Η Γλώσσα του Μεγάλου Αλεξάνδρου
Για να μιλήσουμε με πραγματικά επιστημονικούς όρους για την Αττική Διάλεκτο, θεωρώ αναγκαίο να περάσουμε από τη γλωσσική περίοδο της Ιωνικής Διαλέκτου. Οι δύο αυτές διάλεκτοι, πριν χωριστούν, ανήκαν σε μία κοινή διαλεκτική ομάδα και αυτοί που τις μιλούσαν ανήκαν στην ίδια Φυλετική και Γλωσσική ενότητα, η οποία αργότερα διασπάστηκε και η κάθε μία απέκτησε στο πέρασμα του χρόνου τα ξεχωριστά της χαρακτηριστικά.
Οι διαφορές που προέκυψαν από τη διάσπαση υπήρξαν ελάχιστες σε σχέση με τις υπόλοιπες διαλέκτους την Αιολική, την Αχαϊκή και τη Δωρική.
Ανατρέχοντας στο τότε παρελθόν των Ελληνικών φυλών, οι Ίωνες, οι Αχαιοί - Αιολείς και οι Δωριείς κατέβηκαν στην Ελλάδα σε διαφορετικές χρονικές περιόδους και εγκαταστάθηκαν σε περιοχές με ξεχωριστή Γεωγραφική και Κλιματική διαμόρφωση, ώστε να διευκολύνουν με αυτές τις διαφορές τη δημιουργία των αρχαίων διαλέκτων.
Αρχικά οι Ίωνες εγκαταστάθηκαν στην Ηπειρωτική Ελλάδα και αργότερα μετοίκησαν στα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας (Ιωνία), στην Εύβοια, στην Ιταλία, τη Σικελία, σε ορισμένες από τις Κυκλάδες, στη Σάμο, τη Χίο και άλλες, αναπτύσσοντας έναν αξιόλογο πολιτισμό και μία απαράμιλλη γλώσσα πάνω στην οποία γράφτηκαν τα Έπη του Ομήρου, η Ιστορία του Ηροδότου, τα έργα του Ιπποκράτη, οι Ιαμβογράφοι, οι προ-Σωκρατικοί διάλογοι κ.α.
Στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ. μεσολαβούν γεγονότα στον χώρο της Μεσογείου με την εισβολή των Περσικών ορδών και αλλάζουν κυριολεκτικά την ιστορία στην περιοχή.
Η Αθήνα επωμίζεται το βάρος των Περσικών πολέμων και με μία μοναδική αντιμετώπιση οι Αθηναίοι, Ίωνες στην καταγωγή στο μεγαλύτερο μέρος τους, παρά τη μεγάλη αριθμητική διαφορά που είχαν με τον βάρβαρο στρατό των Περσών κατάφεραν να τους αποκρούσουν και να πάρουν την ηγεμονία μιας μεγάλης μερίδας του Αρχαίου Ελληνισμού.
Η Αθηναϊκοί θρίαμβοι των Μηδικών πολέμων συμβάλλουν στη μετατόπιση του πολιτικού και του πολιτιστικού κέντρου από την Ιωνική επικράτεια στη μικρή Αττική.
Η μαγευτική πόλη της Αθηνάς μετατρέπεται σε πρωτεύουσα του μεγαλύτερου μέρους του Ελληνισμού και η πολιτιστική εξουσία των Ιώνων αργοσβήνει μεταφέροντας τη δόξα της στην Αθηναϊκή ηγεμονία.
Προσωπικότητες όπως του Περικλή, του Φειδία, του Καλλικράτη, του Ξενοφώντα, του Σωκράτη, του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη και πολλών άλλων κορυφαίων της Πολιτικής, της Τέχνης και της Φιλοσοφίας, κοσμούν τις επόμενες δεκαετίες με τα έργα τους και τις Σχολές τους την Αττική γη ως και την περίοδο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, τον επόμενο αιώνα.
Διανοούμενοι από κάθε γωνιά της τότε Ελληνικής Επικράτειας έρχονται για σπουδές στην Αθήνα. Παρά το γεγονός του Τριακονταετούς Πολέμου που βασανίζει τον Περικλή, τους αρχηγούς των Σχολών, τους δημιουργούς του Παρθενώνα και ολόκληρης της Αττικής γης, η ηγεμονία της ωραιότερης γλώσσας που γέννησε ποτέ ο κόσμος, της Αττικής, δεν έσβησε ποτέ.
Πέρα από όλα, η Αττική Διάλεκτος διατηρεί τον δεσμό της με την Ιωνική χρησιμοποιώντας παλαιότερα στοιχεία όπως είναι τα ονόματα οι Ιήτες, Ναξιήτες, Πριηνείς, οι Ιουλιήτες, οι Θεογείτες κ.α.
Το πλήθος των επισκεπτών στην Αθήνα αποτελεί αιτία που η Αττική Διάλεκτος ομιλείται καθαρότερα στην ύπαιθρο και τους Δήμους παρά μέσα στο άστυ, μέσα στο οποίο ο πληθυσμός παύει λίγο - λίγο να ομιλεί την “Καθαρή Αττική” αφού η γλώσσα λόγω της ατέλειωτης ποικιλίας των επισκεπτών “υφίσταται αλλοίωση μαζί και η γλώσσα” (Ξενοφών Αθην.Πολιτ. Β,6).
Ο Φιλόστρατος μας πληροφορεί αργότερα ότι “η Μεσογαία της Αττικής” (Βίος Σοφιστών 2,1,4) αποτελεί “Αγαθόν Διδασκαλείον ανδρεί βουλωμένει διαλέγεσθαι” και ότι η γλώσσα δεν αναμιγνύεται με τη γλώσσα των βαρβάρων, διατηρείται δε υγειής “την άκραν Ατθίδα αποψάλλειν”. Σημειώνω ότι, η Αττική Διάλεκτος, όπως οι συγγραφείς του 5ου και του 4ου αιώνα την αποδίδουν, δεν αποτελεί τη γλώσσα της καθημερινής ζωής ή την γλώσσα των χωρικών, των ναυτικών, των τεχνιτών κλπ.
Η γλώσσα των κειμένων που σήμερα διαβάζουμε, πέρα από ελάχιστες εξαιρέσεις είναι η γλώσσα των διανοουμένων της εποχής εκείνης που αποτελεί την κορυφαία αποκάλυψη του ανθρωπίνου νου στην αμοιβαία νοητική επικοινωνία του ανθρωπίνου πνεύματος.
Η καθημερινή γλώσσα γίνεται αντιληπτή από ορισμένα χωρία του Αριστοφάνη και του Μενάνδρου, προ πάντων δε από τις εγχάρακτες επιγραφές οι οποίες, γραμμένες από επιδέξιους τεχνίτες, αποδίδουν πιστά την προφορά και το τυπικό καθώς και τα λάθη της καθημερινής ομιλίας τα οποία δεν συναντάμε στα κείμενα των συγγραφέων.
Παρατηρούμε ότι οι συγγραφείς γράφουν την Αττική με τον ίδιο τρόπο.
Ο Θουκυδίδης και οι τραγικοί γράφουν την παλαιότερη Αττική με Ιωνισμούς, άγνωστους στον Πλάτωνα και τους ρήτορες, με πυκνά νοήματα που δυσκολεύουν την αντίληψη των γλωσσών, ενώ ο Αριστοφάνης βρίσκεται με τη δική του επιλογή πλησιέστερα στη “Γλώσσα του Λαού”.
Από την άλλη πλευρά ο μέγας Πλάτων ανάγει την Αττική στο υψηλότερο σημείο της ακμής της, της λεπτότητας και της τελειότητάς της. Με βασική αιτία ανάμεσα σε αυτές τις διαφορές, οι μεγάλοι συγγραφείς των διαφορετικών αυτών εποχών και ειδών του λόγου, γίνονται αφορμή να χωρίσουμε την Αττική Διάλεκτο σε δύο κλάδους: την Αρχαιότερη ή την πρό του Ευκλείδη και τη Νεότερη που έχουν ελάχιστη διαφορά μεταξύ τους.
Επισημαίνω ότι, η δημιουργία και η διατήρηση διαλέκτου, αποτελούν συνήθως απόδειξη “μη επιμιξίας” καθώς και έλλειψη “Κοινού Πολιτισμου” και κοινού “Εθνικού Αισθήματος” σε αυτούς που την ομιλούν. Όταν αυτές οι αιτίες εκλείψουν, όπως έγινε στην Ελλάδα μετά τα Μηδικά, τότε και η ύπαρξη χωριστών διαλέκτων αποδεικνύεται περιττή και αδύνατη.
Αυτό αποτελεί τον λόγο επικράτησης της Αττικής, αργότερα, στον Ελλαδικό χώρο.
Η Αθήνα μετά τα Μηδικά εξελίσσεται σε “Πρυτανείο Σοφίας” (Πλάτ. Πρωταγ. 337) που αποτελεί την “Ελλάδος Παίδευσιν” (Θουκυδ. Β.41), το “κοινόν Παιδευτήριον πάσιν ανθρώποις” (Διώδορος ΙΓ 27,4). Η γλώσσα των Αθηνών είναι η “κοινή φωνή” (Πλατ. Κρατύλ. 418δ) γλώσσα που έχει το προνόμιο να ομιλείται αρκετά γρήγορα (Ταχύμυθος η Ατθίς) όπως αναφέρει ο Νόνος - αλλά χαμηλόφωνη, σύμφωνα με τους κανόνες καλής αγωγής.
Όταν κάποιος ομιλούσε μεγαλόφωνα εθεωρείτο “Βοιωτικός”, ανάγωγος δηλαδή, ο δε Αισχύνης κατηγορεί τον Δημοσθένη ότι “παμμέγεθες αναβοά και κακώς βοιωτιάζει”.
Στη χρυσή αυτή περίοδο διανόησης του 4ου αιώνα π.Χ. με την αμέριστη φροντίδα των συγγραφέων της εποχής, η Αττική Διάλεκτος καλλιεργείται με τον άριστο τρόπο σε ολόκληρο τον Αρχαίο Ελληνικό κόσμο με την εφαρμογή πρωτότυπων τεχνητών μέσων για την παράσταση και την έκφραση των διανοημάτων.
Οι Ελληνικές λέξεις εξηγούν νοήματα μελλοντικών ανακαλύψεων, προπάντων τεχνολογικών, οι οποίες φτάνουν μέχρι την τεχνοκρατική εποχή μας, με αποτέλεσμα να συμπεριλαμβάνονται στα προσόντα τους οι “προφητικές τους ικανότητες και προβλέψεις”.
Με άλλα λόγια, η Αττική Διάλεκτος αποτελεί τη “Γλώσσα των θεών”.
Και όταν ακόμα, στο τέλος του 5ου αιώνα οι Σπαρτιάτες κατέστρεψαν την Στρατιωτική και Πολιτική δόμηση της πόλης των Αθηνών, καταστρέφοντας και τα πνευματικά κέντρα της Ελλάδος, η Αττική Διάλεκτος, η γλώσσα των Φιλοσόφων και των Διανοητών ανέδειξε εκ νέου τη δύναμή της σε ακόμα ευρύτερη έκταση. Μετά και την παύση της Αθηναϊκής ηγεμονίας, οι άρχοντες της Μακεδονίας χρησιμοποίησαν την Αττική σαν επίσημη γλώσσα τους.
Ο Μέγας Αλέξανδρος την “Αττικήν ομιλών” τη διέδωσε στα πέρατα του κόσμου.
Η “Κοινή” όπως είναι γνωστή η Ελληνική γλώσσα στα χρόνια του Αλέξανδρου, είναι η απλοποιημένη Αττική Διάλεκτος.
Και η Νεοελληνική, η οποία σήμερα ομιλείται, αποτελεί την εξέλιξη της “Κοινής” των χρόνων του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Να ενθυμείστε τον παρατηρητή του σήμερα: “Την Ελληνικήν ομιλώ, τη γλώσσα των θεών γνωρίζω”.
Για να μιλήσουμε με πραγματικά επιστημονικούς όρους για την Αττική Διάλεκτο, θεωρώ αναγκαίο να περάσουμε από τη γλωσσική περίοδο της Ιωνικής Διαλέκτου. Οι δύο αυτές διάλεκτοι, πριν χωριστούν, ανήκαν σε μία κοινή διαλεκτική ομάδα και αυτοί που τις μιλούσαν ανήκαν στην ίδια Φυλετική και Γλωσσική ενότητα, η οποία αργότερα διασπάστηκε και η κάθε μία απέκτησε στο πέρασμα του χρόνου τα ξεχωριστά της χαρακτηριστικά.
Οι διαφορές που προέκυψαν από τη διάσπαση υπήρξαν ελάχιστες σε σχέση με τις υπόλοιπες διαλέκτους την Αιολική, την Αχαϊκή και τη Δωρική.
Ανατρέχοντας στο τότε παρελθόν των Ελληνικών φυλών, οι Ίωνες, οι Αχαιοί - Αιολείς και οι Δωριείς κατέβηκαν στην Ελλάδα σε διαφορετικές χρονικές περιόδους και εγκαταστάθηκαν σε περιοχές με ξεχωριστή Γεωγραφική και Κλιματική διαμόρφωση, ώστε να διευκολύνουν με αυτές τις διαφορές τη δημιουργία των αρχαίων διαλέκτων.
Αρχικά οι Ίωνες εγκαταστάθηκαν στην Ηπειρωτική Ελλάδα και αργότερα μετοίκησαν στα δυτικά παράλια της Μικράς Ασίας (Ιωνία), στην Εύβοια, στην Ιταλία, τη Σικελία, σε ορισμένες από τις Κυκλάδες, στη Σάμο, τη Χίο και άλλες, αναπτύσσοντας έναν αξιόλογο πολιτισμό και μία απαράμιλλη γλώσσα πάνω στην οποία γράφτηκαν τα Έπη του Ομήρου, η Ιστορία του Ηροδότου, τα έργα του Ιπποκράτη, οι Ιαμβογράφοι, οι προ-Σωκρατικοί διάλογοι κ.α.
Στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ. μεσολαβούν γεγονότα στον χώρο της Μεσογείου με την εισβολή των Περσικών ορδών και αλλάζουν κυριολεκτικά την ιστορία στην περιοχή.
Η Αθήνα επωμίζεται το βάρος των Περσικών πολέμων και με μία μοναδική αντιμετώπιση οι Αθηναίοι, Ίωνες στην καταγωγή στο μεγαλύτερο μέρος τους, παρά τη μεγάλη αριθμητική διαφορά που είχαν με τον βάρβαρο στρατό των Περσών κατάφεραν να τους αποκρούσουν και να πάρουν την ηγεμονία μιας μεγάλης μερίδας του Αρχαίου Ελληνισμού.
Η Αθηναϊκοί θρίαμβοι των Μηδικών πολέμων συμβάλλουν στη μετατόπιση του πολιτικού και του πολιτιστικού κέντρου από την Ιωνική επικράτεια στη μικρή Αττική.
Η μαγευτική πόλη της Αθηνάς μετατρέπεται σε πρωτεύουσα του μεγαλύτερου μέρους του Ελληνισμού και η πολιτιστική εξουσία των Ιώνων αργοσβήνει μεταφέροντας τη δόξα της στην Αθηναϊκή ηγεμονία.
Προσωπικότητες όπως του Περικλή, του Φειδία, του Καλλικράτη, του Ξενοφώντα, του Σωκράτη, του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη και πολλών άλλων κορυφαίων της Πολιτικής, της Τέχνης και της Φιλοσοφίας, κοσμούν τις επόμενες δεκαετίες με τα έργα τους και τις Σχολές τους την Αττική γη ως και την περίοδο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, τον επόμενο αιώνα.
Διανοούμενοι από κάθε γωνιά της τότε Ελληνικής Επικράτειας έρχονται για σπουδές στην Αθήνα. Παρά το γεγονός του Τριακονταετούς Πολέμου που βασανίζει τον Περικλή, τους αρχηγούς των Σχολών, τους δημιουργούς του Παρθενώνα και ολόκληρης της Αττικής γης, η ηγεμονία της ωραιότερης γλώσσας που γέννησε ποτέ ο κόσμος, της Αττικής, δεν έσβησε ποτέ.
Πέρα από όλα, η Αττική Διάλεκτος διατηρεί τον δεσμό της με την Ιωνική χρησιμοποιώντας παλαιότερα στοιχεία όπως είναι τα ονόματα οι Ιήτες, Ναξιήτες, Πριηνείς, οι Ιουλιήτες, οι Θεογείτες κ.α.
Το πλήθος των επισκεπτών στην Αθήνα αποτελεί αιτία που η Αττική Διάλεκτος ομιλείται καθαρότερα στην ύπαιθρο και τους Δήμους παρά μέσα στο άστυ, μέσα στο οποίο ο πληθυσμός παύει λίγο - λίγο να ομιλεί την “Καθαρή Αττική” αφού η γλώσσα λόγω της ατέλειωτης ποικιλίας των επισκεπτών “υφίσταται αλλοίωση μαζί και η γλώσσα” (Ξενοφών Αθην.Πολιτ. Β,6).
Ο Φιλόστρατος μας πληροφορεί αργότερα ότι “η Μεσογαία της Αττικής” (Βίος Σοφιστών 2,1,4) αποτελεί “Αγαθόν Διδασκαλείον ανδρεί βουλωμένει διαλέγεσθαι” και ότι η γλώσσα δεν αναμιγνύεται με τη γλώσσα των βαρβάρων, διατηρείται δε υγειής “την άκραν Ατθίδα αποψάλλειν”. Σημειώνω ότι, η Αττική Διάλεκτος, όπως οι συγγραφείς του 5ου και του 4ου αιώνα την αποδίδουν, δεν αποτελεί τη γλώσσα της καθημερινής ζωής ή την γλώσσα των χωρικών, των ναυτικών, των τεχνιτών κλπ.
Η γλώσσα των κειμένων που σήμερα διαβάζουμε, πέρα από ελάχιστες εξαιρέσεις είναι η γλώσσα των διανοουμένων της εποχής εκείνης που αποτελεί την κορυφαία αποκάλυψη του ανθρωπίνου νου στην αμοιβαία νοητική επικοινωνία του ανθρωπίνου πνεύματος.
Η καθημερινή γλώσσα γίνεται αντιληπτή από ορισμένα χωρία του Αριστοφάνη και του Μενάνδρου, προ πάντων δε από τις εγχάρακτες επιγραφές οι οποίες, γραμμένες από επιδέξιους τεχνίτες, αποδίδουν πιστά την προφορά και το τυπικό καθώς και τα λάθη της καθημερινής ομιλίας τα οποία δεν συναντάμε στα κείμενα των συγγραφέων.
Παρατηρούμε ότι οι συγγραφείς γράφουν την Αττική με τον ίδιο τρόπο.
Ο Θουκυδίδης και οι τραγικοί γράφουν την παλαιότερη Αττική με Ιωνισμούς, άγνωστους στον Πλάτωνα και τους ρήτορες, με πυκνά νοήματα που δυσκολεύουν την αντίληψη των γλωσσών, ενώ ο Αριστοφάνης βρίσκεται με τη δική του επιλογή πλησιέστερα στη “Γλώσσα του Λαού”.
Από την άλλη πλευρά ο μέγας Πλάτων ανάγει την Αττική στο υψηλότερο σημείο της ακμής της, της λεπτότητας και της τελειότητάς της. Με βασική αιτία ανάμεσα σε αυτές τις διαφορές, οι μεγάλοι συγγραφείς των διαφορετικών αυτών εποχών και ειδών του λόγου, γίνονται αφορμή να χωρίσουμε την Αττική Διάλεκτο σε δύο κλάδους: την Αρχαιότερη ή την πρό του Ευκλείδη και τη Νεότερη που έχουν ελάχιστη διαφορά μεταξύ τους.
Επισημαίνω ότι, η δημιουργία και η διατήρηση διαλέκτου, αποτελούν συνήθως απόδειξη “μη επιμιξίας” καθώς και έλλειψη “Κοινού Πολιτισμου” και κοινού “Εθνικού Αισθήματος” σε αυτούς που την ομιλούν. Όταν αυτές οι αιτίες εκλείψουν, όπως έγινε στην Ελλάδα μετά τα Μηδικά, τότε και η ύπαρξη χωριστών διαλέκτων αποδεικνύεται περιττή και αδύνατη.
Αυτό αποτελεί τον λόγο επικράτησης της Αττικής, αργότερα, στον Ελλαδικό χώρο.
Η Αθήνα μετά τα Μηδικά εξελίσσεται σε “Πρυτανείο Σοφίας” (Πλάτ. Πρωταγ. 337) που αποτελεί την “Ελλάδος Παίδευσιν” (Θουκυδ. Β.41), το “κοινόν Παιδευτήριον πάσιν ανθρώποις” (Διώδορος ΙΓ 27,4). Η γλώσσα των Αθηνών είναι η “κοινή φωνή” (Πλατ. Κρατύλ. 418δ) γλώσσα που έχει το προνόμιο να ομιλείται αρκετά γρήγορα (Ταχύμυθος η Ατθίς) όπως αναφέρει ο Νόνος - αλλά χαμηλόφωνη, σύμφωνα με τους κανόνες καλής αγωγής.
Όταν κάποιος ομιλούσε μεγαλόφωνα εθεωρείτο “Βοιωτικός”, ανάγωγος δηλαδή, ο δε Αισχύνης κατηγορεί τον Δημοσθένη ότι “παμμέγεθες αναβοά και κακώς βοιωτιάζει”.
Στη χρυσή αυτή περίοδο διανόησης του 4ου αιώνα π.Χ. με την αμέριστη φροντίδα των συγγραφέων της εποχής, η Αττική Διάλεκτος καλλιεργείται με τον άριστο τρόπο σε ολόκληρο τον Αρχαίο Ελληνικό κόσμο με την εφαρμογή πρωτότυπων τεχνητών μέσων για την παράσταση και την έκφραση των διανοημάτων.
Οι Ελληνικές λέξεις εξηγούν νοήματα μελλοντικών ανακαλύψεων, προπάντων τεχνολογικών, οι οποίες φτάνουν μέχρι την τεχνοκρατική εποχή μας, με αποτέλεσμα να συμπεριλαμβάνονται στα προσόντα τους οι “προφητικές τους ικανότητες και προβλέψεις”.
Με άλλα λόγια, η Αττική Διάλεκτος αποτελεί τη “Γλώσσα των θεών”.
Και όταν ακόμα, στο τέλος του 5ου αιώνα οι Σπαρτιάτες κατέστρεψαν την Στρατιωτική και Πολιτική δόμηση της πόλης των Αθηνών, καταστρέφοντας και τα πνευματικά κέντρα της Ελλάδος, η Αττική Διάλεκτος, η γλώσσα των Φιλοσόφων και των Διανοητών ανέδειξε εκ νέου τη δύναμή της σε ακόμα ευρύτερη έκταση. Μετά και την παύση της Αθηναϊκής ηγεμονίας, οι άρχοντες της Μακεδονίας χρησιμοποίησαν την Αττική σαν επίσημη γλώσσα τους.
Ο Μέγας Αλέξανδρος την “Αττικήν ομιλών” τη διέδωσε στα πέρατα του κόσμου.
Η “Κοινή” όπως είναι γνωστή η Ελληνική γλώσσα στα χρόνια του Αλέξανδρου, είναι η απλοποιημένη Αττική Διάλεκτος.
Και η Νεοελληνική, η οποία σήμερα ομιλείται, αποτελεί την εξέλιξη της “Κοινής” των χρόνων του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Να ενθυμείστε τον παρατηρητή του σήμερα: “Την Ελληνικήν ομιλώ, τη γλώσσα των θεών γνωρίζω”.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου