Εγώ και οι ρόλοι μου

Έχετε σκεφτεί πόσους ρόλους αναλαμβάνουμε στη ζωή μας; Είμαστε ο γιος, η κόρη, ο αδερφός, η αδερφή, ο πατέρας, η μητέρα κάποιου. Ταυτόχρονα είμαστε μαθητές, επιχειρηματίες, φίλοι, αθλητές, ταξιδευτές, καλλιτέχνες, μέντορες, σύζυγοι, συνάδελφοι, εραστές…

Συχνά στην καθημερινότητά μας ακούμε φίλους και γνωστούς να συζητούν με απορία, απογοήτευση, ακόμα κι ενοχή κάποιες φορές, για στιγμές που δεν στάθηκαν στο ύψος των περιστάσεων ενός ρόλου που έχουν αναλάβει. Οι μητέρες φέρουν πολλές φορές μια μεγάλη αγωνία για το αν ανταποκρίνονται σωστά στα καθήκοντά τους, οι πατέρες αναλαμβάνουν όλο και μεγαλύτερο μερίδιο στη γονική φροντίδα, τα αδέρφια συγκρούονται συχνά, οι φίλοι απομακρύνονται, παρεξηγούνται, οι συνάδελφοι αναζητούν δικαιοσύνη και ανταμοιβή στον εργασιακό χώρο. Μέσα από αυτές τις αφηγήσεις επαναλαμβάνονται συχνά φράσεις όπως «δεν το περίμενα αυτό από εμένα», «ήμουν εκτός εαυτού», «δεν με αναγνωρίζω» και «δεν είμαι πια εγώ»…

Αν οι παραπάνω φράσεις σας φαίνονται γνώριμες, τότε ίσως σας βοηθήσει ένας εναλλακτικός τρόπος οπτικής. O George Herbert Mead, φιλόσοφος και κοινωνικός ψυχολόγος, ανέπτυξε μια πολύ σημαντική θεωρία η οποία συνοψίζεται στο εξής: οι άνθρωποι μαθαίνουν να προσαρμόζονται στις απαιτήσεις του περιβάλλοντός τους και να συμμορφώνονται με αυτό που τους ζητούν οι άλλοι. Ο Mead κατέληξε σ’ αυτό το συμπέρασμα παρατηρώντας ότι οι άνθρωποι έχουν την ικανότητα να συναισθάνονται τις προθέσεις και τα αισθήματα των άλλων και κατ’ επέκταση κατορθώνουν να προβλέπουν σε μεγάλο βαθμό τις αντιδράσεις τους.

Εκεί που θέλουμε να καταλήξουμε μέσω αυτής της θεωρίας είναι ότι ο εαυτός συγκροτείται μέσω της αλληλεπίδρασης με τους άλλους και της ανάληψης κάποιων κοινωνικών ρόλων. Δηλαδή, οι ρόλοι σύμφωνα με τον Μead είναι συνδυασμοί συμπεριφορών και αποκρίσεων στα είδη της συμπεριφοράς των άλλων ανθρώπων. Για παράδειγμα, οι γονείς συνειδητά ή ασυνείδητα ωθούν το παιδί τους να συμπεριφέρεται με τέτοιο τρόπο ώστε να παίρνει την αγάπη και την αποδοχή που χρειάζεται, ενσαρκώνοντας το ρόλο του «καλού παιδιού», στη συνέχεια ο δάσκαλος ξεκαθαρίζει με τον τρόπο του ποια συμπεριφορά και πρακτική είναι επιθυμητή στην τάξη κι ο εργοδότης οριοθετεί το πλαίσιο εντός του οποίου κάποιος είναι ένα παραγωγικό και συνεργατικό μέλος, με άλλα λόγια ένας «καλός υπάλληλος».

Καθώς μεγαλώνουμε, οι ρόλοι που καλούμαστε να παίξουμε πληθαίνουν γιατί έχουμε όλο και περισσότερες κοινωνικές υποχρεώσεις και συναναστροφές. Προκειμένου να διατηρήσουμε και να βελτιώσουμε την ποιότητα της ζωής μας χρειάζεται αναμφίβολα να συμμορφωθούμε με κάποιες από τις επιταγές μιας οργανωμένης κοινωνίας όπως τις μαθαίνουμε από την οικογένεια, το σχολείο, τις σπουδές, τα εργασιακά περιβάλλοντα, την αλληλεπίδραση με τους άλλους ανθρώπους, τα ήθη και τα έθιμα του πολιτισμού στον οποίο εντασσόμαστε και στις τάσεις της εποχής που ζούμε, όπως αποτυπώνονται στην καθημερινότητα και στη μαζική κουλτούρα.

Επιπρόσθετα, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης δίνουν συστηματικά ιδέες, παραδείγματα και οδηγίες για το πώς να είναι κάποιος καλός πατέρας, αποτελεσματικός εργαζόμενος, επιθυμητή γυναίκα.
Καμιά φορά όμως οι απαιτήσεις που έχει το περιβάλλον από τον καθένα μας, αλλά ακόμα περισσότερο και τα όρια που θέτουμε εμείς στον εαυτό μας και ο τρόπος που τον αξιολογούμε γίνεται επιβαρυντικοί και ασφυκτικοί παράγοντες για την ψυχική μας ισορροπία. Ίσως θα μας βοηθούσε να σκεφτούμε ότι οι ρόλοι που αναλαμβάνουμε αποτελούν μόνο ένα μέρος του εαυτού μας και δε μας καθορίζουν απόλυτα.

Σύμφωνα με τον Moreno, οι ρόλοι έχουν μια κοινωνική και μια προσωπική, περισσότερο ιδιωτική διάσταση. Σημειώνει πως υπάρχουν τρεις τρόποι με τους οποίους ενσαρκώνουμε ρόλους κατά τη διάρκεια της ζωής μας: η ανάληψη ρόλων, η απόδοση ρόλων και η δημιουργία ρόλων.

Η ανάληψη ρόλων είναι μια συνηθισμένη, σχεδόν παραδοσιακή διαδικασία που σχετίζεται με τον πολιτισμό και την κοινότητα μέσα στην οποία μεγαλώνει κάποιος και δεν αποκλίνει από αυτή.

Η απόδοση ρόλων είναι μια πιο υπεύθυνη αλλά και ελεύθερη διαδικασία που επιτρέπει στο άτομο να ενσαρκώνει το ρόλο του με ευκολία και άνεση.

Η δημιουργία ρόλων είναι η πιο αυθόρμητη διαδικασία γιατί το άτομο προσθέτει κάτι νέο, φέρει στο ρόλο μια προσωπική πινελιά ή τον φέρνει εις πέρας εξ’ολοκλήρου με το δικό του μοναδικό τρόπο.

Κατά τη διάρκεια της ζωής μας και ανάλογα με τις προσωπικές εμπειρίες και τον τρόπο που τις ερμηνεύουμε, παγιώνουμε τους ρόλους που επιθυμούμε να παίξουμε στην προσωπική, αλλά και την κοινωνική μας ζωή. Όμως, καθώς είμαστε σε διαρκή αλληλεπίδραση με άλλους ανθρώπους και οι απαιτήσεις κάθε ρόλου αλλάζουν, οι άνθρωποι δυσφορούν όλο και συχνότερα μέσα στους ρόλους που χρειάζεται να ενσαρκώσουν στην ιδιωτική και στην  δημόσια ζωή τους. Για παράδειγμα, ο ρόλος της μητέρας, είναι πολυσύνθετος και απαιτεί νέες προσαρμογές και ανανέωση κάποιων παραδοσιακών αντιλήψεων. Επίσης, ο ρόλος του εργαζόμενου απαιτεί νέες κοινωνικές δεξιότητες και απόκτηση νέων κωδίκων συμπεριφοράς που δεν υπήρχαν στο παρελθόν.

Συχνά ερχόμαστε σε σύγκρουση με τον εαυτό μας, αλλά και με τους άλλους όταν δεν ανταποκρινόμαστε στο ρόλο όπως θέλουμε εμείς οι ίδιοι ή όπως επιθυμούν οι  άλλοι.

Σε αυτή την περίπτωση, βοηθά να σκεφτούμε ότι εμείς μπορούμε να αποφασίσουμε πώς θα προσεγγίσουμε τον κάθε ρόλο, αν θα συμμορφωθούμε με τις απαιτήσεις του περιβάλλοντος, τι θα διασώσουμε από το παρελθόν και τι θα δανειστούμε από το παρόν, εμείς θα βάλουμε εκ νέου τους όρους της διαπραγμάτευσης ανάμεσα σε αυτό που μας ζητούν και σε αυτό που μπορούμε ή θέλουμε να δώσουμε.

Είναι επίσης σκόπιμο να αξιολογούμε ποιον τρόπο θα επιλέξουμε να ενσαρκώνουμε τους ρόλους ανάλογα με τον ίδιο και το ρόλο, τη δική μας ευελιξία και τη δυνατότητα που μας δίνει κάποια συνθήκη. Για παράδειγμα, ένας δάσκαλος μπορεί να αποδώσει το ρόλο του με τρόπο πιο ελεύθερο και δημιουργικό που να εμπνέει τους μαθητές του. Με άλλα λόγια, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι ο εαυτός μας είναι ο πυρήνας της ύπαρξής μας και παρά το γεγονός ότι επηρεάζεται από τους ρόλους που παίζουμε στην προσωπική και κοινωνική μας ζωή δεν ταυτίζεται με αυτούς.
Ακόμα και ως παιχνίδι ή ως άσκηση αυτογνωσίας είναι σημαντική η εξάσκηση στον εντοπισμό, την κατανόηση και τη μετατροπή στον τρόπο με τον οποίο παίζουμε τους σημαντικούς ρόλους της ζωής μας.

Σε αυτό μπορεί να μας βοηθήσει η τέχνη, γιατί μας βοηθάει να κατανοήσουμε τη διαφορά ανάμεσα στο έργο και το δημιουργό του και να εντοπίσουμε το σημείο συνάντησής τους. Ένας ηθοποιός φέρει στοιχεία του εαυτού του στο ρόλο που ενσαρκώνει κάθε φορά αλλά δεν ταυτίζεται απόλυτα με αυτόν, ο συγγραφέας δανείζεται σίγουρα κάτι προσωπικό προκειμένου να κατασκευάσει έναν άλλο κόσμο για ένα βιβλίο ή ένα σενάριο, αλλά δεν αποκαλύπτει κάθε πτυχή της προσωπικότητάς του.

Ο κινηματογράφος και η λογοτεχνία ως πολύ ισχυρά αφηγηματικά μέσα δίνουν τη δυνατότητα να προσεγγίσουμε με διαφορετικό τρόπο παραδοσιακούς ρόλους, να ανακαλύψουμε πλευρές του εαυτού κάποιου άλλου – ακόμα και αν πρόκειται για κάποιο προϊόν μυθοπλασίας- με τις οποίες μπορούμε να ταυτιστούμε.

Η τέχνη μας προτείνει συχνά να εξερευνήσουμε πτυχές του ίδιου μας του εαυτού βάζοντας τον εαυτό μας στη θέση του ήρωα ή του πρωταγωνιστή. Κάποιες φορές μέσα από τις αφηγήσεις της ιστορίας των άλλων κατορθώνουμε να ανακαλύψουμε νέους τρόπους να επικοινωνήσουμε με τον εαυτό μας και τους άλλους, να εκφράσουμε συναισθήματα βαθιά κρυμμένα και να έρθουμε σε επαφή με στοιχεία του εαυτού μας που δε μπορούμε να αναγνωρίσουμε στην καθημερινότητα.

Κάθε φορά που γελάμε, κλαίμε και συμπάσχουμε με τις περιπέτειες και τη συμπεριφορά ενός ήρωα της λογοτεχνίας ή του κινηματογράφου μαθαίνουμε κάτι ακόμα και για μας: τι μας συγκινεί και γιατί, τι θα κάναμε στη θέση του ήρωα/ της ηρωίδας, τι θέλουμε να αλλάξουμε σήμερα στη ζωή μας και τι ονειρευόμαστε.

Ίσως όμως το πιο σημαντικό δώρο που μας κάνει η τέχνη είναι η κατανόηση ότι το δικό μας σενάριο το γράφουμε και το σκηνοθετούμε εμείς, ότι εμείς επιλέγουμε τους ρόλους της ζωής μας και τους συμπρωταγωνιστές μας.

Ο Carl Rogers, προσωποκεντρικός ψυχοθεραπευτής, έγραφε ότι ο στόχος που επιδιώκει συνειδητά ή ασυνείδητα το άτομο είναι να γίνει ο εαυτός του, να ανακαλύψει άγνωστα σε αυτόν στοιχεία, να απευθύνεται όλο και λιγότερο στους άλλους για αξιολόγηση, να ζει μ’ έναν τρόπο που να τον ικανοποιεί τόσο ώστε να απολαμβάνει τη ζωή ως διαδικασία, ως ταξίδι, και γιατί όχι, ως ιστορία άξια να την αφηγηθεί κανείς.

Εξάλλου, όπως μας λέει ο χαρακτήρας του Ζακ στο έργο του Shakespeare «Όπως σας αρέσει»,  «όλος ο κόσμος είναι μια θεατρική σκηνή και όλοι οι άνθρωποι, άντρες και γυναίκες, ηθοποιοί που κάνουν εισόδους και εξόδους από τη σκηνή και παίζουν όχι έναν, αλλά πολλούς ρόλους κατά τη διάρκεια των επτά εποχών τους». Είναι στο χέρι μας να εξερευνήσουμε τις δυνατότητες και τους περιορισμούς του κάθε ρόλου που καλούμαστε να παίξουμε και να θυμηθούμε ότι οι ηθοποιοί – δηλαδή εμείς- είμαστε που κάνουμε τις ερμηνείες αξέχαστες

Όποιος κρίνει το μονοπάτι μου, πρέπει να το περπατήσει

Πόσες φορές έπρεπε να αντιμετωπίσετε κριτική από άλλους ανθρώπους; Μερικές φορές ίσως να μην είστε έτοιμοι να εγκαταλείψετε το μονοπάτι που έχετε επιλέξει για την καθημερινή σας ζωή, όμως εξακολουθείτε να ανέχεστε τις γνώμες τρίτων σχετικά με αυτά που κάνετε ή δεν κάνετε.

Θα ήταν ανειλικρινές να πείτε ότι δεν σας επηρεάζουν ποτέ.
Το να αγνοείτε τα σχόλια εκείνων που κρίνουν τις πράξεις σας σαν να είχαν το δώρο της θείας πρόνοιας δεν είναι πάντα εύκολο -ειδικά αν προέρχονται από το στόμα κάποιου σημαντικού προσώπου στη ζωή σας: ένα μέλος της οικογένειάς σας, κάποιο φίλο…

Φυσικά κανένας πραγματικός φίλος δεν θα τολμούσε να σας κάνει κριτική χωρίς να έχει επίγνωση των συναισθημάτων σας και των εμπειριών που έχετε πάνω στην πλάτη σας και μέσα στην καρδιά σας.

Ζητήστε τους να μπουν στη θέση σας για μία μέρα, επειδή κανένας άλλος πέρα από εσάς δεν μπορεί να γνωρίζει το οδυνηρό μονοπάτι που έχετε ήδη ακολουθήσει, τους ποταμούς που έχετε διασχίσει χωρίς να ζητήσετε βοήθεια από κανέναν… Στο σημερινό άρθρο σάς προσκαλούμε να σκεφτείτε λίγο περισσότερο πάνω σε αυτό το θέμα.

Το μονοπάτι που έχουμε επιλέξει και τα ίχνη που έχουμε αφήσει μας καθορίζουν

Δεν είστε απλώς η γυναίκα/ο άντρας που βλέπετε στον καθρέφτη. Αυτά που φοράτε, που λέτε ή κάνετε για τους άλλους ανθρώπους δεν σας καθορίζουν.

Είστε ένα έργο εν εξελίξει και όλες οι εμπειρίες της ζωής σας σχηματίζουν τη βάση αυτού που είστε… Αυτά τα πράγματα που δεν γνωρίζει και δεν επιθυμεί κανένας άλλος εκτός από εσάς.

Κανένας δεν περιπλανιέται πάνω σε αυτή τη γη μιλώντας αδιάκοπα για όσα έπρεπε να ξεπεράσει, κανένας δεν πρέπει να παραπονιέται για τις απογοητεύσεις, τις ήττες ή ακόμα και τις νίκες του.

Λοιπόν… γιατί μερικοί άνθρωποι εξακολουθούν να τολμούν να κρίνουν τους άλλους χωρίς να τους γνωρίζουν πραγματικά;

• Οι άνθρωποι που συνηθίζουν να κρίνουν τους άλλους τείνουν να είναι οι πιο απογοητευμένοι.
• Μερικοί άνθρωποι είναι συχνά πολύ δυστυχισμένοι με τον εαυτό τους, έτσι με τη σειρά τους προβάλλουν την ανάγκη τους για έλεγχο και παρέμβαση στις ζωές των άλλων ανθρώπων.
• Η κριτική από κάποιο μέλος της οικογένειας είναι κάτι συνηθισμένο: «αυτό που σου συμβαίνει, συμβαίνει επειδή έχεις υπερβολική σιγουριά» ή «ξεκίνησες λάθος από την αρχή νομίζοντας ότι μπορείς να κάνεις τα πάντα, ενώ δεν μπορείς«.
• Κρίνουν με την πρόθεση να βοηθήσουν ή να σας μάθουν κάτι, όμως βαθιά μέσα τους θέλουν να σας ελέγξουν και να σας παγιδέψουν στο δικό τους τρόπο σκέψης, στους δικούς τους κανόνες.
• Μερικές φορές το άτομο που κάνει κριτική στο μονοπάτι σας στη ζωή προσπαθεί να δικαιολογήσει το δικό του δυσφημώντας το μονοπάτι των άλλων. Δεν πρόκειται για ασυνήθιστο φαινόμενο.
• Μάλιστα, όταν κάποιος σας κάνει κριτική, δεν έχει καλά επιχειρήματα που εξυπηρετούν κάποιο σκοπό. Πρόκειται σχεδόν πάντα για τη δικαιολογία για μια επίθεση, μια προσβολή ή για απλή περιφρόνηση. Η εκλογίκευση είναι πολύ αδύναμη.
• Έλλειψη αυτοκριτικής. Το συγκεκριμένο άτομο δεν μπορεί να αξιολογήσει ποιος έκανε λάθη, ποιος έκανε περισσότερο κακό. Περιορίζεται στην προστασία του εαυτού του από την κριτική των άλλων.
• Συνήθως οι άνθρωποι που συνηθίζουν να σας κρίνουν δεν έχουν ολοκληρωμένη ζωή με χόμπι και ασχολίες που τους ενθουσιάζουν, που τους βοηθούν να βλέπουν τα πράγματα πιο σχετικά και να σταματήσουν να εστιάζουν τόσο πολύ στους άλλους.

Πώς να υπερασπιστείτε τον εαυτό σας απέναντι στην κριτική των άλλων

Μερικές φορές λέμε στον εαυτό μας: «αυτό δεν ισχύει για μένα». Και μπορεί να είναι αλήθεια, εφόσον η κριτική προέρχεται από κάποιο συνάδελφο, ένα άτομο με το οποίο δεν έχετε ισχυρό συναισθηματικό δεσμό. Μπορείτε να την αγνοήσετε και να την ξεχάσετε.

Όμως… τι γίνεται όταν η κριτική προέρχεται από το/τη σύντροφό σας, ένα φίλο ή κάποιο συγγενή;
Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι πιο συνηθισμένο να αισθάνεστε θιγμένοι ή ακόμα και πληγωμένοι. Το πρώτο πράγμα που χρειάζεται να κάνετε είναι να μείνετε ήρεμοι και να εστιάσετε σε μερικές απλές δηλώσεις, όπως οι εξής:

«Ξέρω ποιος είμαι, ξέρω τι έχω ξεπεράσει και είμαι υπερήφανος/η για κάθε βήμα που έχω κάνει και για ό,τι έχω μάθει από τα λάθη μου» ή «κανένας άλλος εκτός από μένα δεν έχει το δικαίωμα να με κρίνει, επειδή μόνο εγώ ξέρω τι αισθάνομαι και πόσο ευχαριστημένος είμαι από τη ζωή μου και από τα πράγματα που έχω».

• Μόλις κάνετε στον εαυτό σας αυτές τις δηλώσεις και προστατέψετε την αυτοεκτίμηση σας, προσπαθήστε να αποφύγετε τις αντιδράσεις που περιλαμβάνουν σχόλια που πληγώνουν. Αν δείξετε θυμό ή περιφρόνηση, τα συναισθήματα χρειάζονται περισσότερο καιρό να ξεθυμάνουν και απλώς καταλήγετε να προκαλέσετε περισσότερη ζημιά.
• Δείξτε ξεκάθαρα την απογοήτευσή σας. Εξηγήστε ότι κανένας δεν έχει το δικαίωμα να σας κρίνει και ότι αυτό απλώς δείχνει ότι οι άλλοι δεν σας γνωρίζουν. Επομένως, σας έχουν απογοητεύσει.
• Όποιος τολμάει να κάνει κριτική στη ζωή σας και σε όσα έχετε βιώσει στην πορεία, είναι ένα άτομο που δεν είναι καλός συνταξιδιώτης. Δεν έχει σημασία αν είναι η μητέρα, τα αδέλφια ή ο/η σύντροφός σας.
• Όποιος δεν δέχεται ότι μερικές φορές κάνετε λάθη και σας κάνει κριτική γι’ αυτό, είναι κάποιος που έχει πολύ μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του. Κάποιος που πιστεύει ότι δεν λαμβάνει ποτέ λανθασμένες αποφάσεις ή ότι δεν κάνει λάθη είναι ένα άτομο που δεν έχει την ικανότητα να κάνει κριτική στον εαυτό του και να δείχνει ενσυναίσθηση προς τους άλλους.

Αν σας κρίνουν κάθε μέρα οι άνθρωποι που σας περιβάλλουν, στο τέλος θα αισθάνεστε δέσμιοι των απόψεών τους. Μην επιτρέψετε να συμβεί κάτι τέτοιο.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, πρέπει να αναρωτηθείτε μήπως αξίζει τον κόπο να αποστασιοποιηθείτε από τους ανθρώπους που δεν αναγνωρίζουν πόσο αξίζετε, που δεν μπορούν να δουν το φως που λάμπει μέσα σας ή να καταλάβουν την αξία σας.

Οδυσσέας: Η αδύνατη λησμονιά

Όταν ο κεραυνός χτύπησε το καράβι του Οδυσσέα (κοντά στο νησί του Ήλιου), όλοι οι ναύτες που είχαν απομείνει πνίγηκαν, επέπλεαν σαν μαύρες κουρούνες που τις δέρνει η θάλασσα. Ο μόνος που γλίτωσε ήταν ο Οδυσσέας. Αρπάχτηκε από ένα κατάρτι, μια σανίδα του πλοίου, και το ρεύμα τον παρέσυρε αμέσως προς την αντίθετη κατεύθυνση, προς τη Χάρυβδη δηλαδή, όπου βρέθηκε σε δεινή θέση. Σώθηκε σχεδόν από θαύμα. Παρέμεινε για άλλες εννιά ημέρες, μόνος, εξαντλημένος, μες στα κύματα- τα ρεύματα τον παρέσερναν από δω και από κει, στην άκρη του κόσμου. Την ώρα που θα τον κατάπινε πια η θάλασσα, ξεβράστηκε θαλασσοδερμένος στο νησί της Καλυψώς. Ένα νησί στην άκρη του κόσμου, δε βρίσκεται καν στα όρια της επικράτειας του νερού, ένα υδάτινο άπειρο το χωρίζει από τους θεούς και τους ανθρώπους. Βρίσκεται στο πουθενά. Ο Οδυσσέας λοιπόν κείτεται εξαντλημένος και η Καλυψώ τον περιμαζεύει.

Θα παραμείνει εκεί μια αιωνιότητα, πέντε χρόνια, δέκα χρόνια, δεκαπέντε χρόνια, δεν έχει σημασία, αφού ο χρόνος πια δεν υπάρχει. Βρίσκεται έξω από το χώρο, έξω από το χρόνο. Όλες οι μέρες μοιάζουν μεταξύ τους. Ζει με την Καλυψώ σε μια διαρκή οικειότητα, μια μόνιμη συνομιλία, γεμάτη έρωτα, χωρίς καμία επαφή με κανένα, χωρίς κανέναν άλλο, οι δυο τους μέσα στην απόλυτη μοναξιά. Μέσα σε ένα χρόνο όπου τίποτα δε συμβαίνει, όπου τίποτα καινούριο δε γίνεται και γεγονότα δεν υπάρχουν, η κάθε μέρα είναι πανομοιότυπη με την προηγούμενη. Ο Οδυσσέας βρίσκεται έξω από τον κόσμο, έξω από το χρόνο, στο νησί της Καλυψώς. Η ίδια είναι όλο αγάπη και κατανόηση απέναντι στον Οδυσσέα.

Στην πραγματικότητα, από το σημείο αυτό αρχίζει ο Όμηρος την αφήγηση των περιπετειών του Οδυσσέα. Εδώ και δέκα χρόνια, ο ήρωας κρύβεται στο νησί της Καλυψώς. Μένει με τη νύμφη, έχει φτάσει στο τέρμα του ταξιδιού του, της οδύσσειάς του. Όλα αρχίζουν εδώ, εδώ παίζονται όλα. Πραγματικά, η Αθηνά, επωφελούμενη από το γεγονός ότι ο Ποσειδώνας, ο οποίος καταδιώκει τον Οδυσσέα από τη μνησικακία και το μίσος του, έχει εφησυχάσει, παρεμβαίνει.  Ο Ποσειδώνας έχει πάει να επισκεφτεί τους Αιθίοπες, όπως κάνει πολλές φορές, για να γλεντήσει με τα μυθικά, αιώνια νέα αυτά πλάσματα, που αναδίνουν ευωδιά βιολέτας, δε γνωρίζουν τη σήψη και δεν έχουν ανάγκη καν να δουλεύουν, διότι κάθε πρωί βρίσκουν σε ένα λιβάδι τη ζωική και φυτική τροφή, πανέτοιμη, μαγειρεμένη όπως στη χρυσή εποχή. Κατοικούν στις δυο άκρες του κόσμου, στην άκρη της Ανατολής και στην άκρη της Δύσης. Ο Ποσειδώνας τούς επισκέπτεται στις δύο εσχατιές του κόσμου, τρώει και χαίρεται μαζί τους. Η Αθηνά επωφελείται λοιπόν από τις περιστάσεις αυτές και εξηγεί στον πατέρα της το Δία ότι η κατάσταση αυτή δεν πάει άλλο, ότι όλοι οι Έλληνες ήρωες που δε σκοτώθηκαν στην τρωική γη, ή στην επιστροφή δε χάθηκαν στη θάλασσα, έχουν επιστρέψει πια στον τόπο τους, έχουν ξαναβρεί τους δικούς τους, το σπιτικό και τη γυναίκα τους. Ένας μόνο, ο Οδυσσέας, ο ευσεβής Οδυσσέας, με τον οποίο είναι ιδιαιτέρως δεμένη, είναι φυλακισμένος στο νησί της Καλυψώς. Μπροστά στην επιμονή της κόρης του και καθώς απουσιάζει ο Ποσειδώνας, ο Δίας παίρνει την απόφασή του. Ρίχνει τα ζάρια και αποφασίζει τις τύχες: ο Οδυσσέας πρέπει να επιστρέψει. Εύκολη κουβέντα, πρέπει όμως πρώτα να τον αφήσει η Καλυψώ. Αυτό το αναλαμβάνει ο Ερμής και η αποστολή αυτή δεν του αρέσει καθόλου: δεν έχει πατήσει ποτέ το πόδι του στο σπίτι της Καλυψώς, πράγμα κατανοητό, αφού είναι ένας τόπος τού πουθενά. Είναι μακριά από τους θεούς, μακριά από τους ανθρώπους. Για να πάει κανείς, πρέπει να διασχίσει μια τεράστια έκταση αλμυρού νερού, θαλασσόνερου.

Ο Ερμής φοράει τα σανδάλια του, είναι γρήγορος σαν την αστραπή, σαν τη σκέψη.

Κατσουφιάζοντας και λέγοντας ότι την παραγγελία αυτή την εκτελεί από υπακοή και μόνο και παρά τη θέλησή του, καταφθάνει στο νησί της Καλυψώς. Μένει έκθαμβος ανακαλύπτοντας αυτό τον τόπο τού πουθενά: το μικρό νησί μοιάζει με παράδεισο σε μικρογραφία. Έχει κήπους, δάση, πηγές, νερά τρεχούμενα, λουλούδια, σπήλαια ωραία επιπλωμένα, όπου η Καλυψώ τραγουδάει, κλώθει, υφαίνει, συνευρίσκεται με τον Οδυσσέα. Ο Ερμής έχει μείνει ενεός. Πλησιάζει την Καλυψώ. Δεν έχουν ιδωθεί ποτέ, αλλά αναγνωρίζει ο ένας τον άλλον. “Λοιπόν, αγαπητέ μου Ερμή, πώς από τα μέρη μας; Δε μας έχεις συνηθίσει σε επισκέψεις.- Πράγματι, της απαντάει ο Ερμής, αν ήταν στο χέρι μου δε θα είχα έρθει, μεταφέρω όμως μια εντολή του Δία. Η απόφαση έχει ληφθεί, πρέπει να αφήσεις τον Οδυσσέα να φύγει. Ο Δίας θεωρεί ότι δεν υπάρχει λόγος ο Οδυσσέας μόνο από όλους τους ήρωες της Τροίας να μη γυρίσει στο σπίτι του”. Η Καλυψώ τού απαντά: “Άσε τις αηδίες τώρα, ξέρω πολύ καλά γιατί θέλετε να αφήσω τον Οδυσσέα. Γιατί εσείς οι θεοί είστε πλάσματα αξιολύπητα, χειρότεροι από τους θνητούς, είστε ζηλιάρηδες. Την ιδέα ότι μια θεά ζει με ένα θνητό, αυτό δεν μπορείτε να υποφέρετε. Η ιδέα ότι εδώ και χρόνια ζω ήσυχα με τον άντρα αυτόν, ομόκλινό μου, αυτό σάς ενοχλεί”. Καθώς όμως δεν έχει περιθώρια επιλογής, προσθέτει: “Ωραία, σύμφωνοι, θα τον διώξω”.

Ο Ερμής ξαναγυρίζει στον Όλυμπο. Τι έκανε ο Οδυσσέας την ώρα που ο Ερμής έμπαινε στη σπηλιά της Καλυψώς; Είχε καταφύγει ολομόναχος σε έναν κάβο, μπροστά στη θάλασσα που άφριζε μανιασμένη, και έκλαιγε με όλη μου την ψυχή. Είχε γίνει ολόκληρος ένα δάκρυ. Όλη η υγρή ζωτικότητα που έκρυβε μέσα του κυλούσε από τα μάτια, το δέρμα του, δεν άντεχε άλλο. Τι είχε πάθει; Μες στην καρδιά του νοσταλγούσε την προηγούμενη ζωή του, νοσταλγούσε την Ιθάκη και τη γυναίκα του, την Πηνελόπη. Η Καλυψώ ήξερε βέβαια ότι ο Οδυσσέας εξακολουθούσε να σκέφτεται το νόστο, ότι ήταν ο άνθρωπος του νόστου. Ήλπιζε όμως ότι θα τον έκανε “να ξεχάσει το νόστο”, να μη θυμάται πια ποιος ήταν πριν. Με ποιο τρόπο; Ο Οδυσσέας είχε φτάσει ως τη χώρα των νεκρών, είχε ακούσει κάτω εκεί, ανάμεσα στους ίσκιους, τον Αχιλλέα να λέει πόσο φοβερό πράγμα είναι ο θάνατος, ότι γινόμαστε κάτι σαν φαντάσματα χωρίς ζωή και συνείδηση, σκιές ανώνυμες, το χειρότερο μέλλον που μπορεί να φανταστεί ένας άνθρωπος. Η Καλυψώ, τώρα που το ταξίδι του τέλειωσε – μαζί και τα βάσανά του-, θα του προσφέρει τη δυνατότητα να γίνει αθάνατος, να παραμείνει για πάντα νέος, να μη φοβάται πια το θάνατο και τα γηρατειά.

Δίνοντας του τη διπλή αυτή υπόσχεση, ξέρει τι κάνει. Πράγματι, υπάρχει μια ιστορία που αποκλείεται να μην την ήξερε, όλος ο κόσμος την ξέρει: η Αυγή, η Ηώς, είχε ερωτευτεί έναν πολύ όμορφο νεαρό άντρα, τον Τιθωνό. Τον έκλεψε για να ζήσει μαζί του και ζήτησε από το Δία, επειδή τάχα δεν μπορούσε χωρίς το αγόρι αυτόν να του χαρίσει την αθανασία, έτσι ώστε να μη χωρίσουνε ποτέ. Ο Δίας μισοχαμογέλασε ειρωνικά και της είπε: “Όσον αφορά την αθανασία, σύμφωνοι”. Έφτασε λοιπόν ο Τιθωνός στο παλάτι όπου κατοικεί η Αυγή στον Όλυμπο, ο νεαρός, με το προνόμιο ποτέ να μην πεθάνει, σε λίγο καιρό όμως έγινε χειρότερος και από γέρος, διότι στα εκατόν πενήντα, διακόσια χρόνια του, έγινε σαν ένα καταζαρωμένο έντομο, που δεν μπορούσε ούτε να μιλήσει ούτε να κουνηθεί και που δεν έτρωγε τίποτα. Ένας ζωντανός ίσκιος.

Η αδύνατη λησμονιά
Η Καλυψώ δεν προσφέρει κάτι τέτοιο στον Οδυσσέα, του προσφέρει τη δυνατότητα να γίνει πραγματικά θεός, αθάνατος δηλαδή και πάντα νέος. Το δραματικό στοιχείο, η ουσία αυτής της ιστορίας βρίσκεται στο δίλημμα που αντιμετωπίζει ο Οδυσσέας. Είδε τι σημαίνει θάνατος, τον είδε όταν πήγε στους Κιμμέριους, στην πύλη του Τάρταρου, τον είδε και όταν πέρασε δίπλα από τις Σειρήνες, που υμνούσαν τη δόξα του ξαπλωμένες στο νησί τους, γεμάτο με κουφάρια γύρω γύρω. Η Καλυψώ τού προσφέρει λοιπόν την κατάργηση του θανάτου και την αιώνια νεότητα- για να συντελεστεί όμως η μεταμόρφωση αυτή, πρέπει να πληρώσει ένα τίμημα. Το τίμημα που πρέπει να πληρώσει είναι ότι θα πρέπει να μείνει εκεί, να ξεχάσει την πατρίδα του. Εκτός αυτού, αν μείνει με την Καλυψώ, θα πρέπει να κρύβεται, να πάψει δηλαδή να είναι ο εαυτός του, να πάψει να είναι ο Οδυσσέας, ο ήρωας του νόστου.

Ο Οδυσσέας είναι ο ήρωας της θύμησης, είναι έτοιμος να υποβληθεί σε όλες τις δοκιμασίες, όλα τα βάσανα, για να πραγματώσει το πεπρωμένο του, όπου είναι γραμμένο ότι θα βρεθεί στα όρια του κόσμου των ανθρώπων και θα μπορέσει, θα βρει τον τρόπο, θα θελήσει να επιστρέψει και να βρει τον εαυτό του. Όλα αυτά λοιπόν θα πρέπει να τα αρνηθεί. Η Καλυψώ δεν του προσφέρει την αθανασία ως Οδυσσέα, του προσφέρει μια αθανασία ανώνυμη, κι αυτός είναι Έλληνας.

Η Καλυψώ προτείνει στον Οδυσσέα το εξής, να γίνει αθάνατος, να μείνει για πάντα νέος, αλλά να τον καλύπτει ένα νέφος σκοτεινό, κανείς να μην κάνει λόγο γι’ αυτόν, κανένα ανθρώπινο πλάσμα να μην προσφέρει το όνομά του και, φυσικά, κανένας ποιητής να μην ψάλει τη δόξα του. Όπως λέει σε έναν ύμνο του ο Πίνδαρος, τα μεγάλα κατορθώματα δεν πρέπει να μένουν “κρυφά”. Το ίδιο ακριβώς, καλύπτειν, έδωσε στην Καλυψώ το όνομά της. Για να υπάρξει ένα κατόρθωμα, πρέπει να το υμνήσει με την ποίησή του ένας σπουδαίος αοιδός.

Ο Οδυσσέας λέει λοιπόν στην Καλυψώ ότι προτιμά να γυρίσει πίσω.
Δε νιώθει πια κανένα πόθο, ίμερο ή έρωτα, για τη σγουρομάλλα νύμφη με την οποία έζησε δέκα ολόκληρα χρόνια. Εξακολουθεί να πλαγιάζει μαζί της το βράδυ, αλλά επειδή εκείνη το θέλει. Εκείνος δε θέλει πια. Ο μόνος του πόθος είναι να ξαναβρεί τη θνητή ζωή του, ποθεί ακόμα και το θάνατο. Ο ίμερός του στρέφεται προς τη θνητή ζωή, επιθυμεί να εκπληρώσει τη ζωή του. Η Καλυψώ τού λέει: ” Τόσο πολύ δεμένος είσαι με την Πηνελόπη, προτιμάς την Πηνελόπη από μένα; Τη βρίσκεις πιο όμορφη;- Καθόλου, τι λες τώρα, απαντά ο Οδυσσέας, εσύ είσαι μια θεά, είσαι πιο όμορφη, είσαι σπουδαία, είσαι υπέροχη και δε συγκρίνεσαι με την Πηνελόπη, το ξέρω. Η Πηνελόπη όμως είναι η Πηνελόπη, είναι η ζωή μου, είναι γυναίκα μου, είναι ο τόπος μου. -Εντάξει, λέει η Καλυψώ, καταλαβαίνω”.

Πώς μπορούμε να ζυγίσουμε ένα άστρο;

Η ζωή ενός άστρου καθορίζεται από τη μάζα του. Τα μεγάλα αστέρια έχουν σύντομη ζωή καταλήγοντας σε εκρήξεις σουπερνόβα, ενώ τα μικρότερα αστέρια ζουν περισσότερο, ενώ τελειώνουν τη ζωή τους ως λευκοί νάνοι . Γνωρίζοντας λοιπόν τη μάζα ενός άστρου αυτό μας βοηθά να κατανοήσουμε όχι μόνο τη ζωή ενός άστρου, αλλά και την εξέλιξη των γαλαξιών. Όμως ο προσδιορισμός της μάζας ενός άστρου μπορεί να είναι μια δύσκολη υπόθεση.

 

Ο καλύτερος τρόπος για να ζυγίσετε ένα αστέρι είναι να μετρήσετε πόσο έντονα έλκει ένα άλλο άστρο. Αν δύο αστέρια ανήκουν σε ένα δυαδικό ζεύγος, η ταχύτητα με την οποία κινούνται σε τροχιά το ένα ως προς το άλλο εξαρτάται από την βαρυτική έλξη μεταξύ τους. Μετρώντας τις τροχιές τους με την πάροδο του χρόνου , μπορούμε να καθορίσουμε τη μάζα κάθε άστρου. Όμως πολλά αστέρια είναι μοναχικά. Το κοντινότερο άστρο σε αυτά, μπορεί να είναι πολλά έτη φωτός μακριά, και η βαρυτική έλξη τους σε αυτά τα μοναχικά αστέρια είναι πολύ μικρή για να μετρηθεί. Γι ‘αυτό χρειάζεται ένας άλλος τρόπος για να καθορίσουμε τη μάζα τους.

 

Μια εναλλακτική λύση είναι να εξετάσουμε τη θερμοκρασία ενός άστρου. Όσο περισσότερη μάζα καίνε τα αστέρια τόσο θερμότερα είναι από τα μικρότερα, έτσι ώστε όσο υψηλότερη είναι η θερμοκρασία ενός άστρου, τόσο μεγαλύτερη είναι η μάζα του. Αλλά αυτή η μέθοδος έχει μερικά μειονεκτήματα. Πρώτον γιατί η σχέση μεταξύ της αστρικής θερμοκρασίας και της μάζας ισχύει μόνο για τα άστρα της κύριας ακολουθίας . Δεύτερον, τα αστέρια γίνονται λίγο θερμότερα, καθώς γερνούν. Ένα παλιό αστέρι με μάζα του Ήλιου έχει υψηλότερη θερμοκρασία από ό, τι ένα νεαρό άστρο με μάζα σαν του ήλιου..

 

Ένας νέος τρόπος για να μετρήσουμε τη μάζα ενός άστρου είναι να μετρήσουμε την επιφανειακή βαρύτητα του. Μια μπάλα πέφτοντας κοντά στην επιφάνεια της Γης θα πέσει με ένα ρυθμό περίπου 9,8 m / s ² . Αυτή είναι επιφανειακή βαρύτητα της Γης. Μακριά από την επιφάνεια της Γης η βαρύτητα  είναι ασθενέστερη. Η Σελήνη, για παράδειγμα, «πέφτει» γύρω από τη Γη μόνο, περίπου, με 2,7 mm / s ² . Η βαρύτητα της επιφάνειας ενός πλανήτη ή ενός άστρου εξαρτάται από τη μάζα του και τη διάμετρο του. Βρίσκοντας την απόσταση έως ένα άστρο, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε το φαινόμενο μέγεθος για να καθορίσει τη διάμετρό του.

 

Βέβαια ο προσδιορισμός της βαρύτητας της επιφάνειας είναι λίγο πιο δύσκολο.

Αν αναπηδήσει μια μπάλα από το έδαφος, χρειάζεται ένα ορισμένο χρονικό διάστημα για να φτάσει στο μέγιστο ύψος της και να πέσει πίσω στο έδαφος. Αυτός ο χρόνος εξαρτάται εν μέρει από την επιφανειακή βαρύτητα. Αν ήταν να ρίξουμε μια μπάλα με τον ίδιο τρόπο στον Άρη, ο χρόνος αυτός θα ήταν περισσότερος, γιατί ο Άρης έχει μικρότερη επιφανειακή βαρύτητα. Δεν μπορούμε βεβαίως να ρίξουμε μπάλες σε ένα αστέρι, αλλά υπάρχουν διακυμάνσεις στην επιφάνεια που ανυψώνονται και πέφτουν. Η επιφάνεια ενός άστρου συχνά αναταράζεται όπως το βραστό νερό, δημιουργώντας ανυψώσεις και πτώσεις, τα γνωστά ως κοκκία . Ο ρυθμός με τον οποίο ανεβαίνουν και κατεβαίνουν αυτοί οι κόκκοι προσδιορίζεται από την επιφανειακή  βαρύτητα του άστρου. Έτσι, μετρώντας την ταχύτητα με την οποία ένα αστέρι τρεμοπαίζει μικροσκοπικά βεβαίως, μπορούμε να καθορίσουμε τη μάζα ενός άστρου.

 

Μια πρόσφατη μελέτη εξέτασε τα παρατηρησιακά όρια των δεδομένων από τη GAIA (επί του παρόντος κάνει συλλογή δεδομένων) και του TESS (προγραμματίζεται να ξεκινήσει το Μάρτιο). Βρήκαν λοιπόν ότι η GAIA θα μπορούσε να καθορίσει τη μάζα ενός άστρου με ακρίβεια + ή – 25%, ενώ το TESS θα πρέπει να είναι σε θέση να προσδιορίσει την αστρική μάζα με ακρίβεια 10%. Δεδομένου ότι αυτοί οι δορυφόροι θα παρατηρήσουν εκατομμύρια αστέρια, αυτές οι μετρήσεις θα μπορούσαν να γίνουν ένα ισχυρό εργαλείο για τη μελέτη των άστρων.

Δύο τηλεσκόπια αποκάλυψαν νέες ενδείξεις στη σύνθεση της ατμόσφαιρας πλανητών του Trappist-1

Από τότε που η NASA ανακοίνωσε επτά πλανήτες στο μέγεθος της Γης του συστήματος Trappist-1, οι επιστήμονες εργάστηκαν σκληρά για να κατανοήσουμε καλύτερα αυτούς τους δελεαστικούς κόσμους, μόλις 40 έτη φωτός μακριά μας. Χάρη σε δεδομένα από ένα συνδυασμό διαστημικών και επίγειων τηλεσκοπίων, γνωρίζουμε περισσότερα για το Trappist-1 από οποιοδήποτε άλλο πλανητικό σύστημα εκτός του ηλιακού μας συστήματος.

 

Με τι μπορεί να μοιάζει το πλανητικό σύστημα Trappist-1 με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα για τους πλανήτες, τη διάμετρο, τις μάζες και τις αποστάσεις από το μητρικό άστρο.

 

Όλα τα βλέμματα στην επτάδα των εξωπλανητών

 

Από τότε που η «επτάδα» ανακαλύφθηκε το Φεβρουάριο του 2017 με τη βοήθεια του τηλεσκοπίου Trappist στη Χιλή, έχει εξάψει τη φαντασία επιστημόνων και μη σε όλο τον κόσμο, καθώς, όπως επιβεβαιώνουν και οι νέες έρευνες, οι επτά εξωπλανήτες μοιάζουν αξιοσημείωτα με τον Ερμή, την Αφροδίτη, τη Γη και τον Άρη. Τα διαστημικά τηλεσκόπια Hubble, Spitzer και Kepler της NASA έχουν έκτοτε μελετήσει το πλανητικό σύστημα του Trappist, ενώ το ίδιο θα κάνει και το μελλοντικό ισχυρότερο διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb.

 

Τα νέα δεδομένα αυξάνουν ακόμη περισσότερο τις πιθανότητες τουλάχιστον τρεις από τους πλανήτες να διαθέτουν συνθήκες φιλόξενες για ζωή.

 

Οι πλανήτες είναι βραχώδεις και έχουν νερό

 

Με βάση τα νέα στοιχεία, τα οποία παρουσιάσθηκαν σε τέσσερις μελέτες εκτιμάται ότι και οι επτά εξωπλανήτες είναι βραχώδεις. Την ίδια ώρα έως το 5% της μάζας τους είναι νερό, μια σημαντική ποσότητα σε σχέση με τη Γη, όπου όλοι οι ωκεανοί αποτελούν μόνο το 0,02% της μάζας της.

 

Η μορφή που βρίσκεται το νερό στους εξωπλανήτες, εξαρτάται από το πόση θερμότητα δέχονται από το άστρο τους, το οποίο έχει μάζα μόλις το 9% του Ήλιου. Πάντως και οι επτά πλανήτες φαίνεται να έχουν σχετικά ήπιες επιφανειακές θερμοκρασίες, συνεπώς – υπό ορισμένες γεωλογικές και ατμοσφαιρικές συνθήκες – είναι πιθανό όλοι να διαθέτουν νερό σε υγρή μορφή.

 

Η ατμόσφαιρα τους μοιάζει με τη δική μας

 

Επιπροσθέτως, οι πέντε τουλάχιστον από τους επτά εξωπλανήτες φαίνεται να στερούνται ατμόσφαιρας από υδρογόνο και ήλιο, όπως συμβαίνει με τον Ποσειδώνα ή τον Ουρανό, κάτι που ενισχύει τις ομοιότητες με το δικό μας ηλιακό σύστημα.

 

Ο Trappist-1e μοιάζει περισσότερο με τη Γη

 

Οι επιστήμονες συνεχίζουν να μελετούν το σύστημα του Trappist-1 για να εντοπίσουν πιο συγκεκριμένα ποιός ή ποιοί από τους πλανήτες του έχουν τις μεγαλύτερες πιθανότητες να είναι κατοικήσιμοι. Μέχρι στιγμής, η εκτίμηση είναι ότι ο τέταρτος σε απόσταση από το άστρο, ο Trappist-1e, είναι αυτός που μοιάζει περισσότερο με τη Γη, αν και παραμένει ασαφές προς το παρόν αν διαθέτει ατμόσφαιρα, ποιές συνθήκες επικρατούν στην επιφάνειά του και αν έχει υγρό νερό.

 

Οι πλανήτες του άστρου Trappist-1 βρίσκονται τόσο κοντά μεταξύ τους, που ένας παρατηρητής, ο οποίος θα βρισκόταν στην επιφάνεια ενός από αυτούς, θα είχε θεαματική θέα των γειτονικών πλανητών στον ουρανό, μερικοί από τους οποίους θα φαίνονταν μεγαλύτεροι και από τη Σελήνη. Παρόλο όλο που και οι επτά βρίσκονται κοντύτερα στο άστρο τους από ό,τι ο Ερμής στον Ήλιο, δεν «ψήνονται», επειδή ο Trappist-1 είναι ένα πολύ αχνό άστρο.

 

Προς το παρόν, σύμφωνα με τους επιστήμονες είναι αδύνατο να γνωρίζουμε πώς ακριβώς είναι ο κάθε πλανήτης.

 

Trappist-1: Πώς εκτιμάται ότι είναι οι πλανήτες

 

Με βάση τα έως τώρα δεδομένα, οι καλύτερες εκτιμήσεις είναι ότι:

– Ο Trappist-1b, ο πιο εσωτερικός πλανήτης, έχει πιθανότατα ένα βραχώδη πυρήνα και περιβάλλεται από μια ατμόσφαιρα πιο πυκνή από τη γήινη.

– Ο Trappist-1c είναι βραχώδης αλλά με πιο αραιή ατμόσφαιρα.

– Ο Trappist-1d είναι ο πιο ελαφρύς από όλους, έχοντας μόνο το 30% της μάζας της Γης. Είναι αβέβαιο αν έχει μεγάλη ατμόσφαιρα, ωκεανό ή στρώμα πάγου.

– Ο Trappist-1e είναι ο μόνος από τους επτά που είναι ελαφρώς πυκνότερος από τη Γη, πράγμα που ίσως οφείλεται στο ότι διαθέτει πιο πυκνό πυρήνα σιδήρου από ό,τι ο πλανήτης μας. Όπως ο 1c, φαίνεται να έχει σχετικά αραιή ατμόσφαιρα. Από άποψη μεγέθους, πυκνότητας και ακτινοβολίας που δέχεται από το άστρο του, εμφανίζει την μεγαλύτερη ομοιότητα με τη Γη.

– Οι άλλοι τρεις πλανήτες Trappist-1f, g και h απέχουν περισσότερο από το άστρο τους και το νερό σε αυτούς μπορεί να βρίσκεται σε μορφή πάγου. Αν έχουν αραιές ατμόσφαιρες, είναι απίθανο να περιέχουν γήινα βαριά μόρια όπως το διοξελίδιο του άνθρακα.

Ο Αριστοτέλης, οι έξεις και η αρετή ως θέμα πολιτικό

Ο Αριστοτέλης ξεκινά το δεύτερο βιβλίο από τα «Ηθικά Νικομάχεια» τονίζοντας και πάλι ότι οι αρετές είναι δύο ειδών: «Δύο είναι, όπως είδαμε, τα είδη της αρετής, η διανοητική και η ηθική. Η διανοητική αρετή χρωστάει και τη γένεση και την αύξησή της κατά κύριο λόγο στη διδασκαλία (γι’ αυτό και εκείνο που χρειάζεται γι’ αυτήν είναι η πείρα και ο χρόνος), ενώ η ηθική αρετή είναι αποτέλεσμα του έθους (και το ίδιο της το όνομα, άλλωστε, μικρή μόνο διαφορά παρουσιάζει από τη λέξη έθος)». (1103a 1, 13-18).

 

Όπως ήδη έχει ξεκαθαρίσει (από το πρώτο βιβλίο), οι διανοητικές αρετές σχετίζονται με το λόγον έχον μέρος της ψυχής και αφορούν (κυρίως) την αντιληπτική δυνατότητα του ανθρώπου στις τέχνες, τη φιλοσοφία κι οτιδήποτε έχει να κάνει με διανοητικά – πνευματικά ερεθίσματα. Γι’ αυτό και χρειάζεται διδασκαλία και για τη «γένεση» και για την «αύξησή» της. Θα έλεγε κανείς ότι ο Αριστοτέλης διαχωρίζει τη γνώση από τη συμπεριφορά. Οι διανοητικές αρετές απευθύνονται στο κομμάτι της επιστημονικής γνώσης, ενώ οι ηθικές στο κομμάτι της καθημερινής συμπεριφοράς.

 

Αυτός είναι και ο λόγος που η ηθική αρετή στηρίζεται στο έθος. Με τον όρο έθος νοείται η συνήθεια, ο εθισμός σε ένα συγκεκριμένο τρόπο συμπεριφοράς που εν πολλοίς διαμορφώνει τον ανθρώπινο χαρακτήρα. Γι αυτό επικαλείται η ετυμολογική συγγένεια ήθος-έθος. Η ίδια γλωσσική ρίζα (προέρχονται από το μέλλοντα του ρήμα έχω – έξω – με την παραγωγική κατάληξη –σις) καταδεικνύει το συσχετισμό των εννοιών, καθώς από τις έξεις (συνήθειες) προέρχεται το ήθος (ηθική διάπλαση) του ανθρώπου.

 

Κι όταν στον αρχαίο λόγο αναφέρεται η λέξη έθος, δηλαδή εθισμός, δεν πρέπει να εκλαμβάνεται επακριβώς με την τρέχουσα νεοελληνική απόδοση. Γιατί στα νέα ελληνικά η λέξη εθισμός έχει πάρει αρνητική σημασία και υποδηλώνει πρωτίστως την ψυχολογική εξάρτηση σε κάτι. (Εθισμός στα ναρκωτικά, εθισμός στον τζόγο κτλ). Στα αρχαία ελληνικά το έθος έχει περισσότερο ουδέτερη σημασία, υποδηλώνοντας τις συνήθειες που μπορεί να έχει κάποιος είτε αυτές είναι θετικές είτε αρνητικές.

 

Η αναγνώριση ότι η ηθική αρετή έχει να κάνει με τις έξεις έρχεται σε αντίθεση με το πνεύμα της εποχής που την απέδιδε περισσότερο σε παράγοντες που δεν καθόριζε ο άνθρωπος, όπως η καταγωγή, η θεϊκή εύνοια ή η φύση. Ο Δημήτρης Λυπουρλής αναφέρει στα σχόλια την περίπτωση του Οδυσσέα στα ομηρικά έπη «κάποιος θεός του φύτεψε μέσα του κάθε λογής τραγούδια» (ραψωδία χ, στ. 347/8) ή τους στίχους του Πίνδαρου «πάνου απ’ όλα το προίκισμα στέκει που ‘ χει η φύση δοσμένο του ανθρώπου» (Ολυμπ. ΙΧ, 100 εξ.).

 

Όμως, και πέρα απ’ αυτά είναι γνωστή η αποθεωτική παρουσίαση του Αγησιλάου από τον Ξενοφώντα, όπου η αδιαπραγμάτευτη ακεραιότητά του αποδίδεται στην ευγενική του καταγωγή, όπως και τα λόγια της Αντιγόνης (στην ομώνυμη τραγωδία του Σοφοκλή) προς την αδερφή της Ισμήνη «τώρα θα αποδείξεις αν έχεις γεννηθεί από ευγενική καταγωγή» (στ. 37 – 38) όταν την παροτρύνει να συμμετέχει στην ταφή του αδερφού.

 

Η τοποθέτηση του Αριστοτέλη ότι η φύση (ή η καταγωγή, ο θεός κλπ) δεν έχει καμία σχέση με την απόκτηση της ηθικής αρετής είναι η επιβεβαίωση ότι η ευτυχία που θα επέλθει μέσω αυτής είναι ενέργεια της ψυχής, αφού η ευδαιμονία δεν προέρχεται από κανένα δαίμονα. Ο Αριστοτέλης απελευθερώνει τον άνθρωπο από τη μοιρολατρική αντίληψη μιας τύχης που δεν εξαρτάται από αυτόν (ο άνθρωπος είναι ο δαίμονάς του εαυτού του), αλλά ταυτόχρονα τον οδηγεί προ των ευθυνών του. Αφού ο ίδιος πλάθει την τύχη του, φέρει και την ευθύνη των πράξεών του.

 

Προκειμένου να τεκμηριώσει την άποψη ότι η ηθική αρετή δεν προέρχεται από τη φύση στηρίζεται στην παρατήρηση. Παρατηρεί τις ιδιότητες που έχει η πέτρα και η φωτιά: «Παράδειγμα η πέτρα: καμωμένη από τη φύση να πηγαίνει προς τα κάτω, δεν είναι δυνατό να συνηθίσει να πηγαίνει προς τα πάνω, έστω κι αν χιλιάδες φορές προσπαθήσει κανείς να της το μάθει πετώντας την και ξαναπετώντας την προς τα πάνω· ούτε η φωτιά μπορεί να συνηθίσει να πηγαίνει προς τα πάνω». (1103a 1, 20-23).

 

Και το συμπέρασμα γενικεύεται: «γενικά δεν υπάρχει πράγμα καμωμένο από τη φύση να συμπεριφέρεται με έναν ορισμένο τρόπο, που να μπορεί να συνηθίσει να συμπεριφέρεται με άλλον τρόπο». (1103a 1, 23-24). Κι αν πρέπει να διατυπωθεί κι αλλιώς, ο Αριστοτέλης θα συμπληρώσει: «Πραγματικά, δεν υπάρχει πράγμα εφοδιασμένο από τη φύση με κάποιες ιδιότητες, που να μπορείς να το συνηθίσεις να αποκτήσει άλλες ιδιότητες». (1103a 1, 19-20).

 

Οι ιδιότητες, λοιπόν, που δίνονται από τη φύση είναι αμετάκλητες. Η πέτρα θα πηγαίνει πάντα προς τα κάτω (βαρύτητα) και κανείς δεν μπορεί να της μάθει το αντίθετο. Το ίδιο και ο καπνός προς τα πάνω. Τα χαρακτηριστικά των ανθρώπων, όμως, δεν τίθενται με τον ίδιο άκαμπτο τρόπο. Ο άνθρωπος – σε αντίθεση με την πέτρα – μπορεί να αλλάξει ή τουλάχιστον να διαμορφωθεί. Κι ο διαχωρισμός εδώ δεν αφορά τις διαφορετικότητα του ανθρώπου από την πέτρα, αλλά την αντίληψη των εκ φύσεως δοσμένων χαρακτηριστικών. Οτιδήποτε δίνεται από τη φύση δεν μπορεί να αλλάξει ή να διαμορφωθεί. Η ηθική αρετή μπορεί να αλλάξει και διαμορφώνεται. Άρα η ηθική αρετή δεν είναι από τη φύση. Από τη φύση είναι οι άκαμπτες ιδιότητες του ανθρώπου, όπως οι βιολογικές του ανάγκες, η γήρανση, ο θάνατος κλπ.

 

Όμως, εδώ ενέχει ένας κίνδυνος. Από τη στιγμή που η ηθική αρετή δεν είναι από τη φύση θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι είναι αντίθετη με αυτή. Μια τέτοια άποψη όχι μόνο θα απενοχοποιούσε όποιον δεν την έχει (κανείς δεν μπορεί να κατηγορηθεί ότι δεν έχει κάτι που είναι αντίθετο στη φύση του), αλλά θα την παρουσίαζε και ως κάτι αρνητικό, αφού το παρά φύσει είναι αρνητική έννοια. Γι’ αυτό ο Αριστοτέλης θα καταλήξει στο οριστικό συμπέρασμα: «οι αρετές δεν υπάρχουν μέσα μας εκ φύσεως – ούτε όμως και είναι αντίθετες προς τη φύση μας η γένεσή τους μέσα μας: η φύση μάς έκανε επιδεκτικούς στις αρετές, τέλειοι όμως σ’ αυτές γινόμαστε με τη διαδικασία του έθους». (1103a 1, 20-23).

 

Με άλλα λόγια, η ηθική αρετή δεν είναι έμφυτη, αλλά ούτε και παρά φύσει. Είναι σύμφυτη, αφού η φύση του ανθρώπου τον καθιστά ικανό να την αποκτήσει με τον εθισμό, αλλά δεν του δίνεται από θέση αρχής, όπως η όραση ή η ακοή. Η γνώση της φιλοσοφίας, η τέχνη του πολέμου ή οτιδήποτε μπορεί να μάθει κανείς είναι επίσης σύμφυτα, καθώς η φύση έδωσε στον άνθρωπο τη δυνατότητα να τα κατανοεί, αλλά ταυτόχρονα δε συγκαταλέγονται στις φυσικές ιδιότητες. Κι αν πρέπει να το πούμε αλλιώς, ο άνθρωπος είναι εφοδιασμένος από τη φύση ώστε να μπορεί να τα καταλάβει και να τα εφαρμόσει, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα τα έχει ως δεδομένα από τη γέννησή του. Η φύση δίνει τη δυνατότητα της αντίληψης· το κατά πόσο θα την αξιοποιήσει ο άνθρωπος είναι δικό του θέμα.

 

Και για να ενισχύσει την πεποίθηση ότι η ηθική αρετή δεν είναι έμφυτη αλλά σύμφυτη, ο Αριστοτέλης θα καταθέσει ακόμη ένα επιχείρημα: «Για καθετί που το έχουμε από τη φύση, πρώτα έχουμε τη δυνατότητα του να ενεργήσει· στην ενέργεια την ίδια φτάνουμε ύστερα (το πράγμα γίνεται φανερό στις αισθήσεις μας· πραγματικά, τις αισθήσεις της όρασης ή της ακοής δεν τις αποκτήσαμε έχοντας δει ή έχοντας ακούσει πολλές φορές, αλλά αντίθετα: έχοντας τες τις χρησιμοποιήσαμε· δεν τις αποκτήσαμε με τη χρήση), τις αρετές όμως τις αποκτούμε αφού πρώτα τις εφαρμόσουμε στην πράξη…». (1103a 1, 27-33).

 

Με δυο λόγια, για όσα δίνονται από τη φύση ο άνθρωπος πρώτα έχει τη δυνατότητα να τα χρησιμοποιήσει και στη συνέχεια τα χρησιμοποιεί. Για παράδειγμα, όταν κάποιος γεννηθεί, έχει τη δυνατότητα να βλέπει και ακολούθως, χωρίς καμία εξάσκηση, βλέπει. Η δυνατότητα της όρασης συγκαταλέγεται στις ιδιότητες που δίνονται από τη φύση. Για να γίνει όμως κάποιος δίκαιος δεν ακολουθείται η ίδια διαδικασία, αφού πρώτα πρέπει να μάθει να είναι δίκαιος. Αυτό σημαίνει ότι με τη βοήθεια του γονιού ή κάποιου δασκάλου ή οποιουδήποτε έχει την πείρα να τον κατευθύνει πρώτα θα κάνει δίκαιες πράξεις, ώστε να τις μάθει και να εθιστεί σ’ αυτές, και στη συνέχεια μπορούμε να πούμε ότι είναι δίκαιος.

 

Ακολουθείται, δηλαδή, η αντίστροφη πορεία, καθώς προηγείται το ενεργεία (η εφαρμογή) και ακολουθεί το δυνάμει (η δυνατότητα). Αφού πρώτα κάποιος κάνοντας και ξανακάνοντας δίκαιες πράξεις (ενεργεία) γίνει δίκαιος, στη συνέχεια έρχεται η δυνατότητα (δυνάμει) να πραγματώνει τη δικαιοσύνη, όποτε το φέρουν οι περιστάσεις.

 

Οι έννοιες δυνάμει κι ενεργεία είναι θεμελιώδεις στο έργο του Αριστοτέλη. Το δυνάμει απευθύνεται κυρίως στην ύλη, ενώ το ενεργεία στη μορφή. Το πιο κλασικό παράδειγμα έχει να κάνει με το μάρμαρο, το οποίο είναι δυνάμει άγαλμα, έχει δηλαδή τη δυνατότητα να γίνει άγαλμα, πράγμα, όμως, που δεν προεξοφλείται αυτονόητα. Πρέπει να πάρει και τη μορφή, δηλαδή, να το φιλοτεχνήσει κάποιος γλύπτης για να γίνει και ενεργεία. Αν δε συμβεί αυτό παραμένει δυνάμει άγαλμα κι αν από κάποιο ατύχημα το μάρμαρο σπάσει και δεν μπορεί να φιλοτεχνηθεί, δε θα γίνει ποτέ ενεργεία.

 

Ο Αριστοτέλης για να γίνει περισσότερο κατανοητός θέτει την ηθική αρετή κατ’ αναλογία με τις τέχνες: «τα πράγματα δηλαδή που πρέπει πρώτα να τα μάθουμε προτού αρχίσουμε να τα κάνουμε, τα μαθαίνουμε κάνοντάς τα· π. χ. οι οικοδόμοι γίνονται χτίζοντας σπίτια, κιθαριστές παίζοντας κιθάρα· με τον ίδιο τρόπο γινόμαστε: δίκαιοι κάνοντας δίκαιες πράξεις, σώφρονες κάνοντας σώφρονες πράξεις, ανδρείοι κάνοντας ανδρείες πράξεις». (1103a 1, 34-36 και 1103b 1, 1-3).

 

Κανένας κιθαρίστας δεν μπορεί να ολοκληρωθεί στην τέχνη του μόνο θεωρητικά. Για να μάθει κιθάρα πρέπει να παίξει κιθάρα. Στην αρχή δε θα παίζει καλά, αλλά, αν δείξει επιμονή, θα βελτιώνεται. Το ενεργεία προηγείται από το δυνάμει, αφού παίζοντας αποκτά τη δυνατότητα. Το να παίζει, λοιπόν, κάποιος κιθάρα δεν είναι από τη φύση, καθώς στα από τη φύση χαρίσματα προηγείται το δυνάμει και ακολουθεί το ενεργεία. Είναι όμως σύμφυτη ιδιότητα, αφού η φύση έπλασε έτσι τον άνθρωπο, ώστε να κατανοεί τα ζητήματα της μουσικής. Με τον ίδιο τρόπο εκπληρώνεται και η ηθική αρετή, γεγονός που αποδεικνύει ξανά ότι δεν είναι από τη φύση (ούτε όμως και παρά φύσει).

 

Κι αφού τόσο στις τέχνες, όσο και στην ηθική αρετή προηγείται το ενεργεία κι ακολουθεί το δυνάμει, το ζήτημα έχει να κάνει με την ποιότητα που έχει αυτό το ενεργεία. Γιατί αν ο κιθαρίστας μαθαίνει να παίζει κιθάρα με άσχημο τρόπο, θα γίνει κακός κιθαρίστας. Με άλλα λόγια, αφού οι τέχνες (όπως και η ηθική αρετή) στηρίζονται στις έξεις (επαναλαμβανόμενες πράξεις που επιφέρουν εθισμό), αυτό που μένει είναι η εξασφάλιση των ποιοτικών έξεων, που θα επιφέρουν τα σωστά αποτελέσματα. Δε φτάνει να λέμε ότι η ηθική αρετή προκύπτει από τη συνήθεια, αλλά από την καλή συνήθεια.

 

Μόνο αν εθιστεί κανείς στο καλό, θα γίνει καλός· αν εθιστεί στο να κλέβει, θα γίνει κλέφτης: «χτίζοντας με καλό τρόπο σπίτια θα γίνουν καλοί οικοδόμοι, χτίζοντάς τα όμως με κακό τρόπο θα γίνουν κακοί· αν δεν ήταν έτσι, δε θα υπήρχε ανάγκη δασκάλου, και όλοι θα ήταν καλοί ή κακοί εκ γενετής». (1103b 1, 12-15).

 

Η αναλογία με την αρετή είναι πρόδηλη: «Το ίδιο συμβαίνει και με τις αρετές: κάνοντας αυτά που κάνουμε στην καθημερινή μας συνάφεια με τους άλλους ανθρώπους άλλοι γινόμαστε δίκαιοι και άλλοι άδικοι· επίσης: κάνοντας αυτά που κάνουμε στις επικίνδυνες και φοβερές περιστάσεις της ζωής και αποκτώντας σιγά σιγά τη συνήθεια να αισθανόμαστε φόβο ή θάρρος, άλλοι γινόμαστε ανδρείοι και άλλοι δειλοί. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και σε σχέση με τις επιθυμίες και την οργή: άλλοι γίνονται σώφρονες και πράοι και άλλοι ακόλαστοι και οργίλοι, οι πρώτοι με το να συμπεριφέρονται έτσι στις περιστάσεις αυτές και οι άλλοι με τον αντίθετο τρόπο». (1103b 1, 16-24).

 

Το τελικό συμπέρασμα είναι ξεκάθαρο: «Με δυο λόγια: οι έξεις γεννιούνται από την επανάληψη όμοιων ενεργειών». (1103b 1, 24-25). Ο άνθρωπος πρέπει να πράξει ανάλογα: «Γι’ αυτό και πρέπει να φροντίζουμε οι ενέργειές μας να έχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, αφού οι έξεις είναι τελικά αντίστοιχες προς τις διαφορές που οι ενέργειες αυτές παρουσιάζουν μεταξύ τους». (1103b 1, 25-28).

 

Οι καθημερινές συνήθειες του ανθρώπου για τον Αριστοτέλη έχουν τεράστια σημασία, αφού εν τέλει καθορίζουν την ποιότητά του. Αν κάποιος θέλει να μάθει ποιος είναι, δεν έχει παρά να δει τις συνηθισμένες του αντιδράσεις στα ερεθίσματα της καθημερινότητας. Αυτά που κάνει, αυτά είναι.
 

Από αυτή την άποψη, ο εθισμός ανάγεται σε ζήτημα υψίστης σημασίας: «Δεν έχει λοιπόν μικρή σημασία να αποκτά κανείς όσο γίνεται πιο νέος αυτές ή εκείνες τις συνήθειες· ίσα ίσα έχει πολύ μεγάλη σημασία, ή μάλλον σημαίνει το παν». (1103b 1, 28-30).

 

Η παιδεία, η οικογένεια, οι ιστορικές και κοινωνικές συγκυρίες, τα ήθη της εποχής, οι συνήθειες του τόπου παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του ανθρώπου, αφού τελικά διαμορφώνουν τις έξεις που θα πλάσουν το χαρακτήρα του.

 

Αναγκαστικά το θέμα παίρνει πολιτικές διαστάσεις, αφού το να έχουν οι πολίτες ηθική αρετή αποτελεί τον καθοριστικότερο παράγοντα για την αρμονία και την ομαλότητα της συμβίωσης. Οι πολίτες που δεν έχουν αρετή, που καταπατούν τους νόμους, που αδικούν τους γύρω τους, που καταχρώνται το δημόσιο χρήμα είναι αδύνατο να συγκροτήσουν την ιδανική πόλη. Πολύ περισσότερο όταν μένουν ατιμώρητοι. Η ατιμωρησία δεν επιφέρει μόνο την αγανάκτηση που θα λειτουργήσει διασπαστικά, αλλά θα δημιουργήσει και στρεβλά πρότυπα μετατρέποντας την καταπάτηση του νόμου σε καθεστώς. Αλίμονο αν δεν τιμωρείται ο κλέφτης. Γίνεται είδωλο. Και δεν υπάρχει τίποτε πιο επικίνδυνο για τη συνοχή της πόλης από αυτό.

 

Το έργο του νομοθέτη καλείται να δώσει τη λύση: «οι νομοθέτες κάνουν καλούς τους πολίτες τους ασκώντας τους να αποκτούν τις συγκεκριμένες συνήθειες – αυτή είναι η θέληση του κάθε νομοθέτη, και όσοι δεν τα καταφέρνουν σ’ αυτό, δεν πετυχαίνουν στο έργο τους· σ’ αυτό, άλλωστε, και διαφέρει τελικά το ένα πολίτευμα από το άλλο, το καλό από το λιγότερο καλό». (1103b 1, 4-8).

 

Ο νομοθέτης είναι ο μεγάλος παιδαγωγός της κοινωνίας. Είναι ο άνθρωπος που θα εθίσει τους πολίτες στην αρετή υποδεικνύοντας με τους νόμους του ποιο είναι το δίκαιο και ποιο το άδικο, ποια η ορθή συμπεριφορά και ποια όχι. Η συνοχή και η κοινωνική γαλήνη εξαρτώνται απόλυτα από αυτό. Από αυτή την άποψη, δε θα μπορούσε να υπάρξει τίποτε πιο επικίνδυνο από το διεφθαρμένο νομοθέτη.

 

Αριστοτέλης: Ηθικά Νικομάχεια

ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ - Τῶν ἑπτὰ σοφῶν συμπόσιον (Ἠθικὰ 159b-159e)

[159b] [16] «Πάνυ μὲν οὖν,» ἔφη ὁ Σόλων, «μὴ καὶ τῶν Αἰγυπτίων ἀκριτώτεροι φανῶμεν, οἳ τὸν νεκρὸν ἀνατέμνοντες ἔδειξαν τῷ ἡλίῳ, εἶτ᾽ αὐτὰ μὲν εἰς τὸν ποταμὸν κατέβαλον, τοῦ δ᾽ ἄλλου σώματος ὡς ἤδη καθαροῦ γεγονότος ἐπιμέλονται. τῷ γὰρ ὄντι τοῦτ᾽ ἐστὶ τὸ μίασμα τῆς σαρκὸς ἡμῶν καὶ ὁ τάρταρος ὡς ἐν Ἅιδου, δεινῶν τινων ῥευμάτων καὶ πνεύματος ὁμοῦ καὶ πυρὸς συμπεφυρμένου καὶ νεκρῶν περίπλεως. ζῶν γὰρ οὐδεὶς ἀπ᾽ οὐδενὸς τρέφεται ζῶντος, ἀλλὰ θανατοῦντες τὰ ἔμψυχα, καὶ τὰ φυόμενα, τῷ τρέφεσθαι καὶ αὔξεσθαι μετέχοντα τοῦ ζῆν, ἀπολλύντες ἀδικοῦμεν.

[159c] ἀπόλλυται γὰρ ἐξ οὗ πέφυκε τὸ μεταβάλλον εἰς ἄλλο, καὶ πᾶσαν φθείρεται φθοράν, ὅπως ἂν θατέρου τροφὴ γένοιτο. τὸ δ᾽ ἀπέχεσθαι σαρκῶν ἐδωδῆς, ὥσπερ Ὀρφέα τὸν παλαιὸν ἱστοροῦσι, σόφισμα μᾶλλον ἢ φυγὴ τῶν περὶ τὴν τροφὴν ἀδικημάτων ἐστί. φυγὴ δὲ μία καὶ καθαρμὸς εἰς δικαιοσύνην τέλειος αὐτάρκη καὶ ἀπροσδεᾶ γενέσθαι. ᾧ δ᾽ ἄνευ κακώσεως ἑτέρου τὴν αὑτοῦ σωτηρίαν ἀμήχανον ὁ θεὸς πεποίηκε, τούτῳ τὴν φύσιν ἀρχὴν ἀδικίας προστέθεικεν. ἆρ᾽ οὖν οὐκ ἄξιον, ὦ φίλε, συνεκτεμεῖν ἀδικίᾳ κοιλίαν καὶ στόμαχον καὶ ἧπαρ, ἃ καλοῦ μὲν οὐδενὸς αἴσθησιν

[159d] ἡμῖν οὐδ᾽ ὄρεξιν ἐνδίδωσι, σκεύεσι δὲ μαγειρικοῖς, οἷα κοπίδες καὶ λέβητες, τὰ δὲ μυλωθρικοῖς καὶ καμίνοις καὶ φυραμούχοις καὶ μακτηρίοις ἔοικεν; ἀτεχνῶς δὲ τῶν πολλῶν ἴδοι τις ἂν ὥσπερ ἐν μυλῶνι τῷ σώματι τὴν ψυχὴν ἐγκεκαλυμμένην ἀεὶ περὶ τὴν τῆς τροφῆς χρείαν κυκλοῦσαν, ὥσπερ ἀμέλει καὶ ἡμεῖς ἄρτι μὲν οὔθ᾽ ἑωρῶμεν ἀλλήλους οὔτ᾽ ἠκούομεν, ἀλλ᾽ ἕκαστος ἐγκεκυφὼς ἐδούλευε τῇ περὶ τὴν τροφὴν χρείᾳ. νυνὶ δ᾽ ἐπαρθεισῶν τῶν τραπεζῶν ἐλεύθεροι γεγονότες ὡς ὁρᾷς, ἐστεφανωμένοι περὶ λόγους διατρίβομεν καὶ ἀλλήλοις σύνεσμεν

[159e] καὶ σχολὴν ἄγομεν, εἰς τὸ μὴ δεῖσθαι τροφῆς ἐληλυθότες. ἆρ᾽ οὖν, ἄνπερ ἡ νῦν οὖσα περὶ ἡμᾶς ἕξις ἄπαυστος διαμένῃ παρὰ πάντα τὸν βίον, οὐκ ἀεὶ σχολὴν ἕξομεν ἀλλήλοις συνεῖναι, μὴ δεδιότες πενίαν μηδ᾽ εἰδότες πλοῦτον; ὁ γὰρ τῶν περιττῶν ζῆλος εὐθὺς ἀκολουθεῖ καὶ συνοικίζεται τῇ χρείᾳ τῶν ἀναγκαίων.

***
[159b] [16] «Βεβαιότατα», είπε ο Σόλωνας, «μήπως και φανούμε πιο άκριτοι από τους Αιγυπτίους, οι οποίοι, ανατέμνοντας τον νεκρό, τον εκθέτουν πρώτα στον ήλιο, ύστερα πετούν στο ποτάμι αυτά τα μέρη του σώματος, και περιποιούνται το υπόλοιπο σώμα, πιστεύοντας πως αυτό έχει γίνει πια καθαρό. Γιατί πραγματικά αυτό είναι το μίασμα της σάρκας μας και ο τάρταρος του σώματός μας, που, σαν τον Τάρταρο του Άδη, είναι γεμάτος από τρομερά ρεύματα, από αέρα ανακατεμένο με φωτιά, και από πτώματα. Γιατί ζωντανός ο άνθρωπος δεν τρέφεται από τίποτε ζωντανό, αλλά θανατώνοντας τα έμψυχα και καταστρέφοντας τα φυτά, που και αυτά έχουν ζωή (αφού τρέφονται και μεγαλώνουν), διαπράττουμε αδικία.

[159c] Γιατί καθετί που αλλάζει από αυτό που ήταν εκ φύσεως σε κάτι άλλο, καταστρέφεται και παθαίνει κάθε είδους φθορά, ώστε να γίνει τροφή κάποιου άλλου. Η αποχή από την κρεοφαγία (κάτι που το λένε για τον παλαιό Ορφέα) είναι μια σοφιστεία μάλλον παρά ένας τρόπος αποφυγής των σχετικών με την τροφή αδικημάτων. Γιατί η μόνη αποφυγή και ο τέλειος καθαρμός —ενσχέσει με τη δικαιοσύνη— είναι το να είναι κανείς αυτάρκης και να μην έχει ανάγκη από τίποτε. Σε όποιον όμως ο θεός έκανε αδύνατη τη διατήρηση στη ζωή δίχως την κάκωση κάποιου άλλου, σ᾽ αυτόν πρόσθεσε ως αρχή της αδικίας τη φύση που του χάρισε. Δεν θα ήταν λοιπόν σωστό, φίλε μου, να κόψουμε μαζί με την αδικία και να πετάξουμε κοιλιά, στομάχι και συκώτι, που δεν μας προσφέρουν ούτε την αίσθηση

[159d] ούτε την επιθυμία για κάτι καλό και ωραίο, μόνο μοιάζουν με μαγειρικά σκεύη, όπως είναι τα κρεατομάχαιρα και οι χύτρες, ενώ άλλα θυμίζουν εργαλεία μυλωνάδων και φρεατωρύχων, καμίνια και ζυμωτήρια; Πραγματικά, μπορεί κανείς να δει ότι η ψυχή πολλών ανθρώπων μένει κρυμμένη μέσα στο σώμα σαν μέσα σε ένα μύλο και περιστρέφεται αδιάκοπα γύρω από την ανάγκη της τροφής, όπως ακριβώς κι εμείς πριν από λίγο ούτε βλέπαμε ούτε ακούγαμε ο ένας τον άλλον, αλλά ο καθένας μας με σκυμμένο το κεφάλι ήταν υποδουλωμένος στην ανάγκη της τροφής. Τώρα όμως που σηκώθηκαν τα τραπέζια, είμαστε πια ελεύθεροι, όπως βλέπεις, και στεφανωμένοι περνούμε την ώρα μας συζητώντας, χαιρόμαστε ο ένας τη συντροφιά του άλλου

[159e] έχοντας ελεύθερο χρόνο στη διάθεσή μας, επειδή φτάσαμε στο σημείο να μην έχουμε ανάγκη τροφής. Αν, επομένως, η κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε τώρα παραμείνει έτσι σε ολόκληρη τη ζωή μας, δεν θα έχουμε πάντοτε τον καιρό να κάνουμε συντροφιά ο ένας στον άλλον, δίχως τον φόβο της φτώχειας και δίχως να ξέρουμε τί είναι ο πλούτος; Γιατί η λαχτάρα των περιττών πραγμάτων ακολουθεί αμέσως από πίσω και συνδέεται με την ανάγκη και τη χρήση των απαραιτήτων.

Είμαστε αστερόσκονη: έχουμε φτιαχτεί για να λάμπουμε!

Στο βιβλίο «Η κοσμική σύνδεση» ο δάσκαλος Carl Sagan εξηγεί πως τα ανθρώπινα όντα έχουν φτιαχτεί από μια ασυνήθιστη ουσία: αστερόσκονη.

Στο DNA μας υπάρχει το ίδιο υλικό που διαμορφώνει τα αστέρια, τα καταπληκτικά αυτά πράγματα που βλέπουμε στον νυχτερινό ουρανό. Κι εμείς έχουμε φτιαχτεί για να λάμπουμε.

Αυτά τα ποιητικά λόγια βασικά προήλθαν από την δεκαετία του ΄70. Ήταν η τραγουδίστρια Joni Mitchell που έγραψε το τραγούδι «Woodstock». Ενθάρρυνε τους ανθρώπους να «λάμψουν σαν αστερόσκονη, σαν λαμπερός χρυσός».

Αλλά αργότερα, ο Carl Sagan έδωσε μια επιστημονική βάση σε αυτή την ιδέα. Έδειξε πως μέσα στο σώμα μας, σε κάθε κύτταρο, σε κάθε μικρό σωματίδιο, υπάρχει κοσμική ιστορία.

«Να είσαι ταπεινός επειδή είσαι φτιαγμένος από την γη. Να είσαι ευγενικός επειδή είσαι φτιαγμένος από αστέρια.» -Αρχαία Σέρβικη Παροιμία-

Είναι ένα μεγάλο θέμα για συζήτηση- και συναρπαστικό. Και κάθε χρόνο περισσότερες έρευνες το επιβεβαιώνουν. Ο Chris Impey, επιστήμονας και καθηγητής της Αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνα αποκάλυψε το 2010 πως όλα τα οργανικά υλικά που περιέχουν άνθρακα έχουν παραχθεί από μια εξαιρετικά παλιά γενιά αστεριών.

Επίσης, έχοντας στο μυαλό μας πως όλα τα θεμελιώδη στοιχεία της γης έχουν την ίδια προέλευση, μπορούμε να υποθέσουμε πως το 97% του σώματος μας είναι ύλη από αυτά τα αρχαία αστέρια.

Είναι κάτι μαγικό. Έχουμε φτιαχτεί για να λάμπουμε, για να φωτίζουμε τον κόσμο. Αλλά… γιατί έχουμε ξεχάσει να λάμπουμε; Αν έχουμε φτιαχτεί από αστέρια… γιατί δεν είμαστε περισσότερο χαρούμενοι;

Είμαστε αστερόσκονη, αλλά κάποιες φορές ζούμε στο σκοτάδι
Όσο πιο σκοτεινή είναι η νύχτα, τόσο πιο φωτεινά είναι τα αστέρια. Κάποιες φορές, το μόνο που πρέπει να κάνετε είναι να κοιτάξετε τον νυχτερινό ουρανό, να ατενίσετε το άπειρο και εκεί θα βρείτε την έμπνευση.

Τα αστέρια, με τους κύκλους, τις κινήσεις, την σιωπηλή μουσική και την κοσμική ομορφιά τους, πάντα ήταν σημείο αναφοράς για την ανθρωπότητα. Αυτό ισχύει στα πάντα από την γεωργία και την επιστήμη μέχρι την πνευματικότητα.

Αλλά, υπάρχει αληθινή μαγεία στο όλο θέμα. Έχουμε περιορίσει τον εαυτό μας με το να θεωρούμε τα αστέρια ως κάτι μακρινό ακόμα και ανώτερο από εμάς. Είναι καιρός να κατανοήσουμε πως είμαστε ένα σύνολο. Ότι αυτή η ουράνια ύλη βρίσκεται σε κάθε κομμάτι της ύπαρξης μας.

Δεν είναι εύκολο, αλήθεια. Ως άνθρωποι τείνουμε να περιηγούμαστε στο σκοτάδι, στον βάλτο της αιώνιας δυστυχίας και σε ερήμους όπου οι σπόροι της αγάπης για τον εαυτό μας δεν μεγαλώνουν.

Υπάρχουν χιλιάδες νεαρά μυαλά που είναι εύθραυστες καρδιές και αναπνέουν χωρίς ελπίδα. Χωρίς ενέργεια, ευτυχία ή το φως που χρειάζονται για την ζωή, αυτό-σεβασμό και αυτό-εκτίμηση.

Ας αρχίσουμε να λάμπουμε, για τον εαυτό μας και για όλους τους άλλους
Σκεφτείτε την πιο χαρούμενη στιγμή της ζωής σας και απολαύστε την ανάμνηση. Χαμογελάστε σε έναν περαστικό. Δημιουργήστε μια λίστα από τραγούδια που σας αρέσουν. Αγκαλιάστε ένα φρούτο. Τραγουδήστε ένα τραγούδι. Ζωγραφίστε ένα φανταστικό ζώο. Αναζητήστε σχήματα στα σύννεφα. Κάντε ένα νέο φίλο. Τραγουδήστε στο μπάνιο…

«Είμαστε αστερόσκονη που σκέφτεται τα αστέρια.» -Carl Sagan-
Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε ελπίδα. Οι περισσότεροι θέλουμε να βοηθήσουμε τους άλλους. Ενώ ισχύει πως περιστασιακά ξεχνάμε πώς να λάμπουμε, υπάρχει πάντα κάποιος που μας ενθαρρύνει να ανακαλύψουμε ξανά το φως.

Δεν υπάρχει τίποτα στον κόσμο όπως το να αγγίζετε την ψυχή ενός ατόμου για να του δώσετε ένα όραμα από το πόσο όμορφος και τεράστιος είναι ο κόσμος μας.

Κάθε πράξη στη ζωή σου κάνε τη σαν να ήταν η τελευταία της ζωής σου

“Κάθε πράξη στη ζωή σου κάνε τη σαν να ήταν η τελευταία της ζωής σου”
ΜΑΡΚΟΣ ΑΥΡΗΛΙΟΣ, ΡΩΜΑΙΟΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ (121 – 180 μ.Χ.) ΣΤΩΙΚΟΣ

Αν μας φαίνεται οικείο το απόφθεγμα του Μάρκου Αυρήλιου, αυτό οφείλεται στο ότι ήδη από τα πανάρχαια χρόνια φιλόσοφοι και θρησκευτικοί στοχαστές λένε λίγο πολύ το ίδιο.
Να είσαι εδώ τώρα.
Να είσαι πάντα πνευματικά προσηλωμένος.
Να ζεις στο παρόν.

Ο Χένρυ Ντέιβιντ Θορό είναι ένας από τους σύγχρονους φιλοσόφους που εξέφρασαν με τον πιο ξεκάθαρο κι επιβλητικό τρόπο αυτή την ψυχική διάθεση: “ Πρέπει να ζεις στο παρόν, να ορμάς σε κάθε κύμα, να βρίσκεις την αιωνιότητά σου κάθε στιγμή. Οι ανόητοι στέκονται στο νησί των ευκαιριών τους κι έχουν το βλέμμα τους στραμμένο σε έναν άλλο τόπο. Δεν υπάρχει άλλος τόπος· δεν υπάρχει άλλη ζωή εκτός από αυτή”.

Είναι ξεκάθαρο ότι εμείς τα ανθρώπινα όντα πρέπει να βρίσκουμε πολύ δύσκολο το να ζούμε πνευματικά προσηλωμένοι στο παρόν, αλλιώς γιατί να νιώθουν την ανάγκη να επαναλαμβάνουν το συγκεκριμένο μήνυμα τόσοι και τόσοι φιλόσοφοι;

Εκ πρώτης όψεως, δε φαίνεται και τόσο δύσκολο να βιώσουμε πλήρως το εδώ και τώρα. Το εδώ βρίσκεται ακριβώς εδώ μπροστά μας. Και το τώρα είναι ακριβώς τώρα. Οπότε ποιο είναι το πρόβλημα;

Κάποιοι άνθρωποι παρασύρονται από την επιθυμία τους για κάτι καλύτερο από αυτό που υπάρχει εδώ και τώρα και απομακρύνονται από το παρόν. Άλλοι, όπως εγώ, απομακρύνονται από το παρόν προσπαθώντας να φανταστούν τι θα γίνει στο μέλλον. Ένας άλλος, πιο ολοκληρωτικός τρόπος αποφυγής της πλήρους προσήλωσης στο παρόν είναι το να βλέπουμε όλη τη ζωή μας ως στάδια προετοιμασίας, από προετοιμασία για δείπνο έως προετοιμασία για τη ζωή στο Επέκεινα, και κάπου ενδιάμεσα προετοιμασία για την εξεταστική. Στον αντίποδα βρίσκονται όσοι από μας είναι προσκολλημένοι στο παρελθόν, νιώθοντας είτε νοσταλγία, είτε τύψεις, είτε και τα δύο.

Αυτή η απομάκρυνση από το παρόν είναι συνάρτηση των ανθρώπινων ικανοτήτων της φαντασίας και της μακροπρόθεσμης μνήμης. Πάντοτε έχουμε τη δυνατότητα να φανταστούμε ότι η ζωή μας είναι διαφορετική από αυτή που πραγματικά είναι· πάντοτε μπορούμε να δούμε εναλλακτικές εκδοχές της. Φαίνεται πως αυτό συνιστά έναν πειρασμό στον οποίο οι περισσότεροι από μας δυσκολευόμαστε να αντισταθούμε. Παρομοίως, μπορούμε να θυμηθούμε πως ήταν η ζωή στο παρελθόν, και η προσκόλληση σε αυτό επίσης μοιάζει ακαταμάχητη.

Φυσικά, μια ζωή χωρίς καθόλου προετοιμασία για το μέλλον έχει σοβαρά μειονεκτήματα.
Ο σχεδιασμός που κάνουμε για το μέλλον εμείς οι άνθρωποι συχνά αποτελεί το μεγαλύτερο κομμάτι της συνειδησιακής λειτουργίας μας, κυρίως επειδή έχουμε την τάση να επανεξετάζουμε ατέρμονα τα σχέδιά μας, αναπαράγοντάς τα ξανά και ξανά μέσα στο μυαλό μας.

Υποπτεύομαι ότι η ολοκληρωτική βίωση του παρόντος έχει κάτι που γεννά μέσα μας έναν βαθιά ριζωμένο φόβο. Ίσως αυτός ο φόβος να αποτελεί βασικό ανθρώπινο χαρακτηριστικό, όπως η θεμελιώδης ενόρμηση του Φρόυντ, η λίμπιντο.

Μάλιστα, φαίνεται πως αυτά τα δύο αλληλοσυμπληρώνονται: Η περίπτωση του σεξ είναι μια από τις λίγες στις οποίες μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ότι είμαστε σταθερά προσηλωμένοι στο εδώ και τώρα.

Όμως, ποια θα μπορούσε να είναι η πηγή του φόβου μας να ζούμε στο παρόν; Ένας λόγος θα μπορούσε να είναι το ότι φοβόμαστε διαρκώς μήπως απογοητευτούμε από τη ζωή μας, και μάλιστα από τη ζωή γενικά. Αντιλαμβανόμαστε διαισθητικά ότι η ζωή στο εδώ και τώρα είναι η ζωή στην απόλυτη έκφανσή της – η ζωή ακριβώς τώρα είναι η πιο πραγματική που μπορούμε να βιώσουμε. Τι γίνεται όμως αν ανακαλύψουμε ότι η ζωή τού εδώ και τώρα υπολείπεται κατά πολύ των προσδοκιών μας; Τι γίνεται αν μας έρθει κατακέφαλα ένα μεγαλοπρεπές “Αυτό είναι όλο κι όλο;”; Τι γίνεται αν βρούμε αυτή την απόλυτη πραγματικότητα μπανάλ ή, ακόμη χειρότερα, σκληρή, άδικη και οδυνηρή;

Για να αντιμετωπίσουμε αυτόν τον φόβο της υπαρξιακής απογοήτευσης προβαίνουμε σε ένα προληπτικό χτύπημα κατά της βίωσης του παρόντος, με το να φανταζόμαστε αυτόματα κάτι διαφορετικό, κατευθύνοντας τη συνείδησή μας στο μέλλον ή στο παρελθόν ή σε μια φανταστική εναλλακτική ζωή.

Άλλος πιθανός λόγος που αποφεύγουμε να ζούμε στο παρόν είναι ότι βρίθει από παραπομπές στη θνητότητά μας. Όταν είμαστε ολοκληρωτικά προσηλωμένοι στο εδώ και τώρα συναισθανόμαστε βαθιά το ασταμάτητο πέρασμα του χρόνου και τη συνεχή αλλαγή. Οι περισσότεροι από μας έχουμε βιώσει στιγμές ευδαιμονίας με αφορμή απλά γεγονότα – η ξαφνική εμφάνιση ενός σμήνους περιστεριών στον ουρανό, μια καταπληκτική εκτέλεση ενός μουσικού κομματιού, το γοητευτικό χαμόγελο ενός άγνωστου περαστικού.

Αυτές οι στιγμές είναι φευγαλέες. Η έντασή τους έχει άμεση σχέση με το συγκεκριμένο χαρακτηριστικό. Όμως, αυτές οι φευγαλέες στιγμές μάς αφήνουν μια γλυκόπικρη αίσθηση ότι όλα τελειώνουν. Και η αίσθηση αυτή συνοδεύεται από την αναπόφευκτη συνειδητοποίηση του πεπερασμένου της ατομικής μας ύπαρξης. Γνωρίζουμε πολύ καλά ότι κάποια στιγμή τα εδώ και τώρα μας θα τελειώσουν και δε θα υπάρχουν άλλα.

Τα πιο βαριά άστρα του Ουρανού

Την εξέλιξη ενός άστρου το πιο σημαντικό στοιχείο είναι η μάζα που έχει. Ακόμη και η εμφάνιση των άστρων στον ουρανό εξαρτάται από την ποσότητα της ύλης που περιλαμβάνουν τη στιγμή που γεννιούνται. Κι αυτό γιατί η μάζα ενός άστρου δεν καθορίζει μόνο την εμφάνιση που έχει όταν γεννιέται. Καθορίζει επίσης και τι είδους άστρο θα γίνει, πόσα χρόνια θα ζήσει, πώς θα είναι στη γεροντική του ηλικία και, τέλος, πώς θα πεθάνει. Όλα εξαρτώνται από την ποσότητα της μάζας που έχει.

 

Όσο κι αν ψάξουμε δεν πρόκειται να βρούμε άστρα με μάζα μικρότερη από το 1/10, περίπου, των υλικών που έχει ο δικός μας Ήλιος, γιατί απλούστατα απαιτείται μια ελάχιστη ποσότητα αρχικών αερίων υλικών, τα οποία, όταν συμπυκνωθούν, θα δημιουργήσουν ένα πρωτοάστρο με τη βοήθεια της βαρύτητας.

 

Ούτε πρόκειται όμως να βρούμε και άστρα με μάζα μεγαλύτερη από περίπου 50 φορές τη μάζα του Ήλιου, για τον ακριβώς αντίθετο λόγο. Δηλαδή η βαρυτική δύναμη των αερίων που συμπυκνώνονται στο πρωτοάστρο θα ήταν τόσο μεγάλη, ώστε η κεντρική θερμοκρασία του να φτάνει τους εκατοντάδες εκατομμύρια βαθμούς με αποτέλεσμα η πίεση της ακτινοβολίας να είναι μεγαλύτερη από την πίεση της βαρύτητας και το άστρο να μην μπορεί έτσι να σχηματιστεί. Υπάρχουν φυσικά και οι εξαιρέσει σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις όπως είναι η περίπτωση των άστρων του Πληθυσμού III, δηλαδή των πρώτων άστρων που δημιουργήθηκαν στο Σύμπαν πριν από περίπου 13,ς δισεκατομμύρια χρόνια, καθώς και ορισμένα πολύ σπάνια σύγχρονα άστρα βαρέων βαρών.

 

Πρόκειται για μια σπάνια κατηγορία μεταβλητών άστρων που ονομάζονται LBV (Luminous Blue Variables – Φωτεινά Μπλε Μεταβλητά Άστρα). Αυτού του είδους τα μεταβλητά άστρα είναι τεράστια, γαλάζιοι υπεργίγαντες με μάζα 100-150 φορές τη μάζα του Ήλιου και θερμοκρασίες που κυμαίνονται από 20.000 έως 50.000 βαθμούς Κελσίου, ενώ για σύγκριση η επιφανειακή θερμοκρασία του Ήλιου μας δεν υπερβαίνει τους περίπου 6.000 βαθμούς Κελβιν. Μόνο πέντε τέτοια άστρα έχουν μέχρι τώρα παρατηρηθεί στο Γαλαξία μας, ενώ καμιά τριανταριά ακόμη βρίσκονται διάσπαρτα σε άλλους οκτώ γαλαξίες της τοπικής μας ομάδας γαλαξιών.

 

Στην κατηγορία αυτή ανήκει το πιο μεγάλο άστρο που γνωρίζουμε μέχρι τώρα. Είναι το LBV 1806-20 με 150 φορές τη μάζα του ήλιου. Λάμπει δε μέχρι 40 εκατομμύρια φορές πιο φωτεινά από τον ήλιο, ενώ η απόσταση του από τη Γη φτάνει τα 45.000 φωτός.

 

Αλλά και το Άστρο Πιστόλι, που βρίσκεται σε απόσταση 25.000 ετών φωτός προς το κέντρο του Γαλαξία μας, είναι δεύτερο σε μέγεθος σε αυτή την κατηγορία. Ανακαλύφθηκε το 1990 και είναι στο εσωτερικό ενός τεράστιου νεφελώματος δημιούργημα των υλικών που έχει εκτοξεύσει κατά καιρούς το κεντρικό άστρο που έχει μάζα 150 φορές περισσότερη του Ήλιου. Οι υπολογισμοί ανεβάζουν την αρχική του μάζα σε 200-250 φορές τη μάζα του Ήλιου. Με βάση την ηλικία του, που υπολογίζεται ότι είναι 1,7 έως 2,1 εκατομμύρια έτη, φαίνεται ότι προέρχεται από το ηλικίας 4 εκατομμυρίων ετών Νεφέλωμα των Πεντάδυμων.

 

Επίσης, άλλο ένα γνωστό πολύ μεγάλο άστρο είναι το Eta Carinae ή Ήτα Τρόπιδας, που είναι σε απόσταση 8.000 ετών φωτός από τη Γη. Η λαμπρότητά του – 5 εκατομμύρια φορές μεγαλύτερη από τη φωτεινότητα του ήλιου – είναι τόσο μεγάλη ώστε θα φαινόταν το ίδιο λαμπερό όσο φαίνεται και ο ήλιος μας από απόσταση 300 δισεκατομμύρια χλμ., από απόσταση δηλαδή 2.000 φορές μεγαλύτερη από την απόσταση της Γης από τον ήλιο. Τα τελευταία χρόνια το μυστηριώδες αυτό άστρο άρχισε να αυξάνει σημαντικά τη φωτεινότητά του.

 

Όλοι οι γαλάζιοι υπεργίγαντες στα τελευταία 25.000 χρόνια της ζωής τους φτάνουν σε μια φάση ανισορροπίας οπότε μετατρέπονται σε ένα είδος άστρων που ονομάζονται άστρα Wolf-Rayet και τα οποία εκπέμπουν τεράστιες ποσότητες αερίων από την επιφάνεια τους με τη μορφή ισχυρών αστρικών ανέμων, ένα δισεκατομμύριο φορές ισχυρότερων από τον ηλιακό άνεμο. Το είδος αυτό των άστρων παρατηρήθηκε για πρώτη φορά το 1867 από τους Γάλλους αστρονόμους C. Wolf και G. Rayet. Σε γενικές γραμμές τα άστρα αυτά έχουν υλικά πάνω από 20 ηλιακές μάζες και επιφανειακή θερμοκρασία πάνω από 30.000 βαθμούς Κελσίου. Μερικές χιλιάδες  χρόνια πριν από τη μετατροπή τους σε σουπερνόβα χάνουν μεγάλες  ποσότητες των εξωτερικών τους αερίων στρωμάτων που σχηματίζουν ένα είδος  αέριας μπάλας γύρω από το ετοιμοθάνατο άστρο.

Το πιο μεγάλο και υπέρλαμπρο άστρο LBV 1806-20 είναι ένα αίνιγμα για τους αστρονόμους

Μια ομάδα ερευνητών βρήκε στα τέλη του 2003 το πιο λαμπρό γνωστό αστέρι στον κόσμο, το LBV 1806-20 (Φωτεινό Μπλε Μεταβλητό άστρο), Ένα αστέρι τόσο μεγάλο που δεν έπρεπε να έχει σχηματιστεί κανονικά, ενώ πιθανά είναι ένα δυαδικό αστέρι που βρίσκεται σχεδόν 40.000 έτη φωτός από τον Ήλιο, προς το κέντρο του Γαλαξία. Έχει υπολογιζόμενη μάζα περίπου 36 ηλιακών μαζών και υπολογιζόμενη μεταβλητή φωτεινότητα περίπου 2 εκατομμύρια φορές εκείνη του Ήλιου. Είναι εξαιρετικά φωτεινό αλλά αόρατο από το Ηλιακό Σύστημα σε οπτικά μήκη κύματος επειδή φθάνει σε μας λιγότερο από το ένα δισεκατομμυριοστό του ορατού φωτός που εκπέμπει. 

 

Σύγκριση του Ήλιου μας με το πιο μεγάλο άστρο του κόσμου. Ο δακτύλιος της σκόνης γύρω από το LBV 1806-20 έχει ακτίνα 1000 A.U. (Αστρονομικές Μονάδες). 1 A.U.είναι η απόσταση Ήλιου-Γης. Αυτό σημαίνει ότι είναι 20 φορές μεγαλύτερη από το μέγεθος του ηλιακού μας συστήματος.

 

Όταν ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά, το LBV 1806-20 θεωρήθηκε το πιο φωτεινό και το πιο μεγάλης μάζας γνωστό άστρο, αμφισβητώντας έτσι την κατανόηση μας για το σχηματισμό πολύ μεγάλων άστρων. Οι πρόσφατες εκτιμήσεις το τοποθετούν κάπως πιο κοντά στη Γη, η οποία, όταν συνδυάζεται με τη δυαδική του φύση, σημαίνει ότι βρίσκεται τώρα μέσα στην αναμενόμενη σειρά παραμέτρων για τα πιο φωτεινά αστέρια του Γαλαξία μας.

 

Το αστέρι, γνωστό ως LBV 1806-20, είναι στην κορυφή στην κλίμακα της φωτεινότητας των άστρων. Ο προηγούμενος κάτοχος του τίτλου που λέγεται άστρο Πιστόλι, είναι μόνα 6 εκατομμύρια φορές λαμπρότερο από τον ήλιο και ζύγιζε περίπου 100 ηλιακές μάζες, όταν σχηματίστηκε.

 

Το Άστρο Πιστόλι είναι ένα μπλε υπεργίγαντας  αστέρι, ένα από τα πιο φωτεινά γνωστά στον Γαλαξία. Πρόκειται για ένα από τα πολλά τεράστια νεαρά αστέρια στην περιοχή του Γαλαξιακού Κέντρου. Το αστέρι οφείλει το όνομά του στο σχήμα του νεφελώματος του, σαν πιστόλι, το οποίο φωτίζει. Βρίσκεται περίπου 25.000 έτη φωτός από τη Γη προς την κατεύθυνση του Τοξότη. Θα ήταν ορατό με γυμνό μάτι ως αστέρι τέταρτου μεγέθους, αν δεν ήταν η διαστρική σκόνη που το κρύβει τελείως από την όψη του στο ορατό φως.

 

Το LBV 1806-20 ήταν γνωστό ήδη από το 1990, αλλά θεωρούνταν απλά ως ένα φωτεινό μπλε αντικείμενο στα μεγάλης ισχύος τηλεσκόπια. Τώρα όμως έχει εξεταστεί με μεγαλύτερη προσοχή. Ακόμα κι αν αποδειχθεί ότι ένα σύστημα δύο ή τριών αστέρων, και επομένως όλη η μάζα δεν είναι δική του, θα ήταν ακόμα ένα τέρας, λένε οι αστρονόμοι.

 

Οι αστρονόμοι όμως αποκλείουν να είναι ένα σμήνος άστρων, αλλά αν και φαίνεται απίθανο, θα μπορούμε να είναι τμήμα ενός δυαδικού ή τριπλού συστήματος.

 

Το φως από το άστρο τέρας LBV 1806-20 υποβάλλεται σε περιοδικές μεταβολές που φαίνεται ιδιάζον για αντικείμενο με ένα μόνο σώμα. Εάν βρεθεί τελικά ότι είναι ένα σύστημα αστέρων διπλό ή τριπλό, θα ήταν ακόμα πιο μπερδεμένο, δεδομένου ότι οι αστρονόμοι θα έπρεπε να εξηγήσουν πώς κατορθώνουν αυτά τα ογκώδη αστέρια να βρίσκονται τόσο κοντά.

 

Δεν έχει νόημα

Οι σημερινές θεωρίες του σχηματισμού των άστρων αποτυγχάνουν να εξηγήσουν την ύπαρξη τόσο μεγάλου και φωτεινού άστρου σαν το LBV 1806-20, δεδομένου ότι πρέπει να έχει καταστραφεί προτού να αναφλεγεί. Οι αστρονόμοι εδώ και καιρό θεωρούσαν ότι καθώς τα νέα άστρα αυξήθηκαν σε 120 ηλιακές μάζες, η ενεργειακή παραγωγή τους θα ήταν πάρα πολύ μεγάλη, με μια υπερβολή. Δηλαδή η θερμότητα και η πίεση μέσα στο αστέρι που ακόμα θα διαμορφωνόταν θα ήταν τόσο μεγάλες, που θα σταματούσαν κάθε πρόσθετο υλικό να έρθει στην επιφάνεια του αστεριού.

 

Μια πιθανή απάντηση στο μυστήριο της συνεχούς ύπαρξης του LBV 1806-20 θα μπορούσε να είναι το άμεσο περιβάλλον του αστεριού. Το αστέρι αυτό βρίσκεται σε ένα σμήνος όπου υπάρχουν κάποια εξαιρετικά σπάνια αστέρια ή ασυνήθιστα αστέρια, συμπεριλαμβανομένου κι ενός έντονα ισχυρού μαγνητικού άστρου νετρονίων και ενός τεράστιου σε μάζα πρωτοαστέρα, που ακόμα δεν έγινε άστρο.

 

Έτσι το LBV 1806-20 είναι μέρος ενός γιγαντιαίου σμήνους ιδιόρρυθμων αλλά και τεράστιων άστρων.

 

Σύμφωνα με επιστήμονες το LBV 1806-20 μπορεί να είχε σχηματιστεί με ένα ειδικό τρόπο, με ένα βίαιο τρόπο σχηματισμού άστρων. Στη διαδικασία αυτή, ένα τεράστιο, μεγάλης μάζας αστέρι φθάνει στο τέλος της ζωής του και εκρήγνυται προς μια έντονη σουπερνόβα. Το κύμα κλονισμού από αυτόν τον υπερκαινοφανή χτυπά έπειτα ένα νέο αστέρι ακριβώς στη φάση του σχηματισμού του, συμπιέζοντας το αέριο γύρω από αυτό πολύ γρήγορα — για μία περίοδο 100.000 ετών ή τόσο περίπου — με δυνάμεις μεγαλύτερες από αυτές που το αστέρι είναι σε θέση να βγάλει από μόνο του.

 

Σε απόσταση 40.000 έτη φωτός από τη Γη προς το κέντρο του Γαλαξία είναι το LBV 1806-20

 

Παρά τη φωτεινότητα του LBV 1806-20, είναι σχεδόν κρυμμένο στους ερευνητές στο έδαφος. Από τη Γη, έχει ένα μέγεθος 8,4, που είναι πάνω από το όριο των 6,ς στην κλίμακα της αστρονομίας, στην οποία οι μεγαλύτεροι αριθμοί δείχνουν τα πιο αμυδρά αντικείμενα. Είναι σχετικά αμυδρό σε παρατηρητές στη γη επειδή βρίσκεται περίπου 45.000 έτη φωτός μακριά, στην άλλη πλευρά του Γαλαξία, και εμποδίζεται η θέα του σχεδόν εντελώς από το διαστρικό αέριο και τη σκόνη. Ένα έτος φωτός είναι περίπου 9.7 τρισεκατομμύρια χιλιόμετρα.

 

Σχεδόν το 90 τοις εκατό του φωτός του, ορατό και υπέρυθρο, απορροφάται από το διαστρικό μέσο.

Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι το αστέρι είναι αόρατο.

 

Μπορούν όμως οι αστρονόμοι να το δουν χάρις στις υπέρυθρες ακτίνες που εκπέμπει το άστρο και εν συνεχεία ανιχνεύονται με το τηλεσκόπιο των 2,ς μέτρων στο παρατηρητήριο Palomar της Καλιφόρνιας.  Η κάμερα που χρησιμοποιήθηκε είχε μια ειδική τεχνολογία για να μετριάσει την παρεμβολή της γήινης ατμόσφαιρας στις παρατηρήσεις των αστεριών.

 

Στην πιο αμυδρή φάση του, το LBV 1806-20 θα ήταν εξίσου φωτεινό με τον πιο στενό ανταγωνιστή του, το αστέρι Πιστόλι, με ένα εύρος θερμοκρασίας μεταξύ 18.000 έως 36.000 βαθμών Kelvin. Επειδή όμως λάμπει τόσο πολύ, το αστέρι πρέπει να έχει μια περιορισμένη διάρκεια ζωής. Τα λαμπερά, τεράστιας μάζας αστέρια τείνουν να τελειώσουν τα καύσιμα τους μάλλον γρήγορα.

 

Αυτοί οι τύποι των άστρων κάνουν μια σύντομη και βίαιη ζωή, περίπου δύο εκατομμύρια χρόνια. Ας σημειωθεί ότι ο Ήλιος είναι περίπου πέντε δισεκατομμυρίων ετών. Τείνουν να εκραγούν και να τελειώσουν τη ζωή τους προτού καν προφτάσουν να την χαρούν.

 

Τα αστέρια όπως το LBV 1806-20, που όπως εκτιμούν οι ειδικοί είναι μόνο μέσης ηλικίας περίπου ενός εκατομμυρίου ετών, μπορούν να στείλουν στο διάστημα τεράστια ποσά υλικού με έναν άνεμο παρόμοιο με τον ηλιακό άνεμο του Ήλιου μας. Και λόγω του τεράστιου μεγέθους του θα μπορούσε να τελειώσει με μια έκρηξη υπερνόβα (hypernova), με μια ισχυρή έκρηξη ακτίνων γάμμα.

Η ηλικία του σύμπαντος

Από τις πιο ενδιαφέρουσες διηγήσεις που διεγείρουν την ανθρώπινη φαντασία είναι η εξιστόρηση της εξέλιξης του σύμπαντος από τη στιγμή της δημιουργίας του μέχρι σήμερα. Όπως είναι φανερό μιλώντας για την ιστορία του σύμπαντος θεωρούμε δεδομένο ότι το σύμπαν είχε μια συγκεκριμένη αρχή γέννησης. .Ως εκ τούτου μια συγκεκριμένη και πρακτικά μετρήσιμη ηλικία,δηλαδή μια χρονική περίοδο ύπαρξης.

 

Η έννοια της ηλικίας του σύμπαντος είναι ένα πλαστό κατασκεύασμα της ανθρώπινης επιστήμης και δεν ανταποκρίνεται στην ουσία της πραγματικότητας.

 

Η απόδειξη της αλήθειας είναι πολύ εύκολη.

Σύμφωνα με τη θεωρία της μεγάλης έκρηξης το σύμπαν από τη στιγμή της έκρηξης άρχισε να διαστέλλεται ,που σημαίνει όταν αυξάνεται η ακτίνα του σύμπαντος ταυτόχρονα μεταβάλλεται η καμπυλότητα του χώρου και η πυκνότητα της ύλης. Αυτό σημαίνει σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας μεταβολή εκείνης της ποσότητας που σήμερα την ονομάζουμε δευτερόλεπτο χρόνου,δηλαδή η διάρκεια του δευτερολέπτου κατά της διάφορες περιόδους της ζωής του σύμπαντος διαρκούσε περισσότερο ή λιγότερο ανάλογα με τη πυκνότητα της ύλης και τη καμπυλότητα του χώρου.

 

Δεχόμαστε ότι κατά τις πρώτες στιγμές η πυκνότητα και η καμπυλότητα του χώρου ήταν άπειρη, επομένως η διάρκεια του δευτερολέπτου ήταν άπειρη.

 

Τι εννοούμε λοιπόν όταν αναφερόμαστε στη ηλικία του σύμπαντος; Σχεδόν τίποτα.

 

Αφού η ηλικία αυτή είναι ένα άθροισμα δευτερολέπτων διαφορετικής διάρκειας,όπου η αρχική διάρκεια είναι άπειρη.

 

Η συζήτηση λοιπόν της ηλικίας του σύμπαντος μόνο φιλοσοφική αξία μπορεί να έχει.

 

Αυτό γίνεται για να επιβεβαιωθεί πλαστά ,η κοινή ανθρώπινη αντίληψη ότι η Νευτώνια Φυσική και η Ευκλείδια Γεωμετρία συνεχίζουν να κυριαρχούν στην ερμηνεία των μεγάλων κοσμικών δομών της ύλης που είναι το σύμπαν.

 

Γνωρίζουμε όμως ότι από το 1905 που ο Αϊνστάιν δημιούργησε τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας δεν ισχύει η αντίληψη αυτή.

 

Όταν λοιπόν σήμερα λέμε ηλικία του σύμπαντος δεν είναι η ηλικία του σύμπαντος από την υποτιθέμενη έναρξη του σύμπαντος που μπορεί να μην υπάρχει ,αλλά την ηλικία των αρχαιοτέρων αστέρων που αρχίζει από τη στιγμή της δημιουργίας τους και δεν ταυτίζεται με την στιγμή της μεγάλης έκρηξης.

 

Αυτή η ηλικία βρέθηκε να είναι περίπου 13,5 δισεκατομμύρια χρόνια.

 

Το 1920 ο Εdwin Hubble ανακάλυψε τη διαστολή του σύμπαντος, βρήκε ότι οι γαλαξίες απομακρύνονται με ταχύτητα , που είναι ανάλογη της απόστασης τους από τη Γη.

 

Η απόσταση των γαλαξιών βρίσκεται μέσω των κηφείδων αστέρων .Οι κηφείδες αστέρες έχουν μεταβλητή λαμπρότητα ,από τη περίοδο της μεταβολής υπολογίζουμε την απόσταση τους και επομένως και την απόσταση του γαλαξία .Έτσι βρέθηκε η ηλικία του σύμπαντος μεταξύ 7 και 20 δισ. χρόνια.Τα επίγεια τηλεσκόπια αδυνατούσαν να παρατηρήσουν λόγω της ατμόσφαιρας απομακρυσμένους κηφείδες γαλαξιών.Όταν τοποθετήθηκε στο διάστημα το τηλεσκόπιο Ηubble βρέθηκαν γαλαξίες σε μεγαλύτερες αποστάσεις ,οπότε υπολογίστηκε η ηλικία του σύμπαντος με μεγαλύτερη ακρίβεια.

 

Το 1996-1997 οι αστρονόμοι χρησιμοποίησαν 50 κηφείδες στο γαλαξία NGC4603 προσδιορίζοντας την απόσταση του 108 εκατομμύρια έτη φωτός. .Αυξάνοντας και την ακρίβεια υπολογισμού της ηλικίας του σύμπαντος.

 

Η ηλικία αυτή επιβεβαιώθηκε και με άλλη μέθοδο.

 

Το 2003 χαρτογραφήθηκε η ακτινοβολία που εκπέμπεται από όλα τα σημεία του ουρανού και δημιουργήθηκε πριν δημιουργηθούν τα αστέρια.

 

Αυτή η ακτινοβολία που λέγεται κοσμική ακτινοβολία μικροκυμάτων υποβάθρου (CMB), είναι απομεινάρι της θερμότητας από τη μεγάλη έκρηξη.

 

Η ανίχνευση αυτής της ακτινοβολίας είναι από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της Ραδιοαστρονομίας .

Σύμφωνα λοιπόν με τις εκτιμήσεις που έγιναν από αυτή την ακτινοβολία η ηλικία του σύμπαντος είναι 13,7 δισεκατομμύρια χρόνια με αβεβαιότητα 200 εκατομμύρια χρόνια.

Ζήστε τη ζωή σας και ξεχάστε την ηλικία σας

Το μυαλό σας μπορεί να έχει διαφορετική ηλικία από αυτό τον αριθμό που σηματοδοτεί τα χρόνια από τη γέννησή σας. Όπως και να έχει, φροντίστε να απολαμβάνετε τη ζωή χωρίς να ανησυχείτε για αυτό τον αριθμό.

 

Εσείς… Πόσο χρονών είστε; Δεν μιλάμε για τον αριθμό των γενεθλίων που έχετε γιορτάσει αλλά για την ηλικία της καρδιάς και του μυαλού σας.

 

Αυτό που έχει πραγματική σημασία πέρα από τα πραγματικά χρόνια είναι το αίσθημα ευτυχίας που σας κάνει να αισθάνεστε καλά, άνετα με τον εαυτό σας και με το είδωλό σας στον καθρέφτη.

 

Κάτι που όλοι γνωρίζουμε είναι ότι η κοινωνία τείνει να υπερτιμά τη νεότητα. Πουλάει την ιδέα ότι η νεότητα είναι ισοδύναμο της ομορφιάς και της ευεξίας.

 

Είναι σπάνιο να δείτε πιο ώριμες γυναίκες και άνδρες να περπατούν στους διαδρόμους, με γραμμές έκφρασης και ρυτίδες αλλά να είναι ακόμα εξίσου όμορφοι.

 

Η νεότητα θα μπορούσε να πουλήσει για μεγάλες επιχειρήσεις αλλά κάτι εξίσου ξεκάθαρο είναι ότι η νεότητα δεν είναι πάντα συνώνυμο της ευτυχίας.

Η καλύτερη ηλικία είναι αυτή που έχετε τώρα επειδή αυτή τη στιγμή έχετε τις περισσότερες ευκαιρίες να γίνετε αυτό που θέλετε να είστε. Δεν έχει σημασία αν είστε 20 ή 60.

 

Η ηλικία δεν έχει σημασία εφόσον εξακολουθεί να σας αρέσει να γελάτε

 

Ποια ήταν η πρώτη σας σκέψη αυτό το πρωινό; Είτε το πιστεύετε είτε όχι, αν ανοίγετε τα μάτια σας το πρωί χωρίς να έχετε ένα στόχο ή ένα πλάνο στο μυαλό σας, τότε μπορείτε να πείτε ότι έχετε αρχίσει να μεγαλώνετε.

 

Το μυαλό που είναι γεμάτο με ελπίδα, όνειρα, σχέδια, ανησυχίες και περιέργεια διαμορφώνει ένα άτομο που γνωρίζει πώς να αξιοποιήσει στο μέγιστο τη ζωή του ανεξάρτητα από την ηλικία στο διαβατήριο ή στο δίπλωμα οδήγησής του.

 

Παρόλα αυτά, υπάρχουν στιγμές που επικεντρώνεστε μόνο στο εξωτερικό κομμάτι, σε αυτό το επιπλέον κεράκι πάνω στην τούρτα γενεθλίων, στον αριθμό της ζυγαριάς ή στο μέγεθος των ρούχων που θα θέλατε να φοράτε όπως όταν ήσασταν νεότεροι.

 

Όλα αυτά τα παραδείγματα αποτελούν πραγματικές πηγές βασάνων τις οποίες θα πρέπει να μάθετε να αντιμετωπίζετε. Γι’ αυτό το λόγο θέλουμε να σας δείξουμε με παραδείγματα πότε οι άνθρωποι αρχίζουν να μεγαλώνουν.

 

Είναι μια διαδικασία που ξεκινά από το μυαλό και όχι από το δέρμα και όλοι πρέπει να την αποφύγουν.

Μεγαλώνουμε όταν τα όνειρά μας εξαφανίζονται

• Μεγαλώνετε όταν λέτε «όχι» σε μια μέρα στην παραλία επειδή ντρέπεστε να σας δουν οι άλλοι με το μαγιό και παρατηρήσουν πόσο έχει αλλάξει το σώμα σας.
• Μεγαλώνετε όταν ακούτε κάποιον να σας λέει «αυτό δεν είναι σωστό για σένα, το πλοίο σου έχει σαλπάρει».
• Μεγαλώνετε όταν μένετε κολλημένοι σε μια ρουτίνα και φοβάστε να αλλάξετε επειδή πιστεύετε ότι μπορεί να σας βγει σε κακό.
• Μεγαλώνετε όταν κοιτάτε με ζήλια την ευτυχία των άλλων αντί να βρείτε και να δημιουργήσετε κι εσείς τη δική σας ευτυχία.
• Μεγαλώνετε όταν σταματάτε να θέτετε στόχους και αποφασίζετε να ακολουθήσετε αυτά που κάνουν οι άλλοι.
• Μεγαλώνετε όταν κλείνετε πόρτες και γίνεστε απλοί θεατές της ζωής σας και την παρακολουθείτε καθώς περνάει από το παράθυρο.
• Μεγαλώνετε όταν παραδίνεστε, όταν σταματάτε να εμπιστεύεστε και γίνεστε καχύποπτοι και κακόκεφοι.
• Μεγαλώνετε όταν σταματάτε να ενδιαφέρεστε για πράγματα και κάνετε ερωτήσεις όπως «Αναρωτιέμαι τι μπορεί να είχε συμβεί αν…»

 

Γιατί έχω ξεχάσει την ηλικία μου

Είμαστε σίγουροι ότι δεν έχετε επίσης σταματήσει να υπολογίζετε την ηλικία σας αντί να επικεντρωθείτε σε κάτι σημαντικότερο: να ζείτε τη ζωή σας.

 

Επειδή ανεξάρτητα από την ηλικία σας: αυτό που έχει πραγματική σημασία είναι να κάνετε την κάθε στιγμή να αξίζει. Γι’ αυτό το λόγο σας ζητούμε να σκεφτείτε αυτές τις φράσεις και να εξωτερικεύσετε αυτές τις ιδέες για να γίνετε πιο ευτυχισμένοι.

• Μια μέρα γεμάτη με ανησυχία, θυμό και διαφωνίες είναι μια χαμένη μέρα.
• Κάθε πρωινό αποτελεί μια νέα ευκαιρία για να εκμεταλλευτείτε, ανεξάρτητα από το αν είστε 20, 30 ή 70 χρονών.
• Το να μεγαλώνει κανείς σημαίνει ότι μαθαίνει τι αξίζει πραγματικά στη ζωή. Όλα τα άλλα, όσα σας απογοητεύουν και ταράζουν την εσωτερική σας ισορροπία καλό είναι να μένουν πίσω.
• Η ζωή είναι μικρή για να τη ζείτε σύμφωνα με τα σχέδια των άλλων ανθρώπων!
• Πρέπει να κατανοήσετε ότι οι απόψεις των άλλων δεν σας καθορίζουν. Επομένως ο μοναδικός σας στόχος από σήμερα είναι να είστε ο εαυτός σας και να ακολουθείτε το δικό σας δρόμο.
• Καλές φιλίες είναι εκείνες που σας επιτρέπουν να παραμένετε νέοι και γεμάτοι με όνειρα για τη ζωή: επιλέξτε σωστά τους ανθρώπους με τους οποίους περνάτε το χρόνο σας.
• Κάντε τους άλλους ανθρώπους ευτυχισμένους όποτε μπορείτε, επειδή κάθε θετικό συναίσθημα δίνει ζωή στην καρδιά σας και νεανικότητα στο χαμόγελό σας.
• Να είστε παθιασμένοι με τη ζωή. Κάθε μέρα να προσπαθείτε να μαθαίνετε κάτι νέο. Να εκπλήσσεστε από ό,τι σας περιβάλλει.

Μην διστάσετε να εφαρμόσετε αυτές τις απλές συμβουλές και να απολαμβάνετε κάθε μέρα της ζωής σας ανεξάρτητα από την ηλικία σας.

Ο. Ελύτης: Το Άξιον Εστί, μια ερμηνεία (1)

Οδυσσέας Ελύτης: 1911–1996

Το Άξιον Εστί ενάντια στη βαρβαρότητα

§1

     Ι. Γιατί το Άξιον Εστί; Επειδή έρχεται στη ζωή μας ως μια ποιητική δέηση για προστασία από την προδοτική πολιτική των κλεφτοκοτάδων της νεοφασιστικής «αριστεράς». Ο ίδιος ο ποιητής έχει πει πως το έργο αυτό γεννήθηκε από την ανάγκη που ένιωθε ο ίδιος για μια ποιητική δέηση, με τη μορφή εκκλησιαστικής λειτουργίας, ενόψει της διακύβευσης της μοίρας της Ελλάδας, ενόψει της αδικίας που υφίσταται ο λαός και το έθνος, ως συγκεκριμένη ιστορική, πολιτισμική-πνευματική και πολιτική οντότητα, από τη συμπεριφορά των απρόσωπων εξουσιών.
  
     ΙΙ. Το ερώτημα τίθεται ως εξής: Τι μας λέει το Άξιον Εστί; Μας λέει αυτό που είναι. Τι είναι λοιπόν; Πρωτίστως μια ποιητική σύνθεση της δημιουργικής φαντασίας, η οποία «ξέρει να αξιοποιεί τη μνήμη και να στρέφεται κατά το μέλλον» (Ελύτης: Ανοιχτά χαρτιά, σ. 130). Η πιο επικίνδυνη λέξη για ποιητές και μελετητές ποιητών: φαντασία. Η φαντασία, ως μια φυγή από το πραγματικό, οδηγεί ουκ ολίγους σχολιαστές του Ελύτη να απομακρύνονται από τον νοητικό άξονα του Άξιον Εστί και να καταπνίγουν την ερμηνεία σε έναν ακατάσχετο λόγο με προσθαφαιρέσεις ηχηρών λέξεων ή φράσεων χωρίς καμιά νοηματική αλληλουχία. Η φαντασία όμως «σαν προβολή στο μέλλον και σα γενναία μεταμορφωτική επέμβαση στις συνθήκες ενός παρόντος» (ό.π., σ. 344) μας δίνει τη δυνατότητα να συναντήσουμε μέσα στους σύνθετους ποιητικούς συν(λ)-λογισμοούς του Άξιον Εστί τον άνθρωπο και τον τόπο που δεν καταβάλλεται, ακόμη κι όταν πέπρωται να νικηθεί.

     ΙΙΙ. Είναι γνωστό πως ο ποιητής χρειάστηκε γύρω στα 14 χρόνια για να γράψει αυτό το magnum opus. Μεταξύ άλλων άντλησε την έμπνευσή του, προς τούτο, από τον πόλεμο του ’40, από τις ευαισθησίες του απέναντι στις φονικές εμφυλιοπολεμικές διαμάχες των Ελλήνων, κατανοώντας τις ως αποτέλεσμα κομματικών μηχανορραφιών και ραδιουργιών ξένων δυνάμεων και ντόπιων δωσίλογων, σαν τους σημερινούς της καθεστωτικής αριστεράς, καθώς επίσης και από την «νυν και αεί» παρούσα δολιότητα των ανθρώπων της δημόσιας ζωής. Η σκιά ετούτης της δολιότητας εκδηλώθηκε στη σύγχρονη νεοελληνική ζωή ως η νοτιά των ανθρώπων που «οξείδωσε» τον ποιητή, δηλαδή την ποιητική φωνή και ψυχή ενός ολόκληρου λαού, μέσα στην αισθητή του φθαρτότητα. Ενόσω τούτη η φθαρτότητα μας περισφίγγει ως εχθρική ζωή, η λύτρωση δεν έρχεται έξω από το ιστορικό σύμπαν αυτού του λαού αλλά από τη Μακρινή του Μητέρα, που είναι το Αμάραντο Ρόδο του:

«Μακρινή Μητέρα * Ρόδο μου Αμάραντο»

§2

     Ι. Ποια είναι τούτη η Μακρινή Μητέρα; Πρώτα – πρώτα είναι ο ίδιος ο προφήτης – ποιητής, που και με τη σημασία του πνευματικού ηγέτη του λαού του, είναι και δεν είναι παρών μέσα στη ζώσα τραγωδία του τελευταίου, μέσα «στις μύγες της Αγοράς» (Ελύτης, Ποίηση. Ίκαρος 2002, σ. 168). Δεν είναι παρών, γιατί αισθάνεται εξόριστος και μπορεί μόνο να προ-φητεύει:

       «εξόριστε Ποιητή, στον αιώνα σου, λέγε, τι βλέπεις;» (ό.π., σ. 167)

Ταυτόχρονα είναι παρών, ως πάσχων κι αυτός μαζί με το λαό του, αλλά ως μη καταβαλλόμενος, μη ρίψασπις, γιατί μπορεί να βλέπει: να διαγιγνώσκει τα συμβαίνοντα μέσα στον «αιώνα του» και παράλληλα να τα αναγιγνώσκει. Διαγιγνώσκει, δηλαδή το εν λόγω πάσχειν μέσα στον παρόντα ιστορικό χρόνο, συγκρινόμενο με τον παρελθόντα ιστορικό χρόνο. Αναγιγνώσκει στον τελευταίο τούτο χρόνο τον στοχαστικό Λόγο [=πυθαγόρειο–ηρακλείτειο], που με τον τρόπο της ποίησης ποιεί ορατή, ενσαρκώνει ως υπαρκτή, ζωντανή σωματικότητα τη Μακρινή Μητέρα, εν ταυτώ γήινη και ουράνια ή θεία: θνητή και αθάνατη [=αμάραντο Ρόδο].

      ΙΙ. Το Άξιον Εστί διαιρείται σε τρία μέρη με ισάριθμους συμβολισμούς. Πρώτο μέρος: Γένεσις. Ο ποιητής παρουσιάζεται εδώ, μέσα από ποικίλα σύμβολα, να εισέρχεται στη ζωή ως άτομο και ως γένος των ποιητών και όσο ανδρώνεται, να βρίσκεται έναντι, κατέναντι σε κινδύνους του κόσμου τούτου. Αλλά και ο κόσμος, με τη σημασία που έχει για τον καθένα, για την αισθητή του πραγματικότητα, αλλά και για τη συμπαντική ανθρωπότητα, έρχεται σε γένεση:

«ΑΥΤΟΣ ο κόσμος ο μικρός, ο μέγας».         

Ο μικρός κόσμος, η Ελλάδα, και ο μέγας, το σύμπαν. Ο ίδιος ο ποιητής μέσα σε τούτο τον κόσμο έχει ως αφετηρία ζωής την αθωότητα, αλλά στην πορεία αυτής της ζωής μαθαίνει και τι σημαίνει κακό. Ως ποιητής ΑΥΤΟΥ του κόσμου είναι ο Δημιουργός – Λόγος, που εκτυλίσσεται ως Σωκρατικό δαιμόνιο: γνώστης και προ-φήτης, αλλά την ίδια στιγμή και ως εξερευνητής του εαυτού του: εδιζησάμην Εμεωυτόν [=γύρεψα να βρω τον χαμένο μου εαυτό (Ηράκλειτος)]. 

     ΙΙΙ. Δεύτερο μέρος: Τα Πάθη. Η τραγική εμπειρία του [= εμπειρία ενός ιστορικού λαού] –από τον πόλεμο, την ήττα, την κατοχή, τον εμφύλιο, τα αμαρτήματα των πολιτικών– κατ’ εικόνα προς τα πάθη του Χριστού, απεικονίζεται ρεαλιστικά αλλά με υπερβατικές εξυψώσεις. Τρίτο μέρος: Το Δοξαστικόν. Εξύμνηση, εγκωμιασμός όλων των φαινομένων: άσχημων και ωραίων, αισθητικών και μη. Εδώ παριστάνεται με έναν τρόπο ποιητικής αγαλλίασης όλος ο μυθολογικός κόσμος του ποιητή. Εν τέλει το ερώτημα τίθεται τώρα και πάλι: τι είναι το Άξιον Εστί; Είναι τα τρία μέρη του ποιητικού έργου, τα οποία είναι Άξια να υπάρχουν, καθώς και στα λάθη και στα πάθη ευαγγελίζονται πάντοτε την προοπτική ενός καλύτερου κόσμου.