Ήταν ένας τρόπος να υπάρχει ο άνθρωπος μέσα στον κόσμο.
Ήταν ο άνθρωπος που: ρωτά, αμφισβητεί, ψάχνει, χτίζει γνώση. Δεν αρκείται σε έτοιμες απαντήσεις.
Αυτό ήταν το μεγάλο βάρος. Και ταυτόχρονα το μεγάλο πρόβλημα. Γιατί κάθε εξουσία που θέλει να σταθεί ακλόνητη, δεν θέλει ανθρώπους που σκέφτονται ελεύθερα. Θέλει ανθρώπους που αποδέχονται και υπακούουν.
Και στον τότε κόσμο, ο Ελληνισμός ήταν το μεγαλύτερο πνευματικό εμπόδιο σε αυτό.
Όχι μόνο επειδή είχε φιλοσοφία.
Αλλά επειδή είχε κύρος.
Τα ελληνικά ήταν η γλώσσα της γνώσης.
Η ελληνική παιδεία ήταν το σύμβολο καλλιέργειας.
Η ελληνική σκέψη ήταν το σημείο αναφοράς του μορφωμένου ανθρώπου.
Ακόμα και όταν η πολιτική δύναμη της Ελλάδας είχε χαθεί, η πνευματική της δύναμη παρέμενε τεράστια.
Γι' αυτό ο Μάρκος Αυρήλιος έγραφε στα ελληνικά.
Γι' αυτό ο τότε κόσμος μορφωνόταν ελληνικά.
Γι' αυτό η Ελλάδα, παρότι έπεσε στρατιωτικά, δεν έπεσε πνευματικά.
Και ακριβώς επειδή δεν έπεσε πνευματικά, έπρεπε να χτυπηθεί αλλιώς.
Όχι με νέο στρατό.
Αλλά με νέο σύστημα.
Κάπου εκεί μπαίνει η θρησκεία ως μηχανισμός.
Όχι με τη μορφή "κάποιοι κάθισαν σε ένα δωμάτιο και τα σχεδίασαν όλα".
Αλλά με τη μορφή ότι η εξουσία είδε κάτι πολύ απλό:
Η πίστη ενώνει πιο εύκολα από τη γνώση.
Η υπακοή διοικείται πιο εύκολα από την αμφισβήτηση.
Ο άνθρωπος που πιστεύει σώζεται μέσα στο σύστημα.
Ο άνθρωπος που ερευνά το αμφισβητεί.
Και εκεί αρχίζει η μεγάλη μετάβαση.
Ο Χριστιανισμός, που ξεκινά ως θρησκευτικό ρεύμα της ύστερης αρχαιότητας, αποκτά σιγά σιγά πολιτική σημασία.
Και όταν ενώνεται με την αυτοκρατορική εξουσία, μετατρέπεται σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από πίστη: γίνεται πλαίσιο ζωής, νόμου, ηθικής και οργάνωσης.
Από εκεί και πέρα, δεν μιλάμε για "μια νέα ιδέα που πείθει ελεύθερα". Μιλάμε για κρατικό μηχανισμό.
Με τον Κωνσταντίνο νομιμοποιείται.
Με τον Θεοδόσιο γίνεται κρατική θρησκεία.
Και από εκεί ξεκινά η βίαιη αλλαγή του πνευματικού χάρτη.
Ναοί κλείνουν ή γκρεμίζονται.
Παλαιές λατρείες απαγορεύονται.
Η δημόσια έκφραση του παλιού κόσμου περνά
στην παρανομία.
Οι φιλοσοφικές σχολές χάνουν τον χώρο τους.
Η σκέψη δεν εξαφανίζεται, αλλά μπαίνει μέσα σε όρια.
Το μήνυμα είναι πλέον σαφές:
δεν ερευνάς ελεύθερα
δεν τιμάς το παλιό πνεύμα δεν κινείσαι έξω από τη νέα πίστη
Όποιος αμφισβητούσε τη νέα πίστη..
Εκτελούνταν.
Η δολοφονία της Υπατίας είναι ένα σύμβολο αυτής της αλλαγής.
Όχι γιατί με ένα πρόσωπο τελείωσε ο Ελληνισμός.
Αλλά γιατί δείχνει κάτι βαθύτερο.
ότι ο κόσμος της ανεξάρτητης και ελεύθερης σκέψης έγινε πλέον ανεπιθύμητος.
Το κλείσιμο της Ακαδημίας στην Αθήνα έρχεται
σαν τελική σφραγίδα.
Η φιλοσοφία δεν είναι πια ο ελεύθερος χώρος όπου γεννιούνται ιδέες.
Είναι κάτι που πρέπει να επιτρέπεται μόνο αν δεν απειλεί τη θεολογική κυριαρχία.
Και εδώ έγινε η μεγάλη ιστορική μετατόπιση:
από τον άνθρωπο που αναζητά την αλήθεια, στον άνθρωπο που δέχεται την αλήθεια.
Από τον άνθρωπο που στηρίζεται στον λόγο, στον άνθρωπο που στηρίζεται στην πίστη.
Από τον άνθρωπο που αμφισβητεί, στον άνθρωπο που υπακούει.
Αυτό δεν έγινε μέσα σε μια μέρα.
Έγινε μέσα σε γενιές.
Και αυτό είναι το πιο σημαντικό.
Οι πρώτοι μπορεί να αντιστάθηκαν.
Πολλοί πλήρωσαν.
Πολλοί περιθωριοποιήθηκαν.
Πολλοί εκτελέστηκαν ή αποσιωπήθηκαν.
Αλλά οι επόμενες γενιές γεννήθηκαν μέσα στο νέο πλαίσιο.
Και όταν μια νέα γενιά γεννιέται μέσα σε φυλακή,
δεν τη νιώθει πάντα ως φυλακή.
Τη νιώθει ως φυσιολογικό κόσμο.
Έτσι περνάς από την επιβολή στην εσωτερίκευση.
Και εκεί κερδίζεται πραγματικά η μάχη.
Γιατί μετά δεν χρειάζεται τόσο βία.
Ο άνθρωπος έχει μάθει μόνος του να φοβάται, να πιστεύει, να περιορίζεται.
Ο Ελληνισμός δεν έσβησε.
Αλλά νοθεύτηκε.
Έμεινε η γλώσσα.
Έμειναν κομμάτια της παιδείας.
Έμειναν έννοιες και μνήμες.
Αλλά ο πυρήνας του..η ελεύθερη έρευνα χωρίς ιερά όρια...χτυπήθηκε βαθιά.
Και έτσι φτάσαμε στο σήμερα.
Σε μια κοινωνία που ακόμη κουβαλά ελληνικές λέξεις, ελληνικά ονόματα, ελληνικά σύμβολα, αλλά σε μεγάλο βαθμό δεν ζει με ελληνικό τρόπο σκέψης.
Ζει μέσα σε μια φυλακή πίστης, φόβου και έτοιμων αληθειών.
Και αυτή είναι ίσως η πιο ωμή αλήθεια:
Ο Ελληνισμός δεν νικήθηκε επειδή ήταν αδύναμος.
Νικήθηκε επειδή η εξουσία βρήκε έναν αποτελεσματικότερο τρόπο να διοικήσει τον άνθρωπο.
όχι μέσα από τη γνώση, αλλά μέσα από την πίστη.
Και από τότε μέχρι σήμερα, αυτός ο μηχανισμός δεν έπαψε ποτέ να δουλεύει.
Απλώς αλλάζει ρούχα.
Αλλά η βάση είναι η ίδια: να μη σκέφτεσαι ελεύθερα, να αποδέχεσαι.
Και εκεί, ακριβώς εκεί, τελειώνει ο Ελληνισμός και αρχίζει η υποδούλωση του νου.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου