με τους μισθοφόρους και πραιτοριανούς της νεοφασιστικής αριστεράς να έχουν εκμηδενίσει κάθε ίχνος φίλιου περιβάλλοντος ζωής, να ακρωτηριάζουν πανταχόθεν την ψυχή και το σώμα ατόμων και ανθρώπινης κοινότητας και να ανάγουν σε αρχή ζωής τον χυδαίο ερωτισμό, την αμορφωσιά, τη βαρβαρότητα, την αντι-αισθητικότητα, την ανεξέλεγκτη ανηθικότητα, τη δικτατορία της αντιδραστικής βίας, του ψεύδους και της πολιτικής απάτης.

§2

Ι. Η Φιλία και ο Έρως συνοψίζουν την εσωτερική τους ενότητα στον ηνίοχο νου, στον εσωτερικό μας ηνίοχο,[4] που αποβλέπει στο να φτάσει ψηλά, στον υπερουράνιο τόπο, όπου ενδημεί το κάλλος. Αυτός ο ηνίοχος οδηγεί ένα ζευγάρι άλογα, από τα οποία το ευρισκόμενο στα δεξιά του είναι ευγενές, όμορφο και απόλυτα συνεργάσιμο:

«είναι φίλος της τιμής με σύνεση και αιδημοσύνη, φίλος της αυθεντικής δόξας, [που] δεν έχει ανάγκη από μαστίγια, αλλά έχει για οδηγό μόνο τα κελεύσματα [του ηνίοχου νου] και τον λόγο».[5]

Το ευρισκόμενο στα αριστερά του είναι άσχημο, μοχθηρό, χυδαίο, υβριστικό, βίαιο, ηδονοθηρικό, σαν τους φιλήδονους και εξαχρειωμένους επαγγελματίες πολιτικούς του ψεύδους, της πολιτικής απάτης και της προδοσίας:

«το αριστερό άλογο είναι κυρτό, ογκώδες, κακοφτιαγμένο, με χοντρό αυχένα και κοντό λαιμό, πλατυπρόσωπο, με γκριζογάλανα και αιματώδη μάτια, σύντροφος της ακολασίας και της αλαζονείας, δασύτριχο γύρω στ’ αυτιά, βαρήκοο, που μόλις υποτάσσεται στο μαστίγιο και στο σπιρούνι».[6]

Η αγαστή συνεργασία του ηνιόχου νου με το ευγενές άλογο μας προσφέρει απαράμιλλες εικόνες ή νεύματα μιας κρυφής αρμονίας ανάμεσα σε έναν φιλοσοφικό βίο και σε έναν αυθεντικά ερωτικό τρόπο ζωής ανάμεσα στους ανθρώπους μιας ευτυχισμένης και ηθικά-αισθητικά ανώτερης πολιτείας.

ΙΙ. Στις σύγχρονες κοινωνίες, με τη μοντέρνα δουλεία και αυτο-δουλεία σωμάτων και ψυχών, το φαινόμενο του Έρωτα έχει σχεδόν καταλήξει να ταυτίζεται με την επιθυμία του σεξουαλικού ενστίκτου. Αυτή η επιθυμία στις μέρες μας έχει εκφυλιστεί περαιτέρω σε έναν ανεξέλεγκτο βιασμό της συνείδησης και καθιδρύεται πια στην καθημερινή βίωση ως η πιο «άμετρη ακολασία»[7], που αντιστρατεύεται πλήρως την ανθρώπινη ουσία και ύπαρξη.[8] Σύμφωνα με τον Πλατωνικό μύθο, αν η εν λόγω επιθυμία στην αρχέγονη εκδήλωσή της, απέβλεπε στην άρση της διαίρεσης του αρχικού, σφαιρικού ανθρώπου σε δύο μέρη: σε αρσενικό και θηλυκό, στις σημερινές κοινωνίες παραπέμπει, κατά κανόνα, στην ολική διαστροφή παρανοϊκών βιαστών και βάρβαρων εξουσιαστών. Συμβαίνει συχνά, άθλια γεννήματα μηχανισμών και συναφώς διεστραμμένων ψυχοδομών,

«μεγαλωμένα κάπου ανάμεσα σε μαουνιέρηδες, που ποτέ δεν έχουν δει έρωτα για πραγματικά ελεύθερους ανθρώπους»[9]

να έχουν αναγάγει την επιθυμία του σεξουαλικού ενστίκτου σε υπέρτατη αρχή μιας κοινωνίας υπανθρώπων, που με την πιο αναίσθητη παραφορά τους ως

«εραστές πιάνουν για ασήμαντα πράγματα μεγάλες έχθρες και φθονούν και βλάπτουν τους αγαπημένους»[10].

§3

Ι. Έχοντας επίγνωση ο Πλάτων ότι το φαινόμενο του έρωτος δεν είναι απλή σύμβαση δυο ανθρώπων που σπαράσσονται από την αγριότητα των σεξουαλικών τους ενστίκτων, έθεσε επιτακτικά το ερώτημα: τι είναι ο Έρως; Από τότε έως και σήμερα αυτό το ερώτημα διατηρεί ακέραια την ισχύ του, την αξία του, την ιδιαίτερη σημασία του. Γιατί; Επειδή επιχειρεί να αποσπάσει την ιδέα του Έρωτος από τον εκχυδαϊστικό και εκχυδαϊσμένο κύκλο της ακολασίας. Από πού προέρχεται αυτή η ακολασία; Από την απαιδευσία, την ευτέλεια του δημόσιου βίου, την παγίδευση των κοινών θνητών στα κατώτερα ένστικτά τους. Ο κατά Πλάτωνα Έρως παραπέμπει σε μια ανικανοποίητη επιθυμία, αλλά μια επιθυμία όχι του ζωώδους, του βίαιου, του χυδαίου παρά εκείνου του πράγματος που είναι ουσιώδες για την ολοκλήρωση του ανθρώπου και το οποίο ο τελευταίος αισθάνεται να στερείται. Από την άποψη λοιπόν της συναίσθησης αυτής της στέρησης, ο έρως είναι ανεπάρκεια, ένδεια, πενία.

ΙΙ. Στο Συμπόσιο ο Έρως αποκαθίσταται στον αυθεντικό του θρόνο: ο Πλάτων τον παρουσιάζει 1) ως πενία, να απέχει από το να είναι τρυφερός, ευαίσθητος και ωραίος: συγκατοικεί με τη φτώχεια, τη στέρηση και την έλλειψη· 2) τη φύση του να μην είναι μονοσήμαντα θνητή ή αθάνατη: άλλοτε ο έρως έχει εξάψεις ομορφιάς, άνθησης, πνευματικής ζωτικότητας, άλλοτε είναι ετοιμοθάνατος· 3) να είναι το μεταξύ: κάτι ανάμεσα στον πλούτο και την φτώχεια, πράγμα που σημαίνει ότι δεν είναι ποτέ από τη φύση του φτωχός, αλλά ούτε και πλούσιος παρά γίνεται κάθε φορά αυτό που είναι. Είναι έτσι η μέση οδός ανάμεσα στη γνώση και την άγνοια. Ως τέτοια οδός είναι πόρος, πέρασμα. Στο ερώτημα λοιπόν τι είναι ο Έρως, ο Πλάτων απαντά: είναι ο γιος του πόρου και της πενίας. Ο έρως δεν έχει την ομορφιά και είναι πένης, όμως την επιθυμεί και γι’ αυτό αγαπά αυτό που δεν έχει. Την επιθυμεί, γιατί είναι εραστής του ωραίου. Επομένως, ως γιος του πόρου και της πενίας, ως εραστής του ωραίου και ως έχων συναίσθηση της στέρησης του ωραίου είναι φιλό‒σοφος.

§4

Ι. Σαν τον έρωτα, ο φιλό‒σοφος λαχταρά τη γνώση που δεν έχει. Και τη λαχταρά, επειδή έχει συναίσθηση της άγνοιάς του. Ο φιλόσοφος έρως, ή πράγμα που είναι το ίδιο, ο έρως ως φιλόσοφος κινείται ανάμεσα στους πνευματικούς πόρους –που διαθέτει και οι οποίοι του επιτρέπουν να ποθεί το ωραίο ως τέτοιο– και στη στέρηση αυτών των πόρων, η οποία όμως αναπληρώνεται, λόγω της πνευματικότητας του εραστή φιλοσόφου, από τον πόθο για τα ωραία πράγματα. Μέσα από τον πόθο για τα ωραία πράγματα μαθαίνουμε να ποθούμε το ωραίο καθαυτό και με τη φιλοσοφία να αξιώνουμε την πραγμάτωσή του επί θνητού εδάφους. Η πραγμάτωση τούτη διέρχεται ανάλογες κλίμακες και απαιτεί τη χάραξη της σωστής πορείας.

ΙΙ. Ποιες είναι αυτές οι κλίμακες και η σωστή πορεία; 1. Το πέρασμα από την αγάπη στον έρωτα μέσα από την έλξη που γεννά το ωραίο σώμα. 2. Από το κάλλος του σώματος στο κάλλος ως τέτοιο, στο ωραίο καθόλου. 3. Για να επιτευχθεί αυτό, απαιτείται συνδυασμός του ωραίου σώματος με την ομορφιά της ψυχής. 4. Η ψυχική ομορφιά είναι ανώτερη από τη σωματική ομορφιά, γι’ αυτό και προκαλεί την ερωτική έλξη και για το σώμα που δεν διαθέτει το αντίστοιχο κάλλος. Να γιατί και όμορφα, εκ πρώτης όψεως, σώματα, χωρίς την απαραίτητη εσωτερική ανταύγεια, αποτελούν απλώς διακοσμητικά πετρώματα για κάθε χρήση. Η απουσία αυτής της κατά Πλάτωνα ερωτικής έλξης γεννά όλα τα αντι-ερωτικά τερατουργήματα του σήμερα, αλλά και του χθες, τα οποία μάλιστα προβάλλουν την ολική τους διαστροφή, καθώς και την αντίστοιχη ασχήμια τους, για περισσή ερωτική αρμονία.

ΙΙΙ. Ένα τέτοιο σώμα, δηλαδή ο άνθρωπος με ανεπτυγμένο το κάλλος της ψυχής σε ενδοσυνάφεια με αυτό του σώματος, με τους ωραίους λόγους, τις ωραίες σκέψεις του, αλλά και με την καλλιεργημένη ερωτική ψυχή, γίνεται φωτεινός οδοδείκτης για τους άλλους και για τους νέους, π.χ. ο Σωκράτης· παράλληλα δίνει νέα ποιοτική ώθηση στην πράξη του έρωτα, ως πλήρωση του Εαυτού, μαζί και του Εαυτού του άλλου. Τότε συμβαίνει ο Έρως να κατακτά κυριολεκτικά τη ζωή και να καθιστά την ερωτική συμβίωση ευ-λογία [=καλό λόγο] και όχι αβάσταχτη ύβρι, που πνίγει το ωραίο μέσα στο βόρβορο των επιτηδευμένα χρωματισμένων σωμάτων των άχρωμων όντων του μαζικού θεάματος. Σε μια κλιμακούμενη πορεία, ο βίος του ανθρώπου αποκτά ανώτερη αξία, όταν είναι, μια για πάντα, ακατάλυτη ερωτική ζωή. Μια τέτοια ερωτική ζωή δεν κυλιέται, σαν το καθεστωτικό ή παρόμοιο γουρούνι, μέσα στη λάσπη της μαζικής υστερίας, αλλά διανοίγεται, οντολογικά πλέον, στο να αντικρίζει με ευκρίνεια και καθαρότητα το ωραίο, να ανάγει το κάλλος της ψυχής και του σώματος, άρα τον Έρωτα, σε ύψιστη αρχή της ανθρώπινης ύπαρξης και να αντιπαλεύει με ασίγαστο πάθος τα φανταχτερά στολίδια της εικονικής πραγματικότητας, τις ψευδαισθητικές παραστάσεις της κοινωνίας του θεάματος.
---------------------
[1] Πλάτων: Λάχης ‒ Λύσις, Εκδ. Ζήτρος, σσ. 689-691.
[2] Ό.π., σσ. 649-655.
[3] Ό.π., σσ. 667-673.
[4] Πλάτων Φαίδρος, με αναγνώσεις Hegel-Heidegger, Εκδ. Διανόηση Αθήνα 2018, σ. 133.
[5] Ό.π., σ. 159.
[6] Ό.π.
[7] Ό.π., σ. 103.
[8] Ό.π.
[9] Ό.π., σ. 123.
[10] Ό.π.

ΛΟΓΓΟΣ: Τὰ κατὰ Δάφνιν καὶ Χλόην (2.1.1-2.3.5)

[2.1.1] Ἤδη δὲ τῆς ὀπώρας ἀκμαζούσης καὶ ἐπείγοντος τοῦ τρυγητοῦ πᾶς ἦν κατὰ τοὺς ἀγροὺς ἐν ἔργῳ· ὁ μὲν ληνοὺς ἐπεσκεύαζεν, ὁ δὲ πίθους ἐξεκάθαιρεν, ὁ δὲ ἀρρίχους ἔπλεκεν· [2.1.2] ἔμελέ τινι δρεπάνης μικρᾶς ἐς βότρυος τομὴν καὶ ἑτέρῳ λίθου θλῖψαι τὰ ἔνοινα τῶν βοτρύων δυναμένου καὶ ἄλλῳ λύγου ξηρᾶς πληγαῖς κατεξασμένης, ὡς ἂν ὑπὸ φωτὶ νύκτωρ τὸ γλεῦκος φέροιτο. [2.1.3] Ἀμελήσαντες οὖν καὶ ὁ Δάφνις καὶ ἡ Χλόη τῶν αἰγῶν καὶ τῶν προβάτων, χειρὸς ὠφέλειαν ἄλλοις μετεδίδοσαν. Ὁ μὲν ἐβάσταζεν ἐν ἀρρίχοις βότρυς καὶ ἐπάτει ταῖς ληνοῖς ἐμβαλὼν καὶ εἰς τοὺς πίθους ἔφερε τὸν οἶνον· ἡ δὲ τροφὴν παρεσκεύαζε τοῖς τρυγῶσι καὶ ἐνέχει ποτὸν αὐτοῖς πρεσβύτερον οἶνον καὶ τῶν ἀμπέλων δὲ τὰς ταπεινοτέρας ἀπετρύγα. [2.1.4] Πᾶσα γὰρ κατὰ τὴν Λέσβον ἡ ἄμπελος ταπεινή, οὐ μετέωρος οὐδὲ ἀναδενδράς, ἀλλὰ κάτω τὰ κλήματα ἀποτείνουσα καὶ ὥσπερ κιττὸς νεμομένη· καὶ παῖς ἂν ἐφίκοιτο βότρυος ἄρτι τὰς χεῖρας ἐκ σπαργάνων λελυμένος.

[2.2.1] Οἷον οὖν εἰκὸς ἐν ἑορτῇ Διονύσου καὶ οἴνου γενέσει αἱ μὲν γυναῖκες ἐκ τῶν πλησίον ἀγρῶν εἰς ἐπικουρίαν κεκλημέναι τῷ Δάφνιδι τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπέβαλλον καὶ ἐπῄνουν ὡς ὅμοιον τῷ Διονύσῳ τὸ κάλλος· καί τις τῶν θρασυτέρων καὶ ἐφίλησε καὶ τὸν Δάφνιν παρώξυνε, τὴν δὲ Χλόην ἐλύπησεν· [2.2.2] οἱ δὲ ἐν ταῖς ληνοῖς ποικίλας φωνὰς ἔρριπτον ἐπὶ τὴν Χλόην καὶ ὥσπερ ἐπί τινα Βάκχην Σάτυροι μανικώτερον ἐπήδων καὶ ηὔχοντο γενέσθαι ποίμνια καὶ ὑπ᾽ ἐκείνης νέμεσθαι· ὥστε αὖ πάλιν ἡ μὲν ἥδετο, Δάφνις δὲ ἐλυπεῖτο. [2.2.3] Ηὔχοντο δὲ δὴ ταχέως παύσασθαι τὸν τρυγητὸν καὶ λαβέσθαι τῶν συνήθων χωρίων καὶ ἀντὶ τῆς ἀμούσου βοῆς ἀκούειν σύριγγος ἢ τῶν ποιμνίων αὐτῶν βληχωμένων. [2.2.4] Καὶ ἐπεὶ διαγενομένων ὀλίγων ἡμερῶν αἱ μὲν ἄμπελοι τετρύγηντο, πίθοι δὲ τὸ γλεῦκος εἶχον, ἔδει δὲ οὐκέτ᾽ οὐδὲν πολυχειρίας, κατήλαυνον τὰς ἀγέλας εἰς τὸ πεδίον καὶ μάλα χαίροντες τὰς Νύμφας προσεκύνουν, βότρυς αὐταῖς κομίζοντες ἐπὶ κλημάτων, ἀπαρχὰς τοῦ τρυγητοῦ. [2.2.5] Οὐδὲ τὸν πρότερον χρόνον ἀμελῶς ποτε παρῆλθον, ἀλλ᾽ ἀεί τε ἀρχόμενοι νομῆς προσήδρευον καὶ ἐκ νομῆς ἀνιόντες προσεκύνουν, καὶ πάντως τι ἐπέφερον, ἢ ἄνθος ἢ ὀπώραν ἢ φυλλάδα χλωρὰν ἢ γάλακτος σπονδήν. [2.2.6] Καὶ τούτου μὲν ὕστερον ἀμοιβὰς ἐκομίσαντο παρὰ τῶν θεῶν· τότε δὲ κύνες, φασίν, ἐκ δεσμῶν λυθέντες, ἐσκίρτων, ἐσύριττον, ᾖδον, τοῖς τράγοις καὶ τοῖς προβάτοις συνεπάλαιον.
[2.3.1] Τερπομένοις δὲ αὐτοῖς ἐφίσταται πρεσβύτης σισύρας ἐνδεδυμένος, καρβατίνας ὑποδεδεμένος, πήραν ἐξηρτημένος, καὶ τὴν πήραν παλαιάν. Οὗτος πλησίον καθίσας αὐτῶν ὧδε εἶπε· [2.3.2] «Φιλητᾶς, ὦ παῖδες, ὁ πρεσβύτης ἐγώ, ὃς πολλὰ μὲν ταῖσδε ταῖς Νύμφαις ᾖσα, πολλὰ δὲ τῷ Πανὶ ἐκείνῳ ἐσύρισα, βοῶν δὲ πολλῆς ἀγέλης ἡγησάμην μόνῃ μουσικῇ. Ἥκω δὲ ὑμῖν ὅσα εἶδον μηνύσων, ὅσα ἤκουσα ἀπαγγελῶν. [2.3.3] Κῆπός ἐστί μοι τῶν ἐμῶν χειρῶν, ὃν ἐξ οὗ νέμειν διὰ γῆρας ἐπαυσάμην, ἐξεπονησάμην, ὅσα ὧραι φέρουσι, πάντα ἔχων ἐν αὑτῷ καθ᾽ ὥραν ἑκάστην· [2.3.4] ἦρος ῥόδα ‹καὶ› κρίνα καὶ ὑάκινθος καὶ ἴα ἀμφότερα, θέρους μήκωνες καὶ ἀχράδες καὶ μῆλα πάντα, νῦν ἄμπελοι καὶ συκαῖ καὶ ῥοιαὶ καὶ μύρτα χλωρά. [2.3.5] Εἰς τοῦτον τὸν κῆπον ὀρνίθων ἀγέλαι συνέρχονται τὸ ἑωθινόν, τῶν μὲν ἐς τροφήν, τῶν δὲ ἐς ᾠδήν· συνηρεφὴς γὰρ καὶ κατάσκιος καὶ πηγαῖς τρισὶ κατάρρυτος· ἂν περιέλῃ τις τὴν αἱμασιάν, ἄλσος ὁρᾶν οἰήσεται.

***

[2.1.1] Το φθινόπωρο είχε κιόλας προχωρήσει, κι όλος ο κόσμος στα υποστατικά ρίχτηκε στη δουλειά για τον τρύγο που σίμωνε. Ένας ετοίμαζε τα πατητήρια, άλλος καθάριζε πιθάρια, τρίτος έπλεκε κοφίνια· [2.1.2] άλλοι πάλι φρόντιζαν να βρουν μικρά δρεπάνια για να κόψουν τα τσαμπιά, ή κατάλληλα λιθάρια για να λιώσουν τις ζουμερές ρώγες, ή ξερή λυγαριά ξεφλουδισμένη, να φέγγει τη νύχτα στη μεταφορά του μούστου. [2.1.3] Παράτησαν λοιπόν κι ο Δάφνης κι η Χλόη τα γιδοπρόβατα, και βοηθούσαν ο ένας τον άλλον στις δουλειές. Εκείνος κουβαλούσε καλαθιές σταφύλια, τα ᾽ριχνε στα πατητήρια, τα πατούσε κι έχυνε το κρασί στα πιθάρια· εκείνη ετοίμαζε φαγί για τους τρυγητές, τους έδινε παλιότερο κρασί να πιουν και τρυγούσε τα χαμηλότερα αμπέλια. [2.1.4] (Σ᾽ όλη τη Λέσβο φυτρώνει ένα χαμηλό είδος αμπελιού, που μήτε ρίχνει ανάστημα μήτε σκαρφαλώνει στα δέντρα, παρά απλώνει τα κλαριά του χάμω να σέρνονται σαν τον κισσό, τόσο που ακόμα και μωρό παιδί με τα χέρια μόλις βγαλμένα απ᾽ τα φασκιά να μπορεί να φτάσει τα τσαμπιά.)
[2.2.1] Όπως ήταν φυσικό σε γιορτή του Διονύσου και του νέου κρασιού, οι γυναίκες που ᾽χαν έρθει από γειτονικά υποστατικά να βοηθήσουν στον τρύγο έριχναν ματιές του Δάφνη, παινεύοντάς τον ότι έμοιαζε με τον Διόνυσο στην ομορφιά. Μία μάλιστα, πιο τολμηρή, τον φίλησε — μ᾽ αποτέλεσμα ο Δάφνης να ερεθιστεί, αλλά η Χλόη να πειραχτεί. [2.2.2] Οι άντρες πάλι που ᾽ταν στα πατητήρια, βλέποντας τη Χλόη, πηδούσαν μανιασμένοι σα Σάτυροι μπροστά σε Βάκχα και της φώναζαν διάφορα, πως τάχατες θέλουν να γίνουν πρόβατα για να τους βόσκει εκείνη· τούτο πάλι ευχαριστούσε τη Χλόη, αλλά στενοχωρούσε τον Δάφνη. [2.2.3] Εύχονταν λοιπόν τα παιδιά να τελειώσει μια ώρα αρχύτερα ο τρύγος για να γυρίσουν πίσω στα γνώριμα λημέρια τους κι αντί για τον παράφωνο θόρυβο ν᾽ ακούνε τη φλογέρα ή το βέλασμα των κοπαδιών τους. [2.2.4] Κι όταν ύστερα από λίγες μέρες τρυγήθηκαν τ᾽ αμπέλια, μπήκε ο μούστος στα πιθάρια και δε χρειάζονταν πια τόσα πολλά χέρια στη δουλειά, οδήγησαν ξανά τα κοπάδια στον κάμπο και προσκύνησαν χαρούμενα τις Νύμφες, πηγαίνοντάς τους γι᾽ αφιέρωμα αμπελόκλαδα με σταφύλια, τα πρώτα του τρύγου. [2.2.5] (Και πρωτύτερα ωστόσο ποτέ δεν τις προσπερνούσαν αδιάφορα: πάντα σταμάταγαν κοντά τους πριν απ᾽ τη βοσκή, και στο γυρισμό ξανά τις προσκυνούσαν, και κάθε φορά τους πήγαιναν κι από κάτι — είτε λουλούδι, είτε καρπό, είτε φρέσκια φυλλωσιά, είτε σπονδή από γάλα. [2.2.6] Για τούτο κι ανταμείφτηκαν αργότερα από τις θεές.) Για την ώρα ωστόσο έμοιαζαν, όπως λένε, με σκυλιά που μόλις λύθηκαν: πηδούσαν, έπαιζαν φλογέρα, τραγουδούσαν, πάλευαν με τους τράγους και τα πρόβατα.
[2.3.1] Ενώ διασκέδαζαν, τους παρουσιάστηκε ένας γέρος με κάπα, τσαρούχια και ταγάρι στον ώμο — και μάλιστα παλιό. Κάθισε κοντά τους κι είπε: [2.3.2] «Παιδιά, είμ᾽ ο γέρο₋Φιλητάς. Πολλά τραγούδια έχω τραγουδήσει σε τούτες δω τις Νύμφες, πολλή φλογέρα έχω παίξει για κείνον κει τον Πάνα, και μεγάλο κοπάδι αγελάδες έχω οδηγήσει με μόνο το τραγούδι μου. Ήρθα να σας πω τί είδα, να σας διηγηθώ τί άκουσα. [2.3.3] Έχω έναν κήπο που ᾽χω φτιάξει με τα ίδια μου τα χέρια, από τότε που παραγέρασα για να κάνω το βοσκό. Εκεί μέσα έχω όλα όσα φέρνει η κάθε εποχή, το καθένα στον καιρό του: [2.3.4] την άνοιξη ρόδα, κρίνα, ζουμπούλια και μενεξέδες δυο λογιών· το καλοκαίρι παπαρούνες, αγριάπιδα και μήλα κάθε λογής· τώρα, αμπέλια, συκιές, ροδιές και πράσινες μυρτιές. [2.3.5] Σ᾽ αυτό τον κήπο μαζεύονται με τα χαράματα κοπάδια πουλιά, άλλα για να φάνε κι άλλα για να κελαηδήσουν — γιατί ο κήπος είναι σύδεντρος, πολύ σκιερός, και τον ποτίζουν τρεις πηγές· αν βγάλεις τον τοίχο νομίζεις πως βλέπεις άλσος.

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΜΕΝΑΝΔΡΟΣ - Σαμία (249-282)

[. . . ]α καὶ

250 [ . . . γεγο]νέναι.»
[ . . . ]καὶ θεραπαινιδίῳ τινὶ
ἔξωθεν εἰστρέχοντι, «λούσατ᾽, ὦ τάλαν,
τὸ παιδίον» φησίν, «τί τοῦτ᾽; ἐν τοῖς γάμοις
τοῖς τοῦ πατρὸς τὸν μικρὸν οὐ θεραπεύετε;»
255 εὐθὺς δ᾽ ἐκείνη· «δύσμορ᾽, ἡλίκον λαλεῖς»,
φήσ᾽, «ἔνδον ἐστὶν αὐτός.» «οὐ δήπου γε· ποῦ;»
«ἐν τῶι ταμιείῳ», καὶ παρεξήλλαξέ τι,
«αὐτὴ καλεῖ, τίτθη, σε» καὶ «βάδιζε καὶ
σπεῦδ᾽, οὐκ ἀκήκο᾽ οὐδέν· εὐτυχέστατα.»
260 εἰποῦσ᾽ ἐκείνη δ᾽ «ὦ τάλαινα τῆς ἐμῆς
λαλιᾶς», ἀπῇξεν ἐκποδών, οὐκ οἶδ᾽ ὅποι.
κἀγὼ προῄειν τοῦτον ὅνπερ ἐνθάδε
τρόπον ἀρτίως ἐξῆλθον, ἡσυχῇ πάνυ,
ὡς οὔτ᾽ ἀκούσας οὐδὲν οὔτ᾽ ᾐσθημένος.
265 αὐτὴν δ᾽ ἔχουσαν αὐτὸ τὴν Σαμίαν ὁρῶ
ἔξω διδοῦσαν τιτθίον παριὼν ἅμα.
ὥσθ᾽ ὅτι μὲν αὐτῆς ἐστι τοῦτο γνώριμον
εἶναι, πατρὸς δ᾽ ὅτου ποτ᾽ ἐστίν, εἴτ᾽ ἐμὸν
εἴτ᾽ — οὐ λέγω δ᾽, ἄνδρες, πρὸς ὑμᾶς τοῦτ᾽ ἐγώ,
270 οὐχ ὑπονοῶ, τὸ πρᾶγμα δ᾽ εἰς μέσον φέρω
ἅ τ᾽ ἀκήκο᾽ αὐτός, οὐκ ἀγανακτῶν οὐδέπω.
σύνοιδα γὰρ τῷ μειρακίῳ, νὴ τοὺς θεούς,
καὶ κοσμίῳ τὸν πρότερον ὄντι χρόνον ἀεὶ
καὶ περὶ ἔμ᾽ ὡς ἔνεστιν εὐσεβεστάτῳ.
275 πάλιν δ᾽, ἐπειδὰν τὴν λέγουσαν καταμάθω
τίτθην ἐκείνου πρῶτον οὖσαν, εἶτ᾽ ἐμοῦ
λάθρᾳ λέγουσαν, εἶτ᾽ ἀποβλέψω πάλιν
εἰς τὴν ἀγαπῶσαν αὐτὸ καὶ βεβιασμένην
ἐμοῦ τρέφειν ἄκοντος, ἐξέστηχ᾽ ὅλως.
280 ἀλλ᾽ εἰς καλὸν γὰρ τουτονὶ προσιόνθ᾽ ὁρῶ
τὸν Παρμένοντ᾽ ἐκ τῆς ἀγορᾶς· ἐατέον
αὐτὸν παραγαγεῖν ἐστι τούτους οὓς ἄγει.

***

και σ᾽ ένα κορίτσι του σπιτιού που έμπαινε
τρέχοντας, «λούστε καλέ, το παιδί» λέει,
«τί πράγματ᾽ είν᾽ αυτά; Στου πατέρα του
τον γάμο παραμελείτε το μωρό;»
255 Και τότε η άλλη «καημένη, τί φωνάζεις έτσι;»
της λέει, «ο κύριος είναι μέσα». «Όχι βέβαια·
πού;» «Στην αποθήκη». Και αλλάζοντας τον τόνο
της φωνής της «η κυρία σε ζητά, παραμάνα»
και «φύγε γρήγορα, δεν άκουσε, ευτυχώς,
τίποτε». Η γριά έγινε άφαντη λέγοντας
260 «δυστυχία μου, η φλυαρία μου».
Κι εγώ έφυγα από το σπίτι ήσυχα ήσυχα,
όπως βγήκα εδώ πριν από λίγο,
σαν να μην είχα ακούσει τίποτε
ούτε καταλάβει. Βγαίνοντας όμως έξω
265 βλέπω την ίδια τη Σαμιώτισσα με το παιδί
στην αγκαλιά, να του δίνει το στήθος της.
Ώστε το ξέρουμε ότι είναι δικό της· αλλά
ποιού πατέρα; Δικό μου ή — δεν το
ξεστομίζω, θεατές, σε σας, ούτε το υποθέτω·
270 απλώς ανακοινώνω το συμβάν κι όσα
ο ίδιος άκουσα, χωρίς να εκφράζω ακόμη
αγανάκτηση. Γιατί είμαι βέβαιος,
μα τους θεούς, ότι ο νέος ήταν ως τώρα
πάντοτε φρόνιμος και με σεβόταν
όσο γινόταν περισσότερο. Αλλά πάλι όταν
σκεφτώ αυτήν που άκουσα, ότι παλιά
275 ήταν παραμάνα του, έπειτα ότι μιλούσε
κρυφά από μένα, έπειτα προσέξω πάλι
αυτήν που το αγαπά και που παρά τη θέλησή μου
το ανατρέφει με το έτσι θέλω, βγαίνω
από τα ρούχα μου. Αλλά πάνω στην ώρα
βλέπω αυτόν εδώ τον Παρμένοντα
280 να φτάνει από την αγορά. Ας τον αφήσω
να οδηγήσει μέσα αυτούς που φέρνει.

Ιστορία της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας: Πώς άλλαξε η αρχαία Ελληνική γλώσσα

10.9 Για να συγκεφαλαιώσουμε

Στους τρεις αιώνες από την εποχή του Μ. Αλεξάνδρου (4ος αιώνας π.Χ.) μέχρι τα χρόνια του Χριστού δημιουργείται, με βάση την αττική διάλεκτο, για πρώτη φορά μια κοινή ελληνική γλώσσα που μιλιέται σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο.

Αυτή η τεράστια εξάπλωση της ελληνικής γλώσσας και η υιοθέτησή της από αλλόγλωσσους γεννά μια σειρά από μεγάλες αλλαγές που έχουν ως κοινό χαρακτηριστικό την εξομάλυνση και απλούστευση της δομής της: απλούστερη μορφολογία, περισσότερη σύνταξη εκεί όπου παλιότερα χρησιμοποιούνταν κυρίως μορφολογικοί τρόποι για να εκφραστούν σημασίες.

Απλούστευση, εξομάλυνση, λιγότερη μορφολογία, περισσότερη σύνταξη: όλα αυτά σημαίνουν ευκολότερη εκμάθηση της γλώσσας. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι οι μεγάλες αυτές αλλαγές γίνονται σε μια εποχή κατά την οποία μεγάλοι αριθμοί αλλόγλωσσων «υιοθετούν» την ελληνική. Σε αυτούς, και στις δικές τους ανάγκες εκμάθησης, πρέπει να οφείλεται σε σημαντικό ποσοστό η μορφή που παίρνει αυτή την εποχή η ελληνική γλώσσα, η κοινή. Και από την κοινή ξεκινά ουσιαστικά η νέα ελληνική γλώσσα.

Απόρριψη

Η λέξη δράμα που μόλις χρησιμοποίησες δεν αντικατοπτρίζει για εμένα την κατάσταση που περιγράφεις. Ωστόσο, γνωρίζοντας τη διαδικασία δραματοποίησης των όσων σου συνέβησαν, μπορείς να δεις με μια διαφορετική ματιά τα πράγματα.

Η υπόθεση της απόρριψης

Είναι γεγονός πως η απόρριψη δεν είναι εύκολη υπόθεση.

Είναι, όμως, μια υπόθεση στην οποία σίγουρα θα εμπλακείς σε αυτό το ταξίδι με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Εσύ και όλοι οι υπόλοιποι.

Αν, μάλιστα, σκεφτείς πως είναι ανάλογη των επαφών που έχει κάποιος, σήμερα είναι σχεδόν αδύνατον να μη βρεθεί στο δρόμο σου.

Έτσι, είναι φρόνιμο να έχεις επιλογές διαχείρισης στην «τσάντα» σου.

Βρίσκεσαι κάπου ανάμεσα στη μοναξιά, τη ζήλεια, τον εκνευρισμό. Ναι, μπορεί να πληγωθείς άσχημα από την απόρριψη αλλά ξέρεις κάτι; Είναι στη φύση σου. Ανήκει στα φυσικά ένστικτα με τα οποία προικίστηκες σοφά.

Οι πρόγονοι είχαν συνδέσει την απόρριψη με την εκδίωξη από την αγέλη, με την απώλεια της ασφάλειας, της τροφής, ακόμα και της αναπαραγωγής.

Έτσι, αναπτύχθηκε ένας μηχανισμός προφύλαξης, ένας μηχανισμός πόνου που σε ξυπνά με σκοπό να δράσεις έτσι ή αλλιώς για την επιβίωσή σου. Θα μπορούσες να «βγεις» προς ανεύρεση νέας ομάδας ή θα μπορούσες να αλλάξεις εσύ ο ίδιος, να προσαρμοστείς στο υπάρχον τμήμα για να μην εξοστρακιστείς από αυτό.

Κάπου εκεί βρίσκονται οι ρίζες του σημερινού δράματός σου, στους μηχανισμούς προστασίας των βασικών αναγκών σου.

Όμως, δεν πρόκειται για κάτι τέτοιο στη σημερινή πραγματικότητα. Έτσι δεν είναι; Απλά άφησες τα βασικά ένστικτα και τα συναισθήματα να κυριαρχήσουν στη λογική σου.

Μάλλον θα ήταν καλύτερα να τα ισορροπήσεις και να τα βοηθήσεις να προσαρμοστούν στην τωρινή σου κατάσταση όπως αυτή προέκυψε από την εξελικτική σου πορεία.

Απώλεια και απόρριψη

Έχω να σου παραθέσω και άλλα δράματα σαν το δικό σου. Μιλώ για καταστάσεις που συναντάς στην καθημερινότητα. Ίσως σε εγκατέλειψε ο σύντροφός σου, μπορεί να απολύθηκες από τη δουλειά, να απομακρύνθηκες από φίλους, να ένιωσες την απόρριψη από την οικογένειά σου, να ένιωσες τον πόνο μέχρι που παρέλυσες, να πληγώθηκες, να αρρώστησες στην κυριολεξία.

Μην ξεχνάς πως ο πόνος της απόρριψης και ο σωματικός πόνος ενεργοποιούνται από τα ίδια εγκεφαλικά κυκλώματα. Επιπλέον, όπως φαίνεται σε μελέτη του Michigan, ο εγκέφαλος ενισχύει τα συναισθήματα που προκαλεί η απόρριψη.

Τέλος, σου θυμίζω πως η απόρριψη μπορεί να μεταφραστεί από μια απλή κακοδιαθεσία μέχρι την μείωση της αυτοεκτίμησής σου και την ακραία αυτολύπηση με αποτελέσματα δυσάρεστα για την καθημερινότητά σου.

Σκέφτεσαι όπως σήμερα. Σκέφτεσαι πως μάλλον δεν αξίζεις. Λυπάσαι τον εαυτό σου. Ύστερα εξοργίζεσαι μαζί του. Του εξαπολύεις κάθε είδους απαράδεκτο χαρακτηρισμό, τον χαστουκίζεις, και πάλι από την αρχή.

Πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος στην απόρριψη

Ο εγκέφαλός σου που βρίσκεται πάντα στις υπηρεσίες σου βρίσκει πληροφορίες που ενδυναμώνουν τους φόβους σου. Τελικά η αυτοεκτίμησή σου μειώνεται δραματικά. Οι δράσεις σου προς την ανάπτυξη σταματούν και εγκλωβίζεσαι σε εκείνο το σκοτεινό δωμάτιο. Ναι, εκεί ακριβώς βρίσκεται το δράμα σου και όχι σε όσα μουρμούριζες παιδιάστικα πριν και από εκεί πρέπει να αρχίσεις.

Αντί να κάνεις κύκλους γύρω από σκέψεις που δε σε βοηθούν, κάνε μια μόνο ερώτηση. Πώς τα κατάφερες να νιώσεις έτσι; Γιατί; Τι κρύβεται πίσω από όλο αυτό όταν το αφήσεις γυμνό; Η απάντηση θα σου δώσει ιδιαίτερα χρήσιμες πληροφορίες.

Έπειτα αποφάσισε ποιο δρόμο θα πάρεις.

Έχουμε ευθύνη για το τι κάνουμε με τα συναισθήματά μας

Εδώ να σου θυμίσω τα περί ευθυνών. Όχι, δεν ευθύνεται κάποιος άλλος για το πως αισθάνεσαι εσύ. Κανείς δεν έχει τέτοιου είδους δύναμη. Ξέρω πως δε συμφωνείς στην παρούσα στιγμή και σου το θέτω διαφορετικά.

Κανείς δεν έχει μεγαλύτερη δύναμη επάνω σου από εσένα τον ίδιο.

Είσαι πλήρως υπεύθυνος για τα συναισθήματά σου, για τις οπτικές και τις επιλογές σου. Μην ξεχνάς, οι καταστάσεις παραμένουν ως είναι. Οι ματιές αλλάζουν και παρασύρουν συναισθήματα και δράσεις.

Κάτι τέτοιο σου δίνει ένα ανεκτίμητο το πλεονέκτημα. Σου δίνει το πλεονέκτημα της αλλαγής.

Σκέψου, λοιπόν, τι θα μπορούσες να κάνεις για να αποκτήσεις τη δική σου, συνειδητά επιλεγμένη, ματιά.

Στο δρόμο σου, να θυμάσαι πως κάθε είδους απόρριψη δεν έχει να κάνει πάντα με εσένα. Πολλές φορές έχει να κάνει με την άλλη πλευρά ή τη δεδομένη κατάσταση.

Δώσε λίγο χρόνο προσαρμογής και ανάταξης στον εαυτό σου αποφεύγοντας την κριτική της μιας ή της άλλης πλευράς.

Αναγνώρισε τα συναισθήματά σου, ονόμασέ τα. Υπάρχουν εκεί για κάποιο λόγο. Τίμησε την παρουσία τους και αποδέξου τα.

Δες την εκάστοτε απόρριψη ως μια απόδειξη της τόλμης σου και της έκθεσής σου. Ναι, αν δεν είχες τολμήσει, δεν θα είχες απορριφθεί.

Να είσαι ευγενικός και συμπονετικός με τον εαυτό σου

Αντί να φέρεσαι με τόση βία σε εσένα, εργάσου έτσι ώστε να επωφεληθείς στο έπακρον από την κατάσταση. Κάθε απόρριψη είναι ευκαιρία για αναθεώρηση πιθανών μη αποτελεσματικών συμπεριφορών και δημιουργίας νέων πλάνων ανάπτυξης. Διερεύνησε και μάθε όσα περισσότερα μπορείς.

Απέφυγε τις γενικεύσεις και μην αφήσεις μία στιγμή να ορίσει τη ζωή σου. Θα γινόσουν πολύ άδικος και όπως φωνάζεις δεν είσαι. Πρώτα σε εσένα οφείλεις να το αποδείξεις.

Τόνωσε την αυτοεκτίμησή σου αναλογιζόμενος τις πολύτιμες πτυχές του χαρακτήρα σου, τις αξίες και τα οράματα που σε έχουν φέρει μέχρι εδώ σήμερα. Θυμήσου πόσα πράγματα έχεις καταφέρει και μέσα από πόσες δύσκολες καταστάσεις έχεις περάσει.

Γιόρτασε την ανάγκη του «ανήκειν» παραμένοντας σε «ομάδες» που σε εκφράζουν, σε αναπτύσσουν, σε γεμίζουν με θετικά συναισθήματα και σου υπενθυμίζουν την αξία σου.

Μην προσπαθήσεις να «ταιριάξεις» όταν δεν είναι φυσικό και αμφίπλευρο.

Να θυμάσαι πως μέσα από κάθε απόρριψη βγαίνεις πιο δυνατός.

Μη φοβάσαι και αν φοβάσαι έλα με την ίδια τόλμη αντιμέτωπος με τους φόβους σου. Δες την απόρριψη σαν ευκαιρία. Στους εσωτερικούς σου διαλόγους μίλησε σε έναν αγαπημένο φίλο και ποτέ μα ποτέ μην αφήσεις μια στιγμή να σε ορίσει.

Όρισέ την εσύ όπως της πρέπει και προχώρα μπροστά με το μεγαλύτερό σου χαμόγελο!

Φρίντριχ Νίτσε: Για το θάνατο των λαών

Το κράτος; Τι ειν' αυτό; Ε, λοιπόν, τώρα ανοίξτε τ' αυτιά σας, γιατί θα σας μιλήσω για τον θάνατο των λαών.

Το κράτος είναι το πιο ψυχρό απ' όλα τα ψυχρά κτήνη. Ακόμη και το ψέμα του είναι ψυχρό, κι αυτό το ψέμα σταλάζει από τα χείλη του: «Εγώ το κράτος, είμαι ο λαός».

Αυτό είναι ψέμα! Ήταν οι δημιουργοί που έφτιαξαν τους λαούς και κρέμασαν πάνω τους την πίστη και την αγάπη: έτσι υπηρέτησαν τη ζωή.

Αυτοί όμως που στήνουν παγίδες στους πολλούς και τις λένε κράτος είναι οι χαλαστές: κρεμούν ένα σπαθί κι εκατοντάδες πόθους πάνω τους.

Εκεί όπου υπάρχει ακόμη λαός, υπάρχουν οι άνθρωποι που δεν καταλαβαίνουν το κράτος, και το μισούν σαν το κακό μάτι και την αμαρτία ενάντια στα έθιμα και στο νόμο.

Σας προσφέρω αυτό το σημάδι: ο κάθε λαός μιλά τη δική του γλώσσα του Καλού και του Κακού: ο γείτονας του δεν καταλαβαίνει αυτή τη γλώσσα. Επινόησε τη γλώσσα αυτή για τον εαυτό του μεσ' από τα έθιμα και τους νόμους.

Αλλά το κράτος λέει ψέματα σ' όλες τις γλώσσες του Καλού και του Κακού· και με το κάθε τι που λέει, λέει ψέματα – και με το κάθε τι που κάνει, κλέβει.

Το κάθε τι πάνω του είναι επίπλαστο· δαγκώνει με κλεμμένα δόντια. Ακόμη κι η κοιλιά του είναι ψεύτικια.

Το μπέρδεμα της γλώσσας του Καλού και του Κακού, – αυτό το γνώρισμα σας προσφέρω, σαν το σημάδι του κράτους.

Αποκαλώ κράτος, εκεί όπου όλοι, καλοί και κακοί πίνουν δηλητήριο: το κράτος εκεί όπου όλοι αργά αυτοκτονούν κι αυτό το λένε ζωή.

Κοιτάξτε μονάχα αυτούς τους παραπανίσιους ανθρώπους! Κλέβουν για λογαριασμό τους τα έργα των εφευρετών και τους θησαυρούς της σοφίας: αποκαλούν την κλοπή τους πολιτισμό, – κι όλα γίνονται αρρώστια και κακομοιριά.

Κοιτάξτε μονάχα όλους αυτούς τους περισσευούμενους ανθρώπους! Είναι όλοι τους άρρωστοι, ξερνούν τη χολή τους κι αυτό το λένε εφημερίδα. Καταβροχθίζουν ο ένας τον άλλο και δεν μπορούν να χωνέψουν ούτε τον ίδιο τον εαυτό τους.

Κοιτάξτε μονάχα αυτούς τους περισσευούμενους ανθρώπους! Αποκτούν πλούτη και γίνονται φτωχότεροι μ' αυτά! Ποθούν εξουσία κι ιδιαίτερα το μοχλό της εξουσίας, που είναι το πολύ χρήμα, – αυτοί οι ανίκανοι άνθρωποι!

Κοιτάξτε πως σκαρφαλώνουν αυτοί οι ευλύγιστοι πίθηκοι! Σκαρφαλώνουν ο ένας πάνω στον άλλο, κι έτσι βουλιάζουν στη λάσπη και στην άβυσσο.

Όλοι τους παλεύουν να φτάσουν το θρόνο: είναι μια τρέλα που τους κατέχει, – λες κι η ευτυχία κάθεται ποτέ πάνω σε θρόνο! Συχνά βρωμιάρηδες καθίζουν στο θρόνο, – και συχνά ο θρόνος καθίζει πάνω στις βρωμιές το ίδιο!

Η γη έχει ακόμη ελεύθερο τόπο για τις μεγάλες ψυχές. Πολλά μέρη – όπου η μυρωδιά της ήρεμης θάλασσας απλώνεται πανωθέ τους – ειν' ακόμη ελεύθερα για τους μοναχικούς και τα μοναχικά ζευγάρια.

Μια λεύτερη ζωή εξακολουθεί ακόμη να υπάρχει για τις μεγάλες ψυχές. Στ' αλήθεια, αυτός που κατέχει λίγα, πολύ λιγότερο κατέχεται, – ας είναι ευλογημένη έτσι τούτη η σεμνή μας φτώχια!

Μόνο εκεί όπου το Κράτος παύει να υπάρχει, μπορεί ν' αρχίσει ο άνθρωπος που δεν είναι περισσευούμενος: μπορεί ν' αρχίσει το τραγούδι του απαραίτητου ανθρώπου, η μοναδική κι αναντικατάστατη μελωδία.

Εκεί όπου το Κράτος παύει, – κοιτάξτε εκεί, αδελφοί μου. Δεν τα βλέπετε: το ουράνιο τόξο και τις γέφυρες του Υπεράνθρωπου;»

Φρίντριχ Νίτσε, Έτσι μίλησε ο Ζαρατούστρα

Ευτυχία: Ο μεγάλος ασθενής της εποχής μας

Αν ρωτούσαμε αρκετούς, σήμερα, να μας δώσουν έναν ευσύνοπτο και ουσιαστικό ορισμό της ευτυχίας θα απαντούσαν με μεγάλη σιγουριά και με βλέμμα που δεν εγείρει αμφιβολίες ότι ευτυχία είναι τα χρήματα, τα υλικά αγαθά και γενικώς ό, τι “δυστυχώς” δεν έχουν καταφέρει να κάνουν πράξη στην ζωή τους και μάχονται καθημερινώς και ανελλιπώς για να οδηγηθούν στα αποκτήματα που θα τους βοηθήσουν να αγγίξουν αλλά και να γευτούν την “ευτυχία”.

Κάποιοι θα συναινούσαν, θα επικροτούσαν και θα θαρρούσαν πως ορθότερη προσέγγιση δεν θα μπορούσε να αποδοθεί, ενώ κάποιοι άλλοι θα αηδίαζαν, θα τρόμαζαν και θα απορούσαν για το αν ηθικοπνευματική διάβρωση και φθορά που έχουν υποστεί αρκετοί μπορεί να λάβει ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις. Πόσο πιο κούφια και δύσμορφη μπορεί να είναι αλλά και να γίνει η πλούσια και πολυπόθητη αυτή ευτυχία;

Παρόλα αυτά η απάντηση στο ερώτημα της ζωής που καλείται ευτυχία είναι απλή, σχεδόν λιτοδίαιτη. Είναι η ικανοποίηση, η ευφορία και το αίσθημα αγαλλίασης για αυτά που έχουμε κατακτήσει, γι ‘ αυτά που μας εναγκαλίζουν και γι΄αυτά που έχουμε θέσει ως βλέψεις και ως επιθυμίες στο απώτερο μέλλον. Βέβαια εδώ έγκειται η χασματώδης και η περίτρανη διαφορά με τον ματαιόδοξο ορισμό που δόθηκε παραπάνω, στο γεγονός δηλαδή ότι οι εν δυνάμει επιθυμίες θα συμβάλλουν στην ολοκλήρωση μας ως προσωπικότητες και θα μας κάνουν αρτιότερους και ποιοτικότερους όταν λάβουν υποστατή μορφή. H αληθινή, η έντιμη και η τόσο ειλικρινής ευτυχία διέπει καθημερινά τον βίο μας, ωστόσο εμείς εθελοτυφλούμε ή μάλλον μέσα στην άβυσσο της ασημαντότητας έχουμε λησμονήσει με τόσο χυδαίο τρόπο το πραγματικό περιεχόμενο της. Μας περιβάλλει, μας χαμογελά και μας υπαγορεύει πως αυτά που είναι τόσο απλά είναι και αυτά που περιέχουν μια ξεχωριστή ομορφιά και καθίστανται απαραίτητα για να είναι κανείς ευτυχής.

Η ευτυχία βρίσκεται τόσο με φανερό όσο και με άδηλο τρόπο σε μία βόλτα, σε έναν γόνιμο και ευχάριστο διάλογο, στην φλόγα της φιλίας, σε ένα χάδι, αλλά και «σ’ ένα ποτήρι κρασί και σ’ ένα φτωχικό μαγκαλάκι» όπως είχε πει και ο μεγάλος Ν. Καζαντζάκης. Η ευτυχία, ακόμη κρύβει την φωτεινή μαγεία της στην υλοποίηση στόχων, οραμάτων και μακροχρόνιων επιθυμιών, αλλά κυρίως το ταξίδι είναι αυτό που μας έχει κάνει στο τέλος πιο ευτυχείς, διότι μέσω του ταξιδιού κατανοούμε την σπουδαιότητα της ευτυχίας. Τα κίνητρα, οι ωραίες αναμνήσεις αλλά και οι ελπίδες του μέλλοντος είναι αυτά που μας κρατούν σε εγρήγορση στο όμορφο παιχνίδι της ευτυχίας. Υπάρχουν, επιπλέον, άνθρωποι που μας αγαπούν, μας νοιάζονται, προσπαθούν συνεχώς να μας συμβουλεύουν και να μας απωθούν από σφάλματα. Είναι άτομα που προσπαθούν συνεχώς να μας προτρέπουν στον δρόμο της αρετής, η οποία υπηρετεί την ευτυχία με πίστη και ευλάβεια. Υπάρχει σπουδαιότερη ευτυχία, όταν αυτή εγκολπώνεται απ’ την αγάπη των γύρω μας;

Η ρίζα, δυστυχώς του προβλήματος που δυστυχώς πολλοί από εμάς αδυνατούμε να αντιληφθούμε βρίσκεται στο κυνήγι μιας αποπροσανατολισμένης, έκλυτης και διεφθαρμένης ευτυχίας της οποίας η όψη είναι τόσο απεχθής και τόσο ρηχή. Δεν είναι τίποτε άλλο από μία σαθρή γοητεία, πράγμα που μας έχει καταστήσει έρμαιο των ευτελών εκφάνσεων της. Στην πραγματικότητα πρόκειται για έναν αγώνα δρόμου δυστυχίας, έναν φαύλο κύκλο ο οποίος τρέφεται απ’ την άμετρη επιθυμία για απόκτηση περισσοτέρων και μόνο σαφώς τα περισσότερα θα νοηματοδοτήσουν την ζωή και την υπό εξαφάνιση «ευτυχία». Ωστόσο, η ευτυχία βρίσκεται μέσα μας και μας συντροφεύει, μας κάνει την παρουσία της καθημερινά αισθητή με έναν τόσο ηχηρό τρόπο. Μας εμπνέει, μας ταξιδεύει και συμβάλλει στην πρόοδο μας εν συνόλω. Πραγματικά ευτυχισμένος είναι μόνο εκείνος ο οποίος έχει κατανοήσει ότι με αυτά που κρατά στο χέρι του και στο πνεύμα του δύναται να κατακτήσει τον κόσμο. Διαχρονικό το ερώτημα, μα ποιος μπορεί να δώσει τέλος στα δεσμά του;

Σοπενχάουερ: Η πλήξη

Η ζωή παρουσιάζεται αρχικά ως μια αποστολή: η αποστολή να μπορεί κανείς να συντηρήσει τη ζωή του, να κερδίσει τα προς το ζην.

Εκπληρώνοντας κανείς τον συγκεκριμένο στόχο, αυτό που αποκομίζει είναι η αίσθηση ενός βάρους· και τότε εμφανίζεται ένας δεύτερος στόχος για τον άνθρωπο: να κάνει κάτι προκειμένου να διώξει την πλήξη που καραδοκεί σαν αρπακτικό δίπλα από κάθε ασφαλή ζωή.

Επομένως, ο πρώτος στόχος είναι να κερδίσει κανείς κάτι, και ο δεύτερος να απαλλαγεί από την επίγνωση όσων έχει κερδίσει, για να αποφύγει να του γίνουν βάρος.

Το γεγονός ότι η ανθρώπινη ζωή είναι ένα λάθος αποδεικνύεται επαρκώς από την απλή διαπίστωση πως ο άνθρωπος αποτελεί ένα συνονθύλευμα δύσκολα ικανοποιούμενων αναγκών· ότι η ικανοποίησή τους δεν επιφέρει τίποτε πέρα από μια ανώδυνη κατάσταση που τον παραδίδει στην πλήξη· και ότι η πλήξη – που δεν είναι τίποτε άλλο από το αίσθημα του κενού της ύπαρξης – αποτελεί άμεση απόδειξη πως η ύπαρξη καθεαυτήν δεν έχει καμία αξία.

Διότι αν η ζωή, η επιθυμία για την οποία συνιστά την ουσία και την ύπαρξη μας, κατείχε καθεαυτήν μια θετική αξία και ένα πραγματικό περιεχόμενο, η πλήξη δεν θα υπήρχε: θα νιώθαμε πληρότητα και ικανοποίηση από την ύπαρξη και μόνο.

Όπως έχουν τα πράγματα, δεν απολαμβάνουμε την ύπαρξη μας παρά μόνο όταν μοχθούμε για να κατακτήσουμε κάτι -και στην περίπτωση αυτή η απόσταση και οι δυσκολίες που παρεμβάλλονται ανάμεσα σε εμάς και στο αντικείμενο της επιθυμίας μας μας κάνουν να νομίζουμε πως ο στόχος που έχουμε θέσει θα μας ικανοποιήσει μόλις επιτευχθεί (ψευδαίσθηση που σβήνει μόλις πετύχουμε αυτό που θέλουμε)-, ή όταν καταπιανόμαστε με μια καθαρά πνευματική δραστηριότητα – στην περίπτωση αυτή απομακρυνόμαστε από τη δίνη της ζωής για να μπορέσουμε να τη δούμε από απόσταση, σαν θεατές ενός έργου.

Ακόμα και η σαρκική απόλαυση συνίσταται σε μια διαρκή προσπάθεια και παύει μόλις εκπληρωθεί.

Όταν δεν καταπιανόμαστε με τα παραπάνω, αλλά προσανατολιζόμαστε στην ύπαρξη καθεαυτήν, μας καταλαμβάνει η συναίσθηση της αναξιότητας και της ματαιότητας μας.

Κι αυτό είναι το συναίσθημα που ονομάζουμε πλήξη.

Αρτούρ Σοπενχάουερ, Περί της ματαιότητας της ύπαρξης.

Δώστε όραμα στα παιδιά σας

Οι γονείς και οι δάσκαλοι συχνά αγωνιούν για να βλέπουν τα παιδιά τους γεμάτα χαρά και προσπαθούν να τα κάνουν χαρούμενα με διάφορους τρόπους.

Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος να κάνετε τα παιδιά να έχουν διαρκή χαρά είναι να τους δώσετε ένα όραμα και να τα ενθουσιάσετε στο να πετύχουν το όραμά τους.

Απ’ τη στιγμή που ένα όραμα συντονιστεί με τις ψυχές τους, ο αγώνας προς αυτό το όραμα θα δημιουργεί ελπίδα και χαρά στις καρδιές τους.

Μια απ’ τις πιο ευαίσθητες ευθύνες των δασκάλων ή των γονιών είναι το να δίνουν ένα όραμα στα παιδιά τους και να τα κάνουν πραγματικά να βλέπουν ότι οι γονείς ή οι δάσκαλοί τους είναι άνθρωποι οράματος.

Το όραμα πάντα σχετίζεται με μελλοντικά κατορθώματα, νίκες ή επιτεύγματα που περιλαμβάνουν την πρόοδο και την προστασία της ανθρωπότητας, ένα όραμα που σχετίζεται με την ειρήνη, την συνεργασία, την εξαφάνιση των δυστυχιών του κόσμου, ή ένα όραμα που σχετίζεται με μεγάλα άλματα στα πεδία της ανθρώπινης προσπάθειας.

Ο κόσμος νομίζει ότι δεν είναι εύκολο να δώσει όραμα στα παιδιά, αλλά είναι το πιο ελκυστικό πράγμα για τα παιδιά.

Οράματα δοσμένα μέσα από ιστορίες, παραμύθια, βιογραφίες και αληθινά παραδείγματα ανθρώπινων κατορθωμάτων βυθίζονται βαθιά στην συνειδητότητα του παιδιού και γίνονται πηγές έμπνευσης, χαράς και προσπάθειας.

Τα παιδιά διψούν για αλληλεπίδραση

Θα ήταν αφελές να πούμε ότι τα παι­διά μαγεύονται από την ευκολία μιας δραστηριότητας όπως η τηλεόραση ή ενός τρισδιάστατου παιχνιδιού οθό­νης, που εμπεριέχουν τη μοναχικότητα. Η αλήθεια είναι ότι διψούν για αλληλε­πίδραση.

Διψούν να χρησιμοποιήσουν όσο περισσότερες ικανότητες (φυσικές και πνευματικές) έχουν ανακαλύψει ότι έχουν και αδημονούν να ανακαλύψουν και άλλες.

Ενθουσιάζονται με την ιδέα ό­τι ο σημαντικότερος άνθρωπος στη ζωή τους (ο γονιός) μπορεί να έχει αντίστοι­χες ανάγκες με αυτά.

Είναι απίστευτη η αίσθηση για το παιδί να αντι­λαμβάνεται ότι ο πατέρας ή η μητέρα του πραγματικά χαίρε­ται (και δεν προσποιείται) παίρνοντας μέρος σε μια δρα­στηριότητα μαζί του.

Τελικά, η αλληλεπίδραση αυτή, εκτός α­πό δημιουργική για το παιδί και τη διαπαιδαγώγηση του, γίνεται θεμέλιος λίθος της σχέσης και πολλές φορές αγχολυτική για τον υπερδραστήριο γο­νέα.

Κύριος γνώμονας της συμπεριφοράς του παιδιού είναι σχεδόν πάντοτε η συμπεριφορά του γονέα. Από πολύ μικρή ηλικία το παιδί απευθύ­νεται ακόμα και στις εκφράσεις του προ­σώπου του γονέα για να αποφασίσει αν του αρέσει κάτι ή όχι.

'Οσο πιο συχνή η αλληλεπίδραση λοιπόν, τόσο καλύτερη και η αίσθηση που έχει το παιδί για την πραγματικότητα.

Φανταστείτε ένα παιδί που στηρίζει την αντίληψη του για την πραγματικότητα στην εικονική πραγμα­τικότητα ενός κινουμένου σχεδίου (κολ­λημένο μπροστά σε μια οθόνη) και ένα παιδί που κινείται μέσα στην πραγματικότητα (της πόλης του, της γειτονιάς του, της μουσικής, της τέχνης, της Ιστορίας) και μπορεί να ελέγχει την αντίληψη του γι' αυτήν μέσα από τις εκάστοτε αντιδρά­σεις του γονιού.

Το δεύτερο αισθάνεται σιγουριά και σταθερότητα μέσα από τον γονιό για την πραγματικότητα του, ενώ το πρώτο αναρωτιέται γιατί εδώ που ζει όλα είναι τόσο δύσκολα και απαιτούν τόση προσπάθεια.

Το παραπάνω δεν αποτελεί και το μονα­δικό πλεονέκτημα.

Σκεφτείτε πώς δημιουργείται, πώς αναπτύσσεται και πώς εδραιώνεται μια οποι­αδήποτε σχέση στη ζωή ενός ανθρώπου.

Πρέπει να ανακα­λύψουμε τα κοινά ενδιαφέρο­ντα.

Πρέπει να δούμε τον τρό­πο που τα δύο μέλη της σχέσης διαχειρίζονται καταστάσεις. Και βέβαια έχουμε ανάγκη να παρατηρήσουμε αν μπορούμε να συνεργαστούμε.

Για να τα καταφέρου­με όλα αυτά αρκεί να δραστηριοποιού­μαστε μαζί. Πόσο μάλλον στη σχέση που έχει ένας γονιός με το παιδί του.

Αρκεί να ανακαλύψουμε τα κοινά μας ενδιαφέ­ροντα, να διαχειριστούμε μαζί καταστά­σεις και να συνεργαστούμε.

Να βγούμε έξω και να δείξουμε στο παιδί τι μας αρέ­σει, δίνοντας του έτσι την ευκαιρία να μας δείξει και αυτό τι του αρέσει.

Να καλλιεργήσουμε μαζί τις δεξιότητές μας, επιβραβεύοντας ο ένας τον άλλον.

Όσο ο γονιός μένει άπραγος τόσο μένει και το παιδί.

Όσο ο γονιός μένει άπραγος τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες στην εφηβεία να δημιουργηθεί ένα κοινωνικά δυσλει­τουργικό και μόνιμα ανικανοποίητο παι­δί.

Κάνοντας κάτι διαφορετικό από τα τε­τριμμένα με το παιδί, ο γονιός σίγουρα θα νιώσει σημαντικός και σωστός στον ρόλο του, μια και το παιδί του θα έχει αυ­τόματα την ευκαιρία να γνωρίσει πράγ­ματα που χωρίς τη δική του παρότρυνση θα ήταν απλά ανύπαρκτα.

Αυτή η αίσθη­ση γίνεται αυτόματα αγχολυτική σε μια ζωή που η ρουτίνα αποτελεί το κέντρο της καθημερινότητας.

Έτσι, η κοινή δρα­στηριότητα δεν ωφελεί μόνο τη ζωή και την ανάπτυξη του παιδιού αλλά και την ψυχική υγεία του γονιού.

Είναι αλήθεια λοιπόν ότι πρέπει γονείς και παιδιά να ζουν την πραγματικότητα μαζί όπως είναι, γεμάτοι ενδιαφέρον και άγνωστους κόσμους και όχι έτσι όπως τη ζουν, φυλακισμένοι μέσα σε ένα εύκολο και φαινομενικά ασφαλές περιβάλλον.

Όσκαρ Ουάιλντ: Ο Σκοπός της Zωής είναι η Eξέλιξη του Eαυτού μας

«Δεν υπάρχει καλή επιρροή, κύριε Γκρέι. Κάθε επιρροή είναι ανήθικη, ανήθικη από επιστημονική άποψη».

– «Γιατί»;

– «Διότι να ασκείς επιρροή πάνω σε έναν άνθρωπο σημαίνει ότι του δίνεις την ίδια σου την ψυχή.

Εκείνος τότε δεν έχει τον δικό του φυσικό τρόπο σκέψης, δεν τον φλογίζουν τα δικά του πάθη.

Οι αρετές του δεν είναι αληθινές. Οι αμαρτίες του, αν υπάρχει αυτό που ονομάζουμε αμαρτία, είναι δανεικές.

Γίνεται η ηχώ της μουσικής κάποιου άλλου, ο ηθοποιός ενός έργου που δε γράφτηκε για αυτόν.

Ο σκοπός της ζωής είναι η εξέλιξη του εαυτού μας. Να πραγματοποιήσουμε τις επιταγές της φύσης μας –γι’ αυτό το σκοπό ήρθαμε στη γη.

Οι άνθρωποι φοβούνται τον εαυτό τους στις μέρες μας. Έχουν ξεχάσει το ύψιστο καθήκον, το χρέος που έχουμε απέναντι στον ίδιο μας τον εαυτό.

Φυσικά είναι γεμάτοι ευσπλαχνία. Ταΐζουν τους πεινασμένους και ντύνουν τους ζητιάνους.

Αλλά οι ίδιες τους οι ψυχές πεινούν και είναι γυμνές.

Το θάρρος έχει εκλείψει απ’ την φυλή μας. Ίσως και ποτέ να μην το είχαμε.

Ο φόβος μπροστά στην κοινωνία, που είναι η βάση της ηθικής, ο φόβος μπροστά στο Θεό, που είναι το μυστικό της θρησκείας –αυτά μας κυβερνούν.

Αλλά…. Πιστεύω ότι αν ένας άνθρωπος ζούσε τη ζωή του με πληρότητα, αν την εξαντλούσε ως την τελευταία της σταγόνα, αν έδινε μορφή σε κάθε του συναίσθημα κι έκφραση σε κάθε του σκέψη, αν υλοποιούσε κάθε του όνειρο- πιστεύω ότι ο κόσμος θα κέρδιζε μια τόσο καινούρια και ορμητική χαρά, που θα ξεχνούσε όλες τις αρρώστιες του μεσαιωνισμού και θα επιστρέφαμε στο ελληνικό ιδεώδες –ίσως και σε κάτι λεπτότερο, πλουσιότερο κι από το ελληνικό ιδεώδες.

Αλλά ακόμη και ο πιο γενναίος ανάμεσά μας φοβάται τον ίδιο του τον εαυτό.

Ο αυτοακρωτηριασμός των αγρίων επιβιώνει τραγικά στην αυταπάρνηση που φθείρει τις ζωές μας. Τιμωρούμαστε για τις αρνήσεις μας.

Κάθε παρόρμηση που πολεμάμε να καταπνίξουμε, μένει κρυμμένη και δουλεύει μέσα στο μυαλό και μας δηλητηριάζει.

Το σώμα αμαρτάνει μια φορά και ξεμπερδεύει, γιατί η πράξη είναι ένας τρόπος εξαγνισμού.

Δε μένει τιποτ’ άλλο παρά η ανάμνηση μιας απόλαυσης ή η πολυτέλεια της μεταμέλειας. Ο μόνος τρόπος να ξεφορτωθείς έναν πειρασμό είναι να ενδώσεις σε αυτόν.

Αν του αντισταθείς, η ψυχή σου θ’ αρρωστήσει απ΄ τη λαχτάρα για τα πράγματα που η ίδια απαγόρευσε στον εαυτό της, απ’ την επιθυμία για όσα οι τερατώδεις νόμοι της έχουν κηρύξει τερατώδη και παράνομα.

Κάποιος είπε ότι τα πιο σημαντικά γεγονότα του κόσμου συντελούνται μέσα στο μυαλό.

Στο μυαλό, λοιπόν, και μόνο σ’ αυτό γίνονται και οι μεγαλύτερες αμαρτίες του κόσμου».

Όσκαρ Ουάιλντ, Το Πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέυ

Η τύχη και ο άνθρωπος

Η ζωή μάς συνεπαίρνει, μας ενθουσιάζει, μας μεθάει και μας κυριαρχεί μ’ όλο που ξέρουμε την ματαιότητα που γεννάει η φθορά. Πολλές φορές ξεγελιόμαστε με παραμύθια, με σοφιστείες με θρησκευτικούς δογματισμούς, με παρερμηνείες, με πλάνες. Και βλέπουμε με άλλο πρίσμα τη ζωή και από άλλη οπτική γωνία την μοίρα. Γιατί πολύ συχνά η μοίρα φοράει μια μάσκα όταν μας πληγώνει.

Το σκεπτικό της τύχης, ανοίγει μπροστά μας ορίζοντες στοχασμού, χρήσιμου για την ατομική μας συγκρότηση και για την κοινωνική μας συμπεριφορά. Ας επεξεργαστούμε μερικούς τέτοιους στοχασμούς.

Τον παράγοντα τύχη (δηλ. την σύμπτωση των γεγονότων) θα ’πρεπε να τον υπολογίζουμε πρώτα στον εαυτό μας κι ύστερα στους άλλους για να μειώσουμε την αξία τους… όπως τόσο συχνά το συνηθίζουμε. Εξάλλου, οι αλλεπάλληλες ατυχίες μπορούν να οδηγήσουν και τον πιο δραστήριο άνθρωπο στην αδράνεια. Και το πιο κοφτερό μαχαίρι όταν αστοχεί, στομώνει.

Η γέννηση και η αξιοποίηση των ικανοτήτων μας, μοιάζει με τη γέννηση και την ευδοκίμηση ενός πρίγκιπα. Η τύχη δίνει την πρώτη κίνηση ύστερα όλα το άλλα είναι ζήτημα εξυπνάδας και εργατικότητας. Πρέπει όμως να προσέξουμε κάτι. Την μεγάλη φήμη της η τύχη τη χρωστάει στην προπαγάνδα που της κάνουν οι άτυχοι. Έτσι, οι λιγοστοί τυχεροί, γρήγορα μεταφράζουν την τύχη τους σε προσωπική ικανότητα για να διαφημίσουν τον εαυτό τους. Και κάτι ακόμα: Ό,τι πετυχαίνουμε στην τύχη χωρίς να υπάρχουν προϋποθέσεις που να το δικαιώσουν, δεν ικανοποιεί βαθύτερα την συνείδηση μας. Κι ας δείχνουμε το αντίθετο.

Στη ζωή, η τύχη, που μας βρίσκει, μοιάζει με τον άνεμο που ξαφνικά φυσάει όταν εμείς στεκόμαστε ανύποπτοι. Μα η τύχη που εμείς βρίσκουμε (με την προετοιμασία μας, με την εργατικότητά και την δημιουργικότητα μας) μοιάζει με τον άνεμο που με την κίνησή μας δημιουργούμε, κι ας έχει άπνοια. Ο τεμπέλης, πάντα θεωρεί τον εαυτό του άτυχο. Μα κι ένα άλλο αξιοπρόσεχτο: Το να διορθώνεις με τη λογική τις δυσμένειες της τύχης είναι ο κανόνας αλλά το να διορθώνει η τύχη τις αβλεψίες της λογικής είναι η εξαίρεση. Γι’ αυτό με λίγη τύχη, ο άνθρωπος δημιουργεί μόνος του την τύχη του… Οι περισσότεροι νομίζουμε πως είμαστε άτυχοι. Μα αν σκαλίσουμε την μνήμη θα βρούμε πως σε κάποια τύχη χρωστάμε και την ζωή μας ακόμα. Μια τύχη μέσα στη δυστυχία μεγεθύνεται. Μια ατυχία μέσα στην ευτυχία συστέλλεται. Και ότι τελικά περισώζουμε από τις ατυχίες μας, τ’ ονομάζουμε τύχη.
Σε μια βαθύτερη ανάλυση της επίδρασης της τύχης στα ανθρώπινα, βλέπουμε πως αληθινός κύριος της τύχης είναι όχι αυτός που την συγκρατεί με κάθε θυσία, αλλά εκείνος που έχει την δύναμη να την αφήσει να φύγει.

Όταν μιλάμε για τύχη, το μυαλό μας δεν πρέπει να πηγαίνει κυρίως στις δυσμένειες της αλλά και στις εύνοιες της. O Montaigne στα «Δοκίμια» του αναφέρει -ανάμεσα στ’ άλλα- ένα χαρακτηριστικό γεγονός εύνοιας της τύχης. Ο ζωγράφος Πρωτογενής είχε αποτελειώσει τον πίνακα ενός σκύλου κατακουρασμένου και καταπονημένου, και ήταν πολύ ικανοποιημένος απ’ τις λεπτομέρειες της εργασίας του, έκτος από μία, την οποία θεωρούσε ιδιαίτερα σημαντική: δεν κατάφερνε να παραστήσει όπως ήθελε τον αφρό και το σάλιο στο στόμα του σκύλου. Βαρύθυμος και νευριασμένος εναντίον του έργου του, πήρε το σφουγγάρι του κι όπως ήταν ποτισμένο με διάφορες μπογιές το πέταξε πάνω στον πίνακα για να τον σβήσει τελείως. Μα η τύχη οδήγησε απόλυτα επιτυχημένα το σφουγγάρι να πέσει ακριβώς στο σημείο του στόματος του σκύλου, και να αποτελειώσει εκείνο που η τέχνη δεν είχε μπορέσει να πετύχει.

Για τη σχέση τύχης και ανθρώπου μεγάλο ρόλο παίζει ο χαρακτήρας, το ήθος, η ποιότητα της ψυχής και της συμπεριφοράς του ανθρώπου. «Το ήθος είναι στον άνθρωπο η τύχη του, το ριζικό του» θα μας πει ο Ηράκλειτος. Ο Μένανδρος συνδέει την καλή και σωστή φρόνηση με την καλή τύχη. Αλλά το ήθος που καθορίζει την τύχη είναι αποτέλεσμα αγωγής και παιδείας. Γι’ αυτό οι αρχαίοι Έλληνες πίστευαν στη μοίρα κατά διαφορετικό τρόπο απ’ τους Ανατολίτες που υποτάσσονταν στο «κισμέτ». Το έμβλημα τους ήταν «ΣΥΝ ΑΘΗΝΑ ΚΑΙ ΧΕΙΡΑ ΚΙΝΕΙ». Οι ατυχίες τους, κινητοποιούσαν τις προσπάθειες τους.

«ΕΝ ΤΟΙΣ ΠΟΝΟΙΣΙΝ ΑΥΞΕΤΑΙ Ο ΕΛΛΗΝ» λέει ο Ευριπίδης (Ικετ. 323). Η δράση και ο αγώνας είναι σύμφυτος με τον χαρακτήρα του Έλληνα. «ΠΑΤΡΙΟΝ ΗΜΙΝ ΕΚ ΤΩΝ ΠΟΝΩΝ <ΤΗΣ ΑΤΥΧΙΑΣ> ΤΑΣ ΑΡΕΤΑΣ ΚΤΑΣΘΑΙ» θα μας πει ο Θουκυδίδης.

Το καλύτερο φάρμακο για την ατυχία είναι να την υπομένεις, να προσαρμόζεσαι στο καθεστώς της και αν είναι δυνατό να συνεργάζεσαι μαζί της, ελπίζοντας πάντοτε στο «κύλισμα του τροχού» της, με τη συμβολή σου. «Έργο του γενναίου καραβοκύρη είναι να προσαρμόζεται στις μεταβολές των ανέμων και του σοφού ανθρώπου, στις αλλαγές της τύχης» λέει ο Αριστώνυμος (Ανθ. Στοβ. Γ., 40). Η ζωή ολόκληρη απαιτεί προσαρμογή σε κάθε εναντιότητα και κάτι περισσότερο: συνεχή αναπροσαρμογή. Γιατί τίποτε δεν είναι και δε μένει στατικό. Η τύχη μεταβάλλεται, κι αυτός που καυχιέται για την ευτυχία του ή εξουθενώνεται απ’ την ατυχία του, δεν ελέγχει το μέτρο των συναισθημάτων και των σκέψεων του. Εξάλλου ο Βίας είπε: «Άτυχος είναι αυτός που δεν μπορεί να υποφέρει την ατυχία. Αυτός που την υπομένει είναι τυχερός».

Είναι άλλωστε από όλους γνωστό, πως άλλο ατυχία κι άλλο δυστυχία, άλλο τύχη κι άλλο ευτυχία. Και ακόμα, βλέπουμε στη ζωή, άλλους με την ατυχία τους να προχωρούν (γιατί επιστρατεύουν ένα πλήθος από δυνάμεις εσωτερικές και ενεργοποιούν ένα σωρό δυνατότητες του χαρακτήρα τους), και βλέπουμε άλλους με την τύχη τους να μένουν πίσω (γιατί επαναπαύτηκαν στην παροδική ευτυχία τους και αδράνησαν).Ωστόσο, το πιο δραστικό φάρμακο για την ατυχία παραμένει η παιδεία που μας κάνει να φιλοσοφούμε τις αντιξοότητες στη ζωή και να μην απογοητευόμαστε. Και παραμένει πάντα σοφός και ζωντανός ο λόγος του Λουκιανού: «ΚΑΙ ΤΥΧΗΣ ΔΕΙΣΘΑΙ ΛΑΜΠΡΑΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΟΥ ΜΙΚΡΑΣ».

Επόμενος πιθανός προορισμός των ανθρώπων ο Εγκέλαδος του Κρόνου

Ο επόμενος προορισμό του ανθρώπου αναμένεται να είναι ο Εγκέλαδος, το έκτο σε έκταση φεγγάρι του Κρόνου, που παρουσιάζει πολλές ιδιαιτερότητες... τύπου Γης.

Οι τελευταίες έρευνες των επιστημόνων καταδεικνύουν ολοένα και περισσότερα κοινά στοιχεία του Εγκέλαδου με τη Γη. Όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά οι ερευνητές της NASA, το έκτο σε έκταση φεγγάρι του Κρόνου είναι ένα από τα ελάχιστα ουράνια αντικείμενα στο Ηλιακό μας σύστημα που ενδέχεται να έχουν τη δυνατότητα, βάσει συνθηκών, να φιλοξενήσουν ζωή.

Όλα τα μοντέλα που έχουν εφαρμόσει, όπως αποκαλύπτεται στη μελέτη που δημοσίευσαν οι επιστήμονες, καταλήγουν σε ένα ποσοστό εξαιρετικών πιθανοτήτων για την ύπαρξη ζωής στον δορυφόρο του Κρόνου.

Ποια είναι τα νέα δεδομένα που διαπιστώθηκαν; Στον Εγκέλαδο καταγράφηκαν ρεύματα αέρα παρόμοια με εκείνα που επικρατούν στη Γη και ιδιαίτερα στην Ανταρκτική. Το γεγονός ότι τόσο η περιοχή της Ανταρκτικής, όσο και ο Εγκέλαδος, καλύπτονται από φαρδύ στρώμα πάγου. Αυτό είναι το ένα και ιδιαίτερα σοβαρό στοιχείο.

Υπάρχει και δεύτερο και τρίτο. Πιο συγκεκριμένα, ο παγωμένος δορυφόρος διαθέτει νερό σε υγρή μορφή, κάτω από το στρώμα πάγου. Το τρίτο στοιχείο ενισχύει τη σοβαρότητα της διαπίστωσης των επιστημόνων. Το νερό των υπόγειων ωκεανών φέρεται να είναι αλμυρό! Όπως οι θάλασσες στη Γη.

Δυο νέα πειράματα έγιναν αποδεκτά στο CERN για μεταφορά αντιύλης

Το Εργοστάσιο Αντιύλης του CERN είναι το μόνο μέρος του κόσμου όπου παράγονται αντιπρωτόνια – το αντίστοιχο του πρωτονίου στην περιοχή της αντιύλης. Όμως, στο όχι και τόσο μακρινό μέλλον θα είναι επίσης και το πρώτο μέρος που θα στέλνει παγιδευμένα αντιπρωτόνια σε άλλη τοποθεσία. Στις 17 Μαρτίου 2021, η Επιτροπή Έρευνας του CERN αποδέχθηκε την ανάπτυξη δυο νέων πειραμάτων για μεταφορά αντιπρωτονίων από το Εργοστάσιο Αντιύλης σε άλλες εγκαταστάσεις, για μελέτες σε αντιύλη και στην πυρηνική φυσική. Τα BASE-STEP και PUMA, όπως αποκαλούνται τα πειράματα, είναι αρκετά συμπαγή για να μεταφέρονται σε ένα μικρό φορτηγάκι ή βαν.

Το BASE-STEP βασίζεται στο πείραμα BASE– μια διάταξη παγίδων για να αποθηκεύει και μελετά λεπτομερώς αντιπρωτόνια που παράγονται στο Εργοστάσιο Αντιύλης. Χρησιμοποιώντας αυτή τη διάταξη, η ομάδα του BASE μετρά τις ιδιότητες των αντιπρωτονίων και τις συγκρίνει με αυτές του πρωτονίου για να δει αν υπάρχουν διαφορές μεταξύ των δυο τους – εάν βρεθούν, τέτοιες διαφορές θα μπορούσαν να ρίξουν φως στην ανισορροπία μεταξύ ύλης και αντιύλης στο σύμπαν. Στο BASE έχουν πραγματοποιηθεί ακόμη πιο ακριβείς μετρήσεις αντιπρωτονίων, όμως η ακρίβεια αυτών των μετρήσεων είναι περιορισμένη από τις διαταραχές στα μαγνητικά πεδία της διάταξης που προκαλούνται από το μαγνητικό περιβάλλον του Εργοστασίου Αντιύλης.

Το BASE-STEP είναι μια παραλλαγή της διάταξης του BASE που σχεδιάστηκε για να μεταφέρεται σε εγκαταστάσεις στο CERN ή όπου αλλού, όπου υπάρχει πιο ήρεμο μαγνητικό περιβάλλον και έτσι επιτρέπει να γίνουν μετρήσεις υψηλής ακρίβειας. Η συσκευή θα διαθέτει μια πρώτη παγίδα για να δέχεται και να απελευθερώνει τα αντιπρωτόνια που παράγονται στο Εργοστάσιο Αντιύλης και μια δεύτερη παγίδα για να αποθηκεύει τα αντιπρωτόνια.

Το PUMA, το δεύτερο πείραμα, βασίζεται σε ένα διαφορετικό φορητό σύστημα παγίδευσης αντιπρωτονίων και έχει διαφορετικό επιστημονικό στόχο. Θα μεταφέρει αντιπρωτόνια από το Εργοστάσιο Αντιύλης στις εγκαταστάσεις πυρηνικής φυσικής ISOLDE του CERN, για τη διερεύνηση εξωτικών φαινομένων πυρηνικής φυσικής. Θα συνίσταται από μια πρώτη ζώνη παγίδευσης για να σταματήσουν αντιπρωτόνια και μια δεύτερη ζώνη παγίδευσης για να φιλοξενήσει συγκρούσεις μεταξύ αντιπρωτονίων και ραδιενεργών ατομικών πυρήνων που συστηματικά παράγονται στις εγκαταστάσεις ISOLDE, αλλά διασπώνται πολύ γρήγορα για να μεταφερθούν οπουδήποτε οι ίδιοι.

Η ανάλυση των αποτελεσμάτων αυτών των συγκρούσεων, που θα ανιχνευτούν από σωματιδιακούς ανιχνευτές που περιβάλλουν την ζώνη συγκρούσεων, θα βοηθήσουν τους ερευνητές να προσδιορίσουν τις σχετικές πυκνότητες των πρωτονίων και των νετρονίων στην επιφάνεια των πυρήνων. Οι πυκνότητες αυτές θα μπορούσαν να αποκαλύψουν εάν οι πυρήνες έχουν εξωτικές ιδιότητες όπως λεπτό «δέρμα» νετρονίων ή εκτεταμένη άλω πρωτονίων ή νετρονίων γύρω από το κέντρο τους. Μια τέτοια γνώση θα μπορούσε να ρίξει φως στο εσωτερικό των άστρων νετρονίων.

Τα δυο πειράματα, PUMA και BASE-STEP, αναμένεται να είναι λειτουργικά το 2023.

Η ηθική θεωρία των Στωικών

Όπως κάθε αρχαίος φιλόσοφος, και ο Στωικός θέτει στον εαυτό του το ερώτημα ποιο είναι το υπέρτατο αγαθό. Η απάντηση, όπως αρμόζει σε έναν αληθινό σοφό, είναι, βέβαια, η ευδαιμονία. Αλλά τι είναι η ευδαιμονία για τον Στωικό; Είναι η «ομοίωσις θεώ», όπως στον Πλάτωνα; Είναι ο θεωρητικός βίος του ανθρώπου που προσφέρει στον εαυτό του ποικίλα σωματικά και εξωτερικά αγαθά, όπως δίδασκε ο Αριστοτέλης; Είναι η απόλαυση, η ηδονή, όπως στους Κυρηναϊκούς ή τους Επικούρειους; Όχι! Το ύψιστο αγαθό για τον Στωικό είναι «η ζωή σύμφωνα με τη φύση… που είναι το ίδιο πράγμα με την ενάρετη ζωή, γιατί η αρετή είναι ο σκοπός προς τον οποίο η φύση μας οδηγεί» (Διογένης Λαέρτιος, VII 87).

Η «φύση» για τους Στωικούς, ανάγκη να το θυμηθούμε, κυβερνάται από την αναγκαιότητα ή τη μοίρα. Αν αυτό αληθεύει και κάθε πράξη και κάθε γεγονός της ανθρώπινης ζωής προσδιορίζεται από την ανάγκη ή τη μοίρα, πως είναι δυνατόν να ζήσει κανείς αντίθετα προς ό,τι υπαγορεύει η φύση ή, για την περίπτωση, πως είναι δυνατό να εκτιμηθούν οι πράξεις του ανθρώπου με κριτήρια ηθικής; (Διογένης Λαέρτιος, VII 23)

Οι Στωικοί βρίσκουν επίσης τον δρόμο για την αξιολογική προσέγγιση των κοινωνικών φαινομένων. Ό,τι είναι ο νόμος της ανάγκης στη φύση, γίνεται κανόνας υποχρέωσης στην κοινωνία, δηλαδή ό,τι ορίζει ο λόγος. Κάθε φυσικό ον αγωνίζεται για την ηδονή, αλλά κυρίως για την ασφάλεια, και καθοδηγείται κατά κύριο λόγο από το ένστικτο της αυτοσυντήρησης. Τα λογικά όντα καθοδηγούνται από το λογικό τους, που πρώτα απ’ όλα ενδιαφέρεται για το αγαθό. Η αρετή του λόγου είναι η γνώση του καλού και του κακού, και το μειονέκτημά του είναι η άγνοια. Κατά συνέπεια, η ενάρετη ζωή είναι εκείνη που ακολουθεί το λογικό.[1]

Το αγαθό κατά τους Στωικούς, αποτελείται από τέσσερις βασικές αρετές: τη σύνεση, τη μετριοφροσύνη και ολιγάρκεια, τη δικαιοσύνη και το θάρρος, ενώ το κακό αποτελείται από τα ενάντια: την έλλειψη σύνεσης, την έλλειψη μέτρου, την αδικία τη δειλία. Καθετί άλλο –η ζωή και ο θάνατος, η καλή και η κακή φήμη, η σκληρή εργασία και η απόλαυση, ο πλούτος και η φτώχεια, η αβεβαιότητα ή η καλή υγεία –δεν είναι στη δυνατότητα του ανθρώπου[2] να τα επιλέγει και, κατά συνέπεια, δεν έχουν σχέση με την ηθική, όλα αυτά είναι ηθικά αδιάφορα. Η αρετή και η κακία μόνο είναι μέσα στη σφαίρα της ηθικότητας, καθότι εξαρτώνται και επιλέγονται από τον άνθρωπο με την ελεύθερη βούλησή του.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη παραδοξολογία της στωικής ηθικής διδασκαλίας. Πώς να επιλέγει κανείς ελεύθερα ενώπιον μιας τόσο αυστηρής αναγκαιότητας που βασιλεύει στον κόσμο της στωικής φιλοσοφίας; Ο άνθρωπος δεν μπορεί να μεταβάλει ούτε τα πράγματα ούτε την πορεία των γεγονότων ούτε τις ίδιες τις ιδέες που έχει αυτός για τον εξωτερικό κόσμο· το μόνο που μπορεί να μεταβάλει, είναι η στάση του απέναντι σε όλα αυτά. Κατά συνέπεια, η ελευθερία στον Στωικισμό δεν εκτείνεται στην πρακτική δραστηριότητα του ανθρώπου, αλλά περιορίζεται αποκλειστικά στη θεωρητική και συγκινησιακή στάση του απέναντι στον κόσμο και στον εαυτό του.

Οι Στωικοί, αρχίζοντας από τον Ζήνωνα, διέκριναν τέσσερις ομάδες από αρνητικές συγκινήσεις, τη λύπη, τον φόβο, την επιθυμία και την απόλαυση, και τρεις ομάδες θετικών συγκινήσεων, την ευθυμία ή λογική διέγερση σε αντιδιαστολή προς την απόλαυση, τη διάκριση σε αντιδιαστολή προς τον φόβο και τη βούληση σε αντιδιαστολή προς την επιθυμία. Καθεμιά από τις παραπάνω ομάδες υποδιαιρείται σε αρκετά είδη (βλέπε Διογένη Λαέρτιο, VII 110-116). Η σοφία συνίσταται στην ελευθερία του ανθρώπου από συγκινησιακές καταστάσεις, που είναι ο τελικός σκοπός ης ζωής και εγκλείει την ευδαιμονία που μπορεί να την αποκτήσει μόνο ο σοφός.

Το πρώιμο στωικό ιδανικό του σοφού ανθρώπου αποδείχθηκε ότι ήταν πολύ αυστηρό για να το ακολουθήσει ένας κοινός άνθρωπος, καθότι δεν έκανε καμία παραχώρηση για την αδυναμία της ανθρώπινης φύσης. Σύμφωνα με τον Κλεάνθη (SVF, I), δεν υπάρχει μέσος όρος ανάμεσα στην αρετή και την κακία. Αντίθετα προς τη φυσική κλίση όλων των ανθρώπων προς το αγαθό, οι ενάρετοι είναι προορισμένοι να μένουν ενάρετοι και οι κακοί είναι προορισμένοι να παραμένουν κακοί. Αυτή η διδασκαλία στην πραγματικότητα απέρριπτε τη δυνατότητα οποιασδήποτε βαθμιαίας προόδου προς τελείωση και χώριζε όλους τους ανθρώπους σε δύο τάξεις: τους λίγους σοφούς και το μεγάλο πλήθος ων ανοήτων. Αυτή η διδασκαλία είχε στόχο αντίθετο προς τους Περιπατητικούς που πίστευαν ότι υπάρχει δυνατότητα για βαθμιαία τελείωση ή βαθμιαία έκπτωση του ανθρώπου.

Καθώς περνούσε ο καιρός, οι Στωικοί αισθάνθηκαν την ανάγκη να τροποποιήσουν την αυστηρότητα της αρχική στάσης τους, γιατί ο ιδανικός σοφός δεν μπορούσε να αποτελεί στόχο εφικτό για τους κοινούς θνητούς. Η αυστηρή προσήλωση προς τις αρχικές ηθικές απειλούσε να υπονομεύσει την ευρύτητα επιρροής του Στωικισμού, καθώς επίσης και του Κυνισμού.

Όταν αντιλήφθηκαν αυτό τον κίνδυνο, οι Στωικοί έκαναν σημαντικές αλλαγές στη διδασκαλία τους. Πρώτα απ’ όλα αναθεώρησαν την αντίληψή τους για τα ηθικά αδιάφορα πράγματα, χωρίζοντάς τα σε δυο κατηγορίες: σε εκείνα που είναι σύμφωνα με τη φύση και σε εκείνα που αντιστρατεύονται τις απαιτήσεις της, δηλαδή σε πράγματα που μπορεί ο άνθρωπος να τα επιλέγει και σε άλλα που δεν μπορεί να τα προτιμά. Λόγου χάρη, ενώ ο πλούτος και η φτώχεια, η υγεία και η ασθένεια είναι ηθικά αδιάφορες καταστάσεις, είναι καλύτερο να είναι κανείς πλούσιος και υγιής παρά φτωχός και ασθενής. Αποτέλεσμα αυτής της διάκρισης ήταν ότι οι Στωικοί δεν καταδίκαζαν πια το ενδιαφέρον του ανθρώπου για τις προτιμώμενες επιλογές, με την προϋπόθεση ότι οι πράξεις ων ανθρώπων κατευθύνονται από ηθικά κίνητρα.

Αυτό εξηγεί γιατί οι μεταγενέστεροι Στωικοί επέμεναν να αξιολογούν τα κίνητρα του ανθρώπου και άρχισαν να διακρίνουν όχι μόνο ανάμεσα στους καλούς και τους κακούς, αλλά επίσης ανάμεσα στις «ίδιες», τις ελεύθερα επιλεγόμενες πράξεις και τις ηθικά υποχρεωτικές πράξεις (καθήκοντα). Οι υποχρεώσεις του ανθρώπου προκύπτουν από τον νόμο, ενώ οι ίδιες πράξεις (πράξεις ελευθερίας) είναι ενάρετες, μόνο αν απορρέουν από ηθικούς διαλογισμούς. Κατά συνέπεια, κατά τη γνώμη των Στωικών, οι πράξεις του αληθινά σοφού είναι πάντα ηθικές, ενώ οι πράξεις του απερίσκεπτου είναι απλά οι «πρέπουσες».

Τελικά, αντίθετα προς η διδασκαλία τους ότι υπάρχει ένα αγεφύρωτο χάσμα ανάμεσα στην αρετή και την κακία, ανάμεσα στον σοφό και τον αδαή, οι Στωικοί εισήγαγαν την έννοια της τελείωσης ή της προόδου και παραδέχθηκαν ποικίλους βαθμούς αρετής, που μπορούν όμως να πραγματοποιηθούν από λίγους.

Η αδυναμία του λόγου να μεταβάλλει τη μοίρα του ανθρώπου οδήγησε τους Στωικούς να ταυτίσουν τον λόγο με το αντίθετό του, την ανεξιχνίαστη μοίρα. Και όλα αυτά δεν ήταν παρά η έκφραση της αποτυχίας του ανθρώπου και της απελπισίας του. Αντίθετα με τις απόψεις που είναι κοινά αποδεκτές, οι Στωικοί δεν υποδείκνυαν την απάθεια μπροστά στις τυφλές δυνάμεις, αλλά υπογράμμιζαν την ανάγκη για τον άνθρωπο να εκπληρώσει το καθήκον του κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες, αποδεχόμενος με αξιοπρέπεια οτιδήποτε η τύχη είχε στο οπλοστάσιό της. Μπροστά σε οτιδήποτε έχει γράψει η μοίρα γι’ αυτόν, ο άνθρωπος οφείλει να στέκει ακλόνητος (στωική καρτερικότητα).

Σε αντιδιαστολή προς τους Επικούρειους που θεωρούσαν το σύμπαν ως ένα παιχνίδι ατόμων χωρίς αισθήσεις και τον άνθρωπο ως ελεύθερο δημιουργό που δεν περιορίζεται από καμιά υποχρέωση και ενδιαφέρεται μόνο για τον εαυτό του, οι Στωικοί αντιλαμβάνονταν τον κόσμο σαν ένα οργανικό σύνολο με τον δικό του εσωτερικό λόγο και είχαν την τάση, να βλέπουν την κοινωνία ως ένα παράγωγο της φύσης. Στα μάτια των Στωικών οι κοινωνικοί θεσμοί ήταν, κατά συνέπεια, ένα μέρος του σχεδίου του σύμπαντος, όπως έχει διαμορφωθεί από τον λόγο· και ο άνθρωπος ήταν γι’ αυτούς αχώριστα δεμένος με την κοινωνία και με το κράτος, σύμφωνα με τον παγκόσμιο νόμο. Και αντίθετα προς τον Επίκουρο που υποστήριζε ότι ο σοφός δεν πρέπει να παίρνει μέρος στην πολιτική, παρά μόνο αν είναι αναγκασμένος να το κάνει, ο Χρύσιππος δίδασκε ότι ο σοφός άνθρωπος πρέπει να παίρνει μέρος στην πολιτική, αν κάτι δεν τον εμποδίζει, εφόσον έτσι θα περιορίζει το κακό και θα προωθεί την αρετή (Διογένης Λαέρτιος, VII 121, 123). Δε θα πρέπει, λοιπόν, ο σοφός να ζει στη μοναξιά απομονωμένος, γιατί αυτός είναι από τη φύση του φτιαγμένος για την κοινωνία και τη δράση (Διογένης Λαέρτιος, VII 123).

----------------------
[1] [Εδώ θυμίζει τον Σωκράτη: «Ουδέν άλλω πείθομαι ή του λόγου, ος αν μοι λογιζομένω βέλτιστος φαίνηται»].
[2] [Ο Επίκτητος (Εγχειρίδιον, κεφ. Α΄) αρχίζει με αυτήν ακριβώς τη διάκριση: Των όντων τα μεν εστί εφ’ υμίν, τα δε ουκ εφ’ υμίν …]

ΛΟΓΓΟΣ: Τὰ κατὰ Δάφνιν καὶ Χλόην (1.31.1-1.32.4)

[1.31.1] Ἐκσῴζεται μὲν δὴ τὸν τρόπον τοῦτον ὁ Δάφνις, δύο κινδύνους παρ᾽ ἐλπίδα πᾶσαν διαφυγών, λῃστηρίου καὶ ναυαγίου· ἐξελθὼν δὲ καὶ τὴν Χλόην ἐπὶ τῆς γῆς γελῶσαν ἅμα καὶ δακρύουσαν εὑρὼν ἐμπίπτει τε αὐτῆς τοῖς κόλποις καὶ ἐπυνθάνετο τί βουλομένη συρίσειεν· [1.31.2] ἡ δὲ αὐτῷ διηγεῖται πάντα· τὸν δρόμον τὸν ἐπὶ τὸν Δόρκωνα, τὸ παίδευμα τὸ τῶν βοῶν, πῶς κελευσθείη συρίσαι, καὶ ὅτι τέθνηκε Δόρκων· μόνον αἰδεσθεῖσα τὸ φίλημα οὐκ εἶπεν. Ἔδοξε δὴ τιμῆσαι τὸν εὐεργέτην, καὶ ἐλθόντες μετὰ τῶν προσηκόντων Δόρκωνα θάπτουσι τὸν ἄθλιον. [1.31.3] Γῆν μὲν οὖν πολλὴν ἐπέθεσαν, φυτὰ δὲ ἥμερα πολλὰ ἐφύτευσαν καὶ ἐξήρτησαν αὐτῷ τῶν ἔργων ἀπαρχάς· ἀλλὰ καὶ γάλα κατέσπεισαν καὶ βότρυς κατέθλιψαν καὶ σύριγγας πολλὰς κατέκλασαν. [1.31.4] Ἠκούσθη καὶ τῶν βοῶν ἐλεεινὰ μυκήματα καὶ δρόμοι τινὲς ὤφθησαν ἅμα τοῖς μυκήμασιν ἄτακτοι· καὶ ὡς ἐν ποιμέσιν εἰκάζετο καὶ αἰπόλοις, ταῦτα θρῆνος ἦν τῶν βοῶν ἐπὶ βουκόλῳ τετελευτηκότι.

[1.32.1] Μετὰ δὲ τὸν Δόρκωνος τάφον λούει τὸν Δάφνιν ἡ Χλόη πρὸς τὰς Νύμφας ἀγαγοῦσα, εἰς τὸ ἄντρον εἰσαγαγοῦσα. Καὶ αὐτὴ τότε πρῶτον Δάφνιδος ὁρῶντος ἐλούσατο τὸ σῶμα λευκὸν καὶ καθαρὸν ὑπὸ κάλλους καὶ οὐδὲν λουτρῶν ἐς κάλλος δεόμενον· [1.32.2] καὶ ἄνθη τε συλλέξαντες, ὅσα ἄνθη τῆς ὥρας ἐκείνης, ἐστεφάνωσαν τὰ ἀγάλματα καὶ τὴν τοῦ Δόρκωνος σύριγγα τῆς πέτρας ἐξήρτησαν ἀνάθημα. Καὶ μετὰ τοῦτο ἐλθόντες ἐπεσκόπουν τὰς αἶγας καὶ τὰ πρόβατα. [1.32.3] Τὰ δὲ πάντα κατέκειτο μήτε νεμόμενα μήτε βληχώμενα, ἀλλ᾽, οἶμαι, τὸν Δάφνιν καὶ τὴν Χλόην ἀφανεῖς ὄντας ποθοῦντα. Ἐπεὶ γοῦν ὀφθέντες καὶ ἐβόησαν τὸ σύνηθες καὶ ἐσύρισαν, τὰ μὲν ‹πρόβατα› ἀναστάντα ἐνέμετο, αἱ δὲ αἶγες ἐσκίρτων φριμασσόμεναι, καθάπερ ἡδόμεναι σωτηρίᾳ συνήθους αἰπόλου. [1.32.4] Οὐ μὴν ὁ Δάφνις χαίρειν ἔπειθε τὴν ψυχήν, ἰδὼν τὴν Χλόην γυμνὴν καὶ τὸ πρότερον λανθάνον κάλλος ἐκκεκαλυμμένον. Ἤλγει τὴν καρδίαν ὡς ἐσθιομένην ὑπὸ φαρμάκων, καὶ αὐτῷ τὸ πνεῦμα ποτὲ μὲν λάβρον ἐξέπνει, καθάπερ τινὸς διώκοντος αὐτόν, ποτὲ δὲ ἐπέλειπε, καθάπερ ἐκδαπανηθὲν ἐν ταῖς προτέραις ἐπιδρομαῖς. Ἐδόκει τὸ λουτρὸν εἶναι τῆς θαλάσσης φοβερώτερον· ἐνόμιζε τὴν ψυχὴν ἔτι παρὰ τοῖς λῃσταῖς μένειν, οἷα νέος καὶ ἄγροικος καὶ ἔτι ἀγνοῶν τὸ ἔρωτος λῃστήριον.

***

[1.31.1] Μ᾽ αυτό τον τρόπο σώθηκεν ο Δάφνης, γλιτώνοντας ανέλπιστα ολωσδιόλου από δυο κινδύνους — τους ληστές και το ναυάγιο. Σα βγήκε στη στεριά, βρήκε τη Χλόη να κλαίει και να γελάει συνάμα, κι έπεσε στην αγκαλιά της. Τη ρώτησε για ποιόν λόγο είχε φυσήξει στη φλογέρα, [1.31.2] και τότε εκείνη του τα διηγήθηκε όλα: πώς έτρεξε στον Δόρκωνα, πώς τούτος είχε δασκαλέψει τις αγελάδες, πώς της παράγγειλε να μεταχειριστεί τη φλογέρα και πώς πέθανε· μόνο για το φιλί που του ᾽δωσε ντράπηκε να πει. Αποφάσισαν λοιπόν να τιμήσουν το σωτήρα τους, και μαζί με τους δικούς του έθαψαν το δόλιο τον Δόρκωνα. [1.31.3] Έριξαν πάνω του μπόλικο χώμα, όπου φύτεψαν πολλά ήμερα φυτά και κρέμασαν τους πρώτους καρπούς· εκτός απ᾽ αυτά του ᾽καναν και σπονδές με γάλα, πάτησαν σταφύλια κι έσπασαν πολλές φλογέρες. [1.31.4] Ακούστηκαν κι αγελάδες να μουκανίζουν λυπητερά, και ταυτόχρονα φάνηκαν μερικές απ᾽ αυτές να τρέχουν δω κι εκεί ανάστατες: αυτός, κατά τη γνώμη των γιδάδων και των προβατάδων, ήταν ο τρόπος που οι αγελάδες θρηνούσαν το χαμό του βοσκού τους.
[1.32.1] Μετά την ταφή του Δόρκωνος η Χλόη οδήγησε τον Δάφνη στις Νύμφες, τον πήγε μέσα στη σπηλιά και τον έπλυνε. Και τότε για πρώτη φορά έλουσε κι η ίδια μπροστά του το κάτασπρο κορμί της, που άστραφτεν απ᾽ ομορφιά και δεν είχε ανάγκη από λουτρό για να φαντάζει ωραίο. [1.32.2] Κατόπι μάζεψαν όσα λουλούδια άνθιζαν την εποχή εκείνη, στεφάνωσαν τ᾽ αγάλματα και κρέμασαν τη φλογέρα του Δόρκωνος, αφιέρωμα στο βράχο. Ύστερα πήγαν να επιθεωρήσουν τα γιδοπρόβατα, [1.32.3] και τα βρήκαν όλα πλαγιασμένα καταγής δίχως να βόσκουν μήτε να βελάζουν· νοσταλγούσαν, θαρρώ, τον Δάφνη και τη Χλόη που είχαν εξαφανιστεί. Ευθύς ως φάνηκαν τα παιδιά κι ακούστηκαν οι συνηθισμένες τους φωνές κι οι φλογέρες, τα πρόβατα σηκώθηκαν κι άρχισαν να βόσκουν, κι οι γίδες να πηδάνε ζωηρά σα να γιόρταζαν τη σωτηρία του γνώριμου βοσκού τους. [1.32.4] Ο Δάφνης ωστόσο, από την ώρα που είδε τη Χλόη γυμνή κι ανακάλυψε την κρυμμένη ως τότε ομορφιά της, δεν κατόρθωνε να νιώσει χαρά. Πονούσε η καρδιά του σα να την έτρωγαν φαρμάκια· ακόμα κι η ανάσα του πότε έβγαινε λαχανιασμένη σα να τον κυνηγούσαν, πότε σταμάταγε σα να ᾽χε ξοδευτεί από τις πρωτινές περιπέτειες. Τούτο το λουτρό, σκέφτηκε, ήταν φοβερότερη δοκιμασία κι από τη θάλασσα. Του φαινόταν σα να ᾽ταν ακόμα αιχμάλωτος των ληστών — γιατί νέος κι άβγαλτος καθώς ήταν δεν ήξερε ακόμα τί λογής ληστής είναι ο Έρωτας.

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΜΕΝΑΝΔΡΟΣ - Σαμία (206-248)

[ΔΗ.] [ . . .]. δρόμου καλο[ῦ

χειμὼν ἀπ[ροσδ]όκητος ἐξαίφνης [μέγας
ἐλθών. ἐκεῖνος τοὺς ἐν εὐδίᾳ ποτὲ
θέοντας ἐξήραξε κἀνεχαίτισε·
210 τοιοῦτο γὰρ καὶ τοὐμόν ἐστι νῦν· ἐγὼ
ὁ τοὺς γάμους ποῶν, ὁ θύων τοῖς θεοῖς,
ᾧ πάντα κατὰ νοῦν ἀρτίως ἐγίγν[ετο,
οὐδ᾽ εἰ βλέπω, μὰ τὴν Ἀθηνᾶν, οἶδ᾽ [ἐγὼ
καλῶς ἔτ᾽· οὔκ, [ἀ]λλ᾽ ἐπὶ τ‹ὸ› πρόσθεν π̣[εριπατῶ
215 ὀδύν]ην τιν᾽ ἀνυπέρβλητον ἐξ[αίφνης ἔχων.
ἦ ᾽στ[ὶ] πιθανόν; σκέψασθε πότερα [νῦν φρονῶ
ἢ μαίνομ᾽· οὐδὲν εἰς ἀκρίβειαν [
λαβὼν ἐπάγομαι μέγ᾽ ἀτύχημα [
ὡς γὰρ τάχιστ᾽ εἰσῆλθον, ὑπερεσπουδακὼς
220 τὰ τοῦ γάμου πράττειν, φράσας τὸ πρᾶγμ᾽ ἁπλῶς
τοῖς ἔνδον ἐκέλευσ᾽ εὐτρεπίζειν πάνθ᾽ ἃ δεῖ,
καθαρὰ ποεῖν, πέττειν, ἐνάρχεσθαι κανοῦν.
ἐγίνετ᾽ ἀμέλει πάνθ᾽ ἑτοίμως, τὸ δὲ τάχος
τῶν πραττομένων ταραχήν τιν᾽ αὐτοῖς ἐνεπόει,
225 ὅπερ εἰκός. ἐπὶ κλίνης μὲν ἔρριπτ᾽ ἐκποδὼν
τὸ παιδίον κεκραγός· αἳ δ᾽ ἐβόων ἅμα
«ἄλευρ᾽, ὕδωρ, ἔλαιον ἀπόδος ἄνθρακας.»
καὐτὸς διδοὺς τούτων τι καὶ συλλαμβάνων
εἰς τὸ ταμιεῖον ἔτυχον εἰσελθών, ὅθεν
230 πλείω προαιρῶν συσκοπούμενος [θ᾽ ἅμα
οὐκ εὐθὺς ἐξῆλθον. καθ᾽ ὃν δ᾽ ἦν χρόνον ἐγὼ
ἐνταῦθα, κατέβαιν᾽ ἀφ᾽ ὑπερῴου τις γυνὴ
ἄνωθεν εἰς τοὔμπροσθε τοῦ ταμιειδίου
οἴκημα· τυγχάνει γὰρ ἱστεών τις ὤν,
235 ὥσθ᾽ ἥ τ᾽ ἀνάβασίς ἐστι διὰ τούτου τό τε
ταμιεῖον ἡμῖν. τοῦ δὲ Μοσχίωνος ἦν
τίτθη τις αὕτη, πρεσβυτέρα, γεγονυῖ᾽ ἐμὴ
θεράπαιν᾽, ἐλευθέρα δὲ νῦν. ἰδοῦσα δὲ
τὸ παιδίον κεκραγὸς ἠμελημένον
240 ἐμέ τ᾽ οὐδὲν εἰδυῖ᾽ ἔνδον ὄντ᾽, ἐν ἀσφαλεῖ
εἶναι νομίσασα τοῦ λαλεῖν, προσέρχεται
καὶ ταῦτα δὴ τὰ κοινὰ «φίλτατον τέκνον»
εἰποῦσα καὶ «μέγ᾽ ἀγαθόν· ἡ μάμμη δέ ποῦ;»
ἐφίλησε, περιήνεγκεν. ὡς δ᾽ ἐπαύσατο
245 κλᾶον, πρὸς αὑτήν φησιν «ὦ τάλαιν᾽ ἐγώ,
πρώην τοιοῦτον ὄντα Μοσχίων᾽ ἐγώ,
αὐτὸν ἐτιθηνούμην ἀγαπῶσα, νῦν δ᾽ [ἐπεὶ
παιδίον ἐκείνου γέγονεν ἤδη καὶ τόδ[ε
(desunt in C uersus ii uel iii)

***

ΔΗΜ. … Εκεί που ταξιδεύεις ωραία, ξαφνικά θύελλα
φοβερή, που δεν περίμενες, χτυπά κι αναποδογυρίζει
το πλοίο, καθώς πήγαινε σε ήρεμα νερά.
210 Κάτι τέτοιο τώρα έπαθα κι εγώ· εγώ
που ετοίμαζα τον γάμο, που θυσίαζα στους θεούς,
που σε μένα όλα πριν από λίγο ήρθαν
όπως τα ήθελα, ούτε αν βλέπω καλά
μα την Αθηνά, δεν ξέρω πια. Όχι, αλλ᾽ εδώ
215βρίσκομαι με πόνο ξαφνικό κι αβάσταχτο.
Ποιός θα το πίστευε; Σκεφτείτε, αν είμαι τώρα
στα καλά μου ή τρελάθηκα. Χωρίς να ξέρω
τίποτε με βεβαιότητα, το συμπέρασμα είναι
μεγάλη συφορά. Μόλις λοιπόν μπήκα μέσα
220 όλος φροντίδα και βιασύνη να κάνουμε τον γάμο,
απλώς το ανακοίνωσα και τους διέταξα
να κάνουν όλα όσα χρειάζονται: να καθαρίσουν
το σπίτι, να ζυμώσουν, ν᾽ αρχίσουν τη θυσία.
Και πράγματι όλα γίνονταν με προθυμία.
Η βιασύνη όμως, όπως είναι φυσικό, προκάλεσε
αναστάτωση στο σπίτι. Το μωρό έκλαιγε
225 γοερά ριγμένο σ᾽ ένα κρεβάτι και οι γυναίκες
φώναζαν «αλεύρι», «νερό», «λάδι», «φέρε
κάρβουνα». Κι εγώ δίνοντάς τους αυτά
και βοηθώντας, μπήκα στην αποθήκη
από όπου δεν βγήκα αμέσως, γιατί τους
230 έδινα περισσότερα και εξετάζαμε τί άλλο
χρειαζόταν. Κι ενώ ήμουν εκεί, μια γυναίκα
κατέβαινε από το πάνω πάτωμα στο δωμάτιο
μπροστά στην αποθήκη —είναι εργαστήριο
που υφαίνουν— έτσι απ᾽ αυτό περνάμε
235 και για να ανεβούμε και για την αποθήκη.
Αυτή υπήρξε του Μοσχίωνος τροφός, γυναίκα
ηλικιωμένη, δούλη μου κάποτε, τώρα ελεύθερη.
Όταν είδε το παιδί να κλαίει παραμελημένο
και μη έχοντας ιδέα ότι εγώ ήμουν μέσα,
240 νόμισε ότι μπορεί να μιλήσει ελεύθερα·
Πηγαίνει κοντά του, του λέει αυτά τα γνωστά,
«αγαπημένο μου παιδί» και «θησαυρέ μου,
πού είναι η μανούλα σου;» Το φίλησε,
το πήρε στην αγκαλιά της. Κι όταν έπαψε
να κλαίει, την άκουσα να λέει,
245 «ω δυστυχία μου, κάποτε που ήταν ο Μοσχίων
μωράκι σαν αυτό, εγώ το φρόντιζα με αγάπη,
αλλά τώρα αυτό εδώ το δικό του παιδί...
(λείπουν 2 ή 3 στίχοι)

Ιστορία της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας: Πώς άλλαξε η αρχαία Ελληνική γλώσσα

10.8 Τί έγινε λοιπόν;

Στα παραδείγματα που μόλις είδαμε βλέπει κανείς τη γενικότερη τάση της κοινής για την απλούστευση της μορφολογίας (των μορφών που παίρνουν οι λέξεις ανάλογα με τους διάφορους «ρόλους» που παίζουν στην γλώσσα) να εκδηλώνεται μέσα από έναν άλλο δρόμο. 

Αν στα πρώτα φαινόμενα που εξετάσαμε η απλούστευση γίνεται με την εξομάλυνση της κλίσης (με τη δημιουργία δηλαδή λίγων και μεγάλων κατηγοριών κλίσης και την εξαφάνιση των μικρών και ειδικών περιπτώσεων), στα τελευταία φαινόμενα που είδαμε η απλούστευση γίνεται με την αντικατάσταση της μορφολογίας από τη σύνταξη, με τη χρήση δηλαδή περιφράσεων (π.χ. την αντικατάσταση της δοτικής από την περίφραση πρόθεση + αιτιατική ή γενική, την αντικατάσταση του «μονολεκτικού» μέλλοντα από τον περιφραστικό μέλλω ή ἒχω + απαρέμφατο). 

Αυτή η μετακίνηση από τη μορφολογία στη σύνταξη (από τη σύνθεση στην ανάλυση, όπως λέγαμε σε προηγούμενο κεφάλαιο) συμβάλλει, και αυτή, στην ευκολότερη εκμάθηση της γλώσσας, καθώς ο συντακτικός τρόπος είναι περισσότερο διάφανος από τον «πυκνό» μορφολογικό τρόπο.

Ο καθρέφτης του έρωτα

Ο έρωτας είναι ένα συναίσθημα αναγέννησης, το οποίο μπορεί να ξυπνήσει μέσα μας καθετί δυνατό, καθετί όμορφο και παραδεισένιο. Όταν δύο άνθρωποι συναντιούνται και νιώθουν αυτό το μοναδικό συναίσθημα της έλξης και της απαράμιλλης ψυχικής επικοινωνίας επιθυμούν να συνδεθούν και να πορευτούν μαζί.

Πώς ο έρωτας προωθεί την εξέλιξή μας

Τότε συμβαίνει κάτι μοναδικό στην ανθρώπινη ύπαρξη και αρχίζουν οι ψυχές και οι παλμοί της καρδιάς να χτυπούν στον ίδιο τόνο και παλμό.

Σε αυτό το άρθρο θα μελετήσουμε όλα εκείνα τα στοιχεία, τα οποία θα μας βοηθήσουν να καταλάβουμε ότι μέσα από το συναίσθημα του έρωτα μπορούμε να εξελιχθούμε ως μοναδικές ψυχοσωματικές οντότητες και να δημιουργήσουμε ένα ζωντανό σύστημα αγάπης και αρμονικής συνύπαρξης.

Δεν υπάρχουν τέλειοι σύντροφοι

Πρώτα από όλα, είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι ένα από τα πιο όμορφα στοιχεία του έρωτα είναι να μπορείς να κοιτάζεις τον άνθρωπο που αγαπάς και να βλέπεις στα μάτια του όλες εκείνες τις αρετές που ονειρευόσουν να βρεις στη συντροφικότητα. Σίγουρα κανένας μας δεν είναι τέλειος και όλοι εξελισσόμαστε κατά τη διάρκεια της ζωής μας.

Δεν υπάρχουν κανόνες στον έρωτα

Καλό είναι να μην τοποθετούμε στο μυαλό μας αυστηρές προδιαγραφές και πλαίσια μέσα στα οποία χρειάζεται κάποιος να χωρέσει .Όλα αυτά τα αυστηρά πλαίσια και τα κουτάκια ουσιαστικά πνίγουν και καταρρακώνουν σταδιακά την σχέση.

Ο καθένας μας βέβαια έχει τα δικά του κριτήρια. Για παράδειγμα, κάποιος άνθρωπος μπορεί να θέλει να συνάψει μία σχέση με έναν άνθρωπο που να διαθέτει αρκετό χιούμορ ή που ασχολείται με αθλητικές δραστηριότητες.

Είναι εποικοδομητικό να διακρίνει κάποιος ποιος είναι ο άνθρωπος που του ταιριάζει και μπορεί χαρούμενα να συμπορευτεί μαζί του.

Τα κριτήρια είναι σημαντικά και μας βοηθούν στην επιλογή του κατάλληλου συντρόφου για εμάς αλλά δεν χρειάζεται να υπάρχουν αυστηρά πλαίσια και κανόνες. Ο κάθε σύντροφος αλλά και κάθε άνθρωπος είναι μοναδική ψυχοσωματική οντότητα και δεν είναι υποχρεωμένος να χωρέσει ασφυκτικά στα δικά μας όρια και να πιεστεί για να ανταποκριθεί σε τυχόν ασφυκτικές προσδοκίες.

Οι άνθρωποι αλλάζουν με δική τους επιλογή

Επιπρόσθετα, καλό είναι να τονίσουμε ότι εγωιστικά και καταπιεστικά δεν μπορούμε να αλλάξουμε κανέναν. Σε μία οικογένεια ή σχέση ο καθένας προσφέρει τον εαυτό του, την αγάπη, την καλή διάθεση του όμως εμείς έχουμε επιλέξει το σύντροφο που θεωρούμε ότι ταιριάζει σε εμάς.

Ο κάθε άνθρωπος αν το θελήσει μπορεί μόνος του να αλλάξει και να βελτιώσει στοιχεία του χαρακτήρα του αλλά είναι εποικοδομητικό να θυμόμαστε ότι δεν μπορούμε να επιβάλλουμε δια της βίας στην /στον σύντροφο να αλλάξει αναγκαστικά τον χαρακτήρα του και να παρουσιάσει στοιχεία, τα οποία εμείς επιζητούμε να βρούμε.

Η επιλογή συντρόφου είναι μία καθοριστική επιλογή για τη ζωή μας και έχουμε την προσωπική ευθύνη και ελευθερία αυτής της επιλογής.

Το σύστημα του έρωτα

Στον έρωτα υπάρχει ακόμη ένας μοναδικός καθρέφτης. Σε αυτόν τον καθρέφτη οι ψυχές αγκαλιάζονται και τα μάτια συναντιούνται με ένα μοναδικό τρόπο και παλμό. Είναι πραγματική ευλογία να βλέπεις στα μάτια του ανθρώπου που αγαπάς ό,τι καλύτερο υπάρχει στην ψυχή σου. Να σου δείχνει εμπιστοσύνη, ενσυναίσθηση, αγάπη, άνευ όρων αποδοχή και να αισθάνεσαι την ομορφιά αλλά και το σεβασμό σε κάθε βλέμμα που αγγίζει την ψυχή σου.

Στον έρωτα δύο ψυχές δημιουργούν ένα δικό τους ζωντανό σύστημα, το σύστημα της δικής τους αγάπης και αυτή η αγάπη εντάσσεται στη συνολική αγάπη του κόσμου. Κάθε άνθρωπος που είναι ερωτευμένος είναι ένας ζωντανός πομπός αγάπης και χαράς.

Είναι έτοιμος να δοθεί και να δώσει, να προσφερθεί και να προσφέρει, να κάνει υπερβάσεις, να βελτιώσει τον εαυτό του, να δει τον εαυτό του μέσα από ένα πρίσμα αλλαγής και αναγέννησης.

Ενεργητική ακρόαση

Είναι αληθινά πανέμορφο να μπορεί ο ένας σύντροφος να δει στα μάτια του άλλου ό,τι καλύτερο έχει ονειρευτεί. Να βλέπει τον πιο ένθερμο υποστηρικτή του, το σύμμαχο της ζωής του, έναν άνθρωπο στον οποίο μπορεί να ακουμπήσει, να πει κάθε ανησυχία του, κάθε πρόβλημά του και να αισθάνεται ότι πραγματικά ο σύντροφός του θα ενσκήψει με αγάπη σε ό,τι του εκφράζει χωρίς να τον επικρίνει ή χωρίς να απορρίψει το συναίσθημά του.

Πραγματικά, η ζωή γίνεται πανέμορφη όταν το κάθε ζευγάρι μπορεί να κάνει μία απλή ερώτηση ο ένας στον άλλον: Τι μπορώ να κάνω για σένα σήμερα ούτως ώστε να κάνω τη ζωή σου πιο χαρούμενη και ευτυχισμένη;

Όταν σκεφτόμαστε πώς μπορούμε να δώσουμε χαρά στον άνθρωπο που αγαπάμε τότε πραγματικά ο ένας εξελίσσεται χέρι-χέρι με τον άλλον.

Συντροφικότητα σημαίνει να εξελισσόμαστε ταυτόχρονα

Συντροφικότητα σημαίνει να εξελισσόμαστε ταυτόχρονα μαζί σαν δύο λουλούδια που ανθίζουν παράλληλα αλλά το καθένα με το δικό του ρυθμό και με το δικό του ξεχωριστό και μοναδικό τρόπο.

Ο καθένας είναι απαραίτητο να έχει τον προσωπικό του χώρο και χρόνο για εξέλιξη, να έχει χρόνο για τον εαυτό του, για τη δουλειά του για την οικογένειά του. Αγάπη σημαίνει σεβασμός μα πάνω από όλα αγάπη σημαίνει υπέρβαση για να συναντήσουμε το βλέμμα και τον παλμό της καρδιάς του ανθρώπου που λαχταράμε να συμπορευτούμε στη ζωή.

Ο έρωτας ανθίζει πάντα στις ψυχές που λαχταρούν να ενώσουν και ομορφύνουν τη ζωή τους μαζί.

Το τέλος του εγωισμού στις σχέσεις

Ζευγάρια μονίμως θυμωμένα. Πολύ απογοήτευση. Έρωτες που έσβησαν, σχέσεις που φθάρθηκαν, λόγια που πονάνε. Σύντροφοι στρεσαρισμένοι. Άλλοι φωνάζουν, άλλοι απειλούν, άλλοι απιστούν, άλλοι παρακαλούν. Κουβέντες βαριές, βλέμματα αδιάφορα, χαμόγελα παγωμένα, μόνιμη πίκρα…

Ζευγάρια που έχουν ξεχάσει να αγαπιούνται. Έχουνε ξεχάσει πως κάποτε παθιάστηκαν έντονα ο ένας για τον άλλον. Έχουνε ξεχάσει πως ενώθηκαν από προσωπική επιθυμία… δεν τους υποχρέωσε κανένας, οι ίδιοι το θέλησαν, οι ίδιοι διεκδίκησαν την προσοχή και την αγάπη του άλλου και οι ίδιοι κατάφεραν.

Και τώρα; Τί καταφέρνουν; Το ακριβώς αντίθετο. Την καταστροφή της επιθυμίας και του πάθους που οι ίδιοι δημιούργησαν.

Πως θα αποτρέψουμε αυτή την καταστροφή ή πως θα ξαναδημιουργήσουμε πιο γερά τα θεμέλια σε μία σχέση;

Με μία φράση: Το τέλος του εγωϊσμού!

Με πολλές:

Η αγάπη του ενός για τον άλλον.

Μόνο η αγάπη θα λειτουργήσει ως καύσιμο σε μία σχέση… ούτε τα χρήματα, ούτε η δόξα, ούτε η ομορφιά… τίποτα από όλα αυτά δεν αρκούν για να προχωρήσει μία σχέση. Με την αγάπη, τα ζευγάρια μπορούν να καταφέρουν πάρα πολλά… Μόνο με αυτή!

Το δόσιμο του ενός στον άλλον.

Η πίστη και η εμπιστοσύνη που έχουν οι σύντροφοι μεταξύ τους, θα λειτουργήσει ως κινητήριος δύναμη για να ανταπεξέλθουν στα προβλήματα της καθημερινότητας. Η σκέψη και το αίσθημα πως ο σύντροφος μου, θα είναι εκεί να με στηρίξει…μας κάνει πιο δυνατούς.

Οι αναγκαίες υποχωρήσεις και οι συμβιβασμοί που χρειάζεται να κάνουν και οι δύο σύντροφοι.

Ο εγωισμός είναι αγκάθι στην σχέση. Δεν υπάρχει σχέση χωρίς υποχωρήσεις, χωρίς αμοιβαία αλλαγή των απόψεων, χωρίς μετακίνηση από τη βάση τους. Η σχέση διαμορφώνεται από τον συμβιβασμό. Από τον συγκερασμό των «θέλω» και των «πρέπει» των δύο συντρόφων.

Σκεφτείτε τη σχέση ως έναν καναπέ διθέσιο έναντι των δυο ατομικών πολυθρόνων. Οι δύο σύντροφοι για να είναι ενωμένοι πρέπει να κάθονται μαζί, αλλιώς ας κάτσουν σε μία ατομική πολυθρόνα και ας είναι μόνοι τους.

Ό,τι αφήνεις, να ξέρεις, εκείνο σε αφήνει δύο φορές

Ότι ξεχνάς γίνεται συνήθεια… και ξεθωριάζει.

Η σιωπή φέρνει σιωπή. Η απόσταση γίνεται ταξίδι μακρινό και καμία φορά ταξίδι που ούτε στα όνειρά κάνεις.

Όταν επιλέγεις να βγεις από τη ζωή κάποιου, έχε το θάρρος να το κάνεις με αξιοπρέπεια.

Αν πάλι θέλεις να είσαι μέρος του με τους δικούς σου όρους, τότε έχεις χάσει το παιχνίδι…

Οι άνθρωποι έχουν χρήση ναι, μα όταν κάτι το χρησιμοποιείς ανεξέλεγκτα και αδιάκοπα, τότε φτάνει η ώρα που εκείνο σε αποχαιρετά γιατί απλά στράγγιξε…

Χαλάει ό,τι δεν του δίνεις προσοχή.

Μη στραγγίζεις τους ανθρώπους σου. Αυτούς που λες ότι αγαπάς μην…
Μια λέξη είναι αρκετή.
Ναι ρε φίλε όποιος σε ξέχνα, επίτηδες το κάνει, εσκεμμένα. Προσπάθησε αν θες…
Για λίγο όμως, πρόσεχε να έχεις κάτι να περισώσεις μετά.
Μην τα δώσεις όλα για κάποιον που δε σου δίνει ένα δεύτερο του δευτερολέπτου.

Μη μου πεις ότι δεν έχει χρόνο, δε θα σε πιστέψω, και καλά θα κάνεις να μην το πιστέψεις ούτε κι εσύ.

Οι εννέα στις δέκα πεποιθήσεις μας για την επιδίωξη της ευτυχίας είναι λάθος

Οι εννέα στις δέκα πεποιθήσεις μας για την επιδίωξη της ευτυχίας είναι λάθος. Οι γιατροί Lickerman and ElDifrawi έχουν αφιερώσει δυο δεκαετίες στην έρευνα για να δώσουν απάντηση στο ¨γιατί τόσο λίγοι άνθρωποι είναι ευτυχισμένοι¨.

Εάν αναρωτηθούμε τι πραγματικά θέλουμε στη ζωή, οι περισσότεροι από εμάς θα λέγαμε ότι θέλουμε να είμαστε ευτυχισμένοι. Ωστόσο, ο τρόπος επίτευξης αυτού του στόχου δεν είναι τόσο σαφής. Η επιδίωξη της ευτυχίας είναι αναφαίρετο δικαίωμα κάθε ανθρώπου, αλλά οι περισσότερες από τις πεποιθήσεις μας για το πώς να επιδιώξουμε την ευτυχία είναι λάθος, μας λέει ο Alex Lickerman, συν-συγγραφέας του βιβλίου The Ten Worlds: The New Psychology of Happiness.

¨Με το θετικό κίνημα ψυχολογίας του Martin Seligman από την δεκαετία του 1990, υπήρξε μια έκρηξη ιδεών για το πώς να επιδιώξουμε την ευτυχία¨, μας λέει ο Lickerman. ¨Η έρευνα για το τι κάνει τους ανθρώπους να αισθάνονται ευτυχισμένοι δεν είναι λάθος, αλλά αναφέρεται στα άκρα του τι σημαίνει να είσαι ευτυχισμένος ή δυστυχισμένος. Όλοι έχουμε κάποια ιδέα για το τι χρειάζεται να κάνουμε για να είμαστε ευτυχισμένοι, ωστόσο, αντιμετωπίζουμε δυσκολία στο να βιώνουμε την ευτυχία και να παραμένουμε ευτυχισμένοι για μεγάλη χρονική διάρκεια. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι περισσότεροι από εμάς το επιδιώκουμε με λάθος τρόπο εξαιτίας των διάφορων ψευδαισθήσεων που τρέφουμε για αυτή¨.

Οι δέκα κόσμοι …

Η επιδίωξη της ευτυχίας απαιτεί μια βαθύτερη κατανόηση των συνηθειών και την διαφόρων τάσεων της ζωής μας, λέει ο ένας από τους συγγραφείς του βιβλίου The Ten Worlds, Ash ElDifrawi. Στο βιβλίο, τόσο ο ίδιος όσο και ο συν-συγγραφέας του βιβλίου Lickerman, προσδιορίζουν τις δέκα βασικές πεποιθήσεις για την ευτυχία.

Ενώ μπορούμε να μετακινούμαστε ανάμεσα σε αυτές τις πεποιθήσεις, οι περισσότεροι από εμάς ρέπουμε προς μια από αυτές, την κάνουμε κτήμα και αλήθεια μας και ζούμε μέσα στον ¨κόσμο της¨.

Σύμφωνα με τους συγγραφείς, οι εννέα από τις δέκα πεποιθήσεις είναι ψευδαισθητικές, ενώ μόνο η μία είναι η αληθινή πηγή της ευτυχίας. Ανακαλύψτε τις δικές σας πεποιθήσεις για την ευτυχία και αν επιθυμείτε να το προχωρήσετε ένα βήμα παρακάτω.

1. Κόλαση: Ο κόσμος του πόνου.

Όταν παγιδευόμαστε εδώ, αισθανόμαστε απελπισμένοι και αβοήθητοι. Η ψευδαίσθηση των ανθρώπων είναι ότι είμαστε ανίσχυροι να σταματήσουμε τον πόνο.

2. Πείνα: Ο κόσμος της επιθυμίας.

Οι άνθρωποι που ζουν σε αυτόν τον κόσμο είναι ανήσυχοι και η επιθυμία τους είναι επίμονη. Η ψευδαίσθηση των ανθρώπων είναι ότι πρέπει να έχουν αυτό που θέλουν για να αισθάνονται ευτυχισμένοι.

3. Ζώα: Ο κόσμος του ενστίκτου.

Οι άνθρωποι περιστρέφονται γύρω από την παρούσα στιγμή και την ικανοποίηση των φυσικών τους αναγκών. Η ψευδαίσθηση είναι ότι η ευτυχία και η ευχαρίστηση είναι το ίδιο.

4. Θυμός: Ο κόσμος του εγώ.

Οι άνθρωποι οδηγούνται από την ανάγκη να βλέπουν τα πάντα με θετικό πρόσημο το οποίο τους κάνει συχνά να νιώθουν περιφρονημένοι και ζηλότυποι. Η ψευδαίσθηση προέρχεται από την αίσθηση των ανθρώπων πως πρέπει να είναι καλύτεροι από όλους τους άλλους.

5. Γαλήνη: Ο κόσμος της ηρεμίας.

Οι άνθρωποι που ζουν σε αυτόν τον κόσμο βρίσκονται σε μια ζώνη άνεσης με αποτέλεσμα να αποφεύγουν την ποικιλία και να δοκιμάζουν νέα πράγματα. Η ψευδαίσθηση είναι ότι για να είμαστε ευτυχείς πρέπει να αποφύγουμε τον πόνο.

6. Έκσταση: Ο κόσμος της χαράς.

Οι άνθρωποι εδώ αισθάνονται συναρπαστικά και πλήρεις αλλά με τρόπο ηδονιστικό. Η ψευδαίσθηση είναι ότι η ευτυχία εξαρτάται από συγκεκριμένες προσκολλήσεις όπως τα χρήματα ή τα υλικά αγαθά.

7. Μάθηση: Ο κόσμος της γνώσης.

Σε αυτόν τον κόσμο, καταβάλετε μια αδιάκοπη προσπάθεια να μάθετε και να επιτύχετε κάτι που να δημιουργεί αξία και νόημα. Η ψευδαίσθηση είναι όταν σκέφτεστε ότι η ευτυχία έρχεται μόνο μέσα από την ολοκλήρωση αυτών στα οποία προσδίδετε νόημα και αξία.

8. Υλοποίηση: Ο κόσμος της αυτο-βελτίωσης.

Εδώ, παθαίνετε εμμονή με την αυτο-εξέταση και την προσωπική ανάπτυξη αλλά μπορεί να οδηγηθείτε σε αυτο-απορρόφηση. Η ψευδαίσθηση είναι ότι νομίζετε πως πρέπει να αναπτυχθείτε περισσότερο για να είστε ευτυχισμένοι.

9. Συναίσθημα: Ο κόσμος της αγάπης.

Σε αυτόν τον κόσμο, η εκπλήρωση προέρχεται από τη φροντίδα τόσο για την ευτυχία των άλλων όσο και του εαυτού μας. Παρόλο που αυτό ακούγεται καλό, η ψευδαίσθηση είναι πως πιστεύετε ότι για να είστε ευτυχισμένοι, πρέπει να βοηθήσετε τους άλλους να γίνουν ευτυχείς και αυτό μπορεί να ενθαρρύνει την δυσαρέσκεια και την πικρία.

10. Φώτιση: Ο κόσμος του δέους.

Ο 10ος κόσμος είναι το αληθινό μονοπάτι προς την ευτυχία. Παραμένουμε σε μια συνεχή κατάσταση θαύματος και ενότητας με την πανέμορφη τάξη και την ομορφιά του σύμπαντος.

Κατανοήστε τον κόσμο σας …

Όλοι δημιουργούμε τον δικό μας κόσμο. Σε αυτό τον κόσμο οι περισσότερες από τις πεποιθήσεις μας τείνουν να υποδαυλίζονται. ¨Μπορεί να μετακινούμαστε από την μια στην άλλη, τείνουμε όμως προς εκείνη που σηματοδοτεί το ασφαλές ή ήρεμο σημείο της αναφοράς μας¨. ¨Όταν αποκτούμε επίγνωση αυτής της πεποίθησης, μπορεί να βοηθηθούμε και να ανακτήσουμε τον έλεγχο της ζωής μας. Η επίγνωση, μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τι ακριβώς συμβαίνει, να κάνουμε το απαραίτητο πρώτο βήμα για να την αντιμετωπίσουμε και επίσης να καταλάβουμε γιατί αυτές οι πεποιθήσεις είναι λανθασμένες¨.

Ο ElDifrawi επίσης μας λέει ότι ζει στον κόσμο της γαλήνης. ¨Δουλεύω σκληρά για την αποφυγή του πόνου ο οποίος εκδηλώνεται όταν κάποιες αποφάσεις μπορεί να με παραλύουν. Δημιουργώ εσωτερική ανησυχία στο ενδεχόμενο να κάνω μια λανθασμένη επιλογή πιστεύοντας ότι η ευτυχία μου μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο με την απόφασή μου. Τώρα που καταλαβαίνω, με βοηθάει να αισθανθώ πιο ανάλαφρα. Ξέρω ότι η ευτυχία μου δεν είναι φευγαλέα, πράγμα που με βοηθά να λαμβάνω αποφάσεις με πιο ορθολογικό τρόπο¨.

Ο Lickerman λέει ότι ζει στον κόσμο της μάθησης. ¨Ακόμα κι αν γνωρίζω διανοητικά ότι αυτός ο τύπος ευτυχίας προέρχεται από την οικοδόμηση της αξίας μου, η ψευδαίσθηση είναι ότι πρέπει να ολοκληρώσω ή να βιώσω την ευτυχία σε κάτι που είναι προσωρινό. Κάθε ψευδαίσθηση σας δίνει ένα ανώτατο όριο για την ευτυχία σας. Η κατανόηση σας βοηθά να ασκήσετε πάνω της την δύναμή σας. Μπορείτε να γίνετε αυτόφωτοι και να μην οδηγείστε από τις ψευδαισθήσεις των πεποιθήσεων για την ευτυχία ασυνείδητα¨.

¨Οι αυταπάτες δημιουργούνται όταν περιμένετε την ευτυχία που προέρχεται από τις πεποιθήσεις που έχετε για την ευτυχία να είναι μόνιμες. Μια διαφορετική αντίληψη είναι πολύ χρήσιμη. Στην δέκατη πεποίθηση η ευτυχία είναι μόνιμη¨.

Πολλοί από εμάς γίνονται σκεπτικιστές όταν πρόκειται για την Φώτιση, ωστόσο δεν πρόκειται για μυστικιστικές ή θρησκευτικές δοξασίες, λέει ο Lickerman. “Εάν επιτρέπετε στον εαυτό σας να ελπίζει, χρησιμοποιείτε τον κόσμο της φαντασίας σας ή προσπαθείτε με τον οποιονδήποτε άλλο τρόπο για αυτή, μπορείτε να ανακαλύψετε τον Φωτισμένο Εαυτό σας”.

“Καταλάβετε τι σας εγείρει το συναίσθημα. Δεν είναι όλοι λυπημένοι από τα ίδια πράγματα, ή δεν βιώνουν δέος με τις ίδιες εμπειρίες ή τις σκέψεις. Αυτό που επιδιώκουμε είναι ένας τρόπος για να βιώσουμε το περιβάλλον πιο εκτεταμένα, απελευθερώνοντας αυτά που περιορίζουν τις συνθήκες της ζωής μας και απίστευτα υπερβατική χαρά. Αυτός είναι ένας από τους καλύτερους τρόπους για να σκεφτείτε την ευτυχία. Εξετάστε τις εσφαλμένες πεποιθήσεις σας και με την κατανόηση ανακτήστε τον έλεγχο που ασκούν πάνω σας”.