ΗΡΟΔΟΤΟΣ και ΣΑΜΟΣ/ΙΩΝΙΑ

Οι Περσικοί πόλεμοι δεν είχαν ακόμη τελειώσει όταν γεννήθηκε ο Ηρόδοτος στην Αλικαρνασσό (σημ. Μπόντρουμ, Τουρκία, εξ ου κι αποκαλούμενος Αλικαρνασσεύς), δωρική αποικία στα Ν.Δ. παράλια της Μ. Ασίας, στη περιοχή που ονομαζότανε Καρία απέναντι από τη Κω, ο διάσημος αυτός Έλληνας ιστορικός που επονομάστηκε «πατήρ της ιστορίας». Η βασίλισσα της πόλης αυτής, Αρτεμισία, είχε πάρει μέρος με τα πλοία της στη ναυμαχία της Σαλαμίνας, στο πλευρό του Ξέρξη. Υποτελής, γιος ή εγγονός της Αρτεμισίας ήταν ο Λύγδαμης, ο τύραννος εξαιτίας του οποίου σκοτώθηκε ο θείος του Ηροδότου και αναγκάστηκε ο ίδιος στα είκοσί του χρόνια να καταφύγει στην Σάμο όπου και παρέμεινε μέχρι το 455 – 454 πκχ. Στη Σάμο άντλησε τη χάρη του γραψίματός του. Εκεί έμαθε την αξία της ελευθερίας και ένιωσε το βάρος της τυραννίας. Μετά επέστρεψε για ένα διάστημα στην Αλικαρνασσό, όταν η τυραννία είχε πια καταργηθεί, και όταν εγκαταστάθηκε στην Αθήνα θα υποθέταμε ότι άρχισε τα ταξίδια του γύρω στο 450–440 πκχ.

Ο Ηρόδοτος (το όνομά του ετυμολογείται από την Ήρα και το δίδω και σημαίνει από την Ήρα δόθηκε), οπως όλα τα παιδιά της εποχής του, μεγάλωσε με τα Ομηρικά έπη, τα οποία γνώρισε πολύ καλά λόγω του θείου του Πανύαση, ο οποίος ήταν χρησμολόγος, μάντης και αρχαίος έλληνας επικός ποιητής του 5ου αι. πκχ, γνωστός για τα Ηράκλεια και τα Ιωνικά. Η επίδραση του θείου του θα μπορούσαμε να πούμε ότι ήταν καθοριστική όχι μόνο για την μόρφωση του Ηροδότου αλλά και για την διαμόρφωση των πολιτικών του ιδεών. Στο έργο του ο Ηρόδοτος παρατηρούμε ότι παραθέτει αρκετούς χρησμούς, στους οποίους δείχνει μεγάλο σεβασμό, δίνει ιδιαίτερη σημασία στον μυθικό ήρωα Ηρακλή και στους απογόνους του, ενώ είναι φανερή η άριστη γνώση της επικής ποίησης. Όλα αυτά λοιπόν υπαινίσσονται την παρουσία του χρησμολόγου Πανύαση, ο οποίος έγραψε ανάμεσα στα άλλα και ένα έργο για τον Ηρακλή. Στη συνέχεια, θα μπορούσαμε να πούμε ότι στην Σάμο ο Ηρόδοτος ήρθε σε στενή επαφή με το ιωνικό πνεύμα, το οποίο γνώριζε και από την Αλικαρνασσό, που, αν και δωρική στην ίδρυσή της, ανήκε στην σφαίρα επιρροής της Ιωνίας. 

Η Ιωνική του παιδεία – η γνώση της ιωνικής διαλέκτου, ο ορθολογισμός (με τον όρο αυτό εννοούμε ότι ο ιστορικός εκφράζει την δυσπιστία του σε παράδοξες ή αντιφατικές πληροφορίες, ότι αναζητεί τις αιτίες γεγονότων/καταστάσεων/συμπεριφορών, όχι σε μύθους αλλά κυρίως σε γεγονότα που μπορούν να υποβληθούν σε κριτικό έλεγχο, να ελεγχθούν με την λογική) και ο εμπειρισμός (η μεθοδολογία του Ηροδότου είναι στην βάση της εμπειρική, γιατί ο ιστορικός στηρίζεται πιο πολύ στην αυτοψία ή και, όταν δεν μπορεί να ελέγξει με αυτοψία τις πληροφορίες του, τις συγκρίνει με την εμπειρία του) συμπληρώθηκε αναμφισβήτητα στη Σάμο, ενώ καλλιεργήθηκε η αγάπη του για τα ταξίδια και οξύνθηκε το φιλοπερίεργο πνεύμα του. Φαίνεται ότι εντυπωσιάστηκε από τα μεγάλα έργα με τα οποία είχε κοσμήσει την Σάμο ο τύραννος Πολυκράτης, αφού στο έργο του εκφράζει συχνά τον θαυμασμό του (την ονομάζει πολίων πασέων πρώτην ελληνίδων και βαρβάρων) και τα συγκρίνει με τα μνημεία της Αιγύπτου. Παρατηρώντας τα ο νεαρός Ηρόδοτος έμαθε να προσέχει τις λεπτομέρειες, να σημειώνει διαστάσεις, να περιγράφει με ακρίβεια. Η περιέργεια που τον διέκρινε τον οδηγούσε σε ερωτήσεις για καθετί που του προκαλούσε εντύπωση, μετρούσε τις διαστάσεις των οικοδομημάτων και κρατούσε πολλές σημειώσεις. Έτσι κατάφερε να αποκτήσει πολλές εμπειρίες και συγκέντρωσε πολύτιμο υλικό, που μας το παρέδωσε με την ιστορία του.

Οι εμπορικές σχέσεις που είχε συνάψει η Σάμος με τη Κυρήνη (τη σημερινή Λιβύη), τον ωθήσανε να την επισκεφτεί περίπου το 460 πκχ.. Απ' αυτό το ταξίδι διασώζεται ο μύθος των Βαττιάδων Βασιλέων. Ωστόσο, το ταξίδι που βοήθησε το συγγραφέα ν' αναπτύξει το πνεύμα του ήταν αυτό στην Αθήνα, όπου θα συγγράψει και θα κάνει γνωστό το μεγαλύτερο μέρος του έργου του. Την εποχή που εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, η πόλη βρισκόταν στον χρυσό αιώνα της και ήταν κέντρο μεγάλης πνευματικής κίνησης, μητρόπολη του ελληνισμού, πραγματικό σχολείο της Ελλάδος. Εκεί ουσιαστικά συμπλήρωσε την μόρφωσή του και γνωρίστηκε με εξέχουσες πνευματικές προσωπικότητες. Ανέπτυξε φιλικούς δεσμούς με τον Σοφοκλή, με τον Πρωταγόρα και τον Περικλή. Έτσι συμμετείχε με τον Πρωταγόρα στην ίδρυση των Θουρίων, στην

 
Ιταλία, όπου γνώρισε την διδασκαλία των Πυθαγορείων, με την οποία είχε έρθει σε
επαφή ήδη από τον καιρό της Σάμου.

"Οι Ίωνες έχτισαν τις πόλεις τους στο ωραιότερο μέρος με το καλύτερο κλίμα,
γιατί ούτε τα βορειότερα μέρη ούτε τα νοτιότερα θα μπορούσαν να συγκριθούν με
την Ιωνία, γιατί στα βόρεια μέρη το κλίμα είναι υγρό και κρύο, ενώ πιο νότια ζεστό
και ξηρό. Επιπλέον, οι Ίωνες δεν χρησιμοποιούσαν όλοι την ίδια γλώσσα, αλλά
τέσσερα διαφορετικά ιδιώματα. Στον νότο η πρώτη πόλη ήταν η Μίλητος, και ύστερα
η Μυούς και η Πριήνη και όλες αυτές βρίσκονται στην Καρία και μιλούν το ίδιο
ιδίωμα μεταξύ τους. Όσον αφορά την Λυδία οι πόλεις που είχαν κτιστεί, ήταν η Έφεσος, η Κολοφών, Λέβεδος, Τέως, Κλαζομεναί και η Φώκαια. Αυτές οι πόλεις έχουν το ίδιο ιδίωμα μεταξύ τους, ενώ διαφωνούν με τις άλλες πόλεις ως προς την γλώσσα τους."

Τέλος, ο Ηρόδοτος καταγράφει άλλες τρεις ιωνικές πόλεις από τις οποίες οι δυο είναι χτισμένες σε νησιά, στην Σάμο και στην Χίο, ενώ η τρίτη βρίσκεται στην στεριά, δηλαδή οι Ερυθραί, Χίοι και Ερυθραίοι μιλούν το ίδιο ιδίωμα, ενώ οι Σάμιοι είχαν το ιδιαίτερο δικό τους.

 
Αναφέρθηκε και στον ιερό χώρο της Μυκάλης, το Πανιώνιον (που είναι σύνθετη λέξη από το παν + Ίωνες), που ήταν στραμμένο προς τον βορρά και ήταν αφιερωμένο στον Ελικώνιο Ποσειδώνα προς τιμήν του οποίου διοργανώνονταν γιορτές από τους Ίωνες.

 
Εκεί συνεδρίαζαν οι αντιπρόσωποi των δώδεκα ισχυρότερων Ιωνικών πόλεων (η Μίλητος, η Μυούς, η Πριήνη, η Έφεσος, η Κολοφώνα, η Λέβεδος, η Τέως, οι Κλαζομενές, οι Ερυθρές, η Φώκαια και οι νησιωτικές πόλεις Χίος και Σάμος).

Ο Ηρόδοτος έχει θεωρηθεί ως ένας από τους πιο πολυταξιδεμένους αρχαίους συγγραφείς, αφού επισκέφτηκε όλο σχεδόν τον γνωστό κόσμο της εποχής. Είναι βέβαιο ότι διδάχτηκε πολλά από τα ταξίδια του όσον αφορά την μόρφωσή του, αλλά και δεν αποκλείεται να ανέπτυξε και σε αυτά και κάποια εμπορική δραστηριότητα, αλλά αυτό είναι δευτερεύον. Το σημαντικότερο από όλα είναι ότι γνώρισε τόπους, λαούς, θαυμαστά μνημεία, ήθη και έθιμα παράδοξα.