Τρίτη, 5 Νοεμβρίου 2019

ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ: ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ - Σφῆκες (1091-1121)

ἆρα δεινὸς ἦν τόθ᾽ ὥστε πάντα μὴ δεδοικέναι· [ἀντ.]
καὶ κατεστρεψάμην
τοὺς ἐναντίους, πλέων ἐκεῖσε ταῖς τριήρεσιν.
οὐ γὰρ ἦν ἡμῖν ὅπως
1095 ῥῆσιν εὖ λέξειν ἐμέλλομεν τότ᾽ οὐδὲ
συκοφαντήσειν τινὰ
φροντίς, ἀλλ᾽ ὅστις ἐρέτης ἔ-
σοιτ᾽ ἄριστος. τοιγαροῦν πολ-
λὰς πόλεις Μήδων ἑλόντες
αἰτιώτατοι φέρεσθαι
1100 τὸν φόρον δεῦρ᾽ ἐσμέν, ὃν κλέ-
πτουσιν οἱ νεώτεροι.

πολλαχοῦ σκοποῦντες ἡμᾶς εἰς ἅπανθ᾽ εὑρήσετε
τοὺς τρόπους καὶ τὴν δίαιταν σφηξὶν ἐμφερεστάτους.
πρῶτα μὲν γὰρ οὐδὲν ἡμῶν ζῷον ἠρεθισμένον
1105 μᾶλλον ὀξύθυμόν ἐστιν οὐδὲ δυσκολώτερον·
εἶτα τἄλλ᾽ ὅμοια πάντα σφηξὶ μηχανώμεθα.
ξυλλεγέντες γὰρ καθ᾽ ἑσμοὺς ὥσπερ εἰς ἀνθρήνια
οἱ μὲν ἡμῶν οὗπερ ἅρχων, οἱ δὲ παρὰ τοὺς ἕνδεκα,
οἱ δ᾽ ἐν ᾠδείῳ δικάζουσ᾽· οἱ δὲ πρὸς τοῖς τειχίοις
1110 ξυμβεβυσμένοι πυκνόν, νεύοντες εἰς τὴν γῆν, μόλις
ὥσπερ οἱ σκώληκες ἐν τοῖς κυττάροις κινούμενοι.
εἴς τε τὴν ἄλλην δίαιτάν ἐσμεν εὐπορώτατοι·
πάντα γὰρ κεντοῦμεν ἄνδρα κἀκπορίζομεν βίον.
ἀλλὰ γὰρ κηφῆνες ἡμῖν εἰσιν ἐγκαθήμενοι
1115 οὐκ ἔχοντες κέντρον, οἳ μένοντες ἡμῶν τοῦ φόρου
τὸν πόνον κατεσθίουσιν οὐ ταλαιπωρούμενοι.
τοῦτο δ᾽ ἔστ᾽ ἄλγιστον ἡμῖν, ἤν τις ἀστράτευτος ὢν
ἐκροφῇ τὸν μισθὸν ἡμῶν, τῆσδε τῆς χώρας ὕπερ
μήτε κώπην μήτε λόγχην μήτε φλύκταιναν λαβών.
1120 ἀλλ᾽ ἐμοι δοκεῖ τὸ λοιπὸν τῶν πολιτῶν ἔμβραχυ
ὅστις ἂν μὴ ᾽χῃ τὸ κέντρον, μὴ φέρειν τριώβολον.

***
ΧΟΡ. Ήμουν τότε τρομερός,
δε φοβόμουν τίποτα·
ώς τη χώρα των εχθρών
με πολεμοκάραβα
πήγα και τους νίκησα.
Και να ξέρετε γιατί·
τότε δεν κοιτάζαμε
ποιός δυο φράσεις στη σειρά
θ᾽ απαγγείλει τεχνικά
ή θα χώσει μια σπιουνιά·
ένα λογαριάζαμε,
ποιός τραβά γερό κουπί.
Κι αφού πήραμε πολλές
πόλεις περσικές, γι᾽ αυτό
1100 φόροι εισπράττονται πολλοί,
που τους κλέβουν τώρα οι νιοι.

ΚΟΡ. Αν σκεφτείς και το ξετάσεις, θά᾽ βρεις ότι σε όλα εμείς,
στις συνήθειες και στη γνώμη, σφήκες είμαστε σωστές.
Πρώτα πρώτα, δεν υπάρχει ζωντανό πιο αράθυμο,
μόλις πας και το ξαγγρίσεις, πιο τσινιάρικο από μας·
αλλά οι τρόποι μας και σε όλα τ᾽ άλλα είναι όμοιοι των σφηκών.
Μαζεμένοι σμάρια σμάρια, σάμπως σε σφηκοφωλιές,
πάνε και δικάζουν όπου ο άρχοντας, παν άλλοι εκεί
που ᾽ναι οι έντεκα, ή στο Ωδείο· στριμωγμένοι και σκυφτοί
1110 άλλοι κολλητά στα τείχη, δύσκολα σαλεύοντας,
όμοιοι με σφηκών σκουλήκια στης φωλιάς τους τα κελιά.
Κι όσο για συντήρησή μας, τα βολεύουμε εύκολα·
δίνουμε κεντιές αράδα κι έτσι βγαίνει το ψωμί.
Δυστυχώς, ανάμεσά μας μερικοί, χωρίς κεντρί,
κάθονται όμοιοι με κηφήνες· άνεργοι, ξεκούραστοι,
τρων τους φόρους μας, που ιδρώτας χρειάστηκε να μαζευτούν.
Μα ο μεγάλος πόνος είναι το μισθό να μας ρουφούν
κάποιοι που γι᾽ αυτό τον τόπο δε στρατεύτηκαν ποτέ,
χέρια αρόζιαστα, που λόγχη δεν αγγίξανε ή κουπί.
1120 Με δυο λόγια νά η δική μας γνώμη ποιά είναι: όποιος κεντρί
Αθηναίος δεν έχει βγάλει, να μην παίρνει τριώβολο.

Μορφές και Θέματα της Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας: ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ - ΜΑΡΣΥΑΣ

ΜΑΡΣΥΑΣ
(ποτάμι)
 
Ο Μαρσύας είναι γιος του Ύαγνη ή του Όλυμπου ή του Οίαγρου. Είναι Σιληνός, ευρετής του δίαυλου, ακόλουθος της Κυβέλης* στους θιάσους της, όπου έπαιζαν αυλό και τύμπανο, συνδεδεμένος και με τον Διόνυσο.
 
Ο Μαρσύας, όπως είπαμε, θεωρείται ο εφευρέτης του δίαυλου, ενώ ο Πάνας της σύριγγας ή του αυλού· κατάφερε, μάλιστα, οι Φρύγες να αποκρούσουν τους Γαλάτες, ενώ αυτός έπαιζε τον αυλό. Στην Αθήνα παραδίδεται ότι τον αυλό τον είχε εφεύρει η Αθηνά, ενώ άλλες παραδόσεις θέλουν κάποιον Αλφαιό από τη Φρυγία, γιο του Σαγγάριου, να μαθαίνει στη θεά να παίζει· όταν όμως είδε στα νερά ενός ρυακιού ότι ασχήμιζε το πρόσωπό της, πέταξε τον αυλό μακριά.  Άλλοι λένε ότι η θεά έφτιαξε με κόκαλα ελαφιού αυλό για πρώτη φορά σε ένα συμπόσιο των θεών. Όταν η Ήρα και η Αφροδίτη την κορόιδεψαν, γιατί το πρόσωπό της παραμορφωνόταν σε κάθε φύσημα του αυλού, η θεά έτρεξε στη Φρυγία για να δει το πρόσωπό της στα νερά ενός ποταμού. Εκεί πέταξε τον αυλό απειλώντας με φρικτές τιμωρίες όποιον τον μάζευε.
 
Τον μάζεψε ο Μαρσύας και με αυτόν προκάλεσε τον Απόλλωνα σε μουσικό αγώνα, γιατί θεώρησε τον ήχο του αυλού τον ωραιότερο. Αναπόφευκτη η τιμωρία του, τόσο γιατί αψήφησε την Αθηνά όσο και γιατί συναγωνίστηκε ένα θεό. Η τιμωρία υπήρξε σκληρή, πόσο μάλλον που η πρώτη φάση του διαγωνισμού έμεινε χωρίς νικητή. Γι' αυτό ο Απόλλωνας τον προκάλεσε να γυρίσουν ανάποδα τα όργανά τους και να παίξουν. Σε αυτή τη φύση αποδείχθηκε η ανωτερότητα της λύρας και οι ξεχωριστές ικανότητες του θεού. Κριτής στον αγώνα ορίστηκε ο Τμώλος, ο θεός του ομώνυμου βουνού, και ο Μίδας· κατά άλλους ο Μίδας υπήρξε αυτόκλητος κριτής στη μουσική διαμάχη ανάμεσα στον Απόλλωνα και τον Μαρσύα. Άλλες μαρτυρίες θέλουν κριτές του αγώνα τις Μούσες.
 
Περιπλανώμενος ο Μίδας στα βουνά, έφτασε στο σημείο του διαγωνισμού την ώρα που ο Τμώλος ανακήρυσσε τον Απόλλωνα νικητή· εκείνος πάλι έκρινε την απόφαση ως άδικη. Ο Απόλλωνας θύμωσε και έκανε να βγουν δύο αυτιά γαϊδάρου στο κεφάλι του, προφανώς για να ακούει καλύτερα ή γιατί γαϊδουρινά αυτιά μοιάζουν ακαλαίσθητα σε ανθρώπινο κεφάλι. Όσο για την τιμωρία του Μαρσύα** Επειδή, πριν από την έναρξη του αγώνα, είχε οριστεί ο νικητής να επιβάλει στον ηττημένο όποια τιμωρία ήθελε, ο Απόλλωνας, παρασυρμένος από την οργή του, έδεσε τον Μαρσύα σε πανύψηλο πεύκο (Απολλόδωρος) ή πλάτανο (Πλίνιος) και τον έγδαρε. Μετανιωμένος για τον θυμό του ο θεός έσπασε τη λύρα του και, σύμφωνα με κάποιες μαρτυρίες, μεταμόρφωσε τον Μαρσύα σε ποταμό της Φρυγίας μετονομάζοντας αυτόν που παλαιότερα λεγόταν Πηγή του Μίδα***. Κατά την αρχαιότητα κοντά στις Κελαινές, στη Φρυγία, έδειχναν ένα σπήλαιο, όπου ο Απόλλωνας είχε κρεμάσει το δέρμα του σάτυρου Μαρσύα (Ξεν., Κύρου Ανάβ.1.2.8****) ή έναν ασκό φτιαγμένο από το δέρμα του (Ηρ. 7.26). Σύμφωνα με άλλο μύθο, το φοβερό εκείνο τρόπαιο είχε κρεμαστεί σ' ένα σπήλαιο της Ακρόπολης.
 
Ο Πλίνιος γράφει ότι ο τόπος του διαγωνισμού ήταν η Αυλοκρήνη στον δρόμο από την Απάμεια προς τη Φρυγία (5.106, και Στράβ. 12.8.15) και ο Στέφανος Βυζάντιος για τον τάφο του Μαρσύα σ' ένα λόφο κοντά στην Πεσσινούντα, προσθέτει μάλιστα τις πληροφορίες ότι ο Μαρσύας ήταν ιδρυτής της πόλης Τάβαι της Λυδίας και ότι είχε έναν αδελφό, τον Κιβύρα. Ο Φώτιος αναφέρει ότι σε μια γιορτή προς τιμή του Απόλλωνα προσφέρονταν στον θεό δέρματα θυσιασμένων ζώων στη μνήμη του Μαρσύα.
 
Ο Αλκιβιάδης, στο εγκώμιο***** που πλέκει για τον Σωκράτη, τον συγκρίνει με τους Σιληνούς γενικά και τον Μαρσύα ειδικότερα, τόσο στη μορφή, στην εξωτερική του εμφάνιση, όσο και στη γοητεία που ασκεί με τα λόγια του και στην κατάληψη του νου του συνομιλητή του. Όπως οι αυλοί του γδαρμένου Σιληνού.
--------------------------
*Κυβέλη και Μαρσύας
 
Υπάρχει η παράδοση ότι η θεά αυτή [η Κυβέλη] γεννήθηκε στη Φρυγία. Οι ντόπιοι διασώζουν τον μύθο ότι τα παλιά χρόνια βασιλιάς της Φρυγίας και της Λυδίας ήταν ο Μήων που παντρεύτηκε τη Διδύμη και γέννησε μια κόρη, κι επειδή δεν ήθελε να την αναθρέψει, την παραπέταξε στο βουνό που ονομαζόταν Κύβελος. Εκεί, από κάποια θεία πρόνοια, οι λεοπαρδάλεις και μερικά από τα αγριότερα θηρία πρόσφεραν τη θηλή του μαστού τους και έτρεφαν το παιδί, ενώ κάποιες απλοϊκές γυναίκες που έβοσκαν το κοπάδι τους σε εκείνα τα μέρη είδαν τι γινόταν και έκπληκτες περιμάζεψαν το βρέφος και το ονόμασαν Κυβέλη από το βουνό. Και καθώς μεγάλωνε το κορίτσι, ξεχώριζε στην ομορφιά και την αρετή, και ακόμη το θαύμαζαν για την εξυπνάδα του. Γιατί αυτή επινόησε πρώτη τον πολυκάλαμο αυλό και εφεύρε τα κύμβαλα και τα τύμπανα, με τα οποία συνόδευε τους χορούς και τα παιγνίδια. Εισηγήθηκε και τρόπους θεραπείας των ζώων και των νηπίων με τη μέθοδο των καθαρμών. Και καθώς τα βρέφη σώζονταν από τον θάνατο με τα μαγικά της και τα περισσότερα τα έπαιρνε στην αγκαλιά της [Στη Ρώμη οι μητέρες καχεκτικών παιδιών τα άφηναν στην αγκαλιά του αγάλματος της Κυβέλης και ζητούσαν την προστασία της], για την αφοσίωσή της σε αυτά ονομάστηκε από όλους «μητέρα του βουνού». Λένε ότι τη συναναστρεφόταν και την αγαπούσε περισσότερο από όλους ο Μαρσύας ο Φρύγας, θαυμαστός για την ευφυΐα και τη φρονιμάδα του. Και απόδειξη της ευφυΐας του θεωρούνταν το γεγονός ότι μιμήθηκε ήχους του πολυκάλαμου αυλού και μετέφερε όλη την αρμονία του στον απλό αυλό, ενώ σημείο της εγκράτειάς του είναι, λένε, το γεγονός ότι μέχρι τον θάνατό του δεν γεύτηκε τις ηδονές της Αφροδίτης.
(Διόδωρος Σ. 5.58.1-3)
 
** Η ήττα του Μαρσύα, αν λάβουμε υπόψη τα λεγόμενα του Παυσανία, ήταν αναμενόμενη εξαιτίας των δυνατοτήτων των δύο οργάνων. Σύμφωνα με τον Παυσανία παλιά έπρεπε οι αυλητές να χρησιμοποιούν τρεις διαφορετικούς αυλούς για να παίζουν κατά τις τρεις τεχνοτροπίες: τη δωρική, τη φρυγική και τη λυδική (9.12.5). Είναι πιθανό ότι ο Απόλλωνας να έπαιξε σε άλλον τόνο, αφού κούρδισε διαφορετικά τη λύρα του· ή ότι έπαιζε και ταυτόχρονα τραγουδούσε, κάτι που δεν μπορούσε να κάνει ο Μαρσύας.
 
***Από πηγή του Μίδα σε Μαρσύα ποταμό
 
Μαρσύας ποταμός ἐστι τῆς Φρυγίας κατὰ πόλιν Κελαινὰς κείμενος· προσηγορεύετο δὲ πρότερον πηγὴ Μίδα δι᾽ αἰτίαν τοιαύτην. Μίδας βασιλεὺς Φρυγῶν [περι]ερχόμενος τὰ ἐρημότερα τῆς χώρας καὶ ἀνυδρίᾳ συνεχόμενος, ἤψατο τῆς γῆς καὶ χρυσῆν ἀνέδωκε πηγὴν, τοῦ ὕδατος χρυσοῦ γενομένου· καὶ ὑπόδιψος ὢν καὶ τῶν ὑποτεταγμένων θλιβομένων, ἀνεκαλέσατο τὸν Διόνυσον. Γενόμενος δ᾽ ἐπήκοος ὁ θεὸς, δαψιλὲς ὕδωρ ἀνέτειλε. Κορεσθέντων δὲ τῶν Φρυγῶν, Μίδας τὸν ἐκ τῆς κρήνης καταρρέοντα ποταμὸν Μίδα πηγὴν ἐκάλεσε. Μετωνομάσθη δὲ Μαρσύας διὰ τοιαύτην αἰτίαν. Νικηθέντος ὑπ᾽ Ἀπόλλωνος Μαρσύου καὶ ἐκδαρέντος, ἐκ τοῦ ῥεύσαντος αἵματος ἐγεννήθησαν Σάτυροί τε καὶ ποταμὸς ὁμώνυμος, Μαρσύας καλούμενος, καθὼς ἱστορεῖ Ἀλέξανδρος Κορνήλιος ἐν γ' Φρυγιακῶν.
(Ψευδο-Πλούταρχος, περί ποταμών 10.1.1-10.1.16)
 
****Ο ποταμός Μαρσύας και το δέρμα του Μαρσύα
 
ἔστι δὲ καὶ μεγάλου βασιλέως βασίλεια ἐν Κελαιναῖς ἐρυμνὰ ἐπὶ ταῖς πηγαῖς τοῦ Μαρσύου ποταμοῦ ὑπὸ τῇ ἀκροπόλει· ῥεῖ δὲ καὶ οὗτος διὰ τῆς πόλεως καὶ ἐμβάλλει εἰς τὸν Μαίανδρον· τοῦ δὲ Μαρσύου τὸ εὖρός ἐστιν εἴκοσι καὶ πέντε ποδῶν. ἐνταῦθα λέγεται Ἀπόλλων ἐκδεῖραι Μαρσύαν νικήσας ἐρίζοντά οἱ περὶ σοφίας, καὶ τὸ δέρμα κρεμάσαι ἐν τῷ ἄντρῳ ὅθεν αἱ πηγαί· διὰ δὲ τοῦτο ὁ ποταμὸς καλεῖται Μαρσύας.
(Ξεν. Κύρου Ανάβ. 1.2.8)
 
*****Ο Αλκιβιάδης εγκωμιάζει τον Σωκράτη
 
Μετά την είσοδο του Αλκιβιάδη στον χώρο του συμποσίου, οι συμποσιαστές τον κάλεσαν να εκφωνήσει το δικό του εγκώμιο στον Έρωτα, αυτός όμως εκφωνεί το εγκώμιο του Σωκράτη.
 
Σωκράτη δ’ ἐγὼ ἐπαινεῖν, ὦ ἄνδρες, οὕτως ἐπιχειρήσω,
δι’ εἰκόνων. οὗτος μὲν οὖν ἴσως οἰήσεται ἐπὶ τὰ γελοιότερα,
ἔσται δ’ ἡ εἰκὼν τοῦ ἀληθοῦς ἕνεκα, οὐ τοῦ γελοίου. φημὶ
γὰρ δὴ ὁμοιότατον αὐτὸν εἶναι τοῖς σιληνοῖς τούτοις τοῖς
[215b] ἐν τοῖς ἑρμογλυφείοις καθημένοις, οὕστινας ἐργάζονται οἱ
δημιουργοὶ σύριγγας ἢ αὐλοὺς ἔχοντας, οἳ διχάδε διοιχθέντες
φαίνονται ἔνδοθεν ἀγάλματα ἔχοντες θεῶν. καὶ φημὶ αὖ
ἐοικέναι αὐτὸν τῷ σατύρῳ τῷ Μαρσύᾳ. ὅτι μὲν οὖν τό γε
εἶδος ὅμοιος εἶ τούτοις, ὦ Σώκρατες, οὐδ’ αὐτὸς ἄν που
ἀμφισβητήσαις· ὡς δὲ καὶ τἆλλα ἔοικας, μετὰ τοῦτο ἄκουε.
ὑβριστὴς εἶ· ἢ οὔ; ἐὰν γὰρ μὴ ὁμολογῇς, μάρτυρας παρ-
έξομαι. ἀλλ’ οὐκ αὐλητής; πολύ γε θαυμασιώτερος ἐκείνου.
[215c] ὁ μέν γε δι’ ὀργάνων ἐκήλει τοὺς ἀνθρώπους τῇ ἀπὸ τοῦ
στόματος δυνάμει, καὶ ἔτι νυνὶ ὃς ἂν τὰ ἐκείνου αὐλῇ ―ἃ γὰρ
Ὄλυμπος ηὔλει, Μαρσύου λέγω, τούτου διδάξαντος― τὰ οὖν
ἐκείνου ἐάντε ἀγαθὸς αὐλητὴς αὐλῇ ἐάντε φαύλη αὐλητρίς,
μόνα κατέχεσθαι ποιεῖ καὶ δηλοῖ τοὺς τῶν θεῶν τε καὶ
τελετῶν δεομένους διὰ τὸ θεῖα εἶναι. σὺ δ’ ἐκείνου τοσοῦτον
μόνον διαφέρεις, ὅτι ἄνευ ὀργάνων ψιλοῖς λόγοις ταὐτὸν
[215d] τοῦτο ποιεῖς. ἡμεῖς γοῦν ὅταν μέν του ἄλλου ἀκούωμεν
λέγοντος καὶ πάνυ ἀγαθοῦ ῥήτορος ἄλλους λόγους, οὐδὲν
μέλει ὡς ἔπος εἰπεῖν οὐδενί· ἐπειδὰν δὲ σοῦ τις ἀκούῃ ἢ τῶν
σῶν λόγων ἄλλου λέγοντος, κἂν πάνυ φαῦλος ᾖ ὁ λέγων,
ἐάντε γυνὴ ἀκούῃ ἐάντε ἀνὴρ ἐάντε μειράκιον, ἐκπεπληγ-
μένοι ἐσμὲν καὶ κατεχόμεθα. ἐγὼ γοῦν, ὦ ἄνδρες, εἰ μὴ
ἔμελλον κομιδῇ δόξειν μεθύειν, εἶπον ὀμόσας ἂν ὑμῖν οἷα δὴ
πέπονθα αὐτὸς ὑπὸ τῶν τούτου λόγων καὶ πάσχω ἔτι καὶ
[215e] νυνί. ὅταν γὰρ ἀκούω, πολύ μοι μᾶλλον ἢ τῶν κορυβαν-
τιώντων ἥ τε καρδία πηδᾷ καὶ δάκρυα ἐκχεῖται ὑπὸ τῶν
λόγων τῶν τούτου, ὁρῶ δὲ καὶ ἄλλους παμπόλλους τὰ
αὐτὰ πάσχοντας· Περικλέους δὲ ἀκούων καὶ ἄλλων ἀγαθῶν
ῥητόρων εὖ μὲν ἡγούμην λέγειν, τοιοῦτον δ’ οὐδὲν ἔπασχον,
οὐδ’ ἐτεθορύβητό μου ἡ ψυχὴ οὐδ’ ἠγανάκτει ὡς ἀνδραποδω-
δῶς διακειμένου, ἀλλ’ ὑπὸ τουτουῒ τοῦ Μαρσύου πολλάκις δὴ
[216a] οὕτω διετέθην ὥστε μοι δόξαι μὴ βιωτὸν εἶναι ἔχοντι ὡς
ἔχω. καὶ ταῦτα, ὦ Σώκρατες, οὐκ ἐρεῖς ὡς οὐκ ἀληθῆ. καὶ
ἔτι γε νῦν σύνοιδ’ ἐμαυτῷ ὅτι εἰ ἐθέλοιμι παρέχειν τὰ ὦτα,
οὐκ ἂν καρτερήσαιμι ἀλλὰ ταὐτὰ ἂν πάσχοιμι. ἀναγκάζει
γάρ με ὁμολογεῖν ὅτι πολλοῦ ἐνδεὴς ὢν αὐτὸς ἔτι ἐμαυτοῦ
μὲν ἀμελῶ, τὰ δ’ Ἀθηναίων πράττω. βίᾳ οὖν ὥσπερ ἀπὸ
τῶν Σειρήνων ἐπισχόμενος τὰ ὦτα οἴχομαι φεύγων, ἵνα μὴ
αὐτοῦ καθήμενος παρὰ τούτῳ καταγηράσω. πέπονθα δὲ
[216b] πρὸς τοῦτον μόνον ἀνθρώπων, ὃ οὐκ ἄν τις οἴοιτο ἐν ἐμοὶ
ἐνεῖναι, τὸ αἰσχύνεσθαι ὁντινοῦν· ἐγὼ δὲ τοῦτον μόνον
αἰσχύνομαι. σύνοιδα γὰρ ἐμαυτῷ ἀντιλέγειν μὲν οὐ δυνα-
μένῳ ὡς οὐ δεῖ ποιεῖν ἃ οὗτος κελεύει, ἐπειδὰν δὲ ἀπέλθω,
ἡττημένῳ τῆς τιμῆς τῆς ὑπὸ τῶν πολλῶν. δραπετεύω οὖν
αὐτὸν καὶ φεύγω, καὶ ὅταν ἴδω, αἰσχύνομαι τὰ ὡμολογημένα.
[216c] καὶ πολλάκις μὲν ἡδέως ἂν ἴδοιμι αὐτὸν μὴ ὄντα ἐν ἀνθρώποις·
εἰ δ’ αὖ τοῦτο γένοιτο, εὖ οἶδα ὅτι πολὺ μεῖζον ἂν ἀχθοίμην,
ὥστε οὐκ ἔχω ὅτι χρήσωμαι τούτῳ τῷ ἀνθρώπῳ.
 
***
Του Σωκράτους το εγκώμιον, κύριοι, θα προσπαθήσω να το κάμω έτσι, με παρομοιώσεις. Αυτός βέβαια θα πιστεύση, προς γελοιοποίησιν· και όμως η παρομοίωσις θα γίνη χάριν ακριβείας, όχι προς διακωμώδησιν. Ισχυρίζομαι λοιπόν, ότι ομοιάζει εξαιρετικά μ' αυτούς τους Σιληνούς των μαρμαρογλυφείων, που κατασκευάζουν οι καλλιτέχναι καθισμένους να κρατούν σύριγγα ή αυλούς· αv τους ανοίξης εις δύο, αποκαλύπτονται πως κλείουν μέσα θεών αγάλματα. Και πάλιν ισχυρίζομαι πως είναι όμοιος με τον Μαρσύαν τον Σάτυρον. Και όσον μεν αφορά την εξωτερικήν εμφάνισιν, ούτε συ, υποθέτω, Σωκράτη, δεν θ' αμφισβητούσες, ότι τους ομοιάζεις. Ότι όμως και εις τα άλλα είσαι παρόμοιος, άκουσε. Εισ' ένας αλαζονικός σκώπτης. Ή όχι; Αν το αρνείσαι, θα παρουσιάσω μάρτυρας. Αλλά μήπως αυλητής δεν είσαι; Και πολύ περισσότερον θαυμαστός παρ' όσον εκείνος. Εκείνος εχρειάζετο όργανα μουσικά, δια να σαγηνεύη τους ανθρώπους με την δύναμιν που είχεν εις το στόμα, και τους σαγηνεύει ακόμη και τώρα οποιοσδήποτε παίζει εις τον αυλόν τους σκοπούς του. Διότι τ' αυλήματα του Ολύμπου εις τον Μαρσύαν τ' αποδίδω· εκείνος του τα εδίδαξε. Λοιπόν οι σκοποί εκείνου, είτε καλλιτέχνης αυλητής ειν' εκείνος που τους παίζει εις τον αυλόν, είτε μία κοινή αυλητρίς, και μόνοι των έχουν την δύναμιν να φέρουν τους ανθρώπους εις έκστασιν και ν' αποκαλύπτουν, επειδή έχουν θείαν την προέλευσιν, πόσοι έχουν μέσα των τον πόθον της θεότητος και της μυσταγωγίας. Ενώ συ εις τούτο μόνον διαφέρεις απ' εκείνον: ότι χωρίς όργανα, με γυμνάς τας λέξεις προκαλείς το ίδιον ακριβώς αποτέλεσμα. Ημείς έξαφνα, οσάκις ακούομεν έναν άλλον ν' αναπτύσση λόγους άλλους, και ας είναι πολύ καλός ομιλητής, μας αφήνει σχεδόν όλους αδιαφόρους. Αντιθέτως, όταν ακούη κανείς συ να ομιλής ή τας ομιλίας σου να διηγήται ένας άλλος, και ας είναι τελείως ασήμαντος, είτε γυναίκα είναι που τ' ακούει είτε άνδρας είτε έφηβος, όλοι μένομεν εκστατικοί και αιχμαλωτισμένοι.

Εγώ π.χ., κύριοι, αν δεν εκινδύνευα να θεωρηθώ υπερβολικά μεθυσμένος, θα σας διηγούμην με όρκους, τι συγκινήσεις έχω δοκιμάσει ο ίδιος από τα λόγια του και δοκιμάζω ακόμη και σήμερα. Οσάκις τον ακούω, χοροπηδά η καρδιά μου ζωηρότερα πολύ παρά εκείνων που χορεύουν τον παράφορον χορόν των Κορυβάντων, και δάκρυα μου έρχονται από την επίδρασιν της ομιλίας του· παρατηρώ δε, πως και άλλοι πάρα πολλοί παθαίνουν τα ίδια. Τον Περικλέα οσάκις ήκουα και τους άλλους δεινούς ρήτορας, εύρισκα πως ομιλούν ωραία, αλλά δεν είχα αισθανθή ποτέ ανάλογον συγκίνησιν, ούτε είχε συνταραχθή η ψυχή μου τόσον, ούτε κατελαμβάνετο από αγανάκτησιν με την σκέψιν πως ευρισκόμην εις ανδραπόδου κατάστασιν. Ενώ υπό την επίδρασιν αυτού του Μαρσύου επανειλημμένως εδοκίμασα αισθήματα παρόμοια, ώστε να πιστεύσω, πως δεν ήξιζε να ζω εις την θέσιν που είμαι. Και αυτά, Σωκράτη, δεν θ' αρνηθής πως ειν' αληθινά. Να και τώρα ακόμη αισθάνομαι, πως αν απεφάσιζα να δώσω ακρόασιν, δεν θα ημπορούσα ν' ανθέξω· τα ίδια θα επάθαινα. Μ' εξαναγκάζει πράγματι να παραδεχθώ, ότι ενώ προσωπικώς έχω πολλάς ακόμη ελλείψεις, δεν φροντίζω δια τον εαυτόν μου, αλλ' ασχολούμαι με των Αθηναίων τας υποθέσεις. Βιαίως λοιπόν, σαν να ήσαν αι Σειρήνες, φράσσω τ' αυτιά μου και απομακρύνομαι· ει δε μη, ολόκληρον την ζωήν μου θα εδαπανούσα εις το πλευρόν του καθισμένος, ως που να γηράσω. Εξ άλλου ενώπιον αυτού (και είναι ο μόνος άνθρωπος) έχω δοκιμάσει το αίσθημα, που δεν θα επίστευε κανείς πως υπάρχει μέσα μου: το να εντρέπωμαι οιονδήποτε. Και όμως αυτόν και μόνον τον εντρέπομαι. Διότι έχω την επίγνωσιν, πως δεν έχω την δύναμιν να διαφωνήσω, ότι δεν είναι καθήκον μου να πράξω ό,τι αυτός μου συνιστά. Και όμως, μόλις απομακρυνθώ, υποκύπτω εις την μάζαν και τας τιμάς της. Δραπετεύω λοιπόν και εγώ από κοντά του και τον αποφεύγω, και οσάκις τον συναντήσω, καταλαμβάνομαι από εντροπήν δι' όσα είχα παραδεχθή. Είναι περιστάσεις, που θα ήμην ευχαριστημένος να μην τον έβλεπα εις τους ζωντανούς· και εντούτοις, αν τυχόν εγίνετο αυτό, θα ήμην (το ξέρω καλά) πολύ περισσότερον δυστυχής. Έτσι δεν ξέρω και εγώ τι να κάμω μ' αυτόν τον άνθρωπον.

Κάποτε οι άνθρωποι, θα γίνουνε καλύτεροι

Μην πικραίνεσαι, μάτια μου με αυτά που βλέπεις γύρω σου, μην σκας που δεν καταλαβαίνεις τι συμβαίνει και μην την χάνεις την πίστη σου ποτέ. Αφού, έτσι είναι οι πιο πολλοί οι άνθρωποι, αγάπη μου, μην απορείς, μη τους ξεσυνερίζεσαι και να μην τους κακιώνεις που δεν μοιάζουν σαν κι εμάς!

Δεν φταίνε εκείνοι που τους τα μάθανε όλα λάθος, οι “δάσκαλοι τους” φταίνε, δεν είναι οι άνθρωποι κακοί μαθητάδες, κακούς “δασκάλους” έχουν.

Δεν φταίνε εκείνοι που μάθανε να χορταίνουν τις κοιλιές τους αντί για τις ψυχές τους, ούτε φταίνε που λαίμαργα ταΐζουν τα “εγώ” τους κι όχι τις πεινασμένες τους καρδιές. Δεν φταίνε σου λέω που ξεμένουν από λόγους κι από αιτίες για ζωή, μήτε και φταίνε, που πλουτίζοντας τις τσέπες τους, φτωχαίνουν και ξεμένουν από αισθήματα.

Δεν φταίνε που δεν ξέρουν ποιο είναι πρώτο και ποιο είναι δεύτερο και όλο μπερδεύουν τις σειρές.

Δεν φταίνε εκείνοι, που πάνε κι εμπιστεύονται τα πιο ακριβά τους όνειρα στους “λάθος” τους ανθρώπους. Δεν φταίνε, που δεν μάθανε ποτέ τους να ακούνε κι όλο θέλουν να μιλάνε. Οι “δάσκαλοι τους” φταίνε, που τους δώσανε λάθος ορμήνιες και δεν τους μάθαν την αγάπη απ΄ την αρχή.

Κάποτε όμως, θα γίνει ένα θαύμα! Κάποτε οι άνθρωποι, θα μάθουν να αγαπάνε σαν κι εμάς, θα δεις. Θα μάθουν να αγκαλιάζουν, όχι για να καλύψουν τις δικές τους τις ανάγκες, αλλά για να δώσουν ευτυχία σε έναν άλλο άνθρωπο, στον άνθρωπο τους. Θα μάθουν να αγγίζουν, όχι για να νιώσουνε οι ίδιοι, αλλά για να γίνουνε γιατροί ανθρώπινων πληγών.

Θα μάθουν να φιλάνε, όχι γιατί χρειάζονται φιλί, αλλά γιατί θα το έχει ανάγκη κάποιος άλλος. Θα μάθουν να ερωτεύονται όπως πρέπει, όχι κορμιά και σάρκες δανικές, αλλά μυαλά και ψυχές παντοτινές. Θα μάθουν να πιστεύουν στο “μαζί”, όχι γιατί φοβούνται να ‘ναι μόνοι, αλλά γιατί το “μαζί”, πάντα λυτρώνει δυο ψυχές. Θα μάθουν να ακούνε, όχι για να απαντήσουν, αλλά γιατί θα τους νοιάζει τι έχει να τους πει αυτός που στέκει εκεί απέναντι τους.

Κάποτε οι άνθρωποι, θα δεις, θα γίνουνε καλύτεροι. Θα μάθουν να κρατούν τον λόγο τους, θα μάθουν να εκτιμούν τα πιο σπουδαία, θα μάθουν να μοιράζονται τα αισθήματα, θα μάθουν να την λένε την αλήθεια. Κάποτε σου λέω, θα γίνει ένα θαύμα κι οι άνθρωποι θα μάθουν να αγαπάνε σαν κι εμάς!

Μέχρι τότε όμως, εμείς θα κάνουμε ησυχία, εμείς θα αγαπιόμαστε κρυφά και θα ήμαστε ο ένας για τον άλλον, γιατί, δεν ξέρουνε οι άνθρωποι τον τρόπο να αγαπάνε, γιατί, τρομάζουν κι αγριεύουνε οι άνθρωποι, όταν για αγάπη τους μιλάς.

Ο ίλιγγος της εκμηδένισης

Βραχύβιοι ή διαρκείας, οι έρωτές μας δεν μας διδάσκουν τίποτα: καμιά αισθηματική αγωγή δεν συνοδεύει τη συγκεχυμένη τους διαδοχή.

Το μόνο που θέλουμε είναι να ξαναζήσουμε – ακόμα μια φορά και για πάντα.

Δεν είμαστε σοβαροί όταν στα πενήντα μας ερωτευόμαστε παράφορα τον πρώτο τυχόντα: ίδια καρδιοχτύπια με τους εικοσάχρονους, ίδια αποβλάκωση...

Αν το να είσαι ενήλικας σημαίνει σταθερότητα, όρια, ψυχραιμία, πάσχουμε σίγουρα από χρόνια εφηβεία.

Έχουμε συνέπεια στις ερωτικές μας σχέσεις αλλά ασυνέπεια στη σχέση μας με τον χρόνο.

Το ουσιώδες είναι να μην ξαναβάλουμε, λαθραία, στη ζωή το πνεύμα του φανατισμού: ο κόσμος πρέπει να έχει χώρο και για τους φλογερούς και για τους συναισθηματικούς, και για τις πλατωνικές και για τις παθιασμένες σχέσεις – για όλα δηλαδή.

Όποιος θέλει να αποφύγει τις σεξουαλικές δοσοληψίες να μπορεί να το κάνει, όπως οι υπόλοιποι κάνουν ό,τι θεωρούν πως τους ταιριάζει.

Αφήστε τους ανθρώπους να το ευχαριστηθούν: τους μοναχικούς, τους άστατους, τους ντροπαλούς, τους αχόρταγους.

Ας μη χάσουμε ποτέ την αίσθηση της θαυμαστής σάρκας: ο έρωτας είναι η δύναμη της ζωής που συνδέει ό,τι είναι χωριστό, η μοναδική οικουμενική γλώσσα που μιλάμε όλοι, το κεραυνοβόλο βραχυκύκλωμα που ρίχνει τα σώματα το ένα πάνω στο άλλο.

Το ότι μπορούμε να επιθυμούμε χωρίς να αγαπάμε και να αγαπάμε χωρίς να επιθυμούμε είναι προφανές: οι περισσότερες φιλικές και οικογενειακές μας σχέσεις δεν εμπλέκουν το σεξ.

Αλλά οι οπαδοί της σύζευξης σεξ-αισθημάτων θέλουν στην πραγματικότητα να καθυποτάξουν το σεξ στα αισθήματα ώστε να το δικαιολογήσουν και να το εξιδανικεύσουν.

Το αληθινό δράμα είναι να σταματήσουμε μια μέρα να αγαπάμε και να επιθυμούμε, απορρίπτοντας τη διπλή πηγή που μας ενώνει με την ύπαρξη.

Το αντίθετο της λίμπιντο δεν είναι η αποχή, είναι η κούραση του να ζει κανείς.

Ο κόσμος θα αλλάξει όταν αλλάξουμε και τον τρόπο σκέψης μας

Όταν τα πάντα γύρω μου κινούνται με ιλιγγιώδη ταχύτητα, σταματώ και αναρωτιέμαι: «Είναι ο κόσμος τόσο απασχολημένος ή μήπως το βγάζω απ’ το μυαλό μου;»
Πολλές φορές θεωρούμε ότι οι έννοιες «νόηση» και «κόσμος» είναι ανεξάρτητες η μία από την άλλη. Αν μας ρωτήσει κανείς πού βρίσκεται ο νους μας, οι περισσότεροι θα δείξουμε στο κεφάλι ή στην καρδιά, όχι όμως σε ένα δέντρο ή στον ουρανό. Αντιλαμβανόμαστε την ύπαρξη ενός ξεκάθαρου ορίου ανάμεσα σε αυτό που βρίσκεται μέσα μας και σε εκείνο που συμβαίνει στον έξω κόσμο.

Πώς να συγκριθεί αυτός ο απέραντος κόσμος με το μυαλό μας, που φωλιάζει μέσα στο σώμα μας και συχνά αισθάνεται μικρό, τρωτό και αδύναμο; Η διδασκαλία του Βούδα όμως λέει ότι αυτό το όριο μεταξύ της νόησης και του κόσμου είναι αμυδρό, ανεπαίσθητο και ουσιαστικά ανίσχυρο. Ο κόσμος δεν είναι αντικειμενικά ευχάριστος ή δυσάρεστος, για να μας προκαλεί και το αντίστοιχο συναίσθημα.
Αντίθετα, τα συναισθήματα γεννιούνται από τον νου μας, ο οποίος προβάλλει την υποκειμενική εμπειρία του στον κόσμο. Ο κόσμος δεν είναι εγγενώς χαρούμενος ή λυπημένος⋅ απλά είναι.

Όταν κοιτάζουμε τον έξω κόσμο, εστιάζουμε μόνο σε ένα μικρό μέρος του, αυτό που μας ενδιαφέρει.

Ο κόσμος που βλέπουμε δεν είναι ολόκληρο το σύμπαν αλλά ένα κομμάτι του, αυτό που ενδιαφέρει τη νόησή μας. Ωστόσο, για τον νου μας, αυτός ο μικρός κόσμος είναι ολόκληρο το σύμπαν. Η πραγματικότητά μας δεν είναι το απέραντο σύμπαν, αλλά ένα μικρό μέρος του, αυτό στο οποίο επιλέγουμε να εστιάσουμε. Η πραγματικότητα υπάρχει επειδή υπάρχει η νόηση. Χωρίς τον νου δεν θα υπήρχε το σύμπαν».

Όσο πιο πολύ σκεφτόμουν τον συλλογισμό της, τόσο περισσότερο έβγαζε νόημα. Ο κόσμος αποκτά υπόσταση επειδή τον αντιλαμβανόμαστε. Δεν μπορούμε να ζήσουμε σε μια πραγματικότητα που αγνοούμε. Ο κόσμος εξαρτάται από την νόησή μας για να υπάρχει, ακριβώς όπως η νόησή μας εξαρτάται από τον κόσμο, ο οποίος είναι το αντικείμενο της αντίληψής μας.

Αλλιώτικα θα μπορούσαμε να πούμε ότι η αντίληψή μας είναι αυτή που δίνει υπόσταση στον κόσμο. Ο κόσμος μας είναι αποτέλεσμα αυτού που συλλαμβάνει η νόησή μας. Από αυτή τη σκοπιά, η νόηση δεν είναι και τόσο ασήμαντη σε σύγκριση με τον έξω κόσμο, σωστά;

Κανείς δεν σας αναγκάζει να θυμώνετε. Είναι δική σας επιλογή το πώς θα διαχειριστείτε την οργή

Ο θυμός είναι παντού γύρω μας, με τη μορφή της οργής. Οδική οργή, οργή στη δουλειά, οργή με τον σύντροφό μας, οργή στην επικοινωνία μας. Έτσι, τι μπορούμε να κάνουμε όταν βρεθούμε σε μια κατάσταση που ξαφνικά βγαίνει εκτός ελέγχου;

Φυσικά, μερικοί άνθρωποι θα κάνουν ό,τι μπορούν για να αποφύγουν τη σύγκρουση. Αποφεύγουν καταστάσεις τις οποίες κανονικά θα έπρεπε να διαχειριστούν και ίσως να αλλάξουν ή να διεκδικήσουν και καταλήγουν να συμβιβάζονται προκειμένου να μη χρειαστεί να πάρουν οι ίδιοι τον έλεγχο.

Ο θυμός δεν είναι εύκολο συναίσθημα για να το διαχειριστεί κανείς, είναι ένας μηχανισμός αντιμετώπισης τον οποίο επιστρατεύουμε όταν δεν μπορούμε να επιτύχουμε τους στόχους μας και είμαστε απογοητευμένοι από τις περιστάσεις και τους γύρω μας. Μερικές φορές δεν προέρχεται από πουθενά και μπορεί να προκαλεί έκπληξη τόσο σε εμάς όσο και στους άλλους. Ο θυμός είναι μια φυσιολογική υγιής αντίδραση, αλλά για εκείνους που αιφνιδιάστηκαν από ένα ξέσπασμα θυμού μπορεί να αποτελέσει ένα σημάδι για να κρατήσουν μια απόσταση ασφαλείας.

Ίσως αισθανόμαστε απειλή για τον εαυτό μας από τους άλλους ανθρώπους ή τις καταστάσεις και η έκφραση του θυμού είναι ένας τρόπος να πούμε «φτάνει πια». Ο θυμός μπορεί να μας επιτρέψει να αντιδράσουμε γρήγορα και αποφασιστικά σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει χρόνος για μια προσεκτική και τεκμηριωμένη ανάλυση της κατάστασης.

Μπορεί να μας παρακινήσει να λύσουμε τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε, να επιτύχουμε τους στόχους μας, και να απομακρύνουμε τις απειλές, αλλά ο ανεπίλυτος θυμός μπορεί να μας αποδυναμώσει. Ο θυμός, επίσης, μειώνει τα επίπεδα ανοχής μας στον πόνο, με αποτέλεσμα να γινόμαστε πιο ευαίσθητοι κι επιρρεπείς σε αυτόν.

Η διαχείριση του θυμού μπορεί να είναι πολύ δύσκολη υπόθεση για αρκετούς από εμάς και η δική μας αντιμετώπισή στην οργή κάποιου άλλου σχετίζεται με τα βιώματα που έχουμε αποκτήσει από την οικογένεια μας σχετικά με τη διαχείριση της οργής. Για παράδειγμα, αν τρομάζατε ως παιδί από ξεσπάσματα θυμού, είναι πιθανό να αισθάνεστε φοβισμένοι, όταν κάποιος είναι θυμωμένος.

Εάν στην οικογένειά σας μερικές φορές φώναζαν ο ένας στον άλλο και στη συνέχεια το ξεχνούσαν και προχωρούσαν, είναι πιθανό να αισθάνεστε αρκετά άνετα με το θυμό. Αν ο θυμός εκφραζόταν σπάνια στην οικογένειά σας, είναι πιθανό να αισθάνεστε σύγχυση σε περιστατικά θυμού που βιώνετε ως ενήλικας.

 Συμβουλές διαχείρισης θυμού

• Προσπαθήστε να διακρίνετε τον θυμό σε παλινδρομικό και σε πρόσκαιρο. Εάν είστε θυμωμένοι με κάποιον για περισσότερο από 20 λεπτά, είναι πολύ πιθανό να πυροδότησε την αντίδρασή σας κάτι που σας συνέβη στο παρελθόν, ίσως και άσχετο με το τωρινό συμβάν.

• Σκεφτείτε το πρόσωπο με το οποίο είστε θυμωμένοι. Θα εξακολουθήσετε να είστε θυμωμένοι μαζί τους σε μια ώρα, αύριο ή την επόμενη εβδομάδα; Αν όχι, γιατί να καταστρέψετε την ημέρα του και τη δική σας;

• Προσπαθήστε να χαλαρώσετε. Πάρτε μερικές βαθιές ανάσες και ηρεμήστε. Μπορείτε επιπλέον να μετρήσετε μέχρι το δέκα. Προσπαθήσετε να θέσετε τα συναισθήματά σας υπό έλεγχο και να σκεφτείτε λογικά.

• Αν είστε ακόμα θυμωμένος, δοκιμάστε να ασκηθείτε. Η άσκηση θα χρησιμεύσει ως μια απελευθέρωση για τα συναισθήματά σας, και να διεγείρει την παραγωγή των ενδορφινών, που θα βελτιώσουν τη διάθεσή σας. Αν αυτό δεν αποτελεί επιλογή, βρείτε ένα μέρος, όπου μπορείτε να «φωνάξετε» το θυμό σας, ή να καλέσετε έναν φίλο για να σας βοηθήσει να απαλλαγείτε από τα αρνητικά συναισθήματά σας.

• Μπορούμε να πούμε ότι υπάρχει ένας ακόμη τρόπος διαχείρισης του θυμού και των διαπροσωπικών συγκρούσεων, ο οποίος είναι ακόμα πιο παραγωγικός και χρήσιμος– η πρόληψη. Ο θυμός και η επακόλουθη σύγκρουση στο χώρο εργασίας μπορεί συχνά να αποτραπεί πριν ξεκινήσει, με τη χρήση της καλής, δυναμικής επικοινωνίας.

Θυμηθείτε: Κανείς δεν σας αναγκάζει να θυμώνετε. Είναι δική σας επιλογή το πώς θα το διαχειριστείτε. Είναι βέβαιο ότι θα αισθάνεστε πιο ευτυχισμένοι αν έχετε διαχειριστεί το θυμό σας αποτελεσματικά και συγχωρήσετε αυτόν που σας εκνεύρισε, αντί να αφήσετε το θυμό να σας κυριεύσει.

Οι πυρηνικοί «μαγικοί αριθμοί» καταρρέουν πέρα από τον διπλά μαγικό (των 50 νετρονίων και 28 πρωτονίων) του νικελίου 78

Μια διεθνής συνεργασία επιστημόνων από το Πανεπιστήμιο του Hong Kong, το Ινστιτούτο RIKEN, στην Ιαπωνία, και την CEA (αρχικά: Commissariat à l’énergie atomique, σήμερα: Le Commissariat à l’énergie atomique et aux énergies alternatives), στην Γαλλία, έδειξε ότι το 34 είναι ένας «μαγικός αριθμός» για τα νετρόνια, πράγμα που σημαίνει ότι ατομικοί πυρήνες με 34 νετρόνια είναι περισσότερο σταθεροί από ότι θα αναμένονταν κανονικά. Προηγούμενα πειράματα είχαν προταθεί, αλλά δεν επέδειξαν καθαρά, ότι αυτό θα μπορούσε να συμβεί.

Τα πειράματα, που δημοσιεύθηκαν στο Physical Review Letters, έγιναν χρησιμοποιώντας ασβέστιο 54, ένας ασταθής πυρήνας ο οποίος έχει 20 πρωτόνια και 34 νετρόνια. Μέσω των πειραμάτων, οι ερευνητές έδειξαν ότι εμφανίζει ισχυρά ολοκληρωμένη στοιβάδα, μια κατάσταση με νετρόνια που με παρόμοιο τρόπο όπως τα άτομα με ολοκληρωμένες ηλεκτρονιακές στοιβάδες, όπως το ήλιο και το νέον, είναι χημικώς αδρανή.

Ενώ κάποτε πιστεύονταν ότι τα πρωτόνια και τα νετρόνια βρισκόταν όλα μαζί σαν μια σούπα μέσα στους πυρήνες, τώρα είναι γνωστό ότι είναι οργανωμένα σε στοιβάδες. Με την πλήρη ολοκλήρωση μιας πυρηνικής στοιβάδας, που συχνά αναφέρεται ως «μαγικός αριθμός», οι πυρήνες εμφανίζουν διακριτά χαρακτηριστικά που μπορούν να ερευνηθούν στο εργαστήριο. Για παράδειγμα, μεγάλη ενέργεια για την πρώτη διεγερμένη κατάσταση ενός πυρήνα είναι ενδεικτικό ενός μαγικού αριθμού.

Πρόσφατες μελέτες πλουσίων σε νετρόνια πυρήνων έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι νέοι αριθμοί χρειάζεται να προστεθούν στους γνωστούς, κανονικούς αριθμούς των 2, 8, 20, 28, 50, 82 και 126. [Ένας πυρήνας με 28 πρωτόνια και 50 νετρόνια έχει δυο μαγικούς αριθμούς, πράγμα που τον καθιστά διπλά μαγικό. Για παράδειγμα, το νικέλιο έχει έναν μαγικό αριθμό των 28 πρωτονίων όμως με πρόσθεση 50 νετρονίων γίνεται το διπλά μαγικό νικέλιο 78.]

Αρχικοί έλεγχοι σε ασβέστιο 54, με χρήση της ίδιας με το τωρινό πείραμα πειραματικής διάταξης το 2013, είχαν ήδη δείξει ότι ο αριθμός θα έπρεπε να υπάρχει. Κατά τη διάρκεια του νέου πειράματος, η έρευνα μετατόπισε την εστίαση προς τον προσδιορισμό της πραγματικής του ισχύος. Στο τρέχον πείραμα, η ομάδα γύρω από τον Sidong Chen, μέτρησε άμεσα τον αριθμό των νετρονίων που καταλαμβάνουν τις ξεχωριστές στοιβάδες στο ασβέστιο 54 με προσεκτική εκτίναξη των νετρονίων, ένα κάθε φορά.

Για να το κάνουν αυτό χρησιμοποίησαν δέσμη περιέχουσα ασβέστιο που κινείται με ταχύτητα περίπου 60% της ταχύτητας του φωτός, που συλλέχθηκε και αναγνωρίστηκε από διαχωριστή ισοτόπων και οδήγησαν στη σύγκρουση της δέσμης σε στόχο από πυκνό υγρό υδρογόνο, ή πρωτόνια, που ψύχθηκε στην τρομερά χαμηλή θερμοκρασία των 20 βαθμών Κέλβιν. Η λεπτομερής δομή της στοιβάδας του ισοτόπου τεκμαίρεται από τη διασταύρωση των νετρονίων που εκτινάσσονται καθώς συγκρούονται με τα πρωτόνια, επιτρέποντας τους ερευνητές να τα συνδέσουν με τις διάφορες στοιβάδες.

Σύμφωνα με τον Pieter Doornenbal από το Κέντρο Nishina για την Επιστήμη με βάση Επιταχυντή, του RIKEN, διάταξη του οποίου χρησιμοποιήθηκε για την πραγματοποίηση του τωρινού πειράματος, «για πρώτη φορά, μπορέσαμε να επιδείξουμε ποσοτικά ότι όλες οι στοιβάδες νετρονίων είναι τελείως συμπληρωμένες στο 54Ca και ότι 34 νετρόνια είναι πράγματι ένα καλός μαγικός αριθμός». Το εύρημα δείχνει ότι το 34 είναι μέρος ενός συνόλου μαγικών αριθμών, παρόλο που η εμφάνισή τους περιορίζεται σε μια πολύ περιορισμένη περιοχή του χάρτη των πυρήνων. Ο Sidong Chen συνεχίζει: «μεγαλύτερες προσπάθειες στο μέλλον θα εστιάσουν στη σκιαγράφηση αυτής της περιοχής.

Επιπλέον, για περισσότερο πλούσια σε νετρόνια συστήματα, όπως το 60Ca, προβλέπονται περαιτέρω μαγικοί αριθμοί. Αυτά τα «εξωτικά» συστήματα είναι σήμερα πέρα από τις δυνατότητες της πειραματικής διάταξης για λεπτομερείς μελέτες, όμως πιστεύουμε ότι χάρη στις αυξανόμενες δυνατότητές της, θα γίνουν προσπελάσιμα στο προβλέψιμο μέλλον».

Η πόλωση της Κοσμικής Μικροκυματικής Ακτινοβολίας Υποβάθρου αποκαλύπτει τη μάζα των γαλαξιακών σμηνών

Η πρώτη ανίχνευση της βαρυτικής εστίασης στο μοτίβο της πόλωσης της κοσμικής μικροκυματικής ακτινοβολίας υποβάθρου προσφέρει έναν περισσότερο ακριβή τρόπο για να μετρήσουμε τη μάζα των γαλαξιακών σμηνών.

Οι επιστήμονες μπορούν να εκτιμήσουν τη μάζα των γαλαξιακών σμηνών δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά μετρώντας πόσο τα σμήνη παραμορφώνουν τη κοσμική μικροκυματική ακτινοβολία υποβάθρου (CMB). Αυτό το αποκαλούμενο φαινόμενο βαρυτικής εστίασης είναι μεγαλύτερο στη θερμοκρασιακή κατανομή της CMB, όμως το σήμα επιμολύνεται από άλλα αστροφυσικά φαινόμενα στο προσκήνιο. Τώρα, μια διεθνής συνεργασία ερευνητών από το Τηλεσκόπιο Νότιου Πόλου (SPT) και την Έρευνα της Σκοτεινής Ύλης (DES) έχει επιδείξει μια εναλλακτική μέθοδο που (αντί αυτής) χρησιμοποιεί τις παραμορφώσεις της πόλωσης της CMB. Αν και ανεπαίσθητο, αυτό το σήμα πόλωσης είναι λιγότερο εύκολο να επιμολυνθεί από το αστροφυσικό προσκήνιο – το οποίο είναι σε μεγάλο βαθμό μη-πολωμένο – επιτρέποντας τη χρήση του για την εκτίμηση με περισσότερη ακρίβεια και αξιοπιστία της μάζας του γαλαξιακού σμήνους.

Η CMB φέρει το μοτίβο της γραμμικής πόλωσης που εντυπώθηκε σε αυτήν όταν το σύμπαν κατά πρώτον κρύωσε αρκετά για να σχηματιστούν τα ουδέτερα άτομα και να διαδοθεί ελεύθερα το φως. Η θεωρία προβλέπει ότι το μοτίβο αυτό θα έπρεπε να τροποποιείται από γαλαξιακά σμήνη μεγάλης μάζας, των οποίων η βαρύτητα επιβάλλει μια ανεπαίσθητη διπολική διευθέτηση στα φωτόνια της CMB. Για να ανιχνεύσει αυτή την διπολική υπογραφή, η ερευνητική ομάδα συνδύασε τα σήματα της πόλωσης της CMB από τις περιοχές περίπου 18.000 γαλαξιακών σμηνών που είχαν ανιχνευτεί σε οπτικές εικόνες από την DES. Μετά την αφαίρεση μιας εκτιμούμενης πόλωσης υποβάθρου, οι ερευνητές έμειναν με ένα σήμα που απέδωσαν στην βαρυτική εστίαση με ένα επίπεδο εμπιστοσύνης 4,8σ, που σημαίνει ότι η πιθανότητα του να οφείλεται στην τύχη είναι λιγότερη από 1 στις 600.000.

Η νέα εστιακά παραγόμενη μέτρηση θα επιτρέψει τους ερευνητές να βαθμονομήσουν τις εκτιμήσεις της μάζας γαλαξιακών σμηνών με μεγαλύτερη ακρίβεια. Η βαθμονόμηση αυτή θα μπορούσε να προσφέρει στοιχεία για τα θεμελιώδη μυστήρια του σύμπαντος, όπως οι μάζες του νετρίνου και η φύση της σκοτεινής ενέργειας και της σκοτεινής ύλης, οι απαντήσει των οποίων μπορεί να βρίσκονται στη διαμόρφωση και εξέλιξη των δομών του σύμπαντος.

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ: Ἠθικὰ Νικομάχεια (1155a-1155b)

ΒΙΒΛΙΟ Θ': Για τη φιλία

[1155a] [I] Μετὰ δὲ ταῦτα περὶ φιλίας ἕποιτ᾽ ἂν διελθεῖν· ἔστι γὰρ ἀρετή τις ἢ μετ᾽ ἀρετῆς, ἔτι δ᾽ ἀναγκαιότατον εἰς τὸν βίον. ἄνευ γὰρ φίλων οὐδεὶς ἕλοιτ᾽ ἂν ζῆν, ἔχων τὰ λοιπὰ ἀγαθὰ πάντα· καὶ γὰρ πλουτοῦσι καὶ ἀρχὰς καὶ δυναστείας κεκτημένοις δοκεῖ φίλων μάλιστ᾽ εἶναι χρεία· τί γὰρ ὄφελος τῆς τοιαύτης εὐετηρίας ἀφαιρεθείσης εὐεργεσίας, ἣ γίγνεται μάλιστα καὶ ἐπαινετωτάτη πρὸς φίλους; ἢ πῶς ἂν τηρηθείη καὶ σῴζοιτ᾽ ἄνευ φίλων; ὅσῳ γὰρ πλείων, τοσούτῳ ἐπισφαλεστέρα. ἐν πενίᾳ τε καὶ ταῖς λοιπαῖς δυστυχίαις μόνην οἴονται καταφυγὴν εἶναι τοὺς φίλους. καὶ νέοις δὲ πρὸς τὸ ἀναμάρτητον καὶ πρεσβυτέροις πρὸς θεραπείαν καὶ τὸ ἐλλεῖπον τῆς πράξεως δι᾽ ἀσθένειαν βοηθείας, τοῖς τ᾽ ἐν ἀκμῇ πρὸς τὰς καλὰς πράξεις· «σύν τε δύ᾽ ἐρχομένω·» καὶ γὰρ νοῆσαι καὶ πρᾶξαι δυνατώτεροι. φύσει τ᾽ ἐνυπάρχειν ἔοικε πρὸς τὸ γεγεννημένον τῷ γεννήσαντι καὶ πρὸς τὸ γεννῆσαν τῷ γεννηθέντι, οὐ μόνον ἐν ἀνθρώποις ἀλλὰ καὶ ἐν ὄρνισι καὶ τοῖς πλείστοις τῶν ζῴων, καὶ τοῖς ὁμοεθνέσι πρὸς ἄλληλα, καὶ μάλιστα τοῖς ἀνθρώποις, ὅθεν τοὺς φιλανθρώπους ἐπαινοῦμεν. ἴδοι δ᾽ ἄν τις καὶ ἐν ταῖς πλάναις ὡς οἰκεῖον ἅπας ἄνθρωπος ἀνθρώπῳ καὶ φίλον. ἔοικε δὲ καὶ τὰς πόλεις συνέχειν ἡ φιλία, καὶ οἱ νομοθέται μᾶλλον περὶ αὐτὴν σπουδάζειν ἢ τὴν δικαιοσύνην· ἡ γὰρ ὁμόνοια ὅμοιόν τι τῇ φιλίᾳ ἔοικεν εἶναι, ταύτης δὲ μάλιστ᾽ ἐφίενται καὶ τὴν στάσιν ἔχθραν οὖσαν μάλιστα ἐξελαύνουσιν· καὶ φίλων μὲν ὄντων οὐδὲν δεῖ δικαιοσύνης, δίκαιοι δ᾽ ὄντες προσδέονται φιλίας, καὶ τῶν δικαίων τὸ μάλιστα φιλικὸν εἶναι δοκεῖ. οὐ μόνον δ᾽ ἀναγκαῖόν ἐστιν ἀλλὰ καὶ καλόν· τοὺς γὰρ φιλοφίλους ἐπαινοῦμεν, ἥ τε πολυφιλία δοκεῖ τῶν καλῶν ἕν τι εἶναι· καὶ ἔτι τοὺς αὐτοὺς οἴονται ἄνδρας ἀγαθοὺς εἶναι καὶ φίλους.

Διαμφισβητεῖται δὲ περὶ αὐτῆς οὐκ ὀλίγα. οἳ μὲν γὰρ ὁμοιότητά τινα τιθέασιν αὐτὴν καὶ τοὺς ὁμοίους φίλους, ὅθεν τὸν ὅμοιόν φασιν ὡς τὸν ὅμοιον, καὶ κολοιὸν ποτὶ κολοιόν, καὶ τὰ τοιαῦτα· οἳ δ᾽ ἐξ ἐναντίας κεραμεῖς πάντας

[1155b] τοὺς τοιούτους ἀλλήλοις φασὶν εἶναι. καὶ περὶ αὐτῶν τούτων ἀνώτερον ἐπιζητοῦσι καὶ φυσικώτερον, Εὐριπίδης μὲν φάσκων ἐρᾶν μὲν ὄμβρου γαῖαν ξηρανθεῖσαν, ἐρᾶν δὲ σεμνὸν οὐρανὸν πληρούμενον ὄμβρου πεσεῖν ἐς γαῖαν, καὶ Ἡράκλειτος τὸ ἀντίξουν συμφέρον καὶ ἐκ τῶν διαφερόντων καλλίστην ἁρμονίαν καὶ πάντα κατ᾽ ἔριν γίνεσθαι· ἐξ ἐναντίας δὲ τούτοις ἄλλοι τε καὶ Ἐμπεδοκλῆς· τὸ γὰρ ὅμοιον τοῦ ὁμοίου ἐφίεσθαι. τὰ μὲν οὖν φυσικὰ τῶν ἀπορημάτων ἀφείσθω (οὐ γὰρ οἰκεῖα τῆς παρούσης σκέψεως)· ὅσα δ᾽ ἐστὶν ἀνθρωπικὰ καὶ ἀνήκει εἰς τὰ ἤθη καὶ τὰ πάθη, ταῦτ᾽ ἐπισκεψώμεθα, οἷον πότερον ἐν πᾶσι γίνεται φιλία ἢ οὐχ οἷόν τε μοχθηροὺς ὄντας φίλους εἶναι, καὶ πότερον ἓν εἶδος τῆς φιλίας ἐστὶν ἢ πλείω. οἱ μὲν γὰρ ἓν οἰόμενοι, ὅτι ἐπιδέχεται τὸ μᾶλλον καὶ [τὸ] ἧττον, οὐχ ἱκανῷ πεπιστεύκασι σημείῳ· δέχεται γὰρ τὸ μᾶλλον καὶ [τὸ] ἧττον καὶ τὰ ἕτερα τῷ εἴδει. εἴρηται δ᾽ ὑπὲρ αὐτῶν ἔμπροσθεν.

***
[1155a] [1] Ύστερα από όσα είπαμε, η φυσική συνέχεια είναι, λέω, να μιλήσουμε για τη φιλία, αφού και αυτή είναι, κατά κάποιον τρόπο, αρετή ή προϋποθέτει την αρετή, και επιπλέον είναι εντελώς απαραίτητη για τη ζωή. Πραγματικά, κανένας δεν θα επέλεγε να ζει δίχως φίλους, κι ας είχε όλα τα υπόλοιπα αγαθά. Ακόμη και οι πλούσιοι άνθρωποι, όπως και αυτοί που έχουν αξιώματα και εξουσία, έχουν —όλος ο κόσμος το πιστεύει— ιδιαίτερα μεγάλη ανάγκη από φίλους. Αλήθεια, ποιό το όφελος όλης αυτής της καλής τους κατάστασης, αν δεν υπάρχει η δυνατότητα της ευεργεσίας, η οποία γίνεται κατά κύριο λόγο και στην πιο αξιέπαινη μορφή της προς τους φίλους; Και από την άλλη, πώς θα μπορούσε όλη αυτή η καλή κατάσταση να διατηρηθεί και να διαφυλαχθεί δίχως τους φίλους; Γιατί όσο μεγαλύτερη είναι, τόσο επισφαλέστερη είναι. Αλλά και στη φτώχεια και στις άλλες δυστυχίες της ζωής οι άνθρωποι θεωρούν τους φίλους ως το μόνο καταφύγιο. Για τους νέους οι φίλοι είναι μια βοήθεια που τους κάνει να αποφεύγουν τα λάθη· στους ηλικιωμένους ανθρώπους προσφέρουν φροντίδα και περιποίηση, και αποτελούν ένα συμπλήρωμα για τις δραστηριότητες της ζωής που, εξαιτίας της φυσικής τους αδυναμίας, παρουσιάζονται μειωμένες· τους ανθρώπους, τέλος, που βρίσκονται στην ακμή της ηλικίας τους τούς βοηθούν με το να τους ωθούν σε πράξεις καλές και ωραίες — «σαν πάνε δυο μαζί»: πραγματικά, οι άνθρωποι γίνονται τότε πιο δυνατοί στις σκέψεις και στις πράξεις. Φαίνεται, επίσης, ότι η φιλία ενυπάρχει από τη φύση στον γονιό για το παιδί και στο παιδί για τον γονιό του, και όχι μόνο στους ανθρώπους αλλά και στα πουλιά και σε όλα σχεδόν τα ζώα· τη νιώθουν το ένα για το άλλο όλα τα όντα που έχουν κοινή καταγωγή — ιδιαίτερα οι άνθρωποι· αυτός είναι και ο λόγος που επαινούμε αυτούς που νιώθουν αγάπη για τους συνανθρώπους τους. Μπορούμε να το προσέξουμε και στα ταξίδια μας, στα ξένα, πόσο κοντινός είναι ο κάθε άνθρωπος στον άλλον άνθρωπο και πόσο φιλικός. Φαίνεται επίσης ότι η φιλία συνέχει και τις πόλεις, και οι νομοθέτες νοιάζονται πιο πολύ γι᾽ αυτήν παρά για τη δικαιοσύνη (πολύ φυσικό, αφού η ομόνοια φαίνεται πως είναι κάτι παρόμοιο με τη φιλία): αυτήν επιθυμούν κατά κύριο λόγο, και κοιτάζουν κατά κύριο λόγο να διώξουν από την πόλη τη διχόνοια, που τί άλλο είναι παρά μίσος και έχθρα;

Αν οι άνθρωποι είναι φίλοι μεταξύ τους, δεν την έχουν ανάγκη τη δικαιοσύνη, ενώ αν είναι δίκαιοι, χρειάζονται επιπλέον και τη φιλία, και η πιο γνήσια μορφή δικαιοσύνης θεωρείται πως έχει όλα τα χαρακτηριστικά της φιλίας. Δεν είναι, πάντως, μόνο κάτι το απαραίτητο, όπως είπαμε, η φιλία· είναι και κάτι το ωραίο· επαινούμε, πράγματι, αυτούς που αγαπούν τους φίλους τους, και η πολυφιλία θεωρείται ένα από τα ωραία πράγματα. Και ακόμη θεωρείται ότι οι καλοί άνθρωποι και οι φίλοι είναι ένα και το αυτό πράγμα.

Εν πάση περιπτώσει, δεν είναι λίγα τα θέματα που έγιναν αντικείμενο συζήτησης σχετικά με τη φιλία. Άλλοι, πράγματι, ορίζουν τη φιλία κάτι σαν ομοιότητα, και λένε ότι φίλοι γίνονται οι όμοιοι μεταξύ τους άνθρωποι (εξού και οι εκφράσεις: «ο όμοιος στον όμοιο», «η καλιακούδα στην καλιακούδα», και όλα τα παρόμοια), ενώ άλλοι, αντίθετα, ισχυρίζονται ότι όλοι αυτοί είναι ο ένας για τον άλλον

[1155b] όπως «ο κεραμέας για τον κεραμέα», και κάνουν για το θέμα αυτό βαθύτερες σκέψεις, σκέψεις που ανήκουν στη φιλοσοφία της φύσης. Ο Ευριπίδης, π.χ., λέει ότι «τη βροχή λαχταράει η ξεραμένη γη, κι ο μέγας ουρανός, βαρύς βαρύς από βροχή, στη γη να πέσει λαχταράει». Το ίδιο και ο Ηράκλειτος, όταν λέει: «τα αντίθετα πάνε μαζί μαζί» και: «από διαφορετικούς μεταξύ τους τόνους γεννιέται η πιο ωραία αρμονία», και ακόμη ότι τα πάντα γεννιούνται από μια πάλη, ενώ ο Εμπεδοκλής υποστηρίζει, μαζί με κάποιους άλλους, την αντίθετη άποψη, ότι το όμοιο θέλει το όμοιό του.

Ας αφήσουμε όμως καταμέρος τα ερωτήματα αυτά, που ανήκουν στον χώρο της φιλοσοφίας της φύσης (στην πραγματικότητα είναι ξένα προς την παρούσα μας έρευνα), και ας εντοπίσουμε την έρευνά μας σ᾽ αυτά που έχουν να κάνουν με τον άνθρωπο και σχετίζονται με τον χαρακτήρα και τα πάθη: αν π.χ. μπορεί να υπάρξει φιλία μεταξύ οποιωνδήποτε ανθρώπων ή μήπως δεν είναι δυνατό να γίνουν φίλοι οι κακοί άνθρωποι· επίσης: αν υπάρχει ένα μόνο είδος φιλίας ή μήπως υπάρχουν περισσότερα είδη. Αυτοί που πιστεύουν ότι υπάρχει ένα μόνο είδος για τον λόγο ότι επιδέχεται το περισσότερο και το λιγότερο, έδωσαν μεγάλο βάρος σε ένα καθόλου ικανοποιητικό αποδεικτικό στοιχείο· γιατί το περισσότερο και το λιγότερο το επιδέχονται και τα διαφορετικά ως προς το είδος πράγματα — για το θέμα όμως αυτό μιλήσαμε ήδη πιο πάνω.