Για την προέλευση αυτού του περίεργου αγίου οι Χριστιανοί πατέρες δημιούργησαν διαφόρους μύθους.
Ένας από αυτούς αναφέρει ότι:
Επειδή ο Χριστόφορος ήταν πολύ ωραίος άνδρας δεν επιθυμούσε να παρουσιαστή δημόσια μη τυχόν και από την ακτινοβολούσα ομορφιά του σκανδαλίζονταν οι παρθένες χριστιανές, γι αυτό οι άγιοι πατέρες τον απεικόνισαν με την μορφή σκύλου.
Το ιστορικό γεγονός όμως δεν βρίσκεται στην δήθεν ακτινοβολούσα ομορφιά του αγίου αλλά έχει ως εξής:
Ο Χριστιανισμός πριν να γίνει η επίσημη κρατική θρησκεία, χρησιμοποίησε κάθε βίαιο μέσω για να επιβάλλει την εξουσία του.
Οι Χριστιανοί «πατέρες» για να προσηλυτίσουν πιστούς άλλων ζωομορφικών θρησκειών δεν δίσταζαν να δημιουργήσουν ακόμα και μασκαρεμένους ζωόμορφους χριστιανούς αγίους.
Ο Ευαγγελιστής Λουκάς μεταμορφώθηκε σε ταύρο, ο άγιος Νικόλαος σε αρκούδα, ο Ευαγγελιστής Ιωάννης έγινε γεράκι, και ο άγιος Χριστόφορος σε σκύλο, απομίμηση του σκυλοκέφαλου Αιγυπτιακού Θεού Ανούβη.
Σύμφωνα με την, χριστιανική παράδοση οι ζωόμορφοι άγιοι ενώ είχαν ανθρώπινη ομιλία διατηρούσαν και την φωνή του ζώου που εκπροσωπούσαν, όπως ακριβώς συνέβαινε με τον άγιο Χριστόφορο τον σκυλομούρη τον « λαλούντα φωνή ανθρωπίνην, και άλλην φοράν βαβίζον (δηλ. γαυγίζον) ως οι σκύλοι σκύλινα».
Ονομαζόταν Ρέπρoβος και καταγόταν από την φυλή των Μαρμαριτών της βόρειας Αφρικής, στη σημερινή Λιβύη, που στην αρχαιότητα ήταν γνωστή ως Μαρμαρική.
Σύμφωνα με αναφορές στα τέλη του 301 (μ.κ.χ.) αιχμαλωτίστηκε από τις ρωμαϊκές λεγεώνες του Διοκλητιανού σε εκστρατεία, εναντίον των Μαρμαριτών, και τον έστειλαν στη Συρία όπου εντάχτηκε στη στρατιωτική μονάδας cohors tertia Valeria marmaritarum της τοπικής Ρωμαϊκής διοίκησης.
Στη Συρία ο Ρέπροβος βαφτίστηκε και έλαβε το όνομα Χριστόφορος, δίδασκε τον Χριστιανισμό και μάλιστα αναφέρεται ότι έκανε και πολλά… θαύματα.
Δυστυχώς όμως η χριστιανική αγιολογική παράδοση μας δίνει αναλυθεί στοιχεία για αυτόν τον περίεργο άγιο γιατί αναφέρει ότι ο Χριστόφορος έπεσε στα χέρια του αυτοκράτορα Δεκίου (249-251) κατά το τέταρτο έτος της βασιλείας του, και στην συνέχεια οδηγήθηκε σε φυλακή της Αντιόχειας όπου του επεβλήθη ο μαρτυρικός θάνατος με αποκεφαλισμό.
Η άποψη όμως αυτή δεν ευσταθεί γιατί ο Χριστόφορος ήταν ζωντανός κατά το 302, όταν ο Διοκλητιανός εκστράτευσε κατά της Μαρμαρικής.
Ένα ακόμα αποδεικτικό στοιχείο είναι το γεγονός ότι ο αυτοκράτορας Δέκιος βασίλευσε μόνο για τρία χρόνια και ουδέποτε επισκέφτηκε την Αντιόχεια. Έτσι λοιπόν οδηγούμαστε στο συμπέρασμα πως ο αποκεφαλισμός του Χριστόφορου δεν έγινε ποτέ η απλά πρόκειται για ένα από τα πολλά αγιολογικά Χριστιανικά παραμύθια.
Η κυνόμορφη και δήθεν θαυματουργή παρουσίαση του άγιου δημιουργήθηκε στην Ρώμη για τον προσηλυτισμό οπαδών της ζωομορφικής Αιγυπτιακής θρησκείας. Από την Ρώμη η λατρεία του επεκτάθηκε και στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και στην Ελλάδα.
Επειδή η κυνόμορφη παρουσία του δημιουργούσε αντιπάθεια στους πιστούς και μείωση των εισπράξεων στα παγκάρια των αγίων προσκυνημάτων η εκκλησία αντικατέστησε την απεικόνιση του στην εικονογραφία.
Μετά τον 12ο αιώνα αγιογράφοι στην Ιταλία και την Καστίλη της Ισπανίας απέρριψαν τον αντιπαθητικό αυτόν άγιο και διαμόρφωσαν ένα νέο εικονογραφικό τύπο του αγίου Χριστόφορου με βάση την ετυμολογική ανάλυση του ονόματος του.
Έτσι απορρίφθηκε η άποψη πως η μορφή του έμοιαζε με σκύλου και διαμορφώνεται ένας διαφορετικός εικονογραφικός τύπος που παρουσιάζει τον άγιο Χριστόφορο «γίγαντα» να μεταφέρει το νήπιο Χριστό στους ώμους του από την μία όχθη ενός ποταμού στην άλλη.
Η ερμηνεία αυτού του μύθου δεν βρίσκεται πουθενά σε καμιά αγιολογική παράδοση, ανατολική, η δυτική, και ούτε καν αναφέρεται κάπου.
Μάλιστα από την υποτιθέμενη βρεφική ηλικία του Χριστού μέχρι τις αρχές του 4ου αιώνα που έζησε ο Ρέπροβος υπάρχει μια διαφορά περισσότερο από τριακόσια χρόνια .. (δηλ. τρέχα γύρευε).
Ο ανθρωπόμορφος εικονογραφικός τύπος του Αγίου Χριστόφορου δημιούργησε νέους τόπους λατρείας και ξαναγέμισαν τα παγκάρια των εκκλησιών.
Πλήθος ναών και εικόνες του υπάρχουν στην Ρόδο, στις Σέρρες τον Έβρο, κ.α.
Στην Ηλεία κυνόμορφες εικόνες του υπάρχουν στον κοιμητηριακό ναό των Αγίων Αναργύρων Αντρωνίου και στην Κάτω Μονή Δίβρης.
Στο Αγρίνιο τιμάται ως πολιούχος και λατρεύεται ως προστάτης των αγρών γιατί του αποδίδουν την θαυματουργεί ιδιότητα της απώθησης της πτώσης του χαλαζιού.
Η Ορθόδοξη εκκλησία τιμά την μνήμη του στις 25 Ιουλίου ενώ η Καθολική εκκλησία στις 9 Μαΐου.
Η φωτογραφία με την εικόνα του Αγίου Χριστόφορου είναι από τον ναό των Αγίων Αναργύρων της κοινότητας Αντρωνίου του Δήμου Αρχαίας Ολυμπίας.
Ο Άγιος Ανδρέας ο Σάλος σε χειρόγραφα του , αναφέρει το έθνος των κυνοκεφαλων που ζούσε στην Βόρεια Αφρική και νίκησε ο Μέγας Αλέξανδρος, αλλά ας δούμε και άλλες ιστορικές πηγές : οι Ηρόδοτος, ο Αριστοτέλης και ο Διόδωρος ο Σικελός όταν αναφέρονται στο έθνος των κυνοκέφαλων χαρακτηρίζοντας τους ως ανθρώπους ιδιαίτερα άγριους στην όψη: «καὶ οἱ κυνοκέφαλοι καὶ οἱ ἀκέφαλοι οἱ ἐν τοῖσι στήθεσι τοὺς ὀφθαλμοὺς ἔχοντες, ὡς δὴ λέγονταί γε ὑπὸ Λιβύων, καὶ οἱ ἄγριοι ἄνδρες καὶ γυναῖκες ἄγριαι καὶ ἄλλα πλήθεϊ πολλὰ θηρία κατάψευστα» , που το σώμα τους δεν μοιάζει με σώμα ανθρώπου, ούτε η φωνή τους είναι ανθρώπινη και εν γένει η όψη τους είναι πιο άγρια και από τα ζώα: «οἱ δ’ ὀνομαζόμενοι κυνοκέφαλοι τοῖς μὲν σώμασιν ἀνθρώποις δυσειδέσι παρεμφερεῖς εἰσι, ταῖς δὲ φωναῖς μυγμοὺς ἀνθρωπίνους προΐενται....» Επίσης ο Κλαύδιος Γαληνός (2ος αι. π.Χ.), στο έργο του «Περὶ ἀνατομικῶν ἐγχειρήσεων τῶν Σῳζομένων βιβλία ἐννέα» στην προσπάθειά του να περιγράψει την ανατομία των κυνοκέφαλων αναφέρει χαρακτηριστικά:
ΑπάντησηΔιαγραφή«κᾄπειθ’ ἑξῆς κυνοκέφαλοι. τούτων δὲ καὶ ὁ τράχηλος οὕτω μακρὸς, καὶ κλεῖν ἔχει πάντα, καθάπερ ὁ ἄνθρωπος. καὶ ἵσταται τὰ μὲν μᾶλλον αὐτῶν, τὰ δΆ ἧττον. ἵσταται δ’ οὖν ὀρθὰ καὶ βαδίζει τὰ μὲν χεῖρον αὐτῶν, τὰ δὲ βέλτιον• ἀλλ’ οὖν βαδίζει γε πάντα, δυοῖν ἐπερειδόμενα ποσίν. ἄλλο δὲ οὐδὲν ὧν ἴσμεν ζώων πεζῶν ἐπὶ δυοῖν βαδίζει σκελῶν. ἐφεξῆς δὲ τούτων τὸ τῶν ἄρκτων γένος, εἶθ’ οἱ ὕες, εἶθ’ ἑξῆς τὰ καρχαρόδοντα καλούμενα».
Η προσπάθεια όμως του Γαληνού δεν είναι ούτε η πρώτη, ούτε η μοναδική. Τρεις αιώνες πριν από αυτόν, ο ιστορικός Κτεσίας (5ος -4ος αι. π.Χ.) κάνει μια πρώτη απόπειρα για να καταγράψει τις συνήθειες και τον τρόπο ζωής αυτής της τόσο περίεργης φυλής. Βλέπουμε, λοιπόν, να καταγράφει μεταξύ άλλων πως δεν έχουν σπίτια, ενώ τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες έχουν ουρά, ότι ζούνε από το κυνήγι και ότι δεν εργάζονται:
«…τούτοις τοῖς Κυνοκεφάλοις οὔκ εἰσιν οἰκίαι, ἀλλ’ ἐν σπηλαίοις διαιτῶνται. Θηρεύουσι δὲ τὰ θηρία τοξεύοντες καὶ ἀκοντίζοντες, καὶ διώκοντες καταλαμβάνουσι• ταχὺ γὰρ τρέχουσι. λούονται δὲ αἱ γυναῖκες αὐτῶν ἅπαξ τοῦ μηνός, ὅταν τὰ καταμήνια αὐταῖς ἔλθηι, ἄλλοτε δ’ οὔ• οἱ δὲ ἄνδρες οὐ λούονται μέν, τὰς δὲ χεῖρας ἀπονίζονται. ἐλαίωι δὲ χρίονται τρὶς τοῦ μηνὸς τῶι ἀπὸ τοῦ γάλακτος γινομένωι, καὶ ἐκτρίβονται δέρμασι. τὴν δὲ ἐσθῆτα ἔχουσιν οὐ δασεῖαν ἀλλὰ ψιλῶν τῶν μασθλημάτων ὡς λεπτοτάτων καὶ αὐτοὶ καὶ αἱ γυναῖκες αὐτῶν. οἱ δὲ πλουσιώτατοι αὐτῶν λινᾶ φοροῦσιν• ...».
Πηγές- Βιβλιογραφία : 1)Ηρόδοτος, Ιστορία, ed. Ph.-E. Legrand, Hérodote. Histoires, 9 vols. Paris: Les Belles Lettres, 1:1932; 2;1930; 3:1939; 4 (3rd edn.): 1960; 5:1946; 6:1948; 7:1951; 8:1953; 9:1954. 2) Αριστοτέλης και σώμα Αριστοτελικό Historia animalium, ed. P. Louis, Aristote. Histoire des animaux, vols. 1-3. Paris: Les Belles Lettres, 1:1964, Lib. 1-4 (486a5-538b23): vol. 1. Lib. 5-7 (538b28-588a12): vol. 2. Lib. 8-10 (588a16-633b8, 633b12-638b36): vol. 3. 3) Καλλισθένης Ψευδο-, Ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου, Historia Alexandri Magni vel Pseudo-Callisthenes (Varia), Recensio E (cod. Eton College 163), ed. A. Lolos and V.L. Konstantinopulos, Ps.-Kallisthenes. 4) Κτεσίας Ιστορικός Fragmenta, FGrH 688: 3C:420-517. fr. 8b: P. Oxy. 22.2330. 5) Πτολεμαίος Κλαύδιος, Geographia (lib. 4-8), ed. C.F.A. Nobbe, Claudii Ptolemaei geographia, vols. 1-2. Leipzig: Teubner, 1:1843; 2:1845 (repr. Hildesheim: Olms, 1966).